Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L‑Ewwel Awla)
5 ta’ Marzu 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 2011/98/UE – Drittijiet tal-ħaddiema ta’ pajjiżi terzi detenturi ta’ permess uniku – Artikolu 12 – Dritt għall-ugwaljanza fit-trattament – Ċittadin ta’ pajjiż terz – Permess ta’ residenza għal raġunijiet familjari – Sigurtà soċjali – Regolament (KE) Nru 883/2004 – Koordinazzjoni tas-sistemi ta’ sigurtà soċjali – Artikolu 3 – Kunċett ta’ ‘fergħat tas-sigurtà soċjali’ – Artikolu 70 – Benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus – Allowance soċjali għal persuni anzjani fi stat ta’ bżonn li jirriżulta mill-faqar – Kundizzjonijiet għall-għoti – Esklużjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi mhux detenturi ta’ permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul”
Fil-Kawża C‑151/24 [Luevi] (i),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tas‑27 ta’ Frar 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑27 ta’ Frar 2024, fil-proċedura
Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS)
vs
V. M.,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L‑Ewwel Awla),
komposta minn F. Biltgen, President tal-Awla, T. von Danwitz, Viċi President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala Mħallef tal-Ewwel Awla, I. Ziemele (Relatriċi), A. Kumin u S. Gervasoni, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Richard de la Tour,
Reġistratur: C. Di Bella, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas‑7 ta’ Mejju 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għall-Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS), minn P. Ciacci, M. Massa, C. Pulli u M. Sferrazza, avvocati,
–        għal V. M., minn A. Guariso u R. Randellini, avvocati,
–        għall-Gvern Taljan, minn S. Fiorentino u G. Palmieri, bħala aġenti, assistiti minn P. Gentili, avvocato dello Stato,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn J. Hottiaux, B.‑R. Killmann u E. Montaguti, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑10 ta’ Lulju 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva (UE) 2011/98 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar proċedura ta’ applikazzjoni unika għal permess uniku għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi sabiex jirrisjedu u jaħdmu fit-territorju ta’ Stat Membru u dwar ġabra komuni ta’ drittijiet għal ħaddiema ta’ pajjiżi terzi residenti legalment fi Stat Membru (ĠU 2011, L 343, p. 1).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn V. M, ċittadina Albaniża li tirrisjedi fl-Italja, u l-Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS) (l-Istitut Nazzjonali tas-Sigurtà Soċjali (INPS), l-Italja) dwar ir-rifjut ta’ dan tal-aħħar li jagħtiha benefiċċju fi flus irriżervat għall-persuni li jkollhom iktar minn 65 sena (mill‑1 ta’ Jannar 2019, iktar minn 67 sena) li jkunu jinsabu f’sitwazzjoni ekonomika prekarja.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 2011/98
3        Il-premessi 2, 19, 20, 24 u 26 tad-Direttiva 2011/98 jipprovdu:
“(2)      Il-Kunsill Ewropew, fil-laqgħa speċjali tiegħu f’Tampere fl‑15 u 16 ta’ Ottubru 1999, irrikonoxxa l-ħtieġa għall-armonizzazzjoni ta’ liġi nazzjonali li tirregola l-kondizzjonijiet għall-ammissjoni u residenza ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi. F’dan il-kuntest, iddikjara b’mod partikolari li l-Unjoni Ewropea għandha tiżgura trattament ġust għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li qed jirrisjedu legalment fit-territorju tal-Istati Membri u li politika ta’ integrazzjoni aktar qawwija għandu jkollha l-għan li tagħtihom drittijiet u obbligi kumparabbli ma’ dawk taċ-ċittadini tal-Unjoni. [...]
[...]
(19)      Fin-nuqqas ta’ leġislazzjoni orizzontali tal-Unjoni, id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi jvarjaw, skont l-Istat Membru li jaħdmu fih u skont in-nazzjonalità tagħhom. Bil-għan li tiġi żviluppata aktar politika tal-immigrazzjoni koerenti u titnaqqas id-differenzi fid-dritt bejn iċ-ċittadini tal-Unjoni u ċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jaħdmu legalment fi Stat Membru u biex jiġi kkumplementat l-acquis eżistenti dwar l-immigrazzjoni, għandha tiġi stabbilita ġabra ta’ drittijiet sabiex, b’mod partikolari, jiġi speċifikat f’ liema oqsma jingħata trattament ugwali bejn iċ-ċittadini propji ta’ Stat Membru u ċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li għadhom mhumiex residenti għat-tul. Tali dispożizzjonijiet huma maħsubin biex jistabbilixxu kondizzjonijiet ugwali minimi fl-Unjoni, biex jiġi rikonoxxut li dawn iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi jikkontribwixxu għall-ekonomija tal-Unjoni permezz tax-xogħol tagħhom u l-ħlasijiet tat-taxxa u biex iservu bħala salvagwardja biex titnaqqas il-kompetizzjoni inġusta bejn iċ-ċittadini propji ta’ Stati Membri u ċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li tirriżulta mill-isfruttar possibbli ta’ dawn tal-aħħar. ‘Ħaddiem ta’ pajjiż terz’ għandu jkun definit f’din id-Direttiva, mingħajr preġudizzju għall-interpretazzjoni tal-kunċett tar-relazzjoni ta’ impjieg f’dispożizzjonijiet oħra tal-liġi tal-Unjoni, bħala ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun ġie ammess fit-territorju ta’ Stat Membru, li jkun legalment jirrisjedi u li jkollu permess, fil-kuntest ta’ relazzjoni bi ħlas. li jaħdem hemmhekk skont il-liġi jew il-prattika nazzjonali.
(20)      Iċ-ċittadini kollha ta’ pajjiżi terzi li jirrisjedu u jaħdmu legalment fl-Istati Membri għandhom igawdu mill-inqas ġabra komuni ta’ drittijiet imsejsa fuq it-trattament ugwali bħaċ-ċittadini tal-Istat Membru ospitanti rispettiv tagħhom, irrispettivament mill-għan inizjali tal-ammissjoni jew il-bażi għaliha. Id-dritt għat-trattament ugwali fl-oqsma speċifikati minn din id-Direttiva għandu jingħata mhux biss lil dawk iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li ġew ammessi fi Stat Membru biex jaħdmu iżda wkoll lil dawk kollha li ġew ammessi għal finijiet oħra u ngħataw aċċess għas-suq tax-xogħol ta’ dak l-Istat Membru skont dispożizzjonijiet oħra ta’ liġi tal-Unjoni jew nazzjonali inklużi l-membri tal-familja ta’ ħaddiem ta’ pajjiż terz li huma ammessi fl-Istat Membru skont id-Direttiva tal-Kunsill 2003/86/KE tat‑22 ta’ Settembru 2003 dwar id-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja [(ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 224)] [...]
[...]
