Ψήφισμα της Συμβουλευτικής Επιτροπής του ΕΟΧ

της 26ης Ιουνίου 2002

με θέμα "Διακυβέρνηση και εταιρική κοινωνική ευθύνη στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης"

(2003/C 67/05)

1. Ιστορικό

1.1. Η Συμβουλευτική Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΣΕ-ΕΟΧ) απαρτίζεται από εκπροσώπους των βασικών ομάδων κοινωνικοοικονομικών συμφερόντων στα 18 κράτη μέλη του ΕΟΧ. Η ΣΕ εκπροσωπεί τους εργαζόμενους, τους εργοδότες και άλλους φορείς της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε αυτές τις χώρες και περιλαμβάνεται στο θεσμικό πλαίσιο του ΕΟΧ.

1.2. Το ακόλουθο ψήφισμα με θέμα "Διακυβέρνηση και εταιρική κοινωνική ευθύνη στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης" εγκρίθηκε στη 10η συνεδρίαση της ΣΕ-ΕΟΧ στο Egilsstadir της Ισλανδίας, στις 26 Ιουνίου 2002. Εισηγητές ήταν η κ. Åse Erdal από τη Συμβουλευτική Επιτροπή του ΕΖΕΣ (CSC), και ο κ. Uno Westerlund από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ).

2. Από την ευρωπαϊκή κυβέρνηση στην "ευρωπαϊκή διακυβέρνηση"

2.1. Η παγκοσμιοποίηση των αγορών τις τελευταίες δεκαετίες οδήγησε σε αλλαγές όσον αφορά τη διακυβέρνηση των κοινωνιών. Εν συντομία, η κυβέρνηση των κοινωνιών σύμφωνα με το κοινοβουλευτικό σύστημα έχει αντικατασταθεί εν μέρει από μια διακυβέρνηση "βάσει συμφωνιών". Αυτή η εξέλιξη είναι εμφανής σε κάθε επίπεδο διακυβέρνησης: τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο.

2.2. Η κυβέρνηση αντιπροσωπεύει την κλασική μορφή διοίκησης ενός κράτους που στηρίζεται σε μια θεσμική ιεραρχία και σε μια πολιτική με κανόνες και κανονισμούς. Η διακυβέρνηση είναι μια μορφή διοίκησης στο πλαίσιο της οποίας ομάδες ή άτομα από διαφορετικούς φορείς, οργανισμούς, όργανα, επιχειρήσεις και επίπεδα διακυβέρνησης συνεργάζονται σε δίκτυα και σε εταιρικές σχέσεις του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα. Με βάση το διάλογο και τις διαδικασίες διαπραγμάτευσης, συνάπτουν συμφωνίες και συμβάσεις, οι οποίες συνθέτουν το πλαίσιο που καθορίζει τη μελλοντική λήψη αποφάσεων(1).

2.3. Η διακυβέρνηση βάσει συμφωνιών είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου πολλά στοιχεία εθνικής κυριαρχίας έχουν συγκεντρωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.4. Η διακυβέρνηση βάσει συμφωνιών παρακάμπτει εν μέρει τις παραδοσιακές δημοκρατικές κοινωνίες που βασίζονται στο κοινοβουλευτικό σύστημα, με τη μορφή που αυτές είναι γνωστές στην Ευρώπη τον τελευταίο αιώνα, με αποτέλεσμα η διακυβέρνηση να στηρίζεται ολοένα και περισσότερο σε νομικές συμβάσεις, όπως απεικονίζονται στο κοινοτικό δίκαιο και στην επίβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

2.5. Οι ακαδημαϊκοί κύκλοι υποστηρίζουν ότι το 1992 σήμανε το τέλος της παραδοσιακής έννοιας της δημοκρατίας, με τη μετάβαση από την εθνική κυβέρνηση στη διαπραγματευόμενη διακυβέρνηση που βασίζεται σε συμφωνίες. Την τελευταία δεκαετία σημειώθηκε η μετάβαση από ένα συνταγματικό σύστημα με κυρίαρχα τα εθνικά κοινοβούλια σε ένα συλλογικό και συσχετιστικό σύστημα διεθνούς ρυθμιστικής διακυβέρνησης.

2.6. Ο σκεπτικισμός σχετικά με την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση μπορεί να οφείλεται στη δυσπιστία των πολιτών απέναντι στη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης βάσει συμφωνιών. Οι πολίτες εμπιστεύονται περισσότερο την παραδοσιακή λειτουργία του κράτους-έθνους και την κυβερνητική δομή του, πιθανόν επειδή πιστεύουν ότι αυτές οι δομές είναι περισσότερο υπεύθυνες.

2.7. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ασχολήθηκε -μέσω του Προέδρου της κ. Prodi- με το ζήτημα "της ευρωπαϊκής δημοκρατίας και του τρόπου λειτουργίας της, των λόγων για τους οποίους δεν λειτουργεί καλύτερα και των μελλοντικών προοπτικών της". Κατ' αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή επικεντρώνεται στη δυσφορία και την αποξένωση που αισθάνονται πολλοί Ευρωπαίοι απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρά τα επιτεύγματά της, υπάρχει μια έντονη αίσθηση αβεβαιότητας όσον αφορά την ταυτότητα και τις φιλοδοξίες της Ένωσης, τα γεωγραφικά της σύνορα, τους πολιτικούς της στόχους και τον τρόπο κατά τον οποίο μοιράζεται αυτές τις εξουσίες με τα κράτη μέλη.

2.8. Η Συμβουλευτική Επιτροπή του ΕΟΧ (ΣΕ-ΕΟΧ) εκτιμά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ξεκινήσει να εξετάζει αυτά τα θέματα. Ωστόσο, η ΣΕ-ΕΟΧ επισημαίνει ότι η Λευκή Βίβλος της Επιτροπής για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση δεν εξετάζει τα προβλήματα που σχετίζονται με τη διακυβέρνηση.

2.9. Το έργο της Επιτροπής για τη διακυβέρνηση βασίζεται σε πέντε πολιτικές αρχές: διαφάνεια, συμμετοχή, υπευθυνότητα, αποτελεσματικότητα και συνοχή. Αυτές οι αρχές πρέπει να καθοδηγούν την Ένωση στην άσκηση των εξουσιών που της εκχωρούν οι πολίτες της και στην προώθηση των αλλαγών. Αυτό προϋποθέτει ότι πολλά μπορούν να επιτευχθούν με την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο των διατάξεων της παρούσας συνθήκης. Από την άλλη πλευρά, αναγνωρίζεται ότι ο διαχωρισμός του ζητήματος της μεταρρύθμισης της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης από την ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης η οποία ξεκίνησε στη Νίκαια θα ήταν μάλλον τεχνητός, καθώς αυτές οι διεργασίες αποτελούν δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος.

