ДЪРЖАВНА ПОМОЩ — ИТАЛИЯ

Държавна помощ SA.39639 (2021/C ex 2021/NN) — Твърдени мерки за държавна помощ в полза на консорциум Cineca

Покана за представяне на мнения съгласно член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз

(текст от значение за ЕИП)

(2021/C 177/02)

С писмо от 1 март 2021 г., възпроизведено на автентичния език на страниците след настоящото резюме, Комисията уведоми Италия за решението си да започне процедурата, установена в член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз, относно горепосочените мерки.

Заинтересованите страни могат да представят мненията си относно мерките, по отношение на които Комисията открива процедурата, в срок от един месец от датата на публикуване на настоящото резюме и на приложеното към него писмо на следния адрес:

European Commission Directorate-General Competition State Aid Greffe 1049 Bruxelles/Brussel BELGIQUE/BELGIË Факс: + 32 22961242 Stateaidgreffe@ec.europa.eu

Тези мнения ще бъдат предадени на Италия. Запазването в тайна на самоличността на заинтересованата страна, която представя мненията и/или части от представените мнения, може да бъде поискано писмено, като се посочат причините за искането.

ТЕКСТ НА РЕЗЮМЕТО

Процедура

На 15 октомври 2014 г. Комисията получи жалба от BeSmart S.r.l. („жалбоподателя“), италианско частно дружество за информационни технологии, относно твърдяна държавна помощ, предоставена на Cineca — консорциум с нестопанска цел, състоящ се към момента от италианското Министерство на образованието, университетите и научните изследвания (МОУНИ), както и италиански университети и научноизследователски центрове. Cineca предлага: 1) услуги в областта на информационните технологии (ИТ) на университетите, 2) услуги в областта на ИТ на МОУНИ, различни други публични администрации и някои търговски субекти и 3) услуги в областта на високопроизводителните изчислителни технологии (ВИТ) както на публични, така и на частни организации.

Описание на мерките

Cineca получава годишно финансиране от МОУНИ: i) за предоставянето на услуги в областта на ИТ на МОУНИ и ii) като принос към оперативните разходи и инвестиции, свързани с предоставянето на услуги в областта на ВИТ. Cineca получава и плащания от университети за предоставянето на услуги в областта на ИТ.

Жалбоподателят твърди, че: i) годишното публично финансиране, получавано от Cineca за предоставянето на услуги в областта на ИТ на МОУНИ, и ii) плащанията от италианските университети за предоставянето на услуги в областта на ИТ представляват неправомерна и несъвместима държавна помощ в полза на Cineca.

Жалбоподателят твърди също така, че част от публичното финансиране за предоставянето на услуги в областта на ИТ на МОУНИ и услуги в областта на ВИТ е било използвано за кръстосано субсидиране на икономически дейности, при които Cineca е изправено пред конкуренция от страна на жалбоподателя.

Италия твърди, че в контекста на националната образователна и научноизследователска система Cineca има съществена роля, която се състои в предоставянето на подходяща подкрепа на МОУНИ, университетската система, научноизследователската общност и образователния сектор. Според Италия Cineca е от съществено значение, за да се даде възможност на МОУНИ и университетите да изпълняват своята обществена задача. Освен това Италия заявява, че цените, платени на Cineca за предоставянето на услуги в областта на ИТ, не са по-високи от пазарните цени. Следователно Cineca не получава избирателно предимство. В допълнение услугите в областта на ИТ на Cineca се характеризират с висока степен на всеобхватност и оперативна съвместимост, което отличава Cineca от неговите конкуренти.

На последно място, по отношение на твърдяното наличие на кръстосано субсидиране Италия заявява, че адекватните счетоводни методики в съответствие с италианските счетоводни правила са гарантирали, че преди 2016 г. не е било извършвано кръстосано субсидиране, а през 2016 г. е било въведено официално счетоводно разделяне. То би изключило кръстосаното субсидиране.

