62024CJ0458_RES
Υπόθεση C‑458/24 [Daraa] (
i
)
DO
κατά
Bundesrepublik Deutschland
(αίτηση του Verwaltungsgericht Sigmaringen για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 5ης Μαρτίου 2026
«Προδικαστική παραπομπή – Πολιτική ασύλου – Κανονισμός (ΕΕ) 604/2013 – Άρθρο 3, παράγραφος 2 – Άρθρο 29 – Μεταφορά του αιτούντος άσυλο στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας – Αναστολή, από το υπεύθυνο κράτος μέλος, της αναδοχής και της εκ νέου ανάληψης των αιτούντων άσυλο – Οδηγία (ΕΕ) 2013/32 – Άρθρο 33 – Περιπτώσεις απαράδεκτων αιτήσεων»
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Κριτήρια και μηχανισμοί για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας – Κανονισμός 604/2013 – Διαδικασίες αναδοχής και εκ νέου ανάληψης – Προθεσμία για την πραγματοποίηση της μεταφοράς του αιτούντος διεθνή προστασία – Συνέπεια της μη τήρησης της προθεσμίας – Μεταβίβαση της ευθύνης για την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας στο κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα – Λόγοι μη τήρησης της προθεσμίας και κράτος ή πρόσωπο στο οποίο μπορεί να καταλογιστεί η μη τήρησή της – Δεν ασκούν επιρροή
(Κανονισμός 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 29 §§ 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 45-47, 49-61)
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Κριτήρια και μηχανισμοί για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας – Κανονισμός 604/2013 – Διαδικασίες αναδοχής και εκ νέου ανάληψης – Μονομερής αναστολή από το κράτος μέλος που είχε αρχικώς προσδιοριστεί ως υπεύθυνο – Μη ύπαρξη συστημικών ελλείψεων που συνεπάγονται κίνδυνο απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης – Προσδιορίζον κράτος μέλος – Υποχρέωση του εν λόγω κράτους να εξετάσει τα κριτήρια προσδιορισμού του υπεύθυνου κράτους μέλους και να καταστεί το ίδιο υπεύθυνο – Δεν υφίσταται – Πρόσωπα για τα οποία έχει εκδοθεί απόφαση μεταφοράς – Μη τήρηση της προθεσμίας μεταφοράς – Ευθύνη εξέτασης μεταβιβαζόμενη αυτοδικαίως στο κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα – Μη τήρηση οφειλόμενη στη μονομερή αναστολή – Δεν ασκεί επιρροή
(Κανονισμός 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 3 § 2, εδ. 2 και 3, και 29 §§ 1 και 2)
(βλ. σκέψη 66, διατακτ. 1)
Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας – Οδηγία 2013/32 – Διαδικασία εξέτασης αίτησης διεθνούς προστασίας – Αίτηση δυνάμενη να θεωρηθεί απαράδεκτη από τα κράτη μέλη – Λόγος – Άλλο κράτος μέλος το οποίο είναι υπεύθυνο για την εξέταση και το οποίο έχει δεχθεί αίτημα αναδοχής ή εκ νέου ανάληψης του αιτούντος – Δεν επιτρέπεται – Απόφαση περί μεταφοράς και μη εξετάσεως δυνάμει του κανονισμού 604/2013 – Επιτρέπεται
(Οδηγία 2013/32 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 33 § 1)
(βλ. σκέψη 73, διατακτ. 3)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως του Verwaltungsgericht Sigmaringen (διοικητικού πρωτοδικείου Sigmaringen, Γερμανία), ερμηνεύει τον κανονισμό 604/2013 (
1
) και την οδηγία 2013/32 (
2
) προκειμένου να διευκρινίσει ζητήματα ευθύνης σχετικά με την εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας σε περίπτωση που το υπεύθυνο κράτος μέλος έχει αναστείλει την αναδοχή των ενδιαφερομένων αιτούντων.
