Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
23 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva tal-Kunsill 2012/29/UE – Standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità – Artikoli 6, 10, u 18 – Dritt li jingħataw informazzjoni dwar il-każ tagħhom u dritt għal smigħ – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi rimedju straordinarju, għall-benefiċċju tal-persuna kkundannata in absentia, intiż sabiex jinkiseb l-annullament tad-deċiżjoni ta’ kundanna li saret definittiva – Assenza ta’ rikonoxximent tad-dritt tal-vittma li tiġi informata bil-preżentata ta’ dan ir-rikors straordinarju u bid-dritt li tipparteċipa fil-proċedura relatata miegħu – Direttiva (UE) 2016/343 – Preżunzjoni ta’ innoċenza u dritt li wieħed ikun preżenti fil-proċess tiegħu fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali – Artikoli 8 u 9 – Dritt għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor li jippermetti evalwazzjoni ġdida tal-mertu tal-kawża – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għal smigħ xieraq – Artikolu 54 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali – Projbizzjoni ta’ abbuż tad-dritt”
Fil-Kawża C‑24/26 PPU [Casotta] (i)
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tas‑7 ta’ Jannar 2026, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑22 ta’ Jannar 2026, fil-proċeduri kriminali kontra
CV,
fil-preżenza ta’:
Procuratore generale presso la Corte d’appello di Roma,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn I. Jarukaitis, President tal-Awla, M. Condinanzi, N. Jääskinen (Relatur), R. Frendo u A. Kornezov, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: E. Sartori, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑18 ta’ Marzu 2026,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
għall-Gvern Taljan, minn S. Fiorentino, bħala aġent, assistit minn M.M. Greco, vice avvocato generale, E. Feola u A. Trimboli, avvocati dello Stato,
għall-Kummissjoni Ewropea, minn F. Tomat, J. Vondung u I. Zaloguin, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑16 ta’ April 2026,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva 2012/29/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2012 li tistabbilixxi standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità, u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2001/220/ĠAI (ĠU 2012, L 315, p. 57), tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva (UE) 2016/343 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2016 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali (ĠU 2016, L 65, p. 1), kif ukoll tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), moqrija flimkien mal-Artikoli 6 u 17 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fondamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ rikors straordinarju, ippreżentat minn CV wara l-kundanna tiegħu in absentia għal piena li ċċaħħad il-libertà ta’ ħames snin u tliet xhur kif ukoll għal multa ta’ EUR 1 500 għal feriti aggravati u serq aggravat bi vjolenza, intiż sabiex jinkiseb l-annullament tad-deċiżjoni ta’ kundanna li saret definittiva u għall-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt internazzjonali
3        L-Artikolu 6 tal-KEDB, intitolat “Id-dritt għal proċediment ġust”, jipprevedi:
“(1)      Fid-determinazzjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta’ xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b’liġi. [...]
(2)      Kull min ikun akkużat b’reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm ma jiġix pruvat ħati skont il-liġi.
(3)      Kull min ikun akkużat b’reat kriminali għandu d-drittijiet minimi li ġejjin:
a)      li jkun infurmat minnufih, b’lingwa li jifhem u fid-dettal, dwar in-natura u r-raġuni tal-akkuża kontra tiegħu;
b)      li jkollu żmien u faċilitajiet xierqa għall-preparazzjoni tad-difiża tiegħu;
ċ)      li jiddefendi ruħu persunalment jew permezz ta’ assistenza legali magħżula minnu stess jew, jekk ma jkollux mezzi biżżejjed li jħallas l-assistenza legali, din għandha tingħata lilu b’xejn meta l-interessi tal-ġustizzja jeħtieġu hekk;
d)      li jeżamina jew li jara li jiġu eżaminati xhieda kontra tiegħu u li jottjeni l-attendenza u l-eżami ta’ xhieda favur tiegħu taħt l-istess kundizzjonijiet bħax-xhieda kontra tiegħu;
e)      li jkollu assistenza b’xejn ta’ interpretu jekk ma jkunx jifhem jew jitkellem il-lingwa użata fil-qorti”.
4        L-Artikolu 17 tal-KEDB, intitlolat “Projbizzjoni tal-abbuż tad-drittijiet”, jipprovdi:
“Ebda ħaġa li hemm f ‘din il-Konvenzjoni ma għandha tiġi interpretata li xi Stat, grupp jew persuna għandha xi dritt li tidħol f’xi attivita` jew tagħmel xi att maħsub biex jeqred xi wieħed mid-drittijiet u millibertajiet kontemplati f’din il-Konvenzjoni jew biex tillimitahom aktar minn dak provdut fil-Konvenzjoni.”
Id-dritt tal-Unjoni
Il-Karta
5        L-Artikolu 47 tal-Karta, intitolat, “Id-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali”, jipprevedi:
“Kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha garantiti mil-liġi ta’ l-Unjoni jiġu vjolati għandha d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan l-Artikolu.
Kull persuna għandha d-dritt għal smigħ ġust u pubbliku fi żmien raġjonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi. Kull persuna għandu jkollha l-possibbiltà li tieħu parir, ikollha difiża u tkun irrappreżentata.
Għandha tingħata għajnuna legali lil dawk li ma jkollhomx mezzi biżżejjed, fil-każijiet fejn din l-għajnuna hija meħtieġa sabiex jiġi żgurat aċċess effettiv għall-ġustizzja.”
6        L-Artikolu 54 tal-Karta, intitlolat “Il-projbizzjoni ta’ abbuż tad-dritt”, jipprovdi:
“L-ebda dispożizzjoni ta’ din il-Karta m’għandha tiġi interpretata b’mod li timplika dritt li ssir attività jew isir xi att li hu intiż biex jeqred xi dritt jew libertà rikonoxxuti f’din il-Karta jew biex jillimitahom b’mod aktar estiż minn kif previst f’din il-Karta.”
Id-Direttiva 2012/29
7        Il-premessi 11, 20, 26 u 58 tad-Direttiva 2012/29 huma redatti kif ġej:
“(11)      Din id-Direttiva tistipula regoli minimi. L-Istati Membri jistgħu jestendu d-drittijiet stipulati f’din id-Direttiva bil-għan li jipprovdu livell ogħla ta’ protezzjoni.
[...]
(20)      Ir-rwol tal-vittmi fis-sistema tal-ġustizzja kriminali u l-possibbiltà li huma jieħdu sehem attiv fil-proċedimenti kriminali jvarja minn Stat Membru għall-ieħor, skont is-sistema nazzjonali, u jiġu ddeterminati minn wieħed jew aktar mill-kriterji li ġejjin: jekk is-sistema nazzjonali tipprevedix status legali bħala parti għall-proċedimenti kriminali; jekk il-vittma tkunx taħt rekwiżit legali jew tkun mitluba tieħu sehem attiv fil-proċedimenti kriminali, per eżempju bħala xhieda; u/jewjekk il-vittma tkunx legalment intitolata skont il-liġi nazzjonali li tieħu sehem attiv fil-proċedimenti kriminali u tkun qed tfittex li tagħmel dan, fejn is-sistema nazzjonali ma tipprevedix li l-vittmi jkollhom status legali bħala parti għall-proċedimenti kriminali. L-Istati Membri għandhom jiddeterminaw liema minn dawk il-kriterji japplikaw biex jiġi ddeterminat l-ambitu tad-drittijiet stipulati f’din id-Direttiva, fejn ikun hemm referenzi għar-rwol tal-vittma fis-sistema tal-ġustizzja kriminali rilevanti.
[...]
(26)      Meta tingħata l-informazzjoni, għandu jingħata biżżejjed dettall biex jiġi żgurat li l-vittmi jiġu trattati b’rispett u biex dawn ikunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar is-sehem tagħhom fil-proċedimenti. F’dan ir-rigward, l-informazzjoni li tippermetti lill-vittma tkun taf dwar l-istat attwali ta’ kwalunkwe proċediment hija partikolarment importanti. Dan huwa rilevanti bl-istess mod għall-informazzjoni li tippermetti lill-vittma tiddeċiedi jekk għandhiex tressaq talba għal reviżjoni ta’ deċiżjoni li ma jiġix mixli l-awtur.
[...]
(33)      Vittmi li ġew identifikati bħala vulnerabbli għal vittimizzazzjoni sekondarja u ripetuta, intimidazzjoni u ritaljazzjoni għandhom jingħataw il-miżuri adatti biex jipproteġuhom matul il-proċedimenti kriminali. In-natura eżatta ta' tali miżuri għandha tiġi determinata permezz tal-valutazzjoni individwali, b'kont meħud tax-xewqa tal-vittma. Sa fejn kwalunkwe tali miżura għandha tiġi determinata mingħajr preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża u f'konformità mar-regoli tad-diskrezzjoni ġudizzjarja. It-tħassib u l-biża' tal-vittmi b'rabta mal-proċedimenti għandhom ikunu fattur ewlieni fid-determinazzjoni ta’ jekk ikunux jeħtieġu xi mizura partikolari.”
8        Skont l-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva, intitolat “Objettivi”:
“L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li tiżgura li vittmi tal-kriminalità, jirċievu informazzjoni, appoġġ u protezzjoni xierqa u li jkunu jistgħu jipparteċipaw fil-proċedimenti kriminali.
