Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 18ης Δεκεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑820/24
Strominator
Elektro
GmbH
κατά
Bundesimmobiliengesellschaft
mbH,
παρισταμένης της:
Fiegl &
Spielberger
GmbH
[αίτηση του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Δημόσιες συμβάσεις – Εκτέλεση της σύμβασης – Οδηγία 2014/24/ΕΕ – Άρθρο 72 – Τροποποίηση συμβάσεων κατά τη διάρκειά τους – Διάρκεια της σύμβασης – Οδηγία 2011/7/ΕΕ – Καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές – Άρθρο 4 – Συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών – Προθεσμία πληρωμής – Παραλαβή των αγαθών ή παροχή των υπηρεσιών »
1.        Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 72, παράγραφος 5, της οδηγίας 2014/24/ΕΕ (2), προκειμένου να εξακριβώσει αν, στη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί, η αναθέτουσα αρχή τροποποίησε τους όρους σύμβασης έργων.
2.        Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν συνιστά τροποποίηση της σύμβασης κατά τη διάρκειά της (3) η μεταβολή συμβατικών όρων όταν: α) η συμφωνηθείσα προθεσμία εκτέλεσης έχει λήξει, β) ο ανάδοχος έχει εκπληρώσει τις παροχές που του ανατέθηκαν, και γ) η αναθέτουσα αρχή παρέλαβε το τελικό τιμολόγιο, αλλά δεν το έχει εξοφλήσει ακόμη.
I.      Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Η οδηγία 2014/24
3.        Το άρθρο 72 («Τροποποίηση συμβάσεων κατά τη διάρκειά τους») ορίζει τα εξής:
«1.      Οι συμβάσεις και οι συμφωνίες-πλαίσια μπορούν να τροποποιούνται χωρίς νέα διαδικασία σύναψης σύμβασης, σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, σε οποιαδήποτε από τις ακόλουθες περιπτώσεις:
α)      όταν οι τροποποιήσεις, ανεξαρτήτως της χρηματικής αξίας τους, προβλέπονται στα έγγραφα της αρχικής σύμβασης με τη μορφή σαφών, ακριβών και ρητών ρητρών αναθεώρησης, συμπεριλαμβανομένων, ενδεχομένως, ρητρών αναθεώρησης τιμών ή προαιρέσεων. Οι εν λόγω ρήτρες ορίζουν το πεδίο και τη φύση των ενδεχόμενων τροποποιήσεων ή προαιρέσεων, καθώς και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Δεν προβλέπουν τροποποιήσεις ή προαιρέσεις που θα μπορούσαν να μεταβάλουν τη συνολική φύση της σύμβασης ή της συμφωνίας-πλαισίου·
β)      για συμπληρωματικά έργα, υπηρεσίες ή προμήθειες του αρχικού αναδόχου τα οποία έχουν καταστεί απαραίτητα και δεν περιλαμβάνονταν στην αρχική σύμβαση, όταν η αλλαγή αναδόχου:
i)      δεν μπορεί να γίνει για οικονομικούς ή τεχνικούς λόγους, π.χ. απαιτήσεις εναλλαξιμότητας ή διαλειτουργικότητας με τον υφιστάμενο εξοπλισμό, τις υπηρεσίες ή τις εγκαταστάσεις που αποκτήθηκαν με την αρχική σύμβαση, και
ii)      θα συνεπαγόταν σημαντική αναστάτωση ή ουσιαστική επικάλυψη δαπανών για την αναθέτουσα αρχή.
Ωστόσο, η όποια αύξηση της τιμής δεν υπερβαίνει το 50 % της αξίας της αρχικής σύμβασης. Όταν επέρχονται διαδοχικές τροποποιήσεις, ο περιορισμός αυτός ισχύει για την αξία κάθε τροποποίησης. Οι επακόλουθες τροποποιήσεις δεν πρέπει να αποσκοπούν στην αποφυγή της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας·
γ)      όταν πληρούνται οι ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις:
i)      η ανάγκη τροποποίησης προέκυψε λόγω περιστάσεων που δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν από μια επιμελή αναθέτουσα αρχή,
ii)      η τροποποίηση δεν μεταβάλλει τη συνολική φύση της σύμβασης,
iii)      η όποια αύξηση της τιμής δεν υπερβαίνει το 50 % της αξίας της αρχικής σύμβασης ή της συμφωνίας-πλαισίου. Όταν επέρχονται διαδοχικές τροποποιήσεις, ο περιορισμός αυτός ισχύει για την αξία κάθε τροποποίησης. Οι επακόλουθες τροποποιήσεις δεν πρέπει να αποσκοπούν στην αποφυγή της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας·
δ)      όταν νέος ανάδοχος αντικαθιστά εκείνον στον οποίο ανατέθηκε αρχικά η σύμβαση από την αναθέτουσα αρχή, συνεπεία:
i)      ρητής ρήτρας αναθεώρησης ή προαίρεσης, σύμφωνα με το στοιχείο α),
ii)      μερικής ή ολικής διαδοχής του αρχικού αναδόχου, κατόπιν εταιρικής αναδιάρθρωσης, περιλαμβανομένων της εξαγοράς, της συγχώνευσης και της αφερεγγυότητας, από άλλο οικονομικό φορέα ο οποίος πληροί τα κριτήρια ποιοτικής επιλογής που καθορίστηκαν αρχικά, εφόσον η διαδοχή δεν συνεπάγεται άλλες ουσιώδεις τροποποιήσεις της σύμβασης και δεν έχει στόχο την αποφυγή της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, ή
iii)      όταν η ίδια η αναθέτουσα αρχή αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις του κύριου αναδόχου έναντι των υπεργολάβων του και η δυνατότητα αυτή προβλέπεται στο εθνικό δίκαιο, σύμφωνα με το άρθρο 71·
ε)      όταν οι τροποποιήσεις, ανεξαρτήτως της χρηματικής αξίας τους, δεν είναι ουσιώδεις κατά την έννοια της παραγράφου 4.
Οι αναθέτουσες αρχές που τροποποιούν σύμβαση στις περιπτώσεις των στοιχείων β) και γ) της παρούσας παραγράφου δημοσιεύουν σχετική γνωστοποίηση στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι εν λόγω γνωστοποιήσεις περιέχουν τις πληροφορίες που προβλέπονται στο παράρτημα V μέρος Ζ και δημοσιεύονται σύμφωνα με το άρθρο 51.
2.      Επίσης, και χωρίς να απαιτείται επαλήθευση αν τηρούνται οι προϋποθέσεις των στοιχείων α) έως δ) της παραγράφου 4, οι συμβάσεις μπορούν να τροποποιούνται επίσης χωρίς νέα διαδικασία σύναψης σύμβασης, σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, όταν η αξία της τροποποίησης είναι κατώτερη και των δύο ακόλουθων τιμών:
i)      των κατώτατων ορίων του άρθρου 4, και
ii)      του 10 % της αξίας της αρχικής σύμβασης όσον αφορά τις συμβάσεις υπηρεσιών και προμηθειών και του 15 % της αξίας της αρχικής σύμβασης όσον αφορά τις συμβάσεις έργων.
Ωστόσο, η τροποποίηση δεν μπορεί να μεταβάλλει τη συνολική φύση της σύμβασης ή της συμφωνίας-πλαισίου. Όταν επέρχονται διαδοχικές τροποποιήσεις, η αξία τους εκτιμάται βάσει της καθαρής σωρευτικής αξίας των διαδοχικών τροποποιήσεων.
3.      Για τον υπολογισμό της τιμής που προβλέπεται στην παράγραφο 2 και στα στοιχεία β) και γ) της παραγράφου 1, η προσαρμοσμένη τιμή είναι η τιμή αναφοράς όταν η σύμβαση περιλαμβάνει ρήτρα τιμαριθμικής αναπροσαρμογής.
4.      Η τροποποίηση σύμβασης ή συμφωνίας-πλαισίου κατά τη διάρκειά της θεωρείται ουσιώδης κατά την έννοια του στοιχείου ε) της παραγράφου 1, όταν καθιστά τη σύμβαση ή τη συμφωνία- πλαίσιο ουσιωδώς διαφορετική, ως προς τον χαρακτήρα, από εκείνη η οποία συνήφθη αρχικώς. Εν πάση περιπτώσει, με την επιφύλαξη των παραγράφων 1 και 2, η τροποποίηση θεωρείται ουσιώδης όταν πληρούται μια από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)      η τροποποίηση εισάγει όρους οι οποίοι, εάν αποτελούσαν μέρος της αρχικής διαδικασίας σύναψης σύμβασης, θα είχαν οδηγήσει στη συμμετοχή διαφορετικών υποψηφίων από αυτούς που επιλέχθηκαν αρχικώς ή στην αποδοχή άλλης προσφοράς από εκείνη που επελέγη αρχικώς ή θα προσέλκυαν και άλλους συμμετέχοντες στη διαδικασία σύναψης σύμβασης·
β)      η τροποποίηση αλλάζει την οικονομική ισορροπία της σύμβασης ή της συμφωνίας-πλαισίου υπέρ του αναδόχου κατά τρόπο που δεν προβλεπόταν στην αρχική σύμβαση ή συμφωνία-πλαίσιο·
γ)      η τροποποίηση επεκτείνει σημαντικά το αντικείμενο της σύμβασης ή της συμφωνίας-πλαισίου·
δ)      όταν νέος ανάδοχος αντικαθιστά εκείνον στον οποίο είχε ανατεθεί αρχικώς η σύμβαση σε περιπτώσεις διαφορετικές από τις προβλεπόμενες στο στοιχείο δ) της παραγράφου 1.