(24)      Ħaddiema ta’ pajjiżi terzi għandhom igawdu trattament ugwali f’dak li jirrigwarda s-sigurtà soċjali. Il-fergħat tas-sigurtà soċjali huma definiti fir-Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali [(ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 72)]. Id-dispożizzjonijiet dwar it-trattament ugwali rigward is-sigurtà soċjali f’din id-Direttiva għandhom japplikaw ukoll għall-ħaddiema li jiġu ammessi fi Stat Membru direttament minn pajjiż terz. Madankollu, din id-Direttiva m’għandhiex tagħti lil ħaddiema ta’ pajjiżi terzi aktar drittijiet minn dawk diġà pprovduti fil-liġi eżistenti tal-Unjoni fil-qasam tas-sigurtà soċjali għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu f’sitwazzjonijiet transkonfinali. Barra minn hekk, din id-Direttiva m’għandhiex tagħti drittijiet fir-rigward ta’ sitwazzjonijiet li huma barra mill-ambitu tal-liġi tal-Unjoni, bħal dawk li għandhom x’jaqsmu ma’ membri tal-familja li jirrisjedu f’pajjiż terz. Din id-Direttiva tagħti drittijiet biss b’rabta ma’ membri tal-familja li jingħaqdu ma’ ħaddiem tal-pajjiż terz biex jirrisjedu fi Stat Membru abbażi tar-riunifikazzjoni tal-familja jew membri tal-familja li jkunu diġà residenti legalment f’dak l-Istat Membru
[...]
(26)      Il-liġi tal-Unjoni ma tillimitax is-setgħa tal-Istati Membri li jorganizzaw l-iskemi tas-sigurtà soċjali tagħhom. Fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni fil-livell tal-Unjoni, l-istabbiliment tal-kondizzjonijiet li f’konformità magħhom jingħataw il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali, kif ukoll l-ammont ta’ tali benefiċċji u l-perijodu li jingħataw għalih, għandu jiddependi minn kull Stat Membru. Madankollu, meta jkunu qed jeżerċitaw dik is-setgħa, l-Istati Membri għandhom jikkonformaw mal-liġi tal-Unjoni.”
4        L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2011/98, bit-titolu “Suġġett” jipprovdi:
“1.      Din id-Direttiva tistabbilixxi:
[...]
(b)      ġabra komuni ta’ drittijiet għal ħaddiema ta’ pajjiżi terzi residenti legalment fi Stat Membru, irrispettivament mill-għanijiet li għalihom kienu ammessi fit-territorju ta’ dak l-Istat Membru, abbażi ta’ trattament ugwali għal dak taċ-ċittadini ta’ dak l-Istat Membru.
[...] ”
5        Skont l-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, bit-titolu “Definizzjonijiet”:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
(a)      ‘ċittadin ta’ pajjiż terz’
tfisser persuna li ma tkunx ċittadin tal-Unjoni skont it-tifsira tal-Artikolu 20(1) [TFUE];
(b)      ‘ħaddiem ta’ pajjiż terz’ tfisser ċittadin minn pajjiż terz li jkun ġie ammess fit-territorju ta’ Stat Membru, u li jkun jirrisjedi legalment u jkun jista’ jaħdem fil-kuntest ta’ relazzjoni bi ħlas, f’dak l-istat Membru skont il-liġi jew il-prattika nazzjonali;
(c)      ‘permess uniku’ tfisser permess ta’ residenza maħruġ mill-awtoritajiet ta’ Stat Membru li jippermetti ċittadin ta’ pajjiż terz li jireresjedi legalment fit-territorju tiegħu għal fini ta’ xogħol;
[...]”
6        L-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, bit-titolu “Kamp ta’ applikazzjoni”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal:
(a)      ċittadini ta’ pajjiżi terzi li japplikaw biex jirrisjedu fi Stat Membru għall-fini ta’ xogħol,
(b)      ċittadini ta’ pajjiżi terzi li ġew ammessi fi Stat Membru għal finijiet oħra apparti xogħol skont il-liġi tal-Unjoni jew il-liġi nazzjonali, li jkunu jistgħu jaħdmu u li jħaddnu permess ta’ residenza f’konformità mar-Regolament [tal-Kunsill (KE) Nru 1030/2002 tat‑13 ta’ Ġunju 2002 li jippreskrivi format uniformi għall-permessi ta’ residenza għaċ-ċittadini ta’ pajjiz terz (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 3)]; u
(c)      ċittadini ta’ pajjiż terz li ġew ammessi fi Stat Membru għall-fini ta’ xogħol f’konformità mal-liġi tal-Unjoni jew il-liġi nazzjonali.”
7        L-Artikolu 12 tal-istess direttiva, bit-titolu “Dritt għal trattament ugwali” huwa fformulat kif ġej:
“1.      Il-ħaddiema ta’ pajjiżi terzi, kif imsemmija fil-punti (b) u (c) tal-Artikolu 3(1) għandhom igawdu minn trattament ugwali maċ-ċittadini tal-Istat Membru fejn jirrisjedu fir-rigward ta’:
[...]
(e)      fergħat tas-sigurtà soċjali, kif definiti fir-Regolament [Nru 883/2004];
[...]
(2)      L-Istati Membri jistgħu jirrestrinġu t-trattament ugwali:
[...]
(b)      billi jillimitaw id-drittijiet konferriti fuq ħaddiema ta’ pajjiżi terzi taħt il-punt (e) tal-paragrafu 1, iżda ma jillimitawx tali drittijiet mogħtija lil ħaddiema ta’ pajjiżi terzi li jkollhom impjieg jew li jkunu f’impjeg għal mhux anqas minn sitt xhur u li jkunu reġistrati bħala qiegħda.
Barra minn hekk, l-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li l-punt (e) tal-paragrafu 1 rigward il-benefiċċji għall-familja ma għandux japplika għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu awtorizzati jaħdmu fit-territorju ta’ Stat Membru għal perijodu ta’ żmien li ma jeċċedix is-sitt xhur, għal ċittadini ta’ pajjizi terzi li ġew ammessi għall-fini ta’ studju, jew għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkollhom il-permess jaħdmu abbażi ta’ viża.
[...]
(3)      Id-dritt għal trattament ugwali kif stabbilit fil-paragrafu 1 għandu jkun mingħajr preġudizzju għad-dritt tal-Istat Membru li jirtira jew jirrifjuta li jġedded il-permess ta’ residenza maħruġ skont din id-Direttiva, il-permess tar-residenza maħruġ għal finijiet oħra għajr xogħol, jew kwalunkwe awtorizzazzjoni għal xogħol fi Stat Membru.
[...]”
Ir-Regolament Nru 883/2004
8        Il-premessa 1 tar-Regolament Nru 883/2004, kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 988/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009 (ĠU 2009, L 284, p. 43) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 883/2004”), tiddikjara:
“Ir-regoli għall-kordinazzjoni tas-sistemi nazzjonali tas-sigurtà soċjali jaqgħu taħt il-qafas tal-moviment liberu ta' persuni u għandhom jikkontribwixxu għat-titjib tal-livell ta' għajxien tagħhom u tal-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg.”
9        L-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“1.      Dan ir-Regolament għandu japplika għal-leġislazzjoni kollha li tikkonċerna l-fergħat li ġejjin tas-sigurtà soċjali:
(a)      benefiċċji marbutin mal-mard;
(b)      benefiċċji ta’ maternità u benefiċċji ekwivalenti ta’ paternità;
(ċ)      benefiċċji marbutin ma’ l-invalidità;
(d)      benefiċċji marbuta ma’ l-età;
(e)      benefiċċji għas-superstiti;
(f)      benefiċċji marbutin ma’ inċidenti fuq il-post tax-xogħol u mard marbut max-xogħol;
(g)      għotjiet marbutin ma’ mewt;
(h)      benefiċċji mogħtija lil persuni li ma jkunux impjegati;
(i)      benefiċċji ta’ qabel l-irtirar;
(j)      benefiċċji marbuta mal-familja.
