ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΣΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ 1979 ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΕ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΘΕΙΟΥ

ΤΑ ΜΕΡΗ,

ΑΠΟΦΑΣΙΣΜΕΝΑ να υλοποιήσουν τη σύμβαση για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλες αποστάσεις,

ΑΝΗΣΥΧΩΝΤΑΣ για τη συνεχιζόμενη μεταφορά των εκπομπών θείου και άλλων ατμοσφαιρικών ρύπων πέραν των διεθνών συνόρων, οι οποίες, σε εκτεθειμένα τμήματα της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, προξενούν εκτεταμένες ζημίες σε φυσικούς πόρους ζωτικής περιβαλλοντικής και οικονομικής σημασίας, όπως τα δάση, το έδαφος και τα ύδατα, καθώς και σε υλικά, συμπεριλαμβανομένων των ιστορικών μνημείων, υπό ορισμένες δε περιστάσεις έχουν επιβλαβείς συνέπειες στην υγεία του ανθρώπου,

ΑΠΟΦΑΣΙΣΜΕΝΑ να λάβουν μέτρα πρόληψης, αποτροπής ή ελαχιστοποίησης των εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων και άμβλυνσης των αρνητικών τους συνεπειών,

ΠΕΠΕΙΣΜΕΝΑ ότι στις περιπτώσεις απειλών σοβαρής ή ανεπανόρθωτης βλάβης, η έλλειψη απόλυτης επιστημονικής βεβαιότητας δεν πρέπει να προβάλλεται ως λόγος για την αναβολή λήψης τέτοιων μέτρων συνεκτιμώντας ότι τα προληπτικά μέτρα αντιμετώπισης των εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων θα πρέπει να δικαιολογούν το κόστος τους,

ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ότι τα μέτρα για τον έλεγχο των εκπομπών θείου και άλλων ατμοσφαιρικών ρύπων θα πρέπει επίσης να συμβάλουν στην προστασία του ευπαθούς περιβάλλοντος της Αρκτικής,

ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΣ ότι οι επικρατέστερες πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης που συμβάλλουν στην αύξηση της οξύτητας του περιβάλλοντος είναι η καύση ορυκτών καυσίμων για παραγωγή ενέργειας και οι κυριότερες τεχνολογικές διεργασίες στους διαφόρους βιομηχανικούς κλάδους, καθώς και οι μεταφορές, οι οποίες συνεπάγονται εκπομπές θείου, οξειδίων του αζώτου και άλλων ρύπων,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΕΠΙΓΝΩΣΗ της ανάγκης για μια οικονομική περιφερειακή αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, που θα λαμβάνει υπόψη τις υφιστάμενες μεταξύ των χωρών διαφορές ως προς τις επιπτώσεις και το κόστος ελάττωσης των ρύπων,

ΕΠΙΘΥΜΩΝΤΑΣ να προχωρήσουν και να λάβουν δραστικότερα μέτρα για τον έλεγχο και τη μείωση των εκπομπών θείου,

ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ότι τυχόν πολιτική ελέγχου του θείου, όσο και να δικαιολογούνται οι σχετικές δαπάνες σε περιφερειακό επίπεδο, θα καταλήξει σε σχετικώς μεγάλη οικονομική επιβάρυνση των χωρών που μεταβαίνουν σε οικονομία της αγοράς,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΚΑΤΑ ΝΟΥ ότι τα λαμβανόμενα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών θείου δεν θα πρέπει να συνιστούν μέσο αυθαίρετων ή αδικαιολόγητων διακρίσεων ή συγκεκαλυμμένο περιορισμό του διεθνούς ανταγωνισμού και εμπορίου,

ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τα επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα που υπάρχουν για τις εκπομπές, τις ατμοσφαιρικές διεργασίες και τις επιπτώσεις των οξειδίων του θείου στο περιβάλλον, καθώς και για το κόστος ελάττωσης των ρύπων,

ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ότι, πέραν των εκπομπών θείου, οι εκπομπές οξειδίων του αζώτου και αμμωνίας προκαλούν επίσης αύξηση της οξίνισης του περιβάλλοντος,

ΣΗΜΕΙΩΝΟΝΤΑΣ ότι με βάση τη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος, που εγκρίθηκε στην Νέα Υόρκη στις 9 Μαΐου 1992, έχει συμφωνηθεί να χαραχθούν εθνικές πολιτικές και να ληφθούν αντίστοιχα μέτρα για την καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος, ενέργειες που αναμένεται να οδηγήσουν σε μείωση των εκπομπών θείου,

ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΝΤΑΣ την ανάγκη να διασφαλισθεί περιβαλλοντικώς υγιής και βιώσιμη ανάπτυξη,

ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ότι επιβάλλεται να συνεχισθεί η επιστημονική και τεχνική συνεργασία για την περαιτέρω επεξεργασία μιας προσέγγισης με βάση τα κρίσιμα φορτία και στάθμες, όπου θα περιλαμβάνονται προσπάθειες εκτιμήσεως πολλών ατμοσφαιρικών ρύπων και των διαφόρων επιπτώσεων στο περιβάλλον, τον υλικό κόσμο και την υγεία του ανθρώπου,

ΤΟΝΙΖΟΝΤΑΣ ότι η επιστημονική και τεχνική γνώση εξελίσσεται και ότι χρειάζεται αυτό να ληφθεί υπόψη, όταν επανεξετάζεται η επάρκεια των υποχρεώσεων που αναλαμβάνουν στο πλαίσιο του παρόντος πρωτοκόλλου και όταν λαμβάνονται αποφάσεις για περαιτέρω ενέργειες,

ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΞΙΑ του πρωτοκόλλου περί μειώσεως τουλάχιστον κατά 30 % των εκπομπών θείου ή των διασυνοριακών τους ροών, το οποίο εγκρίθηκε στο Ελσίνκι στις 8 Ιουλίου 1985, και των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί από πολλές χώρες και τα οποία επέφεραν μείωση των εκπομπών θείου,

ΣΥΜΦΩΝΗΣΑΝ ΤΑ ΕΞΗΣ:

Άρθρο 1 Ορισμοί

Για τους σκοπούς του παρόντος πρωτοκόλλου:

1. ως «σύμβαση» νοείται η σύμβαση για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλες αποστάσεις, που εγκρίθηκε στη Γενεύη στις 13 Νοεμβρίου 1979 7

2. ως «EMEP» νοείται το συλλογικό πρόγραμμα για την παρακολούθηση και αξιολόγηση της μεταφοράς ατμοσφαιρικών ρύπων σε μεγάλες αποστάσεις στην Ευρώπη 7

3. ως «εκτελεστικό όργανο» νοείται το εκτελεστικό όργανο της σύμβασης, το οποίο συγκροτήθηκε βάσει του άρθρου 10 παράγραφος 1 της σύμβασης 7

4. ως «Επιτροπή» νοείται η Οικονομική Επιτροπή για την Ευρώπη (ΟΕΕ) των Ηνωμένων Εθνών 7

5. ως «μέρη» νοούνται, εκτός εάν από τα συμφραζόμενα συνάγεται άλλως, τα μέρη του παρόντος πρωτοκόλλου 7

6. ως «γεωγραφικό πεδίο του EMEP» νοείται η περιοχή που ορίζεται στο άρθρο 1 παράγραφος 4 του πρωτοκόλλου στη σύμβαση του 1979 για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλες αποστάσεις, σχετικά με τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση του προγράμματος συνεργασίας για τη συνεχή παρακολούθηση και αξιολόγηση της μεταφοράς ατμοσφαιρικών ρύπων σε μεγάλες αποστάσεις στην Ευρώπη (EMEP), το οποίο εγκρίθηκε στη Γενεύη στις 28 Σεπτεμβρίου 1984 7

7. ως «SOMA» νοείται περιοχή διαχείρισης οξειδίων του θείου, εμφαινόμενη στο παράρτημα III, υπό τους όρους που παρατίθενται στο άρθρο 2 παράγραφος 3 7

8. ως «κρίσιμο φορτίο» νοείται ποσοτική εκτίμηση της έκθεσης σε ένα ή περισσότερους ρύπους, κάτω από το οποίο δεν υπάρχουν, απ' όσα τουλάχιστον σήμερα γνωρίζουμε, σοβαρές επιζήμιες επιπτώσεις σε συγκεκριμένα ευπαθή στοιχεία του περιβάλλοντος 7

9. ως «κρίσιμες στάθμες» νοούνται οι συγκεντρώσεις ρύπων στην ατμόσφαιρα, πάνω από τις οποίες μπορεί να υπάρξουν, σύμφωνα με τις σημερινές γνώσεις, άμεσες αρνητικές επιπτώσεις σε αποδέκτες, όπως ανθρώπους, φυτά, οικοσυστήματα ή υλικά 7

10. ως «κρίσιμη εναπόθεση θείου» νοείται ποσοτική εκτίμηση της έκθεσης σε οξειδωμένες θειούχες ενώσεις, υπό το πρίσμα των συνεπειών της πρόσληψης και εναπόθεσης βασικών κατιόντων, κάτω από την οποία δεν υπάρχουν, απ' όσα τουλάχιστον σήμερα γνωρίζουμε, σοβαρές επιβλαβείς επιπτώσεις σε συγκεκριμένα ευπαθή στοιχεία του περιβάλλοντος 7

11. ως «εκπομπή» νοείται η εισαγωγή ουσιών στην ατμόσφαιρα 7

12. ως «εκπομπές θείου» νοούνται οποιεσδήποτε εκπομπές θειούχων ενώσεων στην ατμόσφαιρα, εκφραζόμενες σε χιλιοτόνους διοξειδίου του θείου (kt SO2) και προερχόμενες από ανθρωπογενείς πηγές, με εξαίρεση τα πλοία που πλέουν σε διεθνή ύδατα 7

13. ως «καύσιμο» νοείται οποιοδήποτε στερεό, υγρό ή αέριο καύσιμο υλικό, με εξαίρεση τα οικιακά απορρίμματα και τα τοξικά ή επικίνδυνα απόβλητα 7

14. ως «σταθερή πηγή καύσης» νοείται οποιαδήποτε τεχνική διάταξη ή ομάδα διατάξεων, που ευρίσκονται στον ίδιο τόπο και διοχετεύουν ή μπορεί να διοχετεύσουν απόβλητα αέρια σε κοινή καπνοδόχο, στην οποία τα καύσιμα οξειδώνονται για να χρησιμοποιηθεί η παραγόμενη θερμότητα 7