5.      Απαιτείται νέα διαδικασία σύναψης σύμβασης σύμφωνα με την παρούσα οδηγία για τροποποιήσεις των διατάξεων δημόσιας σύμβασης ή συμφωνίας-πλαισίου κατά τη διάρκειά της διαφορετικές από τις προβλεπόμενες στις παραγράφους 1 και 2.»
2.      Η οδηγία 2011/7/ΕΕ (4)
4.        Το άρθρο 2 («Ορισμοί») προβλέπει τα ακόλουθα:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)      “εμπορική συναλλαγή”: κάθε συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, η οποία οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής·
2)      “δημόσια αρχή”: κάθε αναθέτουσα αρχή, όπως ορίζουν το άρθρο 2
παράγραφος 1
στοιχείο α) της οδηγίας 2004/17/ΕΚ και το άρθρο 1
παράγραφος 9 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ, ανεξαρτήτως του αντικειμένου ή της αξίας της σύμβασης·
[…]».
5.        Το άρθρο 4 («Συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών») ορίζει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, κατά τις εμπορικές συναλλαγές στις οποίες ο οφειλέτης είναι δημόσια αρχή, ο πιστωτής δικαιούται, κατά την εκπνοή της προθεσμίας που ορίζουν οι παράγραφοι 3, 4
ή 6, νόμιμο τόκο υπερημερίας, χωρίς να απαιτείται όχληση, εφόσον πληρούνται οι εξής όροι:
α)      ο πιστωτής έχει εκπληρώσει τις συμβατικές και νομικές του υποχρεώσεις· και
β)      ο πιστωτής δεν έχει λάβει το οφειλόμενο ποσό εγκαίρως, εκτός εάν ο οφειλέτης δεν ευθύνεται για την καθυστέρηση.
[…]
3.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι στις εμπορικές συναλλαγές στις οποίες ο οφειλέτης είναι δημόσια αρχή:
α)      η προθεσμία πληρωμής δεν υπερβαίνει κανένα από τα ακόλουθα χρονικά όρια:
i)      30 ημερολογιακές ημέρες από την ημερομηνία παραλαβής από τον οφειλέτη του τιμολογίου ή άλλης ισοδύναμης αίτησης για πληρωμή·
[…]
iv)      εφόσον προβλέπεται από τον νόμο ή τη σύμβαση διαδικασία αποδοχής ή επαλήθευσης, με την οποία διαπιστώνεται η αντιστοιχία των αγαθών ή υπηρεσιών με τα οριζόμενα στη σύμβαση, και εάν ο οφειλέτης παραλάβει το τιμολόγιο ή την ισοδύναμη αίτηση για πληρωμή νωρίτερα από την ημερομηνία ή την ίδια ημερομηνία κατά την οποία διενεργείται η αποδοχή ή η επαλήθευση, 30 ημερολογιακές ημέρες από την ημερομηνία αυτή·
[…]».
Β.      Το αυστριακό δίκαιο. Ο Bundesgesetz über die Vergabe von Aufträgen (ομοσπονδιακός νόμος περί δημοσίων συμβάσεων) (5)
6.        Το άρθρο 365 ορίζει τα εξής:
«1.      Ουσιώδεις τροποποιήσεις των συμβάσεων και των συμφωνιών-πλαισίων κατά τη διάρκειά τους επιτρέπονται μόνον κατόπιν νέας διαδικασίας σύναψης συμβάσεως. […]
[…]
3.      Οι ακόλουθες τροποποιήσεις συμβάσεων και συμφωνιών-πλαισίων θεωρούνται μη ουσιώδεις τροποποιήσεις:
[…]».
II.    Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και το προδικαστικό ερώτημα
7.        Η έκθεση
των πραγματικών περιστατικών και της ένδικης διαφοράς, σύμφωνα με την απόφαση περί παραπομπής, υποδιαιρείται σε πλείονες ενότητες, διάρθρωση την οποία ακολουθώ.
Α.      Το επίμαχο σχολικό συγκρότημα
8.        Στην πόλη του Σάλτσμπουργκ (Αυστρία) υπάρχει σχολικό συγκρότημα, αποτελούμενο από πλείονα διακριτά αλλά συνδεδεμένα μεταξύ τους τμήματα, το οποίο περιλαμβάνει διάφορα εκπαιδευτικά ιδρύματα, μεταξύ αυτών τη Handelsakademie I (εμπορική σχολή I) και τη Handelsakademie II (εμπορική σχολή II).
9.        Η εμπορική σχολή I στεγάζεται σε κτιριακό τμήμα πλειόνων ορόφων (κτιριακό τμήμα I) στη νότια πλευρά του οικοπέδου και η εμπορική σχολή II σε κτιριακό τμήμα πλειόνων ορόφων (κτιριακό τμήμα II) στην ανατολική πλευρά του οικοπέδου. Τα δύο κτιριακά τμήματα ενώνονται μεταξύ τους σε διάφορα επίπεδα.
10.      Η Bundesimmobiliengesellschaft mbH (στο εξής: BIG) είναι αναθέτουσα αρχή κατά την έννοια του BVergG 2018 και, επομένως, της οδηγίας 2014/24. Η BIG εκτελεί εργασίες συντήρησης του σχολικού συγκροτήματος, το οποίο εκμισθώνει, ως σύνολο, στη Δημοκρατία της Αυστρίας.
Β.      Η δημόσια σύμβαση του 2022, η πυρκαγιά και η τροποποίηση της σύμβασης το 2023
11.      Το 2022 η BIG διεξήγαγε ανοικτή διαδικασία σύναψης σύμβασης για την πραγματοποίηση ηλεκτρικών
εγκαταστάσεων (σύμβαση έργου, κωδικός CPV 45311200) κατά κύριο λόγο σε σχέση με το κτιριακό τμήμα II. Η προκήρυξη του σχετικού διαγωνισμού δημοσιεύθηκε στην Αυστρία στις 25 Μαΐου 2022. Λόγω της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης, δεν ήταν αναγκαία η προκήρυξη διαγωνισμού σε επίπεδο Ένωσης.
12.      Η σχετική διαδικασία έφερε τον τίτλο «5020 Salzburg, Johann-Brunauer-Straße 2-4, HAK II + 966991 Elektrosanierung, Elektrotechnik».
13.      Κατά την προκήρυξη, η περίοδος εκτέλεσης της σύμβασης εκτεινόταν από τις 11 Ιουλίου 2022 έως την 31η Αυγούστου 2023.
14.      Στις 3 Αυγούστου 2022 η σύμβαση ανατέθηκε στην Fiegl & Spielberger GmbH και συνήφθη η σύμβαση έργων. Η αξία της σύμβασης ανερχόταν σε 675 107,03 ευρώ,
με τη συμφωνηθείσα περίοδο εκπλήρωσης των παροχών να εκτείνεται από τις 3 Αυγούστου 2022 έως την 31η Αυγούστου 2023.
15.      Εντούτοις, στις 11 Ιουλίου 2022 (λιγότερο από έναν μήνα πριν από τη σύναψη της σύμβασης), στο κτιριακό τμήμα Ι του σχολικού συγκροτήματος, εκδηλώθηκε πυρκαγιά, η οποία προκάλεσε σημαντικές ζημίες.
16.      Μόνον
αργότερα, κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2022/23, διαπιστώθηκε ότι, λόγω της πυρκαγιάς, ήταν αναγκαία η αναθεώρηση του χωροταξικού και λειτουργικού σχεδιασμού του σχολικού συγκροτήματος για τη συνέχιση της σχολικής δραστηριότητας. Για τον λόγο αυτόν, οι εργασίες που ανατέθηκαν την Fiegl & Spielberger δεν εκτελέστηκαν κατά τα αρχικώς προβλεπόμενα στη σύμβαση.
–        Κατ’ αρχάς, οι εργασίες ηλεκτρικών εγκαταστάσεων εκτελέστηκαν στον δεύτερο και στον τρίτο όροφο του κτιριακού τμήματος II, σύμφωνα με την αρχική σύμβαση, έως την 31η Αυγούστου 2023.
–        Αντιθέτως, δεν πραγματοποιήθηκε καμία εργασία ηλεκτρικών εγκαταστάσεων στο υπόγειο, στο ισόγειο, στον πρώτο όροφο και στο τμήμα της συνδετικής πτέρυγας του κτιριακού τμήματος II. Τον Μάιο του 2023 η αναθέτουσα αρχή ακύρωσε τις εργασίες αυτές, με αποτέλεσμα ο
όγκος της σύμβασης να μειωθεί στο ένα τρίτο του αρχικώς προβλεφθέντος. Η εκτέλεση των εργασιών που ακυρώθηκαν θα ήταν άσκοπη λόγω της επελθούσας τροποποίησης του χωροταξικού και λειτουργικού σχεδιασμού του συγκροτήματος.
