62023CJ0610
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 3 lipca 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Ochrona międzynarodowa – Wspólne procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32/UE – Artykuł 46 – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 47 – Prawo do skutecznego środka zaskarżenia – Wymóg pełnego rozpatrzenia ex nunc środka zaskarżenia – Obowiązek osobistego stawiennictwa przed organem właściwym do rozpatrzenia środka zaskarżenia – Domniemanie wniesienia środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie – Odrzucenie środka zaskarżenia jako oczywiście bezzasadnego bez badania sprawy co do istoty – Zasada proporcjonalności
W sprawie C‑610/23 [Al Nasiria] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Dioikitiko Protodikeio Thessalonikis (sąd administracyjny pierwszej instancji w Salonikach, Grecja) postanowieniem z dnia 30 czerwca 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 3 października 2023 r., w postępowaniu:
FO
przeciwko
Ypourgos Metanastefsis kai Asylou,
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: F. Biltgen, prezes izby, T. von Danwitz (sprawozdawca), wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego pierwszej izby, A. Kumin, I. Ziemele i S. Gervasoni, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu rządu greckiego – Z. Chatzipavlou, K. Georgiadis i T. Papadopoulou, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – F. Blanc-Simonetti i A. Katsimerou, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 6 lutego 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy zasadniczo wykładni art. 46 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60) w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy FO a Ypourgos Metanastefsis kai Asylou (ministrem ds. imigracji i azylu, Grecja) w przedmiocie odrzucenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez FO.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3
Artykuł 33 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. [Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, s. 150, nr 2545 (1954)], która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r., i uzupełnionej Protokołem dotyczącym statusu uchodźców, sporządzonym w Nowym Jorku w dniu 31 stycznia 1967 r., który wszedł w życie w dniu 4 października 1967 r., zatytułowany „Zakaz wydalania lub zawracania”, przewiduje w ust. 1:
„Żadne umawiające się państwo nie wydali lub nie zawróci w żaden sposób uchodźcy do granicy terytoriów, gdzie jego życiu lub wolności zagrażałoby niebezpieczeństwo ze względu na jego rasę, religię, obywatelstwo, przynależność do określonej grupy społecznej lub przekonania polityczne”.
Prawo Unii
Dyrektywa 2008/115/WE
4
Artykuł 7 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. 2008, L 348, s. 98) stanowi w ust. 4:
„Jeżeli istnieje ryzyko ucieczki lub jeżeli wniosek o pozwolenie na legalny pobyt został odrzucony jako oczywiście bezzasadny lub zawierający fałszywe informacje, lub jeżeli dana osoba stanowi zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub bezpieczeństwa narodowego, państwo członkowskie może wstrzymać się od wyznaczenia terminu dobrowolnego wyjazdu, lub może wyznaczyć termin krótszy niż siedem dni”.
5
Artykuł 11 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje:
„Decyzji nakazującej powrót towarzyszy zakaz wjazdu:
a)
jeżeli nie wyznaczono terminu dobrowolnego wyjazdu, lub
b)
jeżeli zobowiązanie do powrotu nie zostało wykonane.
W innych przypadkach decyzjom nakazującym powrót może towarzyszyć zakaz wjazdu”.
Dyrektywa 2011/95/UE
6
Artykuł 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9) stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
d)
»uchodźca« oznacza obywatela państwa trzeciego, który na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do szczególnej grupy społecznej przebywa poza państwem swojego obywatelstwa i nie może lub nie chce z powodu tej obawy korzystać z ochrony tego państwa, lub bezpaństwowca, który przebywając z takich samych powodów jak wyżej poza państwem swojego dawnego miejsca zwykłego pobytu, nie może lub nie chce z powodu tej obawy powrócić do tego państwa i do którego nie ma zastosowania art. 12;
[…]
f)
»osoba kwalifikująca się do otrzymania ochrony uzupełniającej« oznacza obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który nie kwalifikuje się do uznania go za uchodźcę, lecz co do którego wykazano zasadnie, że jeśli wróci do swojego kraju pochodzenia, a w przypadku bezpaństwowca – do państwa swojego dawnego miejsca zwykłego pobytu, może mu rzeczywiście grozić poważna krzywda określona w art. 15, i do którego nie ma zastosowania art. 17 ust. 1 i 2 oraz który nie może lub ze względu na takie ryzyko nie chce korzystać z ochrony tego państwa;
[…]”.
7
Artykuł 4 tej dyrektywy, zatytułowany „Ocena faktów i okoliczności”, stanowi:
„1.   Państwa członkowskie mogą nałożyć na wnioskodawcę obowiązek jak najszybszego przedstawienia wszystkich elementów niezbędnych do uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Obowiązkiem państwa członkowskiego jest ocenienie odpowiednich elementów wniosku we współpracy z wnioskodawcą.
[…]
3.   Ocena wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest przeprowadzana indywidualnie dla każdego przypadku i obejmuje m.in.:
a)
wszystkie istotne fakty odnoszące się do kraju pochodzenia w momencie podejmowania decyzji w sprawie wniosku, w tym również przepisy ustawowe i wykonawcze kraju pochodzenia oraz sposoby ich wykonywania;
b)
odpowiednie oświadczenia i dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę, informujące, czy wnioskodawca doznał lub może doznać prześladowań lub poważnej krzywdy;
c)
indywidualną sytuację i osobiste uwarunkowania wnioskodawcy, w tym takie czynniki, jak jego przeszłość, płeć i wiek – by ocenić, czy w świetle osobistych uwarunkowań wnioskodawcy akty, których doświadczył lub na które mógłby zostać narażony, stanowią prześladowanie lub powodują poważną krzywdę;
[…]
5.   W przypadku gdy państwo członkowskie stosuje zasadę, że obowiązkiem wnioskodawcy jest uzasadnienie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, i gdy niektóre treści oświadczeń wnioskodawcy nie są poparte dokumentami ani innymi dowodami, potwierdzenie takich treści nie jest konieczne pod następującymi warunkami:
a)
wnioskodawca poczynił rzeczywisty wysiłek, aby uzasadnić swój wniosek;
b)
wszystkie właściwe elementy będące w posiadaniu wnioskodawcy zostały przedstawione oraz złożono zadowalające wyjaśnienia co do braku innych istotnych elementów;
c)
oświadczenia wnioskodawcy zostały uznane za spójne i wiarygodne i nie są sprzeczne z dostępnymi szczegółowymi i ogólnymi informacjami mającymi znaczenie dla sprawy wnioskodawcy;
d)
wnioskodawca wystąpił o udzielenie ochrony międzynarodowej w najwcześniejszym możliwym terminie, chyba że może on wskazać zasadny powód, dlaczego tego nie zrobił; oraz
e)
stwierdzono ogólną wiarygodność wnioskodawcy”.
Dyrektywa 2013/32
8
Motywy 18, 23, 25, 43 i 50 dyrektywy 2013/32 stanowią, co następuje:
„(18)
Podejmowanie decyzji w sprawie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w najkrótszym możliwym terminie leży w interesie zarówno państw członkowskich, jak i wnioskodawców, bez uszczerbku dla odpowiedniego i kompletnego rozpatrywania wniosku.
[…]
(23)
W postępowaniach odwoławczych, z zastrzeżeniem pewnych warunków, wnioskodawcom należy zapewnić bezpłatną pomoc prawną i reprezentację ze strony osób uprawnionych do takich czynności na mocy prawa krajowego. Ponadto, na wszystkich etapach postępowania, wnioskodawcy powinni mieć prawo do konsultowania się, na swój własny koszt, z doradcą lub zastępcą prawnym, dopuszczonymi lub uprawnionymi do takiej działalności na mocy prawa krajowego.
[…]
(25)
W interesie prawidłowego uznania osób potrzebujących ochrony za uchodźców w rozumieniu art. 1 konwencji [dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r.] lub za osoby kwalifikujące się do objęcia ich ochroną uzupełniającą, każdy wnioskodawca powinien mieć skuteczny dostęp do procedur, możliwość współpracy i właściwego komunikowania się z właściwymi organami w celu przedstawienia istotnych okoliczności faktycznych swojej sprawy oraz wystarczające gwarancje proceduralne w celu prowadzenia swojej sprawy na wszystkich etapach procedury. Ponadto procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej powinna zasadniczo zapewniać wnioskodawcy przynajmniej prawo pobytu do czasu wydania decyzji przez organ rozstrzygający, […] prawo do odpowiedniego powiadomienia o decyzji oraz o jej faktycznym i prawnym uzasadnieniu; możliwość konsultowania się z doradcą lub zastępcą prawnym; prawo do uzyskania informacji o swojej sytuacji prawnej w decydujących momentach procedury w języku, który rozumie lub co do którego można zasadnie przyjąć, że zostanie przez niego zrozumiany, jak również – w przypadku decyzji odmownej – prawo do skutecznego środka zaskarżenia do sądu.