15. ως «μείζων νέα σταθερή πηγή καύσης» νοείται οποιαδήποτε σταθερή πηγή καύσης, της οποίας η κατασκευή ή ουσιώδης τροποποίηση εγκρίθηκε μετά την 31η Δεκεμβρίου 1995 και η θερμική ισχύος εισόδου, όταν λειτουργεί στην ονομαστική της ικανότητα, ανέρχεται σε τουλάχιστον 50 MWth. Εναπόκειται στις αρμόδιες εθνικές αρχές να αποφασίσουν κατά πόσο μια τροποποίηση είναι ή δεν είναι ουσιώδης, σταθμίζοντας διαφόρους παράγοντες, όπως τα σχετικά περιβαλλοντικά οφέλη 7

16. ως «μείζων υπάρχουσα σταθερή πηγή καύσης» νοείται οποιαδήποτε υπάρχουσα σταθερή πηγή καύσης, της οποίας η θερμική ισχύος εισόδου, όταν λειτουργεί στην ονομαστική ικανότητα, ανέρχεται σε τουλάχιστον 50 MWth 7

17. ως «αεριέλαιο» νοείται οποιοδήποτε προϊόν πετρελαίου ανταποκρινόμενο στο HS 2710 ή υπαγόμενο, λόγω των ορίων απόσταξης του, στην κατηγορία των μεσαίων αποσταγμάτων και προοριζόμενο για καύσιμο, του οποίου ποσοστό τουλάχιστον 85 % κατ' όγκον, συμπεριλαμβανομένων των απωλειών απόσταξης, αποστάζεται στους 350 °C 7

18. ως «οριακή τιμή εκπομπής» νοείται η επιτρεπόμενη συγκέντρωση θειούχων ενώσεων, εκφραζόμενη ως διοξείδιο του θείου περιεχόμενο στα απόβλητα αέρια σταθερής πηγής καύσης, με διαστάσεις μάζας ανά όγκο αποβλήτων αερίων, σε mg SO2/Nm2, με παραδοχή 3 % κατ' όγκο περιεχόμενο οξυγόνο στο απόβλητο αέριο στην περίπτωση υγρών και αερίων καυσίμων, 6 % δε στην περίπτωση των στερεών 7

19. ως «περιορισμός εκπομπής» νοείται η επιτρεπόμενη συνολική ποσότητα θειούχων ενώσεων, εκφραζόμενη ως διοξείδιο του θείου απορριπτόμενο από πηγή ή ομάδα πηγών καύσης που ευρίσκονται είτε στον ίδιο τόπο είτε σε καθορισμένη γεωγραφική περιοχή, σε χιλιοτόνους ανά έτος 7

20. ως «βαθμός αποθείωσης» νοείται ο λόγος της ποσότητας θείου που διαχωρίζεται στον τόπο της πηγής καύσης επί μία δεδομένη χρονική περίοδο, προς την ποσότητα θείου που περιέχεται στο καύσιμο το οποίο εισάγεται στις εγκαταστάσεις της πηγής καύσης και χρησιμοποιείται κατά τη ίδια χρονική περίοδο 7

21. ως «προϋπολογισμός θείου» νοείται πίνακας υπολογισμού της συμμετοχής των εκπομπών από συγκεκριμένες περιοχές στην εναπόθεση οξειδωμένων θειούχων ενώσεων σε περιοχές-αποδέκτες.

Άρθρο 2 Βασικές υποχρεώσεις

1. Τα μέρη ελέγχουν και μειώνουν τις εκπομπές θείου από το έδαφός τους, για να προστατεύσουν τον άνθρωπο και το περιβάλλον από αρνητικές επιδράσεις, ιδιαίτερα επιδράσεις οξίνισης, και για να διασφαλίσουν, στο μέτρο του δυνατού, χωρίς υπέρμετρο κόστος, ότι μακροπρόθεσμα οι εναποθέσεις οξειδωμένων θειούσων ενώσεων δεν θα υπερβούν τα κρίσιμα φορτία θείου που δίνονται στο παράρτημα I υπό μορφή κρίσιμων εναποθέσεων θείου, σύμφωνα με το σημερινό επίπεδο των επιστημονικών γνώσεων.

2. Ως πρώτο και ελάχιστο βήμα, τα μέρη μειώνουν και συγκρατούν το επίπεδο των ετήσιων εκπομπών θείου από το έδαφός τους, σύμφωνα με τη χρονική κλιμάκωση και τις στάθμες που προδιαγράφονται στο παράρτημα II.

3. Επιπλέον, κάθε μέρος:

α) του οποίου η συνολική χερσαία επιφάνεια υπερβαίνει τα 2 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα 7

β) το οποίο έχει δεσμευθεί, βάσει της παραγράφου 2, για ανώτατο ύψος εκπομπών θείου σε εθνικό επίπεδο το πολύ ίσο προς τη μικρότερη από τις δύο κατωτέρω τιμές: είτε τις εκπομπές του το 1990 είτε την υποχρέωσή του με βάση το πρωτόκολλο του 1985 του Ελσίνκι περί μειώσεως τουλάχιστον κατά 30 % των εκπομπών θείου ή των διασυνοριακών τους ροών, όπως εμφαίνεται στο παράρτημα II 7

γ) του οποίου οι ετήσιες εκπομπές θείου, που συμβάλλουν στην αύξηση της οξύτητας των στοιχείων του περιβάλλοντος περιοχών υπαγόμενων στη δικαιοδοσία ενός ή περισσότερων άλλων μερών, προέρχονται αποκλειστικώς από περιοχές υπό τη δικαιοδοσία του μέρους, χαρακτηριζόμενες ως SOMA στο παράρτημα III, και το οποίο έχει υποβάλει προς τούτο σχετική τεκμηρίωση και

δ) το οποίο κατά την υπογραφή ή προσχώρηση στο παρόν πρωτόκολλο έχει δηλώσει ότι θα τηρήσει την παρούσα παράγραφο,

τουλάχιστον θα μειώσει και συγκρατήσει το επίπεδο των ετήσιων εκπομπών θείου από την αντίστοιχη περιοχή, σύμφωνα με τη χρονική κλιμάκωση και τις στάθμες που προδιαγράφονται στο παράρτημα II.

4. Επιπλέον, τα μέρη θα λάβουν τα αποτελεσματικότερα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών θείου, ανάλογα με την τοπική τους ιδιαιτερότητα από νέες και υπάρχουσες πηγές, που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:

- μέτρα αύξησης του βαθμού ενεργειακής απόδοσης,

- μέτρα επέκτασης της χρησιμοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας,

- μέτρα για τη μείωση του περιεχομένου θείου σε συγκεκριμένα καύσιμα και για την ενθάρρυνση της χρησιμοποίησης καυσίμων χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο, συμπεριλαμβανομένης της συνδυασμένης χρήσης, καυσίμου υψηλής περιεκτικότητας με αντίστοιχο χαμηλής περιεκτικότητας ή άνευ θείου,

- μέτρα για την εφαρμογή των καλύτερων διαθέσιμων τεχνολογιών ελέγχου χωρίς υπέρμετρο κόστος,

έχοντας ως οδηγό το παράρτημα IV.

5. Κάθε μέρος πλην των υποκειμένων στη συμφωνία του 1991 μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Καναδά σχετικά με την ποιότητα του αέρα, ως ελάχιστη υποχρέωση:

α) επιβάλλει οριακές τιμές εκπομπών τουλάχιστον εξ ίσου αυστηρές προς τις προδιαγραφόμενες στο παράρτημα V για όλες τις μείζονες νέες σταθερές πηγές καύσης 7

β) το αργότερο από 1ης Ιουλίου 2004, αν δεν συνεπάγεται υπέρμετρο κόστος, επιβάλλει οριακές τιμές εκπομπών τουλάχιστον εξ ίσου αυστηρές προς τις διαλαμβανόμενες στο παράρτημα V για τις μείζονες υπάρχουσες σταθερές πηγές καύσης που η θερμική τους ισχύς εισόδου υπερβαίνει τα 500 MWth, λαμβάνοντας υπόψη την εναπομένουσα διάρκεια ζωής της μονάδας, υπολογιζόμενη από την έναρξη ισχύος του παρόντος πρωτοκόλλου, ή επιβάλλει ισοδύναμους περιορισμούς για τις εκπομπές ή άλλες ενδεδειγμένες λύσεις, εφόσον οι τελευταίες επιτυγχάνουν στο παράρτημα II ανώτατες τιμές εκπομπών θείου και, κατά συνέπεια, πλησιάζουν περαιτέρω τα κρίσιμα φορτία που δίνονται στο παράρτημα I. Το αργότερο από 1ης Ιουλίου 2004, επιβάλλει οριακές τιμές ή περιορισμούς εκπομπών στις μείζονες, υπάρχουσες σταθερές πηγές καύσης που η θερμική τους ισχύς εισόδου ανέρχεται από 50 έως 500 MWth, έχοντας ως οδηγό το παράρτημα V 7

γ) το αργότερο εντός δύο ετών από την έναρξη ισχύος του παρόντος πρωτοκόλλου, επιβάλλει εθνικά πρότυπα για το περιεχόμενο στο αεριέλαιο θείο τουλάχιστον εξ ίσου αυστηρά προς τα διαλαμβανόμενα στο παράρτημα V. Όταν δεν μπορεί να εξασφαλισθεί διαφορετικά η προσφορά αεριελαίου, ένα κράτος δύναται να παρατείνει έως και για μια δεκαετία την προθεσμία αυτή. Στην περίπτωση αυτή θα γνωστοποιήσει, σε δήλωση που κατατίθεται μαζί με το έγγραφο κύρωσης, αποδοχής, έγκρισης ή προσχώρησης, την πρόθεσή του να παρατείνει την προθεσμία.

6. Τα μέρη δύνανται επιπλέον να θέσουν οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση οικονομικώς εύλογων λύσεων για τη μείωση των εκπομπών θείου.

7. Τα μέρη του παρόντος πρωτοκόλλου δύνανται, σε σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου, σύμφωνα με τους κανόνες και υπό τους όρους που θα επεξεργασθεί και εγκρίνει το εκτελεστικό όργανο, να αποφασίσουν κατά πόσο δύο ή περισσότερα μέρη μπορούν από κοινού να υλοποιήσουν τις παρατιθέμενες στο παράρτημα II υποχρεώσεις. Οι κανόνες και οι όροι αυτοί διασφαλίζουν την εκπλήρωση των παρατιθέμενων στην παράγραφο 2 υποχρεώσεων, παράλληλα δε προάγουν την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της παραγράφου 1.

8. Τα μέρη, υπό την επιφύλαξη του αποτελέσματος της προβλεπόμενης βάσει του άρθρου 8 πρώτης ανασκόπησης και το αργότερο ένα έτος μετά την ολοκλήρωση αυτής, θα αρχίσουν διαπραγματεύσεις για την ανάληψη περαιτέρω υποχρεώσεων μείωσης των εκπομπών.

