Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Mór-Dhlísheomra)
17 Márta 2026 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Beartas sóisialta – Treoir 2000/78/CE – Cóir chomhionann san fhostaíocht agus sa tslí bheatha – Gníomhaíochtaí gairmiúla laistigh d’eaglaisí agus d’eintitis
eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó creideamh – Comhlachas a thugann comhairle maidir le toircheas do mhná torracha – Ceanglais ghairmiúla – Ag gníomhú de mheon macánta agus le dílseacht d’éiteas na heaglaise nó an eintitis – Difríocht sa chóir atá bunaithe ar reiligiún nó creideamh – Fostaí a dhífhostú ar an bhforas gur fhág sí an Eaglais Chaitliceach)
I gCás C‑258/24,
IARRAIDH ar réamhrialú FAOI Airteagal 267 CFAE, ón Bundesarbeitsgericht (Cúirt Oibreachais na Cónaidhme, an Ghearmáin), trí bhreith an 1 Feabhra 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 12 Aibreán 2024, sna himeachtaí
Katholische Schwangerschaftsberatung
v
JB,
tugann AN CHÚIRT (an Mór-Dhlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: K. Lenaerts, Uachtarán, T. von Danwitz, Leas-Uachtarán, F. Biltgen (Rapóirtéir), K. Jürimäe, C. Lycourgos agus F. Schalin, Uachtaráin Dlísheomra, S. Rodin, E. Regan, D. Gratsias, M. Gavalec, S. Gervasoni, N. Fenger agus R. Frendo, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: L. Medina,
Cláraitheoir: D. Dittert, Ceann Aonaid,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 17 Márta 2025,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        Katholische Schwangerschaftsberatung, ag K. Schmitt,
Rechtsanwalt, agus G. Thüsing, Ollamh le Dlí,
–        JB, ag K. Windisch,
Rechtsanwältin,
–        Rialtas na Gréige, ag V. Baroutas agus M. Tassopoulou, i gcáil Gníomhairí,
–        an Coimisiún Eorpach, ag B.-R. Killmann agus E. Schmidt, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 10 Iúil 2025,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Threoir
2000/78/CE ón gComhairle an 27 Samhain 2000 lena mbunaítear creat ginearálta le haghaidh na córa comhionainne san fhostaíocht agus sa tslí bheatha (IO 2000 L 303, lch. 16), arna léamh i bhfianaise Airteagal 10(1) agus Airteagal 21(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’).
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir Katholische Schwangerschaftsberatung (comhlachas a sholáthraíonn comhairle maidir le toircheas, an Ghearmáin) (‘an Comhlachas’) agus JB (‘an cosantóir sna príomhimeachtaí’) maidir le dlíthiúlacht dhífhostú an chosantóra a dtugtar údar leis mar gheall ar shárú líomhainte ar an oibleagáid maidir le meon macánta agus dílseacht d’éiteas an Chomhlachais.
An dlí lena mbaineann
Treoir 2000/78/CE
3        Luaitear an méid seo a leanas in aithrisí 4, 11, 12, 23, 24 agus 29 de Threoir 2000/78:
‘(4)      Is ionann ceart gach duine chun comhionannais os comhair an dlí agus chun cosanta ar idirdhealú agus ceart uilíoch a aithnítear le Dearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine, le Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le Gach Cineál Idirdhealaithe in Aghaidh na mBan a Dhíothú, le Cúnaint Idirnáisiúnta ar Chearta Sibhialta agus Polaitiúla agus ar Chearta Eacnamaíocha, Sóisialta agus Cultúrtha, agus leis an gCoinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine, a bhfuil na Ballstáit ar fad ina sínitheoirí díobh. Cuirtear cosc le Coinbhinsiún Uimh. 111 den Eagraíocht Idirnáisiúnta Saothair (EIS) ar idirdhealú i réimse na fostaíochta agus na gairme
[...]
(11)      Mar thoradh ar idirdhealú ar fhorais reiligiúin nó chreidimh [...] d’fhéadfaí an bonn a bhaint de ghnóthú chuspóirí Chonradh CE, go háirithe ardleibhéal fostaíochta agus cosanta sóisialta, an caighdeán maireachtála agus an cháilíocht saoil a ardú, comhtháthú eacnamaíoch agus sóisialta, dlúthpháirtíocht agus saorghluaiseacht daoine.
(12)      Dá bhrí sin, ba cheart aon idirdhealú díreach nó indíreach atá bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh [...] sna réimsí a chumhdaítear leis an Treoir seo a thoirmeasc ar fud an Chomhphobail. [...]
[...]
(23)      In imthosca an‑teoranta, d’fhéadfadh údar a bheith le difríocht sa chóir i gcás inar ceanglas gairmiúil
riachtanach agus cinntitheach í an tréith a bhaineann le reiligiún nó creideamh, míchumas, aois nó gnéaschlaonadh, ar choinníoll go bhfuil an aidhm dlisteanach agus go bhfuil an ceanglas comhréireach. Ba cheart imthosca den sórt sin a chur san áireamh san fhaisnéis a chuireann na Ballstáit ar fáil don Choimisiún [Eorpach].
(24)      D’aithin an tAontas Eorpach go sainráite i nDearbhú Uimh. 11 maidir le stádas eaglaisí agus eintitis
neamhfhaoistiniúla, atá i gceangal le hIonstraim Chríochnaitheach Chonradh Amstardam, go n‑urramaítear an stádas faoin dlí náisiúnta atá ag eaglaisí agus comhlachais nó pobail reiligiúnacha sna Ballstáit leis agus nach ndéantar dochar leis don stádas sin agus go n‑urramaítear stádas eintitis
fealsúnacha agus neamhfhaoistiniúla leis chomh maith. Sa chomhthéacs sin, féadfaidh na Ballstáit forálacha sonracha a choimeád ar bun nó a leagan síos maidir le fíorcheanglais ghairmiúla
atá dlisteanach agus a bhfuil údar maith leo agus a d’fhéadfadh a bheith ag teastáil chun bheith ag gabháil do ghníomhaíocht ghairme.
[...]
(29)      Daoine a ndearnadh idirdhealú orthu bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh, ar mhíchumas, ar aois nó ar ghnéaschlaonadh, ní mór cosaint dhlíthiúil leordhóthanach a bheith acu. [...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4        Foráiltear le hAirteagal 1 den Treoir sin:
‘Is é is cuspóir don Treoir seo creat ginearálta a bhunú chun idirdhealú ar fhorais reiligiúin nó chreidimh, mhíchumais, aoise nó ghnéaschlaonta maidir le fostaíocht agus slí bheatha a chomhrac, d’fhonn phrionsabal na córa comhionainne sna Ballstáit a chur chun feidhme.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5        Foráiltear mar a leanas in Airteagal 2(1) agus (2) den Treoir sin:
‘1.      Chun críocha na Treorach seo, ciallóidh “prionsabal na córa comhionainne” nach ndéanfar aon idirdhealú díreach ná indíreach bunaithe ar aon cheann de na forais dá dtagraítear in Airteagal 1.
2.      Chun críocha mhír 1:
(a)      measfar go dtarlaíonn idirdhealú díreach i gcás ina gcaitear le duine amháin le níos lú fabhair ná mar a chaitear, a caitheadh nó mar a chaithfí le duine eile, i gcás inchomparáide, ar aon cheann de na forais dá dtagraítear in Airteagal 1;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6        Foráiltear mar a leanas in Airteagal 3(1)(c) den Treoir sin:
‘Laistigh de theorainneacha na n‑inniúlachtaí arna dtabhairt don [Aontas Eorpach], beidh feidhm ag an Treoir seo maidir le gach duine, maidir leis an earnáil phoiblí agus leis an earnáil phríobháideach araon, lena n‑áirítear comhlachtaí poiblí, i ndáil leis an méid seo a leanas:
[...]
(c)      coinníollacha fostaíochta agus oibre, lena n‑áirítear coinníollacha dífhostaithe agus luacha saothair.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 4 de Threoir 2000/78:
‘1.      D’ainneoin Airteagal 2(1) agus (2), féadfaidh na Ballstáit a fhoráil nach idirdhealú a bheidh i ndifríocht cóireála bunaithe ar shaintréith a bhaineann le ceann de na forais dá dtagraítear in Airteagal 1 más rud é, mar gheall ar chineál na ngníomhaíochtaí gairmiúla
nó an comhthéacs ina ndéantar iad, gur ceanglas gairmiúil
riachtanach agus cinntitheach an tréith atá i gceist, ar choinníoll go bhfuil an aidhm dlisteanach agus go bhfuil an ceanglas comhréireach.
2.      Féadfaidh na Ballstáit an reachtaíocht náisiúnta a bheidh i bhfeidhm ar an dáta a nglacfar an Treoir seo a choimeád nó foráil a dhéanamh maidir le reachtaíocht amach anseo lena gcorprófar cleachtais náisiúnta a bheidh ann ar an dáta a nglacfar an Treoir seo, ar dá mbun, i gcás gníomhaíochtaí gairmiúla laistigh d’eaglaisí agus d’eintitis phoiblí nó phríobháideacha eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó creideamh, nach idirdhealú a bheidh i gceist le difríocht sa chóir atá bunaithe ar reiligiún nó creideamh duine i gcás, mar gheall ar chineál na ngníomhaíochtaí sin nó ar an gcomhthéacs ina ndéantar iad, inar ceanglas gairmiúil
riachtanach dlisteanach é reiligiún nó creideamh duine a bhfuil údar leis, ag féachaint d’éiteas an eintitis. Tá an difríocht sin sa chóir le cur chun feidhme agus forálacha agus prionsabail bhunreachtúla na mBallstát á gcur san áireamh, chomh maith le prionsabail ghinearálta dhlí an Chomhphobail, agus níor cheart údar a thabhairt leis an idirdhealú ar fhoras eile.
