Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fl‑10 ta’ April 2025 (1)
Kawża C‑182/24
RB, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol,
AD, rappreżentat mill-kuratriċi tiegħu, NM, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol,
DR, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol,
ZB, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol,
VQ, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol,
RZ, bħala suċċessur ta’ Paul Gégauff,
DQ, bħala suċċessur ta’ Paul Gégauff,
FI, bħala suċċessur ta’ Paul Gégauff,
LF, bħala suċċessur ta’ Paul Gégauff
vs
Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques (SACD),
Radio Days SARL,
Brinter Company Ltd,
BS,
MW,
Artedis SA,
Panoceanic Films SA,
bl-intervent ta’:
Société des auteurs, compositeurs et éditeurs de musique (SACEM),
HU, bħala suċċessur ta’ Pierre Jansen,
YG, bħala suċċessur ta’ Ellery Queen,
VH, bħala suċċessur ta’ Ellery Queen,
IA,
ID, bħala suċċessur ta’ Jean Patrick Manchette,
Succession Daniel Boulanger, bħala suċċessur ta’ Daniel Boulanger,
HK, bħala suċċessur ta’ Claude Brulé,
QY, bħala suċċessur ta’ Claude Brulé,
WY, bħala suċċessur ta’ Claude Brulé,
KE, bħala suċċessur ta’ Claude Brulé,
NA, bħala suċċessur ta’ Claude Brulé,
IY, bħala suċċessur ta’ Claude Brulé,
Herencia Nicholas Blake, bħala suċċessur ta’ Nicholas Blake,
Herencia Edward Atiyah, bħala suċċessur ta’ Edward Atiyah,
Herencia Ellery Queen, bħala suċċessur ta’ Ellery Queen,
Herencia Richard Neely, bħala suċċessur ta’ Richard Neely,
Herencia Patricia Highsmith,
Herencia Charlotte Armstrong, bħala suċċessur ta’ Charlotte Armstrong,
WI, bħala suċċessur ta’ Claude Rank,
QT, bħala suċċessur ta’ Hubert Monteilhet
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza))
“Proċedura għal deċiżjoni preliminari — Drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati — Rispett tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali — Rimedji xierqa — Direttiva 2001/29/KE — Artikolu 8 — Direttiva 2004/48/KE — Artikolu 3 — Direttiva 2006/116/KE — Artikoli 1 u 2 — Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea — Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-ammissibbiltà tal-azzjoni għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali ppreżentata minn xi koawtur għall-kundizzjoni li l-koawturi l-oħra jissejħu fil-kawża — Awtonomija proċedurali — Prinċipju ta’ effettività”
1.        Fl‑1990, id-direttur tal-films Claude Chabrol u l-kittieb tal-iskripts Paul Gégauff ittrasferew id-drittijiet ta’ sfruttament ta’ wħud mill-films tagħhom lil distributriċi għal perijodu ta’ tletin sena.
2.        Fl‑2019, wara l-mewt ta’ Claude Chabrol u Paul Gégauff, l-eredi rispettivi tagħhom ippreżentaw azzjoni kontra d-distributriċi u kumpanniji oħra assoċjati magħha fejn talbu, fost talbiet oħra, il-ħlas ta’ kumpens għad-danni subiti bħala riżultat tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi kuntrattwali u l-ksur tad-drittijiet tal-awtur.
3.        Il-konvenuti opponew, bħala r-raġunijiet ta’ inammissibbiltà tal-azzjoni, in-nuqqas ta’ sejħa fil-kawża tal-koawturi kollha li kienu pparteċipaw fil-produzzjoni tal-films, jew l-aventi kawża tagħhom. Huma sostnew li skont id-dritt Franċiż, azzjoni li tfittex li tinforza d-drittijiet tal-awturi ta’ xogħol kollettiv (“xogħol kollaborattiv”) teħtieġ li l-koawturi kollha jissejħu fil-kawża.
4.        Il-qorti li għandha tiddeċiedi din il-kawża għamlet żewġ domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex tkun taf, fil-qosor, jekk l-obbligu li l-koawturi kollha jissejħu fil-kawża, bħala kundizzjoni għall-ammissibbiltà tal-azzjoni, huwiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. B’mod partikolari, mad-Direttiva 2001/29/KE (2), mad-Direttiva 2004/48/KE (3), mad-Direttiva 2006/115/KE (4) u mad-Direttiva 2006/116/KE (5), flimkien mal-Artikoli 17 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (il-“Karta”).
I.      Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Id-Direttiva 2001/29
5.        Skont l-Artikolu 8 (“Sanzjonijiet u Rimedji”):
“1.      L-Istati Membri għandhom jipprovdu sanzjonijiet u rimedji xierqa rigward ksur tad-drittijiet u obbligi stipulati f’din id-Direttiva u għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jiżguraw li dawk is-sanzjonijiet u rimedji jkunu applikati. Is-sanzjonijiet li hemm provdut dwarhom b’dan il-mod għandhom ikunu effettivi, xierqa u disswassivi.
2.      Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa biex jiżgura li d-detenturi tad-drittijiet li l-interessi tagħhom ikunu affettwati minn attività illegali mwettqa fit-territorju tiegħu jistgħu jieħdu azzjoni għad-danni u/jew japplikaw għal restrizzjoni u, fejn hu xieraq, għall-konfiska tal-materjal illegali kif ukoll tat-tagħmir, prodotti, jew komponenti msemmija fl-Artikolu 6(2).
[…]”.
2.      Id-Direttiva 2004/48
6.        L-Artikolu 3 (“Obbligu Ġenerali”) jistipula:
“1.      L-Istati Membri għandhom jipprovdu il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji neċessarji biex jiġi assigurat [żgurat] l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali koperti b’din id-Direttiva. Dawk il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji għandhom ikunu ġusti u m’għandhomx ikunu mhux neċessarjament kumplikati jew għaljin, jew li jwasslu għal-limiti ta’ ħin mhux raġjonevoli jew dewmien mhux ordnat.
2.      Dawk il-miżuri, il-proċeduri u r-rimedji għandhom ikun wkoll effetttivi, proporzjonati u dissważivi u għandhom ikunu applikati b’mod u manjiera li jevitaw il-ħolqien ta’ barrieri biex jiġi leġitimiżżat il-kummerċ u biex jiġu provduti protezzjonijiet kontra l-abbuż tagħhom”.
3.      Id-Direttiva 2006/116
7.        L-Artikolu 1 (“It-tul tal-perjodu ta’ validità tad-drittijiet ta’ l-awtur”) jipprovdi:
“1.      Id-drittijiet ta’ l-awtur ta’ xogħol artistiku jew letterarju skond it-tifsira ta’ l-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni ta’ Berna għandhom idumu tul il-ħajja ta’ l-awtur u għal 70 sena wara mewtu, irrispettivament mid-data meta x-xogħol ikun sar legalment disponibbli għall-pubbliku.
2.      Fejn id-dritt ta’ l-awtur ikun ta’ aktar minn awtur wieħed, il-perjodu msemmi fil-paragrafu 1 għandu jkun ikkalkulat mill-mewt ta’ l-aħħar ko-awtur li jibqa’ ħaj.
[…]”.
8.        L-Artikolu 2 (“Xogħlijiet ċinematografiċi jew awdjoviżivi”) jindika:
“1.      Id-direttur prinċipali ta’ xogħol ċinematografiku jew awdjoviżiv għandu jkun ikkunsidrat bħala l-awtur tiegħu jew bħala wieħed mill-awturi. L-Istati Membri għandhom ikunu ħielsa li jindikaw ko-awturi oħrajn.