[…]
(43)
Państwa członkowskie powinny rozpatrzyć wszystkie wnioski pod względem merytorycznym, to jest ocenić, czy dany wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia mu ochrony międzynarodowej zgodnie z dyrektywą [2011/95], z wyjątkiem przypadków, w których niniejsza dyrektywa stanowi inaczej, w szczególności w przypadku, gdy można zasadnie przypuszczać, że inne państwo rozpatrzyłoby wniosek lub zapewniłoby wystarczającą ochronę. […]
[…]
(50)
W myśl podstawowej zasady prawa unijnego od decyzji podjętych w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, decyzji dotyczących odmowy wznowienia rozpatrywania wniosku po jego umorzeniu oraz decyzji w sprawie cofnięcia statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej przysługują skuteczne środki zaskarżenia do sądu”.
9
Artykuł 2 dyrektywy 2013/32, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy:
[…]
f)
»organ rozstrzygający« oznacza każdy organ quasi-sądowy lub administracyjny w państwie członkowskim odpowiedzialny za rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej i właściwy do podejmowania decyzji w takich sprawach w pierwszej instancji;
[…]”.
10
Artykuł 28 tej dyrektywy, zatytułowany „Procedura w przypadku dorozumianego wycofania lub zaprzestania popierania wniosku”, przewiduje w ust. 1 i 2:
„1.   Gdy istnieją zasadne powody, aby uważać, że wnioskodawca wycofał wniosek lub zaprzestał jego popierania, państwa członkowskie zapewniają, aby organ rozstrzygający podjął decyzję o umorzeniu postępowania albo, pod warunkiem że organ rozstrzygający uzna wniosek za bezzasadny po odpowiednim rozpatrzeniu jego treści merytorycznej zgodnie z art. 4 dyrektywy [2011/95], decyzję o odrzuceniu wniosku.
Państwa członkowskie mogą przyjąć domniemanie, że wnioskodawca w sposób dorozumiany wycofał wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub zaprzestał jego popierania w szczególności, kiedy upewniono się, że:
a)
nie odpowiedział on na żądania dostarczenia informacji mających znaczenie z punktu widzenia wniosku w rozumieniu art. 4 dyrektywy [2011/95] lub nie stawił się na przesłuchanie, o którym mowa w art. 14–17 niniejszej dyrektywy, chyba że wnioskodawca wykaże w rozsądnym terminie, że to zaniechanie było spowodowane okolicznościami, na które nie miał wpływu;
b)
zbiegł z miejsca, w którym zamieszkiwał lub był przetrzymywany lub opuścił takie miejsce bez zezwolenia, nie kontaktując się z właściwym organem w rozsądnym terminie, lub nie wywiązał się w rozsądnym terminie z obowiązku zgłaszania się lub innych obowiązków kontaktowania się, chyba że wnioskodawca wykaże, że było to spowodowane okolicznościami, na które nie miał wpływu.
Państwa członkowskie mogą ustanowić terminy lub wytyczne do celów wdrażania tych przepisów.
2.   Państwa członkowskie zapewniają, aby wnioskodawca, który zgłosi się ponownie do właściwego organu po podjęciu decyzji o umorzeniu postępowania, o której mowa w ust. 1, miał prawo do wystąpienia o ponowne otwarcie sprawy lub do wystąpienia z nowym wnioskiem, który nie podlega procedurze, o której mowa w art. 40 i 41.
Państwa członkowskie mogą ustanowić termin wynoszący co najmniej dziewięć miesięcy, po upływie którego niemożliwe jest ponowne otwarcie sprawy wnioskodawcy, a nowy wniosek może być traktowany jak kolejny wniosek i podlegać procedurze, o której mowa w art. 40 i 41. Państwa członkowskie mogą postanowić, że sprawa wnioskodawcy może zostać ponownie otwarta tylko raz.
Państwa członkowskie zapewniają, aby taka osoba nie została wydalona z naruszeniem zasady non-refoulement.
Państwa członkowskie mogą zezwolić organowi rozstrzygającemu na podjęcie rozpatrywania od etapu, na którym zostało ono umorzone”.
11
Artykuł 31 dyrektywy 2013/32, zatytułowany „Procedura rozpatrywania wniosku”, przewiduje w ust. 8:
„Państwa członkowskie mogą przewidzieć, że procedura rozpatrywania wniosku zgodnie z podstawowymi zasadami i gwarancjami określonymi w rozdziale II prowadzona jest w trybie przyspieszonym lub przeprowadzana na granicy lub w strefach tranzytowych zgodnie z art. 43, jeżeli:
a)
wnioskodawca, składając wniosek i przedstawiając stan faktyczny, poruszył jedynie kwestie, które nie mają znaczenia dla oceny, czy można go zakwalifikować jako beneficjenta ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy [2011/95]; lub
b)
wnioskodawca pochodzi z bezpiecznego kraju pochodzenia w rozumieniu niniejszej dyrektywy; lub
c)
wnioskodawca wprowadził organy w błąd, przedstawiając nieprawdziwe informacje lub dokumenty bądź zatajając istotne informacje lub dokumenty dotyczące jego tożsamości lub obywatelstwa, które mogłyby mieć negatywny wpływ na decyzję; lub
d)
jest prawdopodobne, że wnioskodawca w złej wierze zniszczył lub pozbył się dokumentu tożsamości lub dokumentu podróży, który pomógłby w ustaleniu jego tożsamości lub obywatelstwa; lub
e)
wnioskodawca przedstawił wyraźnie niespójne i sprzeczne, wyraźnie nieprawdziwe lub ewidentnie nieprawdopodobne wyjaśnienia, które są sprzeczne z wystarczająco sprawdzonymi informacjami dotyczącymi kraju pochodzenia, czyniąc tym samym swój wniosek w sposób oczywisty nieprzekonującym w odniesieniu do tego, czy kwalifikuje się jako beneficjent ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy [2011/95]; lub
f)
wnioskodawca złożył kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który nie jest niedopuszczalny zgodnie z art. 40 ust. 5; lub
g)
wnioskodawca wystąpił z wnioskiem jedynie w celu opóźnienia lub zakłócenia wykonania wcześniejszej lub mającej zostać wkrótce podjętej decyzji skutkującej jego wydaleniem; lub
h)
wnioskodawca wjechał nielegalnie na terytorium państwa członkowskiego lub przedłużył nielegalnie swój pobyt oraz bez ważnego powodu nie zgłosił się do organów albo nie złożył wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w najkrótszym możliwym terminie, zważywszy na takie okoliczności jego wjazdu; lub
i)
wnioskodawca odmawia wywiązania się z obowiązku poddania się pobraniu odcisków palców […]; lub
j)
wnioskodawca może być z poważnych powodów uznany za zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego państwa członkowskiego, lub wnioskodawca został już wcześniej przymusowo wydalony z poważnych powodów związanych z bezpieczeństwem lub porządkiem publicznym na mocy prawa krajowego”.
12
Artykuł 32 dyrektywy 2013/32, zatytułowany „Wnioski bezzasadne”, ma następujące brzmienie:
„1.   Bez uszczerbku dla art. 27, państwa członkowskie mogą uznać wniosek o za bezzasadny jedynie w przypadku, gdy organ rozstrzygający ustalił, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do objęcia go ochroną międzynarodową zgodnie z dyrektywą [2011/95].
2.   W przypadkach wniosków bezzasadnych, w których zachodzą którekolwiek z okoliczności wymienionych w art. 31 ust. 8, państwa członkowskie mogą również uznać wniosek za oczywiście bezzasadny w przypadkach określonych w ustawodawstwie krajowym”.
13
Artykuł 46 dyrektywy 2013/32, zatytułowany „Prawo do skutecznego środka zaskarżenia”, przewiduje:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby wnioskodawcy mieli prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem w następujących sytuacjach:
a)
decyzji podjętej w sprawie ich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, w tym decyzji:
(i)
o uznaniu wniosku za bezzasadny w zakresie dotyczącym nadania statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej;
(ii)
o uznaniu wniosku za niedopuszczalny zgodnie z art. 33 ust. 2;
(iii)
podjętej na granicy lub w strefie tranzytowej państwa członkowskiego zgodnie z art. 43 ust. 1;
(iv)
o odstąpieniu od rozpatrzenia wniosku zgodnie z art. 39.
b)
odmowy wznowienia rozpatrywania wniosku po jego umorzeniu zgodnie z art. 27 i 28;
c)
decyzji o cofnięciu statusu ochrony międzynarodowej zgodnie z art. 45.
[…]
3.   Aby spełnić wymogi w ust. 1, państwa członkowskie zapewniają, aby skuteczny środek zaskarżenia zapewniał pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, w tym, w stosownych przypadkach, rozpatrzenie potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy [2011/95], co najmniej w postępowaniach odwoławczych przed sądem pierwszej instancji.
4.   Państwa członkowskie ustanawiają rozsądne terminy i inne przepisy konieczne, aby wnioskodawca mógł korzystać z prawa do skutecznego środka zaskarżenia na mocy ust. 1. Terminy nie mogą uniemożliwiać ani nadmiernie utrudniać wnioskodawcom korzystania z tego prawa na mocy ust. 1.