Ο Σύρος υπήκοος DO εισήλθε στη Γερμανία στις 18 Απριλίου 2023 και υπέβαλε εκεί αίτηση ασύλου στις 26 Απριλίου του ίδιου έτους. Ως υπεύθυνο κράτος μέλος για την εξέταση της αίτησης αυτής προσδιορίστηκε, ωστόσο, η Ιταλική Δημοκρατία.
Η Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων, Γερμανία) υπέβαλε στην Ιταλική Δημοκρατία αίτημα αναδοχής του DO, χωρίς όμως να λάβει απάντηση. Σύμφωνα με το άρθρο 22, παράγραφος 7, του κανονισμού Δουβλίνο III, θεώρησε, ως εκ τούτου, ότι το αίτημα έγινε δεκτό και αποφάσισε στις 18 Ιουλίου 2023 να απορρίψει την αίτηση ασύλου του DO ως απαράδεκτη.
Στις 27 Ιουλίου 2023 ο DO άσκησε προσφυγή κατά της ως άνω αποφάσεως ενώπιον του Verwaltungsgericht Sigmaringen (διοικητικού πρωτοδικείου Sigmaringen), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι από δύο εγκυκλίους των ιταλικών αρχών οι οποίες κυκλοφόρησαν τον Δεκέμβριο του 2022 προκύπτει ότι, προσωρινώς και πλην εξαιρέσεων, η Ιταλική Δημοκρατία δεν δέχεται πλέον μεταφορές αιτούντων διεθνή προστασία προς την Ιταλία κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού Δουβλίνο III. Ως εκ τούτου, αρνείται να αναδεχθεί αιτούντες διεθνή προστασία για τους οποίους είναι υπεύθυνη δυνάμει του εν λόγω κανονισμού.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο πλείονα προδικαστικά ερωτήματα ζητώντας, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν, αφενός, στην ιδιαίτερη περίπτωση κατά την οποία το κράτος μέλος που είχε αρχικώς προσδιοριστεί ως υπεύθυνο ανέστειλε μονομερώς την αναδοχή και την εκ νέου ανάληψη των αιτούντων διεθνή προστασία, η ευθύνη για την εξέταση αιτήσεων μεταβιβάζεται στο προσδιορίζον κράτος μέλος. Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν η οδηγία 2013/32 επιτρέπει την απόρριψη αίτησης διεθνούς προστασίας ως απαράδεκτης, για τον λόγο ότι το υπεύθυνο κράτος μέλος δεν είναι διατεθειμένο να αναδεχθεί ή να αναλάβει εκ νέου αιτούντα διεθνή προστασία.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά πρώτον, όσον αφορά την ευθύνη εξέτασης αίτησης διεθνούς προστασίας, το Δικαστήριο υπενθυμίζει καταρχάς ότι το προσδιορίζον κράτος μέλος μπορεί να καταστεί το ίδιο το υπεύθυνο κράτος μέλος για την εν λόγω εξέταση. Τούτο συμβαίνει αν του είναι αδύνατον, εξαιτίας «συστημικών ελλείψεων» στη διαδικασία ασύλου και στις συνθήκες υποδοχής των αιτούντων, οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα να υπάρχει «κίνδυνος απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, κατά την έννοια του άρθρου 4 του Χάρτη [των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης]», να μεταφέρει τον αιτούντα στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο και αν διαπιστώσει, μετά την περαιτέρω εξέταση των κριτηρίων του κεφαλαίου III του κανονισμού Δουβλίνο III, ότι δεν μπορεί να μεταφέρει τον αιτούντα σε κράτος μέλος που έχει προσδιοριστεί ως υπεύθυνο βάσει των προαναφερθέντων κριτηρίων ή στο πρώτο κράτος μέλος στο οποίο υποβλήθηκε η αίτηση.
Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι αυτό και μόνον το γεγονός της μονομερούς αναστολής της αναδοχής και της εκ νέου ανάληψης των αιτούντων διεθνή προστασία, όπως η επίμαχη εν προκειμένω αναστολή, δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη διαπίστωση ότι υπάρχουν συστημικές ελλείψεις οι οποίες συνεπάγονται κίνδυνο απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης.