2.10. Η ΣΕ-ΕΟΧ υποστηρίζει αυτές τις πέντε αρχές, επισημαίνοντας ωστόσο ότι περικλείουν τα στοιχεία που συνήθως συνδέονται με τις αρχές της δημοκρατίας και της διαφάνειας.

3. Νέα διακυβέρνηση στην ΕΕ και επιπτώσεις για τον ΕΟΧ

3.1. Γενικές επιπτώσεις για τον ΕΟΧ

3.1.1. Η βούληση της ΕΕ να βελτιώσει την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση πολύ πιθανόν να προκαλέσει ένα κύμα μεταρρυθμίσεων όσον αφορά τη διακυβέρνηση σε όλη την Ευρώπη. Τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ και ο ΕΟΧ δεν είναι δυνατό να μην επηρεαστούν από αυτές τις μεταρρυθμίσεις. Είναι σαφές ότι κάθε αναθεώρηση των πολιτικών διαδικασιών και των συστημάτων λήψης αποφάσεων στην Ένωση θα έχει επιπτώσεις στον ΕΟΧ. Η νέα κοινοτική νομοθεσία σχετικά με την εσωτερική αγορά πρέπει να ενσωματωθεί στη συμφωνία ΕΟΧ, με αποτέλεσμα η διαδικασία λήψης αποφάσεων στην ΕΕ, καθώς και η ποιότητα, αποτελεσματικότητα και απλότητα της νομοθεσίας, να επηρεάζουν τον ΕΟΧ. Επιπλέον, η προσπάθεια για μεγαλύτερη διαφάνεια και δημοσιότητα στην ΕΕ θα πρέπει να επεκταθεί και στη συνεργασία με τον ΕΟΧ.

3.1.2. Η ΣΕ-ΕΟΧ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει με ιδιαίτερη προσοχή τον αντίκτυπο που αναμένεται να έχουν οι αλλαγές των πολιτικών διεργασιών της ΕΕ στη λειτουργία του ΕΟΧ.

3.2. Μεγαλύτερη συμμετοχή και διαφάνεια

3.2.1. Δημοσιότητα και διάλογος

3.2.1.1. Η δημοκρατία εξαρτάται από τη δυνατότητα των πολιτών να λαμβάνουν μέρος σε δημόσιες συζητήσεις. Για να γίνει αυτό, πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστες πληροφορίες και να είναι σε θέση να εξετάζουν αναλυτικά όλα τα επιμέρους στάδια της πολιτικής διαδικασίας. Συνεπώς, η ΣΕ-ΕΟΧ χαιρετίζει την πρόταση της Επιτροπής να ληφθούν μέτρα προκειμένου να αυξηθεί η διαφάνεια και η δημοσιοποίηση των μεθόδων εργασίας των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Όσο πιο διαφανής είναι η διαμόρφωση πολιτικής σε κοινοτικό επίπεδο, τόσο πιο εύκολο είναι για το ευρύ κοινό, τους κοινωνικούς εταίρους, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους λοιπούς άλλους πολιτικούς φορείς στην Ευρώπη να συμβάλουν στη διαμόρφωση και την επίτευξη των κοινοτικών στόχων και μέτρων, καθώς και να τα κατανοήσουν πλήρως και να τα αξιολογήσουν δίκαια.

3.2.1.2. Οι μέθοδοι εργασίας στο πλαίσιο της συνεργασίας με τον ΕΟΧ είναι σχετικά αδιαφανείς και η πρόσβαση στην πλειονότητα των εγγράφων του ΕΟΧ εξαιρετικά περιορισμένη. Αυτό δεν βοηθά τους πολίτες να εξοικειωθούν με τη συμφωνία ΕΟΧ και να κατανοήσουν τον τρόπο λειτουργίας της. Κατά συνέπεια, η ΣΕ-ΕΟΧ ζητά τη μεγιστοποίηση της διαφάνειας στον ΕΟΧ και τη μεταρρύθμιση των κανόνων και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τη δημόσια πρόσβαση στα έγγραφα του ΕΟΧ. Επιπλέον, θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη μεγαλύτερη συμμετοχή μη κυβερνητικών φορέων, όπως οι κοινωνικοί εταίροι, στις εργασίες του ΕΟΧ.

3.2.1.3. Ταυτόχρονα, οι πολιτικές πτυχές της συμφωνίας ΕΟΧ και οι επιπτώσεις της σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο δεν προβάλλονται επαρκώς στα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ. Μια "νομικίστικη" και "μη πολιτική" προβολή της συμφωνίας ΕΟΧ επηρεάζει αρνητικά την κατανόηση των ευρωπαϊκών θεμάτων και, κατά συνέπεια, το δημοκρατικό διάλογο με αντικείμενο τα εν λόγω θέματα σε όλα τα πολιτικά επίπεδα.

3.2.2. Τοπικοί και περιφερειακοί φορείς

3.2.2.1. Η Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση ζητά την πιο ενεργό συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών εταίρων στη διαμόρφωση πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και τη στενότερη συνεργασία τους για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Η Λευκή Βίβλος προβάλλει ιδιαίτερα τις ευρωπαϊκές ενώσεις περιφερειακής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και την Επιτροπή των Περιφερειών της ΕΕ. Μέσω της προσχώρησής τους στο Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών, οι ενώσεις τοπικών και περιφερειακών αρχών στα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ θα αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση κοινοτικών πολιτικών, λόγω της μεγαλύτερης βαρύτητας της ευρωπαϊκής κεντρικής οργάνωσής τους.

