Kontrola w programie „Czyste Powietrze”. Jak się przygotować i czego się spodziewać?
2026-07-15

Program „Czyste Powietrze” to szansa na dofinansowanie termomodernizacji domu, wymiany źródła ciepła czy poprawy efektywności energetycznej budynku. Warto jednak pamiętać, że otrzymanie dotacji wiąże się również z obowiązkami beneficjenta. Jednym z nich jest możliwość przeprowadzenia kontroli inwestycji.

Kontrola może odbyć się w okresie pięciu lat od zakończenia inwestycji

Beneficjenci programu powinni wiedzieć, że inwestycja może zostać skontrolowana nie tylko w trakcie realizacji prac czy przed wypłatą dotacji, ale również przez pięć lat od zakończenia przedsięwzięcia. W tym czasie Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – samodzielnie lub za pośrednictwem upoważnionych podmiotów – mogą sprawdzić prawidłowość wykonania inwestycji.

Kontrola może odbyć się zarówno w miejscu realizacji przedsięwzięcia, jak i w siedzibie WFOŚiGW, gdzie beneficjent może zostać poproszony o dostarczenie wymaganych dokumentów.

Dokumenty warto przechowywać od początku

Najlepszym sposobem na bezproblemową kontrolę jest systematyczne gromadzenie dokumentacji już od rozpoczęcia inwestycji. Należy zachować przede wszystkim:

oryginały faktur i rachunków,

potwierdzenia zapłaty,

audyt energetyczny oraz dokumentację projektową,

certyfikaty, karty produktów i gwarancje urządzeń,

protokoły montażu i odbiorów,

dokumenty potwierdzające dochody, jeśli były wymagane przy składaniu wniosku,

pozostałe dokumenty związane z realizacją przedsięwzięcia.

Oryginały dokumentów pozostają u beneficjenta. Kontrolujący mają jedynie prawo do ich wglądu, a w przypadku kontroli prowadzonej bez wizyty na miejscu mogą poprosić o przesłanie kopii lub skanów.

Co sprawdzają kontrolujący?

Zakres kontroli wynika z zapisów umowy o dofinansowanie oraz dokumentów złożonych podczas ubiegania się o wsparcie. Podczas kontroli mogą zostać zweryfikowane:

zgodność wykonanych prac z umową,

kwalifikowalność poniesionych kosztów,

poprawność dokumentacji finansowej i technicznej,

zamontowane urządzenia oraz wykonane ocieplenie,

zgodność danych przedstawionych we wniosku o dofinansowanie.

Kontrolujący mają prawo wykonać oględziny budynku, sporządzić dokumentację fotograficzną, dokonać pomiarów oraz poprosić beneficjenta o złożenie ustnych lub pisemnych wyjaśnień.

O czym trzeba pamiętać po zakończeniu inwestycji?

W okresie trwałości projektu obowiązują określone ograniczenia. Beneficjent nie może zmienić przeznaczenia budynku lub lokalu mieszkalnego na inne cele, demontować urządzeń zakupionych z dofinansowania (z wyjątkiem wymiany uszkodzonych na urządzenia o parametrach nie gorszych) ani montować dodatkowych źródeł ciepła, które nie spełniają wymagań programu.

Kontrola jest zapowiadana

Każda kontrola przeprowadzana u beneficjenta jest wcześniej uzgadniana. WFOŚiGW informuje o proponowanym terminie wizyty. Jeżeli z winy beneficjenta dwukrotnie nie dojdzie do skutku wcześniej umówiona kontrola, fundusz może wypowiedzieć umowę o dofinansowanie.

Po zakończeniu kontroli sporządzany jest protokół w dwóch egzemplarzach – po jednym dla każdej ze stron. Jeżeli beneficjent ma zastrzeżenia do ustaleń kontrolujących, powinien wpisać je do protokołu przed jego podpisaniem.

Nieprawidłowości mogą oznaczać zwrot dotacji

Stwierdzenie naruszenia warunków programu może skutkować obniżeniem wysokości przyznanej dotacji lub nawet rozwiązaniem umowy. W takich przypadkach beneficjent może zostać zobowiązany do zwrotu całości lub części otrzymanych środków wraz z odsetkami. W poważniejszych sytuacjach, takich jak posługiwanie się podrobionymi dokumentami, nierzetelnymi oświadczeniami czy fałszywymi fakturami, mogą zostać zastosowane również sankcje wynikające z przepisów prawa karnego.

Czytaj, zanim podpiszesz

Instytucje realizujące program przypominają, aby nie podpisywać pustych formularzy, nieuzupełnionych pełnomocnictw ani umów bez dokładnego zapoznania się z ich treścią.

Dobrze przygotowana dokumentacja, zgodna z umową realizacja inwestycji oraz przestrzeganie zasad programu to najlepszy sposób, aby kontrola przebiegła sprawnie i bez niepotrzebnych komplikacji.

Źródło: NFOŚiGW