Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fis‑27 ta’ Marzu 2025 (1)
Kawża C‑34/24
Stichting Right to Consumer Justice,
Stichting App Stores Claims
vs
Apple Distribution International Ltd,
Apple Inc.
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mir-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi))
“Proċedura għal deċiżjoni preliminari — Abbuż ta’ pożizzjoni dominanti permezz ta’ bejgħ minn pjattaforma online — Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili u kummerċjali — Interpretazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 — Ġurisdizzjoni ġudizzjarja internazzjonali — Ġurisdizzjoni territorjali — Post fejn seħħ il-fatt li kkawża d-dannu — Post fejn immaterjalizza l-fatt dannuż — Azzjonijiet ta’ rappreżentazzjoni — Regola proċedurali nazzjonali ta’ konċentrazzjoni ta’ proċeduri quddiem qorti nazzjonali waħda biss”
1.        It-tilwima li tat lok għal din it-talba għal deċiżjoni preliminari tikkonċerna t-talbiet imressqa minn żewġ fondazzjonijiet (2) ibbażati fil-Pajjiżi l-Baxxi kontra Apple Inc. u s-sussidjarja Ewropea tagħha Apple Distribution International Ltd (3).
2.        Il-fondazzjonijiet rikorrenti jeżerċitaw azzjonijiet rappreżentattivi (4) kull waħda fil-qafas tal-Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (5). Fihom huma jitolbu lill-qorti tar-rinviju tiddikjara li Apple Inc. u Apple Ireland wettqu aġir li jmur kontra d-dritt tal-kompetizzjoni u tikkundannahom iħallsu kumpens.
3.        It-talba għal deċiżjoni preliminari ma tikkonċernax il-mertu tal-kawża, iżda esklużivament il-ġurisdizzjoni tal-qorti (jew, jekk applikabbli, tal-qrati) tal-Pajjiżi l-Baxxi li għandhom jiddeċiedu dwarha.
I.      Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni. Ir-Regolament (UE) Nru 1215/2012 (6)
4.        Il-punt 2 tal-Artikolu 7 jipprovdi li:
“Persuna domiċiljata fi Stat Membru tista’ tiġi mħarrka fi Stat Membru ieħor:
2)      fi kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ tort, delitt jew kważi delitt, fil-qrati tal-post fejn l-avveniment dannuż jkun twettaq jew jista’ jitwettaq”.
B.      Id-dritt nazzjonali
5.        Huma rilevanti l-WAMCA, l-Artikolu 3:305a tal-Burgerlijk Wetboek (il-Kodiċi Ċivili; iktar ’il quddiem “BW”), u l-Artikoli 1 sa 14, 209, 220, 1018c, paragrafu 3, 1018d, paragrafu 1, u 1018e, il-paragrafi 1 sa 3, tal-Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili; iktar ’il quddiem “Rv”).
II.    Il-fatti, it-tilwima u d-domandi preliminari
A.      Il-kuntest tal-kawża: funzjonament tal-App Store
6.        L-espożizzjoni li ġejja hija meħuda, sostanzjalment, mid-digriet tar-rinviju.
7.        Apple timmanifattura diversi apparati portabbli (bħall-iPhone jew l-iPad) li jaħdmu permezz ta’ sistema operattiva (iOS) installata minn qabel. Is-sistema operattiva iOS hija żviluppata u ġestita minn Apple.
8.        Is-software tal-applikazzjoni (l-“applikazzjonijiet”) għall-apparati Apple li jużaw l-iOS jista’ jinxtara (7) minn dik li tissejjaħ “App Store” ta’ Apple.
9.        L-App Store hija pjattaforma tal-bejgħ ta’ applikazzjonijiet żviluppata u ġestita minn Apple. Mill‑2009, tiġi installata b’mod sistematiku fuq l-apparati Apple mgħammra b’verżjonijiet ġodda ta’ iOS.
10.      L-App Store toffri applikazzjonijiet b’xejn u applikazzjonijiet bil-ħlas. Xi wħud huma oriġinali, jiġifieri, ġew żviluppati minn Apple; filwaqt li oħrajn huma pprovduti minn partijiet terzi (iktar minn ’il quddiem “żviluppaturi”). It-tilwima li tagħti lok għal dan ir-rinviju taffettwa biss l-applikazzjonijiet tat-tieni tip.
11.      Xi applikazzjonijiet għandhom prodotti diġitali integrati, jiġifieri funzjonijiet, servizzi jew prodotti li jistgħu jiġu żblokkati jew jinxtraw fl-applikazzjoni, bħal abbonamenti, estensjonijiet tal-logħob u affarijiet oħrajn.
12.      Il-ħlasijiet fl-App Store għal applikazzjonijiet (jew prodotti integrati fl-applikazzjonijiet) (8) li ma humiex b’xejn, fil-prinċipju, isiru permezz ta’ sistema ta’ ħlas introdotta fl‑2009 (“xiri f’applikazzjonijiet” jew “in-app purchases”); iktar ’il quddiem “IAP”).
13.      L-applikazzjonijiet li jistgħu jintużaw fuq l-apparati Apple huma primarjament dawk disponibbli fl-App Store: dawk imniżżla minn sorsi oħra “ma jaħdmux, jew għall-inqas ma jaħdmux daqshekk sew” (9).
14.      Sabiex jużaw l-App Store, l-utenti tal-apparati Apple għandhom joħolqu kont ma’ Apple (li jikkonsisti f’kombinazzjoni unika ta’ isem tal-utent u password), magħruf ukoll bħala “Apple ID”.
15.      It-termini u l-kundizzjonijiet tas-servizzi multimedja ta’ Apple japplikaw għall-użu u x-xiri magħmulin fl-App Store. Għall-utenti Ewropej li jixtru fuq l-App Store, Apple Ireland taġixxi bħala rappreżentant tal-fornitur tal-applikazzjoni.
16.      Id-disponibbiltà ta’ applikazzjonijiet fl-App Store tista’ tvarja minn pajjiż għall-ieħor. L-App Store għandha, għal kull pajjiż, ħanut online li jintuża skont is-settings tal-utent u li huwa speċifiku għal dak il-pajjiż.
17.      Għalhekk, meta utent li l-Apple ID tiegħu tindika l-Pajjiżi l-Baxxi bħala l-pajjiż jew ir-reġjun tiegħu, jipprova jixtri prodott fl-App Store, normalment jiġi dirett mill-ġdid lejn il-ħanut online tal-Pajjiżi l-Baxxi (iktar ’il quddiem l-“App Store NL”) (10). Sabiex ibiddel il-pajjiż assoċjat mal-kont tal-Apple tiegħu, l-utent għandu jaċċetta termini u kundizzjonijiet ġodda, u għandu jkollu wkoll metodu ta’ ħlas validu fil-pajjiż il-ġdid.
18.      L-App Store hija l-(unika) possibbiltà għall-iżviluppaturi li joffru l-applikazzjonijiet tagħhom lill-utenti tal-apparati Apple. Għal dan il-għan, għandhom jidħlu fi ftehim ma’ Apple Inc. (“Developer Program License Agreement”). Fuq ħlas ta’ miżata annwali, żviluppatur jipparteċipa fil-Programm tal-Iżviluppaturi Apple u jikseb liċenzji għas-software iOS u l-applikazzjonijiet tiegħu.
19.      L-iżviluppaturi jipproponu l-applikazzjonijiet tagħhom lil Apple, li tiddeċiedi jekk tinkludihomx fl-App Store jew le. Jekk iva, dawn isiru applikazzjonijiet illiċenzjati u ffirmati diġitalment minn Apple.
20.      Jekk l-iżviluppatur jitlob ħlas għall-applikazzjoni, huwa għandu jikkonforma mat-termini tad-distribuzzjoni: speċifikament, huwa jimpenja ruħu li jobbliga lill-utenti jużaw is-sistema ta’ ħlas tal-IAP meta jixtru l-applikazzjoni. Għal dan il-għan, huwa jidħol fi ftehim separat ma’ Apple.
21.      Apple toffri l-applikazzjonijiet esklużivament fl-App Store, billi taġixxi bħala aġent għall-iżviluppaturi. Dan ifisser li taġixxi f’isimha stess u tidħol fi ftehimiet f’isimha stess, iżda, fl-aħħar mill-aħħar topera favur nies oħra. Kull żviluppatur jibqa’ responsabbli f’każ ta’ tilwima relatata mal-funzjonament tal-applikazzjonijiet tiegħu.
22.      L-ammont li għandu jitħallas għal applikazzjoni jitħallas mill-utent lil Apple, li tiġbru permezz tas-sistema ta’ ħlas IAP. Bħala regola, Apple tieħu 30 % tal-ammont imħallas bħala kummissjoni; jekk il-perijodu ta’ użu tal-prodott jiġi estiż, dan il-perċentwal jista’ jkun 15 %. Wara li tnaqqas il-kummissjoni, Apple tittrasferixxi l-bilanċ lill-iżviluppatur.
B.      Il-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju
23.      Il-fondazzjonijiet rikorrenti jaġixxu favur l-utenti kollha (konsumaturi u utenti professjonali) ta’ prodotti u servizzi ta’ Apple li jkunu ġew offruti jew li xtraw prodotti u servizzi mill-App Store NL. L-azzjonijiet rappreżentattivi tagħhom inbdew fl‑2021 u fl‑2022.
24.      Huma jitolbu lir-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi), fil-qosor:
–        id-dikjarazzjoni li Apple Inc. u Apple Ireland aġixxew illegalment kontra l-utenti ta’ applikazzjonijiet ta’ software li jaħdmu fuq iOS, u
–        il-kundanna konġunta tal-konvenuti għall-ħlas ta’ kumpens.
25.      Sabiex isostnu t-talbiet tagħhom huma jiddikjaraw:
–        li Apple għandha pożizzjoni dominanti fis-suq tad-distribuzzjoni ta’ applikazzjonijiet li jaħdmu fuq iOS, u fis-sistema ta’ ħlas għal dawn l-applikazzjonijiet (IAP);
–        li Apple qiegħda tabbuża mill-pożizzjoni dominanti tagħha fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE (11); u li
–        l-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti li jikkonsisti fl-obbligu ta’ ħlas ta’ kummissjonijiet eċċessivi fuq il-prezz tal-bejgħ riċevut, permezz tas-sistema ta’ ħlas tal-IAP, għall-applikazzjonijiet fl-App Store huwa att illegali kontra l-utenti.
26.      Apple tiċħad il-ġurisdizzjoni tar-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali tal-Pajjiżi l-Baxxi). Fil-fehma tagħha, din il-ġurisdizzjoni ma tistax tkun ibbażata fuq il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, peress li l-allegat avveniment dannuż ma seħħx fil-Pajjiżi l-Baxxi. Dan l-avveniment ma jistax jiġi llokalizzat f’Amsterdam, peress li l-ebda avveniment speċifiku ma seħħ esklużivament, jew b’mod partikolari, f’Amsterdam jew fil-Pajjiżi l-Baxxi.
27.      Sussidjarjament, Apple targumenta li l-qorti tar-rinviju għandha ġurisdizzjoni biss fuq utenti li jgħixu Amsterdam jew li jixtru f’Amsterdam permezz tal-App Store NL. Għall-ilmenti relatati mal-utenti l-oħra kollha, din il-qorti ma għandhiex ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali, skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012.
28.      Fid-deċiżjoni interlokutorja tas‑16 ta’ Awwissu 2023, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet, fir-rigward ta’ Apple Ireland, li l-kawża taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1215/2012.
29.      Għal dan il-għan, hija ddeċidiet li, skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, il-qrati tal-Pajjiżi l-Baxxi għandhom ġurisdizzjoni internazzjonali, kemm bħala l-post tal-fatt li kkawża d-dannu kif ukoll bħala l-post fejn seħħ id-dannu. Ma huwiex ċar, madankollu, liema minnhom huwa territorjalment kompetenti.
30.      Fl-istess deċiżjoni, il-qorti tar-rinviju esprimiet id-dubji tagħha dwar l-impatt li l-azzjonijiet rappreżentattivi ġew ippreżentati, skont l-Artikolu 3:305a tal-BW, minn persuna ġuridika bis-saħħa ta’ dritt tagħha stess (jiġifieri mhux bħala aġent, rappreżentant jew ċessjonarju). Ma huwiex ċert jekk din iċ-ċirkustanza tistax taffettwa d-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni territorjali, skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012.
31.      Il-qorti tar-rinviju żiedet tgħid li, kieku kellu jiġi ammess li, fil-Pajjiżi l-Baxxi, il-ġurisdizzjoni territorjali sabiex tinstema’ azzjoni rappreżentattiva hija mqassma bejn qrati ta’ diviżjonijiet differenti, il-kawżi xorta jistgħu jiġu kkonċentrati quddiem qorti waħda bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali. Madankollu, lanqas ma teżisti ċertezza li dan huwa kompatibbli mal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012.