[...]
(3)      Dan ir-Regolament għandu japplika wkoll għal benefiċċji speċjali, li mhumiex kontributorji, li jingħataw fi flus u li huma koperti mill-Artikolu 70.
[...]
(5)      Dan ir-Regolament m’għandux japplika għal:
(a)      assistenza soċjali u medika [...]
[...]”
10      Skont l-Artikolu 7 tal-imsemmi regolament:
“Sakemm dan ir-Regolament ma jgħidx mod ieħor, benefiċċji fi flus mogħtija taħt il-leġislazzjoni ta’ Stat Membru wieħed jew ta’ aktar minn Stat Membru wieħed jew taħt dan ir-Regolament, ma għandhomx ikunu suġġetti għal xi riduzzjoni, bidla, sospensjoni, waqfa jew sekwestru minħabba l-fatt li l-benefiċjarju jew il-membri tal-familja tiegħu jew tagħha jkollhom ir-residenza tagħhom fi Stat Membru ieħor u mhux fl-Istat Membru fejn tinstab l-istituzzjoni responsabbli għall-għoti ta' benefiċċji.”
11      Il-Kapitolu 9 tat-Titolu III tal-istess regolament bit-titolu “Benefiċċji speċjali li mhumiex kontributorji u li jingħataw fi flus”, jinkludi l-Artikolu 70 tiegħu, li jipprevedi:
“1.      Dan l-Artikolu għandu japplika għal benefiċċji speċjali li mhumiex kontributorji u li jingħataw fi flus taħt il-leġislazzjoni li, minħabba l-ambitu personali, objettivi u/jew kondizzjonijiet dwar l-intitolar, għandha karatteristiċi kemm tal-leġislazzjoni dwar is-sigurtà soċjali msemmija fl-Artikolu 3(1) u kemm ta’ assistenza soċjali.
2.      Għall-għanijiet ta’ dan il-Kapitolu, ‘benefiċċji speċjali li mhumiex kontributorji u li jingħataw fi flus’ tfisser dawn il-benefiċċji li:
(a)      huma maħsuba biex jagħtu jew:
(i)      protezzjoni supplimentari, sostituta jew sekondarja kontra r-riskji koperti mill-fergħat ta’ sigurtà soċjali msemmija fl-Artikolu 3(1), u li jiggarantixxu lill-persuni konċernati dħul minimu għall-għajxien fil-waqt li jikkunsidraw is-sitwazzjoni ekonomika u soċjali fl-Istat Membru konċernat;
(ii)      protezzjoni speċifika biss għal persuni b’diżabilità, liema protezzjoni hija marbuta ma’ l-ambjent soċjali tal-persuna konċernata fl-Istat Membru konċernat,
u
(b)      meta l-iffinanzjar jiġi b’mod esklużiv minn taxxi obbligatorji maħsubin biex ikopru l-ispiża pubblika ġenerali u l-kondizzjonijiet biex jingħataw u biex ikunu ikkalkulati l-benefiċċji ma jiddependux fuq xi kontribuzzjoni fir-rigward tal-benefiċjarju. Madanakollu, benefiċċji mogħtija biex jissupplimentaw benefiċċju kontributorju ma għandhomx jitqiesu bħala benefiċċji kontributorji minħabba din ir-raġuni biss,
u
(ċ)      huma elenkati fl-Anness X.
3.      L-Artikolu 7 [u] l-kapitoli l-oħra ta’ dan it-Titolu ma għandhomx japplikaw għall-benefiċċji msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu.
4.      Il-benefiċċji msemmija fil-paragrafu 2 għandhom jingħataw biss fl-Istat Membru fejn il-persuni konċernati għandhom ir-residenza tagħhom u skond il-leġislazzjoni ta’ dan l-Istat Membru. Dawn il-benefiċċji għandhom jingħataw u għandhom jitħallsu mill-istituzzjoni tal-post ta’ residenza.”
12      Fir-rigward tal-Italja, l-Anness X tar-Regolament Nru 883/2004 isemmi, fil-punt (g), l-allowance soċjali prevista mil-legge n. 335 – Riforma del sistema pensionistico obbligatorio e complementare (il-Liġi Nru 335 Li Tirriforma is-Sistema ta’ Pensjoni Obbligatorja u Kumplimentari), tat‑8 ta’ Awwissu 1995, (GURI Nru 190, tas‑16 ta’ Awwissu 1995, Suppliment Ordinarju Nru 101 iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 335/1995”) bħala benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorji u li jingħata fi flus.
Id-Direttiva 2004/38/KE
13      L-Artikolu 24 tad-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 46) jipprevedi:
“1.      Bla ħsara għal disposizzjonijiet speċifiċi kif previsti b’mod ċar fit-Trattat u fil-liġi sekondarja, iċ-ċittadini kollha ta’ l-Unjoni li jgħixu skond din id-Direttiva fit-territorju ta’ l-Istat Membru ospitanti għandhom igawdu trattament ugwali bħaċ-ċittadini ta’ dak l-Istat Membru fl-iskop tat-Trattat. Il-benefiċċju ta’ dan id-dritt għandu jkun estiż għall-membri tal-familja li mhumiex ċittadini ta’ Stat Membru u li għandhom id-dritt ta’ residenza jew għandhom residenza permanenti.
2.      B’deroga mill-paragrafu 1, l-Istat Membru ospitanti m’għandux ikun obbligat li jattribwixxi d-dritt ta’ għajnuna soċjali matul l-ewwel tliet xhur ta’ residenza jew, fejn xieraq, matul il-perjodu itwal previst fl-Artikolu 14(4)(b), lanqas mhu obbligat, qabel il-kisba tad-dritt ta’ residenza permanenti, li jawtorizza għajnuna ta’ manteniment għall-istudji, inkluż taħriġ professjonali, li jikkonsisti f’konċessjonijiet ta' l-istudenti jew f’self għal studenti lill-persuni li mhumiex ħaddiema, persuni li jaħdmu għal rashom, persuni li jżommu t-tali status u membri tal-familja tagħhom.”
Id-dritt Taljan
Il-Liġi Nru 335/1995
14      L-Artikolu 3(6) tal-Liġi Nru 335/1995 jipprovdi li, minflok il-pensjoni soċjali u ż-żidiet tagħha, iċ-ċittadini Taljani residenti fl-Italja li jkunu għalqu l-età ta’ 65 sena (mill‑1 ta’ Jannar 2019, 67 sena) u li jkunu jissodisfaw il-kundizzjonijiet ta’ dħul previsti f’dan il-paragrafu (6) għandhom jirċievu allowance soċjali. Jekk il-persuna kkonċernata jkollha dħul proprju, din l-allowance għandha tingħata, bħala prinċipju, b’rata mnaqqsa sal-ammont annwali nett previst mil-liġi. Iż-żidiet sussegwenti fid-dħul lil hinn mil-limitu massimu jwasslu għas-sospensjoni tal-imsemmija allowance soċjali.