Ar choinníoll go gcomhlíonfar forálacha na Treorach seo ar shlí eile, féadfaidh eaglaisí agus eintitis
phoiblí nó phríobháideacha eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh, i gcomhréir le forálacha bunreachtúla agus dlíthiúla náisiúnta, a cheangal ar dhaoine atá ag obair dóibh gníomhú de mheon macánta agus le dílseacht d’éiteas an eintitis.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Gearmáine
GG
8        Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 4(1) agus (2) den Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (Dlí Bunúsach Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine), an 23 Bealtaine 1949 (BGBI 1949 I, lch. 1, ‘GG’):
‘(1)      Beidh an saoirse smaoinimh, coinsiasa agus reiligiúin dosháraithe.’
(2)      Áiritheofar saoirse adhartha.’
9        I gcomhréir le hAirteagal 140 den GG, tá forálacha Airteagail 136 go 139 agus 141 den Weimarer Reichsverfasssung (Bunreacht Weimar), an 11 Lúnasa 1919
ina gcodanna dílse den GG.
10      Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 137(3) agus (7) de Bhunreacht Weimar:
‘3.      Déanfaidh gach cumann reiligiúnach a ghnóthaí a eagrú agus a riaradh go neamhspleách laistigh de theorainneacha an dlí a bhfuil feidhm aige maidir le gach duine. Déanfaidh sé a oifigí a cheapadh gan an Stát nó an bardas sibhialta a bheith rannpháirteach ann.
[...]
7.      Déileálfar le cumainn a bhfuil sé de chúram orthu déileáil go comhpháirteach le creidimh ar an mbealach céanna le cumainn reiligiúnacha.’
AGG
11      Leis an Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz (an tAcht Ginearálta um Chóir Chomhionann) an 14 Lúnasa 2006 (BGBl. 2006 I, lch. 1897), sa leagan is infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí (‘AGG’), féachtar le Treoir 2000/78 a thrasuí i ndlí na Gearmáine.
12      Leagtar amach an méid seo a leanas i
hAirteagal 1 de AGG:
‘Is é is cuspóir don Acht seo aon mhíbhuntáiste ar fhorais cine nó bunús eithneach, inscne, reiligiúin nó creidimh, míchumais, aoise nó claonadh gnéis a chosc nó deireadh a chur leis.’
13      Foráiltear mar a leanas le
hAirteagal 2 de AGG:
‘(1)      Faoin Acht seo, toirmiscfear idirdhealú ar aon cheann de na forais a leagtar amach in Airteagal 1 i gcás ina mbaineann sé leis an méid seo a leanas:
[...]
2.      dálaí fostaíochta agus oibre, lena n‑áirítear dálaí luacha saothair agus dífhostaithe, lena n‑áirítear iad siúd atá i gcomhaontuithe comhchoiteanna agus i gconarthaí fostaíochta aonair, agus bearta arna ndéanamh i bhfeidhmiú agus i bhfoirceannadh caidrimh fostaíochta agus, chomh maith leis sin, i gcás dul chun cinn gairmiúil.
[...]’
14      Foráiltear mar a leanas le
hAirteagal 3(1) de AGG:
‘measfar go dtarlaíonn idirdhealú díreach i gcás ina gcaitear le duine amháin le níos lú fabhair ná mar a chaitear, a caitheadh nó mar a chaithfí le duine eile, i gcás inchomparáide, ar aon cheann de na forais dá dtagraítear in Airteagal 1; [...]’
15      Foráiltear mar a leanas le
hAirteagal 7 de AGG:
‘(1)      Ní dhéanfaidh idirdhealú in aghaidh fostaithe ar aon cheann de na forais dá dtagraítear i mír 1: beidh feidhm ag an toirmeasc sin chomh maith i gcás nach nglacann an duine atá freagrach as an idirdhealú ach leis, agus an t‑idirdhealú á fheidhmiú aige, go bhfuil ceann de na forais a luaitear i mír 1 ann.
(2)      Beidh aon fhorálacha i gcomhaontuithe lena sáraítear an toirmeasc ar idirdhealú faoi fhomhír 1 neamhéifeachtach.
(3)      Beidh idirdhealú amhail dá dtagraítear i mír 1 arna dhéanamh ag an bhfostóir nó ag oibrí eile ina shárú ar oibleagáidí conarthacha.’
16      Faoi Airteagal 8(1) de AGG:
‘Ceadófar difríocht sa chóir atá bunaithe ar cheann de na forais dá dtagraítear in
Airteagal 1 nuair is ionann an foras sin, i bhfianaise chineál na gníomhaíochta atá le feidhmiú nó na gcoinníollacha faoina bhfeidhmítear í, agus ceanglas gairmiúil riachtanach cinntitheach, ar choinníoll go bhfuil an cuspóir dlisteanach agus go bhfuil an ceanglas comhréireach.’
17      Leagtar amach an méid seo a leanas le hAirteagal 9 de AGG:
‘(1)      Gan dochar d’fhorálacha Airteagal 8 [den Acht seo], ceadófar difríocht sa chóir bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh chomh maith i ndáil le fostaíocht ag pobail reiligiúnacha, ag institiúidí atá cleamhnaithe leo, beag beann ar a bhfoirm dhlíthiúil, nó ag comhlachais arb é is cuspóir dóibh reiligiún nó creideamh i gcoiteann a chur chun cinn i gcás, ag féachaint d’fhéiniúlacht an phobail nó an chomhlachais reiligiúnaigh féin, ina gcomhlíonann reiligiún nó creideamh ar leith ceanglas gairmiúil
a bhfuil údar leis i bhfianaise cheart féinchinntiúcháin [an phobail nó an chomhlachais reiligiúnaigh] nó i bhfianaise chineál a ghníomhaíochtaí.
(2)      Beidh an toirmeasc ar dhifríochtaí sa chóir ar fhorais reiligiúin nó creidimh gan dochar do cheart na bpobal reiligiúnach dá dtagraítear i mír 1, na n‑institiúidí atá cleamhnaithe leo, gan beann ar a bhfoirm dhlíthiúil, nó na gcomhlachas arb é is cuspóir dóibh reiligiún nó creideamh i gcoiteann a chur chun feidhme, a cheangal ar a bhfostaithe gníomhú de mheon macánta agus le dílseacht i gcomhréir lena bhféiniúlacht féin.’ »
An dlí canónta
18      Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 1 den Grundordnung des kirchlichen Dienstes im Rahmen kirchlicher Arbeitsverhältnisse (Bunrialachán maidir le caidrimh fostaíochta i seirbhís na hEaglaise), an 22 Meán Fómhair 1993(Amtsblatt des Erzbistums Köln,
1993, lch. 222), sa leagan is infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí (‘an GrO’), dar teideal ‘Bunphrionsabail maidir le seirbhís na hEaglaise’:
‘Trína gcuid oibre, oibreoidh gach duine atá ag obair in institiúid de chuid na hEaglaise Caitlicí le chéile, gan beann ar a stádas fostaíochta, chun a áirithiú gur féidir leis an institiúid páirt a ghlacadh i misean na hEaglaise (pobal seirbhíse). [...]’
19      Foráiltear don mhéid seo a leanas le hAirteagal 3(4) de GrO:
‘Aon duine a bhíonn ag gabháil d’aon ghníomhaíochtaí fritheaglaise nó a bhfuil an Eaglais Chaitliceach fágtha aige, ní bheidh sé oiriúnach chun bheith fostaithe i seirbhís na hEaglaise.’
20      Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 4 den GrO, dar teideal ‘Dualgas dílseachta’:
‘(1)      Ceanglaítear ar fhostaithe Caitliceacha prionsabail dhogma na gCaitliceach maidir le creideamh agus eitic a aithint agus a urramú. [...]
(2)      Ceanglaítear ar fhostaithe Críostaí nach Caitlicigh iad fírinne agus luachanna an tSoiscéil a urramú agus rannchuidiú le héifeacht a thabhairt dóibh laistigh den institiúid.
(3)      Ní mór d’fhostaithe nach Críostaí iad a bheith toilteanach, i gcomhréir le horduithe na hEaglaise, na cúraimí a shanntar dóibh laistigh d’institiúid eaglasta a chur i gcrích.
(4)      Ceanglaítear ar gach fostaí staonadh ó aon iompar fritheaglaise. [...]’
21      Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 5 de GrO, dar teideal ‘Sáruithe ar an Dualgas Dílseachta’:
‘(1)      Mura gcomhlíonann fostaí na ceanglais fostaíochta a thuilleadh, déanfaidh an fostóir iarracht comhairle a chur ar an bhfostaí an t‑easnamh sin a leigheas ar bhonn marthanach. I gcás sonrach, scrúdófar an bhfuil plé den sórt sin chun an t‑ábhar a shoiléiriú nó rabhadh, iomardú foirmiúil nó beart eile (e.g. aistriú, fógra leasúcháin) iomchuí chun aghaidh a thabhairt an sárú dualgais sin. Measfar dífhostú a bheith ina rogha dheiridh.
(2)      Chun críocha dífhostaithe ar fhorais atá eaglasta go sonrach, measfaidh an Eaglais, go háirithe, gur sáruithe tromchúiseacha iad na sáruithe seo a leanas ar an dualgas dílseachta de réir bhrí Airteagal 4:
1.      I gcás gach fostaí:
(a)      Seasamh poiblí i gcoinne bhunphrionsabail na hEaglaise Caitlicí (mar shampla, bolscaireacht faoi ghinmhilleadh nó faoin tseineafóibe);
[...]
2.      I gcás aon fhostaí Caitliceach:
(a)      an Eaglais Chaitliceach a fhágáil.
[...]