2.      Il-perjodu ta’ protezzjoni ta’ xogħlijiet ċinematografiċi jew awdjoviżivi għandu jiskadi 70 sena wara l-mewt ta’ l-aħħar mill-persuni li ġejjin li jkunu baqgħu ħajjin, sew jekk dawn il-persuni jiġux indikati jew le bħala ko-awturi: id-direttur prinċipali, l-awtur ta’ l-iscreenplay, l-awtur tad-djalogu u l-kompożitur tal-mużika maħluqa speċifikament biex tintuża fix-xogħol ċinematografiku jew awdjoviżiv”.
9.        L-Artikolu 9 (“Drittijiet morali”) jgħid:
“Din id-Direttiva għandha tkun mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijet ta’ l-Istati Membri li jirregolaw id-drittijiet morali”.
B.      Id-dritt Franċiż
1.      Code de la propriété intellectuelle (il-Kodiċi tal-Proprjetà Intellettwali) (6)
10.      L-Artikolu L. 113‑2 jgħid:
“Xogħol li fil-ħolqien tiegħu ħadu sehem diversi persuni fiżiċi għandu jitqies bħala wieħed kollaborattiv […]”.
11.      L-Artikolu L. 113‑3 jipprovdi:
“Ix-xogħol kollaborattiv huwa proprjetà komuni tal-koawturi.
Il-koawturi għandhom jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom bi ftehim reċiproku.
F’każ ta’ nuqqas ta’ qbil, ikun f’idejn il-qorti ċivili li tiddeċiedi dwar il-kwistjoni.
Meta l-parteċipazzjoni ta’ kull koawtur tikkorrispondi għal ġeneri differenti, kull wieħed minnhom jista’, sakemm ma jkunx miftiehem mod ieħor, jisfrutta separatament il-kontribut personali tiegħu, mingħajr madankollu ma jippreġudika l-isfruttament tax-xogħol komuni”.
12.      L-Artikolu L. 113‑7 jipprovdi:
“Il-persuna jew persuni fiżiċi li jwettqu l-ħolqien intellettwali ta’ dan ix-xogħol jitqiesu bħala l-awtur ta’ xogħol awdjoviżiv. Għandu jiġi preżunt, sakemm ma tingħatax prova mod ieħor, li dawn li ġejjin huma koawturi ta’ xogħol awdjoviżiv prodott f’kollaborazzjoni: 1. l-awtur tal-iskript; 2. l-awtur tal-adattament; 3. l-awtur tat-test mitkellem; 4. l-awtur tal-kompożizzjonijiet mużikali, bil-kliem jew mingħajru, magħmulin apposta għax-xogħol; 5. id-direttur […]”.
2.      Code de procedure civil (il-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili) (7)
13.      L-Artikolu 126 jipprovdi li, meta s-sitwazzjoni li tat lok għal raġunijiet ta’ inammissibbiltà tkun tista’ tiġi rrimedjata, l-inammissibbiltà għandha tiġi miċħuda jekk il-kawża tal-inammissibbiltà tagħha tkun sparixxiet fil-mument meta l-qorti jkollha tieħu deċiżjoni.
14.      Skont l-Artikolu 659, meta d-domiċilju, r-residenza jew il-post tax-xogħol tal-persuna li lilha għandu jiġi nnotifikat id-dokument ma jkunux magħrufin, il-huissier
de justice  (l-uffiċjal ġudizzjarju Franċiż) għandu jagħmel rapport li fih jiddeskrivi preċiżament il-passi li jkun ħa sabiex isib lid-destinatarju tad-dokument. Fl-istess jum, jew mhux iktar mill-ewwel jum tax-xogħol ta’ wara, taħt piena ta’ nullità, il-huissier de justice  għandu jibgħat lid-destinatarju, permezz ta’ ittra rreġistrata b’konferma ta’ rċevuta, fl-aħħar indirizz magħruf, kopja tar-rapport, li magħha għandha tkun mehmuża kopja tad-dokument li jkun is-suġġett tan-notifika.
15.      Skont l-Artikolu 780, li jikkonċerna l-proċedura bil-miktub quddiem il-qrati tal-ewwel istanza, l-istħarriġ tal-ipproċessar huwa r-responsabbiltà ta’ imħallef tal-Awla li quddiemu tkun tressqet il-kawża, li għandu jiżgura l-iżvolġiment
leali tal-proċeduri, speċjalment li l-iskambju tat-talbiet u l-komunikazzjoni tal-atti tal-proċess jitwettqu fil-ħin.
16.      Skont l-Artikolu 788, l-imħallef li jmexxi l-proċeduri ċivili jeżerċita s-setgħat kollha meħtieġa għall-komunikazzjoni, għall-ksib u għall-preżentazzjoni tal-atti tal-proċess.
II.    Il-fatti, it-tilwima u d-domandi preliminari
17.      Il-fatti rilevanti, kif deskritti fid-deċiżjoni tar-rinviju (8), huma dawn li ġejjin:
–        Claude Chabrol idderieġa erbatax-il film bejn l‑1967 u l‑1974. Paul Gégauff ikkollabora fuq ħamsa minnhom bħala l-awtur tad-djalogi, tal-iskript jew tal-adattament.
–        Il-materjal tal-films kien jappartjeni lill-produttur tagħhom, SA Les Films La Boétie, li, fi stralċ, ittrasferixxiethom, permezz ta’ kuntratt tal‑25 ta’ Marzu 1982, lill‑kumpannija stabbilita taħt id-dritt Ingliż li dak iż-żmien kien jisimha Brinter Cº.
–        Permezz ta’ kuntratti bid-data tat‑8 ta’ Ġunju 1990, Claude Chabrol ittrasferixxa lill-kumpannija Brinter Company Ltd (iktar ’il quddiem il-“kumpannija Brinter”) id-dritt li “tkompli l-isfruttament” (9) ta’ diversi films, għal perijodu ta’ tletin sena. BS ippreżenta ruħu bħala direttur tal-kumpannija Brinter.
–        Id-drittijiet ta’ sfruttament ta’ Paul Gégauff għall-ħames films li kien ikkollabora fuqhom kienu s-suġġett ta’ kuntratti bid-data tat‑8 ta’ Ġunju 1990, iffirmati minn erba’ eredi tiegħu mal-kumpannija Brinter, li ttrasferixxewlha d-dritt li “tkompli l-isfruttament” tal-films, għal perijodu ta’ tletin sena (10).
–        Permezz ta’ mandat ta’ bejgħ tal‑1 ta’ Jannar 1990, il-kumpannija Brinter awtorizzat lill-kumpannija Artedis SA, għal perijodu ta’ tnax‑il xahar, li seta’ jiġi estiż b’tiġdid taċitu, sabiex tiffirma direttament kuntratti ta’ bejgħ max-xerrejja u sabiex tirċievi l-ħlas. Dan il-kuntratt kien jirrigwarda l-erbatax-il film inkwistjoni, bl-eċċezzjoni ta’ wieħed. MW ippreżentat ruħha bħala direttriċi tal-kumpannija Artedis.
–        Skont kuntratt tat‑18 ta’ Frar 2012, il-kumpannija Brinter ittrasferixxiet lill-kumpanija Panoceanic Films SA d-dritt għall-isfruttament ta’ ħamsa mill-films inkwistjoni.
18.      Fil‑11 ta’ Lulju 2019, l-eredi ta’ Claude Chabrol u Paul Gégauff ħarrku lill-kumpannija Brinter, lill-kumpannija Artedis, lill-kumpannija Panoceanic Films, lill-kumpannija Radio Days SARL, lill-MW u lill-BS (11) għal ksur ta’ kuntratt u tad-drittijiet tal-awtur (12) dwar erbatax-il film, li ħamsa minnhom kien koawtur tagħhom Paul Gégauff.
19.      Fis‑27 ta’ Jannar 2020, il-konvenuti eċepixxew eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, għar-raġuni li dsatax-il koawtur tal-films inkwistjoni ma kinux issejħu fil-kawża.