Άρθρο 3 Ανταλλαγή τεχνολογίας

1. Τα μέρη, τηρώντας την εθνική νομοθεσία, τους κανονισμούς και τις πρακτικές τους, διευκολύνουν την ανταλλαγή τεχνολογιών και τεχνικών, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αυξάνουν την ενεργειακή απόδοση, τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την επεξεργασία καυσίμων χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο, για να μειωθούν οι εκπομπές θείου, ιδιαίτερα μέσω της προαγωγής:

α) της ανταλλαγής διαθέσιμης τεχνολογίας σε εμπορική βάση 7

β) των άμεσων βιομηχανικών επαφών και σχετικής συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένων κοινών επιχειρήσεων 7

γ) της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειρίας 7

δ) της προσφοράς τεχνικής αρωγής.

2. Κατά την προώθηση των δραστηριοτήτων της παραγράφου 1, τα μέρη καλλιεργούν ευνοϊκό κλίμα, διευκολύνοντας τις επαφές και τη συνεργασία μεταξύ ενδεδειγμένων οργανισμών και μεμονωμένων ατόμων του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, που είναι σε θέση να προσφέρουν τεχνολογία, υπηρεσίες εκπόνησης τεχνικών μελετών, τεχνικό εξοπλισμό ή χρηματοδότηση.

3. Τα μέρη, το αργότερο έξι μήνες μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος πρωτοκόλλου, αρχίζουν να εξετάζουν διαδικασίες που θα διαμορφώσουν τις πλέον ευνοϊκές προϋποθέσεις για την ανταλλαγή τεχνολογίας μείωσης των εκπομπών θείου.

Άρθρο 4 Εθνικές στρατηγικές, πολιτικές, προγράμματα, μέτρα και πληροφορίες

1. Κάθε μέρος, προκειμένου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του εκ του άρθρου 2:

α) καταστρώνει εθνικές στρατηγικές, πολιτικές και προγράμματα, το αργότερο έξι μήνες μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος πρωτοκόλλου και

β) λαμβάνει και εφαρμόζει εθνικά μέτρα

για να ελέγχει και μειώνει τις εκπομπές θείου από το έδαφός του.

2. Κάθε μέρος συγκεντρώνει και φυλάσσει πληροφορίες σχετικά με:

α) τις πραγματικές στάθμες εκπομπής θείου και τις συγκεντρώσεις και εναποθέσεις οξειδωμένων θειούχων και άλλων ενώσεων που αυξάνουν την οξύτητα των στοιχείων του περιβάλλοντος, λαμβάνοντας υπόψη, για όσα μέρη υπάγονται στο γεωγραφικό πεδίο του EMEP, το πρόγραμμα εργασίας του EMEP και

β) τις επιπτώσεις των εναποθέσεων οξειδωμένων θειούχων και άλλων ενώσεων που αυξάνουν την οξύτητα των στοιχείων του περιβάλλοντος.

Άρθρο 5 Εκθέσεις

1. Κάθε μέρος υποβάλλει στο εκτελεστικό όργανο έκθεση, μέσω του εκτελεστικού γραμματέα της Επιτροπής, σε τακτά διαστήματα, όπως καθορίζει το εκτελεστικό όργανο, με πληροφορίες για:

α) την εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών, πολιτικών, προγραμμάτων και μέτρων που αναφέρονται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 7

β) τα επίπεδα των εθνικών ετησίων εκπομπών θείου, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που δίνει το εκτελεστικό όργανο, με δεδομένα για τις εκπομπές από όλες τις σχετικές κατηγορίες πηγών 7

γ) την εκπλήρωση άλλων υποχρεώσεων εκ του παρόντος πρωτοκόλλου,

σύμφωνα με απόφαση, όσον αφορά τη μορφή και το περιεχόμενό τους, η οποία θα ληφθεί από τα μέρη σε σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου. Το περιεχόμενο της αποφάσεως επανεξετάζεται εν ανάγκη, ώστε να επισημαίνονται τυχόν πρόσθετα στοιχεία για τη μορφή ή/και το περιεχόμενο των πληροφοριών που θα περιλαμβάνονται στις εκθέσεις.

2. Κάθε μέρος, υπαγόμενο στο γεωγραφικό πεδίο του EMEP, υποβάλλει έκθεση, μέσω του εκτελεστικού γραμματέα της Επιτροπής, προς το EMEP, σε τακτά διαστήματα που θα καθορίσει το καθοδηγητικό όργανο του EMEP και θα εγκρίνουν τα μέρη σε σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου, με πληροφορίες σχετικά με τα επίπεδα εκπομπών θείου, με χρονική και χωρική ανάλυση, όπως καθορίζει το καθοδηγητικό όργανο του EMEP.

3. Εγκαίρως, πριν από κάθε ετήσια σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου το EMEP παρέχει πληροφορίες σχετικά με:

α) τις συγκεντρώσεις και εναποθέσεις οξειδωμένων θειούχων ενώσεων στο περιβάλλον και

β) τις εκτιμήσεις των προϋπολογισμών θείου.

Τα μέρη, σε περιοχές εκτός του γεωγραφικού πεδίου του EMEP, παρέχουν αντίστοιχες πληροφορίες, εάν ζητηθεί από το εκτελεστικό όργανο.

4. Το εκτελεστικό όργανο, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 2 στοιχείο β) της σύμβασης, φροντίζει για την παρουσίαση πληροφοριών σχετικά με τις επιπτώσεις των εναποθέσεων οξειδωμένων θειούχων και άλλων ενώσεων που αυξάνουν την οξύτητα των στοιχείων του περιβάλλοντος.

5. Τα μέρη, στις συνόδους του εκτελεστικού οργάνου, φροντίζουν να αναθεωρούνται, τακτικά οι πληροφορίες για την υπολογισμένη και διεθνώς βελτιστοποιημένη κατανομή των μειώσεων των εκπομπών από τα κράτη έντος του γεωγραφικού πεδίου του EMEP, με τη βοήθεια ολοκληρωμένων μοντέλων εκτίμησης, προκειμένου να μειωθεί περαιτέρω, για τους σκοπούς της παραγράφου 1 του άρθρου 2, η διαφορά μεταξύ πραγματικών εναποθέσεων οξειδωμένων θειούχων ενώσεων και των κρίσιμων τιμών φορτίου.

Άρθρο 6 Έρευνα, ανάπτυξη και παρακολούθηση

Τα μέρη ενθαρρύνουν την έρευνα, ανάπτυξη, παρακολούθηση και συνεργασία που αφορούν:

α) τη διεθνή εναρμόνιση των μεθόδων καθορισμών του κρίσιμου φορτίου και της κρίσιμης στάθμης, καθώς και την επεξεργασία διαδικασιών για την εν λόγω εναρμόνιση 7

β) τη βελτίωση αφενός των συστημάτων και τεχνικών παρακολούθησης και αφετέρου της κατάρτισης μοντέλων μεταφοράς, συγκεντρώσεων και εναποθέσεων θειούχων ενώσεων 7

γ) στρατηγικές για την περαιτέρω μείωση των εκπομπών θείου, με βάση το κρίσιμο φορτίο, την κρίσιμη στάθμη και τις τεχνικές εξελίξεις, και για τη βελτίωση της κατάρτισης ολοκληρωμένων μοντέλων εκτίμησης, ώστε να υπολογίζεται η διεθνώς βελτιστοποιημένη κατανομή των μειώσεων εκπομπών, λαμβάνοντας υπόψη ένα δίκαιο καταμερισμό των δαπανών ελάττωσης 7

δ) την κατανόηση των ευρυτέρων επιπτώσεων των εκπομπών θείου στην ανθρώπινη υγεία, το περιβάλλον, και ιδιαίτερα την οξίνιση, και τα υλικά, μεταξύ άλλων τα ιστορικά και πολιτιστικά μνημεία, λαμβανομένης υπόψη της σχέσης μεταξύ οξειδίων του θείου, οξειδίων του αζώτου, αμμωνίας, πτητικών οργανικών ενώσεων και τροποσφαιρικού όζοντος 7

ε) τεχνολογίες ελάττωσης των εκπομπών και τεχνολογίες και τεχνικές για την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, της εξοικονόμησης ενέργειας και της χρήσης ανανεώσιμων πηγών 7

στ) την οικονομική εκτίμηση των ωφελειών για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, οι οποίες προκύπτουν από τη μείωση των εκπομπών θείου.

Άρθρο 7 Συμμόρφωση

1. Συγκροτείται επιτροπή εφαρμογής, που εξετάζει την εφαρμογή του παρόντος πρωτοκόλλου και την ανταπόκριση των μερών προς τις υποχρεώσεις τους. Υποβάλλει έκθεση στα μέρη σε συνόδους του εκτελεστικού οργάνου και μπορεί να διατυπώσει τις δέουσες συστάσεις.

2. Αφού εξετάσουν την έκθεση και τυχόν συστάσεις της επιτροπής εφαρμογής, τα μέρη, σταθμίζοντας τις περιστάσεις και την ακολουθούμενη στη σύμβαση πρακτική, δύνανται να αποφασίσουν και να απαιτήσουν την λήψη μέτρων για να επιτευχθεί πλήρης συμμόρφωση προς το πρωτόκολλο, συμπεριλαμβανομένων μέτρων που θα υποβοηθήσουν τη συμμόρφωση ενός μέρους προς το πρωτόκολλο, και να προαχθούν οι σκοποί του παρόντος πρωτοκόλλου.

3. Τα μέρη, στην πρώτη σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος πρωτοκόλλου, αποφασίζουν την δομή και τις λειτουργίες της επιτροπής εφαρμογής, καθώς και τις διαδικασίες για την εξέταση της συμμόρφωσης.

4. Η διαδικασία εξέτασης της συμμόρφωσης εφαρμόζεται υπό την επιφύλαξη του άρθρου 9 του παρόντος πρωτοκόλλου.

Άρθρο 8 Ανασκόπηση από τα μέρη κατά τις συνόδους του εκτελεστικού οργάνου

1. Τα μέρη, σε συνόδους του εκτελεστικού οργάνου, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 2 στοιχείο α) της σύμβασης, εξετάζουν τις πληροφορίες που παρέχουν τα μέρη και το EMEP, τα δεδομένα για τις επιπτώσεις των εναποθέσεων θειούχων και άλλων ενώσεων που αυξάνουν την οξύτητα των στοιχείων του περιβάλλοντος και τις εκθέσεις της επιτροπής εφαρμογής του άρθρου 7 παράγραφος 1 του παρόντος πρωτοκόλλου.

