61984J0178
ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠ' ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ ΣΥΖΉΤΗΣΗ
στην υπόθεση 178/84 (
*1
)
Περίληψη
Ι — Έκθεση των πραγματικών περιστατικών και η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
Α — Το επίμαχο προϊόν
Β — Το νομοθετικό πλαίσιο
1. Η νομοθεσία περί ζύθου
2. Το καθεστώς των πρόσθετων ουσιών στη Γερμανία
3. Οι οδηγίες εναρμονίσεως
Γ — Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
II — Αιτήματα των διαδίκων
III — Ισχυρισμοί και επιχειρήματα των διαδίκων
Α — Ως προς το αντικείμενο της υπό κρίση προσφυγής
Β — Ως προς τις συνέπειες της γερμανικής νομοθεσίας επί του όγκου των εισαγωγών και εξαγωγών ζύθου στη Γερμανία
Γ — Ως προς την απαγόρευση της διαθέσεως στο εμπόριο ζύθου που περιέχει πρόσθετες ουσίες
1. Ως προς την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου σε σύστημα απαγορεύσεως της διαθέσεως στο εμπόριο
2. Ως προς τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία από τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών στο ζύθο
α) Λόγοι που στηρίζουν τη σκέψη ότι το επιχείρημα της προστασίας της δημόσιας υγείας αποτελεί απλώς πρόσχημα
β) Ως προς το περιεχόμενο του επιχειρήματος της προστασίας της υγείας
γ) Ως προς την αρμοδιότητα των κρατών μελών να νομοθετούν σχετικώς με τις πρόσθετες ουσίες
δ) Ως προς την τεχνολογική ανάγκη της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών στο ζύθο
ε) Ως προς τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία από τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών
στ) Ως προς τους κινδύνους από τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών στο ζύθο άλλων κρατών μελών
ζ) Ως προς τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία που θα προέκυπταν από το πλήρες άνοιγμα των συνόρων
Δ — Ως προς το καθεστώς που διέπει την ονομασία του ζύθου στη Γερμανία
1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
2. Ως προς την περί ζύθου αντίληψη των γερμανών καταναλωτών
3. Ως προς την εφαρμογή του κοινοτικού δίκαιου στα συστήματα που διέπουν την ονομασία
ΙV — Ερωτήσεις του Δικαστηρίου
Ι — Έκθεση των πραγματικών περιστατικών και η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
Α — Το επίμαχο προϊόν
Ο ζύθος είναι ποτό παρασκευαζόμενο από βύνη κριθής, λυκίσκο, μαγιά και νερό. Η παρασκευή του γίνεται σε διάφορα στάδια. Το πρώτο στάδιο είναι η μετατροπή της κριθής σε βύνη, που αποτελεί διαδικασία κατά την οποία χρησιμοποιούνται οι πρώτες φάσεις της φυσικής βλάστησης της κριθής. Κατόπιν τα διαλυτά συστατικά στοιχεία της βύνης εξάγονται με τη βοήθεια νερού το δε εκχύλισμα μπορεί να αρωματιστεί διά βρασμού με λυκίσκο. Από το βρασμό αυτό προκύπτει ένα « γλεύκος » το οποίο υφίσταται ζύμωση με μαγιά. Τέλος, το γλεύκος που υπέστη την κατ' αυτό τον τρόπο ζύμωση καθαρίζεται, ωριμάζει και στραγγίζεται.
Εντούτοις, είναι δυνατή η μερική υποκατάσταση της βύνης κριθής από άωρους σπόρους, όπως είναι το ρύζι, ο αραβόσιτος ή ο κέγχρος. Η χρήση των άωρων αυτών σπόρων για την παρασκευή του ζύθου επιτρέπεται σε όλα τα κράτη μέλη, εκτός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Ελληνικής Δημοκρατίας. Εξάλλου, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε η Επιτροπή, όλα τα κράτη μέλη, εκτός επίσης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Ελληνικής Δημοκρατίας, επιτρέπουν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παρασκευής του ζύθου τη χρήση ορισμένων πρόσθετων ουσιών.
Β — Το νομοθετικό πλαίσιο
1. Η νομοθεσία περί ζύθου
Οι ισχύοντες σήμερα στη Γερμανία κανόνες περί ζύθου περιέχονται στο φορολογικό νόμο περί ζύθου ( Biersteuergesetz ), η νέα κωδικοποίηση του οποίου δημοσιεύτηκε στις 14 Μαρτίου 1952 ( BGBl. Ι, σ. 148 ) και τροποποιήθηκε τελικά με το νόμο της 12ης Σεπτεμβρίου 1980, περί τροποποιήσεως του νόμου περί τελωνείων (Zolländerungsgesetz, BGBl. Ι, σ. 1695). Η ρύθμιση αυτή έλκει την καταγωγή της από μια παλιά βαυαρική παράδοση ζυθοποιίας που καθιερώθηκε με τη θέσπιση του νόμου περί καθαρότητας στη Βαυαρία το 1516 («Reinheitsgebot » ).
Κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, του Biersteuergesetz, ο ζύθος χαμηλής ζυμώσεως παρασκευάζεται αποκλειστικά από βύνη κριθής, λυκίσκο, μαγιά και νερό. Η παράγραφος 2 του εν λόγω άρθρου προσθέτει ότι και ο ζύθος υψηλής ζυμώσεως πρέπει να παρασκευάζεται με τα ίδια συστατικά. Στην περίπτωση αυτή όμως επιτρέπεται η χρησιμοποίηση και άλλων ειδών βύνης, καλαμοσάκχαρου, τευτλοσάκ-χαρου ή τεχνικώς καθαρού ιμβερτοσάκχαρου, καθώς και γλυκόζης και χρωστικών ουσιών που λαμβάνονται από τα προαναφερθέντα σάκχαρα.
Το άρθρο 9, παράγραφος 3, ορίζει ότι ως βύνη νοείται κάθε δημητριακό που υποβάλλεται σε τεχνητή βλάστηση. Ωστόσο το άρθρο 17, παράγραφος 4, του διατάγματος περί του τρόπου εφαρμογής του Biersteuergesetz ( BGBl. I, 1952, σ. 153) ορίζει ότι το ρύζι, ο αραβόσιτος και το σόργο δεν αποτελούν δημητριακά κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 3, του Biersteuergesetz.
Προβλέπονται εντούτοις ορισμένες εξαιρέσεις.
Το άρθρο 9, παράγραφος 7, του Biersteuergesetz προβλέπει ότι είναι δυνατή η κατόπιν αιτήσεως έγκριση παρεκκλίσεων για την παρασκευή ορισμένων τύπων ειδικού ζύθου ή ζύθου που προορίζεται για εξαγωγή ή για επιστημονικά πειράματα.
Εξάλλου το άρθρο 9 δεν εφαρμόζεται στα ζυθοποιεία που παράγουν ζύθο για δική τους κατανάλωση (Hausbrauer) (άρθρο 9, παράγραφος 8, του Biersteuergesetz ).
Τέλος το άρθρο 9, παράγραφος 11, επιτρέπει τη χρησιμοποίηση γλυκαντικών ουσιών για την παραγωγή « Einfachbier » υψηλής ζυμώσεως, υπό τους όρους του κανονισμού της 30ής Δεκεμβρίου 1981 που επιτρέπει τη χρησιμοποίηση ορισμένων πρόσθετων ουσιών ( BGBl. Ι, σ. 1633 ). Ο κανονισμός αυτός επιτρέπει συγκεκριμένα τη χρησιμοποίηση σακχαρίνης.
Το άρθρο 10, παράγραφος 1, του Biersteuergesetz ορίζει ότι μόνο τα ποτά που έχουν υποστεί ζύμωση και ανταποκρίνονται στις διατάξεις του άρθρου 9 μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο με την ονομασία « ζύθος » — μόνη ή ως στοιχείο σύνθετης ονομασίας — ή με ονομασίες ή εικονικές παραστάσεις που δίνουν την εντύπωση ότι πρόκειται για ζύθο.
Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου το είδος ζύθου Einfachbier καθώς και ο ζύθος που προορίζεται για κατανάλωση από τον ίδιο τον παραγωγό πρέπει να φέρουν την αντίστοιχη ένδειξη.
Το άρθρο 18, παράγραφος 1(1), του Biersteuergesetz προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής προστίμων στους παραβαίνοντες το άρθρο 9 του εν λόγω νόμου. Οι χωρίς άδεια χρησιμοποιούμενες ουσίες για την παραγωγή ζύθου μπορούν επίσης'να κατασχεθούν. Εξάλλου το άρθρο 18, παράγραφος 1 (4), προβλέπει ποινικές κυρώσεις για τους παραβιάζοντες τον κανόνα του άρθρου 10 του Biersteuergesetz.
2. Το καθεστώς που διέπει τις πρόσθετες ουσίες στη Γερμανία
Ο ζύθος, όπως και όλα τα τρόφιμα, διέπεται από το καθεστώς που θεσπίζει ο « Gesetz über den Verkehr mit Lebensmitteln, Tabakerzeugnissen, kosmetischen Mitteln und sonstigen Bedarfsgegenständen » ( « Lebensmittel- und Bedarfsgegenständegesetz») της 15ης Αυγούστου 1974 (BGBl. Ι, σ. 1946) (στο εξής: LMBG).
Το άρθρο 11, παράγραφος 1(1), του LMBG απαγορεύει καταρχήν τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών για όλα τα τρόφιμα.
Η παράγραφος 2, εδάφιο 1, της διάταξης αυτής ορίζει ότι η απαγόρευση χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών δεν καλύπτει τις πρόσθετες εκείνες ουσίες που εξαφανίζονται κατά τη διαδικασία της παρασκευής, δηλαδή τις τεχνικώς βοηθητικές ουσίες. Κατά την παράγραφο 3 της ίδιας διάταξης η εν λόγω απαγόρευση δεν ισχύει ούτε για τα ένζυμα.