Σε μια τέτοια περίπτωση, το προσδιορίζον κράτος μέλος δεν οφείλει ούτε να συνεχίσει την εξέταση των κριτηρίων που καθορίζονται στο κεφάλαιο III του κανονισμού Δουβλίνο III βάσει της εν λόγω διάταξης, ούτε να καταστεί το ίδιο υπεύθυνο κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του ίδιου κανονισμού.
Δεν είναι επομένως δυνατόν να γίνει δεκτό ότι υφίσταται άγραφη προϋπόθεση εφαρμογής του άρθρου 3, παράγραφος 2, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, του κανονισμού Δουβλίνο III, κατά την οποία το υπεύθυνο κράτος μέλος πρέπει να είναι διατεθειμένο να αναδεχθεί ή να αναλάβει εκ νέου τους αιτούντες διεθνή προστασία.
Εν συνεχεία, πάντα στο πλαίσιο μονομερούς αναστολής της αναδοχής και της εκ νέου ανάληψης αιτούντων διεθνή προστασία από κράτος μέλος, το Δικαστήριο εξετάζει τον κίνδυνο, στον οποίο αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο, η πρόσβαση του ενδιαφερόμενου αιτούντος διεθνή προστασία στη διαδικασία διεθνούς προστασίας να παρεμποδιστεί αδικαιολόγητα και, εν τέλει, κανένα κράτος μέλος να μην εξετάσει την αίτησή του.
Συναφώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το άρθρο 29, παράγραφος 2, του κανονισμού Δουβλίνο III προβλέπει αυτοδίκαιη μεταβίβαση της ευθύνης στο κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα, χωρίς να εξαρτά τη μεταβίβαση αυτή από οποιαδήποτε αντίδραση του υπεύθυνου κράτους μέλους, όταν η μεταφορά του αιτούντος προς το υπεύθυνο κράτος μέλος δεν πραγματοποιηθεί εντός της προθεσμίας μεταφοράς, η οποία είναι, κατ’ αρχήν, έξι μηνών. Η διάταξη αυτή έχει ευρεία διατύπωση και ουδόλως προβλέπει ότι η ευθύνη μεταβιβάζεται σε συγκεκριμένες μόνον περιπτώσεις. Ως εκ τούτου, η ευθύνη μεταβιβάζεται ανεξαρτήτως των λόγων για τους οποίους δεν πραγματοποιήθηκε η μεταφορά εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας και ανεξαρτήτως του αν η μη πραγματοποίηση της μεταφοράς μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα, στο υπεύθυνο κράτος μέλος ή στον ενδιαφερόμενο. Η ευθύνη μεταβιβάζεται, επομένως, ακόμη και στην περίπτωση που η μεταφορά του ενδιαφερομένου δεν ήταν δυνατόν να ολοκληρωθεί εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας μεταφοράς λόγω του ότι το κράτος μέλος που έχει προσδιοριστεί ως υπεύθυνο βάσει των κριτηρίων που καθορίζονται στο κεφάλαιο III του κανονισμού Δουβλίνο III ανέστειλε μονομερώς τις αναδοχές και εκ νέου αναλήψεις.
Οι σκοποί που επιδιώκει ο κανονισμός Δουβλίνο III επιρρωννύουν την ερμηνεία αυτή. Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, δεδομένου του σκοπού της ταχύτητας κατά τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας και της διασφάλισης της πραγματικής πρόσβασης στις διαδικασίες χορηγήσεως τέτοιας προστασίας, οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας ενδέχεται να απαιτείται να εξετάζονται από κράτος μέλος διαφορετικό από αυτό που ορίσθηκε ως υπεύθυνο βάσει των κριτηρίων του κεφαλαίου III του κανονισμού Δουβλίνο III, σε περίπτωση μη πραγματοποίησης της μεταφοράς του αιτούντος εντός της ταχθείσας προθεσμίας μεταφοράς.
