Stan prawny regulujący pobieranie komórek, tkanek i narządów od zmarłych w celu przeszczepienia
2023-05-18

Transplantacja dla wielu pacjentów stanowi jedyną szansę na przeżycie. Narządy w wielu przypadkach są pobierane od dawców po ich śmierci – jedna osoba dzięki przekazaniu kilku organów może uratować nawet kilka istnień.

Jak zostać dawcą pośmiertnym?

W Polsce w przypadku stwierdzenia zgonu obowiązuje zasada domniemanej zgody, zgodnie z którą, w przypadku braku wyrażenia sprzeciwu za życia wobec dawstwa narządów, osoba zmarła zostaje uznana za potencjalnego dawcę narządu.

Obowiązująca w Polsce zasada domniemanej zgody wskazuje, że każda osoba dorosła jest potencjalnym dawcą narządów po śmierci. Oznacza to, że po osiągnięciu pełnoletniości nie trzeba składać żadnych oświadczeń woli – w przypadku małoletniego lub innej osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnej, o zgodę na pobranie organów musi zostać zapytany przedstawiciel ustawowy.

Mimo braku prawnych wymagań dotyczących zgody na pobranie narządów po śmierci, wiele osób rejestruje się w bazie dawców lub nosi ze sobą karty oraz oświadczenia woli. Informacje te mają jednak charakter czysto informacyjny i nie zwalniają lekarza z obowiązku sprawdzenia, czy dana osoba nie wyraziła sprzeciwu w sprawie możliwości pobrania od niej narządów.

Pobrania komórek, tkanek lub narządów ze zwłok ludzkich w celu ich przeszczepienia lub pobrania komórek lub tkanek w celu ich zastosowania u ludzi można dokonać, jeżeli osoba zmarła nie wyraziła za życia sprzeciwu – art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz.U. z 2020 r. poz. 2134 ze zm.).

Zgodnie z prawem każda pełnoletnia osoba, przedstawiciel ustawowy małoletniego lub innej osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, ma prawo nie zgodzić się na pośmiertne pobranie organów. Osoba małoletnia powyżej szesnastego roku życia może samodzielnie zgłosić sprzeciw i w takim przypadku nie można pobrać jej narządów.

Sprzeciw wyraża się w formie: 1) wpisu w centralnym rejestrze sprzeciwów na pobranie komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich; 2) oświadczenia pisemnego zaopatrzonego we własnoręczny podpis; 3) oświadczenia ustnego złożonego w obecności co najmniej dwóch świadków, pisemnie przez nich potwierdzonego.

Poinformujmy swoich bliskich o swojej decyzji! Jakakolwiek by ona nie była

Prawo nie daje uprawnień rodzinie do decydowania o pobieraniu bądź nie pobieraniu cudzych komórek, tkanek i narządów w celu ich przeszczepienia innej osobie. Bliscy tylko informują personel medyczny o tym, czy zmarły wyraził za życia sprzeciw na pośmiertne pobranie od niego narządów.

W 2022 roku w Polsce przeprowadzono 1402 przeszczepy narządów, których dawcami były osoby zmarłe. Trzydziestego pierwszego grudnia 2022 r. na przeszczepienie narządu oczekiwało w naszym kraju 1856 osób (źródło danych: statystyka prowadzona w 2022 roku przez Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Transplantacji „Poltransplant” z siedzibą w Warszawie).

Decyzja o (nie)oddaniu po śmierci swoich narządów należy do każdego z nas

Pośmiertne oddanie narządów jest ostatnim, najcenniejszym darem, jaki człowiek może ofiarować drugiemu człowiekowi.

Więcej informacji można znaleźć na stronie Ministerstwa Zdrowia oraz na stronie Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji „Poltransplant”.