Państwa członkowskie mogą również przewidzieć kontrolę z urzędu decyzji podejmowanych na mocy art. 43.
5.   Bez uszczerbku dla ust. 6 państwa członkowskie zezwalają wnioskodawcom na pozostawanie na terytorium do upływu terminu, w jakim mogą oni skorzystać z prawa do skutecznego środka zaskarżenia, a jeśli z tego prawa skorzystano w przewidzianym terminie, do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia.
6.   W przypadku decyzji:
a)
o uznaniu wniosku za oczywiście bezzasadny zgodnie z art. 32 ust. 2 lub bezzasadny, po rozpatrzeniu go zgodnie z art. 31 ust. 8, z wyjątkiem przypadków, gdy decyzje te opierają się na okolicznościach, o których mowa w art. 31 ust. 8 lit. h);
b)
o uznaniu wniosku za niedopuszczalny zgodnie z art. 33 ust. 2 lit. a), b) lub d);
c)
o odmowie ponownego otwarcia sprawy wnioskodawcy po jej umorzeniu zgodnie z art. 28; lub
d)
o nierozpatrywaniu lub niepełnym rozpatrywaniu wniosku zgodnie z art. 39;
sąd uprawniony jest do rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca może pozostać na terytorium państwa członkowskiego, na wniosek wnioskodawcy albo z urzędu, jeżeli skutkiem tej decyzji jest odebranie wnioskodawcy prawa do pozostawania w państwie członkowskim oraz jeżeli w takich przypadkach prawo krajowe nie przewiduje prawa do pozostawania w państwie członkowskim do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia.
[…]
11.   Państwa członkowskie mogą również ustanowić w ustawodawstwie krajowym warunki, na jakich można domniemywać, że wnioskodawca wycofał środek zaskarżenia lub zaprzestał jego popierania zgodnie z ust. 1, wraz z normami proceduralnymi, których należy przy tym przestrzegać”.
Prawo greckie
Ustawa 3907/2011
14
Artykuł 22 Nomos 3907/2011, Idrysi Ypiresias Asylou kai Ypiresias Protis Ypodochis, prosarmogi tis ellinikis nomothesias pros tis diatakseis tis Odigias 2008/115/EK schetika me tous koinous kanones kai diadikasies sta krati-meli gia tin epistrophi ton paranomos diamenonton ypikoon triton choron kai loipes diatakseis (ustawy 3907/2011 w sprawie utworzenia służb azylowych i służb pierwszego przyjmowania, dostosowania greckiego ustawodawstwa do przepisów [dyrektywy 2008/115] i innych przepisów) (FEK A’ 7/26.1.2011), zatytułowany „Dobrowolny wyjazd”, przewiduje w ust. 4:
„Jeżeli istnieje ryzyko ucieczki lub jeżeli obywatel państwa trzeciego stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, porządku publicznego lub bezpieczeństwa narodowego […] lub jeżeli wniosek o zezwolenie na legalny pobyt został odrzucony jako oczywiście bezzasadny lub stanowiący nadużycie, organy mające szczególną jurysdykcję nie wyznaczają terminu dobrowolnego wyjazdu”.
Ustawa 4375/2016
15
Artykuł 4 ust. 1 Nomos 4375/2016, Organosi kai leitourgia Ypiresias Asylou, Archis Prosfygon, Ypiresias Ypodochis kai Taftopoiisis systasi Genikis Grammateias Ypodochis, prosarmogi tis Ellinikis Nomothesias pros tis diatakseis tis Odigias 2013/32/EE tou Evropaikou Koinovouliou kai tou Symvouliou „schetika me tis koines diadikasies gia ti chorigisi kai anaklisi tou kathestotos diethnous prostasias (anadiatyposi)” (EE 2013 L 180), diatakseis gia tin ergasia dikaiouchon diethnous prostasias kai alles diatakseis (ustawy 4375/2016 dotyczącej organizacji i funkcjonowania służb azylowych, organu odwoławczego i służb zajmujących się przyjmowaniem i identyfikacją, utworzenia sekretariatu generalnego ds. przyjmowania, dostosowania greckiego ustawodawstwa do przepisów dyrektywy [2013/32] w zakresie zatrudniania beneficjentów ochrony międzynarodowej oraz innych przepisów) (FEK A’ 51/3.4.2016), zmienionej ustawą 4399/2016 (zwanej dalej „ustawą 4375/2016”), ustanowił, w celu zapewnienia prawa do skutecznego środka zaskarżenia przewidzianego w art. 46 tej dyrektywy, niezależne komisje odwoławcze, których siedziba znajduje się w Atenach, a właściwość terytorialna obejmuje całe terytorium Grecji. Do ich kompetencji należy rozpatrywanie wniesionych przez osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową środków zaskarżenia w celu dokonania kontroli, pod względem prawnym i merytorycznym, decyzji Ypiresia Asylou (służby azylowej, Grecja) o odrzuceniu ich wniosków wydanych w pierwszej instancji.
Ustawa 4636/2019
16
Nomos 4636/2019 peri diethnous prostasias kai alles diatakseis (ustawa 4636/2019 w sprawie ochrony międzynarodowej i innych przepisów) (FEK A’ 169/1.11.2019), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwana dalej „ustawą 4636/2019”), transponowała do greckiego porządku prawnego dyrektywę 2013/32.
17
Artykuł 78 ust. 3 i 9 tej ustawy stanowił:
„3.   Osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową mają obowiązek natychmiastowego osobistego stawiennictwa przed organami recepcyjnymi, aby złożyć wniosek o ochronę międzynarodową, a także w każdym czasie, gdy są wzywane do stawienia się przed właściwymi organami zgodnie z niniejszą częścią ustawy. […] W ramach osobistego stawiennictwa mogą one skorzystać z pomocy adwokatów będących ich pełnomocnikami procesowymi oraz innych specjalnie umocowanych doradców, zgodnie z art. 71 ust. 1. Obowiązek osobistego stawiennictwa na każdym etapie procedury rozpatrywania wniosku lub środka zaskarżenia nie jest znoszony ze względu na obecność osób, o których mowa w poprzednim ustępie. Na zasadzie odstępstwa do rozpraw w przedmiocie rozpoznania środków zaskarżenia przed niezależnymi komisjami odwoławczymi stosuje się konkretnie następujące przepisy:
a)
w przypadku gdy osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową przebywają w ośrodkach recepcyjnych lub placówkach zakwaterowania, nie są one zobowiązane do osobistego stawiennictwa. W takich sytuacjach osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową mogą być reprezentowane przez adwokatów będących ich pełnomocnikami procesowymi, przez specjalnie umocowanych doradców lub przez inne osoby upoważnione zgodnie z art. 71 ust. 1 albo mogą, za pomocą wszelkich odpowiednich środków i najpóźniej w przeddzień rozprawy, przekazać organowi rozpatrującemu środek zaskarżenia zaświadczenie od kierownika ośrodka recepcyjnego lub placówki zakwaterowania. Zaświadczenie to musi wskazywać, że osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową faktycznie przebywają w ośrodku recepcyjnym lub w placówce zakwaterowania w dacie złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia. Data ta nie może być wcześniejsza niż trzy (3) dni przed datą rozprawy w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia.
b)
W przypadku gdy na osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową nałożono ograniczenia w swobodzie przemieszczania się lub obowiązek pobytu w określonym miejscu zgodnie z art. 45, nie są one zobowiązane do osobistego stawiennictwa. W takich sytuacjach osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową mogą być reprezentowane przez adwokatów będących ich pełnomocnikami procesowymi, przez specjalnie umocowanych doradców lub przez inne osoby upoważnione zgodnie z art. 71 ust. 1 albo mogą, za pomocą wszelkich odpowiednich środków i najpóźniej w przeddzień rozprawy, przekazać organowi rozpatrującemu środek zaskarżenia zaświadczenie z komisariatu policji lub z centrum obsługi obywateli ich miejsca pobytu, poświadczające, że stawili się osobiście w dniu złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia. Data ta nie może być wcześniejsza niż dwa (2) dni przed datą rozprawy w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia. Jeżeli organ rozpatrujący środek zaskarżenia nie otrzyma zaświadczeń, o których mowa w lit. a) i b), uznaje się, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową w sposób dorozumiany cofnęła środek zaskarżenia zgodnie z przepisami art. 81 niniejszej ustawy.
W przypadku wystąpienia siły wyższej, takiej jak poważna choroba, ciężka niepełnosprawność fizyczna lub niemożliwa do pokonania przeszkoda uniemożliwiająca osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową stawiennictwo osobiste, obowiązek osobistego stawiennictwa zostaje zawieszony na czas trwania siły wyższej. W takiej sytuacji osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową musi złożyć wniosek wskazujący okoliczności stanowiące siłę wyższą lub niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody uniemożliwiające jej osobiste stawiennictwo, przy czym wniosek ten musi być należycie poparty dokumentami potwierdzającymi oraz certyfikatami lub zaświadczeniami wydanymi przez właściwy organ publiczny. W razie stwierdzenia wystąpienia wyżej wymienionych przypadków siły wyższej lub niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód oraz pod warunkiem, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową stawi się osobiście przed właściwymi organami, skutki niestawiennictwa w rozumieniu niniejszego ustępu uważa się za niebyłe.