Il-Liġi Nru 388/2000
15      L-Artikolu 80 tal-legge n. 388 – Disposizioni per la formazione del bilancio annuale e pluriennale dello Stato (legge finanziaria 2001) (il-Liġi Nru 388 Li Tistabbilixxi Dispożizzjonijiet għat-Tħejjija tal-Baġit Annwali u Pluriannwali tal-Istat (il-Liġi Finanzjarja 2001)), tat‑23 ta’ Diċembru 2000 (GURI Nru 302, tad‑29 ta’ Diċembru 2000, Suppliment Ordinarju Nru 219 iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 388/2000”) jipprovdi, fil-paragrafu 19 tiegħu, li l-allowances soċjali u l-benefiċċji ekonomiċi li jikkostitwixxu drittijiet suġġettivi għandhom jingħataw, taħt il-kundizzjonijiet previsti mil-liġi, liċ-ċittadini Taljani residenti fl-Italja, li magħhom għandhom jiġu assimilati ċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi detenturi ta’ permess ta’ residenza għal residenti għat-tul.
Id-Digriet‑Liġi Nru 112, tal‑25 ta’ Ġunju 2008
16      Skont l-Artikolu 20(10) tad-decreto-legge n. 112 – Disposizioni urgenti per lo sviluppo economico, la semplificazione, la competitività, la stabilizzazione della finanza pubblica e la perequazione tributaria (id-Digriet Liġi Nru 112 Li Jistabbilixxi Dispożizzjonijiet Urġenti għall-Iżvilupp Ekonomiku, għas-Simplifikazzjoni, għall-Kompetittività, għall-Istabbilizzazzjoni tal-Finanzi Pubbliċi, kif ukoll għall-Bilanċ Fiskali), tal‑25 ta’ Ġunju 2008 (GURI Nru 147, tal‑25 ta’ Ġunju 2008, Suppliment Ordinarju Nru 152), maqlub f’liġi, b’emendi, permezz tal-Liġi Nru 133/2008, l-applikant, jekk dan ikun ċittadin ta’ pajjiż terz, għandu, sabiex ikun jista’ jibbenefika mill-allowance soċjali msemmija fil-punt 14 ta’ din is-sentenza, ikun id-detentur ta’ permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul u jkun irrisjeda legalment u b’mod kontinwu għal mill-inqas għaxar snin fit-territorju nazzjonali.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
17      V. M. hija ċittadina Albaniża li daħlet fit-territorju Taljan abbażi ta’ riunifikazzjoni tal-familja matul is-sena 2006. Peress li kellha, għal dan l-għan, permess ta’ residenza mogħti għal raġunijiet familjari għal perijodu ta’ sentejn, li jawtorizzaha wkoll taħdem fl-Italja, l-INPS irrifjuta li jagħtiha l-allowance soċjali prevista fl-Artikolu 3(6) tal-Liġi Nru 335/1995, minħabba li hija ma kellhiex permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul, hekk kif jipprevedi l-Artikolu 80(19) tal-Liġi Nru 388/2000.
18      Wara li r-rikors tagħha ppreżentat kontra din id-deċiżjoni ta’ rifjut tal-INPS ġie miċħud fl-ewwel istanza, V. M. adixxiet lill-Corte d’appello di Firenze (il-Qorti tal-Appell ta’ Firenze, l-Italja), li laqgħet l-appell tagħha.
19      L-INPS adixxa lill-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja). Din tal-aħħar, peress li kellha dubji dwar il-kostituzzjonalità tal-Artikolu 80(19) tal-Liġi Nru 388/2000, permezz ta’ digriet tat‑8 ta’ Marzu 2023, adixxiet lill-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Italja), li hija l-qorti tar-rinviju, b’domandi preliminari ta’ kostituzzjonalità.
20      Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-allowance soċjali prevista fl-Artikolu 3(6) tal-Liġi Nru 335/1995 għandha l-karatteristiċi ta’ benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus, jiġifieri:
–        din hija benefiċċju li jingħata fi flus mogħti, fuq talba, lill-persuni li jkollhom iktar minn 65 sena (mill‑1 ta’ Jannar 2019, iktar minn 67 sena) li jkunu jinsabu f’sitwazzjoni ekonomika prekarja, sa fejn dawn ma jkollhomx dħul jew ikunu jirċievu dħul li jkun inqas mil-limitu stabbilit kull sena mil-liġi li tiddefinixxi l-ammont massimu ta’ din l-allowance;
–        dan il-benefiċċju huwa “purament ta’ assistenza”, sa fejn dan huwa intiż esklużivament sabiex jiġi affrontat l-istat ta’ bżonn li jirriżulta mill-faqar li jinsabu fih il-persuni nieqsa minn riżorsi ekonomiċi adegwati, li, minħabba l-età tagħhom, titnaqqas il-kapaċità għax-xogħol tagħhom, u dan jingħata indipendentement mill-istatus ta’ ħaddiem preżenti jew passat tal-benefiċjarju tiegħu, u
–        il-finanzjament tal-imsemmi benefiċċju huwa żgurat permezz ta’ kontribuzzjonijiet fiskali obbligatorji intiżi li jkopru spejjeż pubbliċi ġenerali.
21      Dik il-qorti tippreċiża, barra minn hekk, li l-benefiċċju jingħata mhux biss liċ-ċittadini Taljani li jirrisjedu fit-territorju Taljan, iżda wkoll, skont l-Artikolu 80(19) tal-Liġi Nru 388/2000, liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi detenturi ta’ permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul.
22      L-imsemmija qorti tindika li, fis-sentenza tagħha Nru 50 tal‑15 ta’ Marzu 2019, hija ddeċidiet li l-fatt li l-leġiżlatur jagħti benefiċċju fi flus lil ċittadin ta’ pajjiż terz fi stat ta’ bżonn li jirriżulta mill-faqar biss jekk l-integrazzjoni tiegħu fis-soċjetà tkun irrendietu denju li jirċievi l-istess assistenza bħal dik mogħtija lil ċittadin Taljan kien jaqa’ taħt is-setgħa diskrezzjonali ta’ dan il-leġiżlatur. F’dawn iċ-ċirkustanzi, hija kkonkludiet li r-rekwiżit previst fl-Artikolu 80(19) tal-Liġi Nru 388/2000, li abbażi tiegħu il-benefiċċju tal-allowance soċjali inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa suġġett, fir-rigward taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi, għall-pussess ta’ permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul, la kien diskriminatorju u lanqas manifestament irraġonevoli.
23      Madankollu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk ir-rekwiżit previst fl-Artikolu 80(19) tal-Liġi Nru 388/2000 jmurx kontra r-regola ta’ ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tas-sigurtà soċjali prevista fl-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98.
24      Għall-finijiet tal-eżami tal-konformità ta’ dan ir-rekwiżit mal-Kostituzzjoni, dik il-qorti tindika li hija għandha tiddetermina jekk l-allowance soċjali prevista fl-Artikolu 3(6) tal-Liġi Nru 335/1995 tinsabx fost il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali li fir-rigward tagħhom iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi detenturi ta’ permess ta’ residenza maħruġ għal finijiet ta’ impjieg jew, tal-inqas, li jippermettilhom jaħdmu, jibbenefikaw mill-ugwaljanza fit-trattament skont l-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98.
25      F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti tirrileva li, sabiex jiddetermina l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din l-aħħar dispożizzjoni, il-leġiżlatur tal-Unjoni għamel riferiment għall-fergħat tas-sigurtà soċjali msemmija fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 883/2004.
