Ψήφισμα για την "Διεύρυνση του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (EOX) - θεσμικά και Νομικά θέματα"

(2003/C 308/07)

Η Συμβουλευτική Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΣΕ-ΕΟΧ) απαρτίζεται από εκπροσώπους των κύριων κοινωνικοοικονομικών ομάδων συμφερόντων από τα δεκαοκτώ κράτη μέλη του ΕΟΧ. Η ΣΕ αποτελεί τη φωνή των εργαζομένων, των εργοδοτών και των οργανώσεων που αντιπροσωπεύουν διάφορα συμφέροντα στις εν λόγω χώρες και αποτελεί τμήμα του θεσμικού πλαισίου του ΕΟΧ.

Ενόψει της επερχόμενης διεύρυνσης της ΕΕ και επειδή κατ' επέκταση είναι απαραίτητο να γίνουν ορισμένες προσαρμογές στη Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΟΧ εκδίδει το ακόλουθο ψήφισμα με θέμα "Διεύρυνση του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) - Θεσμικά και Νομικά θέματα". Το ψήφισμα υιοθετήθηκε κατά την 11η συνεδρίαση της ΣΕ-ΕΟΧ που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, στις 20 Μαρτίου 2003. Εισηγητές του ψηφίσματος ήταν ο κ. Arno Metzler από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) και ο κ. Knut Arne Sanden από την Συμβουλευτική Επιτροπή (ΣΕ ΕΖΕΣ).

1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ

1.1. Η Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) της 2ας Μαΐου 1992, όπως τροποποιήθηκε από το πρωτόκολλο προσαρμογής της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο της 17ης Μαρτίου 1993, τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1994.

1.2. Τα 18 κράτη μέλη του ΕΟΧ (Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Φινλανδία, Γαλλία, Ελλάδα, ΗΒ, Ιρλανδία, Ισλανδία, Ιταλία, Λιχτενστάιν, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Νορβηγία, Αυστρία, Πορτογαλία, Σουηδία και Ισπανία) αποτελούν σήμερα την μεγαλύτερη ενιαία αγορά στον κόσμο που παρουσιάζει συνοχή. Η αγορά αυτή εκτείνεται από την Αρκτική έως την Μεσόγειο και αριθμεί 380 εκατομμύρια καταναλωτές.

2. ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΣΤΟΝ ΕΟΧ

2.1. Την 1η Μαΐου 2004, δέκα νέα κράτη μέλη αναμένεται να προσχωρήσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αυξάνοντας τον συνολικό αριθμό των κρατών μελών σε 25. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Αθήνας, στις 16 Απριλίου 2003, προβλέπεται ότι θα υπογράψουν τις αντίστοιχες συμφωνίες ένταξης τα εξής κράτη: Εσθονία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία, Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία και Κύπρος, δεδομένου ότι τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δήλωσαν ότι θα δώσουν την σχετική έγκριση την άνοιξη του 2003. Αυτή τη στιγμή, υπάρχει η πρόθεση η Ρουμανία και η Βουλγαρία να προσχωρήσουν στην ΕΕ το 2007, υπό τον όρο ότι μέχρι τότε θα ακολουθήσουν το παράδειγμα των χωρών που σήμερα εντάσσονται, θα πληρούν δηλαδή τα κριτήρια προσχώρησης που αποφασίστηκαν κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα παρουσιάσει τον Δεκέμβριο του 2004 μία έκθεση για την διαδικασία μεταρρύθμισης στην Τουρκία, η οποία θα αποτελέσει τη βάση για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με το κατά πόσον θα αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση της Τουρκίας.

2.2. Η διεύρυνση της ΕΕ θα έχει επιπτώσεις στην συμφωνία για τον ΕΟΧ δεδομένου ότι οι υπό προσχώρηση χώρες πρέπει να συμπεριληφθούν σε αυτόν, προκειμένου να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη λειτουργία μίας ανοικτής, αποτελεσματικής ενιαίας αγοράς η οποία θα περικλείει όχι μόνον την διευρυμένη ΕΕ, αλλά και ολόκληρο τον ΕΟΧ. Η ΣΕ-ΕΟΧ εκφράζει ιδιαίτερη ικανοποίηση για την επικείμενη διεύρυνση του ΕΟΧ.

3. ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΕΟΧ

3.1. Με τη συμφωνία ΕΟΧ επεκτάθηκαν οι τέσσερις βασικές ελευθερίες της ενιαίας αγοράς της ΕΕ, δηλαδή η ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, προσώπων και κεφαλαίων σε τρία από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (τη Νορβηγία, την Ισλανδία και το Λιχτενστάιν), αποκλείστηκε ωστόσο η Ελβετία. Η Φινλανδία και η Σουηδία, πρώην μέλη της ΕΖΕΣ, έγιναν, στο μεταξύ, μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Συνεπώς, οι πολίτες και των 18 κρατών του ΕΟΧ μπορούν πλέον να κυκλοφορούν ελεύθερα σε ολόκληρο τον ΕΟΧ και μπορούν, εκτός από ορισμένες εξαιρέσεις που προβλέπονται σε συγκεκριμένους τομείς, να κατοικούν, να εργάζονται, να συστήνουν επιχειρήσεις, να πραγματοποιούν επενδύσεις και να αγοράζουν ακίνητα σε όλη την έκταση του ΕΟΧ.

3.2. Κατ' επέκταση, οι χώρες ΕΟΧ-ΕΖΕΣ έχουν υιοθετήσει όλες τις οδηγίες, τους κανονισμούς και τις αποφάσεις που απαιτούνται για τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Συμμετέχουν επίσης δυναμικά στις οριζόντιες πολιτικές σε τομείς όπως η έρευνα, η παιδεία, το περιβάλλον, ο πολιτισμός, η προστασία των καταναλωτών, το εργατικό δίκαιο και η κοινωνική πολιτική.

Η κοινή γεωργική πολιτική και η κοινή πολιτική αλιείας δεν καλύπτονται από την συμφωνία ΕΟΧ. Υπάρχουν ξεχωριστές διατάξεις στη Συμφωνία ΕΟΧ οι οποίες καλύπτουν τους τομείς αυτούς.

Σε αντίθεση με τη Συνθήκη της Ρώμης, η Συμφωνία ΕΟΧ δεν οδηγεί στην καθιέρωση τελωνειακής ένωσης. Συνεπώς δεν περιλαμβάνει διατάξεις που να διέπουν την εξωτερική εμπορική πολιτική.

3.3. Ένας αριθμός οργάνων, ανάλογων με αυτά της ΕΕ από την άποψη της αποστολής και των μεθόδων εργασίας τους, έχουν συσταθεί με σκοπό την εφαρμογή και την ανάπτυξη της Συμφωνίας ΕΟΧ.

3.4. Οι χώρες ΕΟΧ-ΕΖΕΣ συμβάλλουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω της συμμετοχής τους σε περίπου 30 προγράμματα και δραστηριότητες της ΕΕ. Η συνεισφορά των χωρών ΕΖΕΣ, η οποία υπολογίζεται με βάση το ΑΕΠ, ανέρχεται σήμερα σε 100 εκατομμύρια ευρώ, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων αφιερώνεται σε ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα. Επίσης, οι χώρες ΕΖΕΣ έχουν συμφωνήσει σε δύο ευκαιρίες να θέσουν σε εφαρμογή ένα πενταετές πρόγραμμα προκειμένου να παρασχεθούν χρηματοδοτικές ενισχύσεις στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και περιφέρειες της ΕΕ (κάτι ανάλογο με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Συνοχής). Το τρέχον πρόγραμμα χρηματοδοτικής ενίσχυσης, το οποίο καλύπτει την περίοδο 1999-2003, προβλέπει την παροχή ενισχύσεων άνω των 24 εκατομμυρίων ευρώ στην Ελλάδα, στην Πορτογαλία και σε ορισμένες περιφέρειες της Ισπανίας (ανάλογων με αυτές που παρέχει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Συνοχής).

4. ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΕΟΧ

4.1. Σύμφωνα με το άρθρο 128 της συμφωνίας ΕΟΧ, οι χώρες που προσχωρούν στην ΕΕ οφείλουν να υποβάλλουν αίτηση προκειμένου να γίνουν συμβαλλόμενα μέρη της Συμφωνίας ΕΟΧ. Δεν υπάρχει προθεσμία για την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου. Ωστόσο, για να είναι η λειτουργία του διευρυμένου ΕΟΧ ομαλή, η προσχώρηση των νέων κρατών στον ΕΟΧ θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα με την προσχώρησή τους στην ΕΕ. Αφού, τον Δεκέμβριο του 2002, ο Πρόεδρος του Συμβουλίου ΕΟΧ παρέλαβε τις αιτήσεις των δέκα υποψήφιων κρατών, στις 9 Ιανουαρίου 2003 άρχισαν οι σχετικές διαπραγματεύσεις και προβλέπεται να ολοκληρωθούν έως την 16η Απριλίου 2003 (δηλαδή, την ημέρα που θα υπογραφούν οι Συνθήκες Προσχώρησης στην ΕΕ), προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η διαδικασία κύρωσης της διευρυμένης Συμφωνίας ΕΟΧ θα κινείται παράλληλα με την διαδικασία κύρωσης των Συνθηκών Προσχώρησης στην ΕΕ των υπό ένταξη χωρών κρατών.

4.2. Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των οργάνων του ΕΟΧ θα χρειαστεί, σε ό,τι αφορά την διαδικασία διεύρυνσης του ΕΟΧ, ο (συνταγματικός) διάλογος για την διαμόρφωση ανάλογων διαδικασιών λήψης αποφάσεων στην ΕΕ να συνοδευτεί από μία συζήτηση για τη μελλοντική σύνθεση των οργάνων του ΕΟΧ και από μία ουσιαστική μεταρρύθμιση των αντίστοιχων διατάξεων της Συμφωνίας ΕΟΧ (πρβλ. σχετικά με το Συμβούλιο ΕΟΧ: το άρθρο 89 της Συμφωνίας ΕΟΧ· σχετικά με την Μικτή Συμβουλευτική Επιτροπή: το άρθρο 93 της Συμφωνίας ΕΟΧ και το Πρωτόκολλο 36 της Συμφωνίας ΕΟΧ· σχετικά με την Μικτή Κοινοβουλευτική Επιτροπή ΕΟΧ: το άρθρο 95 της Συμφωνίας ΕΟΧ). Κατά την ΣΕ-ΕΟΧ, εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η διάρθρωση των εν λόγω οργάνων είναι ανάλογη με αυτήν των ανάλογων οργάνων της ΕΕ, τα πορίσματα της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης θα πρέπει επίσης να εφαρμόζονται και στα όργανα του ΕΟΧ.

Επιπλέον, προκειμένου να διασφαλιστεί η νομική ομοιογένεια της ενιαίας αγοράς και δεδομένων των αλλαγών που επέφεραν στην Συνθήκη ΕΚ οι Συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ, είναι απαραίτητο να ενσωματωθούν οι σχετικές τροποποιήσεις και στην Συμφωνία ΕΟΧ, στο μέτρο που επηρεάζουν τον ΕΟΧ, ζήτημα στο οποίο η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΟΧ ορθώς έχει ήδη αναφερθεί στο ψήφισμά της για τη Διεύρυνση και το Μέλλον του ΕΟΧ, της 26ης Ιουνίου 2002. Σε ό,τι αφορά δε την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων σε έναν διευρυμένο ΕΟΧ, η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΟΧ θίγει το θέμα αυτό στο ψήφισμά της της 28ης Νοεμβρίου 2001, το οποίο επιδοκιμάζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

4.3. Σε ό,τι αφορά τους τομείς της αλιείας και άλλων θαλασσίων προϊόντων, τα κράτη ΕΟΧ-ΕΖΕΣ επιδιώκουν, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την διεύρυνση του ΕΟΧ και με βάση το Πρωτόκολλο 9 της Συμφωνίας ΕΟΧ, την καθιέρωση ενός συστήματος αποζημιώσεων, με σκοπό την αντιστάθμιση των χαμένων ευκαιριών πρόσβασης στην αγορά στις υπό ένταξη χώρες. Οι τρέχουσες συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ και των υπό ένταξη χωρών βασίζονται στην αρχή της απαλλαγής από δασμούς στον τομέα της αλιείας. Οι διαπραγματεύσεις που διεξάγονται αυτή τη στιγμή για το θέμα, θα πρέπει να αποσκοπούν στην εξεύρεση απλών, κατανοητών και διαφανών λύσεων.