Το άρθρο 11, παράγραφος 1(2), του LMBG απαγορεύει την κατ' επάγγελμα διάθεση στο εμπόριο προϊόντων που παρασκευάστηκαν ή υπέστησαν επεξεργασία κατά παράβαση της απαγόρευσης παρασκευής του άρθρου 1 ( 1 ) ή που δεν ανταποκρίνονται σε κανονισμό εκδοθέντα βάσει του άρθρου 12, παράγραφος 1, του LMBG.
Το άρθρο 12 του LMBG παρέχει στον ομοσπονδιακό υπουργό την εξουσία να επιτρέπει τη χρησιμοποίηση ορισμένων πρόσθετων ουσιών είτε γενικώς είτε για ορισμένες χρήσεις είτε για ορισμένα τρόφιμα. Η σχετική άδεια χορηγείται πάντως μόνο αν αυτό « συμβιβάζεται με την προστασία του καταναλωτή, λαμβανομένων υπόψη των επιτακτικών αναγκών τεχνολογικής, φυσιολογικής και διαιτητικής φύσεως ».
Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της γερμανικής κυβέρνησης, η άδεια χορηγείται μόνο αν, αφενός, έχει αποδειχτεί ότι η συγκεκριμένη πρόσθετη ουσία δεν είναι βλαβερή και αν, αφετέρου, συντρέχει επιτακτική ανάγκη τεχνολογικής, φυσιολογικής ή διαιτητικής φύσεως για τη χρησιμοποίηση της.
Οι άδειες περιέχονται στα παραρτήματα του « Verordnung über die Zulassung von Zusatzstoffen zu Lebensmitteln» (στο εξής: ZZulV)(BGBl. 1981, Ι, σ. 1633).
Ωστόσο οι γενικώς επιτρεπόμενες πρόσθετες ουσίες υπόκεινται στον περιορισμό που θέτει το άρθρο 1, παράγραφος 3, του ZZulV, που ορίζει ότι η χρησιμοποίηση τους μπορεί να απαγορευτεί για ορισμένα τρόφιμα με ειδική διάταξη.
Κατά τη γερμανική κυβέρνηση, το άρθρο 9 του Biersteuergesetz είναι μια από αυτές τις ειδικές διατάξεις, έχει δε ως αποτέλεσμα την απαγόρευση, για την παρασκευή του ζύθου, της χρη σιμοποιήσεως οποιασδήποτε πρόσθετης ουσίας, ακόμα και όσων τη χρησιμοποίηση επιτρέπει για τα τρόφιμα γενικώς ο ZZulV.
3. Οι οδηγίες εναρμονίσεως
Για την επίτευξη κάποιας εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών περί προσθέτων ουσιών εκδόθηκαν τέσσερις οδηγίες του Συμβουλίου. Πρόκειται για την οδηγία του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 1962, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τις χρωστικές ύλες που επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/001, σ. 71), την οδηγία του Συμβουλίου, της 5ης Νοεμβρίου 1963, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα συντηρητικά που επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/001, σ. 89 ), την οδηγία του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 1970, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τις ουσίες που έχουν αντιοξειδωτικά αποτελέσματα και επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/005, σ. 130), και την οδηγία του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1974, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τους γαλακτοποιητές, σταθεροποιητές, τα πυκνωτικά και πηκτικά μέσα που επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν στα τρόφιμα ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/011, σ. 10).
Η χρησιμοποιούμενη κατά τα κείμενα αυτά μέθοδος είναι η ίδια. Στις εν λόγω οδηγίες έχει επισυναφθεί πίνακας πρόσθετων ουσιών, τα δε κράτη μέλη υποχρεούνται να απαγορεύουν τη χρήση των μη καταχωρισμένων στους πίνακες αυτούς χρωστικών ουσιών. Εξάλλου, οι καταχωρισμένες στους πίνακες αυτούς χρωστικές ουσίες δεν μπορούν πλέον να αποτελέσουν αντικείμενο γενικής απαγορεύσεως. Εντούτοις, τα κράτη μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να επιτρέπουν τη χρησιμοποίηση των περιλάμβανα μένων στους συνημμένους πίνακες ουσιών για όλα τα τρόφιμα.
Γ — Η προ της ασκήσεως της προσφυγής όια-όικαοία
Όλα τα κράτη μέλη, εκτός της Ελλάδας και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, επιτρέπουν, αφενός μεν, και άλλα συστατικά πλην της βύνης κριθής, αφετέρου δε, ορισμένες πρόσθετες ουσίες για την παρασκευή ζύθου. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή, με το από 12 Φεβρουαρίου 1982 έγγραφο οχλήσεως προς τη γερμανική κυβέρνηση, παρατήρησε ότι τα άρθρα 9 και 10 του Biersteuergesetz συνιστούν παράβαση του άρθρου 30 της Συνθήκης, διότι έχουν ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της εισαγωγής στη Γερμανία ζύθου που, ενώ έχει νομίμως παρασκευαστεί σε άλλες χώρες, δεν ανταποκρίνεται στις διατάξεις που ισχύουν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Με τις απαντήσεις της στο έγγραφο οχλήσεως, η γερμανική κυβέρνηση υπεραμύνθηκε της νομοθεσίας της διευκρινίζοντας ότι αποβλέπει στη μείωση της συνολικής κατανάλωσης πρόσθετων ουσιών στη Γερμανία. Πράγματι, αν χρησιμοποιηθούν μόνο τα συστατικά που επιβάλλει ο Biersteuergesetz, είναι δυνατή η παρασκευή ζύθου χωρίς πρόσθετες ουσίες. Κατά την εν λόγω κυβέρνηση επιδιώκεται επίσης η πρόληψη της εξαπατήσεως του καταναλωτή, της παραπλάνησης του δηλαδή ως προς τη σύνθεση του ζύθου.
Παρά τις εξηγήσεις αυτές, η Επιτροπή εξέδωσε στις 25 Αυγούστου 1981 αιτιολογημένη γνώμη με την οποία παρατηρεί ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, απαγορεύοντας τη διάθεση στό εμπόριο ζύθου που έχει νομίμως παρασκευαστεί και διατεθεί στο εμπόριο σε άλλα κράτη μέλη, όταν ο ζύθος αυτός δεν ανταποκρίνεται στις επιταγές των άρθρων 9 και 10 του Biersteuergesetz, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης. Στο αιτιολογικό μέρος του εν λόγω εγγράφου η Επιτροπή παρατηρεί ότι ο' ζύθος που παρασκευάζεται από συστατικά διαφορετικά αυτών που απαριθμεί το άρθρο 9 του Biersteuergesetz δεν μπορεί να διατεθεί στο εμπόριο στη Γερμανία, αυτό δε το εμπόδιο αντιβαίνει στο άρθρο 30 της Συνθήκης όπως ερμηνεύεται από το Δικαστήριο. Η Επιτροπή δεν δέχεται τα επιχειρήματα της γερμανικής κυβέρνησης, διότι φρονεί, αφενός, ότι τίποτα δεν αποδεικνύει ότι η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών για το ζύθο δεν είναι τεχνολογικώς αναγκαία και, αφετέρου, ότι είναι δυνατή η προστασία των καταναλωτών με μέσα πολύ λιγότερο ριζικά από την απόλυτη απαγόρευση της διαθέσεως στο εμπόριο.
Στις 23 Μαρτίου 1984 εκδόθηκε συμπληρωματική αιτιολογημένη γνώμη στην οποία προσαρτήθηκε έκθεση πραγματογνωμοσύνης.
Αφού πλέον η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία δεν τροποποίησε τη νομοθεσία της εντός της προθεσμίας που της τάχθηκε με τη συμπληρωματική αιτιολογημένη γνώμη, η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή με δικόγραφο της 4ης Ιουλίου 1984 που πρωτοκολλήθηκε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 6 Ιουλίου 1984.
II — Αιτήματα των διαδίκων
Η προοφεύγουοα ζητεί από το Δικαστήριο:
1)
να κρίνει ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, απαγορεύοντας τη διάθεση στο εμπόριο ζύθου που παράγεται νομίμως και κυκλοφορεί στα άλλα κράτη μέλη, όταν ο ζύθος αυτός δεν συμφωνεί με τα άρθρα 9 και 10 του Biersteuergesetz, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης·
2)
να καταδικάσει την καθής στα δικαστικά έξοδα.
Η καθής ζητεί από το Δικαστήριο:
1)
να απορρίψει την προσφυγή·
2)
να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.
III — Ισχυρισμοί και επιχειρήματα των διαδίκων
Α — Ως προς το αντικείμενο της υπό κρίση προσφυγής
Με το δικόγραφο της προσφυγής η Επιτροπή αναλύει τη γερμανική νομοθεσία ως περιέχουσα αποκλειστικά την απαγόρευση χρησιμοποιήσεως της ονομασίας « ζύθος » για τα προϊόντα που παρασκευάζονται από συστατικά διαφορετικά των απαριθμούμενων στο άρθρο 9 του Biersteuergesetz.
Με το υπόμνημα αντικρούσεως η γερμανική κυβέρνηση υπογράμμισε ότι στην πραγματικότητα το καθεστώς καθαρότητας που διέπει το ζύθο έχει δύο πλευρές: αφενός, το άρθρο 10 του Biersteuergesetz απαγορεύει τη χρησιμοποίηση της ονομασίας « ζύθος » για κάθε ποτό που δεν παρασκευάζεται από τα συστατικά τα οποία απαριθμεί το άρθρο 9 του Biersteuergesetz και, αφετέρου, το άρθρο 11, παράγραφος 1(2), του LMBG απαγορεύει, σε συνδυασμό με το άρθρο 9 του Biersteuergesetz, τη διάθεση στο εμπόριο στη Γερμανία του ζύθου που περιέχει πρόσθετες ουσίες.