(3)      I gcás sárú tromchúiseach ar an dualgas dílseachta de réir bhrí mhír 2, beidh féidearthacht na fostaíochta leanúnaí ag brath ar imthosca an cháis aonair. Ní mór tábhacht ar leith a thabhairt ar fhéiniúlacht na heaglaise, gan leasanna na heaglaise a bheith níos tábhachtaí ná leasanna an fhostaí i bprionsabal. Ba cheart aird chuí a thabhairt,
inter alia, ar fheasacht an fhostaí ar shárú a dhualgais dílseachta, ar an spéis atá aige a phost a choinneáil, ar a aois, ar fhad a fhostaíochta agus ar an dóchúlacht go mbeidh post nua ann. I gcás baill foirne atá fostaithe i gcáil tréadach nó caiticeasmach, ar bhonn missio canonica nó coimisiúin easpagóideach eile i scríbhinn, fágfar as an áireamh de ghnáth gur ann do shárú tromchúiseach ar dhualgas dílseachta de réir bhrí mhír 2
nach bhféadfar leanúint d’fhostaíocht. Sna cásanna sin, féadfar dífhostú a sheachaint, in imthosca eisceachtúla, má tá cúiseanna tromchúiseacha sa chás aonair lena léirítear go mbeadh dífhostú den sórt sin iomarcach. Is amhlaidh atá nuair a fhágann ball foirne an Eaglais Chaitliceach.’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
22      Is comhlachas speisialaithe laistigh d’Eaglais Chaitliceach na Gearmáine é an Comhlachas, arb é is cuspóir dó cabhrú le leanaí, daoine óga, mná agus lena dteaghlaigh a fhágtar i gcásanna sonracha. Tá sé de chúram air, inter alia, comhairle a thabhairt do mhná torracha. I gcomhthéacs comhairliúcháin maidir le toircheas arna dtabhairt i gcomhréir leis na forálacha náisiúnta, cuireann an Comhlachas treoirlínte na hEaglaise Caitlicí i bhfeidhm a ghabhann gach ball foirne atá ag obair in ionaid chomhairliúcháin Chaitliceacha orthu féin i scríbhinn a chomhlíonadh agus a bhfuil iarmhairtí ó thaobh dhlí na fostaíochta de ag baint lena neamhchomhlíonadh. Foráiltear leis na rialacha sin, go bunúsach, gurb é is aidhm d’aon chomhairle maidir le toircheas beatha an linbh sa bhroinn a chosaint agus, sa chaoi sin, an bhean a spreagadh chun leanúint leis an
toircheas agus chun glacadh lena leanbh.
23      I ndáil leis sin, is léir ón ordú tarchuir go bhfuil foirceannadh toirchis díchoirithe, sna himthosca dá bhforáiltear in Airteagail 218 agus 219 den Strafgesetzbuch (an Cód Coiriúil), más rud é go bhfuil bhean thorrach, i gcás éigeandála nó coimhlinte,
tar éis comhairle a lorg ó ionad comhairliúcháin.
Mar sin féin, ar bhonn litir ón bPápa a seoladh in 2002 chuig Deoise
Limburg (an Ghearmáin), ní eisíonn an Comhlachas deimhnithe comhairliúcháin arb ionann iad agus réamhriachtanas chun toircheas a fhoirceannadh gan phionós.
24      Chuaigh JB, máthair cúigear leanaí, isteach i seirbhís an Chomhlachais in 2006. Go dtí go raibh sí ar saoire do thuismitheoirí, a thosaigh an 11 Meitheamh 2013 agus ar tháinig deireadh leis an 31 Bealtaine 2019,
cuireadh de chúram uirthi comhairliúcháin maidir le toircheas a thabhairt. I mí Dheireadh Fómhair 2013, dhearbhaigh JB, i gcomhréir leis an nós imeachta a leagtar síos leis na forálacha náisiúnta, os comhair an údaráis bhardasaigh inniúil, go raibh sí ag fágáil na hEaglaise Caitlicí.
Ba é an chúis a bhí leis an bhfágáil sin gur ghearr Deoise Limburg ranníocaíocht eaglasta
bhreise
an Stáit, sa bhreis ar an gcáin eaglasta, ó dhaoine Caitliceacha atá pósta, amhail an cosantóir sna príomhimeachtaí, i gcomhthéacs pósadh idirchreidimh, le céile a bhfuil ioncam ard aige.
25      Tar éis dó iarracht a dhéanamh, gan rath, a chur ina luí ar JB filleadh ar an Eaglais Chaitliceach, rinne an Comhlachas, an 1 Meitheamh 2019,
JB a dhífhostú ar an bhforas gur fhág sí an Eaglais sin, de bhun Airteagal 5(2)(2)(a) agus Airteagal 3(4) de GrO. Is léir ón ordú tarchuir, ar dháta an dífhostaithe sin,
go raibh ceathrar fostaithe a bhí ina mbaill den Eaglais Chaitliceach agus beirt fhostaithe nach raibh ina mbaill den eaglais sin fostaithe ag an gComhlachas sa tseirbhís comhairliúchán toirchis inar oibrigh JB.
26      Sheas an Arbeitsgericht (an Chúirt Oibreachais, an Ghearmáin), le caingean JB inar iarr sí dearbhú nach raibh údar lena dífhostú. Rinne an Comhlachas achomharc i gcoinne bhreithiúnas na cúirte sin os comhair an Landesarbeitsgericht (an Chúirt Oibreachais Uachtarach, an Ghearmáin), a sheas leis an mbreithiúnas sin. Rinne an Comhlachas achomharc ansin ar phointe dlí i gcoinne bhreithiúnas na cúirte sin os comhair an Bundesarbeitsgericht (Cúirt Oibreachais na Cónaidhme, an Ghearmáin), arb í an chúirt a rinne an tarchur í.
27      Measann an chúirt a rinne an tarchur gurb ionann dífhostú JB agus idirdhealú díreach ar fhorais reiligiúin, de réir bhrí Airteagal 1 agus na chéad abairte d’Airteagal 3(1) de AGG agus Airteagal 1 agus Airteagal 2(2)(a) de Threoir 2000/78. Tá baint dhíreach ag an idirdhealú leis an gcaoi ar fheidhmigh JB a saoirse dhiúltach reiligiúin, rud a d’fhág gur fhág sí an Eaglais Chaitliceach. I ndáil leis sin, cuireann an chúirt sin in iúl, murab ionann agus JB, nach féidir fostaí nach raibh riamh ina bhall den Eaglais Chaitliceach a dhífhostú ar na forais a leagtar amach in Airteagal 5(2)(2)(a) agus Airteagal 3(4) de GrO. Dá bhrí sin, tá JB faoi réir difríocht sa chóir atá bunaithe go díreach ar reiligiún i gcomparáid le daoine a d’fhág pobail reiligiúnacha eile nó nach raibh riamh mar chuid de phobail den sórt sin.
28      Measann an chúirt a rinne an tarchur, sna himthosca sin, go gceanglaítear uirthi a chinneadh an féidir údar a thabhairt leis an difríocht sin sa chóir faoi Airteagail 8 agus 9 de AGG chun an díospóid sna príomhimeachtaí a réiteach. I ndáil leis sin, léiríonn an chúirt sin, de réir chásdlí an Bundesverfassungsgericht (Cúirt Bunreachtúil na Cónaidhme, an Ghearmáin) go mbaintear an bonn d’inchreidteacht na hEaglaise Caitlicí nuair a fhágtar í, ó thaobh na hEaglaise Caitlicí de, rud nach bhfuil comhoiriúnach leis an meon macánta agus leis an dílseacht a cheanglaítear ar na páirtithe sa chonradh fostaíochta.
Mar sin féin, a mhéid a thrasuitear Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78 le hAirteagal 9 de AGG agus a thrasuitear le hAirteagal 8 de AGG,
inter alia,
Airteagal 4(1) den Treoir sin, ní mór an dá fhoráil náisiúnta sin, a mhéid is féidir, a léiriú ar bhealach atá comhsheasmhach leis na forálacha sin den Treoir sin.
29      Ar an gcéad dul síos, maidir le hAirteagal 4(2) de Threoir 2000/78, measann an chúirt a rinne an tarchur go gcuirtear cosc leis an bhforáil sin, arna léamh i bhfianaise Airteagail 10 agus 21 den Chairt, ar léiriú ar Airteagal 9 de AGG faoina gceanglaítear ar fhostaí de chuid comhlachais
Chaitlicigh, le linn an chaidrimh fostaíochta, gníomhú le dílseacht, de réir bhrí na Treorach sin, trí gan an Eaglais Chaitliceach
a fhágáil nó trína hathcheangal tar éis dó í a fhágáil, murab ionann agus fostaithe de chuid an chomhlachais
sin nach baill den Eaglais Chaitliceach iad.
30      I ndáil leis sin, tugann sí faoi deara, ar an gcéad dul síos, nach dtugtar údar leis an chéad fhomhír d’Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78 leis an difríocht sa chóir atá bunaithe ar reiligiún a bhaineann le fostaí a dhífhostú ar an bhforas amháin gur fhág sé an Eaglais Chaitliceach. Ní leor fágáil den sórt sin mar bhunús chun teacht ar an gconclúid nach gcomhlíonfaidh an fostaí sin na ceanglais ghairmiúla is infheidhme maidir leis a thuilleadh. Chun athbhreithniú breithiúnach éifeachtach a áirithiú, ba cheart don fhostóir a leagan amach, ar bhonn fianaise nithiúil infhíoraithe, go bhfuil amhras ann an bhfuil an fostaí sin, mar gheall ar athrú meoin nó dearcthaí eiticiúla, toilteanach nó in ann na ceanglais sin a chomhlíonadh a thuilleadh. Is móide fhírinne an mhéid sin i gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí, ina gcaithfidh gach ball foirne atá ag obair in ionad comhairliúcháín de chuid an Chomhlachais gealltanas a thabhairt, ina gconradh fostaíochta, go gcomhlíonfaidh siad treoirlínte na hEaglaise Caitlicí.