20.      Permezz ta’ ittri tal‑5 ta’ Mejju u tat‑12 ta’ Ġunju 2020, sabiex jirregolarizzaw it-talbiet tagħhom, ir-rikorrenti sejħu fil-kawża lil:
–        Seba’ persuni fiżiċi li kienu kkunsidrati bħala koawturi jew aventi kawża ta’ koawturi li diġà mietu (13).
–        Tmien “patrimonji” ta’ koawturi, li għalihom ma kinux kapaċi jidentifikaw il-persuni fiżiċi li kellhom l-istatus ta’ eredi (14).
–        Żewġ soċjetajiet għall-ġestjoni kollettiv għad-drittijiet tal-awtur, fejn waħda tirrappreżenta lill-awturi u lill-kompożituri drammatiċi (15) u l-oħra tirrappreżenta lill-awturi, lill-kompożituri u lill-pubblikaturi tal-mużika (16).
21.      Permezz ta’ digriet tad‑9 ta’ Frar 2023 (17), il-qorti li kienet qiegħda tinvestiga l-proċeduri ċivili ordnat lill-konvenuti jipprovdu d-data ta’ identifikazzjoni tal-koawturi u tal-aventi kawża tal-films.
22.      Minkejja li kellhom din l-informazzjoni, ir-rikorrenti ma setgħux jillokalizzaw u jsejħu fil-kawża lill-koawturi u lill-aventi kawża kollha tal-films, minħabba n-numru tal-films (erbatax), l-anzjanità tagħhom (ġew prodotti bejn l‑1967 u l‑1974), il-kumplessità tal-partijiet involuti (direttur, kittieb tal-iskripts, kompożitur tal-mużika, awtur tax-xogħol letterarju li diġà kien jeżisti) u l-mewt ta’ wħud mill-koawturi, li l-eredi tagħhom ma humiex magħrufin jew ma humiex residenti fi Franza.
23.      It-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi), li għandha tiddeċiedi dwar it-tilwima, tiddikjara li “mis‑27 ta’ Jannar 2020 [...], il-kawża tinsab ipparalizzata minħabba li ma huwiex possibbli li jiġu identifikati d-diversi eredi suċċessivi [tal-koawturi tal-films]” (18).
24.      Hija tenfasizza wkoll li “[…] il-partijiet għamlu sforz konsiderevoli sabiex jidentifikaw il-koawturi jew is-suċċessuri tagħhom, mingħajr ma dawn ma setgħu jiġu debitament mitluba jintervjenu, kif teżiġi l-ġurisprudenza nazzjonali bbażata fuq l-Artikolu L. 113‑3 taċ-[CPI]” (19).
25.      Għall-qorti tar-rinviju, fir-rigward tad-dritt għal rimedju ġudizzjarju effettiv iggarantit mill-Karta, ma huwiex effettivament possibbli li r-rikorrenti f’din il-kawża jkollhom aċċess għall-qorti ċivili li għandha tiddeċiedi fuq il-mertu tat-talbiet tagħhom jekk ma jistgħux jidderieġu l-azzjoni tagħhom kontra l-aventi kawża kollha tal-koawturi tax-xogħlijiet inkwistjoni (20). It-tgawdija tad-drittijiet tal-awtur tar-rikorrenti għalhekk jiddependi mill-kapaċità tagħhom li jidentifikaw il-koproprjetarji l-oħra ta’ dawn id-drittijiet (21).
26.      F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tagħmel żewġ domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)      L-Artikoli 2, 3, 4 u 8 tad-Direttiva [2001/29], l-Artikoli 1 sa 3 tad-Direttiva [2004/48], kif ukoll l-Artikoli 1, 2 u 9 tad-Direttiva [2006/116], sa fejn dawn jiggarantixxu lill-awtur u lill-koawtur ta’ xogħol ċinematografiku jew awdjoviżiv, kemm id-dritt esklussiv li jawtorizzaw jew jipprojbixxu r-riproduzzjoni tax-xogħlijiet tagħhom u l-komunikazzjoni tagħhom lill-pubbliku kif ukoll tul ta’ protezzjoni li jintemm 70 sena wara l-mewt tal-aħħar superstitu, fost il-kollaboraturi tax-xogħol, fl-istess ħin li dawn jobbligaw lill-Istati Membri sabiex jipprevedu sanzjonijiet effikaċi, proporzjonati u dissważivi u rimedji xierqa kontra l-ksur tad-drittijiet tal-awtur, kif ukoll miżuri, proċeduri u rimedji li ma jkunux kumplessi jew għoljin bla bżonn, u li lanqas ma jinvolvu dewmien mhux raġonevoli jew jikkawżaw dewmien mhux iġġustifikat, jistgħu jiġu interpretati fis-sens li l-azzjoni għal kontrafazzjoni [ksur] tad-drittijiet tal-awtur ta’ xogħol ta’ kollaborazzjoni, mill-proprjetarju tiegħu, teżiġi, sabiex tkun ammissibbli, li l-koawturi kollha jissejħu fil-kawża?
2)      Id-dritt tal-proprjetarju ta’ drittijiet ta’ awtur għal azzjoni [rimedju] ġudizzjarja effettiva u għal aċċess għal qorti, komponent tad-dritt għal smigħ xieraq, kif iggarantit mill-Artikoli 2, 3, 4 u 8 tad-Direttiva 2001/29 […], mill-Artikoli 1 sa 3 tad-Direttiva 2004/48 […], kif ukoll mill-Artikoli 1, 2 u 9 tad-Direttiva 2006/116 […], id-Direttiva 2006/115 […] u l-Artikoli 17 u 47 tal-Karta […], f’daqqa, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-ammissibbiltà tal-azzjoni għal kontrafazzjoni tad-drittijiet tal-awtur, għandha jew ma għandhiex tkun suġġetta għal fatt li l-koawturi kollha tax-xogħol jissejħu fil-kawża?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
27.      It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑5 ta’ Marzu 2024.
28.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub:
–        B’mod konġunt, mill-eredi ta’ Claude Chabrol (DR, VQ, ZB u AD, dan tal-aħħar irrappreżentat mill-kuratriċi tiegħu) u mill-eredi ta’ Paul Gégauff (RZ, DQ, FI u LF).
–        B’mod indipendenti, mill-eredi ta’ Claude Chabrol, RB.
–        B’mod konġunt, minn BS,
MW, mill-kumpannija Artedis, mill-kumpannija Brinter, mill-kumpannija Panoceanic Films u mill-kumpannija Radio Days (konvenuti fil-kawża oriġinali).
–        Mill-Gvern Awstrijak u mill-Gvern Franċiż, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.
29.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ma kkunsidratx li kien meħtieġ li tinżamm seduta.
IV.    Evalwazzjoni
A.      Osservazzjonijiet preliminari
1.      Id-dispożizzjonijiet applikabbli
30.      Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jirrigwarda, esklużivament, problema proċedurali li tirriżulta mill-interpretazzjoni tal-Artikolu L. 113‑3 taċ-CPI. Id-diskussjoni ma tirrigwardax il-portata materjali tad-drittijiet tal-awtur, din il-portata tista’ ssir rilevanti ladarba tiġi deċiża l-oġġezzjoni proċedurali.
31.      L-Artikolu L. 113‑3 taċ-CPI jipprovdi li l-koawturi ta’ xogħol kollaborattiv għandhom jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom bi ftehim reċiproku. Il-ġurisprudenza nazzjonali interpretat dan l-artikolu fis-sens li “l-koawtur ta’ xogħol kollaborattiv għandu jsejjaħ fil-kawża lill-awturi l-oħra tax-xogħol, taħt piena ta’ inammissibbiltà, meta jaġixxi ġudizzjarjament għad-difiża tad-drittijiet ekonomiċi tiegħu, sa fejn il-kontribut tiegħu ma jistax jiġi sseparat minn dak tal-koawturi” (22).
32.      Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk ir-regola nazzjonali interpretata b’dan il-mod hijiex konformi mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, dispożizzjonijiet li hija tindika fiż-żewġ domandi tagħha.