17.      Συνεπεία της ακύρωσης του ανωτέρω τμήματος της σύμβασης της 3ης Αυγούστου 2022, η Fiegl & Spielberger αξίωσε από την BIG αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη.
18.      Στις 7 Σεπτεμβρίου 2023 η Fiegl & Spielberger συμφώνησε με την BIG να παραιτηθεί από την αξίωσή της, με αντάλλαγμα να πραγματοποιήσει, το 2024, μέρος των εργασιών που δεν εκτελέστηκαν και ακυρώθηκαν, τη φορά
όμως αυτή στο κτιριακό τμήμα I.
19.      Στις 13 Δεκεμβρίου 2023 η Fiegl & Spielberger υπέβαλε προσφορά σχετικά με τις εργασίες που θα έπρεπε να εκτελέσει, η οποία υπολογίστηκε βάσει της αρχικής προσφοράς που είχε υποβληθεί στον διαγωνισμό του 2022.
20.      Στις 15 Δεκεμβρίου 2023 η Fiegl & Spielberger εξέδωσε το τελικό τιμολόγιο για τις εγκαταστάσεις που πραγματοποίησε στον δεύτερο και στον τρίτο όροφο του κτιριακού τμήματος II, οι οποίες αντιστοιχούσαν στην αρχική σύμβαση.
21.      Στις 22 Δεκεμβρίου 2023 η BIG ανέθεσε επισήμως στη Fiegl & Spielberger τη σύμβαση σχετικά με τις εργασίες «λειτουργικής αναβάθμισης συστημάτων φωτισμού» και «συστημάτων φωτισμού» στο κτιριακό τμήμα I, με προθεσμία εκτέλεσης από τις 15 Ιανουαρίου 2024 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2024, με τη συνολική αξία της σύμβασης να ανέρχεται στα 264 355,80 ευρώ.
Γ.      Έργο επισκευής των ζημιών που προκάλεσε η πυρκαγιά και λειτουργικής αναβάθμισης του κτιριακού τμήματος I
22.      Μετά την πυρκαγιά στο κτιριακό τμήμα I, η BIG αναγκάστηκε να δρομολογήσει έργο επισκευής των ζημιών που προκάλεσε η πυρκαγιά και λειτουργικής αναβάθμισης του κτιριακού τμήματος I.
23.      Στο πλαίσιο του ανωτέρω έργου, η BIG διεξήγαγε ανοικτή διαδικασία σύναψης σύμβασης για την πραγματοποίηση ηλεκτρικών εγκαταστάσεων στο κτιριακό τμήμα I. Η προκήρυξη του διαγωνισμού είχε τον τίτλο «5020 Salzburg, Johann-Brunauer-Str. 2-4, HAK I, 977598 E 009159 Brandschaden (Haftpfl.) – Elektroinstallation». Η αξία της σύμβασης ανερχόταν σε 832 551,55 ευρώ.
24.      Στις 6 Δεκεμβρίου 2023 η BIG ανέθεσε τη σχετική σύμβαση στην Strominator Elektro GmbH.
Δ.      Το αναγνωριστικό αίτημα (Feststellungsantrag)
25.      Στις 9 Ιουλίου 2024 η Strominator Elektro προσέφυγε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου με αίτημα
να αναγνωριστεί ότι «η δρομολόγηση διαδικασίας σύναψης σύμβασης, χωρίς προηγούμενη προκήρυξη διαγωνισμού, με σκοπό την ανάθεση στην [Fiegl & Spielberger] της προμήθειας και της εγκατάστασης του φωτισμού στο πλαίσιο του έργου “HAK I Salzburg”, ήταν παράνομη, καθότι αντέβαινε στον [BVergG 2018], στα διατάγματα που εγκρίθηκαν για την εκτέλεσή του ή στο άμεσα εφαρμοστέο δίκαιο της Ένωσης».
26.      Κατά την Strominator Elektro, η ανάθεση, τον Δεκέμβριο του 2023, των εργασιών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων στο κτιριακό τμήμα I, χωρίς τη διεξαγωγή διαδικασίας σύναψης σύμβασης με προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης διαγωνισμού, ήταν παράνομη, με αποτέλεσμα να θιγεί το δικαίωμά της σε διεξαγωγή διαδικασίας διαγωνισμού κατά τις διατάξεις του BVergG 2018. Η Strominator Elektro επικαλέστηκε τα δικαιώματά της περί μη παράνομης ανάθεσης της σύμβασης εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής, συμμετοχής σε διαδικασία ανάθεσης δημόσιας σύμβασης, ίσης μεταχείρισης των υποψηφίων και θεμιτού ανταγωνισμού καθώς και διεξαγωγής διαφανούς διαδικασίας σύναψης σύμβασης κατά τα προβλεπόμενα στην εθνική και την ενωσιακή νομοθεσία.
27.      Η BIG υποστήριξε κατ’ ουσίαν ότι η ανάθεση της σύμβασης στην Fiegl & Spielberger, τον Δεκέμβριο του 2023, συνιστούσε νόμιμη τροποποίηση της δημόσιας σύμβασης που ανατέθηκε τον Αύγουστο του 2022 στο πλαίσιο ανοικτής διαδικασίας.
28.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει στο Δικαστήριο πλείονα προδικαστικά ερωτήματα, εκ των οποίων παραθέτω κατωτέρω μόνον το πρώτο:
«Έχει το άρθρο 72, παράγραφος 5, της οδηγίας [2014/24] την έννοια ότι τροποποίηση δημόσιας συμβάσεως μετά τη λήξη της συμφωνηθείσας περιόδου εκτελέσεως, μετά την εκτέλεση των παροχών που δεν έχουν ακυρωθεί, καθώς και μετά την υποβολή του τελικού τιμολογίου από τον ανάδοχο, αλλά πριν από την καταβολή της αμοιβής από την αναθέτουσα αρχή, πρέπει να χαρακτηρισθεί ως τροποποίηση δημόσιας συμβάσεως “κατά τη διάρκειά της”;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
29.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 29 Νοεμβρίου 2024.
30.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η BIG, η Τσεχική, η Γαλλική και η Αυστριακή Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
31.      Η BIG, η Γαλλική και η Αυστριακή Κυβέρνηση και η Επιτροπή παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 15 Οκτωβρίου 2025.
32.      Καθ’ υπόδειξιν του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα επικεντρωθούν μόνον στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
IV.    Εκτίμηση
Α.      Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου
33.      Από τα προεκτεθέντα πραγματικά περιστατικά συνάγεται η ύπαρξη τριών συμβάσεων (με την επιφύλαξη η δεύτερη εξ αυτών να θεωρηθεί ως απλή τροποποίηση της πρώτης), οι οποίες πρέπει να διαφοροποιηθούν.
–        Η σύμβαση που συνήφθη στις 3 Αυγούστου 2022 μεταξύ της BIG και της Fiegl & Spielberger, για την ανανέωση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων του κτιριακού τμήματος II του σχολικού συγκροτήματος.
–        Η σύμβαση την οποία η BIG ανέθεσε στην Fiegl & Spielberger στις 22 Δεκεμβρίου 2023, για τον φωτισμό του κτιριακού τμήματος I του σχολικού συγκροτήματος. Η BIG υποστηρίζει ότι, στην πραγματικότητα, η εν λόγω σύμβαση αποτελεί τροποποίηση της σύμβασης που συνήφθη μεταξύ των ίδιων συμβαλλομένων στις 3 Αυγούστου 2022.
–        Η σύμβαση την οποία η BIG ανέθεσε στην Strominator Elektro στις 6 Δεκεμβρίου 2023, για την πραγματοποίηση ηλεκτρικών εγκαταστάσεων στο κτιριακό τμήμα I του σχολικού συγκροτήματος.
34.      Πάντως, από τις τρεις (ή δύο, κατά την BIG) ανωτέρω συμβάσεις, αντικείμενο της διαφοράς αποτελεί μόνον η σύμβαση της 22ας Δεκεμβρίου 2023, κατά το μέρος που η Strominator Elektro θεωρεί ότι η ανάθεσή της στην Fiegl & Spielberger ήταν παράνομη.
35.      Λόγω της αξίας της (264 355,80 ευρώ), η ανωτέρω σύμβαση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2014/24, στοιχείο το οποίο θα καθιστούσε, κατ’ αρχήν, απαράδεκτη την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως (6).
36.      Εντούτοις, το Δικαστήριο δέχεται την αρμοδιότητά του να αποφαίνεται επί αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως σχετικά με δημόσιες συμβάσεις αξίας χαμηλότερης του ελάχιστου απαιτούμενου κατώτατου ορίου, όταν η εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία εναρμονίζεται, ευθέως και ανεπιφύλακτα, προς την αντίστοιχη διάταξη της οδηγίας 2014/24 (7).