31      Ar an dara dul síos, ní thugtar údar leis an dara fomhír d’Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78 le difríocht den sórt sin sa chóir in éagmais imthosca speisialta, atá sa bhreis ar an bhfíoras gur fhág fostaí an Eaglais Chaitliceach. Go deimhin, ní hionann fágáil den sórt sin, ann féin, agus iompraíocht éagórach ar thaobh an fhostaí i leith a fhostóra. Ní fhéadfadh an post a bheith difriúil ach amháin i gcásanna ina bhfuil údar leis an oibleagáid fanacht mar bhall den eaglais sin de bharr ceanglais ghairmiúla shonracha. Mar sin féin, ní hamhlaidh atá go díreach i gcás ina bhfostaíonn an fostóir daoine nach bhfuil baint acu
leis an Eaglais sin freisin. Ina theannta sin,
is os comhair údarás poiblí a dhéantar
an dearbhú a bhaineann leis an Eaglais Chaitliceach a fhágáil, nach gcuireann in iúl ach an Eaglais sin agus an fostóir ionas gur féidir leis í a chur san áireamh agus luach saothair an fhostaí á ríomh. Sna himthosca sin, ní fhéadfaí fágáil sin a mheas mar iompar naimhdeach i leith na heaglaise sin agus, dá bhrí sin, mar iompraíocht éagórach ach amháin má scaipeann an fostaí go poiblí agus go míchuí an fhaisnéis a bhaineann leis an gcaoi gur fhág sé an Eaglais Chaitliceach.
32      Thairis sin, d’fhéadfaí idirdhealú a dhéanamh idir dearcadh an fhostaí i leith na heaglaise, ar thaobh amháin, agus a dhearcadh i leith an eintitis sin mar fhostóir, ar an taobh eile, le foclaíocht an dara fomhír d’Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78, a mhéid a thagraíonn sí do mheon macánta agus dílseacht ‘d’éiteas an eintitis’. Dá bhrí sin, fiú dá bhféadfaí an chaoi gur fhág fostaí an Eaglais Chaitliceach a aicmiú mar rud éagórach i leith na heaglaise sin, ní féidir a thuiscint go huathoibríoch
go ngníomhaíonn an fostaí sin go héagórach i leith a fhostóra, ar choinníoll go leanann sé d’éiteas an fhostóra a urramú ina chuid oibre.
33      Ina dhiaidh sin, maidir le hAirteagal 4(1) de Threoir 2000/78, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur an gceadaítear leis an bhforáil sin, arna léamh i bhfianaise Airteagail 10 agus 21 den Chairt, léiriú ar Airteagal 8 de AGG lena n‑údaraítear difríocht sa chóir amhail an chóir atá i gceist sna príomhimeachtaí. Sa chomhthéacs sin, tugann sí faoi deara go háirithe nach bhfuil gá oibiachtúil leis an gceanglas gan an Eaglais Chaitliceach a fhágáil chun comhairle a thabhairt maidir le toircheas.
34      Ar deireadh, sa chás go measfadh an Chúirt mar sin féin go gceadaítear le hAirteagal 4(1) nó (2) de Threoir 2000/78 údar a thabhairt le difríocht den sórt sin sa chóir, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur cad iad na ceanglais a mbeadh feidhm acu ansin maidir le húdar den sórt sin.
35      Sna himthosca sin, chinn an Bundesarbeitsgericht (Cúirt Oibreachais na Cónaidhme) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)      An bhfuil sé ag luí le dlí an Aontais, go háirithe Treoir 2000/78/CE
, i bhfianaise Airteagail 10(1) agus 21(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, nuair a fhoráiltear le reachtaíocht náisiúnta go bhféadfaidh eintiteas príobháideach a bhfuil a éiteas bunaithe ar reiligiún,
ceangal a chur ar dhaoine atá ag obair dó gan eaglais ar leith a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta,
nó leanúnachas an chaidrimh fostaíochta a chur faoi réir an choinníll go ndéanfaí duine, atá tar éis eaglais ar leith a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta sin, nasc a athfhorbairt leis an eaglais sin,
i gcás nach gcuirtear de cheangal ar na daoine a oibríonn don eintiteas sin go mbeadh baint acu leis an eaglais sin
agus nuair nach bhfuil an duine atá ag obair dóibh ag gabháil d’aon ghníomhaíochtaí fritheaglaise atá le feiceáil go poiblí?
(2)      Más freagra dearfach a thabharfar ar Cheist 1: Cad iad na ceanglais eile, más ann dóibh, atá i bhfeidhm faoi Threoir 2000/78, i bhfianaise Airteagail 10(1) agus 21(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha, chun údar a thabhairt le difríocht den sórt sin sa chaoi a gcaitear le daoine ar fhorais reiligiúin?’
Breithniú ar na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
An chéad cheist
36      Faoin nós imeachta comhair dá bhforáiltear in Airteagal 267 CFAE,
féadfar a iarraidh ar an gCúirt gach gné den léiriú ar dhlí an Aontais a d’fhéadfadh a bheith ina cúnamh chun breithniú a dhéanamh sa chás atá ar feitheamh os a comhair a chur ar fáil don chúirt a rinne an tarchur, cibé acu a tharchuir nó nár tharchuir an chúirt a rinne an tarchur chucu i bhfoclaíocht a ceisteanna. Is faoin gCúirt atá sé na heilimintí de dhlí an Aontais is gá a léiriú i bhfianaise ábhar na díospóide sna príomhimeachtaí a bhaint as an bhfaisnéis go léir a chuir an chúirt náisiúnta ar fáil, go háirithe as forais an chinnidh an tarchur a dhéanamh (breithiúnais an 20 Márta 1986,
Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, mír 9, agus an 1 Lúnasa 2022,
TL (Easpa ateangaire agus aistriúchán),
C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, mír 37).
37      Sa chás seo, cé go dtagraíonn an chúirt a rinne an tarchur, i bhfoclaíocht a céad cheiste, i dtéarmaí ginearálta, do Threoir 2000/78, is léir mar sin féin óna hiarraidh ar réamhrialú go dtagraíonn sí go sonrach d’Airteagal 4(1) agus (2) den Treoir sin.
38      Sna himthosca sin, ní mór a mheas, leis an gceist sin, go n‑iarrann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach,
an gá Airteagal 4(1) agus (2) de Threoir 2000/78, arna léamh i bhfianaise Airteagal 10(1) agus Airteagal 21(1) den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta faoina bhféadfaidh eintiteas phríobháideach, a bhfuil a éiteas bunaithe ar reiligiún, ceangal a chur ar a fhostaithe atá ina mbaill
d’eaglais ar leith a bhíonn ag cleachtadh an reiligiún sin gan an eaglais sin a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta ar phian dífhostaithe nó, d’fhonn leanúint den chaidreamh fostaíochta, filleadh ar an eaglais sin tar éis dó í a fhágáil,
cé
–        go bhfostaíonn an t‑eintiteas sin daoine eile chun na dualgais chéanna atá ar
an bhfostaí atá i gceist a chomhlíonadh, gan a cheangal orthu a bheith ina mbaill den eaglais chéanna sin, agus
–        nach mbíonn an fostaí sin ag gabháil do ghníomhaíochtaí naimhdeacha i gcoinne na heaglaise lena mbaineann atá le feiceáil go poiblí.
39      Mar réamhbharúil, ba cheart a thabhairt faoi deara go bhfuil an cheist sin bunaithe ar an mbonn, a d’ardaigh an chúirt a rinne an tarchur agus a mheabhraítear i mír 27 den bhreithiúnas seo, go bhfuil an difríocht sa chóir a d’fhulaing JB bunaithe go díreach ar a reiligiún.
40      I ndáil leis sin, ní mór a mheabhrú go bhforáiltear le hAirteagal 2(2)(a) de Threoir 2000/78, chun críocha chur i bhfeidhm Airteagal 2(1), go ndéanfar idirdhealú díreach i gcás ina gcaitear le duine amháin le níos lú fabhair ná mar a chaitear le duine eile i gcás inchomparáide, ar aon cheann de na forais dá dtagraítear in Airteagal 1 den Treoir sin, lena n‑áirítear reiligiún nó creideamh.
41      Sa chás seo, níl aon díospóid ann gur fógraíodh dífhostú JB ar bhonn riail nach bhfuil feidhm aici ach amháin maidir le fostaithe Caitliceacha, agus mar thoradh air sin nach mór a mheas, mar a rinne an chúirt
a rinne an tarchur, gurb ionann an riail sin agus difríocht sa chóir atá bunaithe go díreach ar reiligiún. Thairis sin, níl aon díospóid ann go dtagann an Comhlachas faoi chatagóir na n-eintiteas reiligiúnach de réir bhrí Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78.
42      Maidir leis an gceist an bhféadfadh údar a bheith le difríocht den sórt sin sa chóir faoi na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 4(1) agus (2) de Threoir 2000/78, ní mór a mheabhrú gurb é cuspóir na Treorach sin, i gcomhréir le hAirteagal 1 di, creat ginearálta a bhunú chun idirdhealú ar fhorais reiligiúin nó chreidimh, mhíchumais, aoise nó ghnéaschlaonta maidir le fostaíocht agus slí bheatha a chomhrac, d’fhonn phrionsabal na córa comhionainne sna Ballstáit a chur chun feidhme. Dá bhrí sin, léirítear go nithiúil leis an Treoir sin, sa réimse a chumhdaítear léi, prionsabal ginearálta an neamh-idirdhealaithe a chumhdaítear in Airteagal 21 den Chairt (breithiúnas an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 47).
43      De réir chásdlí na Cúirte, cé go bhféachtar le Treoir 2000/78 le cosaint a thabhairt do cheart bunúsach na n‑oibrithe nach ndéantar idirdhealú orthu mar gheall ar
a reiligiúin nó a gcreidimh, is amhlaidh fós, go bhféachtar leis an Treoir sin freisin, trí Airteagal 4(2) di, an ceart chun neamhspleáchais atá ag eaglaisí agus ag eintitis
phoiblí nó phríobháideacha eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh a chur san áireamh, mar a aithnítear in Airteagal 17 CFAE agus in Airteagal 10 den Chairt, a chomhfhreagraíonn d’Airteagal 9 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’) (breithiúnas an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 50).