[…]
9.   W przypadku naruszenia obowiązku współpracy z właściwymi organami, o którym mowa w poprzednich ustępach, w szczególności jeżeli zainteresowany nie porozumiewa się lub nie współpracuje z organami w celu ustalenia elementów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku, co skutkuje utrudnieniem prawidłowego przebiegu postępowań w przedmiocie badania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, taki wniosek lub środek zaskarżenia uznaje się za cofnięty w sposób dorozumiany zgodnie z przepisami art. 81 niniejszej ustawy”.
18
Artykuł 81 wspomnianej ustawy stanowił:
„1.   W przypadku gdy istnieją poważne podstawy, by sądzić, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową cofnęła w sposób dorozumiany swój wniosek, organy właściwe do podjęcia decyzji w jego przedmiocie dokonują odpowiedniej jego analizy pod względem merytorycznym, zgodnie z art. 4 niniejszej ustawy, na podstawie informacji, którymi dysponuje organ, a jeżeli organy te uznają wniosek za bezzasadny, odrzucają go. Jeżeli na podstawie informacji dostępnych organowi i zgodnie z poprzednim ustępem nie jest możliwa odpowiednia analiza wniosku pod względem merytorycznym, właściwe organy zaprzestają analizy wniosku i podejmują decyzję o wstrzymaniu jego rozpatrywania. Decyzja o wstrzymaniu rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nakazuje jednocześnie powrót osoby ubiegającej się o tę ochronę zgodnie z przepisami ustawy 3907/2011 i ustawy 3386/2005. Wyżej wymienione akty są doręczane zgodnie z przepisami art. 82 niniejszej ustawy.
2.   Dorozumiane cofnięcie zakłada się w szczególności w przypadku ustalenia, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową:
a)
nie ustosunkowała się do wezwań do dostarczenia informacji istotnych dla jej wniosku […]; lub
b)
nie stawiła się na przesłuchanie lub rozprawę przed [niezależną] komisją odwoławczą zgodnie z art. 77 i 97 niniejszej ustawy, mimo że została prawidłowo wezwana; lub
c)
uciekła z miejsca, w którym była przetrzymywana […];
d)
opuściła miejsce zamieszkania bez uzyskania zezwolenia lub bez poinformowania o tym właściwych organów, mimo że była do tego zobowiązana, lub opuściła kraj bez uzyskania zezwolenia właściwych organów recepcyjnych; lub
e)
nie zastosowała się do obowiązków wynikających z art. 78 niniejszej ustawy lub nie wywiązała się z obowiązku regularnego stawiania się przed organami lub z innych obowiązków informacyjnych, […] lub
f)
nie stawiła się przed takimi organami celem przedłużenia ważności swojej karty osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową [najpóźniej] następnego dnia po wygaśnięciu jej ważności zgodnie z art. 70; lub
g)
nie współpracuje z organami, naruszając ciążący na niej obowiązek współpracy zgodnie z art. 78,
[…].
3.   Osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową może wnieść środek zaskarżenia decyzji o odrzuceniu, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, do niezależnych komisji odwoławczych zgodnie z art. 92 niniejszej ustawy.
4.   W przypadku wydania decyzji o wstrzymaniu rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w rozumieniu ust. 1 osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową ma prawo jednorazowo wystąpić do organu wydającego, w terminie dziewięciu (9) miesięcy od daty wydania decyzji o wstrzymaniu rozpatrywania takiego wniosku, o kontynuowanie postępowania w przedmiocie jej wniosku, a także prawo do złożenia nowego wniosku nieobjętego procedurą [mającą zastosowanie do kolejnych wniosków], o której mowa w art. 89. Osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową nie wydala się z kraju i nie wykonuje się względem niej żadnej decyzji nakazującej powrót do czasu podjęcia ostatecznej decyzji w przedmiocie tego wniosku”.
19
Artykuł 92 ustawy 4636/2019, zatytułowany „Prawo do środka zaskarżenia”, przewidywał w ust. 1 i 4:
„1.   Wnioskodawca ma prawo wnieść do organu rozpatrującego środki zaskarżenia, o którym mowa w art. 4 ustawy 4375/2016, odwołanie administracyjne, o którym mowa w art. 7 ust. 5 ustawy 4375/2016:
a)
od decyzji odrzucającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny w ramach zwykłej procedury lub uchylającej status ochrony międzynarodowej, a także decyzji o nadaniu statusu ochrony międzynarodowej w części odmawiającej przyznania wnioskodawcy statusu uchodźcy, w terminie trzydziestu (30) dni od doręczenia decyzji lub od dnia, w którym uznaje się, że wnoszący odwołanie dowiedział się o niej zgodnie z art. 82 ust. 5;
b)
od decyzji odrzucającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako niedopuszczalny lub odrzucającej go w ramach procedury przyspieszonej […];
[…]
4.   W przypadku odrzucenia odwołania wnioskodawca zostaje umieszczony – z wyjątkiem małoletniego bez opieki – w ośrodku detencyjnym, w którym pobyt poprzedza opuszczenie przez niego terytorium, do czasu jego wydalenia lub ostatecznego uwzględnienia jego wniosku. Złożenie kolejnego wniosku lub skargi o stwierdzenie nieważności lub skargi o zawieszenie wykonania nie pociąga za sobą z mocy prawa uchylenia środka detencyjnego”.
20
Zgodnie z art. 95 ust. 1 tej ustawy:
„W przypadku wniesienia odwołania właściwy organ otrzymujący informuje wnioskodawcę tego samego dnia o dacie, w której odwołanie będzie przedmiotem rozprawy”.
21
Artykuł 97 ust. 2 rzeczonej ustawy przewidywał:
„W postępowaniu przed niezależnymi komisjami odwoławczymi wnoszący odwołanie obowiązkowo stawia się osobiście lub za pośrednictwem adwokata będącego jego pełnomocnikiem procesowym, z zastrzeżeniem art. 78 ust. 3. Jeżeli wnioskodawca nie stawi się osobiście lub nie przedstawi zaświadczenia, o którym mowa w art. 78 ust. 3, uważa się, że złożył on odwołanie wyłącznie w celu opóźnienia lub uniemożliwienia wykonania wcześniejszej lub zbliżającej się decyzji o wydaleniu lub o konieczności opuszczenia terytorium w ramach innej procedury, a jego odwołanie odrzuca się jako oczywiście bezzasadne”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
22
W dniu 28 lutego 2019 r. FO, obywatel Iraku, złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Perifereiako Grafeio Asylou Samou (regionalnym urzędzie azylowym w Samos, Grecja), powołując się na okoliczność, że w jego kraju pochodzenia jego życiu groziło niebezpieczeństwo.
23
Podczas przesłuchania, które odbyło się w dniu 24 lutego 2020 r. w Perifereiako Grafeio Asylou Thessalonikis (regionalnym urzędzie azylowym w Salonikach, Grecja), FO wyjaśnił, że utrzymywał relację romantyczną z młodą kobietą, w związku z czym został zaatakowany i zraniony bronią palną przez członka rodziny tej kobiety. FO poinformował policję o tym zdarzeniu, lecz nie podjęła ona żadnych działań w tym względzie. Z uwagi na to, że po tym zdarzeniu kontynuował on relację z tą kobietą, wydano decyzję plemienną nakazującą jego uśmiercenie. W toku postępowania administracyjnego w sprawie rozpatrzenia jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej FO przedstawił dokument z dnia 1 października 2018 r., który zgodnie z załączonym do niego tłumaczeniem nieoficjalnym jest adresowany do „wszystkich plemion i nakazuje uśmiercenie wnioskodawcy za przewinienia względem plemienia”.
24
Decyzją z dnia 18 maja 2020 r. regionalny urząd azylowy w Salonikach odrzucił złożony przez FO wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ze względu na to, że jego twierdzenia dotyczące związku z młodą kobietą oraz powody, które miały go zmusić do opuszczenia kraju, nie były wiarygodne. Dokument z dnia 1 października 2018 r., który miał nakazywać uśmiercenie FO, nie został uznany za rozstrzygający dowód ze względu na nieścisłość zawartych w nim twierdzeń i brak możliwości zweryfikowania ich prawdziwości.