26      Il-qorti tar-rinviju tqis li l-allowance soċjali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus, fis-sens tal-Artikolu 70 ta’ dan ir-regolament, li ma jaqax stricto sensu taħt il-kunċett ta’ “fergħat tas-sigurtà soċjali”, imsemmi fl-Artikolu 3(1) tal-imsemmi regolament.
27      Issa, l-ewwel nett, l-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98 jiddefinixxi l-benefiċċji li għall-għoti tagħhom għandha tiġi ssodisfatta r-regola ta’ ugwaljanza fit-trattament skont ir-rabta tagħhom ma’ waħda minn dawn il-fergħat, kif iddefiniti fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 883/2004.
28      It-tieni nett, dan l-Artikolu 12(1)(e), moqri flimkien mal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2011/98, huwa applikabbli biss għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jaħdmu jew li ħadmu fl-Italja.
29      It-tielet nett, minkejja li l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 883/2004 jirrendi dan tal-aħħar applikabbli għall-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus, minn dan ma jistax jiġi konkluż li tali estensjoni tapplika wkoll fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98. Fil-fatt, il-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus ikopru r-riskji msemmija fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 883/2004 biss b’mod supplimentari, sussidjarju jew sostituttiv u mhux b’mod dirett.
30      Ir-raba’ nett, filwaqt li tirreferi għas-sentenzi tal‑11 ta’ Novembru 2014, Dano, C‑333/13 (EU:C:2014:2358), u tal‑15 ta’ Settembru 2015, Alimanovic, C‑67/14 (EU:C:2015:597), il-qorti tar-rinviju tfakkar li, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-regola ta’ ugwaljanza fit-trattament ma tipprekludix ir-rifjut, mill-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti, tal-għoti tal-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus liċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra li ma għandhomx il-kwalità ta’ ħaddiem. Issa, l-Istati Membri ma jistgħux jiġu mġiegħla japplikaw għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi regoli inqas stretti minn dawk imposti fuq iċ-ċittadini tal-Unjoni.
31      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva [2011/98], bħala espressjoni konkreta tal-ħarsien tad-dritt ta’ aċċess għas-servizzi tas-sigurtà soċjali rrikonoxxut mill-Artikolu 34(1) u (2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-provvista tal-allowance soċjali taħt l-Artikolu 3(6) tal-[Liġi Nru 335/95] taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu u, għaldaqstant, id-dritt tal-Unjoni jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma testendix din l-allowance għall-barranin fil-pussess tal-permess uniku previst mill-istess direttiva, liema allowance diġà hija rikonoxxuta lill-barranin bil-kundizzjoni li dawn ikollhom permess ta’ residenza tal-Unjoni Ewropea għal residenti għat-tul? ”
Fuq id-domanda preliminari
32      Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98, moqri fid-dawl tal-Artikolu 34(1) u (2) tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li dan japplika għal benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus, fis-sens tal-Artikolu 70 tar-Regolament Nru 883/2004, u, għaldaqstant, jekk dan jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-għoti, liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi msemmija fl-Artikolu 3(1)(b) u (ċ), ta’ din id-direttiva, ta’ tali benefiċċju fil-forma ta’ allowance soċjali intiża għall-persuni li jkollhom iktar minn 65 sena (mill‑1 ta’ Jannar 2019, iktar minn 67 sena) li jkunu jinsabu f’sitwazzjoni ekonomika prekarja u li jkollhom kapaċità ta’ xogħol limitata minħabba l-età tagħhom, għall-kundizzjoni li huma jkollhom permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul.
33      Skont l-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98, il-ħaddiema ta’ pajjiżi terzi msemmija fl-Artikolu 3(1)(b) u (ċ) ta’ din id-direttiva jibbenefikaw mill-ugwaljanza fit-trattament maċ-ċittadini tal-Istat Membru li fih huma jirrisjedu fir-rigward tal-fergħat tas-sigurtà soċjali, kif iddefiniti fir-Regolament Nru 883/2004. Dawn id-dispożizzjonijiet għandhom jinqraw fid-dawl tal-Artikolu 34(1) u (2) tal-Karta, dwar il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali.
34      Sa fejn, skont l-Artikolu 80(19) tal-Liġi Nru 388/2000, l-għoti tal-allowance soċjali prevista fl-Artikolu 3(6) tal-Liġi Nru 335/1995 huwa suġġett biss għal kundizzjoni ta’ residenza fir-rigward taċ-ċittadini Taljani, filwaqt li dan l-Artikolu 80(19) jissuġġetta l-għoti ta’ din l-allowance liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi għall-kundizzjoni li dawn ikunu detenturi ta’ permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul, għandu jiġi ddeterminat jekk ir-regola ta’ ugwaljanza fit-trattament prevista fl-Artikolu 12(1)(e) tal-imsemmija direttiva tapplikax għal persuna bħall-konvenuta fil-kawża prinċipali, kif ukoll għal benefiċċju fil-forma tal-imsemmija allowance, b’tali mod li l-għoti tagħha ma jistax ikun suġġett għal tali kundizzjoni ta’ residenza għat-tul.
Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tad-Direttiva 2011/98
35      Skont il-ġurisprudenza, l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2011/98 japplika kemm għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu ġew ammessi fi Stat Membru sabiex jaħdmu hemmhekk konformement mad-dritt tal-Unjoni jew mad-dritt nazzjonali kif ukoll għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu ġew ammessi fi Stat Membru għal finijiet oħra minbarra x-xogħol konformement mad-dritt tal-Unjoni jew mad-dritt nazzjonali, li jkunu awtorizzati jaħdmu u li jkollhom permess ta’ residenza konformement mar-Regolament Nru 1030/2002 (sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, INPS (Allowances tat-twelid u tal-maternità għad-detenturi ta’ permess uniku), C‑350/20, EU:C:2021:659, punt 48).
36      Għalhekk, il-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni bl-ebda mod ma teżiġi li, sabiex jibbenefika mill-ugwaljanza fit-trattament prevista fiha, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat ikun effettivament ħadem fl-Istat Membru ospitanti.
37      Din il-konstatazzjoni hija kkorroborata, minn naħa, mill-premessa 2 tad-Direttiva 2011/98, li tipprovdi li din hija intiża li “tiżgura trattament ġust għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li qed jirrisjedu legalment fit-territorju tal-Istati Membri”, mingħajr madankollu ma tispeċifika li huma għandhom jeżerċitaw xogħol fih jew kienu effettivament eżerċitaw xogħol fih.
38      Min-naħa l-oħra, il-premessa 20 ta’ din id-direttiva tippreċiża li l-ugwaljanza fit-trattament ta’ dawn iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi maċ-ċittadini tal-Istat Membru ospitanti għandha tiġi ggarantita indipendentement mill-iskop inizjali jew mir-raġuni għall-ammissjoni tagħhom fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru. Fost il-benefiċjarji ta’ din l-ugwaljanza fit-trattament, din il-premessa ssemmi l-membri tal-familja tal-ħaddiem ta’ pajjiż terz ammessi fi Stat Membru abbażi tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja u awtorizzati jaħdmu fih.
39      F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li V. M. tirrisjedi fl-Italja abbażi ta’ riunifikazzjoni tal-familja u li hija d-detentriċi ta’ permess ta’ residenza mogħti għal raġunijiet familjari, ta’ tul ta’ sentejn, li jawtorizzaha wkoll taħdem f’dan l-Istat Membru.