37.      Τούτο συμβαίνει στην υπό κρίση υπόθεση. Στο πλαίσιο της παράθεσης των σχετικών διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο BVergG 2018 μετέφερε, μεταξύ άλλων, στο εθνικό δίκαιο την οδηγία 2014/24 και ότι το άρθρο 365 του BVergG 2018 εναρμονίζεται πλήρως προς το άρθρο 72 της οδηγίας 2014/24. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει επιπλέον ότι πρέπει να εφαρμόσει το άρθρο 365 του BVergG 2018 όπως θα το εφάρμοζε εάν η αξία της σύμβασης υπερέβαινε το σχετικό κατώτατο όριο της οδηγίας 2014/24 (8).
Β.      Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
38.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 72, παράγραφος 5, της οδηγίας 2014/24, προκειμένου να εξακριβώσει αν η δημόσια σύμβαση βρίσκεται σε εξέλιξη όταν η συμφωνηθείσα προθεσμία εκτέλεσης έχει λήξει, οι συμφωνηθείσες παροχές εκπληρώθηκαν (9), ο δε ανάδοχος υπέβαλε μεν το τελικό τιμολόγιο, πλην όμως η αναθέτουσα αρχή δεν το έχει εξοφλήσει ακόμη.
1.      Η εφαρμοστέα διάταξη
39.      Όπως ορθώς παρατηρεί η Γαλλική Κυβέρνηση (10), είναι σκόπιμο η ανάλυση να επεκταθεί στο άρθρο 72 της οδηγίας 2014/24 στο σύνολό του. Μολονότι είναι αληθές ότι στην παράγραφο 5 του εν λόγω άρθρου γίνεται μνεία στη διάρκεια της σύμβασης, η μνεία αυτή συνδέεται στενά με τις παραγράφους 1 και 2 του ίδιου άρθρου.
40.      Η σύνδεση αυτή αναδεικνύει τον εξαντλητικό χαρακτήρα των περιπτώσεων στις οποίες ο νομοθέτης της Ένωσης επιτρέπει την τροποποίηση σύμβασης χωρίς να απαιτείται η διεξαγωγή νέας διαδικασίας διαγωνισμού. Στην παράγραφο 5 του άρθρου 72 της οδηγίας 2014/24 διατυπώνονται με διαφορετικό τρόπο τα προβλεπόμενα στις παραγράφους 1 και 2 του ίδιου άρθρου (11).
41.      Σύμφωνα με τον ίδιο τον τίτλο του άρθρου 72 («Τροποποίηση συμβάσεων κατά τη διάρκειά τους»),
η
διάταξη αυτή στο σύνολό της
εφαρμόζεται ενόσω διαρκεί η σύμβαση.
2.      Εκτέλεση της σύμβασης και εκπλήρωση της υποχρέωσης του αναδόχου
42.      Κατά το αιτούν δικαστήριο, υφίστανται δύο τρόποι για τον προσδιορισμό του χρόνου κατά τον οποίον λήγει
μια σύμβαση.
43.      Αφενός, κατά το αιτούν δικαστήριο, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η διάρκεια
συνδέεται με την εκπλήρωση των παροχών των δύο μερών της σύμβασης. Κατά την άποψη αυτή:
–        Η απαίτηση περί επαχθούς αιτίας κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 5, της οδηγίας 2014/24 συνεπάγεται ότι η αναθέτουσα αρχή λαμβάνει, δυνάμει της συναφθείσας σύμβασης και έναντι αντιπαροχής, παροχή που της αποφέρει άμεσο οικονομικό όφελος.
–        Η
διάρκεια
κατά το άρθρο 72 της οδηγίας 2014/24 είναι εκείνη κατά την οποία εκπληρώνονται οι κύριες αμοιβαίες υποχρεώσεις (η εκπλήρωση της παροχής εκ μέρους του αναδόχου και η καταβολή του τιμήματος εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής).
–        Από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι οι τροποποιήσεις μπορούν να επηρεάζουν επίσης την παροχή της αναθέτουσας αρχής (12). Το τίμημα της σύμβασης μπορεί να μεταβληθεί ουσιαστικά «κατά τη διάρκειά της», ακόμη και αν ο ανάδοχος έχει εκπληρώσει την παροχή του και έχει, επίσης, υποβάλει το τελικό τιμολόγιο, εφόσον τούτο δεν έχει εξοφληθεί ακόμη από την αναθέτουσα αρχή (13).
44.      Αφετέρου, κατά το αιτούν δικαστήριο, πλείονα χωρία της οδηγίας 2014/24 υποδηλώνουν ότι η διάρκεια της σύμβασης συνδέεται μόνον με την παροχή του αναδόχου:
–        Στην αιτιολογική σκέψη 107 μνημονεύονται οι προϋποθέσεις για την τροποποίηση σύμβασης «κατά τη διάρκεια της εκτέλεσής της» και, στο ίδιο πνεύμα, η αιτιολογική σκέψη 110
αναφέρεται στην εκτέλεση. Οι εν λόγω αιτιολογικές σκέψεις καταδεικνύουν ότι το σημείο αναφοράς είναι η περίοδος εκπλήρωσης των παροχών (εκτέλεσης) εκ μέρους του αναδόχου.
–        Ο ορισμός των «δημόσιων συμβάσεων» στο άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 5, της οδηγίας 2014/24 βασίζεται, μεταξύ άλλων στοιχείων, στην «εκτέλεση» έργων. Το άρθρο 70 της οδηγίας, κατ’ αντιστοιχία προς την αιτιολογική της σκέψη 104, χρησιμοποιώντας την έννοια της «εκτέλεσης» της σύμβασης,
παραπέμπει στην εκπλήρωση παροχών εκ μέρους οικονομικού φορέα.
–        Το άρθρο 58 της οδηγίας 2014/24 συνηγορεί επίσης υπέρ της ανωτέρω ερμηνείας: οι οικονομικοί φορείς πρέπει να αποδεικνύουν ότι διαθέτουν τις αναγκαίες ικανότητες για την «εκτέλεση» της σύμβασης.
–        Προς την ίδια κατεύθυνση κατατείνουν επίσης το άρθρο 67, το οποίο αναφέρεται
στο προσωπικό που είναι επιφορτισμένο με την «εκτέλεση» της σύμβασης, το άρθρο 32, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 77, παράγραφος 3, της οδηγίας 2014/24. Από τα ανωτέρω άρθρα συνάγεται ότι η «διάρκεια» ισοδυναμεί με την «περίοδο εκτέλεσης», δηλαδή την περίοδο κατά την οποία ο ανάδοχος πρέπει να εκπληρώσει τις παροχές. Εντούτοις, δεν είναι σαφές εάν η αναθέτουσα αρχή οφείλει να πραγματοποιήσει την πληρωμή κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου.
45.      Οι Κυβερνήσεις που μετείχαν στη διαδικασία τάσσονται υπέρ της άποψης
ότι η σύμβαση βρίσκεται σε εξέλιξη ενόσω εκκρεμεί η εκπλήρωση των αμοιβαίων υποχρεώσεων των δύο συμβαλλομένων (14) και, επομένως, στην υπό κρίση υπόθεση, έχει επέλθει τροποποίηση της σύμβασης της 3ης Αυγούστου 2022. Η Επιτροπή διαφωνεί με την ανωτέρω άποψη.
46.      Η ανωτέρω διττή προσέγγιση του αιτούντος δικαστηρίου μπορεί να αξιολογηθεί είτε in abstracto, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συγκεκριμένες περιστάσεις της υπό κρίση διαφοράς, είτε in concreto, υπό το πρίσμα των περιστάσεων αυτών.
47.      Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο δεν διατυπώνει συμβουλευτική γνώμη επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων. Αντιθέτως, καθήκον του είναι να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης που είναι αναγκαία για την ουσιαστική επίλυση μιας ένδικης διαφοράς (15).
48.      Βάσει της ανωτέρω in abstracto προσέγγισης, και υπό πολύ ευρεία έννοια, μια σύμβαση μπορεί να θεωρηθεί ότι βρίσκεται σε εξέλιξη
ενόσω τα δύο μέρη δεν έχουν εκπληρώσει τις παροχές τους, κατά τα συμφωνηθέντα στη σύμβαση (16).
49.      Πάντως, η ανωτέρω αφηρημένη απάντηση (17) παραμένει γενική παρατήρηση, αποσυνδεδεμένη από τις ιδιαιτερότητες της υπό κρίση διαφοράς. Υπ’ αυτή την έννοια, δεν θα είχε ιδιαίτερη χρησιμότητα για το αιτούν δικαστήριο, το οποίο διερωτάται αν επέρχεται τροποποίηση κατά τη διάρκεια σύμβασης έργων όταν συντρέχουν, συγκεκριμένα, τρεις ιδιαίτερες περιστάσεις: α) η συμφωνηθείσα προθεσμία εκτέλεσης έχει λήξει, β) ο ανάδοχος έχει εκπληρώσει τις παροχές του και έχει υποβάλει το τελικό τιμολόγιο, και γ) η αναθέτουσα αρχή δεν έχει καταβάλει ακόμη τη συμφωνηθείσα συμβατική αμοιβή.
