Zagrożenia upadkami osób podczas żniw - jak skutecznie zapobiegać wypadkom?

Żniwa należą do najbardziej intensywnych okresów prac polowych. W tym czasie rolnicy oraz pracownicy gospodarstw wykonują wiele czynności związanych ze zbiorem, transportem i magazynowaniem plonów. Pośpiech, zmęczenie oraz konieczność obsługi maszyn i urządzeń sprawiają, że wzrasta ryzyko wypadków przy pracy. Jednym z najczęściej występujących zagrożeń są upadki osób, które mogą prowadzić do poważnych urazów, a nawet trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Dlaczego podczas żniw wzrasta ryzyko upadków?

Prace żniwne charakteryzują się dużą dynamiką i presją czasu. Każda przerwa spowodowana awarią sprzętu lub niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi może oznaczać straty finansowe. W rezultacie wiele czynności wykonywanych jest w pośpiechu, co zwiększa prawdopodobieństwo popełnienia błędu.

Dodatkowo osoby pracujące przy żniwach często wykonują zadania na różnych wysokościach – wchodzą na kombajny, przyczepy, magazyny zbożowe czy stosy słomy. Nierzadko pracują również w trudnych warunkach terenowych, gdzie występują nierówności gruntu, błoto, pył oraz pozostałości roślinne. Wszystkie te czynniki mogą przyczynić się do utraty równowagi i upadku.

Najczęstsze okoliczności upadków

Wsiadanie i wysiadanie z maszyn rolniczych

Kombajny, ciągniki i inne maszyny wykorzystywane podczas żniw są wyposażone w stopnie i podesty umożliwiające dostęp do kabiny operatora. W praktyce często dochodzi do sytuacji, gdy stopnie są zabrudzone błotem, kurzem, słomą lub olejem. Wchodzenie i schodzenie z maszyny bez zachowania ostrożności może skutkować poślizgnięciem się i upadkiem.

Niebezpieczne jest również zeskakiwanie lub niewłaściwy sposób schodzenia z maszyn, który może prowadzić nie tylko do utraty równowagi, ale również do urazów stawów i kręgosłupa.

Prace na przyczepach i platformach transportowych

Podczas załadunku i rozładunku zbóż, słomy lub innych płodów rolnych pracownicy często przemieszczają się po powierzchniach znajdujących się na wysokości. Brak barierek ochronnych, śliskie podłoże lub niewłaściwe ustawienie pojazdu mogą doprowadzić do upadku.

Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, gdy pracownik przebywa na przyczepie podczas podjeżdżania na polu w trakcie załadunku słomy.

Korzystanie z drabin

Drabiny są powszechnie wykorzystywane podczas prac magazynowych, konserwacyjnych oraz przy obsłudze urządzeń rolniczych. Wiele wypadków wynika z używania uszkodzonych drabin, niewłaściwego ich ustawienia lub wykonywania pracy z najwyższych szczebli.

Należy pamiętać, że drabina jest środkiem dostępu do miejsca pracy, a nie stanowiskiem przeznaczonym do długotrwałego wykonywania czynności.

Prace w magazynach i silosach

Podczas magazynowania ziarna pracownicy często korzystają z podestów, schodów technicznych oraz przejść znajdujących się na wysokości. Niewłaściwy stan techniczny tych elementów lub brak zabezpieczeń może skutkować upadkiem z kilku metrów.

Dodatkowym zagrożeniem jest obecność pyłu zbożowego, który osadza się na powierzchniach komunikacyjnych i zwiększa ryzyko poślizgnięcia.

Nierówności terenu

Prace polowe odbywają się często na nierównym gruncie. Koleiny pozostawione przez maszyny, kamienie, zagłębienia terenu czy pozostałości roślinne mogą powodować potknięcia i utratę równowagi. Ryzyko wzrasta szczególnie po opadach deszczu, gdy powierzchnia staje się śliska.