[…]”
9        L-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Dritt li jingħataw informazzjoni dwar il-każ tagħhom”, jipprovdi:
“(1)      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittmi jiġu notifikati mingħajr dewmien żejjed bid-dritt tagħhom li jirċievu l-informazzjoni li ġejja dwar il-proċedimenti kriminali mibdija bħala riżultat tal-ilment fir-rigward ta’ reat kriminali mġarrab mill-vittma u li, fuq talba, huma jirċievu tali informazzjoni:
a)      kwalunkwe deċiżjoni li ma tkomplix jew li ttemm investigazzjoni jew li ma tixlix l-awtur ta’ ksur;
b)      il-ħin u l-post tal-proċess, u n-natura tal-akkużi kontra l-awtur ta’ ksur.
(2)      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, f’konformità mar-rwol tagħhom fis-sistema tal-ġustizzja kriminali rilevanti, il-vittmi jiġu notifikati mingħajr dewmien żejjed bid-dritt tagħhom li jirċievu l-informazzjoni li ġejja dwar il-proċedimenti kriminali mibdija bħala riżultat tal-ilment fir-rigward ta’ reat kriminali mġarrab mill-vittma u li, fuq talba, jirċievu tali informazzjoni:
a)      kwalunkwe sentenza finali fi proċess;
b)      informazzjoni li tippermetti lill-vittma li tkun mgħarrfa bis-sitwazzjoni tal-proċedimenti kriminali, sakemm f’każijiet eċċezzjonali tali notifika ma taffettwax ħażin it-trattament tal-każ.
(3)      Informazzjoni prevista taħt il-paragrafu 1(a) u l-paragrafu2(a) għandha tinkludi raġunijiet jew sommarju ta’ raġunijiet għad-deċiżjoni inkwistjoni, ħlief fil-każ ta’ deċiżjoni ta ġuri jew deċiżjoni fejn ir-raġunjiet huma kunfidenzjali f’liema każijiet ir-raġunijiet ma jingħatawx bħala kwistjoni tal-liġi nazzjonali.
(4)      Ix-xewqa tal-vittmi dwar jekk jixtiqux li jingħataw informazzjoni għandha torbot lill-awtorità kompetenti, ħlief jekk dik l-informazzjoni jkollha tiġi pprovduta minħabba l-intitolament tal-vittma għal parteċipazzjoni attiva fil-proċedimenti kriminali. L-Istati Membri għandhom iħallu l-vittmi jimmodifikaw ix-xewqa tagħhom fi kwalunkwe żmien, u mbagħad għandhom joħduha inkunsiderazzjoni.
(5)      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittmi jingħataw l-opportunità li jiġu notifikati, mingħajr dewmien mhux meħtieġ, meta l-persuna miżmuma f’kustodja, mixlija jew ikkundannata għal reati kriminali li jikkonċernawhom tinħeles jew tkun ħarbet mid-detenzjoni. L-Istati Membri għandhom jiżguraw lil-vittmi jiġu informati bi kwalunkwe miżura maħruġa għall-protezzjoni tagħhom f’każ ta’ rilaxx jew ħarba tal-awtur ta’ ksur.
(6)      Il-vittmi għandhom, fuq talba, jingħataw l-informazzjoni prevista fil-paragrafu 2, tal-inqas f’każijiet fejn hemm periklu jew riskju identifikat għalihom, sakemm ma jkunx hemm riskju identifikat ta’ ħsara għall-awtur ta’ ksur li jirriżulta min-notifika.”
10      L-Artikolu 10 tal-istess direttiva, intitolat “Id-dritt li wieħed jinstema’”, jipprevedi:
“(1)      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittmi jistgħu jinstemgħu waqt il-proċedimenti kriminali u jkunu jistgħu jipprovdu xhieda. Fejn il-vittma li tkun għadha tfal tkun ser tinstema’, għandha titqies l-età u l-maturità tagħha.
(2)      Ir-regoli proċedurali li taħthom il-vittmi jistgħu jinstemgħu waqt il-proċedimenti kriminali u jistgħu jipprovdu xhieda għandhom ikunu determinati mil-liġi nazzjonali.”
11      L-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29, bit-titolu “Dritt għal protezzjoni”, huwa fformulat kif ġej:
“Bla preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun hemm miżuri disponibbli għall-protezzjoni tal-vittmi u l-membri tal-familja tagħhom minn vitimizzazzjoni sekondarja u repetuta, minn intimidazzjoni u minn ritaljazzjoni, inkluż kontra r-riskju ta’ ħsara emozzjonali jew psikoloġika, u għall-protezzjoni tad-dinjità tal-vittmi waqt l-interrogazzjoni u meta jagħtu x-xhieda tagħhom. Meta meħtieġ, tali miżuri għandhom jikludu wkoll proċeduri stabbiliti taħt il-liġi nazzjonali għall-protezzjoni fiżika tal-vittmi u l-membri tal-familja tagħhom.”
Id-Direttiva 2016/343
12      Il-premessi 9, 33, 38 u 48 tad-Direttiva 2016/343 jistipulaw:
“(9)      L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li ttejjeb id-dritt ta’ proċess ġust fi proċedimenti kriminali billi tistabbilixxi regoli minimi komuni dwar ċerti aspetti tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess.
[...]
(33)      Id-dritt għal proċess ġust huwa wieħed mill-prinċipji bażiċi f’soċjetà demokratika. Id-dritt ta’ persuni suspettati u akkużati li jkunu preżenti waqt il-proċess huwa bbażat fuq dak id-dritt u għandu jiġi żgurat fl-Unjoni [Ewropea] kollha.
[...]
(38)      Meta jkun qed jitqies jekk il-mod kif l-informazzjoni tingħata hux biżżejjed biex jiżgura l-għarfien tal-persuna dwar il-proċess, għandha tingħata wkoll, jekk ikun xieraq, attenzjoni partikolari lid-diliġenza eżerċitata mill-awtoritajiet pubbliċi biex jinfurmaw lill-persuna kkonċernata u lid-diliġenza eżerċitata mill-persuna kkonċernata sabiex tirċievi l-informazzjoni indirizzata lilha.
[…]
(48)      Ladarba din id-Direttiva tistabbilixxi regoli minimi, l-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jestendu d-drittijiet stabbiliti f’din id-Direttiva sabiex jipprovdu livell ogħla ta’ protezzjoni. Il-livell ta’ protezzjoni pprovdut mill-Istati Membri qatt ma għandu jkun inqas mill-istandards previsti mill-Karta jew mill-KEDB, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.”
13      L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Suġġett”, jipprevedi:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi regoli minimi komuni dwar:
a)      ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza fi proċedimenti kriminali;
b)      id-dritt li wieħed ikun preżenti fil-proċess fi proċedimenti kriminali.”
14      L-Artikolu 8 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Id-dritt li persuna tkun preżenti waqt il-proċess”, jipprovdi:
“(1)      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni suspettati jew akkużati jkollhom id-dritt li jkunu preżenti fil-proċess tagħhom.
(2)      L-Istati Membri jistgħu jipprevedu li proċess li jista’ jirriżulta f’deċiżjoni dwar il-ħtija jew l-innoċenza ta’ persuna suspettata jew akkużata jista’ jsir fl-assenza tiegħu jew tagħha, sakemm:
a)      il-persuna suspettata jew akkużata tkun ġiet infurmata fi żmien debitu dwar il-proċess u dwar il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra; jew
b)      il-persuna suspettata jew akkużata, li tkun ġiet infurmata bil-proċess, hija rrappreżentata minn avukat, li ġie magħżul mill-persuna suspettata jew akkużata jew maħtur mill-Istat.
(3)      Deċiżjoni li tingħata skont il-paragrafu 2 tista’ tiġi esegwita kontra l-persuna kkonċernata.
(4)      Fejn l-Istati Membri jipprevedu l-possibbiltà ta’ proċessi fl-assenza ta’ persuni suspettati jew akkużati iżda ma tkunx possibbli l-konformità mal-kundizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu minħabba li persuna suspettata jew akkużata ma tistax tinstab minkejja li jkunu saru sforzi raġonevoli, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu li xorta waħda tista’ tingħata deċiżjoni u tiġi esegwita. F’dak il-każ, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li meta persuni suspettati jew akkużati jiġu infurmati bid-deċiżjoni, b’mod partikolari meta dawn jinqabdu, huma jiġu wkoll infurmati dwar il-possibbiltà li jikkontestaw id-deċiżjoni u dwar id-dritt għal proċess mill-ġdid jew dwar rimedji legali oħra, f’konformità mal-Artikolu 9.
(5)      Dan l-Artikolu għandu jkun mingħajr preġudizzju għar-regoli nazzjonali li jipprevedu li l-imħallef jew il-qorti kompetenti jistgħu jeskludu lil persuna suspettata jew akkużata temporanjament mill-proċess fejn ikun meħtieġ sabiex jiġi żgurat li l-proċedimenti kriminali jitmexxew korrettament, sakemm dan jikkonforma mad-drittijiet tad-difiża.
(6)      Dan l-Artikolu għandu jkun mingħajr preġudizzju għar-regoli nazzjonali li jipprovdu biex il-proċedimenti jew ċerti stadji tagħhom isiru bil-miktub, sakemm dan jikkonforma mad-dritt ta’ proċess ġust.”
15      L-Artikolu 9 tal-istess direttiva, intitolat “Id-dritt għal proċess mill-ġdid”, jistipula:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li fejn persuni suspettati jew akkużati ma kinux preżenti fil-proċess tagħhom u l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 8(2) ma ġewx sodisfatti, huma jkollhom id-dritt għal proċess mill-ġdid, jew għal rimedju legali ieħor, li jippermetti eżami mill-ġdid tal-merti tal-kawża, inkluż l-eżami ta’ evidenza ġdida, u li jista’ jwassal għall-annullament tad-deċiżjoni oriġinali. F’dan ir-rigward, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li dawk il-persuni suspettati u akkużati jkollhom id-dritt li jkunu preżenti, jipparteċipaw b’mod effikaċi, f’konformità mal-proċeduri taħt id-dritt nazzjonali, u li jeżerċitaw id-drittijiet tad-difiża.”