3.2.2.2. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών δεν είχε ακόμη συσταθεί την περίοδο διαπραγμάτευσης της συμφωνίας ΕΟΧ, με αποτέλεσμα η εν λόγω συμφωνία να μην περιέχει διατάξεις για τη συνεργασία μεταξύ τοπικών και περιφερειακών εταίρων σε επίπεδο ΕΟΧ. Η ΣΕ-ΕΟΧ επισημαίνει την απουσία διατάξεων στη συμφωνία ΕΟΧ αναφορικά με τη συνεργασία μεταξύ τοπικών και περιφερειακών δημοκρατικά εκλεγμένων εκπροσώπων σε επίπεδο ΕΟΧ. Τέτοιου είδους διατάξεις θα ήταν χρήσιμες, καθώς η τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή και την εκτέλεση μεγάλου μέρους της νομοθεσίας του ΕΟΧ.

3.2.2.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει, στη Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, τη σύναψη τριμερών συμβάσεων μεταξύ ευρωπαϊκών, εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, ως ένα πιο ευέλικτο μέσο εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Η θέσπιση αυτών των νέων μέσων θα καταστήσει ακόμη πιο εμφανή την απουσία κατάλληλων διατάξεων σχετικά με τη συνεργασία τοπικών και περιφερειακών φορέων σε επίπεδο ΕΟΧ.

3.2.3. Κοινωνία των πολιτών

3.2.3.1. Η συμμετοχή των οργανώσεων βάσης σε όλα τα στάδια της διαμόρφωσης πολιτικών συνιστά έναν από τους κύριους προβληματισμούς της Επιτροπής. Η επιρροή της βάσης ασκείται, σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, μέσω των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων που δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο "δομημένων διαδικασιών διαβούλευσης". Η ΣΕ-ΕΟΧ υποστηρίζει σθεναρά αυτό το σχέδιο, ενώ παράλληλα υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη να προσδιοριστεί ο διάλογος των πολιτών, να διαμορφωθούν τα ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια εκπροσώπησης και να γίνει διάκριση μεταξύ του "διαλόγου των πολιτών" και του "κοινωνικού" διαλόγου.

3.2.3.2. Θα πρέπει να καθοριστούν κριτήρια εκπροσώπησης για την επιλογή των οργανώσεων που θα λάβουν μέρος στον διάλογο των πολιτών, προκειμένου να διασφαλιστεί η διαφάνεια και η δημοκρατική διαδικασία επιλογής. Η ΣΕ-ΕΟΧ υποστηρίζει τα κριτήρια που θέτει η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, τα οποία πρέπει να πληρούν οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί προκειμένου να είναι επιλέξιμοι(2).

3.2.3.3. Η ΣΕ-ΕΟΧ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής να δημιουργήσει μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων με αναλυτικά στοιχεία για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, με στόχο μεγαλύτερη διαφάνεια και πιο δομημένο διάλογο αυτών με τα θεσμικά όργανα. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ, οι οποίες είναι μέλη κεντρικών οργανώσεων στην ΕΕ, θα αποκτήσουν, μέσω των αυξημένων διαβουλεύσεων, περισσότερες δυνατότητες να ακουστεί η γνώμη τους σε θέματα που αφορούν τον ΕΟΧ.

3.2.4. Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

3.2.4.1. Η Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση επισημαίνει το νέο ρόλο της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ), ως γέφυρας μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, καλεί δε την ΕΟΚΕ να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση πολιτικών (βλέπε τις αλλαγές στο άρθρο 257 της συνθήκης ΕΚ που συμφωνήθηκαν στη Νίκαια).

3.2.4.2. Η ΕΟΚΕ είναι το φόρουμ στο οποίο τίθενται οι επίσημες βάσεις για τον διάλογο των πολιτών. Η ΕΟΚΕ εξελίσσεται συνεχώς σε ένα φόρουμ διαλόγου και διαβουλεύσεων, καθώς αυτός είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος να συμμετέχουν στις εργασίες της οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δεν εκπροσωπούνται προς το παρόν από τα μέλη της. Προς το σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ διοργανώνει ήδη δημόσιες εκδηλώσεις και ακροάσεις.

3.2.4.3. Μέσω της διαδικασίας όσμωσης, τα μέλη της ΣΕ-ΕΖΕΣ μπορούν να συμμετέχουν σε όλα τα στάδια των εργασιών της ΕΟΚΕ ως παρατηρητές, αποκτώντας έτσι πρόσβαση στη διαμόρφωση των πολιτικών της ΕΕ. Αυτό είναι ένα παράδειγμα μιας ιδιαίτερα εποικοδομητικής και ρεαλιστικής συνεργασίας στο πλαίσιο του ΕΟΧ, την οποία υποστηρίζει σθεναρά η ΣΕ-ΕΟΧ.

3.2.5. Κοινωνικοί εταίροι

3.2.5.1. Η ΣΕ-ΕΟΧ αποδίδει μεγάλη σημασία στην απόλυτη διαφάνεια του ιδιαίτερου ρόλου των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Ως εκ τούτου, χαιρετίζει τη σαφή αναφορά της Λευκής Βίβλου σε αυτόν το συγκεκριμένο ρόλο και στην ιδιαίτερη επιρροή των κοινωνικών εταίρων. Το έργο των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα της αποτελεσματικής εφαρμογής της αρχής της διακυβέρνησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος είναι ένας μηχανισμός με οιονεί νομοθετικές εξουσίες σύμφωνα με τα άρθρα 137 και 138 της συνθήκης. Καθορίζεται με σαφήνεια όσον αφορά τους συμμετέχοντες, τις εξουσίες και τις διαδικασίες και έχει οιονεί θεσμικό καθεστώς(3). Η ιδιαιτερότητά του οφείλεται στις ειδικές εξουσίες και ευθύνες των συμμετεχόντων, οι οποίοι ενεργούν αυτόνομα. Για αυτό το λόγο, ο ρόλος και οι ευθύνες τους δεν είναι δυνατό να μεταβιβαστούν σε άλλους τομείς πολιτικής ή σε άλλους φορείς. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει σταθερά τη ζωτική σημασία της σαφούς διάκρισης μεταξύ του "κοινωνικού διαλόγου" και του "διαλόγου των πολιτών".

3.2.5.2. Οι οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων στα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ είναι μέλη των ευρωπαϊκών εργοδοτικών οργανώσεων της UNICE (ένωση των συνομοσπονδιών της βιομηχανίας και των εργοδοτών της Ευρώπης) και του ΕΚΔΕ (ευρωπαϊκό κέντρο δημοσίων επιχειρήσεων), καθώς και της ευρωπαϊκής συνομοσπονδίας συνδικάτων (ΕΣΣ). Με αυτή την ιδιότητα, συμμετέχουν άμεσα στις διατομεακές διαπραγματεύσεις του κοινωνικού διαλόγου, με αποτέλεσμα να έχουν μια μοναδική ευκαιρία να επηρεάσουν την κοινωνική νομοθεσία της ΕΕ και του ΕΟΧ. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για χώρες που δεν είναι κράτη μέλη της ΕΕ αλλά είναι υποχρεωμένες να τηρούν την κοινοτική νομοθεσία.