33.      Għalkemm dawn id-dispożizzjonijiet jinkludu d-Direttiva 2006/115, madankollu, il-qorti tar-rinviju ma għamlet l-ebda kummenti dwar l-eventwali influwenza tal-kontenut tagħha fuq il-kawża, u lanqas ma speċifikat liema artikoli, b’mod partikolari, jagħtu lok għad-dubji tagħha. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja tista’ ma tinkludix analiżi ta’ din id-dispożizzjoni.
34.      L-istorja hija differenti f’dak li jirrigwarda d-Direttiva 2001/29, id-Direttiva 2004/48 u d-Direttiva 2006/116. It-tlieta jinkludu dispożizzjonijiet li, fihom infushom, għandhom il-kapaċità li jinfluwenzaw ir-risposta għad-domandi preliminari:
–        L-Artikolu 8(1) u (2) tad-Direttiva 2001/29 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jipprovdu għal rimedji xierqa fir-rigward ta’ ksur tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati u li jiżguraw li d-detenturi ta’ tali drittijiet ikunu jistgħu jieħdu azzjoni għad-danni.
–        L-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2004/48 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jistabbilixxu l-proċeduri u r-rimedji neċessarji sabiex jiġi żgurat l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali. Dawn il-proċeduri u r-rimedji ma għandhomx ikunu inutilment kumplikati jew għaljin, iżda għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u dissważivi.
–        L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2006/116, meta jirregola t-tul tal-perijodu ta’ validità tad-drittijiet tal-awtur, jindika li, fejn id-dritt tal-awtur ikun ta’ aktar minn awtur wieħed, il-perijodu ta’ protezzjoni għandu jkun ikkalkolat mill-mewt tal-aħħar koawtur li jibqa’ ħaj.
35.      Fir-rigward tal-Artikoli 17 u 47 tal-Karta, huwa dan tal-aħħar li għandu l-ikbar impatt fuq il-kawża, peress li,
mill-perspettiva tal-protezzjoni ġudizzjarja,
id-drittijiet tal-awtur huma rikonoxxuti taħt ir-regoli tal-Unjoni, dan jiftaħ il-bieb għall-applikazzjoni tal-Karta nnifisha (l-Artikolu 51(1)). L-interpretazzjoni tal-Artikolu 17(2) tal-Karta (“il-proprjetà intellettwali għandha tiġi protetta”) għandha ssir b’applikazzjoni
tad-dispożizzjonijiet tal-liġi sekondarja li fihom din il-protezzjoni hija inkorporata.
2.      Id-drittijiet tal-awtur involuti fil-kawża
36.      Id-deċiżjoni tar-rinviju tindika, f’diversi punti tagħha, li t-talbiet tal-“konsorti” (23) Chabrol u Gégauff ikopru drittijiet tal-awtur ta’ natura kemm patrimonjali kif ukoll morali (24).
37.      Peress li ma hemm l-ebda dubju dwar in-natura patrimonjali tad-drittijiet tal-awtur allegatament miksura f’dan il-każ, huwa diskutibbli jekk drittijiet morali humiex verament fir-riskju wkoll. Jekk dan jiġi kkonfermat, għandu jiġi kkunsidrat li l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2006/116 jeskludi d-dispożizzjonijiet tagħha milli jaffettwaw il-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri rigward id-drittijiet morali.
38.      Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina liema drittijiet tal-awtur (ekonomiċi jew morali) setgħu ġew miksura. Fir-risposta li għandha tingħata għad-domandi tagħha għal deċiżjoni preliminari, limitati għall-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-konvenuti, il-kwistjoni tal-inklużjoni jew l-esklużjoni tad-drittijiet morali tal-awtur ma hijiex iktar importanti.
B.      Ir-risposta għad-domandi preliminari
39.      Fil-fehma tiegħi, iż-żewġ domandi jistgħu jiġu ttrattati flimkien. L-analiżi tiegħi ser tindirizza kemm il-problemi mqajma mill-proprjetà konġunta tad-drittijiet tal-awtur kif ukoll il-kundizzjonijiet u l-limiti imposti fuq id-difiża ta’ dawn id-drittijiet fil-qorti.
1.      Il-proprjetà konġunta tad-drittijiet tal-awtur
40.      Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni tassumi l-possibbiltà ta’ koproprjetà (proprjetà konġunta) tad-drittijiet tal-awtur, jew tirreferi għaliha espressament.
41.      Id-Direttiva 2001/29 (25) u d-Direttiva 2004/48 (26) jagħmlu riferiment għall-“awtur” jew id-“detentur tad-dritt tal-proprjetà intellettwali”, billi jużaw dawn it-termini, mingħajr distinzjoni, fis-singular jew fil-plural.
42.      Id-Direttiva 2006/116 tirrikonoxxi l-proprjetà konġunta tad-drittijiet tal-awtur: il-premessa erbatax tagħha ssemmi l-“każi kollha fejn waħda jew aktar persuni fiżiċi jkunu identifikati bħala awturi”. L-Artikolu 1(2) tagħha, jikkontempla speċifikament il-każ fejn id-“dritt tal-awtur ikun ta’ aktar minn awtur wieħed”.
43.      B’mod partikolari, fir-rigward ta’ xogħlijiet ċinematografiċi jew awdjoviżivi, l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2006/116 jippermetti lill-Istati jaħtru “ko-awturi oħrajn” flimkien mad-direttur prinċipali. Dan huwa dak li jiġri f’dan il-każ.
44.      Għalhekk jista’ jiġi kkonstatat li meta diversi persuni jkunu awturi jew detenturi ta’ drittijiet ta’ proprjetà intellettwali fuq xogħol ċinematografiku, kollha kemm huma jkunu protetti. Kemm huma kif ukoll, wara li jmutu, l-eredi tagħhom huma intitolati għar-rispett tad-drittijiet tal-awtur fuq ix-xogħol ċinematografiku magħmul b’mod kollaborattiv.
45.      Kif inhu l-każ fil-qasam tewmi tal-proprjetà industrijali (27), il-problema fir-rigward tad-drittijiet tal-awtur hija kif il-koproprjetarji jistgħu jiddefendu t-talbiet tagħhom, fid-dawl tas-silenzju tar-regoli tal-Unjoni dwar il-modalitajiet proċedurali xierqa sabiex jiggarantixxu l-protezzjoni ta’ tali drittijiet.
46.      L-Artikolu 4(a) tad-Direttiva 2004/48 jirrikonoxxi d-dritt “biex [...] japplikaw għall-miżuri, għall-proċeduri u għar-rimedji […] [lid-]detenturi tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali skond id-dispożizzjonijiet tal-liġi applikabbli” (28).
47.      Il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li l-leġiżlazzjoni applikabbli “tirreferi kemm għal-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti, u kemm, fejn xieraq, għal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni” (29).
48.      Madankollu, id-dritt tal-Unjoni ma fihx dispożizzjonijiet speċifiċi dwar l-eżerċizzju ta’ azzjonijiet legali mil-koproprjetarji tad-drittijiet tal-awtur. Ma hemm l-ebda armonizzazzjoni f’dan ir-rigward u huwa f’idejn l-Istati Membri li jadottaw ir-regoli xierqa sabiex jirregolaw l-eżerċizzju ta’ tali azzjonijiet quddiem il-qrati tagħhom. Id-dritt tal-Unjoni ma jistabbilixxix il-kundizzjonijiet li jirregolaw l-eżerċizzju, mill-koproprjetarji, tad-drittijiet li huma għandhom bħala tali (30).
49.      Konsegwentement, il-“liġi applikabbli” għall-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet tal-awtur fuq xogħol kondiviż hija, bħala prinċipju, dik li toħroġ mill-Istati Membri.