44      I ndáil leis sin, is léir ó chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine go gcosnaíonn an tsaoirse smaointeoireachta, coinsiasa agus reiligiúin a chumhdaítear in Airteagal 9 ECHR cearta diúltacha freisin, go háirithe an tsaoirse gan cloí le reiligiún agus an tsaoirse gan é a chleachtadh (ECtHR,
an 25 Meitheamh 2020,
Stavropoulos agus páirtithe eile v an Ghréig, CE:ECHR:2020:0625JUD005248418,
§§
43 agus 44).
45      I gcás easaontas teagascach nó eagraíochtúil idir pobal reiligiúnach agus duine dá bhaill, is trí cumas an duine aonair an pobal a fhágáil gan bhac a fheidhmítear a shaoirse reiligiúin. Tugann urraim do neamhspleáchas na bpobal reiligiúnach atá aitheanta ag an Stát le tuiscint, go háirithe, gur cheart don Stát glacadh le ceart na bpobal sin freagairt, i gcomhréir lena rialacha agus lena leasanna féin, d’aon ghluaiseachtaí easaontacha a thagann chun cinn laistigh díobh a d’fhéadfadh a bheith ina mbagairt ar a gcomhtháthú, ar a n‑íomhá nó ar a n‑aontacht. Dá bhrí sin, ní faoi na húdaráis náisiúnta atá sé iad féin a mheas mar cheannródaí idir eintitis reiligiúnacha agus na heintitis easaontacha éagsúla atá ann nó a d’fhéadfaí a chruthú ina réimse (ECtHR an 12 Meitheamh 2014,
Fernández Martínez v an Spáinn (CE:ECHR:2014:0612JUD005603007, § 128).
46      É sin ráite, is é atoradh an chirt chun saoirse smaoinimh, coinsiasa agus reiligiúin a ráthaítear in Airteagal 10 den Chairt ná an toirmeasc ar idirdhealú ar fhorais reiligiúin a chumhdaítear le hAirteagal 21(1) den Chairt. (féach, i ndáil leis sin, breithiúnas an 28 Samhain 2023,
Commune d’Ans (C‑148/22, EU:C:2023:924, mír 40). Mar sin, ní leor do phobal reiligiúnach a mhaíomh go bhfuil díobháil iarbhír nó féideartha ann dá neamhspleáchas chun údar a habhairt le haon difríocht sa chóir ar fhorais reiligiúin nó creidimh. Ní mór don phobal sin a thaispeáint freisin, i bhfianaise imthosca an cháis, go bhfuil an baol líomhainte go mbainfí an bonn dá neamhspleáchas de chineál dóchúil agus tromchúiseach, nach mbaineann an difríocht sa chóir atá i gceist an bonn de bhunbhrí an chirt chun comhionannais, nach dtéann sí thar a bhfuil riachtanach chun an baol sin a sheachaint agus nach bhfónann sí ach oiread do chuspóir nach mbaineann le feidhmiú neamhspleáchas an phobail sin Is faoi na cúirteanna náisiúnta atá sé a áirithiú dóibh féin go gcomhlíontar na coinníollacha sin, trí scrúdú mionsonraithe a dhéanamh ar imthosca an cháis agus trí na leasanna éagsúla atá i gceist a chothromú go mion (féach, de réir analaí,
ECtHR, an 12 Meitheamh 2014,
Fernández Martínez v
an Spáinn, CE:ECHR:2014:0612JUD005603007, § 132).
47      Go sonrach, maidir le hAirteagal 4(2) de Threoir 2000/78, ní mór a mheabhrú gurb é cuspóir na forála sin cothromaíocht chóir a áirithiú idir, ar thaobh amháin, an ceart chun neamhspleáchais atá ag eaglaisí agus ag eintitis eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh agus, ar an taobh eile, ceart na n‑oibrithe nach ndéanfar idirdhealú orthu, go háirithe maidir le dálaí fostaíochta agus oibre, lena n‑áirítear coinníollacha dífhostaithe agus luacha saothair, ar fhorais reiligiúin nó creidimh, i gcásanna ina bhféadfadh na cearta sin a bheith in iomaíocht lena chéile (féach, i ndáil leis sin, breithiúnas an 17 Aibreán 2018,
Egenberger, (C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 51).
48      Ón taobh sin de, leagtar amach san fhoráil sin na critéir atá le cur san áireamh sa chothromú nach mór a dhéanamh chun cothromaíocht chóir a áirithiú idir na cearta sin a d’fhéadfadh a bheith in iomaíocht le chéile (breithiúnas an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 52), gan na leasanna atá i gceist a chothromú go beacht agus go cinntitheach, áfach.
49      De bhun an chéad fhomhíre d’Airteagal 4(2) de Threoir
2000/78,
féadfaidh na Ballstáit an reachtaíocht náisiúnta a bheidh i bhfeidhm ar an dáta a nglacfar an Treoir seo a choimeád nó foráil a dhéanamh maidir le reachtaíocht amach anseo lena gcorprófar cleachtais náisiúnta a bheidh ann ar an dáta a nglacfar an Treoir seo, ar dá mbun, i gcás gníomhaíochtaí gairmiúla laistigh d’eaglaisí agus d’eintitis
phoiblí nó phríobháideacha eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó creideamh, nach idirdhealú a bheidh i gceist le difríocht sa chóir atá bunaithe ar reiligiún nó creideamh duine i gcás, mar gheall ar chineál na ngníomhaíochtaí sin nó ar an gcomhthéacs ina ndéantar iad, inar ceanglas gairmiúil
riachtanach dlisteanach é reiligiún nó creideamh duine a bhfuil údar leis,
ag féachaint d’éiteas an eintitis. Tá an difríocht sin sa chóir le cur chun feidhme agus forálacha agus prionsabail bhunreachtúla na mBallstát á gcur san áireamh, chomh maith le prionsabail ghinearálta dhlí an Aontais, agus níor cheart údar a thabhairt leis an difríocht sa chóir ar fhoras eile.
50      Sonraítear sa dara fomhír d'Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78, ar choinníoll go gcomhlíonfar forálacha na Treorach seo ar shlí eile, go mbeidh an Treoir sin gan dochar do cheart eaglaisí agus eintitis
phoiblí nó phríobháideacha eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh, i gcomhréir le forálacha bunreachtúla agus dlíthiúla náisiúnta, a cheangal ar dhaoine atá ag obair dóibh gníomhú de mheon macánta agus le dílseacht d’éiteas an eintitis.
51      Ar an gcéad dul síos, maidir leis na critéir a leagtar amach sa chéad fhomhír d’Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78, chinn an Chúirt go leanann sé go sainráite ón bhforáil sin gur ar bhonn ‘cineál’ na ngníomhaíochtaí lena mbaineann nó ar bhonn an ‘chomhthéacs’ ina ndéantar iad a fhéadfaidh reiligiún nó creideamh a bheith ina cheanglas gairmiúil
riachtanach dlisteanach a bhfuil údar leis, i gcás inarb iomchuí, i bhfianaise éiteas na heaglaise nó an eintitis atá i gceist de réir bhrí na forála sin. Dá bhrí sin, tá dlíthiúlacht, i bhfianaise na forála deiridh sin, difríocht sa chóir atá bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh faoi réir nasc atá infhíoraithe go hoibiachtúil a bheith ann idir an ceanglas gairmiúil arna bhforchur ag an bhfostóir mar gheall ar a éiteas agus an ghníomhaíocht lena mbaineann. D’fhéadfadh nasc den sórt sin eascairt as cineál na gníomhaíochta sin, mar shampla i gcás ina mbaineann sé le páirt a ghlacadh i gcinneadh éiteas na heaglaise nó an eintitis atá i gceist nó le comhoibriú lena cúram soiscéalaíochta, nó as na coinníollacha faoina gcaithfear an ghníomhaíocht sin a dhéanamh, amhail an gá atá le hionadaíocht inchreidte na heaglaise nó na heintitis lasmuigh di a áirithiú (breithiúnais an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, míreanna 62 agus 63, agus an 11 Meán Fómhair 2018,
IR,
C‑68/17, EU:C:2018:696, mír 50).
52      Ní mór an ceanglas gairmiúil
sin, mar a cheanglaítear leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 4(2), a bheith ‘riachtanach, dlisteanach’ agus ní mór go mbeidh ‘údar leis’ i bhfianaise éiteas na heaglaise nó an eintitis, ar an tuiscint, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 29 dá Tuairim, gur critéir charnacha iad na trí chritéar sin. Cé nach faoi na cúirteanna náisiúnta atá sé, i bprionsabal, rialú a thabhairt ar an eitic is bonn leis an gceanglas gairmiúil a bhfuiltear ag brath air, is fúthu atá sé, mar sin féin, a chinneadh, ar bhonn cás ar chás, an gcomhlíontar, i bhfianaise na heitice sin, na trí chritéar sin (breithiúnas an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 64).
53      Ar an gcéad dul síos, maidir le cineál ‘riachtanach’ an cheanglais ghairmiúil sin, shonraigh an Chúirt go gciallaíonn úsáid na haidiachta sin go ndealraíonn sé go bhfuil gá le rannpháirtíocht sa reiligiún nó géilleadh do chreideamh ar a bhfuil éiteas na heaglaise nó an eintitis lena mbaineann bunaithe mar gheall ar thábhacht na gníomhaíochta gairmiúla atá i gceist chun an t‑éiteas sin a dhearbhú nó chun a ceart chun neamhspleáchais a fheidhmiú ag an eaglais nó ag an eintiteas sin, mar a aithnítear in Airteagal 17 CFAE agus in Airteagal 10 den Chairt (breithiúnais an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 65, agus an 11 Meán Fómhair 2018,
IR,
C‑68/17, EU:C:2018:696, mír 51).