Оценка на мерките

Комисията се стреми да установи дали: 1) плащанията към Cineca за предоставянето на услуги в областта на ИТ на МОУНИ и 2) плащанията от италианските университети към Cineca представляват държавна помощ. Освен това Комисията се стреми да установи дали плащанията, направени в полза на Cineca във връзка с предоставянето на услуги в областта на ИТ на МОУНИ и услуги в областта на ВИТ, са довели до свръхкомпенсация или са били използвани за кръстосано субсидиране на икономическите дейности на Cineca.

Що се отнася до плащането за предоставянето на услуги в областта на ИТ на МОУНИ, Комисията стига до временното заключение, че не може да се изключи съществуването на неразривна връзка между предоставянето на услуги в областта на ИТ на МОУНИ и съществените задължения на МОУНИ. Комисията приканва Италия да изясни естеството на съществените задължения на МОУНИ и начина, по който предоставянето на услуги в областта на ИТ от Cineca е необходимо за изпълнението на тези съществени задължения.

Освен това Комисията иска мнения относно това дали МОУНИ е платило пазарни цени за въпросните услуги или дали Cineca се е възползвало от избирателно предимство.

Що се отнася до предоставянето на услуги в областта на ИТ на италиански университети, Комисията стига до временното заключение, че това е дейност, която е неразривно свързана със задачата на държавата да предоставя висше образование и следователно не е от икономическо естество. Ако това предварително заключение бъде потвърдено, Cineca няма да се счита за предприятие по смисъла на съответната съдебна практика по отношение на тази дейност и плащанията от тези университети към Cineca няма да представляват държавна помощ. Комисията иска мнения и допълнителни сведения от заинтересованите страни по този въпрос.

Комисията също така стига до временното заключение, че плащанията от италианските университети към Cineca се предоставят чрез държавни ресурси, които могат да бъдат приписани на държавата.

Освен това Комисията стига до временното заключение, че университетите може да не са платили пазарна цена за услугите, предоставяни от Cineca, и по този начин Cineca може да се е възползвало от избирателно предимство.

Накрая Комисията стига до временното заключение, че преди 2016 г. Италия не е въвела ефективна система за разделно водене на счетоводството. Поради това Комисията се стреми да установи дали са установени достатъчно гаранции по отношение на ефективното разделяне на сметките в рамките на Cineca преди 2016 г., така че да може да се изключи всякакво кръстосано субсидиране на търговски дейности през периода на оценка.

Тежестта на доказване, че държавната помощ е съвместима с вътрешния пазар съгласно член 107, параграфи 2 или 3 от ДФЕС, пада върху държавата членка, която я отпуска (1). Италия не е представила никакви аргументи в подкрепа на констатацията за съвместимост на оспорваните мерки.

На този етап Комисията няма основания да смята, че помощта, предоставена на Cineca в резултат на оспорваните мерки, може да се счита за съвместима с вътрешния пазар, и приканва Италия да представи своите становища и доказателства относно евентуалната съвместимост на тези мерки.

Въз основа на това Комисията реши да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз.

Съгласно член 16 от Регламент (ЕС) 2015/1589 на Съвета (2) всяка неправомерна помощ може да подлежи на възстановяване от страна на получателя.

ТЕКСТ НА ПИСМОТО

(1) Решение Olympiaki Aeroporia Ypiresies/Комисия, T-68/03, EU:T:2007:253, т. 34.

(2) ОВ L 248, 24.9.2015 г., стр. 9.

(3) Modifica della convenzione n. 1167 del 1o dicembre 1967 che istituisce un Consorzio interuniversitario per la gestione del centro informatico dell'Italia nord-orientale.

(4) Articolo 16, paragrafo 3, dello statuto del Cineca del 2009.

(5) L'Italia ha spiegato che nel sistema universitario italiano non esistono università private. Tutte le università hanno lo status di ente pubblico e si distinguono solo in due tipologie: le università statali e le università non statali legalmente riconosciute.

(6) Articolo 9, commi da 11-bis a 11-quater del decreto legge del 19 giugno 2015 n. 78, convertito in legge modificata il 4 agosto 2015.

