Informacja w sprawie zwiększenia świadomości prawnej dotyczącej transplantacji wśród lokalnej społeczności
2023-02-20

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeżeli osoba za życia nie wyrazi sprzeciwu

na pobranie po śmierci swoich narządów, to domniemywa się, że wyraża na to zgodę.

Sprzeciw można wnieść poprzez wpis w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, w formie

pisemnego oświadczenia własnoręcznie podpisanego i noszonego przy sobie lub ustnej

deklaracji złożonej w obecności co najmniej dwóch świadków.

Rozmowa personelu medycznego z osobami najbliższymi zmarłego ma na celu

ustalenie jego stanowiska na temat pośmiertnego dawstwa narządów. Prawo nie daje

uprawnień rodzinie do decydowania o pobieraniu bądź niepobieraniu cudzych komórek,

tkanek i narządów w celu ich przeszczepienia innej osobie. Każdy z nas jest

potencjalnym dawcą narządów, dopóki sam za życia nie wyrazi sprzeciwu.

W 2021 roku w Polsce najmłodszy dawca miał 1,5 roku, a najstarszy miał 79 lat.

W województwie lubuskim 18 osób pośmiertnie podarowało komuś swoje narządy.

Na wspomnianym obszarze były 4 szpitale aktywne w programie pozyskiwania narządów od zmarłych na 13 szpitali z potencjałem dawstwa ( Poltransplant Biuletyn Informacyjny 2022, s. 10, 11, 16). Na dzień 31 grudnia 2022 roku na przeszczepienie narządu oczekiwało w naszym kraju 1856 osób (Statystyka prowadzona przez Centrum

Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji „Poltransplant” w 2022 roku).

Pobrania komórek, tkanek lub narządów ze zwłok ludzkich w celu ich przeszczepienia

lub pobrania komórek lub tkanek w celu ich zastosowania u ludzi można dokonać, jeżeli

osoba zmarła nie wyraziła za życia sprzeciwu. - brzmi przepis art. 5 ust. 1 Ustawy z dnia

1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek

i narządów (Dz. U. 2020 poz. 2134).

W Polsce panuje przekonanie, że to rodzina decyduje o przeszczepieniu narządów

zmarłego krewnego, co nie znajduje potwierdzenia w treści obowiązujących przepisów

polskiego prawa. Niekiedy tylko osoba bliska zmarłego informuje personel medyczny

o tym, czy zmarły wyraził za życia sprzeciw na pośmiertne pobranie jego narządów.

Wielu obywateli jest przekonanych, że trzeba podpisać specjalne oświadczenie woli

lub zarejestrować się w jakiejś bazie danych w celu wyrażenia zgody na pośmiertne

oddanie narządów. Prawda jest taka, że nie ma w Polsce oficjalnego rejestru „zgody”

(jest tylko Centralny Rejestr Sprzeciwów), gdyż każdy z nas jest potencjalnym dawcą

narządów, dopóki sam nie wyrazi sprzeciwu.

Każdy mieszkaniec Polski powinien być świadomy tego, jak temat transplantacji

wygląda pod względem polskiego prawa. Powinniśmy zachęcić go do poinformowania

rodziny o swojej woli na temat ewentualnego pośmiertnego oddania narządów,

by uniknąć w przyszłości potrzeby domniemywania czyjeś woli w przypadku

niespodziewanej śmierci.

Według badań Centrum Badania Opinii Społecznej z 2016 roku 75% Polaków

nie rozmawiało ze swoimi bliskimi na temat ewentualnego przeszczepienia narządów.

Niestety tylko 20% badanych osób wie, że w Polsce wystarczy brak sprzeciwu za życia,

aby zostać pośmiertnie dawcą narządów (CBOS (2016). Postawy wobec transplantacji narządów, s. 4, 12-13).

Przedstawione informacje ukazują transplantologię od strony prawnej oraz statystycznej. Nikogo nie zmuszają do zmiany swojego światopoglądu. Decyzja o (nie)oddaniu po śmierci swoich narządów należy do każdego z nas. Poinformujmy bliskich o swojej decyzji! Jakakolwiek ona by nie była. Pośmiertne oddanie narządów jest ostatnim, najcenniejszym darem, jaki człowiek może ofiarować drugiemu człowiekowi.