2. α) Τα μέρη, σε συνόδους του εκτελεστικού οργάνου, παρακολουθούν και επανεξετάζουν τις υποχρεώσεις του παρόντος πρωτοκόλλου, όπου περιλαμβάνονται:

i) οι υποχρεώσεις τους ως προς την υπολογισμένη και διεθνώς βελτιστοποιημένη κατανομή των μειώσεων εκπομπών, που αναφέρονται στο άρθρο 5 παράγραφος 5 και

ii) η επάρκεια των υποχρεώσεων και η επιτελεσθείσα πρόοδος κατά την επίτευξη των στόχων του παρόντος πρωτοκόλλου.

β) Στην ανασκόπηση λαμβάνονται υπόψη: οι καλύτερες διαθέσιμες επιστημονικές πληροφορίες ως προς την οξίνιση, μεταξύ άλλων εκτιμήσεις των κρίσιμων φορτίων, οι τεχνολογικές εξελίξεις, οι μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες και η εκπλήρωση των υποχρεώσεων ως προς τα επίπεδα εκπομπών.

γ) Στο πλαίσιο των ανασκοπήσεων αυτών, οποιοδήποτε μέρος, του οποίου οι υποχρεώσεις ως προς τα ανώτατα όρια εκπομπών θείου κατά το παράρτημα II δεν ανταποκρίνονται προς την υπολογισμένη και διεθνώς βελτιστοποιημένη κατανομή των μειώσεων εκπομπών από το εν λόγω μέρος, που απαιτείται για να μειωθεί κατά 60 % τουλάχιστον η διαφορά μεταξύ των εναποθέσεων θείου το 1990 και των κρίσιμων εναποθέσεων θείου εντός του γεωγραφικού πεδίου του EMEP, καταβάλλει κάθε προσπάθεια για να αναλάβει αναθεωρημένες υποχρεώσεις.

δ) Οι διαδικασίες, οι μέθοδοι και η χρονική κλιμάκωση των εν λόγω ανασκοπήσεων καθορίζονται από τα μέρη σε σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου. Η πρώτη ανασκόπηση θα ολοκληρωθεί το 1997.

Άρθρο 9 Διευθέτηση των διαφόρων

1. Αν δύο ή περισσότερα μέρη διαφωνήσουν ως προς την ερμηνεία ή την εφαρμογή του παρόντος πρωτοκόλλου, επιζητούν τη λύση της διαφοράς μέσω διαπραγματεύσεων ή άλλων ειρηνικών μέσων της επιλογής τους. Τα διαφωνούντα μέρη ενημερώνουν το εκτελεστικό όργανο σχετικά με τη διαφορά τους.

2. Κατά την κύρωση, αποδοχή, έγκριση ή προσχώρηση στο παρόν πρωτόκολο, ή οποτεδήποτε εφεξής, ένα μέρος, που δεν είναι περιφερειακός οργανισμός οικονομικής ολοκλήρωσης δύναται να δηλώσει με έγγραφο κατατιθέμενο στο θεματοφύλακα ότι, για τυχόν διαφορές περί την ερμηνεία ή την εφαρμογή του πρωτοκόλλου, αναγνωρίζει ένα ή και τα δύο ακόλουθα μέσα επίλυσης διαφορών ως υποχρεωτικά αυτοδικαίως και άνευ συμφωνίας, έναντι οποιουδήποτε μέρους αποδέχεται την ιδία υποχρέωση:

α) υποβολή της διαφοράς στο Διεθνές Δικαστήριο 7

β) διαιτησία, σύμφωνα με διαδικασίες που θα εγκριθούν από τα μέρη σε σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου, το συντομότερο δυνατόν, και θα συμπεριληφθούν σε παράρτημα περί διαιτησίας.

Μέρος που είναι περιφερειακός οργανισμός οικονομικής ολοκλήρωσης δύναται να υποβάλει δήλωση με ισοδύναμο αποτέλεσμα σχετικά με τη διαιτησία, σύμφωνα με τις διαδικασίες που αναφέρονται στον ανωτέρω στοιχείο β).

3. Δήλωση υποβαλλόμενη κατά την ανωτέρω παράγραφο 2 παραμένει σε ισχύ μέχρις ότου λήξει σύμφωνα με τους όρους της ή μέχρι τρεις μήνες αφού κατατεθεί στο θεματοφύλακα γραπτή ειδοποίηση περί ανακλήσεως.

4. Νέα δήλωση, ειδοποίηση ανάκλησης ή η λήξη ισχύος μίας δηλώσεως δεν θίγει κατ' ουδένα τρόπο εκκρεμείς διαδικασίες ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου ή του διαιτητικού δικαστηρίου, εκτός εάν συμφωνήσουν άλλως τα διαφωνούνται μέρη.

5. Πλην της περιπτώσεως κατά την οποία τα διαφωνούντα μέρη έχουν αποδεχθεί τα ίδια μέσα επίλυσης διαφορών βάσει της παραγράφου 2, εάν, μετά πάροδο δώδεκα μηνών από την κοινοποίηση από ένα μέρος σε άλλο ότι υφίσταται διαφορά μεταξύ τους, τα διαφωνούντα μέρη δεν έχουν ρυθμίσει την διαφορά με τα μέσα της παραγράφου 1, η διαφορά υποβάλλεται, κατόπιν αιτήσεως οποιουδήποτε ενδιαφερομένου μέρους, σε συνδιαλλαγή.

6. Για τους σκοπούς της παραγράφου 5, συγκροτείται επιτροπή συνδιαλλαγής. Η επιτροπή αποτελείται από ίσο αριθμό μελών που διορίζει κάθε ενδιαφερόμενο μέρος ή, όταν τα υπό συνδιαλλαγή μέρη έχουν τα αυτά συμφέροντα, η ομάδα που συμμερίζεται τα συμφέροντα αυτά, και από ένα πρόεδρο που επιλέγουν από κοινού τα διορισθέντα μέλη. Η Επιτροπή εκδίδει διαιτητική απόφαση με συστάσεις, τις οποίες τα μέρη λαμβάνουν υπόψη καλή τη πίστει.

Άρθρο 10 Παραρτήματα

Τα παραρτήματα του παρόντος πρωτοκόλλου αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του πρωτοκόλλου. Τα παραρτήματα I και IV έχουν χαρακτήρα συστάσεως.

Άρθρο 11 Τροποποιήσεις και αναπροσαρμογές

1. Κάθε μέρος δύναται να προτείνει τροποποιήσεις του παρόντος πρωτοκόλλου. Κάθε μέρος της συμβάσεως δύναται να προτείνει αναπροσαρμογή του παραρτήματος II του παρόντος πρωτοκόλλου, προκειμένου να προσθέσει σε αυτό το όνομά του, συνοδευόμενο από επίπεδα εκπομπών, ανώτατα όρια εκπομπών θείου και ποσοστιαίες μειώσεις των εκπομπών.

2. Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις και αναπροσαρμογές υποβάλλονται γραπτώς στον εκτελεστικό γραμματέα της Επιτροπής, ο οποίος τις γνωστοποιεί σε όλα τα μέρη. Τα μέρη συζητούν τις προταθείσες τροποποιήσεις και αναπροσαρμογές στην επόμενη σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου, υπό τον όρο ότι ο εκτελεστικός γραμματέας έχει διαβιβάσει τις προτάσεις στα μέρη τουλάχιστον προ 90 ημερών.

3. Τροποποιήσεις του παρόντος πρωτοκόλλου και των παραρτημάτων II, III και V εγκρίνονται με συναίνεση των παρόντων μερών σε σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου και τίθενται σε ισχύ για τα μέρη που τις αποδέχθηκαν την 90ή ημέρα μετά την κατάθεση από τα δύο τρίτα των μερών, των εγγράφων αποδοχής. Τροποποιήσεις τίθενται σε ισχύ, για οποιοδήποτε άλλο μέρος, την ενενηκοστή ημέρα μετά την κατάθεση από το εν λόγω μέρος, του εγγράφου αποδοχής.

4. Τροποποιήσεις των παραρτημάτων του παρόντος πρωτοκόλλου, πλην των παραρτημάτων που αναφέρονται στην ανωτέρω παράγραφο 3, εγκρίνονται με συναίνεση των παρόντων μερών σε σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου. Μετά πάροδο 90 ημερών από την ημερομηνία γνωστοποίησής της από τον εκτελεστικό γραμματέα της Επιτροπής, τροποποίηση οποιουδήποτε από τα εν λόγω παραρτήματα παράγει αποτελέσματα για όσα μέρη δεν έχουν υποβάλει κοινοποίηση σύμφωνα με τις διατάξεις της παράγραφου 5 του παρόντος άρθρου, υπό τον όρο ότι τουλάχιστον 16 μέρη δεν έχουν υποβάλει την εν λόγω κοινοποίηση.

5. Όποιο μέρος αδυνατεί να εγκρίνει μια τροποποίηση παραρτήματος, πλην των παραρτημάτων που αναφέρονται στην ανωτέρω παράγραφο 3, το κοινοποιεί εγγράφως στο θεματοφύλακα εντός 90 ημερών από την ημερομηνία γνωστοποίησης της έγκρισης. Ο θεματοφύλακας κοινοποιεί αμελητί σε όλα τα μέρη την κοινοποίηση που παραλαμβάνει. Ένα μέρος δύναται, οποτεδήποτε, να αντικαταστήσει την πρότερη κοινοποίηση με αποδοχή οπότε η τροποποίηση του εν λόγω παραρτήματος παράγει εφεξής αποτελέσματα έναντι αυτού.

6. Αναπροσαρμογές του παραρτήματος II εγκρίνονται με συναίνεση των παρόντων μερών σε σύνοδο του εκτελεστικού οργάνου, παράγουν δε αποτελέσματα για όλα τα μέρη του παρόντος πρωτοκόλλου την ενενηκοστή ημέρα μετά την ημερομηνία κατά την οποία ο εκτελεστικός γραμματέας της Επιτροπής κοινοποιεί γραπτώς στα εν λόγω μέρη την έγκριση της αναπροσαρμογής.

Άρθρο 12 Υπογραφή

1. Το παρόν πρωτόκολλο θα παραμείνει ανοικτό για υπογραφή στο Όσλο, από την 13η Ιουνίου 1994 έως και την 14η Ιουνίου 1994 και κατόπιν στην Έδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη έως την 12η Δεκεμβρίου 1994, από τα κράτη μέλη της Επιτροπής καθώς και από κράτη των οποίων η σχέση με την Επιτροπή υπόκειται σε καθεστώς διαβουλεύσεων σύμφωνα με την παράγραφο 8 του ψηφίσματος 36 (IV) του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1947, και από περιφερειακούς οργανισμούς οικονομικής ολοκλήρωσης, που έχουν συσταθεί από κυρίαρχα κράτη μέλη της Επιτροπής, οι οποίοι έχουν αρμοδιότητα διαπραγμάτευσης, σύναψης και εφαρμογής διεθνών συμφωνιών σε θέματα που καλύπτονται από το πρωτόκολλο, υπό τον όρο ότι τα σχετικά κράτη μέλη και οργανισμοί είναι μέρη της σύμβασης και περιλαμβάνονται στο παράρτημα II.