C.      Id-domandi preliminari
32.      F’din is-sitwazzjoni, ir-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) tagħmel id-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“L-ewwel domanda (post fejn seħħ il-fatt dannuż) —‘Handlungsort’—)
a.      F’każ bħal dak ineżami, fejn l-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti allegat fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE jitwettaq fi Stat Membru permezz ta’ bejgħ minn pjattaforma online amministrata minn Apple u disponibbli fl-Istat Membru kollu, filwaqt li Apple Ireland taġixxi bħala distributur esklużiv u aġent tal-iżviluppatur u tieħu kummissjoni fuq il-prezz tal-bejgħ, liema għandu jitqies li huwa l-post fejn seħħ il-fatt dannuż fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament (UE) [Nru 1215/2012]? Il-fatt li l-pjattaforma online tkun aċċessibbli fid-dinja kollha hija rilevanti f’dan ir-rigward?
b.      Huwa rilevanti f’dan ir-rigward il-fatt li din il-kawża tirrigwarda azzjonijiet ippreżentati fuq il-bażi tal-Artikolu 3:305a [tal-BW] minn persuna ġuridika li għandha bħala skop id-difiża, bis-saħħa ta’ dritt tagħha stess, tal-interessi kollettivi ta’ diversi utenti li għandhom ir-residenza abitwali tagħhom f’distretti ġudizzjarji differenti (imsejħa ‘arrondissementen’ fil-Pajjiżi l-Baxxi) ta’ Stat Membru?
c.      Jekk, fuq il-bażi tad-domanda 1a (u/jew 1b), ikollhom ġurisdizzjoni territorjali diversi qrati nazzjonali, u mhux waħda biss, fl-Istat Membru kkonċernat, il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell [Nru 1215/2012] jipprekludi l-applikazzjoni ta’ regoli (proċedurali) nazzjonali li jippermettu r-rinviju għal qorti nazzjonali waħda biss fi ħdan dan l-Istat Membru?
It-tieni domanda (Post fejn seħħ id-dannu—‘Erfolgsort’—)
a.      F’każ bħal dak ineżami, fejn id-dannu allegat iseħħ wara l-akkwist ta’ applikazzjonijiet u ta’ prodotti diġitali integrati f’applikazzjonijiet imwettaq minn pjattaforma online amministrata minn Apple (l-App Store), filwaqt li Apple Ireland taġixxi bħala distributur esklużiv u aġent tal-iżviluppatur u tieħu kummissjoni fuq il-prezz tal-bejgħ (u li jkun wassal kemm għal allegat abbuż ta’ pożizzjoni dominanti fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE kif ukoll għal ksur allegat tal-projbizzjoni ta’ akkordji fis-sens tal-Artikolu 101 TFUE), u fejn il-post li fih twettqu dawn l-akkwisti ma jkunx jista’ jiġi ddeterminat, ir-residenza abitwali tal-utent jista’ jservi bħala fattur ta’ rabta għad-determinazzjoni tal-post fejn seħħ id-dannu fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell [Nru 1215/2012]? Jew jeżistu, f’din is-sitwazzjoni, fatturi ta’ rabta oħra għad-determinazzjoni tal-qorti li għandha ġurisdizzjoni?
b.      Huwa rilevanti l-fatt li f’dan il-każ l-azzjonijiet ġew ippreżentati skont l-Artikolu 3:305a BW (il-Kodiċi Ċivili tal-Pajjiżi l-Baxxi), minn persuna ġuridika li għandha bħala skop id-difiża, bis-saħħa ta’ dritt tagħha stess, tal-interessi kollettivi ta’ diversi utenti li għandhom ir-residenza abitwali tagħhom f’distretti ġudizzjarji differenti (imsejħa ‘arrondissementen’ fil-Pajjiżi l-Baxxi) ta’ Stat Membru?
c.      Jekk, fuq il-bażi tad-domanda 2a (u/jew 2b), qorti nazzjonali jkollha ġurisdizzjoni territorjali fl-Istat Membru kkonċernat, li jkollha ġurisdizzjoni limitata għall-azzjonijiet ippreżentati għal parti mill-utenti ta’ dan l-Istat Membru, filwaqt li qrati oħra jkollhom ġurisdizzjoni territorjali f’dan l-istess Stat Membru għall-azzjonijiet ippreżentati għal parti oħra minn dawn l-utenti, il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament [Nru 1215/2012] jipprekludi l-applikazzjoni ta’ regoli (proċedurali) nazzjonali li jippermettu r-rinviju għal qorti nazzjonali waħda biss fi ħdan dan l-Istat Membru?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
33.      It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑18 ta’ Jannar 2024.
34.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-fondazzjonijiet rikorrenti, Apple Inc. u Apple Ireland, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi u l-Gvern Portugiż kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea. Kollha kemm huma, bl-eċċezzjoni tal-Gvern Portugiż, dehru fis-seduta li saret fl‑10 ta’ Diċembru 2024.
IV.    Analiżi
35.      Il-qorti tar-rinviju għandha quddiemha tilwima li fiha żewġ fondazzjonijiet li jiddefendu l-interessi ta’ pluralità ta’ utenti qegħdin iressqu talba doppja kontra Apple: li ssir dikjarazzjoni ta’ ksur minħabba abbuż ta’ pożizzjoni dominanti u li l-kumpanniji li jwettqu l-ksur jiġu kkundannati jħallsu kumpens.
36.      Il-qorti tar-rinviju tidher li diġà ddeċidiet li hija għandha ġurisdizzjoni internazzjonali sabiex taqta’ l-kawża (12). Issa tixtieq tkun taf jekk għandhiex ukoll ġurisdizzjoni territorjali fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012.
37.      Jidhirli li huwa xieraq li, qabel kollox, infakkar xi karatteristiċi rilevanti ta’ dan l-artikolu kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja. Imbagħad ser nindirizza r-risposta għad-domandi fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet.
A.      Il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012
38.      Il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 jistabbilixxi regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali. Skont dan, ir-rikorrent jista’ jeżerċita l-azzjoni tiegħu għal responsabbiltà ta’ delitt jew kważi delitt quddiem il-qorti tal-post fejn ikun seħħ jew jista’ jseħħ l-avveniment dannuż.
39.      Il-formula “post fejn ikun seħħ jew jista’ jseħħ l-avveniment dannuż” tinkludi “jew […] il-post fejn seħħ id-dannu, jew […] il-post fejn ikun seħħ l-avveniment li kkawża d-dannu”, meta dawn ma jkunux koinċidenti (13). Fid-duttrina legali (u fid-deċiżjoni tar-rinviju nnifisha) normalment jissejħu rispettivament “Erfolgsort” u “Handlungsort”. L-għażla ta’ wieħed jew ieħor hija f’idejn ir-rikorrent. Madankollu, il-forum ma huwiex maħsub sabiex jiffavorixxi lill-vittma (14).
40.      Bħala tali regola speċjali, għandha tiġi interpretata b’mod strett (15).
41.      Barra minn hekk, l-interpretazzjoni tar-regola speċjali għandha tkun awtonoma, li jeskludi r-rikors għal kunċetti ġuridiċi nazzjonali jew is-suġġettazzjoni tal-identifikazzjoni tal-punt ta’ konnessjoni għal kriterji ta’ evalwazzjoni dderivati mid-dritt sostantiv nazzjonali (16). Iċ-“ċirkustanzi speċifiċi għat-tip ta’ azzjoni prevista mid-dritt nazzjonali applikabbli” huma għalhekk irrilevanti (17).
42.      Ir-raġunijiet għaliex il-leġiżlatur Ewropew daħħal il-kriterju tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 huma esposti fil-premessa 16 tiegħu u huma essenzjali għall-interpretazzjoni tiegħu mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja (18):
–        Il-qorti msemmija fl-applikazzjoni ta’ dan il-kriterju għandha relazzjoni partikolarment mill-qrib mal-kawża minħabba l-prossimità ġeografika tagħha ma’ elementi oġġettivi (19). Dawn l-elementi ser iservu bħala prova tat-twettiq tal-att illeċitu u l-konsegwenzi tiegħu u, b’dan il-mod, għall-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (20).
–        Bis-saħħa ta’ din l-istess prossimità, ir-rikorrent ikun jista’ faċilment jiddetermina l-korp kompetenti, ladarba jkunu seħħew l-avvenimenti (21). Għall-konvenut, tali korp huwa wkoll prevedibbli qabel l-avvenimenti, peress li l-post tiegħu jikkorrispondi għal dak tal-attivitajiet tiegħu stess (l-allegat att illeċitu) (22).
43.      L-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 timplika li din id-dispożizzjoni tikkonferixxi direttament u immedjatament kemm il-ġurisdizzjoni internazzjonali kif ukoll il-ġurisdizzjoni territorjali lill-qorti tal-post fejn ikun twettaq jew jista’ jitwettaq l-avveniment dannuż (23).
44.      Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-Istati Membri “ma jistgħux japplikaw kriterji ta’ attribuzzjoni ta’ kompetenza differenti” minn dawk li jirriżultaw mill-punt 2 tal‑Artikolu 7 (24).
45.      Din il-ġurisprudenza hija kkonsolidata, tippreżenta argumenti favur tagħha (25) u tidher li hija konformi mar-rieda leġiżlattiva. Li jiġi aċċettat li l-punt 2 tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 jinnomina direttament il-qorti b’ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali jikkorrispondi, fil-fatt, mal-intenzjoni tal-leġiżlatur fiż-żmien meta ġie adottat ir-regolament. Il-bidliet li għadda minnhom it-test minn dak iż-żmien ’l hawn ma jqegħdux fid-dubju din l-intenzjoni.
B.      Id-domandi preliminari 1a u 2a
46.      Il-qorti tar-rinviju tistaqsi liema korp ġudizzjarju għandu ġurisdizzjoni territorjali, abbażi tal-post tal-avveniment li kkawża d-dannu (id-domanda 1a) u l-post fejn seħħ id-dannu (id-domanda 2a), f’ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni. Iż-żewġ domandi jinjoraw, għalissa, il-problemi relatati mal-impatt tal-azzjonijiet rappreżentattivi (li ser jiġu indirizzati fid-domandi 1b u 2b).
1.      Il-post fejn twettaq l-avveniment li kkawża d-dannu (allegat)
a)      Liema fatt ikkawża d-dannu?
47.      Il-premessa tal-qorti tar-rinviju hija li d-dannu lill-utenti (li dwar l-eżistenza tiegħu, loġikament, għadha ma ddeċidietx) ġej minn aġir ta’ Apple li l-fondazzjonijiet rikorrenti jikkwalifikawh bħala abbuż ta’ pożizzjoni dominanti, fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE.
48.      Fil-qosor, dan l-aġir ikun jikkonsisti fil-fatt li Apple, filwaqt li tieħu vantaġġ mill-pożizzjoni dominanti tagħha, timponi kummissjonijiet eċċessivi fuq l-iżviluppaturi ta’ applikazzjonijiet għall-App Store. L-ammont ta’ dawn il-kummissjonijiet sussegwentement jgħaddi fuq l-utenti, billi jiżdied il-prezz li jkollhom iħallsu meta jniżżlu l-applikazzjonijiet mill-App Store NL.
49.      Ma huwiex ikkontestat li, fl-astratt, prattika antikompetittiva, li biha impriża tisfrutta b’mod abbużiv il-pożizzjoni dominanti tagħha, tista’ tikkawża dannu. Il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għall-post tal-avveniment li jikkawża dan id-dannu fil-kuntest ta’ azzjoni għal kumpens għal abbuż ta’ pożizzjoni dominanti fis-sentenza tagħha flyLAL-Lithuanian Airlines (26).
50.      Il-prinċipju li l-fatt li kkawża d-dannu deċiżiv, għall-finijiet tal-punt 2 tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, jiġi identifikat mal-atti li jagħtu lok għall-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti jidhirli li huwa validu b’mod ġenerali: l-ispeċifikazzjoni tiegħu tvarja f’kull każ.
51.      Billi tapplika dan il-kriterju, il-qorti tar-rinviju tidentifika l-fatt li kkawża d-dannu mal-bejgħ ta’ applikazzjonijiet fuq l-App Store NL, li fih Apple taġixxi bħala distributur esklużiv u aġent tal-iżviluppaturi, u żżomm kummissjoni fuq il-prezz li jħallsu l-utenti (27).
52.      Għall-qorti tar-rinviju, għalhekk, il-qrati tal-Pajjiżi l-Baxxi, bħala s-suq affettwat mill-aġir illegali, jista’ jkollhom ġurisdizzjoni internazzjonali, peress li l-bejgħ iseħħ (ukoll) f’dan il-pajjiż.
53.      Jiena ma iniex kompletament konvint li, fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża, tali għażla tal-fatt li kkawża d-dannu hija l-iktar waħda xierqa (28). Madankollu, ser nibda, bħala xenarju, mill-għażla tal-fatt magħmula mill-qorti tar-rinviju.
b)      Fejn seħħ il-fatt li kkawża d-dannu?