54      Ar an dara dul síos, a mhéid a bhaineann le cineál ‘dlisteanach’ an cheanglais ghairmiúil sin, shonraigh an Chúirt go léiríonn úsáid an téarma sin ag reachtóir an Aontais go raibh sé beartaithe aige a áirithiú nach saothraítear aidhm nach mbaineann leis an éiteas sin ná le feidhmiú a chirt chun neamhspleáchais ag an eaglais nó ag an eintiteas sin leis an gceanglas maidir le rannpháirtíocht sa reiligiún nó géilleadh do chreideamh ar a bhfuil éiteas na heaglaise nó an eintitis atá i gceist bunaithe
(breithiúnais an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 66, agus an 11 Meán Fómhair 2018,
IR,
C‑68/17, EU:C:2018:696, mír 52).
55      Sa tríú háit, a mhéid a bhaineann leis an téarma ‘a bhfuil údar leis’, chinn an Chúirt go dtugtar le tuiscint lena úsáid ní hamháin go bhféadfaidh cúirt náisiúnta athbhreithniú a dhéanamh ar chomhlíonadh na gcritéar a leagtar amach sa chéad fhomhír d’Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78, ach freisin go gceanglaítear ar an eaglais nó ar an eintiteas a d’eisigh ceanglas gairmiúil a léiriú, i bhfianaise imthosca fíorasacha an cháis ar leith, go bhfuil an baol líomhainte go mbainfí an bonn dá éiteas nó dá cheart chun neamhspleáchais de chineál dóchúil agus tromchúiseach, ionas gur gá ceanglas den sórt sin a thabhairt isteach (breithiúnais an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 67, agus an 11 Meán Fómhair 2018,
IR,
C‑68/17, EU:C:2018:696, mír 53).
56      I ndáil leis sin, ní mór go mbeidh an ceanglas gairmiúil dá dtagraítear sa chéad fhomhír d’Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78 i gcomhréir le prionsabal na comhréireachta, rud a chiallaíonn nach mór do na cúirteanna náisiúnta a fhíorú an bhfuil an ceanglas sin iomchuí agus nach dtéann sé thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir atá á shaothrú a bhaint amach (breithiúnais an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 68, agus an 11 Meán Fómhair 2018,
IR,
C‑68/17, EU:C:2018:696, mír 54).
57      Ar an dara dul síos, maidir leis an dara fomhír d’Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78, ní mór a mheabhrú go bhforáiltear leis an bhforáil sin go n‑áirítear leis na ceanglais ghairmiúla a d’fhéadfadh eaglais nó eintiteas
poiblí nó príobháideach eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh a cheangal ar dhaoine atá ag obair di an ceanglas go léireoidh na daoine sin ‘meon macánta agus dílseacht’ i leith éiteas na heaglaise nó an eintitis sin. Mar sin féin, mar is léir go háirithe ón bhfrása ‘ ar choinníoll [g]o gcomhlíontar forálacha [Threoir 2000/78] ar shlí eile’,
a leagtar amach san fhoráil sin,
ní mór an chumhacht ceanglas maidir le meon macánta agus dílseacht a fhorchur ar fhostaithe a fheidhmiú i gcomhréir le forálacha eile na Treorach sin, go háirithe na critéir a leagtar amach sa chéad fhomhír d’Airteagal 4(2) di, nach mór, i gcás inarb iomchuí, a bheith faoi réir athbhreithniú breithiúnach éifeachtach (breithiúnas an 11 Meán Fómhair 2018,
IR, C 68/17, EU:C:2018:696, mír 46).
58      Dá bhrí sin, i gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí, ní féidir le heintiteas príobháideach a bhfuil a éiteas bunaithe ar orduithe na hEaglaise Caitlicí caitheamh lena fostaithe a chuireann comhairle ar fáil maidir le toircheas ar bhealach éagsúil, ar bhonn an cheanglais maidir le meon macánta agus dílseacht don éiteas sin, ag brath ar cé acu an bhfuil baint acu leis an Eaglais sin nó nach bhfuil, ach amháin más rud é, ar an gcéad dul síos, i bhfianaise chineál na ngníomhaíochtaí gairmiúla lena mbaineann nó an chomhthéacs ina ndéantar iad, go bhfuil nasc díreach agus infhíoraithe go hoibiachtúil idir na gníomhaíochtaí sin agus an ceanglas gan an Eaglais sin a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta ar phian dífhostaithe nó filleadh ar an Eaglais sin tar éis dó í a fhágáil agus más rud é, ar an dara dul síos, go bhfuil an ceanglas gairmiúil
sin riachtanach, dlisteanach agus go bhfuil údar leis i ndáil leis an éiteas sin.
59      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, cé gur faoin gcúirt náisiúnta amháin atá sé, ar deireadh, measúnú a dhéanamh ar na fíorais, a chinneadh an amhlaidh atá, féadfaidh an Chúirt treoir a thabhairt di, áfach, bunaithe ar na doiciméid a bhaineann leis an gcás sna príomhimeachtaí agus ar na barúlacha i scríbhinn agus ó bhéal a cuireadh faoina bráid, ionas go mbeidh sí in ann rialú a thabhairt ar an díospóid atá os a comhair.
60      Sa chomhthéacs sin, ní mór a mheabhrú, nach mór do chúirteanna náisiúnta, ach amháin i gcásanna fíoreisceachtúla, staonadh ó mheasúnú a dhéanamh ar dhlisteanacht éiteas na heaglaise nó an eintitis lena mbaineann (breithiúnas an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, mír 61). Dá bhrí sin, i bprionsabal, is faoi eaglaisí agus eintitis
phoiblí nó phríobháideacha eile a bhfuil a n‑éiteas bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh a chinneadh cad a mheasann siad a bheith ina cheanglas gairmiúil
ag féachaint d’éiteas na heaglaise nó an eintitis sin.
61      Mar a cuireadh in iúl i mír 48 den bhreithiúnas seo, le Treoir 2000/78, fágtar corrlach lánroghnach do na Ballstáit lena gcuirtear ar a gcumas a gcomhthéacs sonrach a chur san áireamh, agus tugtar corrlach lánroghnach do gach Ballstát i gcomhthéacs an réitigh is gá a bhaint amach idir na cearta agus na leasanna éagsúla lena mbaineann, chun cothromaíocht chóir a áirithiú eatarthu. (féach, de réir analaí, breithiúnais an 15 Iúil 2021,
WABE agus MH Müller Handel,
C‑804/18 agus C‑341/19, EU:C:2021:594, míreanna 87 agus 88, agus an 28 Samhain 2023,
Commune d’Ans,
C‑148/22, EU:C:2023:924, míreanna 34 agus 35).
62      Mar sin féin, is faoi na cúirteanna náisiúnta atá sé a áirithiú nach mbainfear an bonn de cheart na n‑oibrithe nach ndéanfar idirdhealú orthu mar gheall,
inter alia, ar reiligiún nó ar chreideamh. Dá bhrí sin, faoi Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78, is faoi údarás neamhspleách, i gcás inarb iomchuí, agus, ar deireadh, faoi chúirt náisiúnta, agus ní faoin eaglais nó faoin eintiteas lena mbaineann, atá sé a mheas an bhfuil an ceanglas gairmiúil
arna fhorchur ag an eaglais nó ag an eintiteas atá i gceist, mar gheall ar chineál na ngníomhaíochtaí lena mbaineann nó ar an gcomhthéacs ina ndéantar iad, riachtanach, dlisteanach agus an bhfuil údar leis i bhfianaise an éitis sin (breithiúnas an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, míreanna 46, 53 agus 61).
63      Ar an gcaoi chéanna, is léir ó chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine, cé go bhféadfadh fostóir a bhfuil a éiteas bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh dualgas sonrach dílseachta a fhorchur ar a fhostaithe, nach mór cinneadh dífhostaithe bunaithe ar mhainneachtain dualgas den sórt sin a chomhlíonadh, go háirithe má eascraíonn sé as fíorais a bhaineann le feidhmiú na gceart a chosnaítear le ECHR, a bheith faoi réir athbhreithniú breithiúnach, áfach, lena mbaineann cothromaíocht éifeachtach idir ceart an phobail reiligiúnaigh a neamhspleáchas agus cearta bunúsacha an duine lena mbaineann a urramú i bhfianaise phrionsabal na comhréireachta. (féach, chuige sin,
ECtHR, breithiúnais an 23 Meán Fómhair 2010,
Schüth v an Ghearmáin,
CE:ECHR:2010:0923JUD000162003
§ 57 agus 69; ECtHR an 23 Meán Fómhair 2010,
Obst v an Ghearmáin, CE:ECHR:2010:0923JUD000042503, § 43, agus
ECtHR an 3 Feabhra 2011,
Siebenhaar v. an Ghearmáin, CE:ECHR:2011:0203JUD001813602, § 40).
64      Go sonrach, maidir le heintiteas príobháideach amhail an Comhlachas a bhfuil a éiteas
bunaithe ar orduithe na hEaglaise Caitlicí agus a gcuireann a treoirlínte agus a heitic chun cinn, mar is léir ó mhír 22 den bhreithiúnas seo, cosaint bheatha an linbh sa bhroinn agus, dá bhrí sin, go leanfaidh
mná torracha lena dtoirchis agus go nglacadh siad lena leanbh, is ann do nasc díreach,
a priori, atá infhíoraithe go hoibiachtúil idir an ghníomhaíocht ghairmiúil arb é atá ann comhairle a thabhairt maidir le toircheas agus an ceanglas gníomhú de mheon macánta agus le dílseacht do na treoirlínte sin agus don eitic sin. Ina theannta sin, tá an cuma air, i bprionsabal, go bhfuil ceanglas gairmiúil
den sórt sin riachtanach, dlisteanach agus go bhfuil údar leis i ndáil leis an éiteas sin.