Id-dritt Taljan
16      L-Artikolu 420-bis tad-decreto del Presidente della Repubblica n. 447 – Approvazione del codice di procedura penale (id-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 447 li japprova l-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali) tat‑22 ta’ Settembru 1988 (GURI Nru 250 tal‑24 ta’ Ottubru 1988, Suppliment Ordinarju Nru 92) (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali”), kif emendat bid-decreto legislativo n. 150, Attuazione della legge 27 settembre 2021, n. 134, recante delega al Governo per l’efficienza del processo penale, nonchè in materia di giustizia riparativa e disposizioni per la celere definizione dei procedimenti giudiziari (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 150 dwar l-Implimentazzjoni tal-Liġi tas‑27 ta’ Settembru 2021, Nru 134, dwar Delega lill-Gvern għall-Effikaċja tal-Proċedura Kriminali kif ukoll fil-Qasam tal-Ġustizzja Restorattiva u ta’ Dispożizzjonijiet li Jippermettu s-Soluzzjoni Rapida tal-Proċeduri Ġudizzjarji) tal‑10 ta’ Ottubru 2022 (GURI Nru 243 tas‑17 ta’ Ottubru 2022, Suppliment Ordinarju Nru 38), intitolat “Assenza tal-persuna akkużata”, jipprevedi:
“(1)      Jekk il-persuna akkużata, libera jew detenuta, ma tkunx preżenti għas-seduta, il-qorti għandha tiddeċiedi fl-assenza tagħha:
a)      meta l-persuna akkużata tkun ġiet imħarrka sabiex tidher permezz ta’ notifika tal-att personalment jew lil persuna espressament awtorizzata minnha sabiex tiġbor l-att;
b)      meta l-persuna akkużata tkun espressament irrinunzjat milli tidher jew, minħabba impediment fis-sens tal-Artikolu 420-ter, tkun irrinunzjat espressament milli tinvokah.
(2)      Il-qorti għandha tiddeċiedi wkoll fl-assenza tal-persuna akkużata meta tqis li huwa stabbilit li din tal-aħħar kienet effettivament taf bil-proċess u li l-assenza tagħha fis-seduta hija r-riżultat ta’ għażla volontarja u informata. Għal dan l-għan, il-qorti għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-modalitajiet tan-notifika, l-atti mwettqa mill-persuna akkużata qabel is-seduta, il-ħatra ta’ avukat u kull ċirkustanza rilevanti oħra.
(3)      Il-qorti għandha tiddeċiedi fl-assenza tal-persuna akkużata anki barra mill-każijiet imsemmija fil-paragrafi 1 u 2, meta l-persuna akkużata tkun ġiet iddikjarata li ħarbet jew tkun evitat volontarjament, bi kwalunkwe mod ieħor, li jkollha għarfien tal-proċess.
(4)      Fil-każijiet previsti fil-paragrafi 1, 2 u 3, il-qorti għandha tiddikjara lill-persuna akkużata assenti. Sakemm ma jkunx previst mod ieħor mil-liġi, il-persuna akkużata ddikjarata assenti għandha tkun irrappreżentata mill-avukat tagħha.
(5)      Minbarra l-każijiet previsti fil-paragrafi 1, 2 u 3, qabel ma tkompli l-proċedura konformement mal-Artikolu 420-quater, il-qorti għandha tipposponi s-seduta u tordna li l-avviż imsemmi fl-Artikolu 419, it-talba għal rinviju quddiem qorti u l-proċess verbal tas-seduta jiġu nnotifikati personalment lill-persuna akkużata mill-Pulizija tal-qasam Kriminali.
(6)      Id-digriet li jikkonstata l-assenza tal-persuna akkużata għandu jiġi annullat, anki ex officio jekk, qabel id-deċiżjoni, il-persuna akkużata tidher. Għandu jingħata terminu ġdid lill-persuna akkużata sabiex teżerċita l-possibbiltajiet li hija tkun ġiet imċaħħda minnhom:
a)      jekk hija tipprovdi l-prova li, minħabba każ fortuwitu, forza maġġuri jew impediment leġittimu ieħor, hija kienet fl-impossibbiltà assoluta li tidher fi żmien xieraq sabiex teżerċita l-possibbiltajiet li hija ġiet imċaħħda minnhom u li hija ma setgħetx tibgħat fi żmien xieraq il-prova tal-impediment mingħajr ħtija min-naħa tagħha;
b)      jekk, fil-każijiet previsti fil-paragrafi 2 u 3, hija tipproduċi l-prova li hija effettivament ma kellhiex għarfien tal-kawża u li ma setgħetx tintervjeni, mingħajr ħtija min-naħa tagħha, fi żmien xieraq sabiex teżerċita d-drittijiet li ġiet imċaħħda minnhom;
c)      jekk jidher, fi kwalunkwe każ, li l-kundizzjonijiet sabiex titkompla l-proċedura ma ġewx issodisfatti.
(7)      Minbarra l-każ previst fil-paragrafu 6, jekk jirriżulta li l-kundizzjonijiet għat-tkomplija tal-proċedura in absentia ma kinux issodisfatti, il-qorti għandha tirrevoka, anki ex officio, id-digriet li jikkonstata l-assenza tal-persuna akkużata u għandha tiddeċiedi skont il-paragrafu 5.”
17      L-Artikolu 629-bis ta’ dan il-kodiċi jipprovdi:
“(1)      Minbarra l-każijiet irregolati mill-Artikolu 628-bis, il-persuna kkundannata jew li hija s-suġġett ta’ miżura preventiva bis-saħħa ta’ sentenza li tkun kisbet l-awtorità ta’ res judicata li fir-rigward tagħha tkun ingħatat deċiżjoni in absentia tista’ tikseb l-annullament ta’ dik is-sentenza jekk hija tipprova li hija ġiet iddikjarata assenti minkejja li l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 420-bis ma kinux issodisfatti, u li hija ma setgħetx tappella mid-deċiżjoni fit-termini [stabbiliti] mingħajr nuqqas min-naħa tagħha, sakemm ma jirriżultax li hija effettivament kellha għarfien taż-żamma tal-proċess qabel l-għoti tas-sentenza.
(2)      It-talba, taħt piena ta’ inammissibbiltà, għandha titressaq personalment mill-persuna kkonċernata jew minn avukat b’mandat speċjali, f’terminu ta’ tletin jum minn meta ssir taf bis-sentenza, quddiem il-qorti tal-appell li fil-ġurisdizzjoni tagħha tinsab il-qorti li tat is-sentenza.
(3)      Il-qorti tal-appell għandha tiddeċiedi skont l-Artikolu 127 u, jekk tilqa’ t-talba, għandha tannulla s-sentenza u tordna t-trażmissjoni tal-proċess lill-qorti kompetenti fl-istadju tal-fażi jew tal-grad li fih tkun seħħet in-nullità.
[...]”
Il-proċedura fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
18      Fit‑2 ta’ April 2022, CV inqabad in flagrante delicto f’Ruma (l-Italja) għal ġrieħi aggravati u serq aggravat minn uffiċjali tal-pulizija ġudizzjarja. Waqt dan l-arrest, CV ħatar u qabbad avukat sabiex jiżgura d-difiża tiegħu.
19      Fl‑4 ta’ April 2022, waqt is-seduta quddiem it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma, l-Italja) għall-konferma tal-arrest tiegħu, CV iddikjara li, għalkemm kien irreġistrat fir-reġistru tal-persuni fiżiċi bħala ddomiċiljat għand ommu fi Sqallija, huwa kien ilu jirrisjedi b’mod stabbli f’Ruma għal ħames snin. Huwa ppreċiża li l-post ta’ residenza tiegħu kien jinsab fil-bini ta’ kċina tal-foqra ġestita minn assoċjazzjoni karitattiva u li l-atti proċedurali kellhom jintbagħtu lilu f’dan l-indirizz.
20      Fi tmiem din is-seduta, peress li l-arrest ta’ CV ma ġiex ikkonfermat, il-Giudice per le indagini preliminari presso il Tribunale ordinario di Roma (l-Imħallef tal-Investigazzjonijiet Preliminari fi ħdan il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma, l-Italja), fuq talba tal-Pubblico ministero (l-Uffiċċju tal-Prosekutur, l-Italja), bagħat lil CV lura quddiem it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma), sedenti f’kulleġġ ġudikanti, għal sentenza immedjata stabbilita għas-seduta tal‑4 ta’ Ottubru 2022.
21      Fid‑9 ta’ Mejju 2022, uffiċjali tal-pulizija marru fl-indirizz indikat minn CV bħala l-post ta’ residenza tiegħu f’Ruma, sabiex jipproċedu bil-komunikazzjoni tad-digriet għal sentenza immedjata. Peress li l-persuna kkonċernata ma nstabitx f’dan l-indirizz, huma ħallew din i-komunikazzjoni ma’ waħda mill-persuni responsabbli għall-ġestjoni tal-assoċjazzjoni karitattiva kkonċernata. Din il-persuna ddikjarat li CV kien preżenti fl-imsemmi indirizz jumejn qabel u wiegħdet li kienet ser tħalli d-digriet għal sentenza immedjata fil-kaxxa postali personali ta’ dan tal-aħħar.
