Dzień Pamięci Więźniów Obozu Dulag 121 i Niosących Im Pomoc
2021-10-02

Tegoroczne obchody rozpoczęły się na Cmentarzu Szpitalnym w Tworkach, gdzie złożono kwiaty pod tablicą upamiętniającą więźniów obozu przejściowego Dulag 121, Powstańców Warszawskich i ofiary cywilne. Ceremonia złożenia kwiatów odbyła się także pod tablicą przy głównej bramie cmentarza Żbikowskiego, która upamiętnia zmarłych i poległych bezimiennych więźniów obozu przejściowego Durchgangslager 121 pochowanych w zbiorowej mogile.

Następnie pod Pomnikiem „Tędy przeszła Warszawa” na terenie byłego obozu Durchgangslager 121 w Pruszkowie odprawiono polową Mszę Świętą w intencji więźniów obozu Dulag 121 i Niosących Im Pomoc, której oprawę zapewniła Orkiestra Dęta Pruszkowianka. Odczytano Apel Pamięci, po którym delegacje władz rządowych, samorządowych oraz przedstawiciele instytucji i organizacji złożyli wieńce i kwiaty pod pomnikiem. Na zakończenie uroczystości odbył się koncert utworów patriotycznych w wykonaniu Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.

W uroczystościach udział wzięli Jan Józef Kasprzyk – Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Bożena Żelazowska – Poseł Sejmu RP, Anita Czerwińska Poseł na Sejm RP, Zdzisław Sipiera – Poseł Sejmu RP, Adam Lipiński Wiceprezes Narodowego Banku Polskiego, Mateusz Szpytma Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, Irena Zofia Romaszewska – Doradcę Prezydenta RP, Barbara Wojnarowska-Gautier – Prezesa Stowarzyszenia Kontynuatorów Pamięci o Zagładzie Narodu Polskiego – Prawo do Prawdy, Wojciech Łukasik – Prezes Stowarzyszenia Dzieci Powstania Warszawskiego 1944, Jerzy Żelaśkiewicz – p.o. Prezesa Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy AK, Zdzisław Zaborski – były Prezes Światowego Związku Żołnierzy AK w Pruszkowie, Kazimierz Kowalczyk – Wiceprezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Warszawa, Robert Falkowski – Prezes Zarządu Koła Nr 6 Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Pruszkowie oraz przedstawiciele władz samorządowych, instytucji i organizacji.

Ideą organizowanych co roku Obchodów jest upamiętnienie Powstańców Warszawskich i Ludności Cywilnej wypędzonej z walczącej stolicy i podwarszawskich miejscowości, więźniów obozu Durchgangslager 121, a także mieszkańców Powiatu Pruszkowskiego i okolicznych wsi i miasteczek, którzy nieśli pomoc więźniom obozu Dulag 121 zarówno na terenie obozu, jak i poza jego murami.

Szacuje się, że przez obóz Durchgangslager 121, utworzony 6 sierpnia 1944 r. na terenie dawnych Warsztatów Kolejowych na pruszkowskim Żbikowie, przeszło od 340 do 650 tysięcy osób (ok. 550 tysięcy mieszkańców Warszawy, ok. 100 tys. mieszkańców miejscowości podwarszawskich), z czego od 168 do 360 tys. osób zakwalifikowanych jako niezdolnych do pracy wywieziono na tereny Generalnego Gubernatorstwa; od 87 do 160 tys. osób jako zdolne do pracy wywieziono do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy. Według szacunków do obozów koncentracyjnych miało trafić od 60 do nawet 70 tysięcy więźniów obozu przejściowego w Pruszkowie. W tym trudnym czasie z ofiarną pomocą wypędzonym warszawiakom ruszyli mieszkańcy Pruszkowa i okolicznych miejscowości. Tysiące osób udzielało wówczas wsparcia więźniom, organizując pomoc medyczną, finansową i żywnościową na terenie obozu i poza nim. Dzięki nim z obozu w Pruszkowie udało się wyprowadzić – legalnie lub nielegalnie – około 100 tysięcy osób.

Warto przypomnieć, że coroczne obchody Dnia Pamięci Więźniów Obozu Dulag 121 i Niosących Im Pomoc są tradycją zapoczątkowaną przez kolejarzy pracujących na terenie Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego. Od 1990 roku uroczystości odbywały się przy pomniku „Tędy przeszła Warszawa”. Od czasu powstania placówki, Muzeum Dulag 121 współorganizuje te uroczystości z lokalnymi samorządami.

Tegoroczne Obchody Dnia Pamięci Więźniów Obozu Dulag 121 i Niosących Im Pomoc zostały objęte „Patronatem Narodowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania Niepodległości”.

Organizatorami wydarzenia byli Muzeum Dulag 121, Powiat Pruszkowski, Miasto Pruszków, Instytut Pamięci Narodowej oraz Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.