2.      Ir-regola nazzjonali, limiti għall-awtonomija proċedurali u l-Artikolu 47 tal-Karta
50.      Ir-regola li tinsab fl-Artikolu L. 113‑3 taċ‑CPI jidhirli li hija, fil-formulazzjoni letterali tagħha, inoġġezzjonabbli. Ma nara l-ebda raġuni sabiex tiġi miċħuda dispożizzjoni limitata għad-dikjarazzjoni li l-koawturi ta’ xogħol kollaborattiv għandhom jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom bi ftehim reċiproku u li, jekk tali ftehim ma jintlaħaqx, il-qorti tiddeċiedi dwar il-kwistjoni.
51.      Din ir-regola hija konsistenti mat-tifsira abitwali, fid-diversi ordinamenti ġuridiċi, tal-koproprjetà ta’ prodotti u ta’ drittijiet (31). Iktar u iktar meta l-eżerċizzju konġunt tad-drittijiet tagħhom mill-koawturi, skont il-ġurisprudenza nazzjonali, huwa meħtieġ biss sa fejn il-kontribuzzjoni ta’ wieħed ma tistax tiġi sseparata minn dik tal-oħrajn (32).
52.      It-traduzzjoni,
mill-ġurisprudenza Franċiża, ta’ din ir-regola f’termini proċedurali wasslet sabiex minnha tinsilet kawża ta’ inammissibbiltà ta’ talbiet: dawn jiġu miċħuda a limine meta l-koawtur ta’ xogħol li jkun qed jaġixxi ġudizzjarjament sabiex jiddefendi d-drittijiet tiegħu ma jkunx sejjaħ fil-kawża lill-koproprjetarji l-oħra.
53.      L-effett konġunt tar-regola taċ-CPI u tal-interpretazzjoni ġurisprudenzjali jimplika, kif jirrikonoxxi l-Gvern Franċiż innifsu (33), restrizzjoni fuq l-aċċess għall-qorti. Madankollu, ma naħsibx li dan huwa oġġezzjonabbli fih innifsu, bla ħsara għal dak li ser ngħid issa dwar il-limiti tiegħu.
54.      L-ordinamenti ġuridiċi ta’ kull Stat Membru jissuġġettaw l-ammissjoni ta’ azzjoni mressqa mill-koproprjetarju ta’ xogħol konġunt għall-kundizzjoni li l-koawturi l-oħra jissejħu fil-kawża. Rekwiżit proċedurali bħal dan huwa loġiku f’każijiet fejn il-liġi tistabbilixxi “litikonsorzju attiv neċessarju” (34), u ma hemm xejn li jipprekludi lill-liġi milli titlob, bħal ma jiġri hawnhekk, jekk mhux il-preżenza obbligatorja ta’ rikorrenti oħra, mill-inqas l-intimazzjoni tagħhom (35).
55.      Regola b’dawn il-karatteristiċi, kemm jekk ikollha oriġini ġurisprudenzjali kif ukoll jekk le, taqa’ taħt l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri u tista’, konsegwentement, tiġi aċċettata jekk tfittex li tilħaq għanijiet legali u ma taqbiżx il-limiti li ser nesponi iktar ’il quddiem.
56.      Din ir-regola hija ispirata mill-għanijiet leġittimi enfasizzati mill-Gvern Franċiż u mill-Kummissjoni. Hija tipproteġi d-drittijiet tal-koproprjetarji assenti, fuq bażi ugwali, u tippermetti li
jkollhom biżżejjed informazzjoni sabiex jattendu, jew ma jattendux,
għall-proċess (36). F’dan l-istess sens, hija tikkontribwixxi għaċ-ċertezza legali u għall-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, tantiċipa l-problemi li jistgħu jinqalgħu f’termini ta’ lis pendens, l-akkumulazzjoni sussegwenti ta’ azzjonijiet, l-eventwalità ta’ deċiżjonijiet kontradittorji jekk kull koawtur jaġixxi b’mod indipendenti, jew il-konvenjenza li jiġu evitati talbiet sussegwenti minn koawturi li ma jkunux ġew intimati (37).
57.      Issa, ir-restrizzjoni li din ir-regola timponi fuq il-koproprjetarju ta’ drittijiet tal-awtur għandha tkun suġġetta għall-iskrutinju doppju tal-osservanza tagħha tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività, minn naħa (38), u r-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 47 tal-Karta, min-naħa l-oħra. Din tal-aħħar tissanċixxi l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni jagħti lill-partijiet fil-kawża.
58.      Dan l-approċċ doppju għandu jwassal għall-istess riżultat jekk, finalment, il-qorti tar-rinviju jkollha tqis li, f’kawża bħal din, l-eżerċizzju tad-dritt li tinkiseb protezzjoni ġudizzjarja għad-difiża tad-drittijiet tal-awtur huwa suġġett għal obbligu proċedurali li huwa eċċessivament diffiċli jew impossibbli li jiġi osservat.
59.      Peress li l-applikazzjoni tal-prinċipju tal-ekwivalenza ma hijiex qiegħda tiġi diskussa hawnhekk, id-dibattitu kollu huwa ffokat fuq il-prinċipju tal-effettività. F’dan ir-rigward, il-Gvern Franċiż isostni li l-obbligu kkontestat ma huwiex eċċessivament diffiċli sabiex jiġi osservat u lanqas ma jmur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija (39), għaldaqstant:
–        Ma huwiex obbligatorju li jissejħu fil-kawża l-koproprjetarji kollha meta t-tilwima tkun tikkonċerna parti tax-xogħol li tista’ tiġi individwalizzata.
–        L-intimazzjoni tal-koproprjetarji kollha ma teħtieġx li dawn effettivament jattendu għall-proċeduri: huwa biżżejjed li jiġu mħarrka sabiex ikollhom l-opportunità li jidhru.
–        Huwa biżżejjed li jiġu pprovduti l-isem u l-indirizz tal-persuna li għandha tiġi intimata. Jekk id-dettalji tagħhom ma jkunux magħrufin, l-Artikolu 659 tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili jippermetti n-notifika fl-aħħar indirizz magħruf tagħhom.
–        Anki meta l-isem u l-indirizz tal-persuni li għandhom jiġu mħarrka ma jkunux magħrufin, il-kawżi ta’ inammissibbiltà tat-talba jistgħu jiġu rrimedjati u l-qorti għandha s-setgħa li tordna lil terzi jipprovdu dik id-data tal-koproprjetarji li ma tkunx magħrufa.
60.      Dawn il-modulazzjonijiet tal-obbligu proċedurali kkontestat ċertament inaqqsu r-rigorożità tiegħu, iżda ma jeskludux li, f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni f’dan il-każ, l-applikazzjoni tar-regola, anki mtaffija, tista’ twassal għall-paraliżi tal-proċess innifsu bil-konsegwenza li d-drittijiet tar-rikorrenti ma jkunux protetti.
61.      Fil-fatt, il-Gvern Franċiż jammetti li s-sejħa fil-kawża tal-koawturi kollha tista’ tikkostitwixxi, f’ċerti każijiet, “[…] rekwiżit li ma huwiex raġonevoli, li x’aktarx jagħmilha impossibbli jew eċċessivament diffiċli għar-rikorrent li jeżerċita d-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni”. F’dawn il-każijiet, iżid jgħid illi “l-qorti tista’, […] tadotta interpretazzjoni inqas rigoruża tal-kriterju ta’ ammissibbiltà” (40).
62.      Ovvjament, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, l-applikazzjoni tar-rekwiżiti proċedurali imposti fuq ir-rikorrenti tiksirx il-prinċipju ta’ effettività u l-Artikolu 47 tal-Karta jew le.
63.      Dan il-ksur
iseħħ jekk, minkejja l-isforzi tagħhom u wara li jkunu aġixxew bid-diliġenza dovuta, ir-rikorrenti ma jirnexxilhomx jintimaw lill-koproprjetarji kollha, għal raġunijiet li ma jkollhomx kontroll fuqhom. F’din is-sitwazzjoni, ir-rekwiżit ineżorabbli li dawn tal-aħħar jissejħu fil-kawża, taħt piena ta’ inammissibbiltà tat-talba, jista’ jagħmel l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mir-regoli tal-Unjoni impossibbli jew eċċessivament diffiċli (41).