54.      Id-determinazzjoni tal-post fejn sar il-bejgħ tal-applikazzjonijiet permezz tal-App Store NL, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, ma hijiex mingħajr diffikultajiet. Jekk il-qorti tar-rinviju stess tqis li l-bejgħ iseħħ fil-Pajjiżi l-Baxxi, f’waħda mid-domandi tagħha (2a) hija tirrikonoxxi li “ma jistax jiġi ddeterminat il-post fejn sar dan ix-xiri”.
55.      Ser nibda billi nfakkar li, f’din is-sitwazzjoni, tista’ tintuża l-istess soluzzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà applikat f’sentenzi oħrajn. Fejn ikun diffiċli ħafna jew impossibbli li jiġi stabbilit il-post tal-avveniment li kkawża d-dannu, l-għażla offruta lir-rikorrent mill-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 hija li tiġi invokata l-qorti b’ġurisdizzjoni bbażata fuq il-post fejn ikun twettaq id-dannu (29).
56.      Nagħraf li l-Qorti tal-Ġustizzja f’okkażjonijiet oħrajn għamlet għażla differenti u, sabiex tiġi salvata l-għażla offruta mill-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, eskludiet interpretazzjonijiet li jagħmluha “eċċessivament diffiċli” jew “impossibbli” għar-rikorrent li jidentifika l-post tal-fatt li kkawża d-dannu, u pproponiet oħrajn (30). Għalhekk ser nesplora din il-possibbiltà wkoll.
57.      Skont kif tindika l-qorti tar-rinviju:
–        Fl-App Store NL, Apple tagħmel offerta speċifika ta’ applikazzjonijiet lill-konsumaturi u lill-impriżi fil-Pajjiżi l-Baxxi.
–        Għall-finijiet tax-xiri tal-applikazzjonijiet, Apple tindirizza mill-ġdid lejn dak il-ħanut online speċifiku (App Store NL)
lill-utenti li, meta stabbilixxew il-kont jew l-Apple ID tagħhom, indikaw il-post tagħhom f’dak l-Istat Membru (31).
–        Fl-istess ħin, Apple tillimita l-aċċess ta’ dawn l-utenti (li l-Apple ID tagħhom tpoġġihom fil-Pajjiżi l-Baxxi) għal App Stores oħrajn iddisinjati għal udjenzi fi Stati oħrajn.
58.      Nifhem li l-argument li jiġġustifika l-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Pajjiżi l-Baxxi (jew, b’mod ġenerali, ta’ kwalunkwe Stat Membru ieħor) bħala l-post tal-fatt li kkawża d-dannu, għalhekk, ma huwiex is-sempliċi aċċessibbiltà ta’ App Store (32) mit-territorju ta’ dan l-Istat.
59.      Fil-fehma tiegħi, din l-attribuzzjoni tal-ġurisdizzjoni fil-fatt tirriżulta minn finzjoni ta’ lokalizzazzjoni: huwa preżunt li l-utenti ta’ iOS li, skont l-Apple ID tagħhom, huma stabbiliti fil-Pajjiżi l-Baxxi jakkwistaw l-applikazzjonijiet tagħhom f’dan il-pajjiż meta jużaw l-App Store NL (33). Il-kummissjoni li tikkawża l-prezz ogħla għad-detriment tal-utenti tiġi tingħata lok fl-okkażjoni ta’ dak il-bejgħ (34) “li jinsab” fit-territorju tal-Pajjiżi l-Baxxi.
60.      Madankollu, b’rikonoxximent li, b’dan il-mod, l-ispazju virtwali jirreplika l-ispazju ġeografiku tal-Istat Membru (35), f’dan il-mekkaniżmu ta’ xiri ma jeżistix (u, fil-fatt, diffiċli jkun jista’ jeżisti) fattur ta’ konnessjoni uniku li jippermetti l-attribuzzjoni tal-għarfien tat-talbiet lil qorti jew oħra fil-Pajjiżi l-Baxxi.
61.      Fil-fatt, skont il-qorti tar-rinviju:
–        Ma hemm l-ebda kriterju ċar ta’ konnessjoni li taħtu t-talbiet jinstemgħu minn qorti ta’ distrett Olandiż wieħed u mhux minn qorti f’distrett ieħor. L-App Store NL huwa mmirat lejn il-Pajjiżi l-Baxxi b’mod globali (huwa aċċessibbli fit-territorju kollu tiegħu) u, fil-każ ta’ bejgħ permezz tiegħu, wieħed ma jistax jitkellem, strettament, dwar post speċifiku fejn titwettaq tranżazzjoni speċifika.
–        Huwa dubjuż jekk, taħt dawn il-kundizzjonijiet, il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 iwassalx għall-identifikazzjoni ta’ qorti b’ġurisdizzjoni ratione locis, fost dawk kollha tal-Istat Membru b’ġurisdizzjoni ratione materiae.
62.      Jekk tiġi adottata l-finzjoni ta’ lokalizzazzjoni msemmija iktar ’il fuq, jista’ jiġi argumentat, bħala prinċipju, li l-qorti tal-Pajjiżi l-Baxxi li fid-distrett tagħha jsir il-bejgħ permezz tal-App Store NL hija territorjalment kompetenti. L-attribuzzjoni tal-ġurisdizzjoni tiddependi minn fejn, fil-Pajjiżi l-Baxxi, ikun jinsab l-apparat użat għall-aċċess għal
App Store NL fiż-żmien tal-bejgħ (36).
63.      Tali soluzzjoni, madankollu, ma hijiex prattika:
–        Min-naħa l-waħda, l-apparati Apple użati sabiex isir xiri (tniżżil ta’ applikazzjonijiet) ħafna drabi jkunu apparati mobbli: il-lokalità tagħhom hija każwali, instabbli u diffiċli sabiex tiġi ppruvata.
–        Barra minn hekk, it-teħid inkunsiderazzjoni tal-post ta’ kull bejgħ, bħala manifestazzjoni singulari tal-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti fil-Pajjiżi l-Baxxi, jiftaħ il-bieb għall-pluralità ta’ proċeduri f’dan l-Istat (37).
64.      Fl-osservazzjonijiet tagħha, waħda mill-fondazzjonijiet rikorrenti ssostni li, kemm minħabba l-att illegali kif ukoll il-mezz (virtwali) li fih iseħħ, kull qorti Olandiża għandha ġurisdizzjoni territorjali skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 (38).
65.      L-interpretazzjoni tad-dispożizzjoni bħala li tagħti ġurisdizzjoni territorjali lill-qrati kollha ta’ Stat Membru (li l-pubbliku tiegħu kien is-suġġett tal-attività) ġiet inkluża fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jääskinen fil-Kawża C‑170/12 (39). F’dawn il-konklużjonijiet, ġie propost li, sabiex tiġi identifikata l-ġurisdizzjoni kompetenti internazzjonalment bħala l-post fejn seħħet il-ħsara, għandha tingħata attenzjoni lill-orjentament tal-attività ta’ sit internet lejn Stat Membru partikolari. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma aċċettatx dan il-kriterju tal-post.
66.      Fil-fehma tiegħi, interpretazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 li, mill-perspettiva tal-ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali, twassal sabiex il-qrati kollha ta’ Stat Membru jitqiesu bħala interkambjabbli, għadha paradossali. L-għan ta’ din id-dispożizzjoni huwa, preċiżament, li tidentifika qorti, speċifikament, permezz tar-rabta ġeografika partikolari tagħha mal-fatti rilevanti għall-kawża (40).
67.      Il-pluralità ta’ qrati kompetenti (jew aħjar, ta’ proċeduri simultanji f’diversi qrati, li jistgħu jispiċċaw f’deċiżjonijiet li jistgħu jkunu inkonsistenti bejniethom) hija soluzzjoni li, bħala regola ġenerali, għandha tiġi evitata fl-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1215/2012: ukoll, fir-rigward tal-punt 2 tal‑Artikolu 7 (41).
68.      Għal din ir-raġuni, iffaċċjata b’sitwazzjonijiet fattwali kumplessi, il-Qorti tal-Ġustizzja kellha t-tendenza li tagħżel qorti partikolari bħala rilevanti sabiex tistabbilixxi l-ġurisdizzjoni. B’dan il-mod, “tevita proliferazzjoni ta’ ġurisdizzjonijiet. Dan huwa konformi man-natura speċjali tal-ġurisdizzjoni [...], u mal-ħtieġa għal interpretazzjoni restrittiva, filwaqt li jippermetti prevedibbiltà aħjar” (42).
69.      Meta tittratta l-post fejn seħħ id-dannu, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet il-pluralità ta’ qrati, iżda fl-istess ħin illimitat kull qorti sabiex tisma’ d-dannu subit fit-territorju tal-Istat Membru li jappartjeni għalih (43).
70.      L-unità tal-ġurisdizzjoni ġudizzjarja għall-istess titolu (il-post fejn seħħ id-dannu) hija wkoll is-soluzzjoni miżmuma għal talba għal spejjeż żejda fix-xiri ta’ diversi oġġetti affettwati minn ftehimiet kollużivi: meta tali oġġetti ma jkunux ġew akkwistati fid-demarkazzjoni ta’ qorti waħda fl-Istat Membru fejn jinsab suq affettwat jew is-suq affettwat, il-ġurisdizzjoni tkun tal-qrati tad-domiċilju tax-xerrej (44).
71.      Madankollu, ma huwiex faċli li jinżamm dan l-argument f’ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni, li fihom il-bejgħ ma jseħħx, proprjament, fi spazju materjali, iżda f’univers diġitali. Ikun meħtieġ li wieħed jerġa’ jirrikorri għal finzjonijiet ta’ lokalizzazzjoni sabiex isir il-post unitarju ta’ dan il-bejgħ, billi, fost il-lokalizzazzjonijiet possibbli, tingħażel waħda li tiffunzjona bħala situs fictus uniku tal-attività tal-konvenut fl-Istat Membru fejn jabbuża l-pożizzjoni dominanti tiegħu.
72.      Minn din il-perspettiva, jista’ jiġi stabbilit li, għal utent li, bis-saħħa tal-Apple ID tiegħu, huwa dirett lejn l-App Store NL, il-bejgħ kollu permezz ta’ din l-App Store isir fid-domiċilju jew fis-sede ta’ dan l-utent fil-Pajjiżi l-Baxxi, irrispettivament mill-post fiżiku attwali tiegħu f’dak il-pajjiż fil-ħin ta’ kull bejgħ.
73.      B’dan il-mod, utent (jew grupp ta’ utenti domiċiljati fl-istess distrett territorjali) jista’ jitlob, bħala l-post tal-fatt li kkawża d-dannu, quddiem il-qrati tal-post tad-domiċilju tiegħu fis-suq affettwat mill-prattika antikompetittiva ta’ Apple, b’rabta mal-akkwisti li jkunu saru permezz tal-App Store immirata lejn dan is-suq.
74.      Din is-soluzzjoni tinvolvi l-ammissjoni ta’ forum actoris li, fil-fehma tiegħi, huwa ġġustifikat fid-dawl tal-istrateġija kummerċjali ta’ Apple (45). Għalhekk, ma hijiex orjentata lejn il-protezzjoni tal-vittma (46).
2.      Il-post fejn seħħ id-dannu
75.      Id-diffikultajiet li għadni kif spjegajt sabiex jiġi ddeterminat fejn seħħ il-fatt li kkawża d-dannu (jiġifieri l-bejgħ ta’ applikazzjonijiet lill-utenti fl-App Store NL) huma inqas fil-każ tal-post fejn seħħ id-dannu.
76.      Id-dannu (allegat) għall-utent jikkonsisti fl-ispiża żejda li huwa stess iħallas għat-tniżżil ta’ applikazzjonijiet mill-App Store. Il-prezz tal-applikazzjoni jiżdied minħabba r-riperkussjoni li l-iżviluppaturi ta’ dik l-applikazzjoni jużaw sabiex il-kummissjoni li Apple timponi fuqhom tgħaddi lill-utent.
77.      Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, sabiex tiġi identifikata l-ġurisdizzjoni kompetenti bħala l-post fejn seħħ id-dannu, “meta ma jkunx jista’ jiġi ddeterminat il-post fejn sar ix-xiri”, jistax jintuża d-domiċilju tal-utent bħala kriterju ta’ konnessjoni.
78.      Fl-interpretazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet id-dikjarazzjonijiet li ġejjin:
–        Dannu li “essenzjalment jirriżulta mill-ispiża żejda mħallsa minħabba l-prezzijiet artifiċjalment għolja” jista’ jiġi kklassifikat bħala “dannu dirett li fuqu tista’ tkun ibbażata, bħala prinċipju, il-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu dan ikun immaterjalizza ruħu” (47).
–        “Meta s-suq affettwat mill-aġir antikompetittiv ikun jinsab fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu tkun allegatament seħħet il-ħsara allegata, għandu jiġi kkunsidrat li l-post fejn tkun seħħet il-ħsara, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-[punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012], huwa f’dan l-Istat Membru” (48).