2. Σε θέματα της αρμοδιότητάς τους, οι εν λόγω περιφερειακοί οργανισμοί οικονομικής ολοκλήρωσης ασκούν για λογαριασμό τους τα δικαιώματα και αναλαμβάνουν ομοίως ευθύνες, τις οποίες αναθέτει το παρόν πρωτόκολλο στα κράτη μέλη τους. Στις περιπτώσεις αυτές τα κράτη μέλη των οργανισμών αυτών δεν δικαιούνται να ασκούν τα δικαιώματα αυτά μεμονωμένα.

Άρθρο 13 Κύρωση, αποδοχή, έγκριση και προσχώρηση

1. Το παρόν πρωτόκολλο υπόκειται σε κύρωση, αποδοχή ή έγκριση από τους συμβαλλομένους.

2. Το παρόν πρωτόκολλο θα παραμείνει ανοικτό, από την 12η Δεκεμβρίου 1994, για προσχώρηση κρατών και οργανισμών που πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 12 παράγραφος 1.

Άρθρο 14 Θεματοφύλακας

Τα έγγραφα κύρωσης, αποδοχής, έγκρισης ή προσχώρησης κατατίθενται στο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος θα επιτελεί χρέη θεματοφύλακα.

Άρθρο 15 Έναρξη ισχύος

1. Το παρόν πρωτόκολλο τίθεται σε ισχύ την ενενηκοστή ημέρα από την ημερομηνία κατά την οποία θα κατατεθεί το δέκατο έκτο έγγραφο κύρωσης αποδοχής, έγκρισης ή προσχώρησης.

2. Για κάθε κράτος και οργανισμό που αναφέρεται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, που κυρώνει, αποδέχεται ή εγκρίνει το παρόν πρωτόκολλο ή προσχωρεί σε αυτό μετά την κατάθεση του δεκάτου έκτου εγγράφου κύρωσης, αποδοχής, έγκρισης ή προσχώρησης, το πρωτόκολλο τίθεται σε ισχύ την ενενηκοστή ημέρα μετά την ημερομηνία κατάθεσης από το εν λόγω μέρος του εγγράφου κύρωσης, αποδοχής, έγκρισης ή προσχώρησης.

Άρθρο 16 Αποχώρηση

Οποτεδήποτε μετά παρέλευση πενταετίας από την ημερομηνία κατά την οποία το παρόν πρωτόκολλο έχει τεθεί σε ισχύ για ένα μέρος, το μέρος δύναται να αποχωρήσει από αυτό, επιδίδοντας γραπτή κοινοποίηση στο θεματοφύλακα. Η αποχώρηση ισχύει την ενενηκοστή ημέρα μετά την ημερομηνία παραλαβής της κοινοποίησης από το θεματοφύλακα ή σε μεταγενέστερη ημερομηνία που ενδεχομένως καθορίζεται στην κοινοποίηση αποχώρησης.

Άρθρο 17 Αυθεντικά κείμενα

Το πρωτότυπο του παρόντος πρωτοκόλλου, του οποίου το κείμενο στα αγγλικά, γαλλικά και ρωσικά είναι εξίσου αυθεντικό, κατατίθεται στο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Σε πίστωση των ανωτέρω οι υπεγεγραμμένοι, δεόντως εξουσιουδοτημένοι, υπέγραψαν το παρόν πρωτόκολλο.

Έγινε στο Όσλο τη δεκάτη τρίτη Ιουνίου χίλια εννεακόσια ενενήντα τέσσερα.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΚΡΙΣΙΜΗ ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ ΘΕΙΟΥ

(5ο εκατοστημόριο σε εκατοστόγραμμα θείου ανά τετραγωνικό μέτρο ανά έτος)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΕΣ ΤΙΜΕΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΚΑΤΟΣΤΙΑΙΕΣ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ

Οι ανώτατες τιμές εκπομπής θείου που παρατίθεται στον κατωτέρω κατάλογο δίνουν τις διατυπούμενες υποχρεώσεις στις παραγράφους 2 και 3 του άρθρου 2 του παρόντος πρωτοκόλλου. Οι στάθμες εκπομπής των ετών 1980 και οι εμφαινόμενες εκατοστιαίες μειώσεις εκπομπής δίνονται μόνο για σκοπούς ενημέρωσης.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΥΠΟΔΕΙΞΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΞΕΙΔΙΩΝ ΘΕΙΟΥ (SOMA)

Παρατίθεται η κατωτέρω SOMA για τους σκοπούς του παρόντος πρωτοκόλλου:

SOMA Νοτιοανατολικού Καναδά

Αυτή αποτελεί έκταση 1 εκατομμυρίου Km² που περιλαμβάνει το σύνολο του εδάφους των επαρχιών Prince Edward Island, Nova Scotia και New Brunswick, το σύνολο του εδάφους της επαρχίας του Quebec νοτίως ευθείας γραμμής μεταξύ Havre-St. Pierre στη βόρεια ακτή του Κόλπου του Αγίου Λαυρεντίου και του σημείου στο οποίο η μεθόριος Quebec-Ontario τέμνει την ακτή του Κόλπου James Bay, και το σύνολο του εδάφους της επαρχίας του Ontario νοτίως ευθείας γραμμής μεταξύ του σημείου που η μεθόριος Ontario-Quebec τέμνει την ακτογραμμή του James Bay και τον ποταμό Nipigon πλησίον της βόρειας ακτής της λίμνης Superior.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΘΕΙΟΥ ΑΠΟ ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΠΗΓΕΣ

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Το παρόν παράρτημα στοχεύει στην παροχή οδηγιών για την εξεύρεση επιλογών και τεχνολογιών ελέγχου του θείου, ώστε να υπάρξει ανταπόκριση στις υποχρεώσεις του παρόντος πρωτοκόλλου.

2. Το παράρτημα βασίζεται σε πληροφορίες για τις γενικές επιλογές μείωσης των εκπομπών θείου και ιδιαίτερα για τις επιδόσεις και το κόστος της τεχνολογίας ελέγχου των εκπομπών που περιλαμβάνονται στην επίσημη τεκμηρίωση του εκτελεστικού οργάνου και των θυγατρικών του.

3. Εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά, τα εμφαινόμενα μέτρα μείωσης των εκπομπών θεωρούνται, με βάση πολυετή εμπειρία λειτουργίας στις περισσότερες περιπτώσεις, ότι αποτελούν τις πλέον καθιερωμένες και οικονομικώς εφικτές καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες. Ωστόσο, η συνεχώς εμπλουτιζόμενη εμπειρία από μέτρα και τεχνολογίες χαμηλών επιπέδων εκπομπής σε νέες μονάδες, καθώς και από τη μετασκευή υφισταμένων μονάδων απαιτεί τακτική επανεξέταση του παρόντος παραρτήματος.

4. Μολονότι το παράρτημα απαριθμεί ορισμένα μέτρα και τεχνολογίες που καλύπτουν ευρύ φάσμα κόστους και βαθμών απόδοσης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εξαντλεί τις υφιστάμενες επιλογές τεχνολογίας ελέγχου. Επιπλέον, η επιλογή των μέτρων και τεχνολογιών ελέγχου για οποιαδήποτε ιδιαίτερη περίπτωση θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, στους οποίους συγκαταλέγονται η τρέχουσα νομοθεσία και οι κανονιστικές διατάξεις και, ιδίως, οι απαιτήσεις της τεχνολογίας ελέγχου, οι ροές πρωτογενούς ενέργειας, η βιομηχανική υποδομή, οι οικονομικές περιστάσεις και οι συγκεκριμένες συνθήκες που επικρατούν στη μονάδα.

5. Το παράρτημα ασχολείται κυρίως με τον έλεγχο των εκπομπών οξειδωμένου θείου που θεωρείται ως το άθροισμα του διοξειδίου του θείου (SO2) και του τριοξειδίου του θείου (SO3) εκφραζόμενο σε SO2. Το μερίδιο του εκπεμπόμενου θείου είτε υπό μορφή οξειδίων του είτε άλλων ενώσεών του από διεργασίες διαφορετικές από την καύση και από άλλες πηγές είναι μικρό σε σύγκριση με το θείο που εκπέμπεται από την καύση.

6. Όταν σχεδιάζονται μέτρα ή τεχνολογίες για πηγές θείου που εκπέμπουν άλλα συστατικά, ιδιαίτερα οξείδια του αζώτου (NOx), σωματίδια, βαρέα μέταλλα και πτητικές οργανικές ενώσεις (VOC) αξίζει να εξετάζονται αυτά σε συνδυασμό με τις ειδικές επιλογές ελέγχου ρύπων ώστε να μεγιστοποιείται το συνολικό αποτέλεσμα της ελάττωσης και να ελαχιστοποιούνται οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και, ειδικώς να αποφεύγεται η μετατόπιση των προβλημάτων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε άλλα μέσα (όπως τα υγρά απόβλητα και τα απορρίμματα).

II. ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΘΕΙΟΥ

7. Οι διεργασίες καύσης ορυκτών καυσίμων αποτελούν τις κυριότερες πηγές ανθρωπογενών εκπομπών θείου από σταθερές πηγές. Επιπλέον, ορισμένες διεργασίες διαφορετικές από την καύση πιθανώς να συμβάλουν σοβαρά στις εκπομπές. Οι μείζονες κατηγορίες σταθερών πηγών, με βάση το EMEP/CORINAIR 1990, περιλαμβάνουν:

i) τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, συμπαραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού και τηλεθέρμανσης:

α) λέβητες 7

β) σταθερούς στροβίλους καύσης και μηχανές εσωτερικής καύσης 7

ii) σταθμούς καύσης για εμπορικές χρήσεις, ιδρύματα και κατοικίες:

α) λέβητες εμπορίου 7

β) οικιακοί θερμαντήρες 7

iii) βιομηχανικοί σταθμοί καύσης και βιομηχανικές διεργασίες με καύση:

α) λέβητες και θερμαντήρες διεργασιών 7

β) διεργασίες, π.χ. μεταλλουργικές εργασίες, όπως φρύξη και συσσωμάτωση, μονάδες οπτανθρακοποίησης, επεξεργασία διοξειδίου του τιτανίου (TiO2) κ.λπ. 7

γ) παραγωγή χαρτοπολτού 7

iv) διεργασίες διαφορετικές από την καύση, π.χ. παραγωγή θειικού οξέος, ειδικές διεργασίες σύνθεσης οργανικών ενώσεων, κατεργασία μεταλλικών επιφανειών 7

v) εξόρυξη, επεξεργασία και διανομή ορυκτών καυσίμων 7

vi) καθαρισμός και διάθεση αποβλήτων, π.χ. θερμική κατεργασία αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων.