25
W dniu 27 sierpnia 2021 r. FO wniósł, z pomocą umocowanego adwokata, odwołanie od tej decyzji do trzeciej niezależnej komisji odwoławczej. W chwili wniesienia tego odwołania poinformowano go, po pierwsze, że data rozpatrzenia tego odwołania została ustalona na dzień 11 października 2021 r., po drugie, że procedura rozpatrywania tego rodzaju odwołania ma co do zasady charakter pisemny, lecz że gdyby FO został wezwany do bycia wysłuchanym ustnie, zostanie o tym powiadomiony co najmniej dziesięć dni roboczych przed datą rozpatrzenia odwołania, a po trzecie, że nawet gdyby nie został wezwany na rozprawę, to we wszystkich przypadkach powinien stawić się osobiście przed tą komisją w dniu rozpatrywania odwołania o godz. 9.30, chyba że legalnie przebywa w ośrodku przyjmowania i identyfikacji lub został objęty środkiem ograniczającym w zakresie przemieszczania się lub pobytu w miejscu znajdującym się poza regionem Attyki (Grecja).
26
FO nie stawił się osobiście przed trzecią niezależną komisją odwoławczą w dniu rozprawy w przedmiocie rozpatrzenia jego odwołania. W konsekwencji, po ustaleniu, że FO nie przebywał w ośrodku przyjmowania i identyfikacji ani nie był objęty środkiem ograniczającym w zakresie przemieszczania się oraz że nie było również powodów by stwierdzić, iż zachodził przypadek siły wyższej uniemożliwiający jego stawiennictwo na rozprawie, owa komisja odrzuciła odwołanie jako oczywiście bezzasadne na podstawie art. 97 ust. 2 ustawy 4636/2019, bez badania jego istoty. Ponadto, zgodnie z art. 22 ust. 4 ustawy 3907/2011, nakazała ona FO powrót bez wyznaczenia terminu dobrowolnego wyjazdu z kraju.
27
FO wniósł skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji do Dioikitiko Protodikeio Thessalonikis (sądu administracyjnego pierwszej instancji w Salonikach, Grecja), będącego sądem odsyłającym, podnosząc, że trzecia niezależna komisja odwoławcza niezgodnie z prawem odrzuciła jego odwołanie z tego tylko powodu, że nie był obecny na rozprawie w przedmiocie rozpatrzenia tego odwołania, i nie zbadała dostatecznie zasadności owego odwołania, podczas gdy FO nie był w stanie stawić się na tej rozprawie ze względu na trudności finansowe, które uniemożliwiły mu udanie się z Salonik, gdzie zamieszkuje, do Aten (Grecja).
28
Sąd odsyłający wskazuje na wstępie, że niezależne komisje odwoławcze zostały ustanowione na mocy art. 4 ust. 1 ustawy 4375/2016 w celu zagwarantowania prawa do skutecznego środka zaskarżenia wyrażonego w art. 46 dyrektywy 2013/32 i w art. 47 Karty osobom, których dotyczą decyzje odmawiające udzielenia wnioskowanej ochrony międzynarodowej. Sąd ten jest zdania, że w świetle orzecznictwa wynikającego z wyroku z dnia 31 stycznia 2013 r., D. i A. (C‑175/11, EU:C:2013:45), komisje te stanowią „sądy” w rozumieniu art. 46 tej dyrektywy.
29
Uściśliwszy powyższe, sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy przewidziany w ustawodawstwie krajowym obowiązek osobistego stawiennictwa przed wspomnianymi komisjami oraz konsekwencje niedopełnienia tego obowiązku są zgodne z art. 46 dyrektywy 2013/32, a w braku w tej dyrektywie szczególnego przepisu regulującego stawiennictwo osób ubiegających się o ochronę międzynarodową przed organem sądowym rozpoznającym sprawę – z zasadami równoważności i skuteczności.
30
W tym względzie zauważył on w pierwszej kolejności, że art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy 2013/32 wymaga, aby pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych zostało przeprowadzone przez sąd, do którego zwróciła się osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową, czego przepisy krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym nie gwarantują, gdy wnioskodawca nie stawi się osobiście przed niezależnymi komisjami odwoławczymi, ponieważ w takim przypadku odwołanie zostaje odrzucone jako oczywiście bezzasadne bez badania go co do istoty.
31
W drugiej kolejności sąd odsyłający zastanawia się, czy do celów stosowania zasady równoważności postępowanie toczące się przed takimi komisjami należy porównać z procedurą przewidzianą przed innymi organami administracyjnymi rozpatrującymi odwołania administracyjne, czy z procedurą mającą zastosowanie do skargi co do istoty lub skargi o stwierdzenie nieważności przed sądem administracyjnym. Wyjaśnia on, że w żadnym z tych dwóch przypadków zainteresowany nie jest zobowiązany do osobistego stawiennictwa podczas rozpatrywania jego środka zaskarżenia, lecz może być reprezentowany w szczególności przez umocowanego w tym celu adwokata.
32
Co się tyczy w trzeciej kolejności zasady skuteczności, sąd odsyłający wskazuje, że art. 97 ust. 2 ustawy 4636/2019 ma na celu umożliwienie niezależnym komisjom odwoławczym upewnienia się, że osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową zachowują interes po zakończeniu postępowania w przedmiocie ich odwołania i że nadal znajdują się na terytorium Grecji, tak aby uniknąć rozpatrywania co do istoty wniosków, które stały się bezprzedmiotowe dla tych wnioskodawców, oraz przyspieszyć rozpatrywanie pozostałych środków zaskarżenia. Sąd ten zastanawia się jednak, czy przepis ten – nakładając na wnioskodawców, którzy nie są objęci jednym z wyjątków wymienionych w art. 78 ust. 3 tej ustawy, obowiązek udania się z dowolnego miejsca w Grecji do siedziby tych komisji w Atenach, bez możliwości bycia reprezentowanym przez adwokata lub inną osobę, oraz przewidując domniemanie wniesienia środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie w przypadku niedochowania tego obowiązku proceduralnego – nie czyni stosowania prawa Unii niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym i nie nakłada na tych wnioskodawców nieproporcjonalnego obciążenia.
33
W tym względzie sąd odsyłający podnosi, że o ile art. 97 ust. 2 ustawy 4636/2019 przewiduje w takich przypadkach odrzucenie odwołania jako oczywiście bezzasadnego, o tyle dyrektywa 2013/32 przewiduje możliwość ustanowienia przez państwa członkowskie domniemania dorozumianego cofnięcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w przypadku niedopełnienia jednego z obowiązków udzielenia odpowiedzi organom ustanowionym w tej dyrektywie. Zgodnie bowiem ze wspomnianą dyrektywą odrzucenie takiego wniosku jako oczywiście bezzasadnego zakłada, że jest on co najmniej bezzasadny.
34
Ponadto zgodnie z art. 7 ust. 4 i art. 11 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2008/115 odrzucenie takiego wniosku jako oczywiście bezzasadnego stanowiłoby przeszkodę dla wyznaczenia terminu dobrowolnego wyjazdu, a ponadto skutkowałoby nałożeniem na obywatela państwa trzeciego zakazu wjazdu. Ponadto, o ile art. 46 ust. 11 dyrektywy 2013/32 stanowi, że państwa członkowskie mogą określić warunki, na podstawie których można domniemywać, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej cofnęła środek zaskarżenia w sposób dorozumiany lub zrezygnowała z niego w sposób dorozumiany, wraz z normami proceduralnymi, których należy przy tym przestrzegać, o tyle dyrektywa ta nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego możliwości odrzucenia środków zaskarżenia jako oczywiście bezzasadnych.
35
W tych okolicznościach Dioikitiko Protodikeio Thessalonikis (sąd administracyjny pierwszej instancji w Salonikach) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy, mając na uwadze doniosłość środka zaskarżenia w rozumieniu art. 46 dyrektywy 2013/32, ustawodawca może wprowadzić domniemanie jego nieprawidłowego złożenia, a w konsekwencji, możliwość jego odrzucenia jako oczywiście bezzasadnego bez dokonania pełnego i ex nunc rozpoznania sprawy (co powoduje także nieprzyznanie czasu na dobrowolny wyjazd na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy 3907/2011 i art. 7 dyrektywy 2008/115) z tego powodu, że [osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową] nie stawił[a] się osobiście przed komisją, która badała sprawę?