22      Fl‑4 ta’ Ottubru 2022, id-digriet għal sentenza immedjata ġie kkomunikat, permezz ta’ posta elettronika ċċertifikata, lill-avukat maħtur minn CV, għar-raġuni li l-post ta’ residenza indikat minn CV ma kienx xieraq għal dan l-għan.
23      Matul is-seduta tal‑4 ta’ Ottubru 2022, minħabba li l-avukat ta’ CV kien irrinunzja l-mandat tiegħu minħabba li ma setax jillokalizzah, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ħatret avukat ieħor bħala difensur maħtur ex officio.
24      Fi tmiem din is-seduta, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ikkonstatat li d-digriet għal sentenza immedjata ma kienx ġie kkomunikat lil CV u, konsegwentement, bagħtet il-proċess lura lir-Reġistru sabiex issir komunikazzjoni ġdida ta’ dan id-digriet.
25      Mill-informazzjoni li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jsegwi li, fit‑30 ta’ Diċembru 2022, daħal fis-seħħ id-Digriet Leġiżlattiv Nru 150 tal‑10 ta’ Ottubru 2022, li ssostitwixxa kompletament l-Artikolu 420‑bis preċedenti tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali b’dispożizzjoni ġdida li tipprevedi li l-proċedura ma tistax titkompla fl-assenza tal-persuna kkonċernata, ħlief meta l-kundizzjonijiet stabbiliti f’din id-dispożizzjoni jkunu ssodisfatti, b’mod partikolari meta din tkun irċeviet komunikazzjoni tal-att li jinkludi t-taħrika sabiex tidher personalment jew għand persuna li lilha tkun espressament fdat il-ġabra tal-att, jew inkella meta hija tkun irrinunzjat espressament milli tidher. Barra minn hekk, skont il-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu 420-bis, il-proċeduri kriminali jistgħu jitkomplew ukoll fl-assenza tal-persuna kkonċernata jekk din tal-aħħar tkun ġiet iddikjarata li ħarbet jew tkun volontarjament evitat, bi kwalunkwe mod ieħor, li jkollha għarfien tal-proċedura pendenti.
26      Waqt is-seduta tas‑17 ta’ Jannar 2023, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ikkonstatat li kien hemm lok li l-persuna kkonċernata tiġi mfittxija peress li ma kienx ġie stabbilit li CV kellha effettivament għarfien tal-proċeduri kriminali mibdija kontriha.
27      Wara din is-seduta, uffiċjali tal-pulizija muniċipali ta’ Ruma ppruvaw mingħajr suċċess jikkuntattjaw lil CV kemm fl-indirizz indikat minn dan tal-aħħar bħala l-post ta’ residenza tiegħu f’Ruma kif ukoll permezz tat-telefon.
28      Matul is-seduta tat‑13 ta’ Ġunju 2023, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) irrilevat li mir-riferta tan-notifika tal-pulizija muniċipali ta’ Ruma kien jirriżulta li CV ma setax jiġi lokalizzat. Konsegwentement hija ordnat li huwa jiġi mfittex fl-indirizz tad-domiċilju tiegħu, jiġifieri fid-domiċilju ta’ ommu fi Sqallija, sabiex jiġu kkomunikati lilu kopja tad-digriet għal sentenza immedjata u kopja tad-digriet għal sentenza immedjata u kopja tal-proċess verbal tas-seduta tat‑13 ta’ Ġunju 2023, li ddiferixxiet is-smigħ għat‑23 ta’ Ottubru 2023.
29      Fid‑19 ta’ Ġunju 2023, dawn iż-żewġ atti ġew ikkomunikati f’idejn omm CV, bl-indikazzjoni “omm koabitanti”, u dan minkejja li, fit‑3 ta’ Frar 2023, hija kienet diġà ppreżentat dikjarazzjoni ta’ tneħħija ta’ binha mid-domiċilju parentali u talbet li jitħassar mill-kompożizzjoni tad-dar tagħha kif irreġistrata fir-reġistru tal-istat ċivili.
30      Waqt is-seduta tat‑23 ta’ Ottubru 2023, it-Tribunale ordinario di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma) ikkonstatat li d-digriet għal sentenza immedjata kien ġie kkomunikat f’idejn l-omm koabitanti ta’ CV u ordnat li jitkomplew is-sottomissjonijiet fl-assenza ta’ CV, billi qieset li kien ġie stabbilit b’mod evidenti li huwa kellu effettivament għarfien tal-proċeduri mibdija kontrih u li l-assenza tiegħu fis-seduta kellha titqies bħala għażla volontarja u delibera, konformement mal-Artikolu 420‑bis(3) tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali.
31      Permezz ta’ sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 2023, CV ġie kkundannat għal piena li ċċaħħad il-libertà ta’ ħames snin u tliet xhur u għal multa ta’ EUR 1 500, bħala koawtur ta’ reati ta’ feriti gravi u ta’ serq aggravat bi vjolenza mwettqa f’Ruma.
32      Peress li CV ma ppreżentax rikors kontra dik is-sentenza, din saret definittiva fl‑14 ta’ April 2024.
33      Wara l-ordni għall-eżekuzzjoni tal-piena inkwistjoni, maħruġa mill-Pubblico ministero (l-Uffiċċju tal-Prosekutur) fil‑11 ta’ Ottubru 2024, CV ġie arrestat minn uffiċjali tal-pulizija ġudizzjarja fid‑19 ta’ Novembru 2024.
34      Fid‑19 ta’ Diċembru 2024, CV ippreżenta, abbażi tal-Artikolu 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, rikors straordinarju quddiem il-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma, l-Italja), li hija l-qorti tar-rinviju, intiż għall-annullament tas-sentenza ta’ kundanna tat‑23 ta’ Ottubru 2023, li saret definittiva, kif imsemmi fil-punt 32 ta’ din is-sentenza, u, jekk ikun il-każ, għall-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu. Insostenn tar-rikors tiegħu, huwa sostna li huwa kien ġie ddikjarat assenti bi ksur tal-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 420‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali u li kien impossibbli għalih li jappella mingħajr l-ħtija ma tiġi imputata lilu, peress li huwa qatt ma kellu effettivament għarfien tal-proċedura mibdija kontrih.
35      Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-Artikoli 420‑bis u 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali li jirregolaw, rispettivament, il-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex persuna akkużata tkun tista’ tiġi ġġudikata fl-assenza tagħha kif ukoll ir-rimedju straordinarju, miftuħ għall-persuna kkundannata li kienet is-suġġett ta’ deċiżjoni mogħtija in absentia.
36      B’mod partikolari, dik il-qorti tirrileva, fl-ewwel lok, li dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali jistgħu jidħlu f’kunflitt mad-drittijiet tal-vittmi tal-kriminalità ggarantiti mid-Direttiva 2012/29.
37      F’dan ir-rigward, hija tenfasizza li l-Artikolu 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali jirrikonoxxi, favur il-persuna li ġiet ikkundannata in absentia, rimedju straordinarju, imsemmi fil-punt 34 ta’ din is-sentenza, mingħajr madankollu ma jagħti lill-vittma tar-reat inkwistjoni, li ma kinitx parti ċivili fil-kuntest tal-proċeduri kriminali li wasslu għad-deċiżjoni ta’ kundanna, id-dritt li tiġi informata bil-preżentata ta’ tali rikors mill-persuna kkundannata in absentia, u lanqas id-dritt li tipparteċipa f’din il-proċedura jew li tippreżenta osservazzjonijiet, minkejja li din hija proċedura li tista’ twassal għall-annullament ta’ dik id-deċiżjoni ta’ kundanna mogħtija in absentia.
38      Issa, skont il-qorti tar-rinviju, tali rikors straordinarju għandu effett dirett u sinjifikattiv fuq id-drittijiet u l-interessi tal-vittma, sa fejn jista’ jwassal għall-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu u, minħabba f’hekk, jesponiha għal riskju ta’ vittimizzazzjoni sekondarja u ripetuta billi jwassalha sabiex tipparteċipa mill-ġdid fil-proċedura kollha, mingħajr madankollu ma jkollha l-possibbiltà li tikkontesta r-rikors hekk ippreżentat mill-persuna kkundannata.
39      Barra minn hekk, dik il-qorti tenfasizza li, sa fejn l-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva 2012/29, li jistabbilixxu d-dritt tal-vittma li tiġi informata u li tinstema’, jirreferu għall-proċeduri kriminali fl-intier tagħhom, din id-direttiva ma tippermettix lill-Istati Membri jeskludu lill-vittma minn proċedura li, bħal dik prevista fl-Artikolu 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, tista’ twassal għall-annullament, fl-intier tagħha, ta’ deċiżjoni ta’ kundanna mogħtija in absentia u li timponi l-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu. Għaldaqstant, l-imsemmija qorti tqis li l-assenza ta’ kwalunkwe forma ta’ informazzjoni jew ta’ komunikazzjoni lill-vittma tar-reat u, għaldaqstant, ta’ kwalunkwe possibbiltà li tinstema’ din il-vittma fil-kuntest ta’ tali rimedju straordinarju, li tirriżulta minn din id-dispożizzjoni nazzjonali, tirriżulta fi ksur tad-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 6, 10 u 18 tal-imsemmija direttiva.
40      Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju għandha wkoll dubji dwar il-kompatibbiltà tal-Artikoli 420‑bis u 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, kif interpretati mill-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja), mad-Direttiva 2016/343.