79.      Il-ġurisdizzjoni hija għalhekk ibbażata fuq il-koinċidenza, fi Stat Membru, ta’ żewġ elementi: is-suq affettwat u l-post fejn il-vittma speċifika tesperjenza d-dannu. F’din il-kawża, il-Pajjiżi l-Baxxi huma (suq jew) is-suq affettwat.
80.      Jekk l-aġir illegali (l-allegat sfruttament abbużiv tal-pożizzjoni dominanti) ikun irriżulta fi trasferiment mill-assi tal-vittmi għal dawk tat-trasgressur, permezz ta’ ħlas addizzjonali, f’kuntesti materjali (għall-kuntrarju ta’ dawk virtwali), il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat bħala l-post fejn seħħ id-dannu l-post tal-akkwist tal-oġġett bil-prezz żejjed (49), jew dak tad-domiċilju tal-vittma (50). Hija identifikat, ukoll, il-post fejn l-oġġetti tanġibbli jiġu akkwistati bħala l-post fejn jiġu kkonsenjati (51).
81.      Skont dawn il-linji gwida, nifhem li, meta jiġi ddeterminat il-post fejn seħħ id-dannu f’din il-kawża, jista’ jintuża bħala kriterju ta’ konnessjoni s-sede jew id-domiċilju tal-vittma fil-Pajjiżi l-Baxxi, fejn jinsab ukoll is-suq affettwat mill-abbuż tal-pożizzjoni dominanti.
82.      Fil-fatt, meta d-dannu jkun jikkonsisti fi spiża żejda u l-utent jakkwista l-prodott (ta’ valur inqas mill-prezz imħallas) fl-ambjent virtwali, li jinvolvi applikazzjoni diġitali li ma jkollhiex entità materjali, jidhirli li ma huwiex wisq utli li wieħed jipprova jsib il-qorti kompetenti b’riferiment għall-kunsinna tiegħu (52).
83.      Għall-kuntrarju, il-kriterju ta’ konnessjoni bbażat fuq id-domiċilju tal-utent huwa, a fortiori, iktar xieraq meta, kif inhu l-każ hawnhekk, il-konvenuta (Apple) tiddisinja n-negozju tagħha billi tifframmenta s-suq affettwat skont il-pajjiż u torbot lill-utenti finali ma’ dan is-suq.
84.      Finalment, għandu jiġi rrilevat li, kif indikat il-qorti tar-rinviju fid-deċiżjoni interlokutorja tas‑16 ta’ Awwissu 2023 (53), Apple Ireland tinkludi klawżola ġurisdizzjonali fil-kuntratti tagħha mal-utenti għall-użu tal-App Store. Jekk l-utent ikun joqgħod fi Stat Membru tal-Unjoni Ewropea, il-liġi applikabbli u l-ġurisdizzjoni kompetenti huma dawk tal-pajjiż fejn dak l-utent ikollu l-post abitwali tar-residenza tiegħu. Dan il-fatt, għalhekk, huwa magħruf minn Apple, li diffiċli tista’ titlob l-imprevedibbiltà ta’ pretensjonijiet fil-Pajjiżi l-Baxxi li, għalkemm ma humiex koperti mill-klawżola tal-għażla tal-forum (applikabbli għar-responsabbiltà kuntrattwali tagħha), jirriżultaw direttament minn xiri fl-App Store NL.
85.      Ma nara l-ebda problema, għalhekk, li d-dannu li jirriżulta minn trasferiment eċċessiv ta’ assi, inerenti għall-ħlas tal-ispiża żejda, ikun jinsab, fis-suq affettwat, fid-domiċilju tal-vittma, li, bħala regola, tiċċentralizza l-assi tagħha hemmhekk.
86.      Jekk din is-soluzzjoni tiġi aċċettata, ma jkunx neċessarju li jkun meħtieġ element ieħor ta’ konnessjoni, bħalma jista’ jkun li l-kont bankarju tal-utent li fih jiġi ddebitat il-ħlas ikun jinsab fl-istess distrett. Fiċ-ċirkustanzi deskritti, inqis li s-soluzzjoni proposta tirrispondi għall-għanijiet ta’ prossimità u ta’ prevedibbiltà tar-regola tal-kompetizzjoni.
C.      Id-domandi preliminari 1b u 2b
1.      Nuqqas ta’ impatt tan-natura rappreżentattiva tal-azzjoni
87.      Ma hemm xejn li jipprevjeni milli jitressqu azzjonijiet rappreżentattivi f’sitwazzjonijiet li għandhom elementi transkonfinali, bħal dawk ta’ din il-kawża.
88.      Sa issa, il-Qorti tal-Ġustizzja ma indirizzatx l-impatt li jista’ jkollhom dawn it-tipi ta’ azzjonijiet f’sitwazzjonijiet bħal dawn (54).
89.      Il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 jistabbilixxi, kif diġà tennejt, regola speċjali għad-delimitazzjoni tal-ġurisdizzjoni fit-talbiet li jikkonċernaw obbligi mhux kuntrattwali bbażati fuq ir-responsabbiltà tad-debitur lejn il-kreditur.
90.      Din ir-regola ma hujiex privileġġ personali li jiffavorixxi esklużivament lill-kreditur: dan jista’ jintuża minn persuni oħra, b’mod partikolari, minn rappreżentanti tal-kreditur jew mis-suċċessuri legali tiegħu (55). Jista’ jintuża wkoll, minn promoturi ta’ interessi singulari, iżda komuni (56), jew ta’ interess ġenerali (57).
91.      Il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 għandu l-għan li jinnomina bħala kompetenti (kemm internazzjonalment kif ukoll lokalment) qorti li jkollha rabta ġeografika speċjali mal-post tal-avveniment li wassal għad-dannu jew tad-dannu kkawżat.
92.      Għalhekk, jekk it-trasferiment tal-kreditu jew in-natura kollettiva ta’ talba ma jeskludux ir-rikors għal dan l-artikolu, il-ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali taħtu xorta waħda tiġi ddeterminata, fi kwalunkwe każ, b’riferiment għall-attività li kkawżat id-dannu jew il-post tiegħu.
93.      Fil-fehma tiegħi, din id-dikjarazzjoni tapplika wkoll għall-azzjonijiet imressqa minn entità li lilha l-ordinament jagħtiha dritt tagħha stess, jiġifieri, ma tkunx dipendenti fuq mandat jew trasferiment, sabiex tikseb kumpens għal danni individwali. Żewġ argumenti jsostnu dan:
–        L-ewwel, l-awtorizzazzjoni proċedurali tal-entità li teżerċita l-azzjoni rappreżentattiva ma tbiddilx, fir-realtà, l-oġġett tal-kawża. Din ikollha t-tendenza, fl-aħħar mill-aħħar, li tikseb kumpens individwali għal kull suġġett affettwat direttament. It-talba kollettiva hija bbażata fuq pretensjonijiet individwali: id-dritt għal kumpens, u l-ammont tiegħu, għandhom finalment jiġu stabbiliti separatament għal kull waħda mill-partijiet leżi (fejn applikabbli, taħt il-kontroll tal-istess ġurisdizzjoni li tiddikjara dan id-dritt).
–        It-tieni, bl-istess mod li d-determinazzjoni tal-“post tal-avveniment dannuż” ma tistax tiddependi mil-liġi applikabbli għas-sustanza tar-responsabbiltà ċivili (58), lanqas ma tista’ tiddependi minn konfigurazzjoni proċedurali li tvarja skont l-Istat Membru kkonċernat.
94.      Il-ġurisdizzjoni li tikkorrispondi għall-qrati tal-post tal-avveniment li kkawża d-dannu hija dderivata mill-att illegali, li huwa l-istess irrispettivament minn min ikun il-kreditur attwali jew jaġixxi bħala rikorrent. It-talba għad-danni ma titlifx ir-rabta tagħha mal-post fejn seħħ l-avveniment dannuż bħala riżultat ta’ trasferiment tal-kreditu, jew minħabba li parti terza tassumi d-difiża tagħha bis-saħħa ta’ dispożizzjoni legali. Il-fatt li jikkawża d-dannu huwa wkoll l-istess wieħed, u l-provi
għadhom fejn dejjem kienu.
95.      Ir-rispett tal-fattur ta’ “prevedibbiltà” jipprekludi lill-qorti kompetenti, għall-istess avveniment li jikkawża dannu, milli tvarja skont jekk il-persuna li tokkupa l-pożizzjoni ta’ rikorrenti tkunx id-detentur tal-interessi, is-suċċessur tiegħu jew rappreżentant (ta’ dan id-detentur jew ta’ dawn l-interessi).
96.      Għalhekk, entità li teżerċita azzjonijiet rappreżentattivi tista’ biss tressaq it-talba tagħha quddiem qorti waħda (skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012) jekk l-avveniment dannuż: a) jew ikun uniku u jkun seħħ, jew jista’ jseħħ, fil-ġurisdizzjoni territorjali ta’ dik il-qorti; b) jew f’dan id-distrett ikunu seħħew
il-fatti rilevanti kollha (jiġifieri, kull wieħed minn dawk li jaffettwaw lid-detenturi finali tal-interess irrappreżentat).
97.      Nirrikonoxxi li, fi ħdan Stat Membru, tali rekwiżit inaqqas l-utilità tal-mekkaniżmu tal-azzjonijiet rappreżentattivi, fejn il-leġiżlatur nazzjonali jkun għażel li ma jaħtarx qorti b’demarkazzjoni waħda għat-territorju
kollu li tkun taf dawn it-tipi ta’ azzjonijiet (59).
98.      Tabilħaqq, imġiegħla mil-limiti ta’ ġurisdizzjoni territorjali ta’ kull qorti nazzjonali, l-entità awtorizzata għandha tiddelimita l-portata oġġettiva u suġġettiva tal-azzjoni rappreżentattiva, billi tillokalizza l-“avveniment dannuż” fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, fid-distrett ta’ kull wieħed minn dawn il-qrati (60). Difiża usa’ tal-interessi inkwistjoni, li tkopri l-avvenimenti u d-danni prodotti f’distretti territorjali oħrajn tal-istess Stat, tkun teħtieġ il-multiplikazzjoni tal-proċessi, skont dawn id-demarkazzjonijiet ġeografiċi.
99.      Jista’ jiġi oġġezzjonat li din is-soluzzjoni ma taqbilx sew mal-loġika tal-azzjonijiet rappreżentattivi, li ma jieħdux inkunsiderazzjoni l-prossimità bejn it-tilwima u l-qorti adita, iżda pjuttost ix-xebh tal-interessi difiżi. Iżda din is-soluzzjoni, anki jekk tidher li ma hijiex sodisfaċenti, hija dik li tirriżulta mill-applikazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 f’xenarju li r-regoli tiegħu ma ġewx immodifikati sabiex jiġu adattati għar-realtà l-ġdida (l-azzjonijiet rappreżentattivi).
100. Skont ir-regoli attwali (61), l-entità awtorizzata li tixtieq tressaq azzjoni rappreżentattiva waħda għal kumpens għal ksur li jseħħ f’postijiet differenti fil-Pajjiżi l-Baxxi, li l-konsegwenzi tagħhom jinħassu f’diversi distretti ta’ dak l-istess pajjiż, u tmexxi l-azzjoni tagħha kontra konvenut domiċiljat fi Stat Membru ieħor, għandha tressaq it-talba tagħha f’dak it-tieni Stat (62).
101. Il-problemi inerenti fl-azzjonijiet ta’ rappreżentazzjoni f’kuntesti transkonfinali kienu magħrufa fiż-żmien tar-riformulazzjoni tar-Regolament Nru 1215/2012 (jiġifieri fl‑2012). Minħabba d-diverġenza tal-mudelli nazzjonali li kienu jeżistu dak iż-żmien, fl-aħħar ġie deċiż li ma jiddaħħlux regoli speċifiċi fih, sakemm jiġi żviluppat id-dritt f’dan il-qasam (63).
102. Din l-evoluzzjoni diġà seħħet, iżda ma rriżultatx f’bidliet fir-regoli li jattribwixxu ġurisdizzjoni internazzjonali (64). Kif ser nindika iktar ’il quddiem, id-Direttiva 2020/1828 (li l-adozzjoni tagħha setgħet kienet okkażjoni ideali sabiex dan isir) ma mmodifikatx ir-Regolament Nru 1215/2012.
103. Bħala konklużjoni, jiena tal-fehma li r-risposta għad-domandi preliminari 1b u 2b għandha tkun li, fis-sitwazzjoni attwali tad-dritt tal-Unjoni, l-interpretazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 ma tvarjax skont jekk it-talba tkunx ġiet ippreżentata minn entità awtorizzata mil-leġiżlazzjoni nazzjonali sabiex teżerċita, f’isimha stess, azzjonijiet rappreżentattivi fid-difiża tal-interessi ta’ pluralità ta’ utenti.