3.2.6. Διαβουλεύσεις με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και διαφάνεια

3.2.6.1. Η Λευκή Βίβλος ζητά ένα "ενισχυμένο κλίμα διαβούλευσης και διαλόγου", εμμένοντας στην ανάγκη να ενταθούν οι προσπάθειες όλων των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και των εθνικών αρχών για τη βελτίωση των διαβουλεύσεων με αντικείμενο τις πολιτικές της ΕΕ, συμπληρώνοντας έτσι τη λήψη αποφάσεων από τα θεσμικά όργανα. Η ΣΕ-ΕΟΧ υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι να οριστούν σαφή κριτήρια που θα εγγυώνται την αντιπροσωπευτικότητα και τη νομιμότητα των οργανώσεων που θα πραγματοποιούν διαβουλεύσεις με την Επιτροπή.

3.2.6.2. Ένα νέο κλίμα διαβούλευσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έδινε περισσότερες δυνατότητες στους πολίτες, στους κοινωνικούς εταίρους, στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και στους λοιπούς φορείς των κρατών μελών του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να ακουστεί η γνώμη τους στο πλαίσιο της λήψης αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ. Η ΣΕ-ΕΟΧ προτρέπει τις εθνικές αρχές στα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να υποστηρίξουν αντίστοιχα την ενεργό συμμετοχή διαφόρων φορέων του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ στη διαδικασία διαμόρφωσης αποφάσεων, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι απόψεις τους γίνονται γνωστές και λαμβάνονται υπόψη στις διεργασίες διαβούλευσης της Επιτροπής.

3.3. Καλύτερες πολιτικές, ρυθμίσεις και αποτελέσματα

3.3.1. Απλοποίηση της νομοθεσίας

3.3.1.1. Η Επιτροπή έχει αναλάβει να περιορίσει τις νομοθετικές προτάσεις της σε βασικά θέματα, παρέχοντας παράλληλα περισσότερες δυνατότητες για την εφαρμογή μέτρων που θα συμπληρώνουν τα τεχνικά στοιχεία των εν λόγω προτάσεων. Επιπλέον, θα ξεκινήσει ένα πρόγραμμα για να απλοποιηθεί περαιτέρω η ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία και να ενθαρρυνθούν τα κράτη μέλη να απλοποιήσουν το εθνικό δίκαιο, το οποίο εφαρμόζει τις κοινοτικές διατάξεις. Η ΣΕ-ΕΟΧ υποστηρίζει τις προτάσεις της Λευκής Βίβλου για την απλοποίηση και την επιτάχυνση της κοινοτικής νομοθετικής διαδικασίας, καθώς οι κοινοτικοί κανόνες είναι ολοένα και πιο σύνθετοι και συχνά τείνουν να επιβαρύνουν τους ισχύοντες εθνικούς κανονισμούς, αντί να επιτυγχάνουν την απλοποίηση και την εναρμόνισή τους. Η ΣΕ-ΕΟΧ καλεί τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να παρακολουθούν από κοντά το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και να απλοποιήσουν τους εθνικούς κανόνες οι οποίοι εφαρμόζουν τις κοινοτικές διατάξεις.

3.3.2. Συνδυασμός διαφορετικών μέσων πολιτικής

3.3.2.1. Τα τελευταία χρόνια, η μη υποχρεωτική νομοθεσία και η μη υποχρεωτική ενσωμάτωση αντικατέστησαν την παραδοσιακή μέθοδο νομοθετικής εναρμόνισης της ΕΕ. Διαπιστώνεται μια σαφής στροφή από τους παραδοσιακούς κανονισμούς, οδηγίες και αποφάσεις που, λόγω της συνάφειάς τους με τον ΕΟΧ, θα ενσωματώνονταν στη νομοθεσία του ΕΟΧ, προς νέα μέσα πολιτικής όπως κατευθυντήριες γραμμές, συστάσεις, μηχανισμούς από κοινού ρύθμισης και ανοικτή μέθοδο συντονισμού. Τα μέσα αυτά δεν είναι εύκολο να ενσωματωθούν σε μια νομικά δεσμευτική συμφωνία όπως η συμφωνία ΕΟΧ. Λόγω της βούλησης της Επιτροπής να προωθήσει την ευρύτερη χρήση διαφορετικών μέσων πολιτικής, συμπληρωματικά προς τη νομοθεσία, θα πρέπει να αναζητηθούν τρόποι για τη διατήρηση της δυναμικής της συμφωνίας ΕΟΧ. Η ΣΕ-ΕΟΧ καλεί τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να λάβουν υπόψη τους τις μη νομοθετικές εξελίξεις στην ΕΕ οι οποίες έχουν αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά ή τις συνοδευτικές πολιτικές, προκειμένου να διασφαλιστεί παράλληλη ανάπτυξη και ισότιμες συνθήκες ανταγωνισμού σε ολόκληρη την επικράτεια του ΕΟΧ.

3.3.3. Ρυθμιστικοί οργανισμοί

3.3.3.1. Αποσκοπώντας στη βελτίωση του τρόπου εφαρμογής και εκτέλεσης των κανόνων στην επικράτεια της Ένωσης, η Επιτροπή επιθυμεί να προωθήσει τη σύσταση τομεακών ρυθμιστικών οργανισμών με σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες, στο πλαίσιο των κατευθύνσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Αξιολόγηση των Φαρμακευτικών Προϊόντων(4) και της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων. Η ΣΕ-ΕΟΧ επισημαίνει τη σημασία που έχει για τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ η εξασφάλιση της συμμετοχής τους στους νέους ρυθμιστικούς οργανισμούς του ΕΟΧ, καθώς και η συμμετοχή στον ορισμό των κριτηρίων για τη σύστασή τους.