2)
a)
W przypadku uznania, że kwestia ta wchodzi w zakres zasady autonomii proceduralnej państw członkowskich, czy, w kontekście badania zasady równoważności, za podobne krajowe przepisy proceduralne należy uznać przepisy regulujące postępowania przed komisjami administracyjnymi odpowiedzialnymi za odwołania według prawa krajowego, czy też przepisy proceduralne regulujące składanie środków zaskarżenia co do istoty (lub skarg o stwierdzenie nieważności) przed sądami administracyjnymi?
b)
Czy obowiązek osobistego stawiennictwa (lub przesłania zaświadczenia, o którym mowa w art. 78 ust. 3 ustawy nr 4636/2019 w przewidzianych przypadkach) jest zgodny z zasadą skuteczności prawa Unii oraz, w szczególności, ze skutecznym korzystaniem z prawa do skutecznych środków prawnych? W tym kontekście sąd pyta również, czy ma znaczenie, z jednej strony, że domniemanie niewłaściwego wykonania prawa do odwołania, o którym mowa w art. 97 ust. 2 ustawy 4636/2019, odpowiada powszechnemu doświadczeniu, a z drugiej strony, że w kontekście rozpatrywania (w pierwszej instancji) wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, takie samo zachowanie prowadzi do domniemania milczącego wycofania, a nie oddalenia wniosku jako oczywiście bezzasadnego?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Rozważania wstępne
36
Jako że sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością przepisów krajowych wdrażających art. 46 dyrektywy 2013/32, który przewiduje procedurę zaskarżenia decyzji organu właściwego do rozstrzygania w pierwszej instancji w przedmiocie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, na wstępie należy zbadać, czy niezależne komisje odwoławcze, zakwalifikowane w ustawie 4375/2016 jako organy „quasi-sądowe” w uzasadnieniu art. 86 ustawy 4399/2016 zmieniającej 4375/2016, i ustanowione w art. 4 ust. 1 tej ostatniej ustawy, można uznać za „sądy” w rozumieniu art. 46 ust. 1 tej dyrektywy, pozwalające na zagwarantowanie prawa do skutecznego środka zaskarżenia.
37
W tym względzie sąd odsyłający wyjaśnia, że chociaż niezależne komisje odwoławcze nie są uważane za sądy w rozumieniu krajowego porządku prawnego, to wykonują one prerogatywy o charakterze sądowym, czego nie podważa fakt, że ich akty mogą być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności do właściwych sądów administracyjnych, których orzeczenia podlegają wykonaniu.
38
Przede wszystkim należy zauważyć, że art. 46 ust. 1 dyrektywy 2013/32 przewiduje, iż państwa członkowskie zapewniają, aby osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową miały prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem różnych aktów dotyczących ich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, w tym w szczególności decyzji o odrzuceniu takich wniosków jako bezzasadnych. Ponadto, jak stanowi motyw 50 dyrektywy 2013/32, w myśl podstawowej zasady prawa unijnego od decyzji podjętych między innymi w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przysługują skuteczne środki zaskarżenia do sądu.
39
W tym względzie w celu ustalenia, czy dany organ stanowi „sąd” do celów korzystania ze skutecznego środka zaskarżenia decyzji organu rozstrzygającego w rozumieniu dyrektywy Rady 2005/85/WE z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich (Dz.U. 2005, L 326, s. 13), Trybunał odniósł się do tych samych kryteriów co kryteria wypracowane w celu dokonania oceny, czy organ odsyłający ma charakter „sądu lub trybunału” w rozumieniu art. 267 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 31 stycznia 2013 r., D. i A., C‑175/11, EU:C:2013:45, pkt 83 i przytoczone tam orzecznictwo), przy czym dyrektywa ta zawierała w motywie 27 zdanie pierwsze wyraźne odniesienie do „sądu w rozumieniu art. [267 TFUE]”. Fakt, że motyw 50 dyrektywy 2013/32 nie zawiera takiego odniesienia, w żaden sposób nie zmienia tej oceny.
40
W związku z tym, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, przy dokonywaniu oceny, czy właściwy organ ma charakter „sądu lub trybunału”, należy wziąć pod uwagę całość okoliczności, a w szczególności podstawę prawną istnienia organu, jego stały lub tymczasowy charakter, obligatoryjny charakter jego jurysdykcji, kontradyktoryjność postępowania, stosowanie przez organ przepisów prawa oraz jego niezależność (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 września 1997 r., Dorsch Consult, C‑54/96, EU:C:1997:413, pkt 23; z dnia 7 maja 2024 r., NADA i in., C‑115/22, EU:C:2024:384, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
41
Ustawodawstwo krajowe mające zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym ustanawia niezależne komisje odwoławcze, które są właściwe do rozstrzygania odwołań wniesionych przez osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową w celu skontrolowania pod względem prawnym i faktycznym decyzji odrzucających w pierwszej instancji złożone przez nie wnioski.
42
W tym względzie z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający wynika przede wszystkim, że skład każdej z tych komisji stanowią w większości sędziowie powszechnych sądów administracyjnych, których mandat wynosi trzy lata i którzy przy wykonywaniu swoich funkcji są niezawiśli osobiście i funkcjonalnie. Ponadto wspomniane komisje mają status podmiotów trzecich w stosunku do stron toczącego się przed nimi postępowania odwoławczego, a żaden z ich członków nie reprezentuje administracji, co gwarantuje poszanowanie zasady bezstronności. Następnie postępowanie przed nimi respektuje prawo do bycia wysłuchanym oraz prawo do obrony, przy jednoczesnym uwzględnieniu specyfiki procedury ochrony międzynarodowej wiążącej się z poszanowaniem poufności. Wreszcie decyzje tych Komisji są wydawane po przeprowadzeniu pogłębionej analizy pod względem prawnym i faktycznym, a także zawierają pełne, szczegółowe i konkretne uzasadnienie. Decyzje te są wiążące dla stron, w szczególności właściwego ministra, i mogą zostać zakwestionowane jedynie przed sądami administracyjnymi w ramach skargi o stwierdzenie nieważności.
43
Co się tyczy w szczególności kryterium niezależności, należy zauważyć, że okoliczność, iż akty niezależnych komisji odwoławczych podlegają kontroli sądowej ze strony powszechnych sądów administracyjnych, może sama w sobie chronić te komisje przed ewentualnymi zamiarami poddania się ingerencjom lub naciskom z zewnątrz, które mogłyby zagrozić niezależności ich członków (zob. analogicznie wyrok z dnia 31 stycznia 2013 r., D. i A., C‑175/11, EU:C:2013:45, pkt 103).
44
W tych okolicznościach, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, należy stwierdzić, że niezależne komisje odwoławcze ustanowione przez rozpatrywane w postępowaniu głównym ustawodawstwo krajowe w celu rozstrzygania odwołań osób ubiegających się o ochronę międzynarodową od wydanych względem nich decyzji spełniają przesłanki konieczne do uznania ich za „sądy” w rozumieniu art. 46 dyrektywy 2013/32. Ani informacje przedstawione przez sąd odsyłający, ani argumenty przedstawione przez rząd grecki i Komisję Europejską nie zawierają bowiem danych mogących podważyć tę ocenę w świetle kryteriów wynikających z utrwalonego orzecznictwa Trybunału przytoczonego w pkt 40 niniejszego wyroku.
W przedmiocie przedstawionych pytań
45
Poprzez swoje dwa pytania, które należy rozpoznać łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 46 dyrektywy 2013/32 w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które w przypadku niedopełnienia przez osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową obowiązku proceduralnego polegającego na osobistym stawiennictwie przed sądem właściwym do rozpoznania jej środka zaskarżenia decyzji o odrzuceniu jej wniosku ustanawiają domniemanie wniesienia tego środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie i przewidują, że należy go odrzucić jako oczywiście bezzasadny bez jakiegokolwiek badania go co do istoty.
46
W niniejszej sprawie wątpliwości sądu odsyłającego co do wykładni prawa Unii wynikają z faktu, że zgodnie z przepisami krajowymi transponującymi art. 46 dyrektywy 2013/32, jeżeli osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej nie stawi się osobiście przed sądem właściwym do rozpoznania jej odwołania od decyzji odrzucającej jej wniosek, to odwołanie uważa się za wniesione wyłącznie w celu opóźnienia lub uniemożliwienia wykonania wcześniejszej lub zbliżającej się decyzji o wydaleniu lub o konieczności opuszczenia terytorium w ramach innej procedury i należy je odrzucić jako oczywiście bezzasadne. Jednakże, jak wskazuje sąd odsyłający, brak osobistego stawiennictwa przed właściwym sądem może wynikać z przyczyn niezwiązanych z zamiarem uniemożliwienia lub opóźnienia wykonania wcześniejszej lub mającej wkrótce nastąpić decyzji o wydaleniu osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej lub o konieczności opuszczenia przez nią terytorium w ramach innej procedury. Ponadto sąd odsyłający uważa, że zgodnie z dyrektywą 2013/32 z niedochowania przez osobę ubiegającą się o udzielenie ochrony międzynarodowej obowiązku stawienia się przed organami wynika domniemanie dorozumianego cofnięcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a nie odrzucenie tego wniosku jako oczywiście bezzasadnego.
47
Przede wszystkim należy zauważyć, że art. 46 ust. 1 dyrektywy 2013/32 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zagwarantowania osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową prawa do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem decyzji dotyczących ich wniosków, w tym w szczególności decyzji o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadnego, niemniej przepis ten nie określa w sposób wyczerpujący zasad proceduralnych regulujących ten środek zaskarżenia.
48
Następnie art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32, którego przedmiotem jest określenie zakresu prawa do skutecznego środka zaskarżenia, przewiduje, że państwa członkowskie powinny, w celu zastosowania się do art. 46 ust. 1 tej dyrektywy, zapewnić, by sąd, do którego zaskarżono decyzję w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, zapewnił „pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, w tym, w stosownych przypadkach, rozpatrzenie potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy [2011/95]” (zob. podobnie wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Alheto, C‑585/16, EU:C:2018:584, pkt 105, 106).