Με το υπόμνημα απαντήσεως η Επιτροπή παρατηρεί ότι η προσφυγή της δεν στρέφεται αποκλειστικά κατά των άρθρων 9 και 10 του Biersteuergesetz, αλλά γενικώς κατά της απαγόρευσης της διαθέσεως στο εμπόριο ζύθου προελεύσεως άλλων κρατών μελών ο οποίος δεν συμφωνεί με τα κριτήρια του άρθρου 9 του Biersteuergesetz. Εν πάση περιπτώσει η Επιτροπή τονίζει ότι το εν λόγω άρθρο 9 αποτελεί το επίκεντρο της παρούσας υπόθεσης, διότι αν δεν υπήρχε αυτή η διάταξη θα ήταν δυνατή η χρησιμοποίηση στο ζύθο πρόσθετων ουσιών που επιτρέπονται γενικώς για άλλα προϊόντα.
Β — Ως προς την επίπτωση της γερμανικής νομοθεσίας επί τον όγκου των εισαγωγών και εξαγωγών ζύθου στη Γερμανία
Η Επιτροπή φρονεί ότι το σύστημα που θεσπίστηκε με τον Biersteuergesetz ευνοεί τις εξαγωγές γερμανικού ζύθου — χάρη στην εξαίρεση από το « νόμο περί καθαρότητας » υπέρ του εξαγόμενου ζύθου —, ενώ συγχρόνως ανακόπτει τις εισαγωγές στη Γερμανία. Η Επιτροπή στηρίζεται ιδίως στη σύγκριση του όγκου των εξαγωγών και εισαγωγών από την οποία προκύπτει ότι οι εξαγωγές γερμανικού ζύθου είναι τετραπλάσιες των εισαγωγών ζύθου στη Γερμανία.
Η γερμανική κυβέρνηση παρατηρεί πρώτον ότι η Γερμανία παρουσιάζει πλεόνασμα εξαγωγών και σε εκατό άλλα προϊόντα. Εξάλλου τα στοιχεία της Επιτροπής δεν δείχνουν ότι ο όγκος των εισαγωγών στη Γερμανία βελγικού, λουξεμβουργικού, δανικού και ιρλανδικού ζύθου είναι στην πραγματικότητα μεγαλύτερος από τον όγκο των εξαγωγών γερμανικού ζύθου προς τις χώρες αυτές. Τέλος, οι εισαγωγές από τις εν λόγω χώρες αυξήθηκαν τα τελευταία χρόνια καίτοι υπό το κράτος του νόμου περί καθαρότητας.
Γ — Ως προς την απαγόρευση της διαθέσεως στο εμπόριο ζύθου που περιέχει πρόσθετες ουσίες
1. Ως προς την εφαρμογή του κοινοτικού όικαίου σε σύστημα απαγορεύσεως της διαθέσεως στο εμπόριο
Κατά την Επιτροπή, η γερμανική ρύθμιση αποτελεί μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό κατά την έννοια του άρθρου 30 της Συνθήκης, διότι ο ζύθος που παρασκευάζεται νομίμως σε άλλα κράτη μέλη και περιέχει συστατικά διαφορετικά των προβλεπομένων στο άρθρο 9 του Biersteuergesetz δεν μπορεί να εισαχθεί στη Γερμανία. Δεδομένου όμως ότι πρόκειται για ρύθμιση που εφαρμόζεται αδιακρίτως στα εθνικά και στα εισαγόμενα προϊόντα θα πρέπει να ερευνηθεί μήπως το εμπόδιο αυτό δικαιολογείται βάσει επιτακτικών αναγκών που αφορούν το γενικό συμφέρον, και ιδίως για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας.
Εξάλλου, η Επιτροπή ομολογεί ότι το άρθρο 36 της Συνθήκης επιτρέπει στη Γερμανία να απαγορεύει τη διάθεση στο εμπόριο ζύθου περιέχοντος πρόσθετες ουσίες για τις οποίες δεν είναι απόλυτα βέβαιο ότι είναι αβλαβείς, στο παρόν στάδιο των επιστημονικών γνώσεων. Το άρθρο 36 επιτρέπει επίσης την προστασία της δημόσιας υγείας από ενδεχόμενους κινδύνους. Ωστόσο, η Επιτροπή παρατηρεί ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν απόλυτη ελευθερία ως προς την εφαρμογή του άρθρου 36 της Συνθήκης. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, αφενός, το κράτος μέλος φέρει το βάρος αποδείξεως ότι το μέτρο που έλαβε είναι αντικειμενικώς αναγκαίο και, αφετέρου, εξετάζεται η σχέση αναλογίας μεταξύ του ληφθέντος μέτρου και των συνεπειών που επιφέρει με γνώμονα τη φύση και τη μορφή του κινδύνου.
Η γερμανική κυβέρνηση τονίζει ότι όλα τα κράτη προσπαθούν να περιορίσουν τη συνολική κατανάλωση πρόσθετων ουσιών. Ωστόσο, η κατανομή των επιτρεπόμενων πρόσθετων ουσιών μεταξύ των διαφόρων ειδών διατροφής ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό στα διάφορα κράτη μέλη αναλόγως των γεωγραφικών και κλιματολογικών διαφορών ή αναλόγως των διαφορών ως προς τις συνήθειες διατροφής. Εξάλλου όλα τα κράτη ( μάλιστα δε και η Κοινότητα ) προσπαθούν να αποκλείσουν πλήρως και εξ ολοκλήρου ή τουλάχιστο σε μεγάλο βαθμό τις πρόσθετες ουσίες για ορισμένα προϊόντα. Αυτός είναι λόγου χάρη ο στόχος των κοινοτικών οδηγιών όσον αφορά το κρέας, το γάλα, το μέλι ή τη ζάχαρη.
Κατά τη γερμανική κυβέρνηση, εφόσον δεν έχουν εναρμονιστεί οι διάφορες εθνικές νομοθεσίες, το εμπόριο παρεμποδίζεται κατ' ανάγκη, διότι τα προϊόντα που κυκλοφορούν νομίμως σε ένα κράτος δεν μπορούν να κυκλοφορήσουν σε άλλο. Κατά τη γερμανική κυβέρνηση, η λύση του προβλήματος αυτού έγκειται στην εναρμόνιση των διαφόρων νομοθεσιών βάσει του άρθρου 100 της Συνθήκης. Αν πράγματι γίνει δεκτή κάποια άλλη λύση και το Δικαστήριο δικαιώσει την Επιτροπή, κρίνοντας βάσιμη την υπό κρίση προσφυγή, αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα να αναγκαστούν τα κράτη μέλη να επιτρέψουν την κυκλοφορία προϊόντων που περιέχουν πρόσθετη ουσία η χρησιμοποίηση της οποίας έχει επιτραπεί κάπου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η συνέπεια θα ήταν ότι η αρχή της απαγόρευσης των πρόσθετων ουσιών, η οποία γίνεται δεκτή σε όλα τα κράτη μέλη, στις κοινοτικές οδηγίες και στο διεθνές επίπεδο, θα μετατρεπόταν σε σύστημα καταρχήν εγκρίσεως. Η συνέπεια αυτή θα ήταν ανεπίτρεπτη.
Η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι η άποψη της συμβιβάζεται προς το κοινοτικό δίκαιο και ειδικότερα προς τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης. Πράγματι, το Δικαστήριο σέβεται πάντα τις εθνικές διατάξεις που απαγορεύουν τη χρησιμοποίηση ορισμένων πρόσθετων ουσιών κρίνοντας ότι τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν τις διατάξεις που είναι αναγκαίες για την προστασία της δημόσιας υγείας, εφόσον δεν υπάρχει εναρμόνιση στο κοινοτικό επίπεδο. Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει δεχτεί ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίζουν σε ποιο βαθμό επιθυμούν να προστατεύσουν την υγεία και τη ζωή των ανθρώπων. Κατά τη γερμανική κυβέρνηση, η ελευθερία αυτή καλύπτει το δικαίωμα επιλογής όχι μόνο του αριθμού των επιτρεπόμενων πρόσθετων ουσιών, αλλά και των τροφίμων για τα οποία επιτρέπονται. Για την επιλογή αυτή λαμβάνονται υπόψη οι κλιματολογικές, οι γεωγραφικές, οι οικονομικές συνθήκες ή και οι ιδιαίτερες συνήθειες διατροφής, ώστε να επιτυγχάνεται κάποια ισορροπία σε κάθε κράτος.
Βεβαίως η ελευθερία αυτή μπορεί νά καταλήξει στην παρεμπόδιση του εμπορίου των προϊόντων μεταξύ των κρατών μελών, αφού κάθε κράτος θα τη χρησιμοποιήσει κατά διαφορετικό τρόπο. Εφόσον όμως δεν υπάρχει εναρμόνιση, δεν είναι δυνατό να αμφισβητηθούν οι επιλογές στις οποίες έχουν καταλήξει οι εθνικοί νομοθέτες, διότι αυτό θα απειλούσε την ισορροπία που έχει επιτευχθεί σε κάθε κράτος μέλος. Βεβαίως η μόνη επιφύλαξη είναι ότι τα κράτη μέλη δεν πρέπει να κάνουν κατάχρηση της ελευθερίας αυτής, απαγορεύοντας λόγου χάρη τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών χωρίς να συντρέχουν βάσιμοι λόγοι προστασίας της δημόσιας υγείας.
2. Ως προς τον κίνουνο για τη δημόσια υγεία που προκύπτει από τη χρησιμοποίηση στο ζύθο πρόσθετων ουσιών
α) Λόγοι πον οδηγούν στη σκέψη ότι το επιχείρημα της προστασίας της δημόσιας υγείας αποτελεί απλώς πρόσχημα
Η Επιτροπή επιμένει σε ορισμένα περιστατικά που δείχνουν ότι στην πραγματικότητα η γερμανική νομοθεσία δεν αποβλέπει στην προστασία της δημόσιας υγείας.