3.3.3.2. Ωστόσο, η ΣΕ-ΕΟΧ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στον πολλαπλασιασμό των αυτόνομων ευρωπαϊκών ρυθμιστικών οργανισμών. Για να συσταθεί ένας νέος οργανισμός, θα πρέπει να υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η δημιουργία του θα προσδώσει σημαντική προστιθέμενη αξία και δεν θα αυξήσει τη γραφειοκρατία και τις αδικαιολόγητες δαπάνες.

3.3.4. Επιτροπές εμπειρογνωμόνων

3.3.4.1. Η πολυπλοκότητα του συστήματος των επιτροπών εμπειρογνωμόνων της ΕΕ και η έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο εργασίας τους προκάλεσε τη δυσπιστία των πολιτών απέναντί τους. Αποσκοπώντας στην επίδειξη εμπιστοσύνης εκ μέρους των πολιτών σχετικά με τον τρόπο χρήσης της εμπειρογνωμοσύνης από τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων, η Επιτροπή θα αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές προκειμένου να καταστεί δυνατή η ευρύτερη δημόσια εξέταση του συστήματος χρήσης εμπειρογνωμόνων και ο διάλογος επ' αυτού.

3.3.4.2. Το άρθρο 99 της συμφωνίας ΕΟΧ ρυθμίζει το στάδιο προπαρασκευής και διαμόρφωσης της διαδικασίας λήψης αποφάσεων του ΕΟΧ. Το άρθρο αυτό ορίζει ότι όταν ξεκινά η θέσπιση νέας νομοθεσίας από την Επιτροπή σε έναν τομέα που διέπεται από τη συμφωνία ΕΟΧ, η Επιτροπή ζητά ανεπίσημα τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ, όπως ακριβώς ζητά και τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων της Κοινότητας. Η ΣΕ-ΕΟΧ παρακινεί, αφενός, την Επιτροπή να αξιοποιήσει πλήρως το άρθρο 99 της συμφωνίας ΕΟΧ και, αφετέρου, τις εθνικές αρχές στα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να συνεργαστούν στενά με την Επιτροπή αναφορικά με τη χρήση του άρθρου 99.

3.3.4.3. Η ΣΕ-ΕΟΧ χαιρετίζει τη δημιουργία ενός συστήματος χρήσης εμπειρογνωμοσύνης για τη διαμόρφωση κοινοτικών πολιτικών το οποίο θα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη διαφάνεια και θα παρέχει περισσότερες δυνατότητες στους πολίτες του ΕΟΧ να εξετάσουν το έργο των επιτροπών εμπειρογνωμόνων. Η ΣΕ-ΕΟΧ υποστηρίζει επίσης την πρόθεση της Επιτροπής να καθίσταται η εν λόγω εμπειρογνωμοσύνη διαθέσιμη στο κοινό. Ταυτόχρονα, η ΣΕ-ΕΟΧ παρακινεί τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να μεριμνήσουν για την αποτελεσματική και ενεργό συμμετοχή τους σε όλες τις επιτροπές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις οποίες επιτρέπεται η συμμετοχή του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ.

3.3.5. Καλύτερη υλοποίηση και εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου σε εθνικό επίπεδο

3.3.5.1. Σε τελευταία ανάλυση, ο αντίκτυπος των κανόνων της εσωτερικής αγοράς εξαρτάται από τη βούληση και την ικανότητα των αρχών των κρατών μελών του ΕΟΧ να διασφαλίσουν την αποτελεσματική, πλήρη και έγκαιρη μεταφορά και εφαρμογή των εν λόγω κανόνων. Στο πλαίσιο των προσπαθειών της Επιτροπής να επισπεύσει τις έρευνες για τυχόν παραβιάσεις του κοινοτικού δικαίου στα κράτη μέλη της ΕΕ, τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ ενδέχεται να υποβληθούν επίσης σε αυξημένη παρακολούθηση από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ.

3.3.5.2. Προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα της μεταφοράς και της εφαρμογής της νομοθεσίας, τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ θα πρέπει να συμβάλουν στην εξοικείωση των πολιτών, των εθνικών δικαστηρίων και των νομικών με την νομοθεσία της ΕΕ και του ΕΟΧ. Η ΣΕ-ΕΟΧ καλεί τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να συμμετάσχουν στην προτεινόμενη ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών που αφορούν τα μέτρα εφαρμογής, προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα και να επιταχυνθεί η μεταφορά και η εφαρμογή της νομοθεσίας.

3.3.5.3. Όχι μόνο οι επιχειρήσεις, αλλά και οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, επηρεάζονται ολοένα και περισσότερο από τη νομοθεσία της εσωτερικής αγοράς, ιδιαίτερα δε από τις διατάξεις περί ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων. Εντούτοις, η πληροφόρηση και η κατανόηση αυτής της εξέλιξης παραμένει περιορισμένη, με αποτέλεσμα, σε πολλές περιπτώσεις, την ανεπαρκή εφαρμογή των εν λόγω νομικών διατάξεων από τις αρχές. Συνεπώς, η ΣΕ παρακινεί τις εθνικές αρχές να λάβουν μέτρα για τη βελτίωση αυτής της κατάστασης.

3.4. Επαναπροσδιορισμός των πολιτικών και των θεσμικών οργάνων

3.4.1. Η κοινοτική μέθοδος

3.4.1.1. Η Επιτροπή εκτιμά ότι, για να καταστεί δυνατή η παροχή καλύτερων πολιτικών, η Ένωση πρέπει να ανανεώσει την κοινοτική μέθοδο. Ταυτόχρονα, η εισαγωγή μέτρων για την καλύτερη διαβούλευση και συμμετοχή, η μεγαλύτερη διαφάνεια στη χρήση εμπειρογνωμοσύνης, καθώς και η βελτιωμένη αξιολόγηση των επιπτώσεων, αναμένεται να οδηγήσουν την Επιτροπή σε μια πιο στοχοθετημένη και επιλεκτική χρήση του δικαιώματος ανάληψης πολιτικών πρωτοβουλιών.

3.4.1.2. Η ανανέωση της κοινοτικής μεθόδου θα ωφελούσε σαφώς τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ, δεδομένου ότι η συμφωνία ΕΟΧ στηρίζεται στην παραδοχή ότι η κοινοτική μέθοδος είναι η βασική διαδικασία πολιτικής στην Κοινότητα.