(7) Nel presente documento per «servizi informatici» si intende: la progettazione, lo sviluppo, la fornitura e la manutenzione di sistemi informatici e software. Rientrano in tali servizi anche attività quali la gestione di progetti, la consulenza, ecc. in relazione a tecnologie dell'informazione. Se necessario e opportuno, può essere selezionata una delle attività di cui sopra.

(8) Con il decreto legge n. 1/2020 pubblicato nella Gazzetta ufficiale del 9 gennaio 2020, il MIUR è stato diviso in ministero dell'Istruzione e ministero dell'Università e della ricerca (MUR).

(9) ANS — Anagrafe degli studi.

(10) Il portale nazionale italiano della ricerca (www.ricercaitaliana.it) è stato istituto nel 2005 per rispondere alla necessità di diffondere ai cittadini informazioni sul rilievo e il valore della ricerca e per creare un accesso unificato al sistema italiano di ricerca.

(11) Il Cineca ha venduto i suoi prodotti e servizi anche in Albania, Turchia e Romania attraverso la società controllata Kion (attualmente inglobata nel Cineca).

(12) Il personale addetto all'HPC assiste gli utenti e offre consulenza su strumenti e tecniche in diversi settori disciplinari che spaziano dalla medicina alla meteorologia, dalla sismologia alla dinamica dei fluidi, alla bioinformatica e alla chimica, per fornire alla comunità scientifica un ambiente informatico solido e affidabile.

(13) Secondo il sito del Cineca, i suoi clienti in questo settore sono: l'ISS (Istituto Superiore di Sanità), il CSS (Consiglio superiore di sanità), l'IOR (Istituto ortopedico Rizzoli di Bologna), l'AIEOP (Associazione Italiana di Ematologia e Oncologia Pediatrica), l'Ufficio centrale operativo dell'ABTC (Adult Brain Tumor Consortium) dell'Università Johns Hopkins di Baltimora (USA), università italiane e straniere (Bologna, Padova, Milano Bicocca, Leicester), ASL e industrie farmaceutiche (come Roche Global).

(14) ENI, FIAT, Ferrari, Piaggio Aero, Pilatus Aircraft, Tetrapack, Luna Rossa/BMW Oracle, Alenia Aeronautica, HyperCare, ecc.

(15) Ad esclusione dei servizi di HPC forniti a clienti privati.

(16) L'importo relativo ai servizi informatici per il MIUR non è stato erogato in quanto il MIUR ha sospeso i pagamenti al Cineca per gli anni 2015, 2016, 2017 e 2018.

(17) www.besmart.it

(18) La Consip è l'agenzia centrale per gli appalti della pubblica amministrazione italiana.

(19) Sentenza del Consiglio di Stato, Sez. VI, n. 6009/2018 del 22 ottobre 2018, confermata in data 11 marzo 2020 dalla Corte di Cassazione (sentenza n. 7012).

(20) Il Consiglio di Stato ha ritenuto che il Cineca sia un'«impresa» e che le attività per le quali il Cineca riceve finanziamenti pubblici siano attività economiche. Il Consiglio di Stato ha concluso che i servizi informatici per il MIUR sono disponibili sul mercato informatico e non rientrano nell'esercizio di pubblici poteri. Il finanziamento pubblico concesso per la fornitura di servizi informatici al MIUR costituisce un aiuto di Stato illegale. Secondo il Consiglio di Stato, il Cineca non soddisfa i criteri obbligatori relativi allo status di «in house».

(21) Come esempio, il denunciante ha citato l'affidamento in via diretta di servizi software al Cineca da parte dell'Università degli Studi della Calabria nel 2014. In quel caso, l'offerta iniziale del Cineca era più costosa di un'offerta concorrente presentata dal denunciante. Successivamente, il Cineca aveva rivisto la propria offerta riducendo il prezzo. Infine, l'affidamento in via diretta al Cineca è stato annullato dal TAR della Calabria.

(22) Le università italiane sono finanziate mediante l'FFO (finanziamento ordinario delle università statali). L'FFO è articolato in due parti: una «quota base» e una «quota premiale». La «quota base» è automaticamente attribuita alle università, mentre la «quota premiale» è assegnata in base a criteri quantitativi e qualitativi.