41      F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tirrileva li minn qari flimkien tal-paragrafu 3 tal-Artikolu 420‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali u tal-Artikolu 629‑bis ta’ dan il-kodiċi jirriżulta, b’mod partikolari, li l-annullament ta’ deċiżjoni ta’ kundanna mogħtija in absentia u li saret definittiva ma jistax jinkiseb, fl-ipoteżi msemmija f’dan il-paragrafu 3 u mfakkra fil-punt 25 ta’ din is-sentenza, meta jiġi stabbilit li l-persuna akkużata “tkun evitat volontarjament, bi kwalunkwe mod ieħor, li jkollha għarfien” tal-proċeduri kriminali mibdija kontriha.
42      Dik il-qorti tippreċiża li dawn id-dispożizzjonijiet huma interpretati mill-ġurisprudenza nazzjonali fis-sens li n-natura volontarja tal-passi mill-persuna akkużata li tevita li tikseb għarfien tal-proċeduri kriminali mibdija kontriha ma tistax tiġi preżunta abbażi ta’ provi indiretti jew ta’ aġir oġġettiv adottat minn din il-persuna u li juru l-aċċettazzjoni konxja minnha tar-riskju li ma jkollhiex għarfien ta’ din il-proċedura. Fil-fatt, tali aġir jista’ jintwera biss permezz tal-produzzjoni ta’ prova diretta, li jwassal de facto sabiex tkun meħtieġa dikjarazzjoni espressa tal-persuna akkużata li tindika li hija fittxet volontarjament li tevita li jkollha għarfien tal-imsemmija proċedura.
43       Issa, peress li tali prova diretta hija partikolarment diffiċli sabiex tinkiseb, il-qorti, adita b’rikors straordinarju skont l-Artikolu 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, hija obbligata, fil-prattika, li tannulla, kważi sistematikament, id-deċiżjoni ta’ kundanna mogħtija in absentia, u dan, anki meta jiġi stabbilit li l-persuna akkużata adottat aġir li juri, b’mod indirett iżda ċert, ir-rieda tagħha li tevita li tikseb għarfien tal-proċeduri kriminali mibdija kontriha jew meta tkun intweriet negliġenza serja fil-qasam tal-informazzjoni jew anki aċċettazzjoni tar-riskju li ma jkollhiex għarfien ta’ din il-proċedura.
44      Dan huwa preċiżament il-każ fil-kuntest tat-tilwima fil-kawża prinċipali, sa fejn CV ġie arrestat minn uffiċjali tal-pulizija ġudizzjarja fil-mument meta kien qiegħed iwettaq diversi reati u ġie ppreżentat quddiem qorti, iżda sussegwentement adotta sensiela ta’ tipi ta’ aġir li jirrendi prevedibbli ħafna li ma jkunx jista’ jakkwista għarfien tal-atti sussegwenti relatati mal-proċeduri kriminali mibdija kontrih, u b’hekk turi r-rieda tiegħu li jevita li jakkwista għarfien ta’ din il-proċedura.
45      Madankollu, fl-assenza ta’ kwalunkwe prova diretta ta’ tali intenzjoni min-naħa ta’ CV, l-Artikoli 420‑bis u 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, kif interpretati mill-ġurisprudenza nazzjonali, jeżiġu l-annullament tas-sentenza ta’ kundanna mogħtija in absentia fil-konfront tiegħu.
46      F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju ssostni, l-ewwel nett, li din l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali tista’, b’mod partikolari, tikser il-prinċipji li jirriżultaw mis-sentenza tat‑13 ta’ Frar 2020, Spetsializirana prokuratura (Seduta fl-assenza tal-persuna akkużata) (C‑688/18, EU:C:2020:94), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, skont l-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2016/343, id-dritt għal proċess ġdid ma jinkisibx awtomatikament meta l-assenza tal-persuna akkużata tirriżulta minn għażla konxja li tista’ wkoll tiġi dedotta miċ-ċirkustanzi oġġettivi tal-kawża inkwistjoni.
47      It-tieni nett, il-qorti tar-rinviju tirrileva li mis-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tal‑1 ta’ Marzu 2006, Sejdovic vs L‑Italja (CE:ECHR:2006:0301JUD005658100), dwar l-Artikolu 6 tal-KEDB, jirriżulta li għandha tiġi żgurata l-protezzjoni tal-persuna kkonċernata li ma kellhiex għarfien tal-eżistenza ta’ proċeduri kriminali mibdija kontriha għal raġunijiet li ma humiex imputabbli lilha, u li, għal din ir-raġuni, ġiet imċaħħda mill-possibbiltà li tipparteċipa fil-proċedura u li teżerċita d-drittijiet tad-difiża tagħha.
48      Madankollu, fil-fehma tagħha, dik is-sentenza la tista’ tiġi interpretata u lanqas użata fis-sens li toħloq bażi għal dritt ġenerali u inkundizzjonat għall-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu fil-każijiet kollha fejn tkun ingħatat kundanna fl-assenza tal-persuna akkużata. Fil-fatt, f’tali ċirkustanza, id-dritt għall-ftuħ ta’ proċedura ġdida ma huwiex maħsub bħala dritt assolut, iżda bħala strument intiż li jiżgura n-natura ekwa tal-proċedura. Għaldaqstant, l-imsemmija sentenza lanqas ma tista’ tagħmel leġittimu aġir li jippermetti lill-persuna akkużata tevita li takkwista għarfien tal-proċeduri kriminali mibdija kontriha, u lanqas tittrasforma d-dritt għall-ftuħ ta’ proċedura ġdida f’mekkaniżmu ta’ natura li jikkumpensa l-istrateġiji ta’ evażjoni ta’ din il-persuna, in-nuqqas ta’ azzjoni illegali tagħha jew l-aċċettazzjoni konxja tar-riskju li ma tirċevix l-atti li jikkonċernawha, sabiex ma jiġix iffavorit riskju strutturali ta’ abbuż tad-dritt tad-difiża, ipprojbit skont l-Artikolu 17 tal-KEDB. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tfakkar li d-drittijiet irrikonoxxuti minn din il-konvenzjoni, f’dan il-każ id-dritt għal smigħ xieraq, kif stabbilit fl-Artikolu 6 tagħha, ma jistgħux jintużaw b’mod li jiżnaturaw il-funzjoni tagħhom u jikkompromettu d-drittijiet ta’ ħaddieħor kif ukoll l-interess ġenerali għal amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
49      Issa, f’dan il-każ, id-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni, kif interpretati mill-ġurisprudenza nazzjonali, għandhom l-effett li jinkoraġġixxu lill-persuna akkużata tadotta aġir opportunistiku, li jista’ jaqa’ taħt in-negliġenza serja jew l-istrateġija ta’ evażjoni u, għaldaqstant, li jwasslu għal użu ħażin tar-rimedju straordinarju intiż sabiex jinkiseb l-annullament ta’ deċiżjoni ta’ kundanna mogħtija in absentia u li saret definittiva.
50      Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tirrileva li tali sistema jkollha effetti fuq il-livell sistemiku billi tippreġudika l-interess pubbliku għall-konstatazzjoni tal-ksur u dan iktar u iktar peress li dan ir-rimedju straordinarju ma jinterrompix it-terminu ta’ preskrizzjoni massimu, b’tali mod li l-persuna kkundannata tibbenefika minn mekkaniżmu li jista’, fl-aħħar mill-aħħar, iwassal għall-estinzjoni tar-reat inkwistjoni. Id-drittijiet tal-vittma huma wkoll direttament affettwati u hija ssofri vittimizzazzjoni sekondarja u ripetuta mingħajr bżonn.
51      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Corte d’appello di Roma (il-Qorti tal-Appell ta’ Ruma) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)      L-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva [2012/29], moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-[Karta] u tal-Artikoli 6 u 17 tal-[KEDB], għandhom jiġu interpretati flimkien fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik tal-Artikolu 629a tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Taljan li, [fil-kuntest ta’ rikors straordinarju li jista’ jimmina l-awtorità ta’ res judicata ta’] sentenza ta’ kundanna [mogħtija in absentia] u li tirrendi neċessarja kawża prinċipali ġdida, ma tipprevedi ebda forma ta’ informazzjoni, ta’ komunikazzjoni jew ta’ parteċipazzjoni għall-vittma tar-reat li ma dehritx bħala parti ċivili?
(2)      L-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva [2016/343], moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 [tal-Karta] u tal-Artikoli 6 u 17 tal-[KEDB], għandhom jiġu interpretati flimkien fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik prevista fl-Artikoli 420a u 629a tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Taljan, li tippermetti r-revoka ta’ sentenza ta’ kundanna meta l-persuna akkużata ssostni li hija ma kellhiex effettivament għarfien tal-proċedura, sa fejn din il-leġiżlazzjoni teskludi li t-tneħħija volontarja mill-għarfien tal-proċedura tista’ tiġi dedotta min-nuqqas makroskopiku tal-persuna akkużata jew mill-aċċettazzjoni konsapevoli li tirriżulta mir-riskju li ma tirċevix l-atti, b’riżultat ta’ aġir oġġettiv u ta’ provi indiretti?”
Fuq it‑talba għall‑applikazzjoni tal‑proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari
52      Il-qorti tar-rinviju talbet li dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għall-proċedura b’urġenza prevista fl-Artikolu 23a tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
53      Minn dawn id-dispożizzjonijiet jirriżulta li l-applikazzjoni ta’ din il-proċedura hija suġġetta għal żewġ kundizzjonijiet kumulattivi. Minn naħa, ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari għandu jqajjem kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni dwar l-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, li huwa s-suġġett tat-Titolu V tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE. Min-naħa l-oħra, iċ-ċirkustanzi tat-tilwima fil-kawża prinċipali, kif deskritti mill-qorti tar-rinviju, għandhom ikunu kkaratterizzati minn sitwazzjoni ta’ urġenza.