64.      Il-qorti tar-rinviju għandha, għalhekk, żewġ għażliet:
–        Hija tista’, jekk tqis li jkun xieraq, tinterpreta r-regola nazzjonali fis-sens inqas rigoruż propost mill-Gvern Franċiż, sabiex tadattaha għar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni. Skont dan il-Gvern, il-liġi nazzjonali toffri biżżejjed flessibbiltà għal dan il-għan, mingħajr il-ħtieġa li dispożizzjonijiet korrispondenti jingħataw interpretazzjoni contra legem (42).
–        Jekk, minkejja kollox, tqis li ma tistax tinterpreta r-regola proċedurali b’mod iuxta legem skont id-dritt tal-Unjoni, sa fejn hija tkun prekluża milli tagħmel dan mill-ġurisprudenza tal-ogħla qorti Franċiża, li l-applikazzjoni tagħha twassal, f’dan il-każ, b’mod irrimedjabbli għall-ksur tal-Artikolu 47 tal-Karta, hija għandha twarrabha (43).
65.      Kwalunkwe waħda minn dawn l-għażliet għandha twassal għall-istess riżultat: id-dritt tal-koproprjetarji li jiddefendu t-talbiet tagħhom, kontra dawk li (allegatament) kisru d-drittijiet tal-awtur tagħhom, ma jistax ikun suġġett għal rekwiżiti proċedurali li jkun impossibbli jew diffiċli ħafna sabiex jiġu rrispettati, li jkun ekwivalenti għan-newtralizzazzjoni, fil-prattika, ta’ dak id-dritt.
66.      Mingħajr ma nixtieq nissostitwixxi lill-qorti tar-rinviju fis-sentenza tagħha, jista’ jkun possibbli li jingħataw xi suġġerimenti li jiffaċilitaw l-aġġustament tar-regola proċedurali kkontestata skont id-dritt tal-Unjoni u, fl-istess ħin, ineħħu l-paraliżi tal-proċedura, filwaqt li jiġi evitat dewmien ulterjuri.
67.      Jiena ninsisti, madankollu, li l-qorti tar-rinviju biss (li, loġikament, għandha għarfien aħjar tad-dritt nazzjonali) hija f’pożizzjoni li tagħti interpretazzjoni konformi ma’ dak li semmejt iktar ’il fuq.
68.      F’dan il-każ, ir-rikorrenti, minkejja li jsostnu għalihom infushom il-konsegwenzi ekonomiċi u morali li jirriżultaw mid-drittijiet tal-awtur tagħhom, jiddikjaraw li, bit-talba tagħhom, huma “jaġixxu fl-interess komuni tal-koproprjetarji” (44) u jippruvaw “jipproteġu d-drittijiet tal-koawturi kollha tal-films” (45).
69.      Jekk ir-rikorrenti, kif jammettu huma stess, qiegħdin jaġixxu fid-difiża tal-proprjetà intellettwali komuni, is-suċċess tat-talba tagħhom ikun ta’ benefiċċju għall-koproprjetarji kollha tal-films. Is-sentenza li ttemm t-tilwima billi tikkonferma l-eżistenza ta’ ksur tad-drittijiet tal-awtur ser tiffavorixxi (mill-inqas b’mod indirett) is-sitwazzjoni legali tal-koproprjetarji kollha.
70.      L-intenzjoni tar-rikorrenti, għalhekk, ma hijiex dik li jillimitaw id-drittijiet tal-awtur fuq ix-xogħol kollaborattiv li jappartjenu lil koproprjetarji oħra. Għall-kuntrarju, permezz tar-reazzjoni proċedurali tagħhom għall-ksur (allegat) ta’ dawn id-drittijiet, qegħdin
jippruvaw itejbu s-sitwazzjoni legali tal-koawturi kollha. Strettament, ma hijiex sitwazzjoni fejn l-interessi ta’ xi koawturi jipprevalu fuq dawk ta’ oħrajn, f’liema każ ikollu jinstab il-punt ta’ bilanċ xieraq.
71.      F’dan il-kuntest ta’ difiża ta’ dritt ta’ koproprjetà, nistaqsi jekk ir-regoli li jirregolaw il-koproprjetà fid-dritt Franċiż jistgħux jiġġustifikaw, eċċezzjonalment, li xi wieħed mill-koproprjetarji jieħu azzjoni għall-benefiċċju tal-proprjetà komuni, anki mingħajr ma jissejħu fil-kawża u mingħajr il-kunsens espliċitu tal-koproprjetarji
kollha.
72.      L-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ RB jindikaw din il-possibbiltà. Fihom huwa jfakkar
ir-regoli tal-Kodiċi Ċivili Franċiż dwar l-indiviżjoni u kif l-Artikolu 815‑2 ta’ dan il-kodiċi jippermetti lil kwalunkwe proprjetarju tal-proprjetà indiviża jieħu l-miżuri meħtieġa għall-konservazzjoni tagħha, anki jekk dawn ma jkunux ta’ natura urġenti (46).
73.      Minn perspettiva oħra, forsi tista’ tintuża, b’analoġija, ir-regola applikabbli fil-każ li xi wieħed mill-koproprjetarji ma jkunx jista’ jesprimi r-rieda tiegħu. F’dan il-każ, koproprjetarju ieħor tal-proprjetà komuni, awtorizzat minn qorti, jista’ jagħmel tajjeb għan-nuqqas ta’ kunsens.
74.      Fil-fatt, skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu L. 113‑3 taċ-CPI, fin-nuqqas ta’ ftehim bejn il-koawturi ta’ xogħol kollaborattiv, hija l-qorti ċivili li għandha tiddeċiedi fuq il-kwistjoni. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi jekk in-“nuqqas ta’ qbil” imsemmi f’din id-dispożizzjoni jinkludix il-każ fejn tali ftehim ma jkunx intlaħaq minħabba l-impossibbiltà li jiġu identifikati l-koawturi kollha tax-xogħol kollaborattiv.
75.      Lanqas ma neskludi l-possibbiltà li jista’ jintuża wieħed mill-prinċipji li, fil-liġijiet ċivili ta’ ħafna Stati, huma applikati għall-ġestjoni tan-negozji ta’ ħaddieħor mingħajr mandat. Skont dawn il-prinċipji, l-atti mwettqa minn xi ħadd li jwettaq il-ġestjoni, mingħajr ma jkun obbligat li jagħmel dan, tan-negozju ta’ ħaddieħor, għall-benefiċċju ta’ dan tal-aħħar u mingħajr l-oppożizzjoni tiegħu, jistgħu jipproduċu effetti favorevoli għal dan tal-aħħar, fejn l-“amministratur informali” jassumi l-obbligi ta’ mandatarju.
76.      Jekk jitqies li koproprjetarju għandu s-setgħa li jiddefendi d-dritt komuni għall-benefiċċju tal-koproprjetarji kollha, din il-kapaċità sostantiva għandu tkun riflessa fil-kuntest proċedurali. B’dan il-mod jingħeleb l-ostakolu maħluq
mill-obbligu li jissejħu fil-kawża d-detenturi li l-identifikazzjoni tagħhom hija, de facto, prattikament impossibbli.
77.      Id-difiża tad-drittijiet tal-awtur fuq il-proprjetà komuni tkun tista’, għalhekk, titwettaq minn koproprjetarju wieħed jew iktar meta, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, ma kienx possibbli li l-koprorjetarji l-oħra jiġu intimati, wara li tkun twettqet id-diliġenza dovuta sabiex jiġu identifikati u jissejħu fil-kawża.