2.      Id-Direttiva 2020/1828
104. Id-Direttiva 2020/1828 ma hijiex applikabbli hawnhekk (65) la ratione temporis
(din tikkonċerna biss talbiet imressqa wara l‑25 ta’ Ġunju 2023) u lanqas
ratione materiae
(il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, fil-prinċipju, ma jestendix għal azzjonijiet rappreżentattivi bbażati fuq ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni).
105. Mingħajr ma titnaqqas importanza mill-intenzjoni li tittejjeb l-effettività ta’ din id-direttiva (66) ma inix konvint li tali intenzjoni tiġġustifika interpretazzjoni li tgħawweġ ir-regola speċjali tal-ġurisdizzjoni sal-punt deskritt.
106. Għandu jitfakkar, f’dan ir-rigward, li li “tiġi żgurata koerenza bejn l-atti differenti tad-dritt tal-Unjoni jagħti lid-dispożizzjonijiet ta’ regolament dwar ir-regoli tal-ġurisdizzjoni interpretazzjoni li ma għandha l-ebda rabta mas-sistema u mal-għanijiet tiegħu” (67).
107. Id-Direttiva 2020/1828 ma introduċiet ebda emenda għar-Regolament Nru 1215/2012. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 2(3) tagħha, din id-direttiva “hija mingħajr preġudizzju għar-regoli tal-Unjoni dwar id-dritt internazzjonali privat, b’mod partikolari r-regoli li jirrigwardaw il-ġurisdizzjoni tal-qrati u r-rikonoxximent u l-infurzar tas-sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali u r-regoli dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali u mhux kuntrattwali […]” (68).
108. Fuq l-istess linja, il-premessa 21 tad-Direttiva 2020/1828 tispjega li “jenħtieġ li l-istrumenti eżistenti tal-liġi tal-Unjoni japplikaw għall-mekkaniżmu proċedurali għall-azzjonijiet rappreżentattivi meħtieġa minn din id-Direttiva”.
109. Il-leġiżlatur Ewropew, għalhekk, xtaq jissuġġetta l-azzjonijiet rappreżentattivi għar-regoli eżistenti ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali Strettament, ma hemmx
lakuna regolatorja li l-interpretu huwa awtorizzat ikopri, iżda pjuttost esklużjoni intenzjonata li l-leġiżlatur xtaq iżomm.
110. Huma l-Istati Membri li għandhom jiżguraw it-traspożizzjoni korretta tad-Direttiva 2020/1828. Meta għamlu dan, kellhom jieħdu inkunsiderazzjoni, jew għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni, li din tirreferi, filwaqt li tħallihom intatti, għar-regoli ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali tar-Regolament Nru 1215/2012.
111. Konxji mill-konsegwenzi tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 fuq kawżi bħal din, diġà indikajt li xi Stati Membri għażlu li jistabbilixxu demarkazzjoni territorjali waħda (u qorti kompetenti unika) għal dawn it-tipi ta’ azzjonijiet (69).
112. Stati Membri oħra, bħall-Pajjiżi l-Baxxi, jidhru li għażlu li jipprovdu rimedji ex post, anki jekk biss għal meta jitressqu talbiet relatati. Ser nittratta din il-possibbiltà iktar tard, kif imsemmi fid-domandi preliminari 1c u 2c.
3.      Sussidjarjament: ammissjoni tal-effett tan-natura rappreżentattiva tal-azzjoni
113. Xi partijiet u intervenjenti jagħmlu proposti alternattivi għall-interpretazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, sabiex tiġi ffaċilitata l-implementazzjoni ta’ azzjonijiet rappreżentattivi (70). Fil-qosor, dawn il-proposti:
–        Jissuġġerixxu li titqies is-sede tal-entità li ressqet it-talba (71).
–        Jipproponu bħala forum il-post fejn wieħed jew iktar minn dawk affettwati jistgħu jressqu talba (72).
–        Jargumentaw li l-qrati kollha fil-Pajjiżi l-Baxxi huma ugwalment kompetenti biex jisimgħu l-azzjoni rappreżentattiva (73).
–        Jillimitaw il-portata tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 għall-ġurisdizzjoni internazzjonali, b’riferiment għad-dritt intern għad-deżinjazzjoni tal-qorti territorjalment kompetenti (74).
114. Jiena nemmen, sa ċertu punt, li dawn il-proposti huma f’kunflitt mal-prinċipji li huwa bbażat fuqhom il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 u jispiraw interpretazzjoni konsistenti tiegħu (75).
115. Ser nanalizzahom separatament, billi nintegra fl-ewwel blokk il-proposti tal-Gvern Olandiż, ta’ Stichting App Stores Claims u tal-Kummissjoni. Fit-tieni parti, ser nirrevedi l-proposti ta’ Stichting Right to Consumer Justice.
a)      Is-sede tal-entità awtorizzata sabiex teżerċita azzjonijiet rappreżentattivi u l-post fejn parti jew partijiet leżi jistgħu jressqu talba
116. Is-soluzzjoni li titqies is-sede tal-entità awtorizzata (sabiex titressaq l-azzjoni rappreżentattiva) tiddissoċja l-kriterji għall-attribuzzjoni tal-ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali: din is-sede ma tiġġustifikax il-ġurisdizzjoni internazzjonali fl-applikazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012. L-aċċettazzjoni ta’ tali interpretazzjoni tagħti lil din id-dispożizzjoni funzjoni li tqassam il-kawżi bejn il-qrati tal-istess ġurisdizzjoni, indipendenti u differenti mill-funzjoni tal-attribuzzjoni ta’ kompetenza ġudizzjarja internazzjonali.
117. Il-proposta fformulata b’dan il-mod:
–        Tistabbilixxi forum actoris nieqes minn kwalunkwe rabta mal-fatti tal-kawża u li, barra minn hekk, l-entità rikorrenti tista’ tistabbilixxi strateġikament għal kull talba individwali. Dan ir-riskju jiżdied jekk l-entità tiġi stabbilita, kif xi kultant ikun il-każ, għall-iskop speċifiku li titressaq azzjoni rappreżentattiva.
–        Tagħti ġurisdizzjoni lil qorti li l-konvenut ma setax jipprevedi qabel il-kawża(76) (peress li l-entità rikorrenti, bħala tali, ma sofriet l-ebda ħsara) u li l-prossimità tagħha (77) għaliha ma hija bl-ebda mod assigurata.
118. Fir-rigward tal-proposta tal-Kummissjoni (78), huwa ssuġġerit fiha li l-entità li teżerċita l-azzjoni rappreżentattiva “tista’ tagħżel il-qorti”, filwaqt li jkun biżżejjed li din il-qorti tkun territorjalment kompetenti għal, mill-inqas, persuna waħda jew parti mill-persuni li jiffurmaw il-grupp li dik l-entità tirrappreżenta l-interessi tiegħu.
119. F’dawn it-termini, il-proposta tal-Kummissjoni tissepara, fil-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, l-għażla tal-ġurisdizzjoni internazzjonali mill-aspett territorjali tagħha. Hija tistabbilixxi forum actoris li jiġi ddeterminat skont il-volontà tal-entità rikorrenti, bl-ebda limitazzjoni oħra għajr li jkun post fejn mill-inqas parti waħda milquta jew grupp ta’ partijiet leżi jkunu jistgħu jressqu t-talba individwali tagħhom bħala l-post fejn seħħ id-dannu.
120. Għall-elementi tal-azzjoni rappreżentattiva li huma omoġenji, ma teżistix prossimità ikbar jew inqas bejn il-qorti magħżula u l-provi minn dik li jista’ jkollha kwalunkwe qorti oħra. Għall-elementi li għandhom jiġu ddifferenzjati, il-prossimità hija ċerta biss fir-rigward tal-parti interessata li tkun il-vittma tal-“avveniment dannuż” speċifiku li taġixxi bħala riferiment għall-ġurisdizzjoni territorjali. L-istess dikjarazzjonijiet japplikaw fir-rigward tal-prevedibbiltà min-naħa tal-konvenut (79).
121. Kwalunkwe waħda minn dawn iż-żewġ proposti, fl-aħħar mill-aħħar, tinvolvi trasformazzjoni profonda tar-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali u, magħha, tibdil tal-bilanċ tal-interessi li l-leġiżlatur tal-Unjoni stabbilixxa fir-Regolament Nru 1215/2012: xi ħaġa li, fil-fehma tiegħi, l-interpretu ma huwiex intitolat li jagħmel (80).
122. Iż-żewġ proposti, għalkemm fl-apparenza ma jirrinunzjawx li jagħżlu qorti kkaratterizzata mir-rabta tagħha mal-kawża (81), joħolqu, fir-realtà, kriterji ġodda sabiex tiġi ddeterminata l-ġurisdizzjoni territorjali.
123. Dawn il-kriterji (ġodda) huma ispirati mill-għan ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, mifhuma mhux bħala faċilità fil-kisba, l-evalwazzjoni jew il-prattika tal-provi, iżda bħala ġestjoni proċedurali effettiva ta’ interessi li jikkoinċidu. Madankollu, il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, bħala tali, ma jsegwix dan l-aħħar għan (82).
b)      Ġurisdizzjoni territorjali ta’ kwalunkwe qorti tal-Pajjiżi l-Baxxi, jew riferiment għad-dritt intern
124. Stichting Right to Consumer Justice issostni li, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża, il-qrati kollha tal-Pajjiżi l-Baxxi għandhom ġurisdizzjoni bl-istess mod sabiex jisimgħu l-azzjoni rappreżentattiva. Sussidjarjament, hija tissuġġerixxi li r-rwol tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 jiġi llimitat għad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni kompetenti fil-livell internazzjonali.
125. Diġà ċħadt, bħala paradossali, interpretazzjoni tar-regola fis-sens li tattribwixxi b’mod indiskriminat ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali lill-qrati kollha ta’ Stat Membru (83).
126. Hija iktar interessanti l-proposta li tingħata lura lill-Istati Membri d-deċiżjoni dwar kif tiġi attribwita l-ġurisdizzjoni territorjali. Jekk tiġi aċċettata, l-Artikolu 7(2) tar-Regolament Nru 1215/2012 (li ma jillimitax l-għażliet tar-rikorrent għall-forum tad-domiċilju tal-konvenut) jista’ jkompli jintuża f’kuntest, bħal dak tal-azzjonijiet rappreżentattivi, li ma huwiex koperti mir-Regolament Nru 1215/2012; u jitneħħa l-ostakolu għall-użu ta’ dan il-mekkaniżmu proċedurali, li l-użu tiegħu huwa promoss mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
127. Din il-proposta, madankollu, tmur kontra l-fehim abitwali tal-artikolu, li huwa sostnut minn argumenti sodi (84). Għal din ir-raġuni, hija possibbiltà li tista’ titqies biss de lege ferenda (85).
D.      Id-domandi preliminari 1c u 2c
128. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk “l-applikazzjoni ta’ regoli nazzjonali (proċedurali) li jippermettu l-għażla ta’ qorti waħda fi Stat Membru” tipprekludix il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 fiż-żewġ xenarji:
–        Fejn “ikollhom ġurisdizzjoni territorjali diversi qrati nazzjonali, u mhux waħda biss” f’dak l-Istat Membru (domanda 1c).
–        Fejn “qorti nazzjonali jkollha ġurisdizzjoni territorjali fl-Istat Membru kkonċernat, li jkollha ġurisdizzjoni limitata għall-azzjonijiet ippreżentati għal parti mill-utenti ta’ dan l-Istat Membru, filwaqt li qrati oħra jkollhom ġurisdizzjoni territorjali f’dan l-istess Stat Membru għall-azzjonijiet ippreżentati għal parti oħra minn dawn l-utenti” (domanda 2c).
129. Dawn id-domandi jistgħu jkunu ipotetiċi, peress li ż-żewġ azzjonijiet kontra Apple tressqu quddiem l-istess qorti (tar-rinviju) (86). Ma neskludix, madankollu, li r-risposta tista’ tkun utli għal din il-qorti sabiex tikkorrobora l-ġurisdizzjoni tagħha stess.
130. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 “ma [j]ipprekludix li Stat Membru jiddeċiedi li jafda tip ta’ kontenzjuż partikolari lil qorti waħda, li għalhekk ikollha ġurisdizzjoni esklużiva irrispettivament mill-post fejn seħħ id-dannu fi ħdan dan l-Istat Membru” (87).
131. Din is-soluzzjoni hija spjegata mill-fatt li r-Regolament Nru 1215/2012 ma jeħtieġx il-ħolqien ta’ qrati fil-postijiet fejn seħħ l-avveniment dannuż (88) u peress li d-delimitazzjoni tal-konfini tal-qrati nazzjonali hija, bħala prinċipju, parti mis-setgħat organizzattivi tal-qrati tal-Istati Membri (89).
132. Speċifikament, “il-kumplessità teknika tar-regoli applikabbli għall-azzjonijiet għad-danni għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-kompetizzjoni tista’ wkoll timmilita favur konċentrazzjoni ta’ kompetenzi” (90).