49
W szczególności zgodnie z art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 środek zaskarżenia wniesiony przez osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową powinien implikować rozpatrzenie przez sąd wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które umożliwiają mu dokonanie zaktualizowanej oceny danego przypadku, tak aby wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej mógł zostać rozpatrzony w sposób wyczerpujący, bez konieczności ponownego przekazywania akt sprawy do organu rozstrzygającego. Taka wykładnia sprzyja realizacji celu dyrektywy 2013/32, jakim jest zapewnienie, by decyzja w sprawie takich wniosków została wydana w najkrótszym możliwym terminie, o ile nie stoi to na przeszkodzie odpowiedniemu i kompletnemu rozpatrzeniu wniosku [wyrok z dnia 8 lutego 2024 r., Bundesrepublik Deutschland (Dopuszczalność kolejnego wniosku), C‑216/22, EU:C:2024:122, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo].
50
Wreszcie art. 46 ust. 4 zdanie pierwsze dyrektywy 2013/32 pozostawia w gestii państw członkowskich ustanowienie przepisów koniecznych do zapewnienia, by wnioskodawcy ubiegający się o ochronę międzynarodową mogli korzystać z przysługującego im prawa do skutecznego środka zaskarżenia [wyrok z dnia 9 września 2020 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Odrzucenie kolejnego wniosku – Termin do wniesienia skargi), C‑651/19, EU:C:2020:681, pkt 33].
51
O ile w braku uregulowań Unii w danej dziedzinie do wewnętrznego porządku prawnego należy, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich i z zastrzeżeniem poszanowania zasad równoważności i skuteczności, ustanowienie przepisów proceduralnych dotyczących środków prawnych mających na celu zapewnienie ochrony praw indywidualnych wynikających z porządku prawnego Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 3 kwietnia 2025 r., Barouk, C‑283/24, EU:C:2025:236, pkt 37), o tyle państwa członkowskie są jednak odpowiedzialne za zapewnienie w każdym przypadku poszanowania prawa do skutecznej ochrony sądowej wspomnianych praw, zagwarantowanego w art. 47 Karty (zob. podobnie wyrok z dnia 14 maja 2020 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU i C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 142 i przytoczone tam orzecznictwo).
52
W konsekwencji cechy środka zaskarżenia przewidzianego w art. 46 dyrektywy 2013/32 należy określać zgodnie z tym art. 47, który ustanawia na rzecz każdej osoby, której prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem. Wynika z tego, że każde państwo członkowskie związane tą dyrektywą powinno ukształtować swoje prawo krajowe w sposób umożliwiający osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową wykonywanie ich prawa do skutecznego środka zaskarżenia, zagwarantowanego we wspomnianym art. 47 i skonkretyzowanego w art. 46 dyrektywy 2013/32 [zob. podobnie wyrok z dnia 8 lutego 2024 r., Bundesrepublik Deutschland (Dopuszczalność kolejnego wniosku), C‑216/22, EU:C:2024:122, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo].
53
W niniejszej sprawie art. 92 ustawy 4636/2019, który transponuje do krajowego porządku prawnego art. 46 dyrektywy 2013/32, przewiduje prawo osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową do wniesienia odwołania od decyzji o odrzuceniu jej wniosku. Artykuł 97 tej ustawy reguluje procedurę rozpatrywania tego odwołania przed niezależnymi komisjami odwoławczymi. Zgodnie z art. 97 ust. 2 tej ustawy osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową są zobowiązane, niezależnie od miejsca ich pobytu w Grecji, do udania się do siedziby danej komisji w celu stawienia się w niej, chyba że osoby te są objęte jednym z wyjątków, o których mowa w art. 78 ust. 3 owej ustawy. Tymczasem wszystkie te komisje mają siedzibę w Atenach. Ponadto art. 97 ust. 2 zdanie drugie wspomnianej ustawy przewiduje, że skutkiem prawnym niedochowania tego obowiązku osobistego stawiennictwa jest uznanie, iż osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową wniosła odwołanie wyłącznie w celu opóźnienia lub uniemożliwienia wykonania wcześniejszej lub zbliżającej się decyzji o wydaleniu lub o konieczności opuszczenia terytorium w ramach innej procedury i że jej odwołanie odrzuca się jako oczywiście bezzasadne.
54
Wprowadzając ten wymóg proceduralny i przewidując, że jego nieprzestrzeganie pociąga za sobą taką konsekwencję, przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym ograniczają się wprawdzie do określenia zasad korzystania przez osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową ze środka zaskarżenia decyzji odrzucającej ich wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, niemniej, taka zasada korzystania może ograniczać prawo takich osób do skutecznej ochrony sądowej, ponieważ narzuca im wymóg fizycznej obecności w ramach postępowania przed niezależnymi komisjami odwoławczymi, do których osoby te się zwróciły, pod rygorem zastosowania domniemania dorozumianego cofnięcia ich wniosków i odrzucenia ich wniosków jako oczywiście bezzasadnych bez jakiegokolwiek badania ich co do istoty.
55
Artykuł 52 ust. 1 Karty dopuszcza wprowadzenie ograniczeń w wykonywaniu zagwarantowanych w niej praw i wolności, o ile, po pierwsze, ograniczenia te przewidziane są ustawą, po drugie, szanują istotę tych praw i wolności, a po trzecie, w zgodzie z zasadą proporcjonalności są one konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób [wyrok z dnia 6 października 2020 r., État luxembourgeois (Ochrona prawna przed wnioskami o przekazanie informacji w prawie podatkowym), C‑245/19 i C‑246/19, EU:C:2020:795, pkt 51].
56
W tym względzie należy zauważyć, że o ile dyrektywa 2013/32 nie przewiduje szczególnych wymogów co do obowiązków proceduralnych ciążących na osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową w ramach rozpatrywania skutecznego środka zaskarżenia decyzji o odrzuceniu jej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, takich jak osobiste stawiennictwo, ani konsekwencji niedochowania tych obowiązków, o tyle art. 46 ust. 11 dyrektywy 2013/32 zezwala państwom członkowskim na określenie w prawie krajowym warunków, zgodnie z którymi można domniemywać, że taka osoba cofnęła w sposób dorozumiany środek zaskarżenia, o którym mowa w ust. 1 tego art. 46, lub zaprzestała w sposób dorozumiany jego popierania, a także na określenie norm proceduralnych, których należy przy tym przestrzegać.
57
Jak wynika z postanowienia odsyłającego, wymóg proceduralny przewidziany w przepisach krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym i konsekwencja jego niedochowania mają na celu zagwarantowanie, że osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową mają rzeczywisty interes we wniesieniu środka zaskarżenia, poprzez sprawdzenie, czy znajdują się one na terytorium krajowym w chwili jego badania, a tym samym – przyczynianie się do prawidłowego i szybkiego przebiegu postępowania przed właściwym sądem. Tymczasem cele szybkiego rozpatrywania takich środków zaskarżenia i zachowania skuteczności systemu sądowniczego stanowią uzasadnione cele, jako że przyczyniają się one do tego, by sądy rozpoznające te środki zaskarżenia koncentrowały się na tych z nich, które zostały złożone przez osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową mające rzeczywisty interes w wyniku takiego postępowania. Stanowią one zatem uzasadnione cele i usprawiedliwiają ustanowienie domniemania takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które odpowiada zarówno interesowi państw członkowskich, jak i interesom osób ubiegających się o taką ochronę, jak wskazano w motywie 18 tej dyrektywy.
58
Trybunał orzekł już bowiem, że przepisy proceduralne zapewniające szybsze rozpatrywanie oczywiście bezzasadnych wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej pozwalają na skuteczniejsze załatwianie wniosków złożonych przez osoby, w odniesieniu do których istnieją silne podstawy do tego, by został im przyznany status uchodźcy, a tym samym przyczyniają się do prawidłowego przebiegu postępowania w przedmiocie rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej [zob. podobnie wyrok z dnia 9 września 2020 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Odrzucenie kolejnego wniosku – Termin do wniesienia skargi), C‑651/19, EU:C:2020:681, pkt 54, 55 i przytoczone tam orzecznictwo].
59
W konsekwencji uregulowania krajowe przewidujące obowiązek osobistego stawiennictwa przed sądem właściwym do rozpoznania środka zaskarżenia decyzji o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a w przypadku niedochowania tego obowiązku – domniemanie podobne do domniemania dorozumianego cofnięcia wniosku lub zaprzestania jego popierania, mogą co do zasady być uzasadnione w świetle celu, jakim jest szybkość postępowania, którego realizacji służy dyrektywa 2013/32, zasady pewności prawa i prawidłowego przebiegu postępowania w przedmiocie rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej [zob. analogicznie wyrok z dnia 9 września 2020 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Odrzucenie kolejnego wniosku – Termin do wniesienia skargi), C‑651/19, EU:C:2020:681, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo].