Συναφώς, το Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι η ερμηνεία αυτή παρέχει τη δυνατότητα στο κράτος μέλος που έχει προσδιοριστεί ως υπεύθυνο να αποφύγει –κατά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς και αναστέλλοντας απλώς και μόνον μονομερώς τις διαδικασίες αναδοχής και εκ νέου ανάληψης των αιτούντων διεθνή προστασία– τις ευθύνες που υπέχει από τον κανονισμό Δουβλίνο III. Εντούτοις, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, ακόμη και σε μια τέτοια περίπτωση, απόκειται στο κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα και στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο να συνεννοηθούν και να συνεργαστούν προκειμένου να επιτύχουν την πραγματοποίηση της μεταφοράς πριν από τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς. Επιπλέον, η ευθύνη του κράτους μέλους που έχει προσδιοριστεί ως υπεύθυνο παραμένει πλήρης και ακέραια κατά τη διάρκεια της προθεσμίας μεταφοράς και, ως εκ τούτου, κατά τη διάρκεια της προθεσμίας αυτής, διατηρείται το σύστημα των κριτηρίων προσδιορισμού της ευθύνης που θεσπίζει ο κανονισμός Δουβλίνο ΙΙΙ.
Η αυτοδίκαιη μεταβίβαση της ευθύνης για την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας σε περίπτωση μη πραγματοποίησης της μεταφοράς του ενδιαφερομένου εντός της προθεσμίας αυτής είναι, εν τέλει, ο μόνος τρόπος να διασφαλιστεί η πραγματική πρόσβαση του προσώπου αυτού στη διαδικασία ασύλου.
Τέλος, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να δικαιολογήσουν τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχουν από το δίκαιο της Ένωσης στηριζόμενα στο γεγονός ότι άλλα κράτη μέλη παραβαίνουν τις υποχρεώσεις τους. Το μέσο αντιμετώπισης ενδεχόμενης παραβάσεως του κανονισμού Δουβλίνο III την οποία διαπράττει το κράτος μέλος που είχε αρχικώς προσδιοριστεί ως υπεύθυνο έγκειται στη δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οποιουδήποτε άλλου κράτους μέλους να ασκήσουν προσφυγή λόγω παραβάσεως κατά του εν λόγω κράτους μέλους.
Κατά δεύτερον, όσον αφορά το ζήτημα αν αίτηση διεθνούς προστασίας μπορεί να απορριφθεί ως απαράδεκτη για τον λόγο ότι το υπεύθυνο κράτος μέλος δεν είναι διατεθειμένο να αναδεχθεί ή να αναλάβει εκ νέου τον αιτούντα διεθνή προστασία, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το άρθρο 33, παράγραφος 1, της οδηγίας 2013/32 απαριθμεί εξαντλητικώς τις περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να θεωρήσουν μια αίτηση διεθνούς προστασίας ως απαράδεκτη. Ως εκ τούτου, και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι οι απαριθμούμενοι λόγοι απαραδέκτου ισχύουν κατ’ εξαίρεση, η εν λόγω διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται στενά και δεν μπορεί επομένως να εφαρμοστεί σε περίπτωση η οποία δεν αντιστοιχεί στο γράμμα της.
Η διάταξη αυτή διακρίνει σαφώς τις περιπτώσεις στις οποίες μια αίτηση διεθνούς προστασίας δεν εξετάζεται κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού Δουβλίνο III από εκείνες στις οποίες μια τέτοια αίτηση μπορεί να απορριφθεί ως απαράδεκτη για έναν από τους λόγους που απαριθμούνται εξαντλητικώς στο άρθρο 33, παράγραφος 2, της οδηγίας 2013/32.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι η εν λόγω διάταξη δεν επιτρέπει την απόρριψη αίτησης διεθνούς προστασίας ως απαράδεκτης για τον λόγο ότι το υπεύθυνο κράτος μέλος δεν είναι διατεθειμένο να αναδεχθεί ή να αναλάβει εκ νέου τον αιτούντα διεθνή προστασία.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα (ΕΕ 2013, L 180, σ. 31, στο εξής: κανονισμός Δουβλίνο III).
(
2
)	Οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60).