54      Fir-rigward tal-ewwel kundizzjoni, għandu jiġi rrilevat li din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttivi 2012/29 u 2016/343, li jikkonċernaw oqsma li jaqgħu taħt it-Titolu V tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE, dwar l-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja. Konformement mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 23a tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u mal-Artikolu 107(1) tar-Regoli tal-Proċedura, din it-talba tista’ għalhekk tiġi suġġetta għall-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.
55      Fir-rigward tat-tieni kundizzjoni, din tkun issodisfatta b’mod partikolari meta l-persuna kkonċernata fit-tilwima fil-kawża prinċipali tkun attwalment imċaħħda mil-libertà u ż-żamma tagħha f’detenzjoni tkun tiddependi mid-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, sa fejn ir-risposta tagħha għad-domandi magħmula jista’ jkollha bħala konsegwenza l-ħelsien immedjat tagħha, filwaqt li jiġi ppreċiżat li s-sitwazzjoni ta’ din il-persuna għandha tiġi evalwata kif tkun fid-data tal-eżami tat-talba intiża sabiex ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għall-proċedura b’urġenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Lulju 2016, JZ, C‑294/16 PPU, EU:C:2016:610, punt 29, tad‑19 ta’ Settembru 2018, Milev, C‑310/18 PPU, EU:C:2018:732, punti 35 u 36, u tal‑4 ta’ Settembru 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
56      F’dan il-każ, fl-ewwel lok, mid-deċiżjoni tar-rinviju jsegwi li CV qiegħed f’detenzjoni u qiegħed jiskonta piena li ċċaħħad il-libertà imposta kontrih in absentia permezz ta’ sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 2023, li saret definittiva fl‑14 ta’ April 2024.
57      Fit-tieni lok, bi tweġiba għal talba għal kjarifiki tal-Qorti tal-Ġustizzja, indirizzata lill-qorti tar-rinviju skont l-Artikolu 101 tar-Regoli tal-Proċedura, din tal-aħħar indikat, essenzjalment, li jekk, fid-dawl tar-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi tagħha, hija kellha tapplika l-proċedura prevista fl-Artikolu 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali dwar l-annullament tad-deċiżjonijiet ta’ kundanna li jkunu saru definittivi u tilqa’ r-rikors straordinarju hekk ippreżentat minn CV, dan tal-aħħar jinħeles sakemm ikun hemm proċess ġdid potenzjali.
58      F’dawn iċ-ċirkustanzi, fid‑9 ta’ Frar 2026 r-Raba’ Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, wara li semgħet lill-Avukat Ġenerali, li tilqa’ t-talba tal-qorti tar-rinviju intiża sabiex dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għall-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
59      Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, din tal-aħħar għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tkun tippermettilha tiddeċiedi t-tilwima li tkun adita biha. Għal dan il-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, jekk ikun il-każ, tifformula mill-ġdid id-domandi li jkunu sarulha. F’dan ir-rigward, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tislet mill-elementi kollha pprovduti mill-qorti nazzjonali, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, il-punti tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tat-tilwima (sentenzi tad‑29 ta’ Novembru 1978, Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, punt 26; tat‑28 ta’ Novembru 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, punt 18, kif ukoll tad‑29 ta’ Jannar 2026, Keladis I u Keladis II, C‑72/24 u C‑73/24, EU:C:2026:51, punt 154).
60      Barra minn hekk, għandu jitfakkar li l-Artikolu 47 tal-Karta jiżgura, fid-dritt tal-Unjoni, il-protezzjoni mogħtija mill-Artikolu 6(1) u mill-Artikolu 13 tal-KEDB, b’tali mod li għandu jsir riferiment biss għal din l-ewwel dispożizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2017, Berlioz Investment Fund (C‑682/15, EU:C:2017:373, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata). Bl-istess mod, peress li l-Artikolu 54 tal-Karta jipprevedi, bħall-Artikolu 17 tal-KEDB, il-projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt, għandu jsir riferiment biss għal din l-ewwel dispożizzjoni.
61      F’dan il-każ, fir-rigward tal-kwistjoni dwar taħt liema kundizzjonijiet l-aġir ta’ persuna akkużata u kkundannata sussegwentement in absentia jista’ jitqies li huwa abbużiv, fis-sens tal-Artikolu 54 tal-Karta moqri flimkien mal-Artikolu 47 tagħha, għandu jiġi kkonstatat li din il-kwistjoni ma hijiex marbuta mad-drittijiet tal-vittma fil-kuntest tal-proċeduri kriminali u għandha, għaldaqstant, tiġi ttrattata fil-kuntest tat-tieni domanda preliminari.
62      F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jinftiehem li, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva 2012/29, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, meta l-vittma ta’ reat ma tkunx
parti ċivili, skont id-dritt nazzjonali, fil-proċeduri kriminali li wasslu għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ kundanna mogħtija in absentia u li tkun saret definittiva, la tipprevedi, fil-kuntest ta’ rikors straordinarju ppreżentat mill-persuna kkundannata intiż għall-annullament tal-imsemmija deċiżjoni, minħabba li din ma setgħetx tittieħed fl-assenza tagħha, u, jekk ikun il-każ, il-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu, l-obbligu li din il-vittma tiġi informata bil-preżentata ta’ dan ir-rikors straordinarju u lanqas il-possibbiltà għaliha li tipparteċipa fil-proċedura relatata mal-imsemmi rikors.
63      Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, għall-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jitqiesu kemm il-kliem u l-għan tagħha kif ukoll il-kuntest ta’ din id-dispożizzjoni u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑1 ta’ Awwissu 2025, Galerie Karsten Greve, C‑433/24, EU:C:2025:600, punt 31, u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑18 ta’ Diċembru 2025, E. (Kumpens għal krediti), C‑481/24, EU:C:2025:996, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
64      F’dan ir-rigward, preliminarjament għandu jiġi rrilevat li, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2012/29, din għandha l-għan li tiżgura li l-vittmi tal-kriminalità jirċievu informazzjoni, appoġġ u protezzjoni xierqa u jkunu jistgħu jipparteċipaw fil-proċeduri kriminali.
65      Fir-rigward, fl-ewwel lok, tad-dritt tal-vittma li tirċievi informazzjoni, l-Artikolu 6(1) ta’ din id-direttiva jelenka l-informazzjoni dwar il-proċeduri kriminali mibdija wara l-ilment dwar reat kriminali li l-vittma tkun ġarrbet, li hija għandha d-dritt li tirċievi, bil-kundizzjoni li hija titlobha. Din id-dispożizzjoni tipprevedi li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittma tiġi informata, mingħajr dewmien żejjed, bid-dritt tagħha li tiġi informata b’kull deċiżjoni li ma titkompliex l-investigazzjoni, li tingħalaq jew li ma ssirx prosekuzzjoni kontra l-awtur tar-reat, kif ukoll dwar id-data u l-post tal-proċess u n-natura tal-akkużi miġjuba kontra l-awtur tar-reat.
66      Issa, f’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2012/29 ma għandha ebda rabta mas-suġġett ta’ rikors straordinarju bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Minn dan isegwi li l-imsemmi paragrafu 1 ma huwiex intiż li jagħti lill-vittma d-dritt li tiġi informata bil-preżentata ta’ tali rikors straordinarju.
67      Il-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 6 jipprevedi li, “f’konformità mar-rwol [tal-vittmi] fis-sistema tal-ġustizzja kriminali rilevanti”, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittma tiġi mgħarrfa, mingħajr dewmien żejjed, bid-dritt tagħha li tirċievi l-informazzjoni msemmija f’dan il-paragrafu 2 dwar il-proċeduri kriminali mibdija wara l-ilment tagħha dwar reat kriminali li hija tkun ġarrbet, u li hija tirċievi din l-informazzjoni jekk titlobha. F’dan ir-rigward, l-imsemmi Artikolu 6(2) jirreferi, fil-punt (a), għal kull sentenza definittiva fi tmiem proċess u, fil-punt (b), għal kull informazzjoni li tippermettilha tkun taf “bis-sitwazzjoni tal-proċedimenti kriminali”, ħlief jekk, f’każijiet eċċezzjonali, din il-komunikazzjoni tkun ta’ natura li tippreġudika l-iżvolġiment tajjeb tal-kawża.
68      Għaldaqstant, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 2012/29 jirriżulta li d-dritt tal-vittma li tirċievi l-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 2 tiegħu jiddependi mill-istatus ġuridiku mogħti lilha, fid-dritt nazzjonali, fil-kuntest ta’ dik il-proċedura, b’tali mod li l-Istati Membri ma humiex obbligati jinformawha bid-dritt tagħha li tirċievi din l-informazzjoni u lanqas li jipprovdulha l-imsemmija informazzjoni jekk dan ma jkunx konformi ma’ dan l-istatus.
69      Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-evalwazzjoni tal-kuntest li jidħol fih dan l-Artikolu 6.
70      B’mod partikolari, il-premessa 20 ta’ din id-direttiva tippreċiża li r-rwol attribwit lill-vittmi fis-sistema tal-ġustizzja kriminali u l-possibbiltà li huma għandhom li jipparteċipaw b’mod attiv fil-proċeduri kriminali jvarjaw minn Stat Membru għall-ieħor skont is-sistema nazzjonali u huma ddeterminati billi jittieħdu inkunsiderazzjoni diversi kriterji, imsemmija f’din il-premessa, u li huma l-Istati Membri, meta jkunu jeżistu riferimenti għar-rwol attribwit lill-vittmi fis-sistema tal-ġustizzja kriminali kkonċernata, li għandhom jiddeterminaw liema minn dawn il-kriterji huma applikabbli sabiex tiġi ddefinita l-portata tad-drittijiet stabbiliti fl-imsemmija direttiva. Fost dawn il-kriterji hemm, b’mod partikolari, dak li jirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk is-sistema nazzjonali tipprevedix għall-vittma status ġuridiku bħala parti fil-proċeduri kriminali.