60
Niemniej jednak ustawodawstwo państwa członkowskiego, które ma na celu wdrożenie prawa do skutecznego środka zaskarżenia przewidzianego w art. 46 ust. 1 dyrektywy 2013/32, musi być zgodne z zasadą proporcjonalności, co zakłada w szczególności, że jest ono odpowiednie do zagwarantowania realizacji zamierzonego celu, nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu, oraz że jest proporcjonalne [zob. analogicznie wyrok z dnia 6 października 2020 r., État luxembourgeois (Ochrona prawna przed wnioskami o przekazanie informacji w prawie podatkowym), C‑245/19 i C‑246/19, EU:C:2020:795, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo].
61
W pierwszej kolejności, jak wynika z pkt 53 i 57 niniejszego wyroku, przepisy krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym mają na celu umożliwienie niezależnym komisjom odwoławczym zapewnienie szybkiego rozpatrywania odwołań od decyzji odrzucających wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz zachowanie skuteczności systemu sądowego, tak aby te komisje mogły skupić się na osobach ubiegających się o ochronę międzynarodową, które mają rzeczywisty interes w wyniku takiego postępowania odwoławczego. Obowiązek proceduralny zobowiązujący te osoby do osobistego stawiennictwa przed owymi komisjami może bowiem przyczyniać się do realizacji tych celów. A zatem w zakresie, w jakim obowiązek ten pozwala na skuteczniejsze załatwianie wniosków złożonych przez osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową, które zachowują interes w wyniku takiego postępowania odwoławczego, przy jednoczesnym unikaniu rozpatrywania co do istoty wniosków, które stały się bezprzedmiotowe, przyczynia się on do prawidłowego przebiegu postępowania w przedmiocie rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej.
62
Co się tyczy w drugiej kolejności kwestii, czy te przepisy krajowe nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonych celów, wydaje się, że w niniejszej sprawie można by wziąć pod rozwagę mniej restrykcyjne środki, takie jak możliwość skorzystania przez osoby, które wniosły środek zaskarżenia, z bycia reprezentowanym przez adwokata lub przez inną umocowaną do tego osobę, a w celu wykazania ich obecności na terytorium Grecji – możliwość stawienia się w komisariacie policji lub przed innym organem publicznym lub sądowym znajdującym się w pobliżu ich miejsca pobytu, porównywalną z rozwiązaniem przewidzianym w art. 78 ust. 3 lit. b) ustawy 4636/2019.
63
Prawdą jest, jak zauważył rząd grecki w uwagach na piśmie, że proceduralny obowiązek osobistego stawiennictwa i konsekwencje, jakie pociąga za sobą nieprzestrzeganie tego obowiązku, są wyraźnie przewidziane w prawie krajowym. W tym względzie, zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy 4636/2019, osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową, która wnosi odwołanie od decyzji o odrzuceniu jej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, jest informowana w tym samym dniu o dacie rozprawy dotyczącej rozpatrzenia jej odwołania, a także o obowiązku osobistego stawienia się w owej dacie przed właściwą niezależną komisją odwoławczą, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód uniemożliwiających jej stawiennictwo w rozumieniu art. 78 ust. 3 akapit drugi tej ustawy, w odniesieniu do których możliwe jest zastosowanie procedury zawieszającej obowiązek osobistego stawiennictwa przez czas trwania siły wyższej, pozwalającej na uznanie skutków prawnych niestawiennictwa za niebyłe.
64
Niemniej w trzeciej kolejności należy jeszcze zbadać, czy normy proceduralne narzucone przez uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym nie są nieproporcjonalne w stosunku do celu, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, ze względu na wpływ, jaki mogą one mieć na wykonywanie przez osoby ubiegające się o tę ochronę ich prawa do skutecznego środka zaskarżenia.
65
W tym względzie należy zauważyć, że o ile przepis krajowy przewidujący wymóg proceduralny osobistego stawiennictwa, a w przypadku niedochowania tego wymogu – domniemanie dorozumianego cofnięcia lub zaprzestania popierania środka zaskarżenia przed sądem, może być uzasadniony względami pewności prawa i prawidłowego przebiegu postępowania w przedmiocie rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, o tyle przepis ten nie powinien jednak stać na przeszkodzie odpowiedniemu i wyczerpującemu rozpatrzeniu tych wniosków. Z motywu 18 dyrektywy 2013/32 wynika bowiem, że środek mający na celu przyspieszenie procedury rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, ustanowiony w ustawodawstwie państwa członkowskiego, powinien pozostawać bez uszczerbku dla odpowiedniego i kompletnego rozpatrywania tych wniosków.
66
Tymczasem w niniejszej sprawie, jak wynika z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający, spoczywający na osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową obowiązek osobistego stawiennictwa przed sądem właściwym do rozpoznania jej odwołania od decyzji odrzucającej taki wniosek, którego jedynym celem jest sprawdzenie obecności tej osoby na terytorium krajowym, nie zaś wysłuchanie tej osoby, nakłada nieracjonalne i nadmierne obciążenie na osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową, które nie zamieszkują w regionie Aten, takie jak skarżący w postępowaniu głównym, którego miejsce zamieszkania znajduje się kilkaset kilometrów od tego regionu, ponieważ – jeżeli nie znajdują się w sytuacji stanowiącej jeden z wyjątków przewidzianych w art. 78 ust. 3 ustawy 4636/2019 – są one zobowiązane udać się do Aten, gdzie znajdują się niezależne komisje odwoławcze, wyłącznie po to, by ich obecność została potwierdzona, przy czym nie zostają koniecznie wysłuchane. W tym względzie okoliczność, że zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy 4636/2019 osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową są informowane w odpowiednim czasie o obowiązku osobistego stawiennictwa przed tymi komisjami, nie może zmienić tego stwierdzenia.
67
Nieproporcjonalny charakter przepisów krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym wynika bowiem w szczególności ze skutku prawnego przewidzianego w tych przepisach w przypadku niedochowania obowiązku osobistego stawiennictwa lub w braku wysłania zaświadczenia potwierdzającego istnienie siły wyższej lub niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód, jako że ustanawiają one niewzruszalne domniemanie wniesienia odwołania w sposób stanowiący nadużycie, w związku z czym odwołanie to należy odrzucić jako oczywiście bezzasadne bez jakiegokolwiek badania co do istoty. Jak podkreślił sąd odsyłający, brak osobistego stawiennictwa przed sądem właściwym do rozpoznania środka zaskarżenia może wynikać z przyczyn niezwiązanych z zamiarem uniemożliwienia lub opóźnienia wykonania wcześniejszej lub zbliżającej się decyzji nakazującej wydalenie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową lub opuszczenie przez nią terytorium w ramach innej procedury.
68
Wobec powyższego, jak podkreśliła co do istoty rzeczniczka generalna w pkt 77–89 opinii, w sytuacji gdy osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową muszą udać się do stolicy państwa w celu osobistego stawienia się, nie zaś w celu bycia wysłuchanymi, ponosząc potencjalnie znaczne koszty transportu, pobytu i zakwaterowania, domniemanie wniesienia środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie, prowadzące do odrzucenia go jako oczywiście bezzasadnego, bez przewidzenia przy tym innych środków, za pomocą których taka osoba może dowieść swojej obecności na terytorium krajowym, ani zapewnienia środków materialnych umożliwiających jej dochowanie obowiązku fizycznej obecności na rozprawie, może nadmiernie utrudniać wykonywanie prawa do skutecznego środka zaskarżenia w rozumieniu art. 46 ust. 1 dyrektywy 2013/32, a tym samym naruszać prawo do skutecznej ochrony sądowej ustanowione w art. 47 Karty.
69
W świetle całości powyższych rozważań na przedstawione pytania należy odpowiedzieć, iż art. 46 dyrektywy 2013/32 w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które w przypadku niedopełnienia przez osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową obowiązku proceduralnego polegającego na osobistym stawiennictwie przed sądem właściwym do rozpoznania jej środka zaskarżenia decyzji o odrzuceniu jej wniosku, w sytuacji gdy jedynym celem tego obowiązku jest weryfikacja obecności owej osoby na terytorium krajowym, nie zaś jej wysłuchanie, ustanawiają domniemanie wniesienia tego środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie i przewidują, że ów środek zaskarżenia należy odrzucić jako oczywiście bezzasadny.
W przedmiocie kosztów
70
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 46 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które w przypadku niedopełnienia przez osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową obowiązku proceduralnego polegającego na osobistym stawiennictwie przed sądem właściwym do rozpoznania jej środka zaskarżenia decyzji o odrzuceniu jej wniosku, w sytuacji gdy jedynym celem tego obowiązku jest weryfikacja obecności owej osoby na terytorium krajowym, nie zaś jej wysłuchanie, ustanawiają domniemanie wniesienia tego środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie i przewidują, że ów środek zaskarżenia należy odrzucić jako oczywiście bezzasadny.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: grecki.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.