35 lat samorządu terytorialnego!
2025-05-28

Głównym celem reformy samorządowej z 1990 roku była decentralizacja administracji publicznej oraz zapewnienie lokalnym społecznościom większej autonomii i przekazanie odpowiedzialności za sprawy ich dotyczące. Chodziło także o stworzenie warunków do lepszego gospodarowania lokalnymi zasobami oraz bardziej efektywnego zaspokajania potrzeb mieszkańców poprzez decyzje podejmowane na miejscu, a nie centralnie, bowiem środowisko sprzyjające rozwojowi gospodarczemu i obywatelskiemu kształtowane jest w ogromnym stopniu na poziomie lokalnym.

Podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina, rozumiana jako wspólnota samorządowa, odpowiedzialna za realizację ustawowo zdefiniowanych zadań. To właśnie jej mieszkańcy mają realny wpływ na swoje najbliższe otoczenie poprzez wybór radnych oraz wójta, burmistrza czy prezydenta miasta. Warto podkreślić, że Polska ratyfikowała w 1993 roku Europejską Kartę Samorządu Terytorialnego, zgodnie z którą samorząd terytorialny oznacza zdolność społeczności lokalnej, w granicach określonych prawnie, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na własną odpowiedzialność i w interesie mieszkańców. Bez społeczności lokalnej, jej zaangażowania, umiejętności i chęci współpracy samorząd nie ma sensu bytu. Samorządność stanowi fundament ustroju demokratycznego i nie ogranicza się jedynie do udziału obywateli w wyborach. Jej istotą jest stałe i rzeczywiste uczestnictwo społeczeństwa w życiu publicznym oraz współdecydowaniu o sprawach wspólnoty. Przejawia się w możliwości aktywnego uczestnictwa obywateli w procesach decyzyjnych, na przykład poprzez udział w konsultacjach społecznych, działalność w organizacjach pozarządowych, udział w inicjatywach obywatelskich czy debatach publicznych. W ten sposób mieszkańcy nie tylko realizują swoje prawa obywatelskie, ale również budują kapitał społeczny, uczą się współodpowiedzialności i wzmacniają mechanizmy kontroli społecznej w odniesieniu do administracji publicznej. Samorządność jest zatem nieodzownym warunkiem dobrze funkcjonującej demokracji.

W ciągu ostatnich 35 lat gminy przeszły ogromną ewolucję, od administracyjnych struktur podporządkowanych decyzjom centralnym do samodzielnych wspólnot, zdolnych do podejmowania strategicznych decyzji w najważniejszych obszarach takich jak edukacja, infrastruktura, ochrona środowiska, polityka społeczna czy rozwój gospodarczy. Dzisiaj samorządy gminne stanowią kluczowy element demokracji obywatelskiej, umożliwiając mieszkańcom aktywny udział we współpodejmowaniu decyzji w swoich miejscowościach.

Kolejnym etapem reformy administracyjnej kraju było wprowadzenie od 1999 roku dwóch kolejnych szczebli samorządu terytorialnego – powiatu i województwa samorządowego. Dopełnieniem tych zmian było wprowadzenie, od 2002 roku, bezpośrednich wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. 27 maja, na pamiątkę pierwszych demokratycznych wyborów do organów samorządowych w 1990 roku, obchodzimy Dzień Samorządu Terytorialnego. Świętując tę ważną rocznicę, warto pamiętać, że samorządność nie jest dana raz na zawsze. Wymaga ciągłego zaangażowania, edukacji obywatelskiej oraz wspólnego działania. Zachęcamy wszystkich mieszkańców do aktywnego udziału w życiu naszej gminy, gdyż to właśnie lokalna społeczność buduje naszą wspólną przyszłość.