71      Barra minn hekk, l-imsemmija interpretazzjoni tidher ukoll konformi mal-għan imfittex mill-Artikolu 6 tad-Direttiva 2012/29, peress li l-premessa 26 tagħha tippreċiża li d-dritt li wieħed jirċievi informazzjoni dwar l-istat tal-proċedura huwa intiż sabiex jippermetti lill-vittmi jiddeċiedu, b’għarfien sħiħ tal-fatti, dwar il-“parteċipazzjoni” tagħhom f’din il-proċedura.
72      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-proposta tal-Kummissjoni Ewropea għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità (COM(2011) 275 final) tippreċiża fl-istess sens li l-artikoli li jinsabu fil-Kapitolu II tad-Direttiva 2012/29, li l-Artikolu 6 tagħha jagħmel parti minnha, għandhom “l-iskop [...] li jiġi żgurat li l-vittmi jingħataw biżżejjed informazzjoni f’forma li jistgħu jifhmuha sabiex ikun possibbli għalihom li jeżerċitaw bis-sħiħ id-drittijiet tagħhom u biex jiġi żgurat li huma jħossuhom trattati b’rispett” u li “għandu jingħata biżżejjed dettall li jippermetti lill-vittmi li jieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar il-parteċipazzjoni tagħhom fil-proċeduri u dwar il-mod ta’ kif għandhom jeżerċitaw id-drittijiet
tagħhom, b’mod partikolari meta jiddeċiedu dwar jekk għandhomx jitolbu reviżjoni tad-deċiżjoni li permezz tagħha l-awtur ma jiġix mixli”.
73      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-assenza ta’ informazzjoni lill-vittma li ma kinitx parti ċivili fil-kuntest tal-proċeduri kriminali li wasslu għall-kundanna ta’ persuna in absentia, tal-preżentata, minn din il-persuna kkundannata, ta’ rikors straordinarju, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Bħalma jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, tali rikors huwa intiż sabiex jinkiseb l-annullament ta’ tali deċiżjoni ta’ kundanna, li saret definittiva, minħabba li din ma setgħetx tiġi adottata in absentia, u, jekk ikun il-każ, sabiex il-kawża tiġi deċiża mill-ġdid fuq il-mertu.
74      F’dan ir-rigward, għandu jitqies li informazzjoni dwar il-preżentata ta’ rikors straordinarju bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ taqa’ taħt l-Artikolu 6(2)(b) tad-Direttiva 2012/29, li jirreferi għas-“sitwazzjoni tal-proċedimenti kriminali”, sakemm, minn naħa, il-proċeduri kriminali inkwistjoni jkunu nbdew wara l-ilment dwar reat kriminali mġarrab mill-vittma, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni u, min-naħa l-oħra, id-dritt tal-vittma li tirċievi tali informazzjoni, jekk hija titlobha, ikun konformi mar-rwol mogħti lilha fis-sistema tal-ġustizzja kriminali nazzjonali.
75      Minn dan isegwi li l-Artikolu 6(2)(b) ta’ din id-direttiva ma jeżiġix li, f’sistema nazzjonali li tipprevedi għall-vittma l-possibbiltà li tkun parti ċivili, din il-vittma għandha tiġi informata b’rikors bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali meta hija ma tkunx parti fil-proċess fid-dritt nazzjonali għar-raġuni li ma kinitx parti ċivili.
76      Madankollu, għandu jiġi enfasizzat ukoll li din l-analiżi hija bla ħsara għad-drittijiet tal-vittma li tirċievi informazzjoni dwar il-ħelsien eventwali tal-persuna li ġiet ikkundannata inizjalment in absentia, konformement mal-paragrafi 5 u 6 tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 2012/29.
77      Barra minn hekk, għandu jitfakkar ukoll li, bħalma tistipula l-premessa 11 tad-Direttiva 2012/29, din tiddefinixxi regoli minimi u l-Istati Membri jistgħu, sabiex joffru livell ta’ protezzjoni ogħla, jestendu d-drittijiet li hija tiddefinixxi.
78      F’dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, id-dritt tal-vittma għal smigħ fil-kuntest ta’ rikors straordinarju, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2012/29 jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-vittma tkun tista’ tinstema’ matul il-proċeduri kriminali u tkun tista’ tipproduċi provi. Din id-dispożizzjoni tistabbilixxi għalhekk, b’mod ġenerali, id-dritt tal-vittma li tinstema’ “waqt il-proċedimenti kriminali”, mingħajr madankollu ma teżiġi li hija tinstema’ f’kull stadju ta’ din il-proċedura.
79      Il-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 10 jippreċiża li r-regoli proċedurali skont liema l-vittma tista’ tinstema’ waqt il-proċeduri kriminali u tista’ tipproduċi provi għandhom ikunu stabbiliti mid-dritt nazzjonali.
80      Għalhekk, minn qari flimkien tal-paragrafi 1 u 2 tal-Artikolu 10 tad-Direttiva 2012/29 jirriżulta li huma l-Istati Membri li għandhom jippreċiżaw fid-dritt nazzjonali tagħhom f’liema stadju tal-proċedura għandha tinstema’ l-vittma.
81      Fir-rigward tal-għan imfittex minn dan l-Artikolu 10, mill-proposta għal direttiva tal-Kummissjoni msemmija fil-punt 72 ta’ din is-sentenza jsegwi li d-dritt għal smigħ huwa intiż li jiggarantixxi li l-vittma jkollha l-possibbiltà li tipprovdi, matul il-proċeduri kriminali, informazzjoni preliminari u komplementari, opinjonijiet kif ukoll provi. Din il-proposta tippreċiża, barra minn hekk, li “l-ambitu preċiż ta’ dan id-dritt huwa stipulat mil-liġi nazzjonali u jista’ jvarja minn drittijiet bażiċi għall-komunikazzjoni mal-awtorità kompetenti u biex jitressqu l-provi quddiemha sa drittijiet iktar estensivi bħad-dritt li jitqiesu l-provi ppreżentati, id-dritt li jiġi żgurat li jinġabru ċerti provi u d-dritt li jsiru interventi anki waqt il-proċess”.
82      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li d-dritt għal smigħ, stabbilit fl-Artikolu 10 tad-Direttiva 2012/29, huwa intiż li joffri lill-vittma il-possibbiltà li tipparteċipa fil-proċeduri li jirrigwardaw ir-reat kriminali mwettaq għad-detriment tagħha u, b’mod partikolari, li jippermettilha tikkontribwixxi għall-istabbiliment tal-punti ta’ fatt rilevanti kif ukoll għall-ġbir tal-provi b’rabta mar-reat allegat u mad-dannu li hija ġarrbet.
83       Issa, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jsegwi li, fil-kuntest ta’ rikors straordinarju bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jistgħu jitqajmu biss kwistjonijiet proċedurali ta’ natura fattwali relatati maċ-ċirkustanzi li fihom l-assenza tal-persuna akkużata tkun ġiet iddikjarata. Dawn id-domandi jidhru, għaldaqstant, li ma għandhomx rabta mal-mertu tal-kawża, li tirrigwarda r-reat allegat u l-eventwali dannu subit mill-vittma. Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li, fil-kuntest ta’ dan ir-rikors, huma biss id-drittijiet proċedurali tal-persuna kkundannata, b’mod partikolari d-dritt tagħha għal smigħ xieraq u d-drittijiet tad-difiża tagħha, li huma inkwistjoni, b’tali mod li d-drittijiet tal-vittma, li ma kinitx parti ċivili, ma humiex direttament ikkonċernati mill-proċedura relatata ma’ tali rikors.
84      Minn dan isegwi li l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2012/29 ma jeżiġix li l-vittma tinstema’ fil-kuntest ta’ rikors straordinarju bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
85      Bħalma ġie speċifikat fil-punt 77 ta’ din is-sentenza, tali interpretazzjoni hija, madankollu, bla ħsara għad-dritt tal-Istati Membri li jestendu d-drittijiet iddefiniti f’din id-direttiva sabiex joffru livell ta’ protezzjoni ogħla.
86      Fit-tielet lok, fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk, abbażi tal-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29, il-vittma tistax tibbenefika mid-dritt li tiġi informata b’rikors straordinarju bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali u li tinstema’ wkoll fil-kuntest tiegħu, għandu jiġi kkonstatat li mill-formulazzjoni ta’ dan l-artikolu jsegwi li l-miżuri ta’ protezzjoni li huwa jipprevedi huma intiżi “għall-protezzjoni tal-vittmi u l-membri tal-familja tagħhom minn vitimizzazzjoni sekondarja u repetuta, minn intimidazzjoni u minn ritaljazzjoni, inkluż kontra r-riskju ta’ ħsara emozzjonali jew psikoloġika, u għall-protezzjoni tad-dinjità tal-vittmi waqt l-interrogazzjoni u meta jagħtu x-xhieda tagħhom”.