Πρώτον, η ισχύουσα ρύθμιση έλκει την καταγωγή της από το Reinheitsgebot. Ο νόμος αυτός είχε ως κύριο στόχο να παύσει να χρησιμοποιείται ο σίτος για την παρασκευή ζύθου, αλλά να χρησιμοποιείται μόνο για την παρασκευή άρτου. Στη συνέχεια όμως βάσει της ρύθμισης αυτής ανακόπηκαν οι εισαγωγές από άλλα κράτη μέλη δεδομένου ότι μόνο τα γερμανικά ζυθοποιεία παρασκεύαζαν ζύθο χρησιμοποιώντας αποκλειστικά βυνοποιημένη κριθή. Έτσι η ρύθμιση αυτή επέτρεψε ιδίως τη διατήρηση της ιδιαίτερης δομής της γερμανικής ζυθοποιίας που αποτελείται από μικρές και μεσαίες οικογενειακές επιχειρήσεις.
Δεύτερον, η Επιτροπή δεν αντιλαμβάνεται για ποιο λόγο η πλήρης απαγόρευση χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών αφορά μόνο ένα προϊόν. Πράγματι, η κατανάλωση οίνου ανά κάτοικο είναι σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας ισοδύναμη της κατανάλωσης ζύθου ανά κάτοικο. Για τον οίνο όμως μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφορες πρόσθετες ουσίες στη Γερμανία. Εξάλλου, και άλλα κράτη μέλη παρουσιάζουν μεγάλη κατανάλωση ζύθου ανά κάτοικο, δεν λαμβάνουν όμως τόσο περιοριστικά μέτρα όπως η Γερμανία.
Τρίτον, η Επιτροπή εκπλήσσεται από τις παρεκκλίσεις που προβλέπει το άρθρο 9 του Biersteuergesetz. Τα ζυθοποιεία που παράγουν ζύθο για δική τους χρήση απαλλάσσονται από τις σχετικές δεσμεύσεις. Η εν λόγω απαγόρευση δεν ισχύει επίσης για ορισμένους τύπους ειδικού ζύθου που παρασκευάζονται ιδίως για λαϊκές γιορτές όπου και καταναλίσκονται σε μεγάλες ποσότητες καθώς και για το ζύθο που προορίζεται προς εξαγωγή.
Τέλος, η Επιτροπή τονίζει ότι η γερμανική νομοθεσία εμφανίζει κάποια ασυνέπεια. Πράγματι, για να διατηρηθεί ορισμένη παράδοση ζυθοποιίας ( ή παρασκευή ζύθου « Einfachbier » ), η Γερμανία επιτρέπει τη χρησιμοποίηση σακχαρίνης, ουσίας την οποία η Επιτροπή δεν θεωρεί ενδεδειγμένη από πλευράς υγείας.
Η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι η ιστορική εξέλιξη δεν παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, αφού κρίνεται η τωρινή κατάσταση. Ωστόσο η ιστορία παρέχει ορισμένα διδάγματα. Αξίζει να σημειωθεί λόγου χάρη ότι η σημερινή γερμανική νομοθεσία έλκει την καταγωγή της από μια νομοθεσία που θεσπίστηκε αρχικά στη Βαυαρία και στην Baden-Württemberg, στη συνέχεια δε επεκτάθηκε σε ολόκληρο το γερμανικό ομοσπονδιακό κράτος. Περαιτέρω, η ιστορία δείχνει ότι ο νόμος περί καθαρότητας θεσπίστηκε προκειμένου να διασφαλιστεί η ποιότητα με την προστασία κατά της νοθείας μέσω των πρόσθετων ουσιών. Ο νόμος περί καθαρότητας αποβλέπει επομένως στην προστασία του κοινού και όχι της βιομηχανίας. Αν επέζησαν οι μικρές και μεσαίες ζυθοποιίες στη Γερμανία, αυτό οφείλεται κυρίως στα φορολογικά πλεονεκτήματα και όχι στο νόμο περί καθαρότητας. Υπάρχουν εξάλλου στη Γερμανία πολύ μεγάλα βιομηχανικά ζυθοποιεία που υπεραμύνονται και αυτά του νόμου περί καθαρότητας.
Αν η γενική απαγόρευση της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών αφορά μόνο το ζύθο, ο λόγος είναι ότι πρόκειται για το είδος διατροφής που καταναλίσκουν περισσότερο οι Γερμανοί. Είναι επομένως φυσικό το ότι επιδείχτηκε ιδιαίτερο ενδιαφέρον γι' αυτό το προϊόν, το οποίο όμως δεν είναι το μόνο είδος διατροφής για το οποίο ισχύει απαγόρευση ή περιορισμός στη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών. Έτσι λόγου χάρη το μεταλλικό νερό και οι χυμοί φρούτων υπόκεινται σε καθεστώς απολύτως παρόμοιο με το νόμο περί καθαρότητας όσον αφορά τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών. Υπάρχουν και άλλα προϊόντα για τα οποία δεν επιτρέπονται καθόλου ή επιτρέπονται πολύ λίγες πρόσθετες ουσίες όπως, λόγου χάρη, η σκόνη γάλακτος, το συμπυκνωμένο γάλα, το βούτυρο, το τυρί, η γιαούρτη, το νωπό κρέας, ο κιμάς, η σοκολάτα, οι μαρμελάδες, το μέλι.
Τρίτον, η γερμανική κυβέρνηση παρατηρεί ότι δεν μπορεί να ρυθμίσει την παραγωγή ζύθου για ίδια χρήση. Είναι λοιπόν φυσικό το ότι προβλέπεται ρητή εξαίρεση γι' αυτή την περίπτωση. Όσον αφορά το ζύθο που παρασκευάζεται για τις λαϊκές γιορτές, η γερμανική κυβέρνηση παρατηρεί ότι ο νόμος περί καθαρότητας πρέπει να τηρείται και σ' αυτή την περίπτωση, εκτός αν υπάρχει ειδική άδεια η οποία δεν έχει χορηγηθεί τα τελευταία είκοσι χρόνια και πλέον.
Τέλος, η σακχαρίνη περιέχεται πλέον μόνο σε έναν τύπο ζύθου, την « Einfachbier », που έχει σχεδόν εκλείψει σήμερα από την αγορά.
β) Ως προς το περιεχόμενο τον επιχειρήματος της προστασίας της υγείας
Η Επιτροπή τονίζει εξαρχής ότι το επιχείρημα της προστασίας της υγείας μπορεί να προβληθεί μόνο για τις πρόσθετες ουσίες που εξακολουθούν να παραμένουν στο τελικό προϊόν σε αναλογίες που ο γερμανός νομοθέτης θεωρεί σημαντικές. Οι πρόσθετες ουσίες που εξαφανίζονται κατά τη διαδικασία της παρασκευής δεν παρουσιάζουν κανέναν κίνδυνο, ούτε ενδεχόμενο, για τη δημόσια υγεία.
Η γερμανική κυβέρνηση διευκρινίζει ότι η απαγόρευση του άρθρου 11 του LMBG της διαθέσεως στο εμπόριο δεν ισχύει για τις πρόσθετες ουσίες ( πρόκειται για τις « τεχνικές βοηθητικές ουσίες » ), που εξαφανίζονται κατά τη διαδικασία της παρασκευής ή εξακολουθούν να παραμένουν σε αμελητέες από πλευράς υγείας αναλογίες. Ωστόσο, ο εισαγόμενος ζύθος για τον οποίο έχουν χρησιμοποιηθεί βοηθητικές ουσίες υπόκειται στην απαγόρευση ονομασίας του άρθρου 10 του Biersteuergesetz.
γ) Ως προς την αρμοδιότητα των κρατών μελών να νομοθετούν στο θέμα των πρόσθετων ουσιών
Η Επιτροπή επισημαίνει πρώτον ότι εγκρίνει σε γενικές γραμμές τη γερμανική νομοθεσία περί πρόσθετων ουσιών.
Ωστόσο, όσον αφορά τη συγκεκριμένη περίπτωση του ζύθου, η Επιτροπή φρονεί ότι η γερμανική ρύθμιση αντιβαίνει στο κοινοτικό δίκαιο.
Κατά την Επιτροπή, που επικαλείται σχετικώς τη νομολογία του Δικαστηρίου, κάθε προϊόν που διατίθεται κανονικά στο εμπόριο σε κάποιο κράτος μέλος μπορεί καταρχήν να κυκλοφορεί σε ολόκληρη την Κοινότητα, ακόμα και αν δεν υπάρχει εναρμόνιση στο κοινοτικό επίπεδο. Η Επιτροπή φρονεί ότι η αρχή αυτή ισχύει και για τα τρόφιμα που περιέχουν πρόσθετες ουσίες. Οι πρόσθετες ουσίες έχουν υποβληθεί σε επιστημονικούς και τεχνικούς ελέγχους, προκειμένου να εξακριβωθεί ότι είναι αβλαβείς και τότε μόνο επιτρέπονται, όταν αυτό αποδειχτεί πράγματι.