133. Fid-dawl ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet, ma nara l-ebda oġġezzjoni sabiex il-leġiżlazzjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi tipprovdi ex ante li qorti waħda biss tista’ tisma’ l-azzjonijiet rappreżentattivi kollha għad-danni li jirriżultaw minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni.
134. Madankollu, mid-digriet tar-rinviju jirriżulta li dan ma huwiex ir-regolament tal-Pajjiżi l-Baxxi. Dak li jidher li jippermetti l-Artikolu 220 Rv (91) huwa li l-proċeduri pendenti quddiem qrati differenti, skont ir-regoli ta’ kompetenza tagħhom, jiġu akkumulati, ex post, quddiem il-qorti li se tisma’ l-kawża l-ewwel.
135. Jekk dan ikun il-każ, ir-regola ta’ konċentrazzjoni ma tiġborx il-kawżi quddiem l-unika qorti kompetenti fi ħdan l-organizzazzjoni ġudizzjarja ta’ Stat Membru (li tkun ukoll speċjalizzata minħabba s-suġġett), iżda quddiem il-qorti li tkun ġiet
adita l-ewwel, fost diversi oħrajn.
136. Ir-Regolament Nru 1215/2012 ma għandux l-għan li jarmonizza d-dritt proċedurali tal-Istati Membri, iżda li jqassam is-setgħat ta’ ġurisdizzjoni għas-soluzzjoni ta’ tilwim f’materji ċivili u kummerċjali (92). Madankollu, l-applikazzjoni tad-dritt proċedurali nazzjonali ma għandhiex iddgħajjef l-effettività ta’ dak ir-Regolament (93).
137. Fil-prinċipju, regola nazzjonali li tikkoreġi r-riżultat tal-applikazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 billi tikkonċentra ex post quddiem qorti waħda l-proċeduri pendenti quddiem il-qrati kompetenti taħt din id-dispożizzjoni, ma tirrispettax l-effett utli ta’ din tal-aħħar.
138. Għalkemm l-appartenenza għall-istess ġurisdizzjoni nazzjonali tista’ tnaqqas l-impatt tal-korrezzjoni magħmula lir-regola ta’ ġurisdizzjoni, il-fatt huwa li l-qorti adita bit-tieni talba u dawk sussegwenti ma tibqax tkun dik magħżula minħabba r-rabta ġeografika speċjali tagħha ma’ kull waħda minnhom.
139. Madankollu, ir-regola tal-konċentrazzjoni, f’ċerti ċirkustanzi, tista’ tikkontribwixxi għal amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, mifhuma bħala dik li, fost fatturi oħra: a) tottimizza l-ġestjoni tal-proċeduri; b) tiffranka l-ħin u l-ispejjeż ġenerali; u c) tnaqqas ir-riskju ta’ deċiżjonijiet inkonsistenti jew kontradittorji (94). Ir-Regolament Nru 1215/2012 għandu dawn l-għanijiet ukoll (95).
140. Ma neskludix il-possibbiltà li dawn il-fatturi jkunu preżenti meta l-proċeduri paralleli jirriżultaw mill-eżerċizzju ta’ azzjonijiet rappreżentattivi: jiġifieri, li, bħala regola, f’dawn il-kawżi l-interess ġenerali f’organizzazzjoni ġudizzjarja li hija razzjonalizzata kemm jista’ jkun possibbli jipprevali fuq l-interess tal-partijiet fil-kawża ta’ kull proċedura b’mod iżolat.
141. Madankollu, is-sempliċi fatt li l-proċeduri paralleli jirrispondu għal azzjonijiet rappreżentattivi ma huwiex biżżejjed, fih innifsu, sabiex jiġġustifika l-konċentrazzjoni tagħhom (96). Konsegwentement, kull każ speċifiku jeħtieġ kunsiderazzjoni tal-interessi msemmija qabel, li għandha ssir mill-qorti tar-rinviju sabiex tivverifika, nirrepeti, li l-konċentrazzjoni tal-proċeduri hija l-aħjar soluzzjoni f’termini ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (97).
V.      Konklużjoni
142. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, nipproponi li r-risposta għar-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi) tkun fit-termini li ġejjin:
143. “Il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali,
144. għandu jiġi interpretat fis-sens li:
–        Jekk jiġi aċċettat li l-fatt dannuż (f’każ ta’ sfruttament abbużiv ta’ pożizzjoni dominanti li jikkonsisti fl-impożizzjoni ta’ kummissjoni fuq il-prezz tal-applikazzjonijiet imqiegħda għall-bejgħ fuq pjattaforma online mmirata speċifikament għal Stat Membru kollu) ikun il-bejgħ ta’ tali applikazzjonijiet, il-post fejn seħħ dan l-avveniment jista’ jkun fid-domiċilju tal-utent li xtara l-applikazzjonijiet, ġewwa dan l-Istat Membru.
–        Il-post fejn ikun seħħ id-dannu jista’ jiġi identifikat bħala dak tad-domiċilju, fis-suq affettwat, tal-utent li sofra l-konsegwenzi tal-isfruttament abbużiv ta’ pożizzjoni dominanti billi ħallas spiża addizzjonali meta xtara l-applikazzjonijiet.
–        Fis-sitwazzjoni attwali tad-dritt tal-Unjoni, l-interpretazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 ma tvarjax skont jekk it-talba tkunx saret minn entità awtorizzata mid-dritt nazzjonali sabiex teżerċita azzjonijiet rappreżentattivi, li jistgħu jinkludu talbiet għal kumpens, fid-difiża, iżda mhux f’isem, tal-interessi ta’ pluralità ta’ utenti.
–        L-għoti ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali lil qorti ta’ Stat Membru, li tirriżulta mill-applikazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, huwa kompatibbli ma’ regola nazzjonali li tippermetti li qorti tirrifjuta l-ġurisdizzjoni tagħha favur oħra li diġà hija familjari ma’ azzjoni simili, meta din ir-regola sservi l-għan ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju”.
1      Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
2      Il-Fondazzjonijiet Stichting Right to Consumer Justice u Stichting App Stores Claims (iktar ’il quddiem “fondazzjonijiet rikorrenti”).
3      Sabiex nirreferi għal Apple Inc. u Apple Distribution International Ltd (iktar ’il quddiem “Apple Ireland”) kollettivament, ser nuża sempliċement it-terminu “Apple”.
4      Ser nuża din l-espressjoni għaliex hija dik li tinsab fid-Direttiva (UE) 2020/1828 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Novembru 2020 dwar azzjonijiet rappreżentattivi għall-protezzjoni tal-interessi kollettivi tal-konsumaturi, u li tħassar id-Direttiva 2009/22/KE (ĠU 2020, L 409, p. 1). Kif ser nispjega iktar tard, din id-Direttiva ma tapplikax għall-kawża prinċipali.
5      Liġi dwar il-ħlas ta’ danni massivi permezz ta’ azzjonijiet rappreżentattivi (iktar ’il quddiem “WAMCA”).
6      Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1).
7      Fir-realtà, dak li jakkwista x-xerrej huma liċenzji sabiex juża l-applikazzjonijiet.
8      F’dawn il-konklużjonijiet ġeneralment ser nirreferi għall-applikazzjonijiet u l-prodotti diġitali integrati fihom bit-terminu ġeneriku “applikazzjonijiet”, b’mod konformi mal-qorti tar-rinviju.
9      Id-digriet tar-rinviju, punt 4.9.
10      Id-digriet tar-rinviju, punt 4.12. Fis-seduta, Apple argumentat, għall-kuntrarju, li l-element li jorbot utent ma’ App Store partikolari huwa l-metodu ta’ ħlas magħżul, li għandu jkun awtorizzat għaliha.
11      Il-fundazzjoni Stichting Right to Consumer Justice takkuża wkoll lil Apple li kkonkludiet ftehim kollużiv fis-sens tal-Artikolu 101 TFUE (iffissar vertikali tal-prezzijiet). Il-qorti tar-rinviju, madankollu, teskludi l-applikazzjoni ta’ dan l-artikolu peress li l-fondazzjoni ma speċifikatx liema fatti jippermettu l-istabbiliment ta’ ftehim kollużiv (punt 6.10 tad-digriet tar-rinviju).
12      Deċiżjoni interlokutorja tas‑16 ta’ Awwissu 2023, punti 6.24, 6.25 u 6.35 sa 6.37.
13      Sentenza tat‑30 ta’ Novembru 1976, Bier (21/76, EU:C:1976:166), punt 19. Il-qsim tal-post tal-fatt dannuż f’“post tal-fatt” u “post tad-dannu” huwa spjegat għaliex, inkella, il-koinċidenza abitwali tal-ewwel wieħed mad-domiċilju tal-konvenut telimina l-effett utli tar-regola dwar il-ġurisdizzjoni speċjali. Id-dissoċjazzjoni tal-postijiet tal-avveniment li kkawża d-dannu u tal-materjalizzazzjoni tad-dannu għalhekk ma hijiex imperattiva fl-interpretazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7.
14      Sentenzi tal‑25 ta’ Ottubru 2012, Folien Fischer u Fofitec (C‑133/11, EU:C:2012:664), punt 46; u tas‑16 ta’ Jannar 2014, Kainz (C‑45/13, EU:C:2014:7; iktar ’il quddiem “sentenza Kainz”), punt 31.
15      Fost oħrajn, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, FCA Italy u FPT Industrial (C‑81/23, EU:C:2024:165; iktar ’il quddiem “sentenza FCA Italy u FPT Industrial”), punt 23.
16      Sentenzi tad‑19 ta’ Settembru 1995, Marinari (C‑364/93, EU:C:1995:289) punt 18; tas‑16 ta’ Mejju 2013, Melzer (C‑228/11, EU:C:2013:305), punti 34 u 35; u tal‑10 ta’ Marzu 2022, BMA Nederland (C‑498/20, EU:C:2022:173; iktar ’il quddiem “sentenza BMA Nederland”), punt 38.
17      Sentenza BMA Nederland, punt 38.
18      Eventwalment, dan il-kriterju jista’ wkoll jippermetti l-koinċidenza mal-liġi applikabbli tas-sustanza tal-kawża, skont id-dritt tal-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel din il-koinċidenza, li tippreżenta f’xi sentenzi, bħala rekwiżit li jirriżulta mill-premessa 7 tar-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (“Ruma II”) (ĠU 2007, L 199, p. 40), element tal-interpretazzjoni: ara s-sentenza tad‑9 ta’ Lulju 2020, Verein für Konsumenteninformation (C‑343/19, EU:C:2020:534), punt 39; jew dik tal‑15 ta’ Lulju 2021, Volvo et (C‑30/20, EU:C:2021:604; iktar ’il quddiem, “sentenza Volvo”), punt 32. Għandu jitfakkar, madankollu, li l-paralleliżmu forum/ius ma huwiex għan primarju tal-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1215/2012, u li fl-ebda każ ma tista’ konsistenza mal-istrumenti dwar il-liġi applikabbli twassal għal interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħha b’mod li huwa inkonsistenti mas-sistema u l-għanijiet tagħha: is-sentenza Kainz, punt 20; u s-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Petruchová (C‑208/18, EU:C:2019:825), punt 63.
19      Jiġifieri, li ma humiex relatat mal-partijiet fil-kawża. Hija kwistjoni differenti jekk, spiss, il-post tal-fatt li kkawża d-dannu jikkoinċidi mad-domiċilju tal-konvenut; bl-istess mod, ma huwiex rari li l-post fejn iseħħ id-dannu jikkoinċidi mad-domiċilju tal-parti li ġġarrab id-dannu, u għalhekk ikollu jiġi ammess l-forum actoris. Meta l-elementi li jikkostitwixxu l-fatt ma jkunux materjali, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikorriet għal fatturi personali sabiex issib il-fatt li kkawża d-dannu jew id-dannu: għalhekk, fil-kuntest tal-Internet, tħares lejn iċ-ċentru tal-interessi prinċipali tal-vittma, bħala l-post tal-produzzjoni tad-dannu, fis-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2011, eDate Advertising et (C‑509/09 u C-161/10, EU:C:2011:685; iktar ’il quddiem “sentenza eDate Advertising et”); jew il-post ta’ stabbiliment tal-awtur tar-reat, bħala l-post tal-fatt li kkawża d-dannu, fis-sentenza tad‑19 ta’ April 2012, Wintersteiger (C‑523/10, EU:C:2012:220; iktar ’il quddiem “sentenza Wintersteiger”).
20      Fil-qafas tal-punt 2 tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, l-identifikazzjoni tal-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja b’ordni effiċjenti tal-proċess (grazzi għall-faċilità, idderivata mill-prossimità bejn il-qorti ddeżinjata u l-kawża, fil-kisba u l-evalwazzjoni tal-evidenza tal-elementi li jikkostitwixxu r-responsabbiltà u d-dannu) hija fattur kostanti: fost ħafna oħrajn, is-sentenzi Kainz, punt 27; Wintersteiger, punti 31 sa 33; tal‑24 ta’ Novembru 2020, Wikingerhof (C‑59/19, EU:C:2020:950), punt 37; u FCA Italy u FPT Industrial, punti 24 u 25.