3.4.2. Επιτροπές επιτροπολογίας

3.4.2.1. Η κύρια εκτελεστική αρμοδιότητα όσον αφορά την πολιτική και τη νομοθεσία, μέσω της εφαρμογής κανονισμών ή αποφάσεων, μεταβιβάζεται συνήθως στην Επιτροπή. Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες η Επιτροπή εγκρίνει αυτά τα εκτελεστικά μέτρα θα πρέπει να αναθεωρηθούν, σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο. Στην περίπτωση αποφάσεων που λαμβάνονται από κοινού από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ο ρόλος των εν λόγω θεσμικών οργάνων στην παρακολούθηση της εκτέλεσης θα πρέπει να είναι ισότιμος, παράλληλα με την ανάληψη πλήρους εκτελεστικής ευθύνης από την Επιτροπή. Ένας απλός νομικός μηχανισμός θα πρέπει να επιτρέπει στη νομοθετική εξουσία να εξετάζει λεπτομερώς τις ενέργειες της Επιτροπής σε σχέση με τις εγκεκριμένες αρχές και τις πολιτικές κατευθύνσεις που περιλαμβάνονται στη νομοθεσία. Με αυτόν τον τρόπο, η υπάρχουσα διάρθρωση των επιτροπών, ιδιαίτερα των κανονιστικών επιτροπών και των επιτροπών διαχείρισης, θα καθίστατο πεπαλαιωμένη.

3.4.2.2. Η προοπτική περιορισμού -ή ακόμη και κατάργησης- της προγενέστερης διάρθρωσης των επιτροπών επιτροπολογίας θα επηρεάσει σημαντικά τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ. Δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 100, η συμφωνία ΕΟΧ αποτελεί το μέσο για τη συμμετοχή της ΕΖΕΣ σε πολλές από αυτές τις επιτροπές. Για τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ, η συμμετοχή στις επιτροπές επιτροπολογίας της ΕΚ είναι ένα πολύ σημαντικό μέσο ανταλλαγής απόψεων και πληροφοριών με εμπειρογνώμονες στα κράτη μέλη της ΕΕ και στην Επιτροπή. Ο ΕΟΧ-ΕΖΕΣ εκφράζει την υποστήριξή του για τη συμμετοχή του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ στις επιτροπές επιτροπολογίας της ΕΚ και καλεί την ΕΕ να εξασφαλίσει ότι οι απόψεις των κρατών μελών του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ θα ληφθούν υπόψη σε μια ενδεχόμενη διαδικασία μεταρρύθμισης του συστήματος επιτροπολογίας.

4. Διακυβέρνηση και εταιρική κοινωνική ευθύνη

4.1. Η αλλαγή νοοτροπίας όσον αφορά το ρόλο των επιχειρήσεων στην κοινωνία, παράλληλα με τους προβληματισμούς σχετικά με τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης, καθιστούν την εταιρική κοινωνική ευθύνη ολοένα και σημαντικότερο θέμα. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι ΜΚΟ, τα μέσα ενημέρωσης και οι πολίτες, καθώς και οι ίδιες οι επιχειρήσεις ευαισθητοποιούνται όλο και περισσότερο και ενδιαφέρονται για τη στάση των επιχειρήσεων απέναντι σε μια σειρά κοινωνικών και περιβαλλοντικών θεμάτων. Επίσης, αυξάνονται τα αιτήματα όσον αφορά την ανάληψη ευθυνών από τις επιχειρήσεις για τον αντίκτυπο της λειτουργίας τους στο περιβάλλον και την κοινωνία, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Αυτή η εστίαση της προσοχής στις διάφορες πτυχές της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης οδήγησε στη διατύπωση αιτήματος για δεσμευτικούς κανόνες ή συστάσεις σε πολλούς τομείς εταιρικής συμπεριφοράς.

4.2. Κάθε κοινωνία στηρίζεται σε επικερδείς και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις οι οποίες δημιουργούν θέσεις εργασίας, παράγουν πλούτο και συμβάλλουν στην επιβίωση των κοινωνιών στις οποίες δραστηριοποιούνται. Αυτός ο ρόλος είναι ζωτικής σημασίας και αποτελεί τον πυρήνα των εταιρικών ευθυνών. Ωστόσο, στο πλαίσιο της διεθνοποίησης και της παγκοσμιοποίησης των επιχειρήσεων, προστέθηκαν νέα στοιχεία που διεύρυναν το εν λόγω πεδίο. Το κεντρικό σημείο δεν είναι πλέον μόνο τα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα, αλλά και ο τρόπος επίτευξης αυτών των αποτελεσμάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στη στάση και στην αποδοτικότητα των επιχειρήσεων. Αυτή η τάση αντανακλάται στις δραστηριότητες πολλών διεθνών επιχειρήσεων οι οποίες συμμετέχουν ενεργά στις κοινωνίες και στις κοινότητες στις οποίες δραστηριοποιούνται, μέσω της εφαρμογής πολιτικών και προγραμμάτων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Θα πρέπει επίσης να αναγνωριστεί η σημαντική οικονομική και κοινωνική συμβολή του μη κερδοσκοπικού και του συνεταιριστικού τομέα.

4.3. Σε διεθνές επίπεδο, η εταιρική κοινωνική ευθύνη συνιστά σημαντικό θέμα για τους διεθνείς οργανισμούς εδώ και πολλά χρόνια. Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) εισήγαγε σημαντικές αρχές με τους θεμελιώδεις κανόνες εργασίας της, ακολουθούμενη από τον ΟΟΣΑ με τις κατευθυντήριες αρχές του για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις. Ο ΟΗΕ ασχολήθηκε με το θέμα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης με την πρωτοβουλία του διεθνούς συμφώνου του Kofi Annan. Τέλος, ας μην ξεχνούμε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην Πράσινη Βίβλο για την εταιρική κοινωνική ευθύνη, έθεσε το ερώτημα κατά πόσον απαιτούνται και ευρωπαϊκοί κανόνες για την προώθηση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης.

4.4. Η ΣΕ-ΕΟΧ χαιρετίζει την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής, η οποία αποτέλεσε το έναυσμα για κρίσιμες συζητήσεις με αντικείμενο τους νέους τρόπους προώθησης της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και οδήγησε σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτό το θέμα. Η πρωτοβουλία της Επιτροπής θα πρέπει να εξεταστεί σε συνδυασμό με το στρατηγικό στόχο που τέθηκε από την ίδια την ΕΕ στη Σύνοδο Κορυφής της Λισσαβόνας: να γίνει "η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή". Η ΣΕ-ΕΟΧ επαναλαμβάνει την πρόταση της ΣΕ-ΕΖΕΣ, σύμφωνα με την οποία ο ίδιος στρατηγικός στόχος θα πρέπει επίσης να εγκριθεί από τα κράτη μέλη της ΕΖΕΣ που συμμετέχουν στη συνεργασία του ΕΟΧ, δηλαδή από το σύνολο των 18 κρατών μελών του ΕΟΧ.