(23) In sostanza, l'interoperabilità consente ai diversi sistemi di informazione di comunicare tra loro, vale a dire di scambiare dati.

(24) Altre autorità pubbliche, quali l'Agenzia italiana per i medicinali (AIFA), il dipartimento delle dogane e alcune autorità locali (ad esempio alcune province italiane).

(25) Il denunciante sostiene che la relazione del 2015 non rende atto di una contabilità separata conformemente ai criteri stabiliti dalla direttiva 2006/111/CE. Consiste semplicemente in una ricostruzione retrospettiva delle spese sostenute dal Cineca per farle rientrare nel contributo del Ministero.

(26) Secondo il denunciante, nel 2015 una parte del personale assegnato ai servizi di HPC era assegnata anche ad altre attività (ad esempio, progetti europei e servizi a clienti privati). Ciò ha comportato una doppia rendicontazione dei costi del personale da parte del Cineca.

(27) A tale riguardo, il denunciante fa riferimento alla relazione concernente le attività del Cineca nel primo semestre del 2015. Il 100 % dei costi dell'intero personale del Cineca occupato nei servizi di calcolo ad alte prestazioni (HPC) (80 persone nel servizio di «applicazioni di supercalcolo e innovazione» (SCAI)) è stato riportato come costo per i servizi di HPC. Pertanto, tale personale non avrebbe potuto svolgere attività per conto del consorzio diverse dalle attività HPC. Invece, secondo il denunciante, tale personale avrebbe partecipato anche ad altre attività.

(28) Articolo 7, comma 42-bis, del decreto legge 6 luglio 2012, n. 95 convertito, con modificazioni, in legge 7 agosto 2012, n. 135.

(29) L'Italia ha fornito informazioni su 70 università aderenti al Cineca e sulle 25 università non aderenti al Cineca.

(30) Articolo 16 dello statuto del 2009.

(31) Le autorità italiane hanno sottolineato che, sebbene sia stato difficile risalire all'ipotesi alla base dei dati comunicati al MIUR nel 2015, il Cineca ha potuto applicare la metodologia e i fattori di ripartizione dei costi utilizzati nel 2018 ai dati del 2015 e, in particolare, ai costi del personale all'epoca. Ciò ha portato alla rielaborazione della rendicontazione del 2015 sulla base dei nuovi criteri.

(32) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 giugno 2020 nelle cause riunite C-262/18 P e C-271/18 P, Commissione e Repubblica slovacca/Dôvera zdravotná poist'ovňa, ECLI:EU:C:2020:450, punto 28; sentenza della Corte di giustizia del 12 settembre 2000 nelle cause riunite Pavlov e altri, da C-180/98 a C-184/98, ECLI:EU:C:2000:428, punto 74; sentenza della Corte di giustizia del 23 aprile 1991, Höfner e Elser, C-41/90, ECLI:EU:C:1991:161, punto 21.

(33) Sentenza della Corte di giustizia del 4 maggio 1988, Bodson, C-30/87, ECLI:EU:C:1988:225, punto 18.

(34) Cfr. in particolare la sentenza della Corte di giustizia del 19 gennaio 1994, SAT/Eurocontrol, C-364/92, ECLI:EU:C:1994:7, punto 30, e la sentenza della Corte di giustizia del 18 marzo 1997, Calì & Figli, C-343/95, ECLI:EU:C:1997:160, punti 22 e 23.

(35) Sentenza della Corte di giustizia del 12 luglio 2012, Compass-Datenbank GmbH, C-138/11, ECLI:EU:C:2012:449, punto 40. Causa C-364/92, SAT Fluggesellschaft/Eurocontrol, EU:C:1994:7, punto 30. Sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, Aanbestedingskalender BV/Commissione [TenderNet], T-138/14, punto 38, confermata dalla sentenza della Corte di giustizia del 7 novembre 2019, C-687/17 P, punto 18.