Κατά τη Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΟΧ πρόκειται για ένα τεχνικό θέμα που πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Φαίνεται να αποτελεί ένα πρόβλημα το οποίο θα μπορούσε ενδεχομένως να επιλυθεί ταχέως μέσω συζητήσεων μεταξύ εμπειρογνωμόνων, στο πλαίσιο των νέων διαπραγματεύσεων. Μία δυνατότητα θα μπορούσε να είναι η εισαγωγή μίας ρήτρας η οποία να προβλέπει ευέλικτες και δυναμικές λύσεις.

4.4. Οι διαπραγματεύσεις για την προσαρμογή της Συμφωνίας ΕΟΧ περιλαμβάνουν επίσης και τον τομέα της γεωργίας και των γεωργικών προϊόντων, οι οποίοι καλύπτονται από το άρθρο 19 και το Πρωτόκολλο 3 της Συμφωνίας, καθώς και τα κατάλληλα μέτρα αποζημίωσης για τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ που ανήκουν στον χώρο ΕΟΧ και των υπό προσχώρηση χωρών που, για ιστορικούς λόγους, έχαιραν διακριτικής μεταχείρισης.

4.5. Το φθινόπωρο του 2002, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενημέρωσε τα τρία κράτη ΕΖΕΣ που ανήκουν στον ΕΟΧ ότι οι προσαρμογές που πρέπει να γίνουν στην Συμφωνία ΕΟΧ θα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των εισφορών με σκοπό τον περιορισμό των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων στην ΕΕ. Το επιχείρημα που προεβλήθη ήταν ότι τα κράτη ΕΟΧ-ΕΖΕΣ έχουν την υποχρέωση να παρέχουν (ηθική) στήριξη στο πλαίσιο της διεύρυνσης της ΕΕ. Επιδιώκεται οι εισφορές να αυξηθούν από 20 έως 30 φορές. Σύμφωνα με την Συμφωνία ΕΟΧ, η ΕΕ δεν διαθέτει νομικό έρεισμα να ζητεί σημαντική αύξηση του προηγούμενου επιπέδου πληρωμών. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι τα κράτη ΕΟΧ-ΕΖΕΣ δεν εισπράττουν ενισχύσεις από το Ταμείο Συνοχής. Ούτε λαμβάνουν ενισχύσεις από άλλα αλληλέγγυα ταμεία στην περίπτωση φυσικών ή άλλων καταστροφών.

Έχουν περάσει πάνω από δέκα χρόνια από την υπογραφή της Συμφωνίας ΕΟΧ που πραγματοποιήθηκε στο Πόρτο στις 2 Μαΐου 1992. Στο διάστημα που μεσολάβησε έχουν καταβληθεί προσπάθειες προκειμένου να συσταθεί, τουλάχιστον στις περιοχές όπου ισχύουν οι τέσσερις ελευθερίες της ενιαίας αγοράς, ένας Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος ο οποίος να είναι έτοιμος και ικανός να διασφαλίσει ότι θα ισχύουν, σε ολόκληρο τον ΕΟΧ, οι ίδιες συνθήκες από την άποψη του ανταγωνισμού και της πρόσβασης στην αγορά. Τα κράτη ΕΟΧ-ΕΖΕΣ έχουν όλα επιδείξει πανευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Έχουν δε επίσης δηλώσει ότι είναι καταρχήν πρόθυμα να δεχθούν μία αύξηση του προηγούμενου επιπέδου πληρωμών προκειμένου να υποστηριχθεί η διεύρυνση της ενιαίας αγοράς.