21      Pereżempju, is-sentenzi eDate Advertising et, punt 50; tat‑28 ta’ Jannar 2015, Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37), punt 56; tas‑17 ta’ Ottubru  2017, Bolagsupplysningen e Ilsjan (C‑194/16, EU:C:2017:766), punt 35; u tat‑12 ta’ Mejju 2021, Vereniging van Effectenbezitters (C‑709/19, EU:C:2021:377), punt 33.
22      Ara r-referenzi fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 21.
23      Sentenza Volvo, punt 33.
24      Sentenza Volvo, punt 34.
25      Deskritti fil-qosor fil-konklużjonijiet tal-Avuukat Ġenerali Richard de la Tour rigward il-kawża Volvo et (C‑30/20, EU:C:2021:322), punti 38 sa 47.
26      Sentenza tal‑5 ta’ Lulju 2018, flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑27/17, EU:C:2018:533; iktar ’il quddiem, “sentenza flyLAL-Lithuanian Airlines”), punti 51 u 52.
27      Digriet tar-rinviju, punti 6.8 u 6.9.
28      L-identifikazzjoni tal-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti bil-bejgħ lill-utent finali fl-App Store NL tista’ tkun semplifikazzjoni eċċessiva. Jekk l-effetti dannużi allegati huma, ċertament, min-naħa tal-utenti, l-isfruttament (allegat) abbużiv tal-pożizzjoni dominanti jseħħ min-naħa tal-iżviluppaturi, fil-forma ta’ impożizzjoni unilaterali ta’ kundizzjonijiet fuq dawk li jixtiequ jipprovdu servizzi li jiġu eżegwiti fuq iOS. Dawn il-kundizzjonijiet jinkludu l-użu tal-IAP u l-kummissjoni li Apple tieħu mill-prezz li l-utenti tal-iOS ser iħallsu lill-iżviluppaturi (u li jkollhom impatt fuqhom stess). Għandu jiġi argumentat, fil-fehma tiegħi, li tali impożizzjoni hija l-fatt li jiġġenera d-dannu għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni ġudizzjarja. Nagħraf li, skont iċ-ċirkustanzi, jista’ ma jkunx faċli għall-utenti finali li jiġi lokalizzat dan il-post. Din id-diffikultà ma jidhirlix li hija insormontabbli: f’dan ir-rigward nirreferi għas-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335; iktar ’il quddiem “sentenza CDC Hydrogen Peroxide”), punt 44.
29      Sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 1998, Réunion européenne et (C‑51/97, EU:C:1998:509), punt 33, fuq il-post fejn isseħħ il-ħsara lill-merkanzija waqt it-trasport bil-baħar.
30      Sentenza tal‑5 ta’ Settembru 2019, AMS Neve et (C‑172/18, EU:C:2019:674), punt 51, rigward “[il-]post fejn il-konvenut ħa d-deċiżjonijet u l-miżuri tekniċi sabiex jattiva l-pubblikazzjonijiet fuq l-internet” ta’ prodotti speċifiċi. Is-sentenza Wintersteiger, punti 34 sa 38, aċċettat dan l-istess kriterju filwaqt li eskludiet, madankollu, minħabba “l-lokalizzazzjoni inċerta tiegħu”, li speċifikatha fil-post tas-server, u ppreferiet il-post ta’ stabbiliment tal-konvenut.
31      Dan il-fatt, fl-opinjoni tiegħi, jiżvela x-xewqa ta’ Apple li tindirizza l-pajjiż u mhux il-komunità ġenerika Olandiża li tista’ tkun imxerrda f’diversi Stati jew, saħansitra, kontinenti.
32      Kif jidher evidenti mid-deċiżjoni interlokutorja tas‑16 ta’ Awwissu 2023, il-punt 6.24.
33      Xi ħaġa li huma prattikament sfurzati jagħmlu, minħabba l-ostakli sabiex jimmodifikaw l-ID ladarba tkun ġiet stabbilita. Permezz ta’ dan il-mudell tan-negozju, Apple stess tifframmenta l-attività tagħha billi tissepara s-swieq. Bl-istess miżura, tiffaċilita l-identifikazzjoni tal-ġurisdizzjoni b’kompetenza internazzjonali u li tiġi delimitata l-portata tagħha.
34      Bħala regola, id-disponibbiltà tal-applikazzjoni ssegwi ftit mumenti wara li l-utent iħallas il-prezz (flimkien mal-kummissjoni).
35      Il-korrispondenza ma hijiex totali, u għalhekk naħseb li nistgħu nitkellmu fuq finzjoni ta’ lokalizzazzjoni. Xiri online mill-App Store NL huwa wkoll teknikament possibbli għall-utenti residenti fil-Pajjiżi l-Baxxi li, wara li jkunu ddikjaraw dan l-Istat Membru bħala pajjiżhom meta jistabbilixxu l-Apple ID tagħhom, ikunu temporanjament barra minnu. Huwa possibbli wkoll għall-utenti li ma humiex residenti fil-Pajjiżi l-Baxxi li jindikaw dak l-Istat Membru fl-Apple ID tagħhom. Id-digriet tar-rinviju ma jindirizzax dawn l-ipoteżi: mill-punti 6.15 u 6.18 tiegħu, dwar il-post fejn seħħ id-dannu, jista’ jiġi dedott li dan jiffoka fuq utenti li jirrisjedu jew li huma stabbiliti (“wonen oder gevestigd zijn”) fil-Pajjiżi l-Baxxi.
36      L-apparat jipprovdi konsistenza materjali lill-fatt li kkawża d-dannu, li ma għandux din.
37      Is-sitwazzjoni ta’ proċeduri multipli għal fatt li huwa, essenzjalment, dejjem l-istess, ma tkunx differenti fil-każ ta’ bejgħ materjali fil-ħwienet fiżiċi (Apple Stores), iżda l-pluralità potenzjali tkun ħafna iktar baxxa. Fil-Pajjiżi l-Baxxi, pereżempju, jidher li hemm biss tliet Apple Stores. Fi kwalunkwe każ, dan il-fatt huwa ċirkustanzjali u ma jistax jiddetermina s-soluzzjoni fil-prinċipju.
38      Osservazzjonijiet bil-miktub tas-sentenza Stichting Right to Consumer Justice, punti 69 sa 75. Sussidjarjament, fil-punt 76 tipproponi li tiġi llimitata l-portata tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, li jistabbilixxi biss il-ġurisdizzjoni internazzjonali. Minħabba d-diffikultajiet marbuta mal-applikazzjoni tad-dispożizzjoni f’ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni, din l-aħħar soluzzjoni ma jidhirlix li hija irraġonevoli. Madankollu, ma taqbilx mal-fehim ikkonsolidat tar-regola: ara iktar ’il fuq, il-punti 44 u 45.
39      Konklużjonijiet ippreżentati fil-kawża Pinckney (C‑170/12, EU:C:2013:400), punt 67.
40      Ma jidhirlix li tista’ tiġi dedotta xi ħaġa oħra mis-sentenzi li, b’interpretazzjoni tal-punt 2 tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, jew tal-preċedenti tagħhom, jirreferu għall-eżerċizzju tar-rikors quddiem “il-qrati” (“tribunales”) jew “il-qrati” (órganos jurisdiccionales) ta’ Stat Membru partikolari, bħal fis-sentenza eDate Advertising et jew fis-sentenza Wintersteiger. Il-plural jintuża wkoll f’każijiet fejn l-interpretazzjoni tal-kriterju “post tal-fatt dannuż” bla dubju twassal għal qorti waħda fi ħdan territorju, kif jiġri meta jiġi identifikat mal-istabbiliment tal-konvenut jew maċ-ċentru tal-interessi prinċipali tal-vittma: ara, minbarra dawn l-istess kawżi, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Gtflix Tv (C‑251/20, EU:C:2021:1036), punt 30.
41      B’hekk, mis-sentenza tal‑11 ta’ Jannar 1990, Dumez France u Tracoba (C‑220/88, EU:C:1990:8), punt 18.
42      Sentenza flyLAL-Lithuanian Airlines, punt 56. It-tqegħid tal-fatt li jikkawża d-dannu f’post wieħed huwa iktar raġonevoli peress li l-qorti indikata bħala tal-post fejn seħħ il-fatt fuq il-bażi tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 ser ikollha ġurisdizzjoni sħiħa, jiġifieri tkun kompetenti li tiddeċiedi dwar id-danni kollha li jirriżultaw mill-attività illegali u li tadotta miżuri li, min-natura tagħhom, huma indiviżibbli: ara s-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2017, Bolagsupplysningen u Ilsjan (C‑194/16, EU:C:2017:766).
43      B’differenza minn tipi oħra ta’ talbiet, it-talba għad-danni hija diviżibbli. Dan ippermetta lill-Qorti tal-Ġustizzja tiżviluppa t-teorija tal-mużajk fid-dinja reali, u tittrasferiha għad-dinja virtwali, billi adottat bħala kriterju ta’ konnessjoni l-aċċessibbiltà tal-informazzjoni ppubblikata fuq l-Internet: sentenzi eDate Advertising et; u tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Gtflix Tv (C‑251/20, EU:C:2021:1036).
44      Sentenza Volvo, punti 40 sa 42.
45      Din il-lokalizzazzjoni hija konsistenti ma’ strateġija kummerċjali li “tfittex” pubbliku ta’ ċertu Stat Membru. Tqis ukoll li l-użu tal-App Store jeħtieġ l-aċċettazzjoni tat-termini u l-kundizzjonijiet tas-servizzi multimedjali ta’ Apple, li Apple stess tiddefinixxihom bħala kuntratt, u li jinkludu klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni lill-qrati tal-post tar-residenza tal-utent ta’ Apple, li ser nirreferi għaliha iktar tard: iktar ’il quddiem punt 84.
46      Is-soluzzjoni tista’ twassal għal differenza fit-trattament tal-kawżi skont il-mezz użat għall-attività li tikkawża d-dannu. Madankollu, huwa probabbli li dan diġà jseħħ f’oqsma oħra, bħall-ksur tad-drittijiet tal-personalità. Wara s-sentenza eDate Advertising et, huwa meħtieġ li jiġi kkunsidrat iċ-ċentru tal-interessi prinċipali tal-vittma sabiex jiġi stabbilit il-post fejn iseħħ id-dannu f’każijiet ta’ tixrid ta’ informazzjoni fuq l-internet.
47      Sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Tibor-Trans (C‑451/18, EU:C:2019:635), punt 31. Fiha kien allegat ksur tal-Artikolu 101 TFUE.
48      Sentenzi flyLAL-Lithuanian Airlines, punt 40; u tad‑29 ta’ Lulju 2019, Tibor-Trans (C‑451/18, EU:C:2019:635), punt 33.
49      Sentenza Volvo, punt 39.
50      Sentenza CDC Hydrogen Peroxide, punt 52; u s-sentenza Volvo, għall-każ li fih l-assi affettwati mill-ftehim kollużivi jkunu ġew akkwistati f’distretti territorjali differenti (iktar ’il fuq, in-nota f’qiegħ il-paġna 44).
51      Din l-interpretazzjoni oriġinarjament tikkonċerna l-kummerċjalizzazzjoni ta’ vetturi mgħammra mill-manifattur tagħhom b’software li jimmanipula d-data relatata mal-emissjonijiet tal-gass tal-egżost, u tirriżulta mill-kombinament tas-sentenza tad‑9 ta’ Lulju 2020, Verein für Konsumenteninformation (C‑343/19, EU:C: 2020:534), mas-sentenzi FCA Italy u FPT Industrial. Peress li s-sentenza Volvo, fil-punt 39, tirreferi espressament għall-ewwel waħda, jista’ jinftiehem li l-post tax-xiri ta’ oġġett fiżiku suġġett għal spiża addizzjonali huwa l-post tal-kunsinna tiegħu, anki jekk din l-ispiża addizzjonali ma tkunx attribwibbli għal difett materjali tal-oġġett.
52      Lanqas ma nistgħu nitkellmu eżattament dwar “kunsinna” tal-kontenut diġitali; dan isir disponibbli online għall-utent, li jkun jista’ jniżżlu minn kwalunkwe sit konness mal-internet.
53      Il-punti 3.8 u 6.41 sa 6.46 mid-deċiżjoni interlokutorja tas‑16 ta’ Awwissu 2023. L-analiżi tal-klawżola ta’ ġurisdizzjoni li tinsab fil-kuntratti ta’ Apple mal-utenti finali wasslet lill-qorti tar-rinviju sabiex teskludi li din il-klawżola tkun applikabbli għad-domandi inkwistjoni.