4.5. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη πρέπει να θεωρηθεί ως μια μακροπρόθεσμη δέσμευση και ως μια στρατηγική επένδυση η οποία, σε συνδυασμό με την οικονομική επιτυχία, θα συμβάλει στη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Σύμφωνα με το Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Kofi Annan, οι επιχειρήσεις συνειδητοποιούν ότι εφόσον οι αγορές παγκοσμιοποιούνται, το ίδιο πρέπει να συμβεί θεωρητικά και πρακτικά και στην περίπτωση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και ανακαλύπτουν ότι, αν κάνουν το σωστό, αυτό θα αποβεί προς όφελος της επιχείρησης.

4.6. Στην Πράσινη Βίβλο της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγείρει το ζήτημα ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για την εταιρική κοινωνική ευθύνη. Οι επιχειρήσεις αποτελούν τμήμα της κοινωνίας και δραστηριοποιούνται σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που διαμορφώνεται από νόμους και συλλογικές συμβάσεις, οι οποίες ρυθμίζουν την αγορά εργασίας, συμβιβάζουν τα συμφέροντα των δύο πλευρών και προστατεύουν τους εργαζομένους. Αυτό το καθεστώς είναι αποδεκτό από όλους τους ενδιαφερομένους και αποτελεί τη βάση για την εταιρική κοινωνική ευθύνη στην Ευρώπη, χωρίς αυτό να έχει αρνητικές επιπτώσεις στο νομικό πλαίσιο (κοινωνική και περιβαλλοντική πολιτική).

4.7. Στο πλαίσιο των υφιστάμενων κοινωνικών κανονισμών, το βασικό θέμα στην Ευρώπη είναι η ανάπτυξη δεοντολογίας στην οποία η εταιρική κοινωνική ευθύνη θα κατέχει κεντρική θέση. Το ευρωπαϊκό περιβάλλον είναι κατάλληλο για τη σύγκριση επιτυχημένων πρωτοβουλιών εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και την ενσωμάτωση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης σε επιχειρηματικές στρατηγικές μέσω της αύξησης της ευαισθητοποίησης.

4.8. Η οικειοθελής δράση -συμπεριλαμβανομένων των δράσεων που είναι αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης- είναι μία από τις θεμελιώδεις αρχές της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Η θέσπιση λεπτομερών, δεσμευτικών κανόνων σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν θα ήταν η κατάλληλη λύση. Η καθιέρωση ενιαίων αναλυτικών προτύπων για την εταιρική κοινωνική ευθύνη κινδυνεύει να αποδειχθεί "στενός κορσές", ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ και τις εταιρείες στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να έχουν την επιλογή να αναπτύσσουν προσεγγίσεις απολύτως προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες του τομέα τους, οι οποίες θα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές και οι πλέον κατάλληλες για τη συγκεκριμένη περίπτωση. Η συμφωνία των κοινωνικών εταίρων επί γενικών ευρωπαϊκών αρχών θα μπορούσε να συμβάλει στην ευρύτερη προώθηση των πρακτικών εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, τις οποίες εφαρμόζουν ήδη πολλές επιχειρήσεις. Συνεπώς, η ΣΕ-ΕΟΧ χαιρετίζει θερμά τις δράσεις των κοινωνικών εταίρων που αποσκοπούν στην ενίσχυση ορισμένων πτυχών της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, π.χ. στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία ή της προώθησης της ισότητας ευκαιριών. Το συγκεκριμένο πλαίσιο της ΕΕ όσον αφορά την εταιρική κοινωνική ευθύνη θα μπορούσε να αναπτυχθεί με βάση κοινές πρωτοβουλίες και εθελούσιες συμφωνίες μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Η Επιτροπή θα μπορούσε να βελτιώσει τη διαφάνεια, τη συνοχή και την ορθή πρακτική σε αυτόν τον τομέα, προωθώντας την εταιρική σχέση μεταξύ των βασικών εταίρων στον τομέα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης.

4.9. Η ΣΕ-ΕΟΧ υπογραμμίζει την ειδική υποχρέωση των επιχειρήσεων που παρέχουν υπηρεσίες κοινής ωφέλειας αναφορικά με κοινωνικές και περιβαλλοντικές ευθύνες, καθώς και την ευθύνη παροχής υπηρεσιών σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, π.χ. πόσιμο νερό.

4.10. Η ΣΕ-ΕΟΧ υπογραμμίζει τη σημασία της συνοχής μεταξύ της προσέγγισης που αφορά την εταιρική κοινωνική ευθύνη και της προσέγγισης που αφορά την εταιρική στάση απέναντι σε σχετικά νομικά μέσα ή πολιτικές της ΕΕ. Ιδιαίτερα σημαντική κρίνεται η τρέχουσα αναθεώρηση των ευρωπαϊκών οδηγιών περί κρατικών προμηθειών, καθώς και η εκπόνηση ανακοινώσεων της Επιτροπής για τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές των κρατικών προμηθειών, σε συνδυασμό με τις προτάσεις για την περιβαλλοντική ευθύνη. Η ΣΕ-ΕΟΧ προτείνει επίσης την αναθεώρηση των διατάξεων περί κρατικών ενισχύσεων σε συνάρτηση με την εξέλιξη στον τομέα των κοινωνικών ή των περιβαλλοντικών ευθυνών.

5. Σύνοψη συμπερασμάτων και προτάσεων

5.1. Η ΣΕ-ΕΟΧ χαιρετίζει το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση και υποστηρίζει τις πέντε αρχές χρηστής διακυβέρνησης που προτείνονται από την Επιτροπή, καθώς ενσωματώνουν τα στοιχεία που σχετίζονται με τις αρχές της δημοκρατίας και της διαφάνειας. Ωστόσο, η ΣΕ-ΕΟΧ επισημαίνει ότι η Λευκή Βίβλος δεν θίγει την ουσία των προβλημάτων της διακυβέρνησης όπως, μεταξύ άλλων, τη μετάβαση από την κυβέρνηση στη διακυβέρνηση των κοινωνιών. Η ΣΕ-ΕΟΧ υπογραμμίζει ότι οποιαδήποτε ανανέωση των πολιτικών διαδικασιών και των συστημάτων λήψης αποφάσεων στην Κοινότητα θα έχει επιπτώσεις στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, καθώς οι συναφείς με τον ΕΟΧ νομοθετικές πράξεις της Κοινότητας θα πρέπει να ενσωματωθούν στη συμφωνία ΕΟΧ.