78.      Dawn l-indikazzjonijiet, nirrepeti, ma humiex intiżi sabiex jissostitwixxu l-ħidma tal-qorti tar-rinviju fit-tfittxija ta’ soluzzjonijiet aċċettabbli skont id-dritt nazzjonali. Jekk l-ebda waħda minn dawn ir-regoli, dispożizzjonijiet u prinċipji msemmija hawn fuq ma jippermettulha tinterpreta d-dritt nazzjonali b’mod li jirrispetta l-Artikolu 47 tal-Karta, moqri flimkien mad-dispożizzjonijiet korrispondenti tad-direttivi dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur, hija għandha ma tapplikax id-dispożizzjoni li tkun inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Ma huwiex rilevanti, f’dan ir-rigward, li tali inkompatibbiltà ma tkunx tirriżulta, strettament, miċ-CPI, iżda mill-interpretazzjoni tagħha magħmula mill-qrati nazzjonali.
V.      Konklużjoni
79.      Fid-dawl ta’ dak li ġie espost iktar ’il fuq, nipproponi li r-risposta li għandha tingħata lit-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza) tkun fit-termini li ġejjin:
“L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni u l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2004/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 fuq l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali kif ukoll l-Artikoli 1 u 2 tad-Direttiva 2006/116/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar il-perjodu ta’ protezzjoni ta’ drittijiet ta’ l-awtur u ta’ ċerti drittijiet relatati, u l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux, bħala prinċipju, li l-ammissibbiltà ta’ azzjoni għal ksur tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali fil-każ fejn id-dritt tal-awtur ikun ta’ aktar minn awtur wieħed tkun suġġetta għal fatt li l-koawturi kollha tax-xogħol jissejħu fil-kawża.
Madankollu, l-eżitu tal-applikazzjoni ta’ dan ir-rekwiżit ma jistax ikun li l-eżerċizzju ta’ azzjonijiet minn wieħed jew minn uħud mill-koawturi biss ikun impossibbli jew eċċessivament diffiċli sabiex jitwettaq, f’liema każ il-qorti nazzjonali għandha tagħti preċedenza lid-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva sanċit fl-Artikolu 47 tal-Karta”.
1      Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
2      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 230).
3      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 fuq l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 2, p. 32).
4      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali (ĠU 2006, L 376, p. 28).
5      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar il-perjodu ta’ protezzjoni ta’ drittijiet ta’ l-awtur u ta’ ċerti drittijiet relatati (ĠU 2006, L 372, p. 12).
6      Loi n.º 92‑597 du 1 juillet 1992, relative au code de la propriété intellectuelle (JORF Nru 0153, tat‑3 ta’ Lulju 1992). Iktar ’il quddiem, “CPI”.
7      Décret n.º 75‑1123 du 5 décembre 1975 instituant un nouveau code de procédure civile (id-Digriet Nru 75‑1123 tal‑5 ta’ Diċembru 1975 li Jistabbilixxi l-Kodiċi l-Ġdid tal-Proċedura Ċivili) (JORF Nru 0285, tad‑9 ta’ Diċembru 1975).
8      Punti 1 sa 12 u 42 sa 60 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
9      It-trasferiment ta’ dan id-dritt kien jinkludi r-rappreżentanza ċinematografika kummerċjali u li ma hijiex kummerċjali, ix-xandir televiżiv, il-vidjogrammi magħmula b’xi proċedura teknika li ma kinitx magħrufa dak iż-żmien, kif ukoll id-dritt ta’ remake.
10      It-termini ta’ dawn il-kuntratti jidhru li huma simili għal dawk iffirmati minn Claude Chabrol mal-kumpannija Brinter.
11      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu (punt 1), wieħed mill-eredi ta’ Claude Chabrol (RB) jgħid li kien BS li kiseb id-drittijiet tal-awtur fuq l-erbatax-il film, permezz tal-kumpanniji tiegħu Brinter u Artedis. Huwa jżid li MW hija l-konjuġi ta’ BS u tmexxi l-kumpanniji Artedis, Panoceanic Films u Radio Days.
12      Skont id-deċiżjoni tar-rinviju (punt 54), “fid-dawl tat-talbiet tal-partijiet, it-talba hija ppreżentata bħala azzjoni għal ksur tad-drittijiet ekonomiċi u morali tal-awtur, ta’ natura mhux kuntrattwali, li b’riżultat tiegħu jsiru t-talbiet prinċipali għal kumpens. Xi wħud minn dawn it-talbiet jappoġġjaw, ukoll, azzjoni għal responsabbiltà kuntrattwali u ta’ ksur ta’ atti kuntrattwali, minħabba l-iskadenza tagħhom, minħabba l-effett tal-klawżola ta’ terminazzjoni jew minħabba deċiżjoni tal-qorti minħabba nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi kuntrattwali”.
13      Punt 57 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
14      Punt 57 tad-deċiżjoni tar-rinviju. Il-“patrimonji” li ssejħu fil-kawża kienu: il-“patrimonju ta’ Charlotte Armstrong”, il-“patrimonju ta’ Daniel Boulanger”, il-“patrimonju ta’ Nicholas Blake”, il-“patrimonju ta’ Claude Brulé”, l-“patrimnju ta’ Edward Atiyah”, il-“patrimonju ta’ Ellery Queen”, il-“patrimonju ta’ Richard Neely” u l-“patrimonju ta’ Patricia Highsmith”.
15      Société des auteurs et compositeurs dramatiques (SACD). Skont id-deċiżjoni tar-rinviju (punt 59), ir-rikorrenti inizjalment kkunsidrawha bħala r-rappreżentant tal-“patrimonji” u, sussegwentement, hija kienet obbligata tikkomunika l-ismijiet tal-persuni aventi kawża tal-koawturi, jew meqjusa bħala tali.
16      Société des auteurs, compositeurs et éditeurs de musique (SACEM).
17      Għalkemm din hija d-data ddikjarata fid-deċiżjoni tar-rinviju, jidher li hija dovuta għal żball tipografiku, u fir-realtà, id-data hija dik tas‑16 ta’ Frar 2023. Dan huwa enfasizzat minn RB fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu.
18      Punt 55 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
19      Punt 116 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
20      Punt 120 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
21      Punt 132.1 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
22      Sentenza tal‑10 ta’ Mejju 1995, mogħtija fl-appell Nru 93‑10.945 mill-Ewwel Awla Ċivili tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), iċċitata fil-punt 77.1 tad-deċiżjoni tar-rinviju. Fil-punti 78 u 79 tad-deċiżjoni tar-rinviju, huma ċċitati wkoll is-sentenzi tal-istess qorti għolja tat‑12 ta’ Mejju 2011, mogħtija fl-appell Nru 10‑14.646 (“l-ammissibbiltà tal-azzjoni għal ksur [tad-drittijiet tal-awtur] imressqa minn wieħed mill-koawturi jew mill-aventi kawża tiegħu [...] hija suġġetta għas-sejħa fil-kawża [tal-koawturi] kollha”), u tal‑21 ta’ Marzu 2018, mogħtija fl-appell Nru 17‑14.728 (“il-koawtur jista’ [...] jaġixxi waħdu fid-difiża tad-dritt morali tiegħu biss bil-kundizzjoni li l-kontribuzzjoni tiegħu tkun tista’ tiġi individwalizzata; [...] jekk le, huwa għandu [...] jsejjaħ fil-kawża lill-awturi l-oħra”).
23      L-użu tat-terminu “consorts” (“konsorti”) mill-qorti tar-rinviju sabiex tindika, rispettivament, lill-eredi ta’ Claude Chabrol u Paul Gégauff jista’ jinftiehem f’sens proċedurali, jiġifieri, sa fejn dawn l-eredi jkunu litis consortes. Iktar tard ser nirreferi għal-“litikonsorzju” bħala istituzzjoni proċedurali.