Δεδομένου ότι σε όλα τα κράτη μέλη ισχύουν κανόνες παρόμοιας αυστηρότητας, τα προϊόντα που περιέχουν πρόσθετες ουσίες και τίθενται σε κυκλοφορία σε ένα κράτος μέλος τεκμαίρονται αβλαβή. Αν ένα άλλο κράτος επιθυμεί να απαγορεύσει την εισαγωγή κάποιου προϊόντος, οφείλει να αποδείξει ότι συντρέχει κάποια από τις προϋποθέσεις του άρθρου 36 της Συνθήκης. Εξάλλου, και αν ακόμη συντρέχει τέτοια προϋπόθεση, το κράτος αυτό οφείλει να σεβαστεί την αρχή της αναλογικότητας που θέτει το εν λόγω άρθρο και να θεσπίσει μόνο τα μέτρα που είναι αντικειμενικώς αναγκαία. Η αρχή της αναλογικότητας δηλαδή εμποδίζει τη θέσπιση ρυθμίσεως περί προσθέτων ουσιών που έχει ως αποτέλεσμα την προστασία ορισμένων τομέων της εγχώριας παραγωγής έναντι των εισαγωγών από άλλα κράτη μέλη.
Ούτε οι οδηγίες οι σχετικές με τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών στα τρόφιμα παρέχουν το δικαίωμα στα κράτη μέλη να απαγορεύουν πλήρως, για κάποιο είδος διατροφής, τις πρόσθετες ουσίες που απαριθμούνται στα παραρτήματα των οδηγιών. Βεβαίως, το κράτος μέλος που επιτρέπει μια από αυτές τις πρόσθετες ουσίες για ένα μόνο είδος διατροφής (την απαγορεύει δηλαδή για όλα τα άλλα ) δεν παραβαίνει τις οδηγίες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το κράτος μέλος μπορεί να απαγορεύει την εισαγωγή τροφίμων που δεν παρουσιάζουν κανέναν κίνδυνο για την υγεία και κυκλοφορούν νομίμως σε άλλο κράτος μέλος με το πρόσχημα ότι το τελευταίο αυτό κράτος εφάρμοσε τις οδηγίες κατά τρόπο διαφορετικό.
Η γερμανική κυβέρνηση τονίζει εξαρχής ότι στην υπό κρίση υπόθεση δεν γίνεται λόγος για πρόσθετες ουσίες, το αβλαβές των οποίων είναι αμφίβολο, διότι η χρήση τους εν πάση περιπτώσει δεν επιτρέπεται. Το πραγματικό πρόβλημα αφορά δηλαδή τις πρόσθετες ουσίες που είναι δυνατό να επιτραπούν ως ακίνδυνες για την υγεία.
Κατά τη γερμανική κυβέρνηση, η απόδειξη ότι κάποια πρόσθετη ουσία είναι αβλαβής δεν αρκεί ώστε να επιτραπεί γενικώς η χρήση της. Για να εξασφαλιστεί η γενική πρόληψη, οι αβλαβείς πρόσθετες ουσίες πρέπει περαιτέρω να επιτρέπονται μόνο για ορισμένες χρήσεις.
Κατά τη γερμανική κυβέρνηση, η γενική αυτή αρχή της περιορισμένης έγκρισης γίνεται διεθνώς δεκτή όπως αποδεικνύουν οι εργασίες της Επιτροπής του Codex Alimentarius του FAO/OMS. Η αρχή αυτή γίνεται δεκτή εξάλλου και σε ένα δημοσίευμα της Επιτροπής του 1980 ( « Les additifs alimentaires et le consommateur » — οι πρόσθετες ουσίες στα τρόφιμα και ο καταναλωτής).
Εξάλλου οι προαναφερθείσες διάφορες κοινοτικές οδηγίες περί προσθέτων ουσιών αναγνωρίζουν ρητά υπέρ των κρατών μελών το δικαίωμα να περιορίζουν για ορισμένα μόνο τρόφιμα τη χρήση των πρόσθετων ουσιών που επιτρέπουν, καίτοι είναι προδήλως όλες ακίνδυνες. Τέλος, ο κοινοτικός νομοθέτης δέχεται επίσης το εν λόγω σύστημα εγκρίσεως σε δύο φάσεις για ορισμένα προϊόντα (μαρμελάδες, χυμοί φρούτων, σοκολάτα και γάλα ).
Η γερμανική κυβέρνηση, στηριζόμενη σε διάφορες εκθέσεις εμπειρογνωμόνων, υποστηρίζει ότι η επιστήμη δέχεται στο σύνολο της ότι είναι αναγκαίο να περιοριστεί η χρήση των πρόσθετων ουσιών προκειμένου να μειωθεί η γενική μόλυνση την οποία προκαλεί. Συγκεκριμένα επικρατεί ακόμη μεγάλη αβεβαιότητα ως προς τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των πρόσθετων ουσιών (ακόμα και αυτών που εκ πρώτης όψεως φαίνονται ακίνδυνες ) λόγω της σώρευσης τους στον οργανισμό και της αλληλεπίδρασης μεταξύ τους και με άλλες ουσίες όπως το οινόπνευμα. ( Σημειωτέον σχετικώς ότι, κατά το παρελθόν, η χρήση στο ζύθο σταθεροποιητών αφρού που θεωρούνταν μέχρι τότε μη τοξικοί προκάλεσε θανάτους. ) Είναι δηλαδή δύσκολο να προβλεφθεί, στο παρόν στάδιο των επιστημονικών γνώσεων, ποιες θα είναι στο μέλλον οι επιπτώσεις της μεγάλης κατανάλωσης πρόσθετων ουσιών. Ακριβώς για αν αποφύγουν κάθε κίνδυνο, όλες οι νομοθεσίες απαγορεύουν καταρχήν τις πρόσθετες ουσίες. Αν όμως γίνει δεκτή η άποψη της Επιτροπής, η αρχή αυτή θα μετατραπεί σε καταρχήν έγκριση, εκτός αν αποδεικνύεται το επιβλαβές της συγκεκριμένης πρόσθετης ουσίας.
δ) Ως προς την τεχνολογική ανάγκη της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών στο ζύθο
Η Επιτροπή φρονεί ότι οι πρόσθετες ουσίες πρέπει να επιτρέπονται στα τρόφιμα μόνο αν συντρέχει τεχνολογική ανάγκη. Κατά την Επιτροπή πάντως υπάρχει τεχνολογική ανάγκη, όταν η χρησιμοποίηση πρόσθετης ουσίας συνεπάγεται πραγματικό πλεονέκτημα για τον καταναλωτή: η πρόσθετη ουσία πρέπει να είναι αναγκαία για τη διευκόλυνση ή τη βελτίωση του σχήματος του προϊόντος, για τη σταθερότητα του, για την καλύτερη ποιότητα ή εμφάνιση του ή για μεγαλύτερη ποικιλία γεύσεων. Το κριτήριο αυτό αφήνει κατ' ανάγκη έδαφος για κάποιο προβληματισμό οικονομικής φύσεως. Η Γερμανία δέχεται εξάλλου τον ορισμό αυτό, δεδομένου ότι είναι δυνατή στη Γερμανία η χρησιμοποίηση θείου για την παρασκευή οίνου, ενώ οίνος ποιότητας μπορεί να παραχθεί και χωρίς τη χρησιμοποίηση θείου.
Εν προκειμένω, η απαγόρευση της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών στο ζύθο έχει ως αποτέλεσμα μειωμένη σταθερότητα, σμίκρυνση του φάσματος των προσφερόμενων γεύσεων και αύξηση του κόστους παρασκευής.
Η Επιτροπή τονίζει επίσης το γεγονός ότι ο έλεγχος του αν υπάρχει τεχνολογική ανάγκη της χρησιμοποιήσεως συγκεκριμένης πρόσθετης ουσίας δεν πρέπει να καταλήγει σε έλεγχο της ζητήσεως από πλευράς του κοινού για κάποιο προϊόν με πρόσθετες ουσίες. Το Δικαστήριο αρνείται πάντα την εξέταση αυτή, διότι ένας από τους στόχους της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων είναι η αύξηση της ποικιλίας της προσφοράς στην αγορά των κρατών μελών και επομένως η προσφορά νέων προϊόντων στους καταναλωτές.
Εξάλλου η Επιτροπή φρονεί ότι η τεχνολογική ανάγκη της χρησιμοποιήσεως πρόσθετων ουσιών πρέπει να ερευνάται χωριστά για κάθε πρώτη ύλη. Αυτό σημαίνει με άλλα λόγια ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί η ύπαρξη τεχνολογικής ανάγκης με το επιχείρημα ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή του ζύθου κάποια άλλη πρώτη ύλη.
Η Επιτροπή επισημαίνει παρεμπιπτόντως ότι, αν ο ζύθος παρασκευαζόταν σε όλη την Κοινότητα αποκλειστικά από βύνη κριθής, τα ζυθοποιεία θα αντιμετώπιζαν πολύ σύντομα δυσκολίες ως προς τον εφοδιασμό σε κριθή.
Τέλος, η Επιτροπή φρονεί ότι δεν είναι δυνατό να διαιρεθεί η Κοινότητα σε δέκα «τεχνολογικές» ζώνες· οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών ως προς τις επιτρεπόμενες πρόσθετες ουσίες οφείλονται στη χρησιμοποίηση διαφορετικών μεθόδων παρασκευής και πρώτων υλών.
Κατά τη γερμανική κυβέρνηση, η Επιτροπή συγχέει το κριτήριο της τεχνολογικής ανάγκης με το κριτήριο της οικονομικής ανάγκης. Η σύγχυση αυτή επιτρέπει στους παραγωγούς να κρίνουν αν υπάρχει τεχνολογική ανάγκη, διότι, λόγου χάρη, η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών μεταβάλλει το χρώμα ή το άρωμα του προϊόντος με αποτέλεσμα την αύξηση των πωλήσεων του.
Με την ερμηνεία που δίνει η Επιτροπή, η καταρχήν απαγόρευση των πρόσθετων ουσιών χάνει κάθε έννοια. Ο ρόλος του φύλακα της δημόσιας υγείας ανήκει στο κράτος. Για την εκτίμηση της τεχνολογικής ανάγκης δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη αποκλειστικά το συμφέρον των παραγωγών και του καταναλωτή, αλλά και το γενικό συμφέρον της προληπτικής προστασίας της υγείας.
