Bogactwo nie całkiem dostrzegane

Jestem Maja — studiuję geografię na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie i jestem w trakcie tworzenia GeoTropów. Realizuję ten projekt w ramach programu NCBR „Uczelnie Przyszłości”, który daje możliwość tworzenia autorskich projektów i łączenia wiedzy akademickiej z praktyką. W moim przypadku ta praktyka ma bardzo lokalny wymiar. Zależy mi na tym, żeby pokazać, że powiat konecki to nie tylko miejsce dobrze znane mieszkańcom z codzienności, ale też obszar pełen nieoczywistych śladów procesów geologicznych, które warto zobaczyć, zrozumieć i na nowo opowiedzieć.

Pomysł na GeoTropy wyrósł z prostego pytania: ile ciekawych miejsc mamy naprawdę blisko, a jednak niewiele o nich wiemy? W wielu przypadkach słyszymy o zabytkach architektury, wydarzeniach historycznych czy popularnych atrakcjach wypoczynkowych, natomiast geodziedzictwo pozostaje trochę na uboczu. A przecież ono także współtworzy tożsamość regionu. Wydmy, skałki, źródła, rezerwaty, odsłonięcia geologiczne czy ślady dawnej działalności człowieka związanej z surowcami nie zawsze są spektakularne na pierwszy rzut oka. Często dopiero wtedy, gdy ktoś pokaże, na co patrzeć i wyjaśni, skąd to się wzięło, zaczynamy widzieć w krajobrazie coś więcej niż tylko „ładne miejsce”, „fragment lasu” czy „szary głaz”.

Właśnie dlatego GeoTropy nie mają być zwykłą mapą z zaznaczonymi punktami. Projekt zakłada stworzenie interaktywnego portalu mapowego opartego na ArcGIS Online, uzupełnionego o stronę projektu w wersji polskiej i angielskiej. Będzie to narzędzie, które pozwoli nie tylko znaleźć konkretne miejsce na mapie, ale też od razu zrozumieć, dlaczego jest ono wyjątkowe. Każdy punkt ma być czymś więcej niż pinezką. Każdy punkt na mapie będzie wzbogacony o autorską dokumentację fotograficzną, ukazującą zarówno ogólny charakter miejsca, jak i jego istotne detale. Towarzyszyć jej będą autorskie opisy obiektów, przygotowane w przystępnej, popularnonaukowej formie, dzięki którym także osoby niezwiązane z geografią będą mogły lepiej zrozumieć znaczenie tych miejsc oraz procesy, które ukształtowały je w przeszłości.

Chcę, żeby z GeoTropów mogły korzystać różne osoby. Z jednej strony mieszkańcy, którzy szukają pomysłu na krótki wypad albo chcą spojrzeć świeżym okiem na okolice, które wydają się im dobrze znane. Z drugiej strony turyści weekendowi, którzy przyjeżdżają w region i szukają miejsc mniej oczywistych niż te najczęściej promowane. Widzę tu także duży potencjał edukacyjny — dla nauczycieli, uczniów, organizatorów zajęć terenowych i wszystkich tych, którzy chcą mówić o przyrodzie i krajobrazie w sposób prosty, ale rzetelny. Założeniem projektu nie jest tworzenie „katalogu wszystkiego”, lecz selekcji miejsc z wartością poznawczą, opisanych tak, by odbiorca dostał od razu odpowiedź nie tylko na pytanie „gdzie?”, ale też „po co tam pojechać?” i „co właściwie widzę?”.

Bliska jest mi taka forma opowiadania o krajobrazie, która nie zaczyna od trudnych terminów, tylko od ciekawości. Najpierw pojawia się pytanie albo obserwacja, później geneza miejsca, a na końcu szerszy sens. To sposób myślenia bardzo obecny w popularyzacji nauk o Ziemi: skąd coś się wzięło, jak różne elementy zaczęły ze sobą współdziałać i jakie ma to skutki dla dzisiejszego krajobrazu. W praktyce oznacza to, że opowieść o jednym miejscu może prowadzić od prostego detalu — kształtu terenu, rodzaju skały, układu osadów czy obecności wody — do znacznie większej historii o procesach, które ten krajobraz uformowały. Taki sposób narracji dobrze porządkują opowieści, które zawierają informacje o pochodzeniu, wyłanianiu się form oraz zależności między przyczyną a skutkiem.

Dla mnie GeoTropy są więc nie tylko projektem mapowym, ale też próbą przetłumaczenia języka geografii na język codziennego doświadczenia. Chciałabym, żeby po wejściu na portal użytkownik nie czuł dystansu wobec tematu, tylko miał wrażenie, że ktoś prowadzi go przez miejsce krok po kroku. Że pokazuje: spójrz tutaj, zwróć uwagę na ten fragment terenu, zobacz, co mówi o przeszłości tego obszaru. To podejście jest mi szczególnie bliskie, bo łączy to, co naukowe, z tym, co dostępne i użyteczne.

Na starcie projekt obejmie ponad 40 atrakcji z terenu powiatu koneckiego. Będzie to jednak dopiero pierwszy etap, ponieważ lista obiektów ma być w przyszłości rozwijana. Ważnym elementem tej idei jest także otwarcie na użytkowników, którzy będą mogli zgłaszać własne propozycje miejsc wartych uwagi. Dzięki temu GeoTropy mają stać się nie tylko mapą wybranych geoatrakcji, ale również projektem stopniowo współtworzonym przez osoby zainteresowane regionem i jego krajobrazem.

Widzę też w tym projekcie znaczenie szersze niż tylko popularyzacja wiedzy. GeoTropy mogą stać się narzędziem wspierającym promocję powiatu koneckiego i pokazującym jego potencjał w nowym świetle — jako przestrzeni atrakcyjnej nie tylko krajobrazowo czy historycznie, ale także geograficznie. Szczególnie biorąc pod uwagę fakt, że niektóre wątki historyczne nie mogą zostać w pełni wytłumaczone bez wspominania o geograficznych aspektach danego zagadnienia. To ważne zwłaszcza dziś, kiedy coraz częściej szukamy lokalnych, dostępnych i wartościowych form spędzania czasu. Dobrze opowiedziane miejsce może stać się impulsem do wycieczki, rozmowy, lekcji terenowej albo po prostu do większej uważności wobec własnego regionu.

Premiera GeoTropów planowana jest na czerwiec. Wtedy będzie można zobaczyć efekt pracy, która łączy dokumentację terenową, opracowanie treści, narzędzia GIS i popularyzację wiedzy o krajobrazie. Równolegle przygotowywane jest też wydarzenie prezentujące ideę projektu, pokaz działania portalu i przykłady opracowanych miejsc. Mam nadzieję, że GeoTropy staną się dla mieszkańców i gości powiatu koneckiego sposobem na odkrywanie regionu nie tylko przez mapę, ale przede wszystkim przez sens ukryty w miejscach, które mamy tak blisko.

Maja Brzózka

fot. Maja Brzózka, arch. prywatne