8. Τα δεδομένα του 1990 για το σύνολο της περιοχής ECE δείχνουν ότι περί το 88 % των συνολικών εκπομπών θείου προέρχεται από όλες τις διεργασίες καύσης (το 20 % από την καύση σε βιομηχανικές μονάδες), το 5 % από διεργασίες παραγωγής και το 7 % από διυλιστήρια πετρελαίου. Ο κλάδος ηλεκτροπαραγωγής σε πολλές χώρες αποτελεί τον μεγαλύτερο μοναδιαίο παράγοντα εκπομπών θείου. Σε ορισμένες χώρες, ο βιομηχανικός τομέας (συμπεριλαμβανομένων των διυλιστηρίων) αποτελεί επίσης σοβαρό παράγοντα εκπομπής SO2. Μολονότι οι εκπομπές από διυλιστήρια στην περιοχή ECE είναι σχετικώς χαμηλές, οι επιπτώσεις τους στις εκπομπές θείου από άλλες πηγές είναι μεγάλη λόγω του περιεχομένου στα πετρελαιοειδή θείου. Στην τυπική περίπτωση, ποσοστό 60 % του περιεχομένου στο αργό πετρέλαιο θείου παραμένει και στα πετρελαιοειδή, ενώ 30 % ανακτάται ως στοιχειακό θείο και το 10 % εκπέμπεται από τις καπνοδόχους των διυλιστηρίων.

III. ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΘΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΥΣΗ

9. Για τη μείωση την εκπομπών θείου υπάρχουν οι ακόλουθες γενικές επιλογές 7

i) Μέτρα ενεργειακής διαχείρισης (1)

α) Εξοικονόμηση ενέργειας

Η ορθολογική χρήση της ενέργειας (βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση/πορεία διεργασίας, συμπαραγωγή ή/και διαχείριση από πλευράς ζήτησης) συνήθως αποφέρει μείωση εκπομπών θείου.

β) Σύνθεση ενεργειακών μορφών

Σε γενικές γραμμές, οι εκπομπές θείου μπορούν να μειωθούν αυξάνοντας το αναλογικό ποσοστό των ενεργειακών πηγών που δεν απαιτούν καύση (δηλαδή υδροηλεκτική, πυρηνική, αιολική ενέργεια κ.λπ.) στη σύνθεση ενεργειακών μορφών. Ωστόσο, πρέπει να αναλύονται περαιτέρω περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

ii) Τεχνολογικές επιλογές

α) Αλλαγή καυσίμου

Οι εκπομπές SO2 κατά την καύση εξαρτώνται άμεσα από το ποσοστό θείου που περιέχεται στο χρησιμοποιούμενο καύσιμο.

Η αλλαγή καυσίμου (π.χ. από άνθρακες υψηλής περιεκτικότητας σε θείο προς άνθρακες χαμηλής περιεκτικότητας και/ή προς υγρά καύσιμα, ή από άνθρακα προς φυσικό αέριο, συνεπάγεται χαμηλότερες εκπομπές θείου, πιθανώς όμως να υφίστανται ορισμένοι περιορισμοί, όπως ο βαθμός διάθεσης καυσίμων χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο και η δυνατότητα προσαρμογής των υπαρχόντων συστημάτων καύσης σε διαφορετικά καύσιμα. Σε πολλές χώρες της ECE, αντικαθίστανται μερικοί σταθμοί καύσης άνθρακα ή πετρελαίου από σταθμούς με φυσικό αέριο ως καύσιμο. Η αλλαγή καυσίμου μπορεί να διευκολυνθεί με σταθμούς καύσης δύο διαφορετικών καυσίμων.

β) Καθαρισμός καυσίμου

Ο καθαρισμός του φυσικού αερίου αποτελεί καθιερωμένη τεχνολογία που εφαρμόζεται ευρέως για λειτουργικούς λόγους.

Ο καθαρισμός του αερίου από διεργασίες (όξινο αέριο διυλιστηρίων, αέριο από μονάδες οπτανθρακοποίησης, βιοαέριο κ.λπ.) αποτελεί επίσης καθιερωμένη τεχνολογία.

Η αποθείωση υγρών καυσίμων (ελαφρών και μεσαίων κλασμάτων) αποτελεί καθιερωμένη τεχνολογία.

Η αποθείωση βαρέων κλασμάτων είναι τεχνικώς εφικτή 7 ωστόσο, πρέπει κανείς να έχει υπόψη τις ιδιότητες του αργού. Η αποθείωση των ατμοσφαιρικών καταλοίπων (υπολειπόμενων προϊόντων από μονάδες ατμοσφαιρικής απόσταξης αργού πετρελαίου) για την παραγωγή μαζούτ χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο δεν συνηθίζεται όμως ευρέως στην πράξη 7 συνήθως προτιμάται η επεξεργασία αργού πετρελαίου χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο. Η υδροπυρόλυση και η τεχνολογία πλήρους μετατροπής έχουν ωριμάσει και συνδυάζουν υψηλό βαθμό συγκράτησης θείου με βελτιωμένη απόδοση ελαφρών προϊόντων. Μέχρι τώρα είναι περιορισμένος ο αριθμός των διυλιστηρίων πλήρους μετατροπής. Στα διυλιστήρια αυτά τυπικώς ανακτάται ποσοστό 80 έως 90 % του εισερχομένου θείου και μετατρέπονται όλα τα κατάλοιπα σε ελαφρά προϊόντα ή άλλα εμπορεύσιμα πετρελαιοειδή. Για τον τύπο αυτό διυλιστηρίου, η κατανάλωση ενέργειας και το κόστος επενδύσεων είναι υψηλά. Τυπικές περιεκτικότητες σε θείο των προϊόντων διύλισης δίνονται στον κατωτέρω πίνακα 1.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Οι σημερινές τεχνολογίες καθαρισμού λιθάνθρακα μπορούν να αφαιρούν ποσοστό περίπου 50 % του ανόργανου θείου (ανάλογα με τις ιδιότητες του άνθρακα), το οργανικό όμως θείο παραμένει στον άνθρακα. Αναπτύσσονται αποτελεσματικότερες τεχνολογίες, οι οποίες όμως συνεπάγονται υψηλότερο ανοιγμένο κόστος και επένδυση. Τοιουτοτρόπως, η απόδοση της αφαίρεσης του θείου με τον καθαρισμό του άνθρακα είναι περιορισμένη, αν συγκριθεί με την αποθείωση των καυσαερίων. Πιθανώς να υπάρχουν δυνατότητες αριστοποίησης, ανάλογα με την χώρα, για τον καλύτερο συνδυασμό καθαρισμού του καυσίμου και καθαρισμού των καυσαερίων.

γ) Προηγμένες τεχνολογίες καύσης

Οι τεχνολογίες αυτές καύσης με βελτιωμένο θερμικό βαθμό απόδοσης και μειωμένες εκπομπές θείου περιλαμβάνουν: καύση σε ρευστοποιημένη κλίνη (FBC): παφλάζουσα (BFBC), κυκλοφορούσα (CFBC) και υπό πίεση (PFBC) 7 συνδυασμένος κύκλος ολοκληρωμένης αεριοποίησης (IGCC) και αεριοστρόβιλοι συνδυασμένου κύκλου (CCGT).

Οι σταθεροί στρόβιλοι καύσης μπορούν να ενταχθούν σε συστήματα ήδη υπαρχόντων παραδοσιακών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, οπότε μπορεί να βελτιωθεί ο συνολικός βαθμός απόδοσης κατά 5-7 %, με αποτέλεσμα για παράδειγμα αξιόλογη μείωση των εκπομπών SO2. Ωστόσο, χρειάζονται εκτεταμένες αλλαγές του υφισταμένου συστήματος της καμίνου.

Η καύση σε ρευστοποιημένη κλίνη αποτελεί τεχνολογία για την καύση λιθάνθρακα και λιγνίτη, με δυνατότητα όμως και άλλων στερεών καυσίμων, όπως ο οπτάνθρακας από πετρέλαιο και τα καύσιμα ευτελούς ποιότητας όπως απόβλητα, τύρφη και ξύλο. Μπορούν να μειωθούν περαιτέρω οι εκπομπές με τον ολοκληρωμένο έλεγχο καύσης στο σύστημα, λόγω προσθήκης ασβέστη/ασβεστολίθου στο υλικό της κλίνης. Η συνολική εγκατεστημένη ισχύς μονάδων FBC έχει φθάσει σε περίπου 30 000 MWth (250 έως 350 σταθμοί), από τα αποία τα 8 000 MWth στο φάσμα ισχύος άνω των 50 MWth. Μπορεί να ανακύψουν προβλήματα από τα παραπροϊόντα της ανωτέρω διεργασίας όσον αφορά τη χρήση και/ή διάθεση, οπότε απαιτείται περαιτέρω εξέλιξη της τεχνικής.

Η μέθοδος IGCC περιλαμβάνει αεριοποίηση άνθρακα και παραγωγή ισχύος σε συνδυασμένο κύκλο αεριοστροβίλου και ατμοστροβίλου. Ο εξαεριωμένος άνθρακας χρησιμοποιείται στο θάλαμο καύσης του αεριοστροβίλου. Ο έλεγχος της εκπομπής θείου επιτυγχάνεται με τη χρήση καθιερωμένης τεχνολογίας για τις μονάδες επεξεργασίας ακατέργαστων καυσαερίων στα ανάντη του αεριοστροβίλου. Υπάρχει επίσης τεχνολογία για κατάλοιπα βαρέων ελαίων και ασφαλτούχα γαλακτώματα. Η εγκατεστημένη ισχύς φθάνει σήμερα σε περίπου 1 000 MWel (5 σταθμοί).

Τώρα καταστρώνονται σχέδια για σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με αεριοστροβίλους συνδυασμένου κύκλου που θα χρησιμοποιούν φυσικό αέριο ως καύσιμο, με βαθμό ενεργειακής απόδοσης γύρω στο 48 έως 52 %.