50.      Υπό τις συνθήκες που περιγράφει το αιτούν δικαστήριο, στις οποίες πρέπει να περιοριστεί το Δικαστήριο, αποφασιστικός παράγοντας είναι το χρονικό σημείο κατά το οποίο οι υποχρεώσεις κάθε συμβαλλομένου πρέπει να θεωρηθούν εκπληρωθείσες.
51.      Στις συμβάσεις έργων, εάν οι αμοιβαίες
υποχρεώσεις του αναδόχου και της αναθέτουσας αρχής εξεταστούν χωριστά, προκύπτουν τα εξής: α) όσον αφορά τον ανάδοχο, η εκπλήρωση της παροχής πρέπει να συνοδεύεται, λογικά, από την παράδοση, ή την προσφορά, του προϊόντος της εργασίας του στην αναθέτουσα αρχή, και β) όσον αφορά την αναθέτουσα αρχή, η υποχρέωσή της συνδέεται με την καταβολή του τιμήματος.
52.      Στη διαφορά της κύριας δίκης η συζήτηση επικεντρώθηκε στην τροποποίηση των παροχών του αναδόχου. Δεν τέθηκε ως ζήτημα το ενδεχόμενο τροποποίησης των όρων πληρωμής εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής μετά την παραλαβή των εκτελεσθέντων έργων.
53.      Συγκεκριμένα, η BIG δεν αρνήθηκε να καταβάλει το οφειλόμενο τίμημα, το οποίο είχε ήδη μειωθεί στο ένα τρίτο του αρχικώς προβλεπόμενου, κατ’ αναλογίαν προς τη συμφωνηθείσα τον Μάιο του 2023
μείωση των εργασιών ηλεκτρικής εγκατάστασης στο κτιριακό τμήμα II (18).
54.      Θα υπάρχει ένα σημείο σύγκλισης των παροχών των μερών, εάν η αναθέτουσα αρχή εξακριβώσει, κατόπιν διαδικασίας παραλαβής, αποδοχής ή επαλήθευσης, ότι ο ανάδοχος εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις κατά τα προβλεπόμενα στη σύμβαση.
55.      Το γεγονός ότι
η αναθέτουσα αρχή αποδέχεται ότι τα έργα που ανέλαβε να πραγματοποιήσει ο αντισυμβαλλόμενος
έχουν εκτελεστεί
προσηκόντως συνεπάγεται ότι η παροχή του αναδόχου έχει ολοκληρωθεί και δημιουργεί, αυτομάτως, υποχρέωση καταβολής του τιμήματος.
56.      Η ανωτέρω αποδοχή επέρχεται, συνήθως, με την πράξη παραλαβής των έργων (19) εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής. Πρόκειται για ένα καθοριστικής σημασίας στάδιο στη δυναμική του συγκεκριμένου είδους συμβάσεων, δεδομένου ότι σηματοδοτεί το χρονικό σημείο κατά το οποίο η αναθέτουσα αρχή διαπιστώνει ότι τα έργα είναι σε καλή κατάσταση και ανταποκρίνονται στις συμφωνηθείσες προδιαγραφές.
57.      Για τους σκοπούς που ενδιαφέρουν εν προκειμένω, φρονώ ότι η σύμβαση λήγει όταν τα δύο μέρη συμφωνούν ότι ο υπόχρεος για την εκτέλεση των έργων συμβαλλόμενος έχει εκτελέσει τα έργα κατά τρόπο απολύτως ικανοποιητικό για την αναθέτουσα αρχή, τόσο από υλικής όσο και από χρονικής
απόψεως (20). Σε τέτοια περίπτωση, απομένει μόνον η καταβολή του τιμήματος από την αναθέτουσα αρχή. Μετά την παραλαβή των προσηκόντως εκτελεσθέντων έργων, η αναθέτουσα αρχή δεν μπορεί πλέον να επιφέρει τροποποιήσεις στη σύμβαση.
58.      Ως εκ της φύσεως της συμβατικής τροποποίησης,
η απόφαση περί μεταβολής των όρων της σύμβασης, ως εκδήλωση της ισχυρότερης θέσης της αναθέτουσας αρχής, πρέπει να λαμβάνεται πριν από την πλήρη εκπλήρωση της συμφωνηθείσας παροχής από τον ανάδοχο και την ανεπιφύλακτη παραλαβή των εκτελεσθέντων έργων από την αναθέτουσα αρχή.
59.      Ειδάλλως, όπως ορθώς παρατηρεί η Επιτροπή (21), «εάν ήταν δυνατή η τροποποίηση των συμβάσεων έως την ολοσχερή εξόφληση του τιμήματος, η αναθέτουσα αρχή θα διέθετε ένα τεχνητό μέσο τροποποίησης της σύμβασης, ακόμη και μετά την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του αναδόχου».
60.      Κατά τη γνώμη μου, η ανωτέρω εκτίμηση επιβεβαιώνεται από την ανάγνωση των συμβατικών τροποποιήσεων που,
κατά το άρθρο 72, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2014/24, επιτρέπονται χωρίς να απαιτείται νέα διαδικασία σύναψης σύμβασης.
61.      Συγκεκριμένα, όταν η αναθέτουσα αρχή έχει παραλάβει ανεπιφύλακτα τα εκτελεσθέντα έργα, θα στερείται νοήματος η εκ των υστέρων τροποποίηση των συμβατικών όρων, η οποία επιτρέπεται μόνον στις περιπτώσεις που προβλέπονται στα επιμέρους στοιχεία των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 72 της οδηγίας 2014/24. Όλες αυτές οι περιπτώσεις αφορούν χρονικά σημεία που προηγούνται
της παραλαβής των έργων από την αναθέτουσα αρχή. Μετά την παραλαβή των έργων (και, ενδεχομένως, την καταβολή του σχετικού τιμήματος εντός των επιτακτικών προθεσμιών που προβλέπονται στην οδηγία 2011/7), δεν απομένει τίποτα
πλέον να τροποποιηθεί
στη σύμβαση.
62.      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Γαλλική Κυβέρνηση επισήμανε τη δυνατότητα τροποποίησης της σύμβασης,
επί τη βάσει γεγονότων μεταγενέστερων της παραλαβής των έργων, σε δύο περιπτώσεις: διαπίστωση ελαττωμάτων ή επέλευση απρόβλεπτων περιστάσεων (22). Η άποψή της είναι κατανοητή, στο μέτρο που αποσκοπεί στην αποφυγή μιας υπέρμετρα περιοριστικής αντίληψης της έννοιας της «τροποποίησης της σύμβασης» η οποία θα έχει αρνητικές συνέπειες για το δημόσιο συμφέρον.
63.      Πάντως, όπως ορθώς παρατήρησε η Επιτροπή, οι συμβάσεις έργων περιέχουν συνήθως,
προς αποφυγή των ανωτέρω αρνητικών συνεπειών, ρήτρες που ρυθμίζουν τη διάρκεια των εγγυήσεων και την ευθύνη του αναδόχου για ελαττώματα των έργων. Επομένως, δεν απαιτείται τροποποίηση της σύμβασης της οποίας η εκτέλεση έχει ολοκληρωθεί, δεδομένου ότι:
–        ελάττωμα το οποίο δεν διαπιστώθηκε στην πράξη παραλαβής μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να υποχρεωθεί ο ανάδοχος να το επανορθώσει εντός της διάρκειας της εγγύησης που ισχύει για το αποτέλεσμα των εργασιών του (ή, εφόσον προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο, εντός της προθεσμίας που καθορίζεται από τον νόμο), (23)
–        απρόβλεπτη περίσταση (24) μεταγενέστερη της παραλαβής των έργων που έχουν ήδη εκτελεστεί σύμφωνα με την αρχική σύμβαση, η οποία καθιστά αναγκαία την εκτέλεση νέων έργων, θα συνεπάγεται κανονικά τη σύναψη νέας σύμβασης (25).
3.      Εφαρμογή των ανωτέρω παρατηρήσεων στη διαφορά της κύριας δίκης
64.      Κατά τη γνώμη μου, η «τροποποίηση» που επέφερε η BIG, η οποία αποτελεί το αντικείμενο του προδικαστικού ερωτήματος, ήταν, στην πραγματικότητα, ανάθεση νέας σύμβασης (της 22ας Δεκεμβρίου 2023) διαφορετικής από την αρχική σύμβαση (της 3ης Αυγούστου 2022).
65.      Η νέα σύμβαση αφορούσε μάλιστα διαφορετικό κτιριακό τμήμα από εκείνο που ήταν αντικείμενο της αρχικής σύμβασης: επρόκειτο πλέον για την Handelsakademie I (εμπορική σχολή I), ενώ η αρχική σύμβαση αφορούσε την Handelsakademie II (εμπορική σχολή II).