40      Għaldaqstant, persuna li tkun tinsab f’sitwazzjoni bħal dik tal-konvenuta fil-kawża prinċipali taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98.
Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98
41      Sabiex tingħata risposta għad-domanda magħmula, li tikkonsisti f’li jiġi ddeterminat jekk benefiċċju soċjali bħall-allowance soċjali inkwistjoni fil-kawża prinċipali jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98, din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata billi jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li minnha din tagħmel parti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Lindenapotheke, C‑21/23, EU:C:2024:846, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).
42      Mill-formulazzjoni tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98 jirriżulta li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni huwa ddeterminat b’riferiment għall-“fergħat tas-sigurtà soċjali, kif definiti fir-Regolament [Nru 883/2004]”.
43      F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza jirriżulta li, skont il-premessa 24 ta’ din id-direttiva, sabiex wieħed ikun jista’ jibbenefika mill-ugwaljanza fit-trattament prevista fl-imsemmija dispożizzjoni, huwa neċessarju li l-benefiċċju inkwistjoni jkun jikkostitwixxi benefiċċju li jaqa’ taħt waħda mill-fergħat tas-sigurtà soċjali elenkati fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 883/2004 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, INPS (Allowances tat-twelid u tal-maternità għad-detenturi ta’ permess uniku), C‑350/20, EU:C:2021:659, punt 51).
44      L-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament, bit-titolu “Oqsma koperti”, jippreċiża, fil-paragrafu 1 tiegħu, li l-imsemmi regolament japplika għal-leġiżlazzjonijiet kollha relatati mal-fergħat ta’ sigurtà soċjali li jirrigwardaw il-benefiċċji tal-mard, il-benefiċċji tal-maternità u tal-paternità assimilati, il-benefiċċji tal-invalidità, il-benefiċċji tax-xjuħija, il-benefiċċji tas-superstiti, il-benefiċċji fil-każ ta’ inċidenti fuq il-post tax-xogħol u ta’ mard ikkaġunat mix-xogħol, l-allowances fil-każ ta’ mewt, il-benefiċċji tal-qgħad, il-benefiċċji tal-irtirar kmieni u l-benefiċċji tal-familja.
45      Skont l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 883/2004, dan japplika “wkoll” għall-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus imsemmija fl-Artikolu 70 ta’ dan ir-regolament.
46      F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi ddeterminat jekk l-allowance soċjali inkwistjoni fil-kawża prinċipali hijiex benefiċċju li jaqa’ taħt waħda mill-fergħat tas-sigurtà soċjali elenkati fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 883/2004 jew jekk din hijiex benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus, fis-sens tal-Artikolu 70 ta’ dan ir-regolament.
47      Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li benefiċċju jista’ jitqies li huwa “benefiċċju tas-sigurtà soċjali”, fis-sens tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 883/2004, sa fejn, minn naħa, dan jingħata, mingħajr ebda evalwazzjoni individwali u diskrezzjonali tal-bżonnijiet personali, lill-benefiċjarji abbażi ta’ sitwazzjoni legalment iddefinita u sa fejn, min-naħa l-oħra, dan huwa relatat ma’ wieħed mir-riskji elenkati espressament f’din id-dispożizzjoni (sentenza tat‑28 ta’ Ottubru 2021, ASGI et, C‑462/20, EU:C:2021:894, punt 25 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
48      Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-benefiċċji tax-xjuħija msemmija fl-Artikolu 3(1)(d) tar-Regolament Nru 883/2004, dawn huma kkaratterizzati essenzjalment mill-fatt li dawn huma intiżi li jiżguraw il-mezzi ta’ għajxien ta’ persuni li, meta jilħqu ċerta età, jitilqu mill-impjieg tagħhom u ma jibqgħux obbligati jqiegħdu ruħhom għad-dispożizzjoni tal-amministrazzjoni tal-impjieg (sentenza tas‑16 ta’ Settembru 2015, Il‑Kummissjoni vs Is‑Slovakkja, C‑361/13, EU:C:2015:601, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li allowance mħallsa bħala allowance addizzjonali mogħtija esklużivament lill-benefiċjarji ta’ pensjoni tal-irtirar u/jew tas-superstiti, li s-sorsi ta’ finanzjament tagħha jkunu l-istess bħal dawk previsti għall-finanzjament tal-pensjonijiet tal-irtirar u tas-superstiti u li tkun marbuta mal-pensjoni tal-irtirar billi tippermetti lill-benefiċjarji jissusidjaw il-bżonnijiet tagħhom filwaqt li tiggarantilhom għajnuna finanzjarja li tkun tippermettilhom possibbilment jieħdu xi btala, tista’ b’mod partikolari tiġi kklassifikata bħala “benefiċċju tax-xjuħija” fis-sens tal-Artikolu 3(1)(d) tar-Regolament Nru 883/2004 (sentenza tas‑16 ta’ Settembru 2015, Il‑Kummissjoni vs Is‑Slovakkja, C‑361/13, EU:C:2015:601, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
50      F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-allowance soċjali prevista fl-Artikolu 3(6) tal-Liġi Nru 335/1995 ma titħallasx esklużivament lill-benefiċjarji ta’ pensjoni tax-xjuħija, iżda hija intiża sabiex jiġi affrontat l-istat ta’ bżonn li jirriżulta mill-faqar li jkunu jinsabu fih il-persuni nieqsa minn riżorsi ekonomiċi adegwati, li, minħabba l-età tagħhom, titnaqqas il-kapaċità għax-xogħol tagħhom. Konsegwentement, tali allowance soċjali ma tikkostitwixxix benefiċċju tas-sigurtà soċjali, fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 47 ta’ din is-sentenza. F’dan ir-rigward, għandu jiġi ppreċiżat li tali allowance lanqas ma taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34(1) u (2) tal-Karta, li jirrigwarda l-benefiċċji tas-sigurtà soċjali.
51      Barra minn hekk, mill-istruttura tar-Regolament Nru 883/2004 jirriżulta li l-kunċett ta’ “benefiċċju tas-sigurtà soċjali” u dak ta’ “benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju” jeskludu reċiprokament lil xulxin u li benefiċċju li jissodisfa l-kundizzjonijiet għal benefiċċju tas-sigurtà soċjali ma jistax jiġi analizzat bħala benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u viċe versa (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑21 ta’ Frar 2006, Hosse, C‑286/03, EU:C:2006:125, punt 36).
52      Fit-tieni lok, skont l-Artikolu 70(2) tar-Regolament Nru 883/2004, “benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus” huwa benefiċċju li, qabelxejn, huwa intiż li jkopri b’mod supplimentari, sussidjarju jew sostituttiv, ir-riskji li jikkorrispondu għall-fergħat tas-sigurtà soċjali msemmija fl-Artikolu 3(1) ta’ dan ir-regolament, u li jiggarantixxi lill-persuni kkonċernati dħul minimu għall-għajxien fid-dawl tal-ambjent ekonomiku u soċjali fl-Istat Membru kkonċernat. Sabiex jaqa’ taħt il-klassifikazzjoni ta’ “benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus”, il-benefiċċju kkunsidrat għandu, sussegwentement, jiġi ffinanzjat esklużivament minn kontribuzzjonijiet fiskali obbligatorji intiżi li jkopru spejjeż pubbliċi ġenerali u l-kundizzjonijiet għall-għoti tal-benefiċċji u l-modalitajiet ta’ kalkolu tagħhom ma għandhom jiddependu minn ebda kontribuzzjoni f’dak li jirrigwarda l-benefiċjarji tagħhom. Barra minn hekk, jekk benefiċċju jitħallas bħala suppliment għal benefiċċju kontributorju, dan ma għandux jitqies, għal din ir-raġuni biss, bħala benefiċċju kontributorju. Fl-aħħar nett, il-benefiċċju kkonċernat għandu jkun inkluż fl-Anness X tal-imsemmi regolament.