δ) Τροποποιήσεις της διεργασίας και της καύσης

Δεν υπάρχουν τροποποιήσεις της καύσης συγκρίσιμες προς τα μέτρα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο των εκπομπών NOx, καθώς στη διάρκεια της καύσης το θείο που είναι ενωμένο με οργανικό και/ή ανόργανο δεσμό οξειδώνεται σχεδόν πλήρως (στην τέφρα διατηρείται κάποιο ποσοστό, ανάλογα με τις ιδιότητες του καυσίμου και την τεχνολογία καύσης).

Στο παρόν παράρτημα, εξετάζονται μέθοδοι ξηρών προσθηκών για συμβατικούς λέβητες, υπό τύπο τροποποιήσεων διεργασίας λόγω της έγχυσης ανάλογου μέσου στη μονάδα καύσης. Ωστόσο, η εμπειρία έχει δείξει ότι όταν χρησιμοποιούνται οι εν λόγω μέθοδοι, ταπεινούται η θερμική ισχύς, είναι υψηλός ο λόγος Ca προς S και χαμηλός ο βαθμός απομάκρυνσης του θείου. Πρέπει να εξεταστούν τα προβλήματα που ανακύπτουν με την περαιτέρω χρησιμοποίηση του παραπροϊόντος, ώστε η επίμαχη λύση θα πρέπει συνήθως να χρησιμοποιείται ως ενδιάμεσο μέτρο και για τις μικρότερες μονάδες (πίνακας 2).

Πίνακας 2 Εκπομπές οξειδίων του θείου που επιτυγχάνονται με την εφαρμογή τεχνολογικών επιλογών σε λέβητες που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

(στ) Το ανηγμένο κόστος επενδύσεων περιλαμβάνει διεργασία απονίτρωσης.

Ο πίνακας καταρτίστηκε κυρίως για μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης δημοσίων επιχειρήσεων. Ωστόσο, οι επιλογές ελέγχου ισχύουν επίσης και για άλλους κλάδους με παρόμοια καυσαέρια.

ε) Μέθοδοι αποθείωσης καυσαερίων (FGD)

Οι υπόψη διεργασίες στοχεύουν στο να αφαιρέσουν τα ήδη σχηματισθέντα οξείδια θείου, αναφέρονται δε επίσης και ως δευτερεύοντα μέτρα. Οι σύγχρονες τεχνολογίες των μεθόδων καθαρισμού καυσαερίων βασίζονται όλες στην αφαίρεση του θείου με υγρά, ξηρά ή ημίξηρη και καταλυτική χημική διεργασία.

Προκειμένου να επιτευχθεί το πλέον αποδοτικό πρόγραμμα μείωσης των εκπομπών θείου πέραν των μέτρων ενεργειακής διαχείρισης που παρατέθηκαν στο ανωτέρω σημείο i), θα πρέπει να εξετάζεται ο συνδυασμός των αναφερθεισών στο ανωτέρω σημείο ii) τεχνολογικών επιλογών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιλογή για την μείωση των εκπομπών θείου ενδέχεται επίσης να συνεπάγεται την περιστολή των εκπομπών SO2, NOx και άλλων ρύπων. Στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής της ΕΚΩ, τους σταθμούς συμπαραγωγής και τηλεθέρμανσης, οι χρησιμοποιούμενες μέθοδοι καθαρισμού καυσαερίων περιλαμβάνουν: υγρό καθαρισμό με ασβέστη/ασβεστόλιθο (LWS) 7 απορρόφηση εν ξηρώ με ψεκασμό (SDA) 7 μέθοδο Wellman Lord (WL) 7 καθαρισμό με αμμωνία (AS) και συνδυασμένες μεθόδους αφαίρεσης NOx/SOx [μέθοδος ενεργού άνθρακα (AC)6 και συνδυασμένη αφαίρεση NOx/SO2 μέσω καταλύτη].

Στον κλάδο της παραγωγής ισχύος, οι μέθοδοι LWS και SDA καλύπτουν ποσοστό 85 % και 10 % αντιστοίχως της εγκατεστημένης ικανότητας μεθόδων αποθείωσης καυσαερίων.

Δεν έχουν ακόμη ξεπεράσει το στάδιο της δοκιμαστικής εφαρμογής πολλές νέες μέθοδοι αποθείωσης καυσαερίων, όπως ο καθαρισμός εν ξηρώ με δέσμες ηλεκτρονίων (EBDS) και η ευρεσιτεχνία Mark 13A.

Στον ανωτέρω πίνακα 2 εμφαίνεται ο βαθμός απόδοσης των ανωτέρω αναφερθέντων δευτερευόντων μέτρων, με βάση την πρακτική εμπειρία που συγκεντρώθηκε από πλήθος μονάδων που κατασκευάστηκαν. Αναφέρονται επίσης η υλοποιηθείσα ισχύς, καθώς και το σχετικό φάσμα. Άρα τα συγκρίσιμα χαρακτηριστικά για πολλές τεχνολογίες ελάττωσης του θείου, επιδράσεις που εξαρτώνται από τον τόπο ή τον σταθμό πιθανώς να οδηγήσουν σε αποκλεισμό μιας δεδομένης τεχνολογίας.

Ο πίνακας 2 περιλαμβάνει επίσης τη συνήθη κλίμακα κόστους επενδύσεων για τις τεχνολογίες ελάττωσης του θείου που αναλύονται στα σημεία ii) στοιχεία γ), δ) και ε). Όταν όμως εφαρμόζονται οι εν λόγω τεχνολογίες σε μεμονωμένες περιπτώσεις, θα πρέπει να τονιστεί ότι το κόστος επενδύσεων για τα μέτρα μείωσης των εκπομπών μεταξύ άλλων θα εξαρτηθούν από τις ειδικότερες χρησιμοποιούμενες τεχνολογίες, τα απαιτούμενα συστήματα ελέγχου, το μέγεθος της μονάδας, την έκταση της απαιτούμενης μείωσης και τη χρονική κλιμάκωση των προγραμματιζόμενων κύκλων συντήρησης. Τοιουτοτρόπως, ο πίνακας δίνει απλώς ένα γενικό φάσμα του κόστους των επενδύσεων. Το κόστος για μετασκευές είναι σε γενικές γραμμές μεγαλύτερο από το αντίστοιχο για νέες μονάδες.

IV. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΑΛΛΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ

10. Οι παρατιθέμενες στο σημείο 9.ii) στοιχεία α) έως ε) τεχνικές ελέγχου ισχύουν όχι μόνο για τον κλάδο των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, αλλά επίσης και για διαφόρους βιομηχανικούς κλάδους. Έχουν συγκεντρωθεί πολλά έτη εμπειρίας από τη λειτουργία τέτοιων μονάδων στο πλείστο των περιπτώσεων από τον κλάδο ηλεκτροπαραγωγής.

11. Η εφαρμογή τεχνολογιών ελάττωσης του θείου στη βιομηχανία εξαρτάται απλώς και μόνο από τους ιδιαίτερους περιορισμούς της διεργασίας στους αντίστοιχους κλάδους. Οι σοβαρότεροι τομείς συμβολής στις εκπομπές θείου και τα αντίστοιχα μέτρα μείωσης παρουσιάζονται στον κατωτέρω πίνακα 3.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

12. Στους κλάδους του πίνακα 3, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μέτρα ολοκληρωμένης διεργασίας, στα οποία συγκαταλέγονται αλλαγή πρώτης ύλης (σε συνδυασμό, αν χρειάζεται, με καθαρισμό καυσαερίων που εξαρτάται από τον επιμέρους κλάδο), για να επιτευχθεί η αποτελεσματικότερη μείωση των εκπομπών θείου.

13. Έχουν αναφερθεί τα ακόλουθα παραδείγματα:

α) σε νέες μονάδες κατεργασίας χαρτοπολτού με θειικό άλας, έχει επιτευχθεί εκπομπή θείου κάτω του 1 Kg ανά τόνο χαρτοπολτού AD (αποξηραμένου στον αέρα) (2) 7

β) σε μονάδες κατεργασίας χαρτοπολτού με διθειώδες άλας, μπορεί να επιτευχθεί 1 έως 1,5 Kg θείου ανά τόνο χαρτοπολτού AD 7

γ) στην περίπτωση της φρύξης σουλφιδίων, έχουν αναφερθεί βαθμοί απομάκρυνσης 80 έως 99 % για μονάδες των 10 000 έως 20 000 m3/h (ανάλογα με τη μέθοδο) 7

δ) για μια εγκατάσταση πυροσυσσωμάτωσης σιδηρομεταλλευμάτων, μια μονάδα αποθείωσης καυσαερίων ικανόνητας 320 000 m3/h επιτυγχάνει τιμή καθαρού αερίου κάτω από 100 mg SOx/Nm3, σε 6 % O2 7

ε) κάμινοι οπτανθρακοποίησης επιτυγχάνουν κάτω από 400 mg SOx/Nm3, σε 6 % Ο2 7

στ) μονάδες θειικού οξέως επιτυγχάνουν βαθμό μετατροπής άνω του 99 % 7

ζ) μία μονάδα προηγμένης μεθόδου Claus επιτυγχάνει ανάκτηση θείου άνω του 99 %.

V. ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΙ ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΕΣ

14. Καθώς εντείνονται οι προσπάθειες για να μειωθούν οι εκπομπές θείου από σταθερές πηγές στις χώρες της γεωγραφικής περιοχής της ECE αυξάνονται παράλληλα οι ποσότητες των παραπροϊόντων.

15. Θα πρέπει να επιλεγούν λύσεις που οδηγούν σε χρησιμοποιήσιμα παραπροϊόντα. Επιπλέον, θα πρέπει να προτιμώνται επιλογές που συνεπάγονται αυξημένο θερμικό βαθμό απόδοσης και ελαχιστοποίηση του προβλήματος της διάθεσης αποβλήτων, όποτε αυτό καθίσταται δυνατό.

Μολονότι τα περισσότερα παραπροϊόντα είναι χρησιμοποιήσιμα ή ανακυκλώσιμα, όπως ο γύψος, τα αμμωνιούχα άλατα, το θειικό οξύ ή το θείο, χρειάζεται να ληφθούν υπόψη και άλλοι παράγοντες, όπως οι επικρατούσες στην αγορά συνθήκες και τα πρότυπα ποιότητας. Πρέπει να βελτιωθεί και να διερευνηθεί η περαιτέρω χρησιμοποίηση παραπροϊόντων από FBC και SDA, καθώς οι τόποι και τα κριτήρια διάθεσης την περιορίζουν σε πολλές χώρες.