66.      Η απόφαση της BIG υπαγορεύθηκε προφανώς από λόγους μάλλον
πρακτικούς παρά αμιγώς νομικούς (26). Στην πραγματικότητα, όλα δείχνουν ότι η απόφαση λήφθηκε κατόπιν συναλλαγής (27) στο πλαίσιο της οποίας, ως αντάλλαγμα για την παραίτηση της Fiegl & Spielberger από το δικόγραφο της αγωγής αποζημιώσεως (η οποία είχε ασκηθεί λόγω της μείωσης, από την BIG, των παροχών της αρχικής σύμβασης), η BIG την «αποζημίωσε»
αναθέτοντάς της νέα σύμβαση, η οποία παρουσιάστηκε ως τροποποίηση της αρχικής σύμβασης.
67.      Πράγματι, ο εκπρόσωπος της BIG παραδέχθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι η σύμβαση (κατά την BIG, η τροποποίηση) της 22ας Δεκεμβρίου 2023, η οποία ανατέθηκε στην Fiegl & Spielberger και αποτελεί το αντικείμενο της διαφοράς, απέβλεπε στην απόσυρση της αγωγής αποζημιώσεως που είχε ασκήσει η εν λόγω εταιρία.
68.      Εντούτοις, η BIG ενέμεινε στο γεγονός ότι η «τροποποίηση» συνδεόταν αιτιωδώς με την πυρκαγιά, μολονότι δεν μπόρεσε να εξηγήσει με πειστικό τρόπο γιατί, εφόσον ίσχυε κάτι τέτοιο, η αποκατάσταση των ζημιών που είχε προκαλέσει η πυρκαγιά οδήγησε στη σύναψη άλλης σύμβασης (της 6ης Δεκεμβρίου 2023) με την Strominator Elektro (28).
69.      Όταν αποφασίστηκε η ανάθεση στην Fiegl & Spielberger των νέων έργων στο κτιριακό τμήμα I του σχολικού συγκροτήματος, η εν λόγω εταιρία είχε ήδη εκδώσει το τελικό τιμολόγιο για τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις
που είχαν πραγματοποιηθεί στο κτιριακό τμήμα II σε εκτέλεση της πρώτης σύμβασης, όπως είχε καθοριστεί από την BIG (δηλαδή, μετά τη μείωση των εργασιών που επρόκειτο να πραγματοποιηθούν στο κτιριακό τμήμα II).
70.      Όπως προεκτέθηκε, το αιτούν δικαστήριο εκκινεί από την παραδοχή ότι η Fiegl & Spielberger είχε εκπληρώσει, εντός της συμφωνηθείσας προθεσμίας, τις παροχές της (τις οποίες η αναθέτουσα αρχή δεν είχε ακυρώσει) και είχε εκδώσει το τελικό τιμολόγιο.
71.      Κρίσιμο ζήτημα, το οποίο δεν αποσαφηνίζεται στην απόφαση περί παραπομπής και το οποίο συζητήθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, είναι η παραλαβή των έργων που αποτελούσαν το αντικείμενο της συναφθείσας στις 3 Αυγούστου 2022 σύμβασης μεταξύ της BIG και της Fiegl & Spielberger:
–        Κατά την Επιτροπή, η παραλαβή των έργων από την αναθέτουσα αρχή πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2023.
–        Κατά την BIG, υπήρξε μια πρώτη παραλαβή με επιφυλάξεις τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο του 2023 (η ακριβής ημερομηνία δεν έχει αποσαφηνιστεί) (29).
72.      Δεδομένου ότι πρόκειται περί πραγματικού στοιχείου, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει το ακριβές χρονικό σημείο παραλαβής των έργων. Από το εν λόγω χρονικό σημείο και μετά, πρέπει να γίνει δεκτό όχι μόνον ότι ο ανάδοχος εκπλήρωσε στο σύνολό της τη συμφωνηθείσα παροχή, κατά τρόπο απολύτως ικανοποιητικό για την αναθέτουσα αρχή, αλλά και ότι στην αναθέτουσα αρχή απομένει μόνον η καταβολή του τιμήματος για τα έργα, χωρίς να υφίσταται δυνατότητα τροποποίησης της σύμβασης.
73.      Επομένως, ως ενδιάμεσο συμπέρασμα, φρονώ ότι, υπό τις περιστάσεις που εξέθεσε το αιτούν δικαστήριο, δεν ήταν δυνατόν να τροποποιηθεί η αρχική σύμβαση
(της 3ης Αυγούστου 2022), αλλά μόνον να ανατεθεί νέα σύμβαση
έργων.
4.      Ο αντίκτυπος της οδηγίας 2011/7
74.      Η Αυστριακή Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η σύμβαση
βρίσκεται σε εξέλιξη
ενόσω η αναθέτουσα αρχή δεν έχει καταβάλει το τίμημα, όπερ σημαίνει ότι χωρεί τροποποίησή της δυνάμει του άρθρου 72 της οδηγίας 2014/24.
75.      Εντούτοις, η Αυστριακή Κυβέρνηση επισημαίνει ότι πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι το άρθρο 4 της οδηγίας 2011/7 επιβάλλει στην αναθέτουσα αρχή αυστηρές απαιτήσεις όσον αφορά τις προθεσμίες πληρωμής μετά την παραλαβή τιμολογίου. Επομένως, η αναθέτουσα αρχή δεν είχε «τη δυνατότητα να παρατείνει την εφαρμογή του άρθρου 72 της οδηγίας 2014/24, για παράδειγμα, καταβάλλοντας το τίμημα καθυστερημένα» (30).
76.      Κατά τη γνώμη μου, η άποψη της Αυστριακής Κυβέρνησης σχετικά με το επιτρεπτό της συμβατικής τροποποίησης
δεν βρίσκει έρεισμα στην οδηγία 2011/7, στην οποία παρέπεμψε και η Γαλλική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
77.      Κατά το άρθρο της 1, παράγραφος 2, η οδηγία 2011/7 εφαρμόζεται στις πληρωμές που έχουν χαρακτήρα αμοιβής στο πλαίσιο «εμπορικών συναλλαγών» (31). Η έννοια των «εμπορικών συναλλαγών» περιλαμβάνει τις συμβάσεις στις οποίες ένα εκ των μερών είναι δημόσια αρχή κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, της οδηγίας 2011/7, διάταξη η οποία παραπέμπει ρητά την οδηγία 2014/24 (32).
78.      Το άρθρο 4 της οδηγίας 2011/7 αναφέρεται στο ενδεχόμενο ο οφειλέτης στις εμπορικές συναλλαγές να είναι δημόσια αρχή. Στην περίπτωση αυτή, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι «η προθεσμία πληρωμής δεν υπερβαίνει κανένα από τα […] χρονικά όρια» που παρατίθενται εν συνεχεία.
79.      Οι προθεσμίες πληρωμής τις οποίες οι αναθέτουσες αρχές οφείλουν να τηρούν περιλαμβάνουν τις εξής:
–        την προθεσμία των τριάντα ημερολογιακών ημερών από την ημερομηνία «παραλαβής των αγαθών» (άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, σημείο iii, της οδηγίας 2011/7),
–        την προθεσμία των τριάντα ημερολογιακών ημερών από την ημερομηνία αποδοχής ή επαλήθευσης, εφόσον «προβλέπεται από τον νόμο ή τη σύμβαση διαδικασία αποδοχής ή επαλήθευσης, με την οποία διαπιστώνεται η αντιστοιχία των αγαθών […] με τα οριζόμενα στη σύμβαση, και εάν ο οφειλέτης παραλάβει το τιμολόγιο ή την ισοδύναμη αίτηση για πληρωμή νωρίτερα από την ημερομηνία ή την ίδια ημερομηνία κατά την οποία διενεργείται η αποδοχή ή η επαλήθευση» (άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, σημείο iv, της οδηγίας 2011/7).
80.      Αμφότερα τα σημεία iii και iv του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/7 καταδεικνύουν τη σημασία του χρονικού σημείου παραλαβής των έργων και, ενδεχομένως, της επαλήθευσης της συμφωνίας τους προς τους συμβατικούς όρους, ως ημερομηνίας κρίσιμης για την αποφυγή της καθυστέρησης πληρωμής.
81.      Επομένως, η οδηγία 2011/7 αφορά μόνον παρεμπιπτόντως
το αντικείμενο της υπό κρίση προδικαστικής παραπομπής
(το εάν έχει τροποποιηθεί
η σύμβαση). Πράγματι, εάν δεν απατώμαι, στην απόφαση περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο δεν κάνει
καμία αναφορά στην εν λόγω οδηγία.
82.      Εν πάση περιπτώσει, η ενδεχόμενη εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας 2011/7 στην υπό κρίση υπόθεση θα επιβεβαίωνε την ορθότητα της αρνητικής απάντησης που πρέπει να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
83.      Συγκεκριμένα, η υποχρέωση πληρωμής χωρίς καθυστέρηση, εντός προθεσμίας τριάντα ημερών (από την παραλαβή των έργων ή την ολοκλήρωση της διαδικασίας αποδοχής ή επαλήθευσης, εάν προβλέπεται από τον νόμο ή τη σύμβαση), επιρρωννύει το συμπέρασμα ότι, κατά την οδηγία 2011/7, η εν λόγω πληρωμή είναι απαιτητή ακριβώς διότι η σύμβαση έχει πλέον λήξει.