24      Fil-punti 24, 25 u 27 tad-deċiżjoni tar-rinviju huma traskritti t-talbiet ta’ xi wħud mir-rikorrenti, li jallegaw espliċitament il-ksur tad-drittijiet morali. Fil-punt 54 tal-istess deċiżjoni, il-qorti tar-rinviju tosserva li “it-talba hija ppreżentata bħala azzjoni għal ksur tad-drittijiet ekonomiċi u morali tal-awtur, ta’ natura mhux kuntrattwali, li jimmotiva t-talbiet prinċipali għal kumpens inkwistjoni […]”.
25      L-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 2001/29, fir-rigward tad-dritt esklużiv “li jawtorizza jew jipprojbixxi riproduzzjoni diretta jew indiretta, temporanja jew permanenti b’kull mezz u f’kull forma, kollha jew parti” tax-xogħlijiet tagħhom. Id-dritt huwa attribwit “għall-awturi”.
26      L-Artikolu 4(a) tad-Direttiva 2004/48 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jirrikonoxxu bħala persuni “intitolati biex jistgħu japplikaw għall-miżuri, għall-proċeduri u għar-rimedji li għalihom saret riferenza f’dan il-kapitolu: a) id-detenturi tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali skond id-dispożizzjonijiet tal-liġi applikabbli; […]” Enfasi miżjuda minni.
27      L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2004/48 jipprovdi li, għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, it-terminu “drittijiet tal-proprjetà intellettwali” jinkludi d-drittijiet tal-proprjetà industrijali.
28      Enfasi miżjuda minni. Il-leġittimità rikonoxxuta lid-detenturi ta’ dawn id-drittijiet testendi, loġikament, għall-koawturi ta’ xogħol komuni u, bħal f’dan il-każ, għall-eredi tagħhom.
29      Sentenza tas‑7 ta’ Awwissu 2018, SNB‑REACT (C‑521/17, EU:C:2018:639), punt 31.
30      Ara b’analoġija, fir-rigward tal-protezzjoni tal-koproprjetarji tad-drittijiet mogħtija mit-trade marks tal-Unjoni, is-sentenza tas‑27 ta’ April 2023, Legea (C‑686/21, EU:C:2023:357), punt 36: “[Ir-]Regolament Nru 40/94 [tal-Kunsill tal‑20 ta’ Diċembru 1993 dwar it-trade mark Komunitarja (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 146), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 422/2004 tad‑19 ta’ Frar 2004 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 2, p. 3)], [...] filwaqt li jirrikonoxxi l-possibbiltà ta’ proprjetà konġunta ta’ trade mark tal-Unjoni Ewropea, ma jinkludi ebda dispożizzjoni li tirregola l-kundizzjonijiet tal-eżerċizzju, mill-koproprjetarji ta’ tali trade mark, tad-drittijiet mogħtija minnha [...]”. Fil-konklużjonijiet tiegħi għal dik il-kawża (C‑686/21, EU:C:2022:977) għamilt riferiment għall-problemi ġenerali mqajma mill-koproprjetà tat-trade marks.
31      Fil-punt 67 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni targumenta li r-regola kkontestata hija “inerenti għas-sistema tal-koproprjetà”.
32      Sentenza tal‑10 ta’ Mejju 1995, maħruġa fl-appell Nru 93‑10.945 mill-Ewwel Awla Ċivili tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni).
33      Il-punt 50 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
34      Il-“litikonsorzju attiv neċessarju” jimplika, bħala kundizzjoni inevitabbli, il-preżenza ta’ pluralità ta’ rikorrenti li l-azzjoni konġunta tagħhom fil-proċess tikkostitwixxi obbligu stabbilit mil-liġi jew min-natura tar-relazzjoni kkontestata.
35      It-terminu “intimazzjoni” huwa ekwivalenti, fit-tifsira proċedurali tiegħu, għas-sejħa li tiġi offruta lil persuna sabiex tintervjeni.
36      Il-punti 53 sa 56 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż u l-punti 69 u 70 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
37      Il-punti 58 sa 62 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż u l-punt 72 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
38      “[…] fl-assenza ta’ regoli tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, li għandu jirregola l-modalitajiet proċedurali tar-rikorsi ġudizzjarji intiżi sabiex jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet li jisiltu l-individwi mid-dritt tal-Unjoni, bil-kundizzjoni madankollu li dawn ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt intern (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li ma jagħmlux prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività)”. Sentenza tat‑30 ta’ April tal‑2024, M. N. (EncroChat) (C‑670/22, EU:C:2024:372), punt 129.
39      Il-punti 71 sa 78 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
40      Il-punti 85 u 86 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
41      Anki jekk f’dik il-kawża ma kienx hemm eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà tat-talba, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li jista’ jkun hemm “dannu kunsiderevoli għad-drittijiet fundamentali għal rimedju effettiv u għall-proprjetà intellettwali tad-detentur tad-drittijiet tal-awtur” fl-interpretazzjoni ta’ regola nazzjonali dwar il-produzzjoni u l-kisba ta’ provi li, fil-prattika, tagħmilha impossibbli “li jiġi stabbilit il-ksur tad-drittijiet tal-awtur u [...] li jiġi identifikat l-awtur ta’ dan il-ksur”. Sentenza tat‑18 ta’ Ottubru 2018, Bastei Lübbe (C‑149/17, EU:C:2018:841), punt 51.
42      Sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2024, Skarb Państwa (Dewmien ta’ ħlas mhux sinjifikattiv jew ta’ dejn żgħir) (C‑279/23, EU:C:2024:605), punt 29: il-“prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni jirrikjedi li l-qrati nazzjonali, b’osservanza, b’mod partikolari, tal-projbizzjoni ta’ interpretazzjoni contra legem tad-dritt nazzjonali, jagħmlu dak kollu li jaqa’ fil-kompetenza tagħhom, billi jittieħed inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu u billi jiġu applikati metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minnu, sabiex tiġi ggarantita l-effettività sħiħa tad-direttiva inkwistjoni u sabiex tinstab soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minnha”.
43      Ibidem, punt 30: “Ir-rekwiżit ta’ tali interpretazzjoni konformi jinkludi, b’mod partikolari, l-obbligu, għall-qrati nazzjonali, li jemendaw, jekk ikun il-każ, ġurisprudenza stabbilita jekk din tkun ibbażata fuq interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali inkompatibbli mal-għanijiet ta’ direttiva. Għaldaqstant, qorti nazzjonali ma tistax validament tikkunsidra li hija tinsab fl-impossibbiltà li tinterpreta dispożizzjoni nazzjonali b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, sempliċement minħabba l-fatt li din id-dispożizzjoni, b’mod kostanti, ġiet interpretata f’sens li ma huwiex kompatibbli ma’ dan id-dritt”.
44      Osservazzjonijiet bil-miktub ta’ RB, punt 17.
45      Osservazzjonijiet bil-miktub tal-bqija tal-eredi ta’ Claude Chabrol u ta’ Paul Gégauff, punti 21 u 22.
46      Il-punti 12 et seq tal-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ RB, li fihom huwa jallega li l-għan
tal-azzjoni għal ksur tad-drittijiet tal-awtur huwa l-“konservazzjoni” ta’ dawn id-drittijiet u li, min-natura tagħha, tali azzjoni tiġi ppreżentata fid-difiża tal-interess komuni tal-koproprjetarji. Bl-istess mod, l-osservazzjonijiet bil-miktub (punti 27 u 28) tal-bqija tal-eredi ta’ Claude Chabrol u ta’ Paul Gégauff jindikaw li l-azzjoni ppreżentata mir-rikorrenti hija ta’ natura difensiva, li għandha l-għan li tippreserva l-interess komuni tal-koawturi kollha u tas-suċċessuri tagħhom fit-titolu. Id-deċiżjoni ta’ rinviju (punt 86) tagħmel riferiment, f’termini ġenerali, għall-possibbiltà li l-azzjoni tkun limitata għal talba ta’ miżura ta’ konservazzjoni.