16. Οι επόμενες παρενέργειες δεν θα εμποδίσουν τη χρησιμοποίηση τυχόν τεχνολογίας ή μεθόδου, πλην όμως θα πρέπει να σταθμίζονται, όταν είναι δυνατές πολλές επιλογές ελάττωσης του θείου:

α) ενεργειακές απαιτήσεις των μεθόδων καθαρισμού καυσαερίων 7

β) διαβρωτική προσβολή λόγω σχηματισμού θειικού οξέος από την αντίδραση οξειδίων του θείου με τον υδρατμό 7

γ) ευρύτερη χρήση του καθαρισμού του νερού και των λυμάτων 7

δ) απαιτήσεις σε αντιδραστήρια 7

ε) διάθεση στερεών αποβλήτων.

VI. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΞΗ ΕΚΘΕΣΕΩΝ

17. Τα λαμβανόμενα μέτρα για τη χάραξη εθνικών στρατηγικών και άσκηση ανάλογων πολιτικών ελάττωσης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης περιλαμβάνουν: νομοθετικές και κανονιστικές ρυθμιστικές διατάξεις, οικονομικά κίνητρα και αντικίνητρα καθώς και τεχνολογικές απαιτήσεις (καλύτερη διαθέσιμη τεχνολογία).

18. Σε γενικές γραμμές, τάσσονται πρότυπα, ανά πηγή εκπομπής, ανάλογα με το μέγεθος της μονάδας, τον τρόπο λειτουργίας, την τεχνολογία καύσης, τον τύπο καυσίμου και αν πρόκειται για νέα ή υφιστάμενη μονάδα. Χρησιμοποιείται επίσης εναλλακτική θεώρηση, τάσσοντας στόχο για τη μείωση των συνολικών εκπομπών θείου από ομάδα πηγών και δίνοντας τη δυνατότητα επιλογής του χώρου παρέμβασης για την επίτευξη του ανωτέρω στόχου (αντίληψη της φυσσαλίδας).

19. Οι προσπάθειες για τον περιορισμό των εκπομπών θείου σε επίπεδα που έχουν καθοριστεί στη θεσπισθείσα σε εθνικό πλαίσιο νομοθεσία οφείλουν να ελέγχονται με ένα μόνιμο σύστημα παρακολούθησης και σύνταξης εκθέσεων το οποίο θα αναφέρεται στις εποπτεύουσες αρχές.

20. Υπάρχουν διαθέσιμα πολλά συστήματα παρακολούθησης, τα οποία χρησιμοποιούν και συνεχείς και ασυνεχείς μεθόδους μέτρησης. Ωστόσο, ποικίλλουν οι απαιτήσεις για την ποιότητα. Οι μετρήσεις οφείλουν να εκτελούνται από ινστιτούτα που διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα και χρησιμοποιούν συστήματα μέτρησης και παρακολούθησης. Προς τούτο, την καλύτερη εγγύηση αποτελεί σύστημα πιστοποίησης.

21. Η σύνταξη εκθέσεων δεν δημιουργεί πρόβλημα για τα σύγχρονα συστήματα αυτόματης παρακολούθησης και για τον εξοπλισμό ελέγχου διεργασιών. Η συγκέντρωση δεδομένων για περαιτέρω χρήση αποτελεί καθιερωμένη τεχνική 7 ωστόσο, διαφέρουν κατά περίπτωση τα δεδομένα που πρέπει να αναφέρονται στις αρμόδιες αρχές. Για να επιτευχθεί καλύτερη συγκρισιμότητα, θα πρέπει να εναρμονισθούν οι σειρές δεδομένων και οι κανονισμοί προδιαγραφής τους. Η εναρμόνιση είναι επίσης επιθυμητή για την ποιοτική διασφάλιση των συστημάτων μέτρησης και παρακολούθησης. Τούτο πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τη σύγκριση των δεδομένων.

22. Για να αποφευχθούν αντιφάσεις και ανακολουθίες θα πρέπει να καθοριστούν σαφώς τα καίρια ζητήματα και οι καίριες παράμετροι, μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

α) οι πρότυπες τιμές εκφραζόμενες ως ppmv, mg/Nm3, g/GJ, kg/h ή kg/τόνο προϊόντος. Οι περισσότερες από τις ανωτέρω μονάδες χρειάζεται να υπολογισθούν και να εξειδικευθούν από πλευράς θερμοκρασίας, υγρασίας, πιέσεως, περιεχομένου οξυγόνου ή θερμογόνου αξίας των καυσαερίων 7

β) το χρονικό διάστημα στο οποίο πρέπει να υπολογισθεί ο μέσος όρος των προτύπων τιμών, εκφραζόμενο σε ώρες, μήνες ή έτος 7

γ) οι χρόνοι αστοχίας και οι αντιστοίχοι κανονισμοί έκτακτης ανάγκης όσον αφορά την παράκαμψη των συστημάτων παρακολούθησης ή τη διακοπή λειτουργίας της εγκατάστασης 7

δ) οι μέθοδοι αναπλήρωσης των δεδομένων που λείπουν ή χάθηκαν, συνεπεία αστοχίας του τελικού εξοπλισμού 7

ε) η προς μέτρηση σειρά παραμέτρων. Ανάλογα με τον τύπο της βιομηχανικής διεργασίας, μπορεί να διαφέρει η αναγκαία πληροφορία. Τούτο αφορά επίσης τον τόπο του σημείου μέτρησης εντός του συστήματος.

24. Πρέπει να διασφαλίζεται ο ποιοτικός έλεγχος των μετρήσεων.

(1) Οι επιλογές i) α) και β) είναι ενσωματωμένες στην ενεργειακή διάρθρωση και πολιτική ενός μέρους. Στο σημείο αυτό δεν εξετάζονται ο βαθμός υλοποίησης, ο βαθμός απόδοσης και το κόστος ανά κλάδο.

(2α) Όταν η περιεκτικότητα του καυσίμου σε θείο είναι υψηλή, πρέπει να προσαρμοσθεί ανάλογα και ο βαθμός αφαίρεσης. Ωστόσο, αυτό μπορεί να εξαρτάται από τη χρησιμοποιούμενη μέθοδο. Ο βαθμός διάθεσης των υπόψη διεργασιών συνήθως ανέρχεται σε 95 %.

(3β) Για καύσιμα περιεκτικότητας σε θείο δυνατότητα εφαρμογής υγρής απορρόφησης.

(4γ) Εκπομπή σε mg/m3 (STP), ξηρού θείου, 6 % οξυγόνο για στερεά καύσιμα και 3 % για υγρά.

(5δ) Ο συντελεστής μετατροπής εξαρτάται από τις ιδιότητες του καυσίμου, τον ειδικό όγκο του καυσαερίου και το θερμικό βαθμό απόδοσης χρησιμοποιούμενου λέβητα (συντελεστές μετατροπής (m3/kWhel θερμικός βαθμός απόδοσης: 36 %): λιθάνθρακας: 3,50 7 λιγνίτης: 4,20 7 βαρύ έλαιο: 2,80).

(6ε) Το ανηγμένο κόστος επενδύσεων αφορά περιορισμένο δείγμα εγκαταστάσεων.

(7) Απαιτείται έλεγχος του λόγου θείου προς νάτριο, δηλαδή αφαίρεση του θείου υπό μορφή ουδετέρων αλάτων και αναπλήρωση με νάτριο που δεν περιέχει θείο.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V

ΟΡΙΑΚΕΣ ΤΙΜΕΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΘΕΙΟ

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

(1α) Ενδεικτικώς, για μια εγκατάσταση με μονάδα πολλαπλού καυσίμου που συνεπάγεται την ταυτόχρονη χρήση δύο ή και περισσοτέρων τύπων καυσίμου, οι αρμόδιες αρχές τάσσουν οριακές τιμές για τις εκπομπές λαμβάνοντας υπόψη τις αντίστοιχες της στήλης ii) που ισχύουν για κάθε μεμονωμένο καύσιμο, το ύψος θερμικής ισχύος που εκλύει αυτό και, για διυλιστήρια, τα ιδιαίτερα σχετικά χαρακτηριστικά της μονάδας. Η συνδυασμένη αυτή οριακή τιμή, για τα διυλιστήρια, σε καμία περίπτωση δεν θα υπερβαίνει τα 1700 mg SO2/Nm3.

Ειδικότερα δεν ισχύουν οριακές τιμές για τις ακόλουθες μονάδες:

- σε εκείνες που τα προϊόντα καύσης χρησιμοποιούνται για απευθείας θέρμανση, ξήρανση ή οποιαδήποτε άλλη κατεργασία αντικειμένων ή υλικών, π.χ. κάμινοι αναθέρμανσης, κάμινοι για θερμική επεξεργασία,

- μονάδες μετά την καύση, δηλαδή οποιαδήποτε τεχνική διάταξη που αποβλέπει στον καθαρισμό απόβλητων αερίων με καύση και που δεν λειτουργεί ως ανεξάρτητη εγκατάσταση καύσης,

- μονάδες αναγέννησης καταλυτών που χρησιμοποιούνται στην καταλυτική πυρόλυση,

- μονάδες μετατροπής υδροθείου προς θείο,

- αντιδραστήρες που χρησιμοποιούνται στη χημική βιομηχανία,

- κάμινοι συστοιχίας παραγωγής οπτανθράκων,

- προθερμαντήρες αέρα υψικαμίνων (Cowpers);

- αποτεφρωτές αποβλήτων,

- σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με πετρελαιοκινήρες, βενζινοκινητήρες και κινήτηρες αερίου ή αεριοστροβίλους, ανεξάρτητα από το χρησιμοποιούμενο καύσιμο.

Σε περίπτωση που ένα μέρος, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε θείο των παραγόμενων εγχωρίως στερεών ή υγρών καυσίμων, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις οριακές τιμές εκπομπών που τάσσει η στήλη ii), μπορεί να χρησιμοποιήσει τις τιμές αποθείωσης της στήλης iii) ή ανώτατη οριακή τιμή ύψους 800 mg SO2/Nm3 (μολονότι ως ανώτατη τιμή προτιμώνται τα (650 SO2/Nm3). Το μέρος θα αναφέρει τα ανωτέρω στην επιτροπή εφαρμογής κατά το αντίστοιχο ημερολογιακό έτος.

Όποτε εγκαθίστανται δύο ή και περισσότερα νέα χωριστά συγκροτήματα κατά τρόπο ώστε, λαμβάνοντας υπόψη τεχνικούς και οικονομικούς παράγοντες, τα απόβλητα αέριά τους να μπορούν, κατά την κρίση των αρμοδίων αρχών, να διοχετευθούν σε κοινή καπνοδόχο, ο σχηματιζόμενος από τα συγκροτήματα αυτά συνδυασμός ως μια ενιαία μονάδα.

(2β) Η ποσότητα mg SO2/Nm3 ορίζεται σε θερμοκρασία 273° Κ και πίεση 101,3 kPa, αφού γίνει διόρθωση για τον περιεχόμενο υδρατμό.