53      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tqis li l-allowance soċjali inkwistjoni fil-kawża prinċipali taqa’ taħt il-kunċett ta’ “benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus”, fis-sens tal-Artikolu 70(2) tar-Regolament Nru 883/2004. Din l-allowance hija intiża, fil-fatt, li tiggarantixxi mezzi ta’ għajxien lil persuni li ma jkunux jistgħu jiżguraw l-għajxien tagħhom u hija s-suġġett ta’ finanzjament li ma jkunx jiddependi fuq kontribuzzjoni permezz tat-taxxa. Peress li l-imsemmija allowance hija barra minn hekk imsemmija fl-Anness X ta’ dan ir-regolament, din tissodisfa, konsegwentement, il-kundizzjonijiet previsti f’dan l-Artikolu 70(2).
54      Barra minn hekk, għandu jingħad ukoll li tali allowance taqa’ wkoll taħt il-kunċett ta’ “assistenza soċjali” fis-sens tal-Artikolu 70(1) tal-imsemmi regolament, fejn dan il-kunċett jirreferi għall-iskemi kollha ta’ għajnuna stabbiliti minn awtoritajiet pubbliċi, fuq livell nazzjonali, reġjonali jew dak lokali, li tirrikorri għalihom persuna li ma jkollhiex riżorsi suffiċjenti sabiex tissodisfa l-bżonnijiet bażiċi tagħha kif ukoll dawk tal-familja tagħha u li tissogra, minħabba f’hekk, li ssir, matul ir-residenza tagħha, piż fuq il-finanzi pubbliċi tal-Istat Membru ospitanti li jista’ jkollu konsegwenzi fuq il-livell globali tal-għajnuna li tkun tista’ tingħata minn dan l-Istat (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2015, Alimanovic, C‑67/14, EU:C:2015:597, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata).
55      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju setgħet ġustament tikklassifika l-allowance soċjali prevista fl-Artikolu 3(6) tal-Liġi Nru 335/1995 bħala “benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus”, fis-sens tal-Artikolu 70 tar-Regolament Nru 883/2004.
56      Peress li l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 883/2004 jipprevedi li dan ir-regolament japplika “wkoll” għal dawn it-tip ta’ benefiċċji, għandu jiġi eżaminat jekk dawn jaqgħux madankollu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98, li jirreferi esklużivament għall-“fergħat tas-sigurtà soċjali”.
57      L-ewwel nett, skont l-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98, din id-dispożizzjoni tagħmel riferiment, preċiżament, għad-definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, għall-“fergħat tas-sigurtà soċjali, kif definiti” mir-Regolament Nru 883/2004.
58      Issa, għalkemm, skont il-formulazzjoni tal-Artikolu 3(3) ta’ dan ir-regolament, dan japplika “wkoll” għall-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus, għandu jiġi kkonstatat li din id-dispożizzjoni tiddetermina esklużivament il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmi regolament, bla ħsara għad-definizzjoni ta’ dak tad-Direttiva 2011/98, hekk kif jirriżulta mill-formulazzjoni stess tal-Artikolu 12(1)(e) tagħha.
59      It-tieni nett, fir-rigward tal-interpretazzjoni sistematika tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98, għandu jiġi enfasizzat li l-benefiċċji tas-sigurtà soċjali u l-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus huma suġġetti għal skemi differenti skont id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 883/2004.
60      Qabelxejn, fir-rigward tal-kundizzjoni ta’ residenza għall-għoti ta’ dawn il-benefiċċji, filwaqt li l-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament jipprevedi l-esportabbiltà tal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali, peress li dawn għandhom jiġu pprovduti, taħt ċerti kundizzjonijiet, minn Stat Membru, inkluż meta l-benefiċjarju tagħhom ma jkunx jirrisjedi fit-territorju tiegħu, l-Artikolu 70(4) tal-imsemmi regolament jippreċiża li l-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus għandhom jingħataw esklużivament fl-Istat Membru li fih tkun tirrisjedi l-persuna kkonċernata u konformement mal-leġiżlazzjoni tiegħu.
61      Tali differenza fl-iskema hija bbażata, sussegwentement, fuq il-karatteristiċi distinti li għandhom dawn iż-żewġ tipi ta’ benefiċċji.
62      Għalhekk, minn naħa, filwaqt li l-finanzjament tal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali jiddependi mill-kontribuzzjonijiet imħallsa mill-ħaddiema u mill-persuni li jimpjegaw, il-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus huma ffinanzjati esklużivament minn kontribuzzjonijiet fiskali obbligatorji intiżi li jkopru spejjeż pubbliċi ġenerali.
63      Min-naħa l-oħra, hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 47 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li benefiċċju jista’ jitqies li jkun benefiċċju tas-sigurtà soċjali sa fejn dan jingħata, mingħajr ebda evalwazzjoni individwali u diskrezzjonali tal-bżonnijiet personali, lill-benefiċjarji abbażi ta’ sitwazzjoni legalment iddefinita u sa fejn dan ikun relatat ma’ wieħed mir-riskji elenkati espressament fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 883/2004.
64      Għall-kuntrarju, il-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus huma mogħtija, indipendentement minn kull perijodu ta’ xogħol imwettaq mill-benefiċjarji tagħhom, konformement mal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fih huma jirrisjedu, kif jipprevedi l-Artikolu 70(4) ta’ dan ir-regolament.
65      Hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punti 55 u 56 tal-konklużjonijiet tiegħu, billi llimita l-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tad-dritt għall-ugwaljanza fit-trattament stabbilit fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2011/98, il-leġiżlatur tal-Unjoni għażel espressament li ma jestendix dan id-dritt għall-benefiċċji li ma jistgħux jiġu kklassifikati bħala benefiċċji “tas-sigurtà soċjali” fis-sens tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 883/2004. Il-karatteristiċi differenti, esposti fil-punti 62 sa 64 ta’ din is-sentenza, ta’ dawn iż-żewġ tipi ta’ benefiċċji jiġġustifikaw il-fatt li, għalkemm il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98, dan ma huwiex il-każ fil-każ tal-benefiċċji speċjali li ma humiex kontributorji u li jingħataw fi flus.
66      Għaldaqstant, l-Istati Membri ma humiex meħtieġa, fir-rigward ta’ dawn il-benefiċċji speċjali, josservaw ir-regola ta’ ugwaljanza fit-trattament prevista f’din l-aħħar dispożizzjoni u jistgħu, għaldaqstant, jiddeċiedu li jissuġġettaw l-għoti ta’ tali benefiċċji liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi għall-issodisfar ta’ kriterju differenti minn dak applikabbli għaċ-ċittadini tagħhom, bħall-kriterju ta’ integrazzjoni, li l-osservanza tiegħu hija kkonfermata permezz taż-żamma ta’ permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul.