54      Is-sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, Vereniging van Effectenbezitters (C‑709/19, EU:C:2021:377), punti 38 u 39, eskludiet domanda dwar din il-kwistjoni, billi qieset li hija ipotetika u, għalhekk, inammissibbli. Fil-kawża li tat lok għas-sentenza BMA Nederland intervjeniet fondazzjoni li aġixxiet fid-difiża ta’ interess kollettiv. Il-Qorti tal-Ġustizzja kklassifikat id-dannu lill-kredituri bħala indirett u għalhekk irrilevanti għall-finijiet tal-punt 2 tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012. Hija eskludiet wkoll kwalunkwe rilevanza, għall-istess għanijiet, tar-rikors tal-fondazzjoni, minħabba n-natura tagħha ta’ sempliċi intervenjenti.
55      Sentenzi tat‑18 ta’ Lulju 2013, ÖFAB (C‑147/12, EU:C:2013:490); u CDC Hydrogen Peroxide.
56      Sentenza BMA Nederland.
57      Sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2002, Henkel (C‑167/00, EU:C:2002:555).
58      Iktar ’il fuq, punt 41.
59      Fl-Awstrija, il-liġi li tirregola l-azzjonijiet rappreżentattivi [§ 620 u § 630 tal- Verbandsklagen-Richtlinie-Umsetzungs-Novelle, BGBl. I, 85/2024] attribwixxiet l-għarfien tagħha esklużivament lil qorti waħda. Is-sitwazzjoni ma hijiex l-istess fil-Pajjiżi l-Baxxi.
60      Fost il-karatteristiċi li jiddefinixxu l-grupp ta’ partijiet rappreżentati, għandu jiġi ddikjarat, b’xi mod jew ieħor, li l-membri tiegħu huma detenturi ta’ assi legali leżi minn attività mwettqa, jew li jipproduċi l-effetti tiegħu, fit-territorju li fuqu għandha ġurisdizzjoni l-qorti li quddiemha tiġi ppreżentata t-talba.
61      Il-punt 2 tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, flimkien mal-għażla leġiżlattiva msemmija fil-punt 97. Inwarrab, għalissa, il-possibbiltà li jiġu introdotti miżuri korrettivi sussegwenti għad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni internazzjonali jew territorjali.
62      Skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 1215/2012.
63      Il-premessa 23 tal-proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali, COM(2010) 748 final, kif ukoll il-punt 3.1 tal-intestatura “Elementi legali tal-proposta”, u l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni “Lejn Qafas Orizzontali Ewropew għal Rimedju Kollettiv”, COM(2013) 401 final, punt 3.7.
64      Iktar ’il quddiem, punt 107. Reviżjoni tar-Regolament Nru 1215/2012, li għaddejja bħalissa, tista’ tinkludi regoli speċifiċi għal azzjonijiet rappreżentattivi.
65      Kif indikat ġustament il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, punt 10. Il-Gvern Olandiż, li implika l-kuntrarju fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, appoġġja din il-fehma waqt is-seduta.
66      Huwa għalhekk li qiegħed nindirizzaha, minkejja l-inapplikabbiltà tad-Direttiva għall-kawża.
67      Sentenza tat‑2 ta’ Mejju 2019, Pillar Securitisation (C‑694/17, EU:C:2019:345) punt 35.
68      Sabiex jiġu stabbiliti t-termini eżatti tar-relazzjoni bejn id-Direttiva 2020/1828 u r-Regolament Nru 1215/2012 jeħtieġ li jitqiesu wkoll l-atti tad-dritt tal-Unjoni elenkati fl-Anness I ta’ dik id-Direttiva.
69      Iktar ’il fuq, in-nota f’qiegħ il-paġna 59.
70      Dawn il-proposti kollha jirreferu għall-ħtieġa li jiġi ppreservat l-effett utli tad-Direttiva 2020/1828. Madankollu, nara nuqqas fihom ta’ attenzjoni kbira lejn kif ikunu artikolati mas-soluzzjonijiet f’din id-direttiva. Pereżempju, il-kwistjoni tas-sede tal-entità awtorizzata sabiex tressaq azzjoni rappreżentattiva tqajjem ħafna dubji f’azzjonijiet transkonfinali fis-sens tad-Direttiva 2020/1828: ara l-punt 7 tal-Artikolu 3, u l-Artikolu 6 tagħha.
71      Osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Olandiż, punti 3 u 13. Ma huwiex ċar jekk din l-interpretazzjoni tikkorrispondix għall-post tal-fatt li kkawża d-dannu jew għall-post fejn seħħ id-dannu. Stichting App Stores Claims tallega xi ħaġa simili rigward il-post fejn seħħ id-dannu (osservazzjonijiet bil-miktub, punt 3.1, b’risposta għad-domanda 2a).
72      L-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, punti 81, 83 u 88.
73      L-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Stichting Right to Consumer Justice, punt 94.
74      L-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Stichting Right to Consumer Justice, punt 95.
75      Ara, iktar ’il fuq, il-punti 38 et seq. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma tevitax il-finzjonijiet ta’ lokalizzazzjoni meta tinterpreta l-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012. Għall-kuntrarju, kif spjegajt, hija tużahom f’sitwazzjonijiet fejn ikun diffiċli li jiġi ddeterminat il-fatt li kkawża d-dannu, minħabba l-immaterjalità tal-attività (il-fatt) jew il-konsegwenzi tagħha (id-dannu). F’dawn iċ-ċirkustanzi, problema intrinsika, marbuta man-natura tal-fattur ta’ konnessjoni minqux fid-dispożizzjoni, tfixkel l-applikazzjoni tiegħu. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja tuża l-finzjoni tal-lokalizzazzjoni ggwidata mill-prinċipji li jispiraw id-dispożizzjoni nnifisha.
76      Fil-punt 19 tal-osservazzjonijiet tiegħu, il-Gvern Olandiż jinvoka l-analoġija mal-punt 42 tas-sentenza Volvo sabiex jargumenta l-oppost. Fl-opinjoni tiegħu, il-konvenut ikun jaf il-post fejn ikollha s-sede tagħha l-entità, sabiex ikun jista’ jiffaċċja talba quddiem il-qrati ta’ dak il-post. Huwa jżid li, meta tali entità tkun stabbilita fil-Pajjiżi l-Baxxi għal dejn speċifiku, għandha tagħmel ftehim mal-konvenut qabel tieħu l-azzjoni tagħha. Ma jidhirlix li huwa neċessarju li nispjega li din ma hijiex il-prevedibbiltà msemmija fil-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012. Fir-rigward tal-punt 42 tas-sentenza Volvo, dan jirreferi għall-ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali attribwita lill-qorti tad-domiċilju tal-vittma, bħala rappreżentant tal-post tad-dannu subit bħala riżultat tal-akkwist minnha ta’ pluralità ta’ oġġetti materjali f’diversi siti. Ma nara ebda analoġija possibbli mal-argument difiż mill-Gvern Olandiż.
77      B’mod iktar preċiż, għall-provi li ser jiffaċilitaw l-istabbiliment tar-responsabbiltà, id-dannu u r-rabta kawżali, kif ukoll l-evalwazzjoni tad-dannu.
78      Waqt is-seduta, il-Gvern Olandiż indika li jista’ wkoll jaqbel ma’ din l-interpretazzjoni.
79      Skont il-Kummissjoni (il-punt 86 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha), kumpannija li toffri prodotti u servizzi f’territorju partikolari għandha tassumi li tista’ tiġi mħarrka f’dak l-istess territorju mix-xerrejja li jemmnu li jkunu ġarrbu dannu. Nemmen, madankollu, li din id-dikjarazzjoni ġenerali ma tiġġustifikax li tali kumpannija għandha neċessarjament tkun tista’ tiġi mħarrka, għad-danni kollha kkawżati mill-attività lil diversi partijiet milquta, quddiem kwalunkwe qorti li tkun tinsab f’dan it-territorju, fid-diskrezzjoni ta’ parti terza qorti ex post facto: ir-riskju li għandu jitqies ma huwiex l-istess, peress li l-ġestjoni tal-proċedura ma hijiex identika.
80      Nirreferi għall-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Vereniging van Effectenbezitters (C‑709/19, EU:C:2020:1056), punt 95.
81      Ara t-testi riprodotti fin-noti ta’ qiegħ il-paġna 76 u 79. La l-Gvern Olandiż u lanqas il-Kummissjoni ma janalizzaw il-konsegwenzi tal-proposti rispettivi tagħhom f’termini ta’ prossimità mal-provi, bħallikieku l-fatt li l-qrati potenzjalment kompetenti kollha jinsabu fl-Istat Membru nnifsu jkun garanzija suffiċjenti f’dan ir-rigward. Stichting App Stores Claims sempliċement tafferma l-eżistenza ta’ rabta mill-qrib bejn ir-rechtbank Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Amsterdam) u l-kawża (il-punt 2.13 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha).
82      Bla ħsara għal dak li ser nindika iktar ’il quddiem: ara l-punti 139 u 140.
83      Iktar ’il fuq, punt 66.
84      Iktar ’il fuq, punti 44 u 45.
85      Fil-fatt, hija proposta li għandha appoġġ akkademiku sinjifikattiv: ara “The Reform of the Brussels I Regulation — Academic Position Paper”, approvat mill-European Association of Private International Law (EAPIL), aċċessibbli fuq https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4853421, p. 13.
86      Dan kien enfasizzat mill-Kummissjoni fis-seduta.
87      Sentenza Volvo, punt 35.
88      B’analoġija, is-sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2014, Sanders u Huber (C‑400/13 u C‑408/13, EU:C:2014:2461), punt 35.
89      Sentenzi Volvo, punt 34; u tat‑30 ta’ Ġunju 2022, Allianz Elementar Versicherung (C‑652/20, EU:C:2022:514), punt 56.
90      Sentenza Volvo, punt 37.
91      Fil-punti 7.13 u 7.16 tiegħu, id-digriet tar-rinviju jiffoka d-domandi 1c u 2c fuq dan l-Artikolu tar-Rv, u għaldaqstant ser niffoka fuqu.
92      Sentenzi tal‑15 ta’ Mejju 1990, Hagen (C‑365/88, EU:C:1990:203), punt 17; tal‑31 ta’ Mejju 2018, Nothartová (C‑306/17, EU:C:2018:360), punt 28, u tas‑6 ta’ Ottubru 2021, TOTO u Vianini Lavori (C‑581/20, EU:C:2021:808), punt 68.
93      Sentenzi tal‑15 ta’
Mejju 1990, Hagen (C‑365/88, EU:C:1990:203), punt 20; u tat‑18 ta’ Diċembru 2014, Sanders u Huber (C‑400/13 u C‑408/13, EU:C:2014:2461), punt 32.
94      Fil-prinċipju, il-kontradizzjoni fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ isseħħ fuq livell intern. Madankollu, deċiżjoni ta’ Stat Membru tista’, mill-inqas ipotetikament, tostakola r-rikonoxximent, fi Stat Membru ieħor, ta’ deċiżjoni maħruġa fl-ewwel wieħed, jekk din tkun inkompatibbli ma’ deċiżjoni preċedenti ta’ dan l-istess Stat, iżda b’tifsira kuntrarja. Id-dispożizzjonijiet tat-Taqsima 9 tal-Kapitolu II tar-Regolament Nru 1215/2012, imfassla sabiex jippromwovu “amministrazzjoni armonjuża tal-ġustizzja”, jipprovdu sabiex tiġi minimizzata l-possibbiltà ta’ proċeduri paralleli u jipprevjenu milli jinħarġu deċiżjonijiet konfliġġenti fl-Istati Membri (jew, f’ċerti każijiet, pajjiżi terzi).
95      It-tħassib għal amministrazzjoni aħjar tal-ġustizzja fis-sens espost fit-test ta’ dawn il-konklużjonijiet, fl-interess kemm tal-partijiet kif ukoll tas-soċjetà inġenerali, għandu manifestazzjonijiet speċifiċi fir-Regolament Nru 1215/2012: ara l-Artikolu 8 u d-dispożizzjonijiet mit-Taqsima 9 tal-Kapitolu II.
96      Intuwittivament, huwa loġiku li wieħed jaħseb li l-vantaġġi assoċjati ma’ azzjoni rappreżentattiva, meta mqabbla mal-azzjoni individwali, jiġu mmassimizzati billi jinġabru t-talbiet kollha relatati mal-istess fatti u mal-istess konvenut, jew relatati ma’ xulxin. Fil-prattika, madankollu, dan ma għandux għalfejn ikun il-każ. Dwar l-effetti negattivi possibbli tal-akkumulazzjoni ta’ azzjonijiet relatati, ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2024, Rada Nadzorcza Getin Noble Bank et (C‑118/23, EU:C:2024:1013), punt 74.
97      F’dan il-kuntest, jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni jekk it-talbiet jikkonċernawx materji li fir-rigward tagħhom il-leġiżlatur (Ewropew jew nazzjonali) jippromwovi l-użu ta’ azzjonijiet rappreżentattivi u, b’mod partikolari, jekk il-konċentrazzjoni tal-proċeduri tippromwovix l-għanijiet aħħarija sottostanti għal tali promozzjoni.