(36) SA.34402 — 2015/C (ex 2015/NN) attuata dalla Germania a favore di Hochschul-Informations-System GmbH, GU L 74 dell'11 marzo 2020, pag. 22. Tale decisione è stata impugnata; cfr. la causa T-34/20 in relazione alla quale il Tribunale ha emesso un'ordinanza il 18 gennaio 2021.

(37) Considerando 127 della decisione HIS.

(38) Sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, T-138/15, ECLI:EU:T:2017:675, punti 59, 83 e 90, confermata dalla sentenza della Corte di giustizia del 7 novembre 2019, C- 687/17 P, punti 44 e 45.

(39) Cfr. i considerando 124, 126 e 127 della decisione HIS, in cui si fa riferimento alla sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, Aanbestedingskalender BV/Commissione, punti da 90 a 97.

(40) Le conclusioni di tali cause, confermate dagli organi giurisdizionali dell'Unione, si basano essenzialmente sull'esistenza di obblighi legali funzionali allo svolgimento di compiti di interesse pubblico che incombono sia allo Stato che ai beneficiari degli aiuti di Stato, nonché sulla convergenza degli obiettivi perseguiti. Le conclusioni non sono state influenzate dalla presenza di concorrenti sul mercato e si sono basate, tra l'altro, sulla circostanza che il beneficiario era in grado di offrire la gamma più completa di prodotti tra i concorrenti.

(41) Sentenza della Corte di giustizia del 6 settembre 2011, Scattolon, C-108/10, ECLI:EU:C:2011:542, punto 44.

(42) SA.25745 (2013/NN) (ex CO 11/2008) — Mutmaßliche staatliche Beihilfe zugunsten des Internetportals C(2013) 2361 final, GU C 167 del 13.6.2013, pag. 1.

(43) Ibidem. Considerando 48.

(44) Ibidem. Considerando 33, 34, 37, 40 e 42.

(45) Ibidem. Considerando 42.

(46) Ibidem. Considerando 44 e 45.

(47) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 luglio 1996, SFEI e altri, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, punto 60; sentenza della Corte di giustizia del 29 aprile 1999, Spagna/Commissione, C-342/96, ECLI:EU:C:1999:210, punto 41.

(48) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 luglio 1996, SFEI e altri, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, punti 60 e 61.

(49) Sentenza della Corte di giustizia del 10 dicembre 2020, Comune di Milano/Commissione, C-160/19 P, EU:C:2020:1012, punti 104-106; sentenza della Corte di giustizia del 19 marzo 2013, Bouygues e Bouygues Télécom/Commissione e altri, cause riunite C-399/10 P e C-401/10 P, ECLI:EU:C:2013:175, punto 104; sentenza della Corte di giustizia del 5 giugno 2012, Commissione/EDF, C-124/10, ECLI:EU:C:2012:318, punto 95; sentenza del Tribunale del 13 settembre 2010, Grecia e altri/Commissione, cause riunite T-415/05, T-416/05 e T-423/05, ECLI:EU:T:2010:386, punto 177.

(50) Sentenza del Tribunale del 12 giugno 2014, Sarc/Commissione, T-488/11, ECLI:EU:T:2014:497, punto 98; Land Burgenland/Commissione, cause riunite C-214/12 P, C-215/12 P e C-223/12 P, ECLI:EU:C:2013:682, punti 94 e 95.

(51) Sentenza della Corte di giustizia del 17 settembre 1980, Philip Morris, 730/79, ECLI:EU:C:1980:209, punto 11; sentenza del Tribunale del 15 giugno 2000, Alzetta, cause riunite T-298/97, T-312/97 ecc., ECLI:EU:T:2000:151, punto 80.

(52) Sentenza della Corte di giustizia del 12 settembre 2000, Pavlov e altri, cause riunite da C-180/98 a C-184/98, ECLI:EU:C:2000:428, punto 74; sentenza della Corte di giustizia del 23 aprile 1991, Höfner e Elser, C-41/90, ECLI:EU:C:1991:161, punto 21.