84.      Με άλλα λόγια, η οδηγία 2011/7 επιρρωννύει την άποψη ότι η αναθέτουσα αρχή δεν διαθέτει διακριτική ευχέρεια να τροποποιήσει την αρχική σύμβαση έργων, εφόσον ο ανάδοχος έχει εκτελέσει τα έργα συμφώνως προς τα συνομολογηθέντα, κατά τρόπο που ικανοποιεί την αναθέτουσα αρχή η οποία τα παραλαμβάνει,
και της έχει υποβάλει το τελικό τιμολόγιο.
V.      Πρόταση
85.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία) ως εξής:
«Το άρθρο 72 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ,
έχει την έννοια ότι:
δεν συνιστά τροποποίηση της σύμβασης έργων κατά τη διάρκειά της η ανάθεση από την αναθέτουσα αρχή στον ανάδοχο της εκτέλεσης νέων έργων σε άλλο κτίριο, διαφορετικό από το προβλεπόμενο στην αρχική σύμβαση, όταν: α) η προθεσμία εκτέλεσης που συμφωνήθηκε με την αρχική σύμβαση έχει λήξει, β) ο ανάδοχος εκπλήρωσε, κατά τρόπο που ικανοποιεί την αναθέτουσα αρχή, τις παροχές του σύμφωνα με την εν λόγω αρχική σύμβαση, και γ) ο ανάδοχος υπέβαλε το τελικό τιμολόγιο, αλλά η αναθέτουσα αρχή δεν έχει καταβάλει ακόμη το τίμημα που αναγράφεται σε αυτό».
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 94, σ. 65, και διορθωτικό ΕΕ 2016, L 135, σ. 120).
3      Η φράση «τροποποίηση συμβάσεων κατά τη διάρκειά τους» που χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, στην ισπανική («modificación del contrato durante su vigencia»), την ιταλική («modifica di contratti durante il periodo di validità»), την πορτογαλική («modificação de contratos durante o seu período de vigência») και τη ρουμανική («modificarea contractului in cursul perioadei sale de valabilitate») απόδοση του άρθρου 72 της οδηγίας 2014/24, έχει ελαφρώς διαφορετική διατύπωση σε άλλες γλωσσικές αποδόσεις. Συγκεκριμένα, στο γαλλικό κείμενο χρησιμοποιείται η φράση «modification de marchés en cours», στο αγγλικό η φράση «modification of contracts during their term», στο γερμανικό η φράση «Auftragsänderungen während der Vertragslaufzeit» και στο ολλανδικό η φράση «Wijziging van opdrachten gedurende de looptijd».
4      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ 2011, L 48, σ. 1).
5      Bundesvergabegesetz 2018 (BGBl.
I, 65/2018, στο εξής: BVergG 2018).
6      «[Ο]ι ειδικές και αυστηρές διαδικασίες που προβλέπουν οι οδηγίες […] για τον συντονισμό των διαδικασιών συνάψεως δημοσίων συμβάσεων εφαρμόζονται αποκλειστικά σε συμβάσεις των οποίων η αξία υπερβαίνει το κατώτατο χρηματικό όριο που ρητώς προβλέπεται σε καθεμία από τις εν λόγω οδηγίες […]. Επομένως, οι κανόνες των ανωτέρω οδηγιών δεν εφαρμόζονται σε συμβάσεις των οποίων η αξία υπολείπεται του κατώτατου ορίου που καθορίζεται από τις εν λόγω οδηγίες». Απόφαση της 15ης Μαΐου 2008, SECAP και Santorso (C‑147/06 και C‑148/06, EU:C:2008:277, σκέψη 19), και διάταξη της 12ης Νοεμβρίου 2020, Novart Engineering (C‑170/20, EU:C:2020:908, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
7      Απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2023, Obshtina Razgrad (C‑441/22 και C‑443/22, EU:C:2023:970), σχετικά με ορισμένες συμβάσεις των οποίων η αξία υπολειπόταν του κατώτατου ορίου εφαρμογής της οδηγίας 2014/24, κατά το άρθρο της 4, στοιχείο αʹ. Στη σκέψη 39 της εν λόγω απόφασης διαλαμβάνονται τα εξής: «[…] όταν εθνική νομοθεσία εναρμονίζει, ευθέως και ανεπιφύλακτα, τις προβλεπόμενες λύσεις για καταστάσεις που δεν καλύπτονται από πράξη του δικαίου της Ένωσης προς τις λύσεις που έχουν γίνει δεκτές από την πράξη αυτή, υφίσταται οπωσδήποτε συμφέρον της Ένωσης για ομοιόμορφη ερμηνεία των διατάξεων της εν λόγω πράξης. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγονται ερμηνευτικές αποκλίσεις στο μέλλον και εξασφαλίζεται ομοιόμορφη μεταχείριση τόσο των καταστάσεων αυτών όσο και εκείνων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων».
8      Σημεία 3 και 4 της παράθεσης των σχετικών διατάξεων του εθνικού δικαίου στην απόφαση περί παραπομπής.
9      Μολονότι η BIG ακύρωσε τα δύο τρίτα των παροχών του αναδόχου που προβλέπονταν στην αρχική σύμβαση της 3ης Αυγούστου 2022, στην απόφαση περί παραπομπής επισημαίνεται ρητώς ότι «η ακύρωση, εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής, των παροχών τον Μάιο του 2023 δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας» (σημείο 1.6 της ενότητας στην οποία εκτίθεται το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής).
10      Σημεία 11 έως 16 των γραπτών παρατηρήσεων της Γαλλικής Κυβέρνησης.
11      Απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2023, Obshtina Razgrad (C‑441/22 και C‑443/22, EU:C:2023:970, σκέψη 51): «[…] το άρθρο 72, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2014/24 απαριθμεί τις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι συμβάσεις και οι συμφωνίες-πλαίσια μπορούν να τροποποιηθούν χωρίς να είναι αναγκαία η κίνηση νέας διαδικασίας συνάψεως συμβάσεως σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία. Κατά την παράγραφο 5 του ανωτέρω άρθρου, η κίνηση νέας διαδικασίας απαιτείται όταν επέρχονται τροποποιήσεις πέραν των προβλεπομένων στις παραγράφους 1 και 2 αυτού».
12      Απόφαση της 19ης Ιουνίου 2008, pressetext Nachrichtenagentur (C‑454/06, EU:C:2008:351, σκέψη 87).
13      Μολονότι στο σημείο 18 της αποφάσεως περί παραπομπής μνημονεύονται οι αποφάσεις της 19ης Ιουνίου 2008, pressetext Nachrichtenagentur (C‑454/06, EU:C:2008:351, σκέψη 34), και της 26ης Μαρτίου 2020, Hungeod κ.λπ. (C‑496/18 και C‑497/18, EU:C:2020:240, σκέψη 89), στις συγκεκριμένες σκέψεις των δύο αποφάσεων δεν υφίσταται αναφορά στην καταβολή του τιμήματος εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής.
14      Αναλόγως του αντικειμένου της σύμβασης, στις υποχρεώσεις του αναδόχου περιλαμβάνονται η εκτέλεση των έργων, η προμήθεια των προϊόντων ή η παροχή των υπηρεσιών, στις δε υποχρεώσεις της αναθέτουσας αρχής περιλαμβάνεται η καταβολή του τιμήματος. Η κοινή αυτή θέση δίνει έμφαση στη φύση των αμφοτεροβαρών συμβάσεων και στον επαχθή χαρακτήρα ο οποίος είναι εγγενής στον ορισμό της δημόσιας σύμβασης.
15      Αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302, σκέψη 18), και της 6ης Μαρτίου 2025, ONB κ.λπ. (C‑575/23, EU:C:2025:141, σκέψη 52).
16      Στην ίδια in abstracto προσέγγιση εντάσσεται η συζήτηση (όπως αποτυπώνεται στις γραπτές παρατηρήσεις των μετεχόντων στην προδικαστική διαδικασία) σχετικά με την ερμηνεία της αιτιολογικής σκέψης 107 της οδηγίας 2014/24, την οποία μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο. Στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη, αντί της φράσης «τροποποίηση συμβάσεων κατά τη διάρκειά τους», χρησιμοποιείται η φράση «τροποποιήσεις μιας σύμβασης κατά τη διάρκεια της εκτέλεσής της» (η οποία μπορεί να παραπέμπει στην περίοδο εκτέλεσης των έργων στις συμβάσεις έργων). Δεν θεωρώ ότι είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθεί η συγκεκριμένη φράση του προοιμίου της οδηγίας 2014/24 για τον αποκλεισμό οποιασδήποτε από τις δύο απόψεις που αντιπαρατίθενται στην υπό κρίση διαφορά.