Εξάλλου, σύμφωνα με τις οδηγίες της επιστημονικής επιτροπής ανθρώπινης διατροφής, τεχνολογική ανάγκη συντρέχει μόνον εφόσον η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα που έγκειται στη βελτίωση των ιδιοτήτων του συγκεκριμένου είδους διατροφής [ π. χ. οι μαρμελάδες πρέπει να περιέχουν πρόσθετες ουσίες, σταθεροποιητικές της ενεργού οξύτητας τους (pΗ ) ]. Αυτό δεν ισχύει για το ζύθο, ο οποίος μπορεί να έχει αυτή την ιδιότητα χωρίς να περιέχει πρόσθετες ουσίες.
Πάγματι, στη Γερμανία παρασκευάζονται πολλοί τύποι ζύθου που δεν περιέχουν πρόσθετες ουσίες και προσφέρουν ευρύτατη ποικιλία γεύσεων. Είναι εξάλλου περιττή η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών, αφού μπορούν να χρησιμοποιηθούν πρώτες ύλες που καθιστούν περιττή τη χρήση τους.
Τέλος, η τεχνολογική ανάγκη πρέπει να διέπεται από την αρχή ότι η συνολική ποσότητα των καταναλισκόμενων πρόσθετων ουσιών πρέπει να είναι η μικρότερη δυνατή. Οι αντιλήψεις όμως της Επιτροπής θα οδηγούσαν σε αύξηση της κατανάλωσης πρόσθετων ουσιών, αφού κάθε κράτος οφείλει να προσαρμοστεί προς το κράτος που έχει τις πιο φιλελεύθερες αντιλήψεις. Κάθε κράτος λοιπόν πρέπει να κρίνει την εν λόγω τεχνολογική ανάγκη με γνώμονα την ιδιαιτερότητα του.
ε) Ως προς τους κινούνονς για τη δημόσια υγεία από τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών
Κατά την Επιτροπή είναι χρήσιμο να διευκρινιστεί, καταρχάς, το καθεστώς των ενζύμων εντός της Κοινότητας. Η βασική αρχή είναι ότι μια πρόσθετη ουσία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται σ' ένα είδος διατροφής αν δεν αποδεικνύεται ότι είναι αβλαβής. Συνήθως, αυτή η εξέταση περί του αβλαβούς καταλήγει στον καθορισμό ενός μεγέθους ΗΕΔ ( ημερήσια επιτρεπόμενη δόση) — αγγλιστί: ADI (Acceptable Daily Intake). Ως ΗΕΔ νοείται «η μέση ποσότητα μιας ουσίας εκφραζόμενη σε χιλιοστά του γραμμαρίου ανά χιλιόγραμμο βάρους του σώματος, η οποία μπορεί να απορροφάται καθημερινά από τον ανθρώπινο οργανισμό με την κατανάλωση τροφίμων και καθόλη τη διάρκεια της ζωής, χωρίς να προκαλούνται εμφανείς διαταραχές της υγείας, λαμβανομένων υπόψη όλων των γνωστών παραγόντων κατά τη στιγμή του υπολογισμού ». Το εν λόγω μέγεθος αντιπροσωπεύει συνήθως το 1 ο/ο της δόσης που δεν επηρεάζει τα πειραματόζωα. Για ορισμένες ομάδες πρόσθετων ουσιών δεν χρειάζεται καν να καθοριστεί ένα τέτοιο μέγεθος ΗΕΔ, διότι οι ποσότητες που μπορούν να απορροφηθούν είναι, εν πάση περιπτώσει, πολύ μικρές. Εν πάση περιπτώσει, τα περιθώρια ασφαλείας είναι πολύ υψηλά και λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματα της σώρευσης και της αλληλεπίδρασης.
Εξάλλου, η Επιτροπή τονίζει ότι δεν πρέπει να υπερτιμώνται οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι από τη χρήση πρόσθετων ουσιών. Πράγματι, πρώτον, ο καθορισμός του μεγέθους ΗΕΔ ενέχει μεγάλα περιθώρια ασφαλείας, ώστε να αποκλείεται κάθε κίνδυνος. Δεύτερον, άλλες πολύ σοβαρότερες αιτίες μπορούν να προξενήσουν βλάβη στη δημόσια υγεία ( κυκλοφοριακό, ατμοσφαιρική μόλυνση, κλπ. ). Τρίτον, οι πρόσθετες ουσίες υπόκεινται σε αυστηρό έλεγχο, πράγμα που δεν συμβαίνει για άλλα επικίνδυνα φυσικά προϊόντα, όπως ο καπνός και τα οινοπνευματώδη ποτά. Τέλος, κατά κοινή σχεδόν διαπίστωση, οι κίνδυνοι που συνεπάγεται η χρησιμοποίηση των πρόσθετων ουσιών καταλαμβάνουν την τελευταία θέση στους κινδύνους που σχετίζονται με τη διατροφή ανθρώπων, μετά π. χ. από την κακή διατροφή ή την ύπαρξη μικροβίων.
Με το δικόγραφο της προσφυγής, η Επιτροπή επισημαίνει πάντως ορισμένες πρόσθετες ουσίες που παρουσιάζουν ίσως κάποιο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, επειδή όμως χρησιμοποιούνται στο ζύθο μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις — και εν πάση περιπτώσει μόνο για προϊόντα που καταναλίσκονται σε συγκεκριμένες περιοχές — ο κίνδυνος αυτός είναι μηδαμινός.
Η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι η Επιτροπή πλανάται ως προς το τι αντιπροσωπεύουν τα μεγέθη ΗΕΔ. Τα μεγέθη αυτά αποτελούν απλώς τα ανώτατα όρια των ποσοτήτων που μπορούν να απορροφηθούν, στόχος όμως του καθεστώτος των πρόσθετων ουσιών είναι να παραμείνουν οι ποσότητες αυτές στο μέτρο του δυνατού, κάτω από τα εν λόγω ανώτατα όρια· εξάλλου στα μεγέθη ΗΕΔ δεν λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις της σώρευσης και της αλληλεπίδρασης, δεδομένου ότι στηρίζονται στη χωριστή εξέταση συγκεκριμένης πρόσθετης ουσίας. Τρίτον, η γερμανική κυβέρνηση παρατηρεί ότι τα μεγέθη ΗΕΔ καθορίζονται βάσει πειραμάτων με πειραματόζωα, η δε μεταφορά στον άνθρωπο των αποτελεσμάτων που δίνουν τα πειράματα σε πειραματόζωα αποτελεί ήδη σημαντικό παράγοντα αβεβαιότητας.
Η γερμανική κυβέρνηση, επικαλούμενη σχετικώς διάφορες εκθέσεις εμπειρογνωμόνων, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν αληθεύει ότι ο καθορισμός των μεγεθών ΗΕΔ αίρει κάθε αβεβαιότητα ως προς τις επιπτώσεις των πρόσθετων ουσιών. Καίτοι δεν πρέπει να προκληθεί ανησυχία στο κοινό ως προς τους κινδύνους από τις πρόσθετες ουσίες, χρειάζεται πάντως επαγρύπνηση.
Σχετικά με την ύπαρξη και άλλων κινδύνων για τη δημόσια υγεία, η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι η ενδεχόμενη ύπαρξη μεγαλυτέρων κινδύνων δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος από τις πρόσθετες ουσίες. Δεν πρέπει εξάλλου να λησμονείται ότι εν προκειμένω οι πρόσθετες ουσίες καταναλίσκονται παράλληλα με οινόπνευμα, ο δε συνδυασμός αυτός είναι επικίνδυνος.
στ) Ως προς τους κινδύνους από την ύπαρξη πρόσθετων ουσιών στο ζύθο των άλλων κρατών μελών
Η Επιτροπή φρονεί καταρχάς ότι η υπό κρίση προσφυγή, αν κριθεί ότι η Γερμανία παρέβη τις υποχρεώσεις της, θα είχε ως αποτέλεσμα ότι η κατανάλωση εισαγόμενου ζύθου στη Γερμανία θα ανέλθει μόνο σε 7 έως 8 λίτρα κατά μέσο όρο ανά κάτοικο. Θα προκύψει δηλαδή μικρή αύξηση της κατανάλωσης πρόσθετων ουσιών ( και τούτο αν υποτεθεί ότι όλοι οι τύποι εισαγόμενου ζύθου περιέχουν πρόσθετες ουσίες).
Εξάλλου, τίποτα δεν υποχρεώνει το γερμανό νομοθέτη να καταργήσει το νόμο περί καθαρότητας για τα γερμανικά ζυθοποιεία, δεδομένου ότι η διαφορά τιμής μεταξύ του γερμανικού ζύθου και του ζύθου που δεν έχει παρασκευαστεί σύμφωνα με το νόμο περί καθαρότητας είναι μικρή.
Τέλος, ακόμη και αν ο γερμανός νομοθέτης καταργήσει εξ ολοκλήρου το νόμο περί καθαρότητας, είναι πιθανό ότι οι περισσότερες γερμανικές επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να παράγουν ζύθο χωρίς πρόσθετες ουσίες, πράγμα που θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν ως διαφημιστικό επιχείρημα.
Ανακριβής είναι εξάλλου ο ισχυρισμός της γερμανικής κυβέρνησης ότι, δηλαδή, με την εισαγωγή στη Γερμανία ζύθου από άλλα κράτη μέλη, θα εισέλθουν εκεί 60 έως 70 νέες πρόσθετες ουσίες. Συγκεκριμένα, οι περισσότερες από τις πρόσθετες ουσίες που χρησιμοποιούνται στην Κοινότητα για την παρασκευή ζύθου επιτρέπονται ήδη στη Γερμανία για άλλα προϊόντα. Ορισμένες δε από τις υπόλοιπες χρησιμοποιούνται μόνο σε ορισμένους τύπους ζύθου αποκλειστικά επιτόπιας κατανάλωσης, οι οποίοι επομένως ουδέποτε θα εισαχθούν στη γερμανική αγορά.