Η ΣΕ-ΕΟΧ λυπάται που η συνεργασία στο εσωτερικό του ΕΟΧ, η οποία βασιζόταν παλαιότερα στην εμπιστοσύνη και την αξιοπιστία, πιθανόν να υποστεί μακροχρόνια ζημία, εξαιτίας μιας προσέγγισης αποκλειστικά προσανατολισμένης στο κέρδος, δίχως να παρέχεται, σε αντάλλαγμα, οιαδήποτε αρμοδιότητα συνδιαχείρισης ή συναπόφασης. Η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΟΧ ζητεί, όταν θα συζητηθεί το ζήτημα της αύξησης του επιπέδου των εισφορών υπέρ αυτού του τομέα, να δοθεί έμφαση στα αμοιβαία οφέλη και ευκαιρίες. Ο στόχος θα πρέπει να είναι τα κράτη ΕΖΕΣ που συμμετέχουν στον ΕΟΧ να ενισχύσουν τις σχέσεις τους με την ΕΕ, αντί να απομακρύνονται ολοένα περισσότερο από αυτή.

4.6. Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων προσχώρησης στην ΕΕ, τα κεφάλαια που αναφέρονται στην εναρμόνιση της νομοθεσίας των υπό προσχώρηση κρατών έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Για το λόγο αυτό, η ένταξη των νέων κρατών μελών στην Συμφωνία ΕΟΧ θα είναι κατά βάση άμεση. Στο πλαίσιο της διεύρυνσης, θα πρέπει ωστόσο να ληφθούν υπόψη οι μεταβατικές περίοδοι που έχουν οριστεί εν αναμονή της πλήρους εφαρμογής των τεσσάρων ελευθεριών της ενιαίας αγοράς μεταξύ της ΕΕ και των υπό προσχώρηση χωρών.

4.7. Σε ό,τι αφορά την συζήτηση για την Ευρωπαϊκή Συνέλευση και το Λευκό Βιβλίο για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση, η ΕΕ επιδιώκει να καταστεί αμεσότερη η επικοινωνία της τόσο με την κοινωνία των πολιτών και τις οργανώσεις της, όσο και με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, στο πλαίσιο των διαδικασιών λήψης αποφάσεων της ΕΕ. Τόσο ο ΕΟΧ όσο και η ΕΕ διαθέτουν όργανα, όπως η ΕΟΚΕ και η ΣΕ-ΕΟΧ, τα οποία καθιστούν δυνατή τη διαβούλευση σε ενιαία βάση με τις διάφορες ομάδες που απαρτίζουν την κοινωνία των πολιτών. Προκειμένου να αυξηθεί, και στις δεκαοκτώ χώρες του ΕΟΧ, η ευαισθητοποίηση του κοινού σε ό,τι αφορά ολόκληρο το φάσμα των διαδικασιών της ΕΕ και να γίνονται περισσότερο αποδεκτές, από την κοινή γνώμη, οι αποφάσεις που πρέπει να λαμβάνονται, μία καλή ιδέα θα μπορούσε να είναι η περαιτέρω βελτίωση της διάθεσης στο κοινό του ΕΟΧ των αποφάσεων σε ηλεκτρονική μορφή και η διασφάλιση της συμμετοχής του κοινού πολίτη στην διαδικασία εφαρμογής από τα αρχικά ήδη στάδια.

Για να οικοδομηθεί μια πιο ανταγωνιστική και πρωτοποριακή Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος οφείλουν να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της αλληλεγγύης.

4.8. Μία νέα συμφωνία ΕΟΧ θα δημιουργούσε μία πιο ισορροπημένη σχέση μεταξύ των συμβαλλομένων μερών και, σε ό,τι αφορά την αλιεία, τη γεωργία και τη χρηματοδότηση, θα διασφάλιζε ότι οι αρχές που θεσπίζει η παρούσα Συμφωνία ΕΟΧ θα εξακολουθήσουν να ισχύουν στην διευρυμένη ΕΕ.

4.9. Η Συμβουλευτική Επιτροπή υπογραμμίζει την ιδιαίτερη σημασία που θα έχει η ταυτόχρονη διεύρυνση της ΕΕ και του ΕΟΧ. Η ΕΟΚΕ αναμένει να υποδεχθεί όλες τις υπό προσχώρηση χώρες στην ΕΕ και τον ΕΟΧ την 1η Μαΐου 2004.