5.2. Η μεγαλύτερη συμμετοχή και διαφάνεια είναι ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της χρηστής διακυβέρνησης. Συνεπώς, η ΣΕ-ΕΟΧ χαιρετίζει την πρόταση για μεγαλύτερη διαφάνεια στις μεθόδους εργασίας των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια και συμμετοχή μη κυβερνητικών φορέων στη συνεργασία με τον ΕΟΧ.

5.3. Η ΣΕ-ΕΟΧ υπογραμμίζει το σημαντικό ρόλο και τις ευθύνες των κοινωνικών εταίρων. Οι αρμοδιότητες των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου αποτελούν ένα εξαιρετικό παράδειγμα της αρχής της διακυβέρνησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επομένως, ο κοινωνικός διάλογος θα πρέπει να αναγνωριστεί ως ένα σημαντικό στοιχείο για τη διαμόρφωση του μέλλοντος της Ευρώπης.

5.4. Η ΣΕ-ΕΟΧ υποστηρίζει θερμά το σχέδιο της Επιτροπής για διαβουλεύσεις με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα στάδια της χάραξης πολιτικών. Χαιρετίζει επίσης την πρόταση να εγκριθεί ένας κώδικας δεοντολογίας για τις διαβουλεύσεις. Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι είναι επιτακτική ανάγκη να υπάρξει σαφής διάκριση ανάμεσα στον "διάλογο των πολιτών" και τον "κοινωνικό διάλογο" και να καθοριστούν κριτήρια εκπροσώπησης για την επιλογή των οργανώσεων που θα συμμετέχουν στις διαβουλεύσεις του διαλόγου των πολιτών.

5.5. Λαμβάνοντας υπόψη την αυξημένη βαρύτητα των περιφερειακών και των τοπικών φορέων στην ΕΕ, η ΣΕ-ΕΟΧ επισημαίνει την απουσία διατάξεων στη συμφωνία ΕΟΧ σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ τοπικού και περιφερειακού επιπέδου στον ΕΟΧ.

5.6. Όσον αφορά την καλύτερη ρύθμιση, η ΣΕ-ΕΟΧ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής για την απλοποίηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και καλεί τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και να απλοποιήσουν τους εθνικούς κανόνες οι οποίοι εφαρμόζουν τις κοινοτικές διατάξεις. Τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ θα πρέπει επίσης να συμμετάσχουν στην προτεινόμενη ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών της ΕΕ σχετικά με τα μέτρα υλοποίησης. Εκτός από την απλοποίηση, η ΣΕ-ΕΟΧ ζητά την ανάπτυξη ενός μηχανισμού αξιολόγησης επιπτώσεων και αντικειμενικής αξιολόγησης εναλλακτικών νομοθετικών προτύπων. Ενθαρρύνει τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ να λάβουν υπόψη τους τις μη νομοθετικές εξελίξεις στην ΕΕ, οι οποίες έχουν αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά, προκειμένου να διασφαλιστούν παράλληλη ανάπτυξη και ισότιμες συνθήκες ανταγωνισμού σε ολόκληρη την επικράτεια του ΕΟΧ.

5.7. Η ΣΕ-ΕΟΧ υπογραμμίζει τη σημασία που έχει για τα κράτη μέλη του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ η εξασφάλιση της συμμετοχής τους στους νέους ρυθμιστικούς οργανισμούς του ΕΟΧ, καθώς και της αποτελεσματικής και ενεργού συμμετοχής τους σε όλες τις επιτροπές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις οποίες επιτρέπεται η συμμετοχή του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ. Η ΣΕ-ΕΟΧ ζητά επίσης από την ΕΕ να εξασφαλίσει ότι οι απόψεις των κρατών μελών του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ θα ληφθούν υπόψη σε μια ενδεχόμενη διαδικασία μεταρρύθμισης του συστήματος επιτροπολογίας.

5.8. Στο πλαίσιο της παγκόσμιας και ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, η ΣΕ-ΕΟΧ χαιρετίζει την Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εταιρική κοινωνική ευθύνη, η οποία έδωσε το έναυσμα για κρίσιμες συζητήσεις με αντικείμενο τους νέους τρόπους προώθησης της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και οδήγησε σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτό το θέμα. Πρόκειται για μια σημαντική συμβολή στην επιτυχημένη εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβόνας, η οποία θα πρέπει -κατά την άποψη της ΣΕ-ΕΟΧ- να εγκριθεί στο σύνολό της και από τα κράτη μέλη της ΕΖΕΣ που συμμετέχουν στη συνεργασία με τον ΕΟΧ. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη πρέπει να θεωρηθεί ως μια μακροπρόθεσμη οικειοθελής δέσμευση -συμπεριλαμβανομένων των δράσεων που είναι αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης- και μια στρατηγική επένδυση η οποία, σε συνδυασμό με την οικονομική επιτυχία, θα συμβάλει στη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Η Επιτροπή μπορεί να βελτιώσει τη διαφάνεια, τη συνοχή και την εφαρμογή ορθών πρακτικών σε αυτό τον τομέα, προωθώντας την εταιρική σχέση μεταξύ των βασικών εταίρων στον τομέα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης.

(1) Noralv Veggeland: "The EU Deficit of Legitimacy and Democracy: The theoretical debate on conceptualisation", Πανεπιστημιακή ερευνητική έκθεση αριθ. 81/2001.

(2) CES 357/2002: Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση - Λευκή Βίβλος [COM(2002) 428 τελικό].

(3) Άρθρα 137 και 138 της συνθήκης ΕΚ.

(4) Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Αξιολόγηση των Φαρμακευτικών Προϊόντων (Λονδίνο) πραγματοποιεί τεχνικές αξιολογήσεις εφαρμογών για την έγκριση νέων φαρμάκων πριν την έκδοση σχετικής απόφασης της Επιτροπής.