Βάσει των στοιχείων αυτών, η Επιτροπή φρονεί ότι το άνοιγμα των συνόρων σε ζύθο που δεν ανταποκρίνεται στο νόμο περί καθαρότητας θα δημιουργήσει μηδαμινούς και μόνο κινδύνους για τη δημόσια υγεία.
Κατά τη γερμανική κυβέρνηση, οι υπολογισμοί της Επιτροπής είναι καθαρά θεωρητικοί. Η Επιτροπή λησμονεί εξάλλου ότι οι καταναλωτές ζύθου συγκεντρώνουν την προτίμηση τους σε ορισμένους τύπους, η δε κατανάλωση ορισμένων προσώπων μπορεί να φθάσει ίσως τα 300 έως 350 λίτρα ζύθου περιέχοντος πρόσθετες ουσίες.
Εξάλλου, η γερμανική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι, αν αληθεύει ότι η παραγωγή ειδών διατροφής που περιέχουν πρόσθετες ουσίες είναι λιγότερο δαπανηρή, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να αναγκαστούν όλα τα κράτη μέλη να καταργήσουν τους περιορισμούς όσον αφορά τις πρόσθετες ουσίες για το ζύθο ή για άλλα προϊόντα, προκειμένου να τεθούν σε ίση μοίρα η εθνική βιομηχανία με τις αλλοδαπές βιομηχανίες.
Τέλος, η εφαρμογή του άρθρου 30 της Συνθήκης και οι εντεύθεν συνέπειες για τη δημόσια υγεία δεν μπορούν να εξαρτηθούν από την υπόθεση ότι οι εθνικές βιομηχανίες θα σεβαστούν οικειοθελώς τους περιορισμούς, όσον αφορά τις πρόσθετες ουσίες, τη στιγμή αλλοδαποί ανταγωνιστές τους πλεονεκτούν από πλευράς κόστους.
ζ) Ως προς τους κινδύνους που θα προέκυπταν για τη δημόσια υγεία από το πλήρες άνοιγμα των συνόρων
Κατά την Επιτροπή, αν επιτραπούν γενικώς οι εισαγωγές προϊόντων από άλλα κράτη μέλη, δεν θα μεταβληθεί η ισορροπία των πρόσθετων ουσιών που καταναλίσκονται σε κάποιο κράτος. Πράγματι, ορισμένα εισαγόμενα εμπορεύματα περιέχουν μεν περισσότερες πρόσθετες ουσίες, άλλα όμως περιέχουν λιγότερες από τα εθνικά προϊόντα. Έτσι αποκαθίσταται η ισορροπία.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει πάντως ότι το κράτος μέλος έχει το δικαίωμα, βασιζόμενο σε αντικειμενικά κριτήρια και λαμβάνοντας υπόψη μόνο τις συνήθειες και τις ανάγκες της δικής του βιομηχανίας ειδών διατροφής, να περιορίζει τον αριθμό των πρόσθετων ουσιών που χρησιμοποιούνται στη χώρα του. Η Επιτροπή παρατηρεί όμως ότι εν προκειμένω η Γερμανία δεν απέδειξε ότι, αν γίνει δεκτή η άποψη της Επιτροπής, θα αυξηθεί ο συνολικός αριθμός πρόσθετων ουσιών που χρησιμοποιούνται στη Γερμανία.
Είναι βεβαίως αληθές ότι αν ανοίξουν τελείως τα σύνορα θα δημιουργηθούν προβλήματα σχετικά με τον έλεγχο της ποσότητας πρόσθετων ουσιών που απορροφώνται με την τροφή. Το πρόβλημα αυτό μπορεί να επιλυθεί με την υιοθέτηση μεγεθών ΗΕΔ σε διεθνές επίπεδο. Αν αυτό πραγματοποιηθεί και αν υπάρξει υπέρβαση των εν λόγω μεγεθών για συγκεκριμένο προϊόν, λαμβανομένων υπόψη των εθνικών συνηθειών, το κράτος θα μπορεί, αν είναι καλής πίστεως, να παγώσει τις εισαγωγές. Εν προκειμένω όμως η Γερμανία δεν απέδειξε κατά πόσο η εισαγωγή αλλοδαπού ζύθου από άλλα κράτη μέλη θα προκαλέσει υπέρβαση των μεγεθών ΗΕΔ που γίνονται δεκτά στη Γερμανία για κάθε συγκεκριμένη πρόσθετη ουσία.
Η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας του άρθρου 36 της Συνθήκης όπως της καταλογίζει η Επιτροπή.
Πράγματι, πρέπει να σημειωθεί καταρχάς ότι υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη τρόφιμα τα οποία ο εθνικός νομοθέτης επιθυμεί να διατηρήσει « καθαρά ». Στο κοινοτικό δίκαιο υπάρχει επίσης « νόμος περί καθαρότητας » για διάφορα προϊόντα. Υπό τις συνθήκες αυτές δεν μπορεί να προσαφθεί στο γερμανό νομοθέτη ότι απαγορεύει τη χρήση πρόσθετων ουσιών στο είδος διατροφής που έχει τη μεγαλύτερη κατανάλωση στη χώρα του.
Εξάλλου, η απαγόρευση των πρόσθετων ουσιών δεν επιδιώκει στόχους προστατευτισμού, αν μη τι άλλο διότι η κριθή παράγεται σε όλη την Κοινότητα.
Τέλος, η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι το χρησιμοποιούμενο μέσο δεν είναι δυσανάλογο. Πράγματι, λόγω της αβεβαιότητας που επικρατεί ως προς τις επιπτώσεις της σώρευσης και της αλληλεπίδρασης των πρόσθετων ουσιών, υπάρχει κίνδυνος για την υγεία. Για να μειωθεί ο κίνδυνος αυτός, δικαιολογείται η απαγόρευση της χρήσης πρόσθετων ουσιών, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών συνηθειών διατροφής.
Δ — Ως προς το καθεστώς που οιέπει την ονομασία τον ζύθου στη Γερμανία
1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
Η Επιτροπή λαμβάνει υπό σημείωση το ότι η γερμανική κυβέρνηση ομολόγησε ότι η χρήση άλλων συστατικών εκτός της βύνης κριθής στο ζύθο δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη τη χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών. Η Επιτροπή φρονεί ότι το καθεστώς που διέπει την ονομασία παίζει κάποιο ρόλο στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Επισημαίνει δε την περίπτωση ενός ιταλικού ζυθοποιείου που παράγει ζύθο χωρίς να τηρεί τις προϋποθέσεις του άρθρου 9 του Biersteuergesetz, αλλά χωρίς να χρήσιμοποιεί πρόσθετες ουσίες, στο οποίο όμως δεν επιτράπηκε πρόσβαση στη γερμανική αγορά.
Η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι το καθεστώς ονομασίας του άρθρου 10 του Biersteuergesetz αποτελεί συμπλήρωμα της ρύθμισης περί πρόσθετων ουσιών, αναγκαίο για την προστασία των καταναλωτών και της ευθύτητας των εμπορικών συναλλαγών.
Ωστόσο αυτό το καθεστώς ονομασίας δεν συνιστά εμπόδιο επιπλέον της απαγορεύσεως διαθέσεως στο εμπόριο ζύθου που περιέχει πρόσθετες ουσίες. Πράγματι, ο ζύθος που παρασκευάζεται από άωρους σπόρους και δεν περιέχει πρόσθετες ουσίες δεν παίζει πρακτικά κανένα ρόλο στο εμπόριο μεταξύ κρατών, διότι η συνήθης πρακτική είναι να θεραπεύονται τα αναμφισβήτητα ελαττώματα από τη χρησιμοποίηση άωρων σπόρων με την προσθήκη διαφόρων χημικών ουσιών.
2. Ως προς την περί ζύθου αντίληψη των γερμανών καταναλωτών
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι σε όλα τα κράτη μέλη χρησιμοποιείται η βύνη κριθής για την παρασκευή ζύθου. Ενίοτε όμως αντικαθίσταται εν μέρει από άωρους σπόρους. Το νομικώς κρίσιμο ερώτημα είναι λοιπόν το αν πράγματι ο γερμανός καταναλωτής προσδοκά ότι ο ζύθος θα παρασκευάζεται αποκλειστικά από βύνη κριθής.
Η Επιτροπή παρατηρεί σχετικώς ότι ορισμένοι τύποι γερμανικού ζύθου υψηλής ζυμώσεως περιέχουν και άλλες ουσίες, ιδίως ζάχαρη, καθώς και μια γλυκαντική ουσία.
Εξάλλου, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η μέθοδος της βυνοποιήσεως της κριθής έχει από χημικής πλευράς το ίδιο αποτέλεσμα όπως και η χρησιμοποίηση άωρων σπόρων και εξωτερικών ενζύμων.
Τέλος, η ποιότητα του ζύθου εξαρτάται από πολυάριθμους παράγοντες (ποιότητα του νερού, των πρώτων υλών, τεχνική της ζυθοποιίας, κλπ. ). Είναι λοιπόν υπερβολικός ο ισχυρισμός ότι μόνον ο ζύθος — και όλοι οι τύποι ζύθου — που παρασκευάζεται σύμφωνα με το νόμο περί καθαρότητας είναι ζύθος ποιότητας.
Η γερμανική κυβέρνηση, επικαλούμενη ιδίως μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Γερμανία, υποστηρίζει ότι η μεγάλη πλειοψηφία των γερμανών καταναλωτών αντιλαμβάνονται το ζύθο ως ποτό που παρασκευάζεται αποκλειστικά από βύνη κριθής και δεν περιέχει πρόσθετες ουσίες.