(53) Cfr. in particolare la sentenza della Corte di giustizia del 19 gennaio 1994, SAT/Eurocontrol, C-364/92, ECLI:EU:C:1994:7, punto 30, e la sentenza della Corte di giustizia del 18 marzo 1997, Calì & Figli, C-343/95, ECLI:EU:C:1997:160, punti 22 e 23.

(54) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 settembre 2007, Commissione/Germania, C-318/05, ECLI:EU:C:2007:495, punto 68, e sentenza della Corte di giustizia del 27 giugno 2017, C-74/16, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania/Ayuntamiento de Getafe, ECLI:EU:C:2017:496, punto 50.

(55) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 giugno 2020 nelle cause riunite C-262/18 P e C-271/18 P, Commissione e Repubblica slovacca/Dôvera zdravotná poist'ovňa, ECLI:EU:C:2020:450, punto 43.

(56) Sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, T-138/15, ECLI:EU:T:2017:675. L'offerta di una piattaforma da parte di TenderNed, che consentiva alle autorità pubbliche di gestire in modo esaustivo la procedura di appalto pubblico, era considerata intrinsecamente legata al compito dello Stato di garantire il corretto funzionamento del sistema degli appalti pubblici (punti 59, 83 e 90).

(57) Punto 127 della decisione HIS. SA.34402 — 2015/C (ex 2015/NN) attuata dalla Germania a favore di Hochschul-Informations-System GmbH, GU L 74 dell'11 marzo 2020, pag. 22. Tale decisione è stata impugnata; cfr. la causa T-34/20 in relazione alla quale il Tribunale ha emesso un'ordinanza il 18 gennaio 2021.

(58) Cfr. i considerando 124, 126 e 127 della decisione HIS, in cui si fa riferimento alla sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, Aanbestedingskalender BV/Commissione, punti da 90 a 97.

(59) Articolo 33 della Costituzione italiana.

(60) Sentenza del Tribunale del 12 dicembre 1996, Air France/Commissione, T-358/94, ECLI:EU:T:1996:194, punto 56.

(61) Causa C-482/99, Francia/Commissione (Stardust Marine), punti 52 e 53.

(62) Ibidem, punti 55 e 56.

(63) Sentenza della Corte di Giustizia del 23 ottobre 2014, Commerz Nederland, C-242/13, ECLI:EU:C:2014:2224, punto 35. Causa C-482/99, Francia/Commissione (Stardust Marine), punti 55 e 56, causa C-303/88, Italia/Commissione, punti 11 e 12 e causa C-305/89, Italia/Commissione, punti 13 e 14.

(64) Articolo 9, commi da 11-bis a 11-quater del decreto legge del 19 giugno 2015 n. 78.

(65) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 luglio 1996, SFEI e altri, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, punti 60 e 61.

(66) Sentenza del Tribunale del 12 giugno 2014, Sarc/Commissione, T-488/11, ECLI:EU:T:2014:497, punto 98; Land Burgenland/Commissione, cause riunite C-214/12 P, C-215/12 P e C-223/12 P, ECLI:EU:C:2013:682, punti 94 e 95.

(67) Sentenza della Corte di giustizia del 17 settembre 1980, Philip Morris, 730/79, ECLI:EU:C:1980:209, punto 11; sentenza del Tribunale del 15 giugno 2000, Alzetta, cause riunite T-298/97, T-312/97 ecc., ECLI:EU:T:2000:151, punto 80.

(68) Sentenza della Corte di giustizia del 12 luglio 2012, Compass-Datenbank/Austria, C-138/11, ECLI:EU:C:2012:449, punto 37.

(69) Sentenza della Corte di giustizia del 27 giugno 2017, Escuelas Pías, C-74/16, ECLI:EU:C:2017:496, punto 51.

(70) Sentenza del Tribunale del 15 ottobre 2020, První novinová společnost a.s./Commissione, T-316/18, ECLI:EU:T:2020:489, in particolare punti 198 e da 250 a 254.

(71) Causa T-68/03, Olympiaki Aeroporia Ypiresies/Commissione, EU:T:2007:253, punto 34.