67      Fl-aħħar nett, tali interpretazzjoni tiggarantixxi l-koerenza bejn id-diversi status irrikonoxxuti liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi, hekk kif jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, abbażi tal-livell ta’ integrazzjoni tagħhom fl-Istat Membru ospitanti.
68      Fil-fatt, l-istatus ta’ resident għat-tul previst mid-Direttiva tal-Kunsill 2003/109/KE tal‑25 ta’ Novembru 2003 dwar l-istatus ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti għat-tul (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 272), jikkorrispondi għal-livell ta’ integrazzjoni l-iktar milħuq għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi u jiġġustifika li tiġi ggarantita lilhom l-ugwaljanza fit-trattament maċ-ċittadini tal-Istat Membru ospitanti, b’mod partikolari, f’dak li jirrigwarda s-sigurtà soċjali, l-għajnuna soċjali u l-protezzjoni soċjali (sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali) – Diskriminazzjoni indiretta), C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punt 46).
69      Sabiex jittieħed debitament inkunsiderazzjoni l-kriterju tat-tul ta’ residenza u l-konsegwenzi li jirriżultaw minnu f’dak li jirrigwarda l-livell ta’ integrazzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi, l-Artikolu 12(1) (e) tad-Direttiva 2011/98 ma jistax jipprekludi lill-Istati Membri milli jissuġġettaw l-għoti ta’ benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus, li, hekk kif ġie enfasizzat fil-punt 54 ta’ din is-sentenza, għandu wkoll in-natura ta’ benefiċċju ta’ għajnuna soċjali, għal kundizzjoni ta’ tul ta’ residenza.
70      It-tielet nett, l-interpretazzjoni adottata fil-punt 66 ta’ din is-sentenza hija kkonfermata mill-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2011/98.
71      Minn naħa, għandu jitfakkar li, hekk kif jirriżulta mill-premessa 19 ta’ din id-direttiva, din hija intiża li toħloq kundizzjonijiet minimi ekwivalenti fl-Unjoni kollha, billi tippreċiża l-oqsma li fihom għandha tiġi żgurata l-ugwaljanza fit-trattament bejn iċ-ċittadini ta’ Stat Membru u ċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi.
72      Hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punt 68 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-leġiżlatur tal-Unjoni speċifika espliċitament u b’mod eżawrjenti l-oqsma li fihom kellha tapplika r-regola ta’ ugwaljanza fit-trattament prevista fl-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98.
73      Min-naħa l-oħra, skont il-premessa 2 ta’ din id-direttiva, “l-Unjoni Ewropea għandha tiżgura trattament ġust għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li qed jirrisjedu legalment fit-territorju tal-Istati Membri u [...] politika ta’ integrazzjoni aktar qawwija għandu jkollha l-għan li tagħtihom drittijiet u obbligi kumparabbli ma’ dawk taċ-ċittadini tal-Unjoni”.
74      Fid-dawl tal-għan ta’ approssimazzjoni tad-drittijiet u tal-obbligi taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi ma’ dawk taċ-ċittadini tal-Unjoni, għandu jiġi rrilevat li, fir-rigward ta’ dawn tal-aħħar, l-Artikolu 24(2) tad-Direttiva 2004/38 jippermetti lill-Istati Membri jissuġġettaw l-ibbenefikar mill-benefiċċji ta’ għajnuna soċjali għall-kundizzjoni li dawn iċ-ċittadini jkollhom dritt ta’ residenza permanenti fit-territorju tagħhom, miksub wara perijodu ta’ residenza kontinwa ta’ ħames snin f’dan it-territorju.
75      Fil-fatt, fir-rigward tal-aċċess għal dawn it-tip ta’ benefiċċji, ċittadin tal-Unjoni jista’ jitlob jibbenefika mill-ugwaljanza fit-trattament maċ-ċittadini tal-Istat Membru ospitanti biss jekk ir-residenza tiegħu fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru tkun tosserva l-kundizzjonijiet stabbiliti mid-Direttiva 2004/38 (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, The Department for Communities in Northern Ireland, C‑709/20, EU:C:2021:602, punt 75 u l-ġurisprudenza ċċitata).
76      F’dawn iċ-ċirkustanzi, applikazzjoni tar-regola ta’ ugwaljanza fit-trattament prevista fl-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98 li tkun twassal sabiex jiġi eskluż ir-rekwiżit relatat mat-tul ta’ residenza taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi previst mil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru għall-finijiet tal-għoti ta’ benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus li għandu wkoll in-natura ta’ benefiċċju ta’ assistenza soċjali jkollha l-effett li jiġi rrikonoxxut lil dawn iċ-ċittadini trattament iktar favorevoli minn dak mogħti liċ-ċittadini tal-Unjoni.
77      Issa, tali konsegwenza tkun tmur lil hinn mill-għan stabbilit fil-premessa 2 tad-Direttiva 2011/98, li jikkonsisti fir-rikonoxximent liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi ta’ drittijiet u ta’ obbligi paragunabbli għal dawk taċ-ċittadini tal-Unjoni.
78      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, hemm lok li r-risposta għad-domanda magħmula tkun li l-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva 2011/98 għandu jiġi interpretat fis-sens li dan ma japplikax għal benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus, fis-sens tal-Artikolu 70 tar-Regolament Nru 883/2004, u, għaldaqstant, li dan ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-għoti, liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi msemmija fl-Artikolu 3(1)(b) u (ċ), ta’ din id-direttiva, ta’ tali benefiċċju fil-forma ta’ allowance soċjali intiża għall-persuni li jkollhom iktar minn 65 sena (mill‑1 ta’ Jannar 2019, iktar minn 67 sena) li jkunu jinsabu f’sitwazzjoni ekonomika prekarja u li jkollhom kapaċità ta’ xogħol limitata minħabba l-età tagħhom, għall-kundizzjoni li huma jkollhom permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul.
Fuq l-ispejjeż
79      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 12(1)(e) tad-Direttiva (UE) 2011/98 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar proċedura ta’ applikazzjoni unika għal permess uniku għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi sabiex jirrisjedu u jaħdmu fit-territorju ta’ Stat Membru u dwar ġabra komuni ta’ drittijiet għal ħaddiema ta’ pajjiżi terzi residenti legalment fi Stat Membru,
għandu jiġi interpretat fis-sens:
li dan ma japplikax għal benefiċċju speċjali li ma huwiex kontributorju u li jingħata fi flus, fis-sens tal-Artikolu 70 tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali, kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 988/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009, u, għaldaqstant, li dan ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-għoti, liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi msemmija fl-Artikolu 3(1)(b) u (ċ), ta’ din id-direttiva, ta’ tali benefiċċju fil-forma ta’ allowance soċjali intiża għall-persuni li jkollhom iktar minn 65 sena (mill‑1 ta’ Jannar 2019, iktar minn 67 sena) li jkunu jinsabu f’sitwazzjoni ekonomika prekarja u li jkollhom kapaċità ta’ xogħol limitata minħabba l-età tagħhom, għall-kundizzjoni li huma jkollhom permess ta’ residenza tal-Unjoni għal residenti għat-tul.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: it-Taljan.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.