Wpływ zmęczenia na bezpieczeństwo pracy

Podczas żniw wielu rolników pracuje przez kilkanaście godzin dziennie. Długotrwały wysiłek fizyczny oraz wysoka temperatura otoczenia powodują spadek koncentracji, wydłużenie czasu reakcji i pogorszenie koordynacji ruchowej.

Zmęczona osoba częściej popełnia błędy, nie zauważa zagrożeń oraz podejmuje ryzykowne decyzje. Z tego względu odpowiednia organizacja czasu pracy, planowanie przerw oraz zapewnienie nawodnienia organizmu są istotnymi elementami profilaktyki wypadkowej.

Skutki upadków

Skutki upadków mogą być bardzo różnorodne – od drobnych obrażeń po urazy zagrażające życiu. Najczęściej występują:

stłuczenia i otarcia naskórka,

skręcenia i zwichnięcia stawów,

złamania kończyn górnych i dolnych,

urazy kręgosłupa,

urazy głowy,

uszkodzenia narządów wewnętrznych.

Wypadek podczas żniw może oznaczać konieczność długotrwałego leczenia oraz rehabilitacji. Dla gospodarstwa rolnego oznacza to często problemy organizacyjne i finansowe związane z brakiem osoby wykonującej kluczowe prace.

Jak zapobiegać upadkom?

Skuteczna profilaktyka wymaga zarówno działań technicznych, jak i właściwych zachowań pracowników.

Utrzymywanie porządku

Należy regularnie usuwać z przejść komunikacyjnych słomę, ziarno, błoto oraz inne zanieczyszczenia. Czyste i uporządkowane stanowisko pracy znacząco zmniejsza ryzyko poślizgnięć i potknięć.

Kontrola stanu technicznego sprzętu

Przed rozpoczęciem sezonu żniwnego warto sprawdzić stan stopni, podestów, uchwytów, barierek oraz drabin. Uszkodzone elementy powinny zostać niezwłocznie naprawione lub wymienione.

Stosowanie odpowiedniego obuwia

Obuwie robocze powinno posiadać antypoślizgową podeszwę oraz zapewniać stabilizację stopy. Noszenie zwykłych butów sportowych lub sandałów znacząco zwiększa ryzyko urazu.

Zachowanie zasady trzech punktów podparcia

Podczas wchodzenia i schodzenia z maszyn należy być przodem do nich oraz stale utrzymywać trzy punkty kontaktu z konstrukcją, np. dwie ręce i jedną nogę lub dwie nogi i jedną rękę. Pozwala to zachować stabilność i ogranicza ryzyko upadku.

Unikanie pośpiechu

Pośpiech jest jedną z głównych przyczyn wypadków podczas żniw. Nawet w okresie wzmożonych prac należy wykonywać czynności zgodnie z zasadami bezpieczeństwa, nie pomijając wymaganych zabezpieczeń.

Odpowiednia organizacja pracy

Ważne jest planowanie przerw regeneracyjnych, zapewnienie dostępu do wody pitnej oraz unikanie wykonywania najbardziej wymagających czynności w okresach największego zmęczenia.



Upadki osób należą do najczęściej występujących zagrożeń podczas żniw. Mogą mieć miejsce zarówno na polu, jak i w obrębie gospodarstwa, podczas obsługi maszyn, transportu plonów czy prac magazynowych. Ich przyczyną są najczęściej pośpiech, zmęczenie, niewłaściwy stan techniczny sprzętu oraz nieprzestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa.

Aby ograniczyć liczbę tego typu zdarzeń, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego prowadzi w 2026 roku kampanię prewencyjną „Rola rolnika, by upadku unikał”. Jej celem jest zwiększanie świadomości zagrożeń związanych z upadkami oraz promowanie bezpiecznych zachowań podczas wykonywania prac rolniczych.

Stosowanie odpowiednich środków ochrony indywidualnej, utrzymywanie porządku na stanowiskach pracy, właściwe użytkowanie maszyn i urządzeń oraz zachowanie ostrożności podczas wykonywania codziennych obowiązków pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko wypadków i zapewnić bezpieczny przebieg prac żniwnych.



Krzysztof Tokarz - Główny specjalista PT KRUS w Leżajsku