65      Sa chás seo, tá comhthuiscint ann gur gheall an JB ina conradh fostaíochta go ndéanfadh sí na treoirlínte sin agus an éiteas
céanna sin a chomhlíonadh agus ní léir ón gcomhad nach mbeadh sí toilteanach ná in ann an gealltanas sin a chomhlíonadh a thuilleadh. Dealraíonn sé, dá bhrí sin, gur dífhostaíodh í ar an bhforas amháin gur fhág sí an Eaglais Chaitliceach agus gur dhiúltaigh sí filleadh ar an Eaglais sin.
66      I ndáil leis sin, ar an gcéad dul síos, faoi réir fíorú atá le déanamh ag an gcúirt a rinne an tarchur, ní léir ón gcomhad a cuireadh faoi bhráid na Cúirte gur bhunaigh an Comhlachas go hoibiachtúil, ag féachaint do chineál na gníomhaíochta gairmiúla atá á déanamh ag JB, go bhfuil nasc díreach ann idir gníomhaíocht den sórt sin agus an ceanglas arna fhorchur ar JB, mar bhall den Eaglais Chaitliceach, gan an Eaglais sin a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta ar phian dífhostaithe nó, d’fhonn leanúint leis an gcaidreamh fostaíochta sin,
filleadh ar an Eaglais tar éis di í a fhágáil.
67      Is fíor nach féidir a chur as an áireamh, i bprionsabal, go bhféadfaí údar a thabhairt le nasc díreach a bheith ann idir an ceanglas gairmiúil
maidir le meon macánta agus dílseacht arb é atá ann, i gcás fostaí de chuid na heaglaise nó an eintitis sin, gan an Eaglais sin a fháil ar phian dífhostaithe nó filleadh uirthi tar éis di í a fhágáil, d’fhonn leanúint leis an gcaidreamh fostaíochta agus leis an ngníomhaíocht ghairmiúil lena mbaineann.
Is gné é an cúram sonrach a chuirtear ar fhostaí ó thaobh eaglais nó eintiteas
reiligiúnach eile de atá le cur san áireamh chun a chinneadh an bhféadfadh an duine sin a bheith faoi réir dualgas dílseachta feabhsaithe (féach, chuige sin,
ECtHR, breithiúnas an 12 Meitheamh 2014,
Fernández Martínez v an Spáinn, CE:ECHR:2014:0612JUD005603007, § 131).
68      Mar sin féin, is i bhfianaise na gníomhaíochta gairmiúla sonraí nach mór nasc díreach den sórt sin a bhunú go hoibiachtúil. Dá bhrí sin, ní féidir leis an tagairt ghinearálta don choincheap ‘pobal seirbhíse’ dá dtagraítear in Airteagal 1 den GrO, lena dtugtar le tuiscint rannpháirtíocht agus filleadh ar an Eaglais le haghaidh gach gníomhaíochta laistigh den Eaglais Chaitliceach agus na hinstitiúidí nó na heintitis a ghabhann léi, a bheith leordhóthanach go hoibiachtúil chun a shuí gurb ann do nasc díreach den sórt sin.
69      Ar an dara dul síos, maidir leis an gceanglas gairmiúil nach bhféadfaidh fostaithe an Chomhlachais ar baill den Eaglais Chaitliceach iad fágáil an Eaglais sin le linn an chaidrimh fostaíochta ar phian dífhostaithe nó nach mór dóibh, má fhágann eaglais sin,
filleadh uirthi chun leanúint den chaidreamh fostaíochta, ní cosúil, i bhfianaise an ábhair sa chomhad atá faoi bhráid na Cúirte, go bhfuil sé ‘riachtanach’ chun an ghníomhaíocht ghairmiúil atá i gceist sna príomhimeachtaí a fheidhmiú, de réir bhrí an chásdlí dá dtagraítear i mír 53 den bhreithiúnas seo.
70      Mar a luaigh an chúirt a rinne an tarchur agus mar a mheabhraigh an tAbhcóide Ginearálta i mír 37 dá Tuairim, cuireadh poist an chomhairleora toirchis, cosúil leis an bpost a bhí ag JB, de chúram ar fhostaithe chomhlachais nach comhaltaí den Eaglais Chaitliceach iad, rud a léiríonn go ginearálta go measann an Comhlachas nach bhfuil gá le ballraíocht san Eaglais sin mar gheall ar thábhacht na gníomhaíochta gairmiúla sin chun éiteas a eintitis a dhearbhú agus mar gheall ar an misean chun an Eaglais sin a dhearbhú, ach gur leor i ndáil leis sin go ngeallann a comhairleoirí toirchis treoirlínte na heaglaise sin a chomhlíonadh, dá dtagraítear i míreanna 22 agus 64 den bhreithiúnas seo. Sna himthosca sin, is cosúil nach bhfuil an ceanglas gairmiúil dá dtagraítear sa mhír roimhe seo den bhreithiúnas seo riachtanach, de réir bhrí an chásdlí sin.
71      Ar an tríú dul síos, cé gur fíor, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 41 dá Tuairim, nach féidir a chur as an áireamh go bhféadfadh scaradh nó diúltú orduithe agus luachanna bunúsacha na heaglaise sin a bheith ag gabháil leis an gcaoi gur fhág fostaí d’eintiteas an Eaglais Chaitliceach a bhfuil a éiteas bunaithe ar orduithe na hEaglaise Caitlicí, rud a d’fhéadfadh a fhágáil nach mbeadh an fostaí sin in ann gníomhaíochtaí gairmiúla áirithe a dhéanamh laistigh den eintiteas sin, ní mór a lua, mar sin féin, nach leor an chaoi gur fhág sé an Eaglais Chaitliceach sin amháin chun glacadh leis gurb amhlaidh an cás, ós rud é go bhféadfadh an fágáil sin a bheith bunaithe ar bhreithnithe nach dtarraingíonn amhras ar bhealach ar bith ar chomhlíonadh an fhostaí sin leis na horduithe sin agus leis na luachanna bunúsacha sin.
72      I ndáil leis sin, is léir ón gcomhad a cuireadh faoi bhráid na Cúirte, mar a tugadh faoi deara i mír 41 den bhreithiúnas seo, gur thug JB údar leis an gcaoi gur fhág sí an Eaglais Chaitliceach toisc gur ghearr Deoise Limburg, sa bhreis ar an gcáin eaglasta, ranníocaíocht eaglaise
bhreise ó dhaoine Caitliceacha atá pósta, amhail JB, i gcomhthéacs pósadh idirchreidimh, le céile a bhfuil ioncam ard aige. Go háirithe, níor imigh JB uaithí féin ná níor atreoraigh sé í féin ó orduithe agus ó bhunluachanna na heaglaise sin, mar gheall ar an gcaoi gur fhág sí.
73      Anuas air sin, is léir ón ordú tarchuir go ndearnadh JB a dhífhostú go díreach agus go heisiach toisc gur fhág sí an Eaglais Chaitliceach de bhun na reachtaíochta náisiúnta agus gur dhiúltaigh sí dul ar ais chuici ina dhiaidh sin.
Ní cosúil gur scrúdaíodh ar ullmhaíodh JB, tar éis na fágála sin, i gcomhréir le hAirteagal 4(2) de GrO, chun leanúint ‘fírinne agus luachanna an tSoiscéil a urramú agus chun rannchuidiú lena gcur chun cinn’ laistigh den Chomhlachas, nó, i gcomhréir le hAirteagal 4(3) de GrO, an raibh sé toilteanach na cúraimí a cuireadh air a chur i gcrích, ar an mbealach céanna le fostaithe nach bhfuil rannpháirteach san Eaglais Chaitliceach, i gcomhréir le horduithe na hEaglaise sin.
74      Sna himthosca sin, is faoin gcúirt a rinne an tarchur a bheidh sé a fháil amach, i bhfianaise chur i bhfeidhm iarbhír an cheanglais sin ag gComhlachas, an bhfuil sé i gceist leis an gceanglas atá i gceist sna príomhimeachtaí a áirithiú go ngníomhóidh fostaithe de mheon macánta agus le dílseacht d’éiteas na hEaglaise Caitlicí agus nach saothróidh sé cuspóir nach mbaineann leis an éiteas sin ná le feidhmiú a chirt chun neamhspleáchais ag an gComhlachas, rud a chaithfeadh amhras ar chineál dlisteanach an cheanglais sin, de réir bhrí na chéad fhomhíre d’Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78.
75      Ar an gceathrú dul síos agus ar deireadh, i gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí, is faoin gComhlachas atá sé a shuíomh go bhfuil an baol líomhainte go mbainfí an bonn dá héiteas nó dá ceart chun neamhspleáchais de chineál dóchúil agus tromchúiseach, agus mar thoradh air sin go bhfuil sé riachtanach agus comhréireach ceanglas den sórt sin a thabhairt isteach (breithiúnais an 17 Aibreán 2018,
Egenberger,
C‑414/16, EU:C:2018:257, míreanna 67 agus 68, agus an 11 Meán Fómhair 2018,
IR,
C‑68/17, EU:C:2018:696, míreanna 53 agus 54).
76      Mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 45 dá Tuairim, i gcás amhail an cás dá dtagraítear sa chéad cheist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú, ní cosúil gur leor gur fhág JB an Eaglais Chaitliceach nó go ndiúltófaí di
filleadh uirthi chun a shuíomh go bhfuil an baol arna líomhain ag an gComhlachas go mbainfí an bonn dá héiteas nó dá ceart chun neamhspleáchais de chineál dóchúil agus tromchúiseach sa mhéid is go bhfuil údar maith leis an gcosantóir sna príomhimeachtaí a dhífhostú. Ní leor an fhágáil sin, a thárlaíonn i gcomhréir leis an nós imeachta a leagtar síos leis na forálacha náisiúnta, chun an rannchuidiú eaglasta breise a sheachaint, agus diúltú an Eaglais sin a athbhunú ar an bhforas céanna chun a léiriú go bhfuil gníomh ann lena léirítear scaradh poiblí JB ón eaglais sin, nach mór a mheas mar ghníomh lena léirítear iompar fritheaglaise ina leith.