Εξάλλου, κατά τη γερμανική κυβέρνηση, η βύνη κριθής αποτελεί την κύρια βασική ουσία του ζύθου, στην οποία και οφείλεται η γεύση του (τουλάχιστον οκτώ κράτη μέλη επιβάλλουν εξάλλου τη χρησιμοποίηση της είτε κυρίως είτε αποκλειστικώς ). Με τη χρησιμοποίηση άωρων σπόρων όμως, το ενδιάμεσο προϊόν (ο μούστος) δεν είναι ισάξιας ποιότητας (η γεύση διαφέρει ενώ υπάρχουν διαφορές στη φυσιολογία της θρέψεως καθώς και μεγαλύτερη συνήθως περιεκτικότητα σε έλαιο αποστάξεως). Εξάλλου αν το ρύζι και ο αραβόσιτος είναι βασικές ουσίες ποιοτικώς ισοδύναμες, δεν γίνεται αντιληπτό το γιατί δεν δέχονται τη χρησιμοποίηση τους σε μεγαλύτερες αναλογίες όλα τα κράτη μέλη.
3. Ως προς την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στα συστήματα που οιέπουν την ονομασία
Η Επιτροπή δέχεται ότι ο γερμανός νομοθέτης διατηρεί το δικαίωμα να ρυθμίζει την ονομασία « ζύθος » εφόσον δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει όμως ότι η διατήρηση από τα κράτη μέλη — όπως εν προκειμένω από τη Γερμανία — ενός συστήματος υποχρεωτικής ονομασίας που στηρίζεται στην καταγωγή ή στην εθνική μέθοδο παραγωγής ενός εμπορεύματος, άρα προστατευτικού, δεν συμβιβάζεται προς τις απαιτήσεις της κοινής αγοράς.
Εξάλλου, εν προκειμένω, οι παρεκκλίσεις από το « νόμο περί καθαρότητας » δεν επιτρέπουν καν στους γερμανούς καταναλωτές να σχηματίσουν σαφή αντίληψη σχετικά με τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή ζύθου. Τέλος, κανένας γερμανός καταναλωτής δεν θα διανοούνταν να αρνηθεί την ιδιότητα του « ζύθου » στην « Stella Artois » ή στην « Tuborg », ανεξαρτήτως της μεθόδου ζυθοποιίας. Εξάλλου, εκτός από την ονομασία « ζύθος », δεν υπάρχουν άλλες ονομασίες για τύπους ζύθου που δεν έχουν παρασκευαστεί σύμφωνα το νόμο περί καθαρότητας.
Αν ανοίξει πλήρως η γερμανική αγορά στον εισαγόμενο ζύθο, ο γερμανός καταναλωτής δεν θα αποπροσανατολιστεί. Εξάλλου, η ένδειξη ότι ο τάδε ζύθος « παρασκευάζεται σύμφωνα με το νόμο περί καθαρότητας » μπορεί να αποτελέσει σημαντικό διαφημιστικό επιχείρημα.
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι με την κατάλληλη επιγραφή είναι δυνατό να προστατευθούν οι καταναλωτές από τον κίνδυνο εξαπατήσεως. Η γερμανική κυβέρνηση κάνει ήδη χρήση αυτής της δυνατότητας, όσον αφορά το ζύθο ιδιωτικής χρήσεως ή ορισμένους τύπους ζύθου που περιέχουν ζάχαρη ή κάποια γλυκαντική ουσία. Στις περιπτώσεις αυτές, ο νόμος περί ζύθου προβλέπει μάλιστα και τον τρόπο κατά τον οποίο πρέπει να ενημερώνεται ο καταναλωτής όταν ο ζύθος προέρχεται « από το βαρέλι ».
Τέλος, η Επιτροπή φρονεί ότι η γερμανική κυβέρνηση δεν μπορεί να αντλήσει επιχείρημα από τις κοινοτικές οδηγίες που αφορούν την ονομασία προϊόντων όπως το κακάο, οι χυμοί φρούτων, το μέλι, κλπ., που είναι όλα φυσικά προϊόντα και στην περίπτωση των οποίων το εμπόρευμα δεν μπορεί να φέρει ονομασία έχουσα μόνο μακρινή σχέση με το προϊόν. Για το ζύθο που είναι βιομηχανικό προϊόν δεν ενδείκνυται η ίδια αυστηρότητα. Κατά συνέπεια, η σύγκριση είναι δυνατή μόνο με τα συστήματα που διέπουν την ονομασία των μαρμελάδων, των οινοπνευματωδών και της σοκολάτας. Ωστόσο, στην περίπτωση του ζύθου, αντίθετα με την περίπτωση της μαρμελάδας, δεν υπάρχει καμία άλλη ονομασία που να μην εισάγει διακρίσεις. Όσον αφορά τα άλλα προϊόντα, όπως η σοκολάτα, δεν υπάρχει μεν πλήρης εναρμόνιση, πλην όμως το γεγονός και μόνο ότι υπάρχουν διαφορετικές εθνικές ρυθμίσεις σχετικά με την ονομασία ορισμένων προϊόντων δεν σημαίνει ότι δικαιολογούνται έναντι των διατάξεων της Συνθήκης. Στην περίπτωση του ζύθου, η Επιτροπή φρονεί ότι το καθεστώς που διέπει την ονομασία αντιβαίνει στο άρθρο 30 της Συνθήκης.
Η γερμανική κυβέρνηση παρατηρεί πρώτον ότι η ίδια η Επιτροπή, με την αιτιολογική έκθεση της οικείας προτάσεως κανονισμού του Συμβουλίου της 9ης Ιουνίου 1982 περί «ορισμού, χαρακτηρισμού και παρουσιάσεως των οινοπνευματωδών ποτών... » ( ΕΕ C 189, σ. 7 ), προτείνει να υποχρεωθούν οι παραγωγοί να χρησιμοποιούν αποκλειστικά μια βασική ουσία για ορισμένα ποτά, διότι « το γεγονός ότι είναι σήμερα δυνατό να επιτυγχάνεται τεχνητά με περίπλοκες προσμίξεις η γεύση όλων σχεδόν των παραδοσιακών ποτών καθιστά επιτακτικότερη την ανάγκη προστασίας των καταναλωτών από μεθοδεύσεις αυτού του είδους » ( πρόταση κανονισμού, σ. 4). Η γερμανική κυβέρνηση φρονεί ότι η σκέψη αυτή ισχύει και κατά των υποκατάστατων της κριθής.
Εξάλλου το Δικαστήριο έχει δεχτεί με τη νομολογία του το δικαίωμα των κρατών μελών να μεριμνούν ώστε να μην παραπλανώνται οι οικείοι καταναλωτές. Αν οι καταναλωτές προσδοκούν να έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά το προϊόν που φέρει ορισμένη ονομασία, τότε δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι ένα προϊόν μπορεί να φέρει την ονομασία αυτή χωρίς να έχει τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά.
Εξάλλου, η γερμανική κυβέρνηση επισημαίνει το γεγονός ότι ο « νόμος περί καθαρότητας » δεν αποβλέπει στην προστασία των γερμανών παραγωγών: ούτε οι χρησιμοποιούμενες πρώτες ύλες ούτε οι μέθοδοι παρασκευής προσιδιάζουν στη Γερμανία. Στην πραγματικότητα ο νόμος περί καθαρότητας αφορά και τα εισαγόμενα και τα εθνικά προϊόντα και αποβλέπει στην προστασία των καταναλωτών και όχι της γερμανικής ζυθοποιίας.
Τέλος, η γερμανική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι υπάρχει το αντίστοιχο του νόμου περί καθαρότητας για προϊόντα όπως η σοκολάτα, οι μαρμελάδες, το μέλι, κλπ. Έτσι, όσον αφορά το καθεστώς που διέπει την ονομασία, υπάρχει στην οδηγία 73/241 του Συμβουλίου της 24ης Ιουλίου 1973 ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/009, σ. 224), σχετικά με τα προϊόντα του κακάο και της σοκολάτας, διάταξη αντίστοιχη του άρθρου 10 του Biersteuergesetz.
Τέλος, το γεγονός ότι ο γερμανός καταναλωτής θεωρεί τα ποτά « Stella Artois » και « Tuborg » ως ζύθο οφείλεται ακριβώς στο ότι τα προϊόντα αυτά ανταποκρίνονται στο νόμο περί καθαρότητας.
Καταλήγοντας η γερμανική κυβέρνηση αναφέρει ορισμένα στοιχεία. Ο ζύθος είναι το είδος διατροφής με τη μεγαλύτερη κατανάλωση στη Γερμανία. Εξάλλου φαίνεται ότι γενικώς οι καταναλωτές δεν διαβάζουν τον πίνακα των συστατικών που αναγράφονται επί των τροφίμων. Τέλος, φαίνεται ότι είναι εν πάση περιπτώσει δύσκολη η επίθεση της κατάλληλης επιγραφής σε ποτό, το οποίο πολύ συχνά προσφέρεται χωρίς συσκευασία. Σε τέτοιες περιπτώσεις, δεδομένου ότι δεν είναι δυνατή η επίθεση της κατάλληλης επιγραφής, θα πρέπει να αποφεύγεται η παραπλάνηση του κοινού με τη χρησιμοποίηση της εμπορικής ονομασίας μόνο για ορισμένα προϊόντα.
IV — Ερωτήσεις του Δικαστηρίου
Απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου, η γερμανική κυβέρνηση διαβίβασε τον πίνακα των πρόσθετων ουσιών που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή ζύθου στα άλλα κράτη μέλη καθώς και στοιχεία σχετικά με το καθεστώς που διέπει καθεμιά από τις πρόσθετες αυτές ουσίες κατά το γερμανικό δίκαιο.
R. Joliét
εισηγητής δικαστής
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.