17      Διάφοροι παράγοντες μπορεί να διαφοροποιούν ελαφρώς την ανωτέρω απάντηση. Για παράδειγμα, η διάρκεια θα διαφέρει αναλόγως του αν η σύμβαση αφορά ενιαία παροχή ή διαδοχικές παροχές, μία και μόνη παροχή ή μελλοντικές ή επαναλαμβανόμενες παροχές.
18      Στο σημείο 1.11 των γραπτών παρατηρήσεών της, η BIG αναγνωρίζει ότι ανέθεσε χωριστά συμπληρωματική σύμβαση και κατέβαλε προηγουμένως το τίμημα για τη «μειωμένη σύμβαση», θεωρώντας ορθή τη μέθοδο αυτή.
19      Στην «παραλαβή των αγαθών», όταν ο οφειλέτης είναι δημόσια αρχή, αναφέρεται το άρθρο 4 της οδηγίας 2011/7, το οποίο θα εξετάσω κατωτέρω. Όπως κατέστη σαφές κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι αναθέτουσες αρχές των συμβάσεων έργων που συνάπτονται στην Αυστρία διαθέτουν πρωτόκολλα τα οποία ρυθμίζουν την παραλαβή των έργων.
20      Ο ανάδοχος θα πρέπει να εκπλήρωσε την υποχρέωσή του εντός της προβλεπόμενης στη σύμβαση προθεσμίας. Η προθεσμία εκτέλεσης μπορεί, εντούτοις, να παρατάθηκε κατά τη διάρκεια της σύμβασης, εφόσον η παράτασή της δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ουσιώδης τροποποίηση. Βλ. απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2023, Obshtina Razgrad (C‑441/22 και C‑443/22, EU:C:2023:970, σκέψη 53).
21      Σημείο 17 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
22      Η Γαλλική Κυβέρνηση επισήμανε επίσης τη δυνατότητα εκ των υστέρων τροποποίησης των όρων πληρωμής, πλην όμως, όπως προεκτέθηκε, κανένα στοιχείο στην υπό κρίση υπόθεση δεν υποδηλώνει ότι συνέβη κάτι τέτοιο: δεν υπήρξε αναθεώρηση ή τιμαριθμική αναπροσαρμογή των τιμών ούτε εφαρμόστηκαν παρόμοιοι μηχανισμοί.
23      Όσον αφορά τις ρήτρες εγγύησης των συμβάσεων έργων και τη συμπληρωματική εφαρμογή κανόνων του εθνικού δικαίου στις εν λόγω συμβάσεις, βλ. απόφαση της 5ης Ιουνίου 2025, Veolia Water Technologies κ.λπ. (C‑82/24, EU:C:2025:396). Στην σκέψη 40 της εν λόγω απόφασης διαλαμβάνονται τα ακόλουθα: «[ό]σον αφορά, ειδικότερα, τη διάρκεια της εγγυήσεως και τους ουσιώδεις όρους ενεργοποίησής της, […] λαμβανομένης υπόψη της σημασίας τους για τον καθορισμό των οικονομικών όρων των προσφορών που υποβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι υποψήφιοι πρέπει να γίνει δεκτό ότι τα στοιχεία αυτά συγκαταλέγονται σε εκείνα που πρέπει να καθορίζονται σαφώς εκ των προτέρων και να δημοσιοποιούνται, προκειμένου να παρέχεται στους υποψηφίους η δυνατότητα να κατανοήσουν επακριβώς τους νομικούς και οικονομικούς όρους από τους οποίους εξαρτάται η ανάθεση της επίμαχης συμβάσεως και ο τρόπος εκτελέσεώς της, και να έχουν την πεποίθηση ότι οι ίδιες απαιτήσεις ισχύουν για όλους τους διαγωνιζομένους. Τούτο ισχύει ιδίως στον τομέα των συμβάσεων έργων, στις οποίες η ενεργοποίηση της εγγυήσεως, όπως προκύπτει από τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, μπορεί να ενέχει σημαντικό οικονομικό κίνδυνο για τον ανάδοχο της σύμβασης».
24      Η αντιμετώπιση απρόβλεπτων περιστάσεων που καθιστούν αναγκαία την τροποποίηση
σύμβασης παραχώρησης εξετάστηκε με την απόφαση της 29ης Απριλίου 2025, Fastned Deutschland (C‑452/23, EU:C:2025:284, σκέψη 75): «[…] για να θεωρηθεί ότι η “ανάγκη” τροποποίησης μιας σύμβασης παραχώρησης “προκύπτει” λόγω της επέλευσης απρόβλεπτων περιστάσεων, πρέπει επιπλέον οι περιστάσεις αυτές να επιτάσσουν την προσαρμογή της αρχικής σύμβασης παραχώρησης προκειμένου να διασφαλιστεί ότι μπορεί να συνεχιστεί η ορθή εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτήν». Η υπογράμμιση δική μου.
25      Συγκεκριμένα, στην υπό κρίση υπόθεση, στις 6 Δεκεμβρίου 2023 η BIG ανέθεσε στην Strominator Elektro νέα σύμβαση έργων για
την πραγματοποίηση ηλεκτρικών εγκαταστάσεων στο κτιριακό τμήμα I με σκοπό την αποκατάσταση των ζημιών που είχε προκαλέσει η πυρκαγιά στο σχολικό συγκρότημα στις 11 Ιουλίου 2022.
26      Με τις γραπτές παρατηρήσεις της (προμνησθέν σημείο 1.11), η BIG υποστηρίζει ότι η ορθή διαδικασία για την εκτέλεση της συμφωνίας που συνήφθη με την Fiegl & Spielberger, με ταυτόχρονη τήρηση των τεχνικών απαιτήσεων του συστήματος πληροφορικής του ομίλου (ιδίως όσον αφορά τις παραγγελίες και την τιμολόγηση), συνίστατο στη σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης και στην προηγούμενη τιμολόγηση «μειωμένης σύμβασης».
27      Στο πλαίσιο αυτό, ως «συναλλαγή» εννοώ τη συμφωνία των μερών τα οποία, κατόπιν αμοιβαίων παραχωρήσεων, θέτουν τέρμα σε υφιστάμενη διαφωνία ή αποτρέπουν μια μελλοντική.
28      Η BIG υποστήριξε ότι το αντικείμενο της σύμβασης της 6ης Δεκεμβρίου 2023 ήταν διαφορετικό από το αντικείμενο της σύμβασης (κατ’ αυτήν, «τροποποίησης») της 22ας Δεκεμβρίου 2023. Στην πραγματικότητα, αμφότερες οι συμβάσεις αφορούν το κτιριακό τμήμα I του σχολικού συγκροτήματος και έχουν ως αντικείμενο τον φωτισμό του (σύμβαση της 22ας Δεκεμβρίου 2023) ή τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις του (σύμβαση της 6ης Δεκεμβρίου 2023). Αμφότερα τα είδη έργων μπορούσαν κάλλιστα να καλύπτονται από μία και μόνη σύμβαση.
29      Σε τέτοια περίπτωση, δεν θα πρόκειται περί της τελικής παραλαβής, η οποία πραγματοποιήθηκε πριν από την έκδοση και την αποδοχή του τιμολογίου της 15ης Δεκεμβρίου 2023.
30      Σημείο 15 των γραπτών παρατηρήσεων της Αυστριακής Κυβέρνησης. Η Τσεχική Κυβέρνηση θεωρεί ότι «δεν είναι καθοριστικής σημασίας ο χρόνος κατά τον οποίο η αναθέτουσα αρχή καταβάλλει το τίμημα […]. Η καθυστέρηση πληρωμής εκ μέρους της αναθέτουσα αρχής μετά την εκπλήρωση της παροχής [του αναδόχου] δεν επηρεάζει την έκταση της διακριτικής ευχέρειας [της αναθέτουσας αρχής] όσον αφορά ενδεχόμενη τροποποίηση της σύμβασης κατά την έννοια του άρθρου 72 της οδηγίας 2014/24» (σημείο 7, τρεις τελευταίες περίοδοι, των γραπτών παρατηρήσεών της). Κατά την Τσεχική Κυβέρνηση, τέτοια τροποποίηση θα επιτρέπεται, εάν οι λόγοι που την υπαγορεύουν εμφανίστηκαν πριν από την πλήρη εκτέλεση του αντικειμένου της σύμβασης.
31      Η εμπορική συναλλαγή ορίζεται ευρέως στο άρθρο 2, σημείο 1, της οδηγίας 2011/7: «κάθε συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, η οποία οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής».
32      Απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2020, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Οδηγία για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών) (C‑122/18, EU:C:2020:41, σκέψη 56): «[…] Η διάταξη αυτή [το άρθρο 2, σημείο 2, της οδηγίας 2011/7] παραπέμπει, για τους σκοπούς του ορισμού της έννοιας “δημόσια αρχή”, στον ορισμό που δίδεται στην έννοια της “αναθέτουσας αρχής”, ιδίως, από το άρθρο 1, παράγραφος 9, της οδηγίας 2004/18, παραπομπή η οποία γίνεται για λόγους συνέπειας της νομοθεσίας της Ένωσης, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 14 της οδηγίας 2011/7».