77      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, go háirithe, mar is léir ó na doiciméid atá os comhair na Cúirte, chun bheith bailí faoi dhlí na Gearmáine, nach mór go ndéanfaí dearbhú maidir leis an Eaglais Chaitliceach a fhágáil os comhair an údaráis inniúil Stáit, eadhon oifigeach bardasach poiblí, nach gcuireann in iúl ach don eaglais sin agus don fhostóir faoin bhfágáil sin ionas gur féidir leis an bhfostóir í a chur san áireamh agus luach saothair an fhostaí á ríomh. Mar a chuir an chúirt a rinne an tarchur in iúl, ní féidir dearbhú den sórt sin, a líomhnaítear go bhfuil sé poiblí mar thoradh ar oibleagáid dhlíthiúil náisiúnta, a mheas mar iompar naimhdeach i leith na heaglaise sin, in éagmais aon bheart eile ó JB, a raibh sé beartaithe leis an fhaisnéis a bhaineann leis an gcaoi gur fhág sí an Eaglais sin a scaipeadh go poiblí agus go míchuí.
78       Mar a thug an chúirt a rinne an tarchur dá haire, leanann sé ón dara fomhír d’Airteagal 4(2) de Threoir
2000/78 go gceadaítear leis an bhforáil sin, i gcás ina bhfuil forálacha na Treorach sin comhlíonta ag eintiteas
phoiblí nó phríobháideach a bhfuil a éiteas bunaithe ar reiligiún nó ar chreideamh ar shlí eile, nach gceanglófaí ar a fostaithe gníomhú de mheon macánta agus le dílseacht ‘d’éiteas an eintitis’. Dá bhrí sin, fiú dá bhféadfaí an chaoi gur fhág JBan Eaglais Chaitliceach a mheas mar iompar éagórach i leith na heaglaise sin, ní gá go leanfadh sé as sin gurb ionann an chaoi gur fhág an duine sin freisin agus iompar éagórach i leith an eintitis a fhostaíonn í, ar choinníoll go leanann JB d’éiteas an eintitis sin a urramú ina chuid oibre.
79      Ar an gcéad dul síos, mar a cuireadh in iúl i míreanna 22, 64 agus 65 den bhreithiúnas seo, gheall JB ina conradh fostaíochta treoracha agus eitic na hEaglaise Caitlicí a bhaineann le feidhmiú a gníomhaíochta gairmiúla a chomhlíonadh, nach gceanglaítear leo, mar a cuireadh in iúl i mír 70 den bhreithiúnas seo, gur gá go mbaineann daoine a bhfuil poist acu atá mar an gcéanna le post
JB leis an Eaglais sin ar choinníoll go gcuireann siad cosaint shaol an linbh sa bhroinn chun cinn agus, dá bhrí sin, go leanann
mná torracha lena dtoircheas agus go nglacann siad lena leanbh. Ar an dara dul síos, ní léir ón gcomhad a cuireadh faoi bhráid na Cúirte nach bhfuil JB toilteanach ná in ann an gealltanas sin a chomhlíonadh a thuilleadh.
80      I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, ní mór a mheas, in imthosca amhail na himthosca dá dtagraítear sa chéad cheist a tharchuirtear chun réamhrialú agus faoi réir fíorú ag an gcúirt a rinne an tarchur, nach cosúil gur ceanglas gairmiúil
a chomhlíonann na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 4(2) de Threoir 2000/78 é an ceanglas atá ar oibrí, amhail JB, gan an Eaglais Chaitliceach a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta ar phian dífhostaithe nó filleadh uirthi tar éis dó í a fhágáil chun leanúint den chaidreamh fostaíochta.
81      É sin ráite, a mhéid, mar is léir ó mhí 33 den bhreithiúnas seo, a thagraíonn an iarraidh ar réamhrialú d’Airteagal 4(1) de Threoir 2000/78 freisin, ba cheart a mheabhrú go bhféadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh, de réir fhoclaíocht na forála sin, nach ionann difríocht sa chóir atá bunaithe ar shaintréith a bhaineann le haon cheann de na forais dá dtagraítear in Airteagal 1 den Treoir sin agus idirdhealú más rud é, mar gheall ar chineál na ngníomhaíochtaí gairmiúla áirithe lena mbaineann nó ar an gcomhthéacs ina ndéantar iad, gur fíor-riachtanas gairmiúil
cinntitheach í saintréith den sórt sin, ar choinníoll go bhfuil an cuspóir a shaothraítear dlisteanach agus go bhfuil an ceanglas comhréireach.
82      De réir chásdlí na Cúirte, déantar tagairt leis an gcoincheap ‘ceanglas gairmiúil
riachtanach agus cinntitheach’, de réir bhrí na forála sin, do cheanglas a leagtar síos go hoibiachtúil le cineál na gníomhaíochta gairmiúla lena mbaineann nó leis na coinníollacha faoina ndéantar í agus nach féidir leis breithnithe suibiachtúla a chumhdach (breithiúnas an 14 Márta 2017,
Bougnaoui agus ADDH,
C‑188/15, EU:C:2017:204, mír 40).
83      Ina theannta sin, chinn an Chúirt arís agus arís eile, a mhéid a cheadaítear leis maolú ar phrionsabal an neamh-idirdhealaithe, nach mór Airteagal 4(1) de Threoir 2000/78 a léiriú go docht (breithiúnais an 13 Meán Fómhair 2011,
Prigge agus páirtithe eile,
C‑447/09, EU:C:2011:573, mír 72, agus an 7 Samhain 2019,
Cafaro,
C‑396/18, EU:C:2019:929, mír 67).
84      Sa chás seo, mar a thug an chúirt a rinne an tarchur faoi deara agus mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 50 dá Tuairim, is cosúil nach bhfuil an ceanglas toirmeasc a chur ar fhostaithe eintiteas a bhfuil a éiteas bunaithe ar orduithe na hEaglais Caitlicí, ar baill den Eaglais sin iad, an Eaglais sin a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta ar phian dífhostaithe, ná ceangal a chur orthu filleadh ar an Eaglais sin tar éis dóibh í a fhágáil, faoi réir ag cineál nó coinníollacha fheidhmiú ghníomhaíocht an chomhairleora toirchis in imthosca amhail na himthosca atá i gceist sna príomhimeachtaí.
85      Dá bhrí sin, ní mór Airteagal 4(1) de Threoir 2000/78 a léiriú sa chaoi nach féidir údar a thabhairt le difríocht sa chóir amhail an chóir atá i gceist sna príomhimeachtaí ar bhonn na forála sin.
86      I bhfianaise na mbreithnithe uile roimhe seo, ní mór freagra a thabhairt ar an gcéad cheist sa chaoi gur gá Airteagal 4(1) agus (2) de Threoir 2000/78, arna léamh i bhfianaise Airteagal 10(1) agus Airteagal 21(1) den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta faoina bhféadfaidh eintiteas phríobháideach, a bhfuil a éiteas bunaithe ar reiligiún, ceangal a chur ar a fhostaithe atá ina bhall d’eaglais ar leith a bhíonn ag cleachtadh an reiligiún sin gan an Eaglais sin a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta ar phian dífhostaithe nó, d’fhonn leanúint den chaidreamh fostaíochta, filleadh ar an eaglais sin tar éis dó í a fhágáil cé
–        go bhfostaíonn an t‑eintiteas sin daoine eile chun na dualgais chéanna atá ar an bhfostaí atá i gceist a chomhlíonadh, gan a cheangal orthu a bheith ina mbaill den eaglais chéanna sin, agus
–        nach mbíonn an fostaí sin ag gabháil do ghníomhaíochtaí naimhdeacha i gcoinne na heaglaise lena mbaineann atá le feiceáil go poiblí.
i gcás, i bhfianaise chineál ghníomhaíochtaí gairmiúla an fhostaí sin nó an chomhthéacs ina ndéantar iad, nach bhfuil na ceanglais ghairmiúla sin riachtanach, dlisteanach agus nach bhfuil údar leo ag féachaint d’éiteas an eintitis sin.
An dara ceist
87      I bhfianaise an fhreagra a tugadh ar an gcéad cheist, ní gá an dara ceist a fhreagairt.
Costais
88      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na príomhpháirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Mór-Dhlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 4(1) agus (2) de Threoir 2000/78/CE ón gComhairle an 27 Samhain 2000 lena mbunaítear creat ginearálta le haghaidh na córa comhionainne san fhostaíocht agus sa tslí bheatha, arna léamh i bhfianaise Airteagal 10(1) agus Airteagal 21(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’),
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
cuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta faoina bhféadfaidh eintiteas phríobháideach, a bhfuil a éiteas bunaithe ar reiligiún, ceangal a chur ar a fhostaithe atá ina bhall d’eaglais ar leith a bhíonn ag cleachtadh an reiligiún sin gan an eaglais sin a fhágáil le linn an chaidrimh fostaíochta ar phian dífhostaithe nó, d’fhonn leanúint den chaidreamh fostaíochta, filleadh ar an eaglais sin tar éis dó í a fhágáil de bhrí
–        go bhfostaíonn an t‑eintiteas sin daoine eile chun na dualgais chéanna atá ar an bhfostaí atá i gceist a chomhlíonadh, gan a cheangal orthu a bheith ina mbaill den eaglais chéanna sin, agus
–        nach mbíonn an fostaí sin ag gabháil do ghníomhaíochtaí naimhdeacha i gcoinne na heaglaise lena mbaineann atá le feiceáil go poiblí.
i gcás, i bhfianaise chineál ghníomhaíochtaí gairmiúla an fhostaí sin nó an chomhthéacs ina ndéantar iad, nach bhfuil na ceanglais ghairmiúla sin riachtanach, dlisteanach agus nach bhfuil údar leo ag féachaint d’éiteas an eintitis sin.
Sínithe
*      Teanga an cháis: an Ghearmáinis.