87      Issa, il-miżuri intiżi sabiex jipprevjenu l-vittimizzazzjoni sekondarja ma jistgħux, waħedhom, jinftiehmu fis-sens li jagħtu lill-vittma dritt li tipparteċipa fi proċedura bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali bl-għan biss li tiġi evitata ż-żamma ta’ proċess ġdid u lanqas li tinstema’ fil-kuntest ta’ tali proċedura.
88      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li mill-formulazzjoni tal-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29 ma jsegwix li l-leġiżlatur tal-Unjoni ppreveda, fost il-miżuri intiżi sabiex jipproteġu lill-vittma ta’ reat kriminali, il-limitazzjoni għal smigħ wieħed biss tagħha matul il-proċedura ġudizzjarja (sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Gambino u Hyka, C‑38/18, EU:C:2019:628, punt 51).
89      Barra minn hekk, l-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29 jagħti lill-vittma d-dritt għal protezzjoni “bla preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża”. Fl-istess sens, il-premessa 58 ta’ din id-direttiva tistipula li l-portata tal-miżuri ta’ protezzjoni xierqa matul il-proċedura kriminali għall-vittmi identifikati bħala vulnerabbli għall-vittimizzazzjoni sekondarja u repetuta, għall-intimidazzjoni u għar-ritaljazzjoni għandha tiġi ddeterminata “mingħajr preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża u f’konformità mar-regoli tad-diskrezzjoni ġudizzjarja” (sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Gambino u Hyka, C‑38/18, EU:C:2019:628, punt 52).
90      Minn dan jirriżulta li l-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29 ma jipprekludix, bħala prinċipju, li l-vittma ta’ reat kriminali terġa’ tinstema’ fil-kuntest ta’ proċedura ġdida, kif jista’ jkun il-każ jekk id-deċiżjoni ta’ kundanna kellha tiġi annullata fi tmiem il-proċedura prevista fl-Artikolu 629‑bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali.
91      Konsegwentement, dan l-Artikolu 18 ma jistax ikun il-bażi ta’ interpretazzjoni differenti tal-Artikoli 6 u 10 tad-Direttiva 2012/29 minn dik stabbilita fil-punti 75 u 84 ta’ din is-sentenza, rispettivament.
92      Sussegwentement, fir-rigward tal-Artikolu 47 tal-Karta, huwa jiggarantixxi, fl-ewwel paragrafu tiegħu, li kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni jkunu ġew miksura għandha dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti b’osservanza tal-kundizzjonijiet previsti f’dan l-artikolu. Madankollu, mill-proċess ma jsegwix li l-vittma tiġi mċaħħda minn protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-assenza ta’ informazzjoni jew tal-possibbiltà li tinstema’ matul il-proċedura relatata mar-rikors straordinarju inkwistjoni fil-kawża prinċipali fil-kundizzjonijiet previsti mid-Direttiva 2012/29. Mill-proċess lanqas ma jsegwi li hija tkun imċaħħda minn tali protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li hija tislet minn din l-istess direttiva. Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li, fl-ipoteżi li rikors bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali jwassal għall-annullament tad-deċiżjoni ta’ kundanna kkontestata, mill-proċess sottomess lill-Qorti tal-Ġustizzja jsegwi li jinbeda proċess ġdid fuq il-mertu.
93      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha jirriżulta li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva 2012/29, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, meta l-vittma ta’ reat ma tkunx
parti ċivili, skont id-dritt nazzjonali, fil-proċeduri kriminali li wasslu għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ kundanna mogħtija in absentia u li tkun saret definittiva, la tipprevedi, fil-kuntest ta’ rikors straordinarju ppreżentat mill-persuna kkundannata intiż għall-annullament tal-imsemmija deċiżjoni, minħabba li din ma setgħetx tittieħed fl-assenza tagħha, u, jekk ikun il-każ, il-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu, l-obbligu li din il-vittma tiġi informata bil-preżentata ta’ dan ir-rikors straordinarju u lanqas il-possibbiltà għaliha li tipparteċipa fil-proċedura relatata mal-imsemmi rikors.
Fuq it-tieni domanda
94      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2016/343, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, kif interpretata mill-ġurisprudenza nazzjonali, teżiġi li l-qorti nazzjonali, fl-assenza ta’ prova diretta li tistabbilixxi li persuna kkundannata in absentia tkun volontarjament evitat li takkwista għarfien tal-proċeduri kriminali li wasslu għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ kundanna fil-konfront tagħha, tilqa’ rikors, ippreżentat minn din il-persuna sabiex tikseb l-annullament ta’ dik id-deċiżjoni, li saret definittiva, għar-raġuni li ma setgħetx tittieħed fl-assenza tagħha, u, jekk ikun il-każ, jiġi ordnat il-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu.
95      Preliminarjament, għandu jitfakkar li, konformement mal-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva 2016/343 għandha l-għan li tistabbilixxi regoli minimi komuni dwar ċerti elementi tal-proċeduri kriminali, fosthom id-“dritt li wieħed ikun preżenti fil-proċess”. Bħalma tikkonferma espressament il-premessa 33 ta’ din id-direttiva, dan id-dritt jagħmel parti integrali mid-dritt fundamentali għal smigħ xieraq (sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
96      F’dan ir-rigward, l-Artikolu 8(1) tal-imsemmija direttiva jeżiġi li l-Istati Membri jiżguraw li l-persuni ssuspettati u l-persuni akkużati jkollhom id-dritt li jkunu preżenti fil-proċess tagħhom.
97      Madankollu, skont il-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 8, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu li proċess li jista’ jagħti lok għal deċiżjoni dwar il-ħtija jew l-innoċenza tal-persuna ssuspettata jew tal-persuna akkużata jista’ jinżamm fl-assenza tagħha, meta jkunu ssodisfatti ċerti kundizzjonijiet. Fil-fatt, il-paragrafu 2 jissuġġetta din il-possibbiltà għall-kundizzjoni li, konformement mal-punt (a) ta’ dan il-paragrafu, il-persuna ssuspettata jew il-persuna akkużata tkun ġiet informata, fi żmien xieraq, biż-żamma tal-proċess u bil-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra jew, konformement mal-punt (b) tal-imsemmi paragrafu, il-persuna ssuspettata jew il-persuna akkużata, li tkun ġiet informata biż-żamma tal-proċess, tkun irrappreżentata minn avukat imqabbad, li jkun ġie maħtur jew mill-persuna ssuspettata jew mill-persuna akkużata, jew mill-Istat.
98      Barra minn hekk, il-paragrafu 3 tal-imsemmi Artikolu 8 jipprevedi li deċiżjoni meħuda konformement ma’ dan il-paragrafu 2 tista’ tiġi eżegwita kontra l-persuna ssuspettata jew il-persuna akkużata kkonċernata.
99      Fir-rigward tal-paragrafu 4 tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2016/343, dan jipprovdi li, meta l-Istati Membri jipprevedu l-possibbiltà li proċessi jinżammu fl-assenza tal-persuna ssuspettata jew tal-persuna akkużata, iżda ma jkunx possibbli li jiġu osservati l-kundizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 8 minħabba li l-persuna ssuspettata jew il-persuna akkużata ma tkunx tista’ tinsab minkejja li jkunu saru sforzi raġonevoli għal dan il-għan, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu li deċiżjoni xorta waħda tkun tista’ tittieħed u tiġi eżegwita. F’tali każijiet, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li meta l-persuni ssuspettati jew il-persuni akkużati jiġu infurmati bid-deċiżjoni, b’mod partikolari meta jiġu arrestati, huma għandhom jiġu infurmati wkoll dwar il-possibbiltà li jikkontestaw dik id-deċiżjoni u dwar id-dritt tagħhom għal proċess mill-ġdid jew għal rimedju legali ieħor, konformement mal-Artikolu 9 ta’ din id-direttiva.
100    Barra minn hekk, skont dan l-Artikolu 9, meta tinżamm proċedura kriminali in absentia minkejja li l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva ma jkunux ssodisfatti, il-persuna kkonċernata jkollha dritt “għal proċess mill-ġdid, jew għal rimedju legali ieħor, li jippermetti eżami mill-ġdid tal-merti tal-kawża [...] u li jista’ jwassal għall-annullament tad-deċiżjoni oriġinali”.
101    F’dan ir-rigward, bħalma ssemma fil-punt 95 ta’ din is-sentenza, peress li d-“dritt li wieħed ikun preżenti fil-proċess tiegħu”, stabbilit mid-Direttiva 2016/343, jagħmel parti integrali mid-dritt fundamentali għal smigħ xieraq, id-dritt għal proċess ġdid, kif previst fl-Artikolu 9 ta’ din id-direttiva, għandu wkoll jitqies li jagħmel parti minn dan l-ewwel dritt, inkwantu jikkontribwixxi, bħalma tenfasizza l-premessa 9 tal-imsemmija direttiva, għat-tisħiħ tal-protezzjoni tiegħu.
102    Madankollu, mill-Artikoli 8 u 9 ta; din id-direttiva jsegwi li persuna kkundannata in absentia tista’ tiġi mċaħħda mid-dritt għal proċess ġdid biss jekk il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) tal-imsemmija direttiva jkunu ssodisfatti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
103    F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-punti (a) u (b) tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2016/343 huma applikabbli alternattivament u jistabbilixxu, kull wieħed minnhom, żewġ kundizzjonijiet kumulattivi li l-ewwel waħda minnhom, li hija komuni għaż-żewġ punti, teżiġi li l-persuna ssuspettata jew il-persuna akkużata tkun ġiet informata, fi żmien xieraq, biż-żamma tal-proċess (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 34).
104    Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex jiġi evalwat jekk din l-ewwel kundizzjoni hijiex issodisfatta, mill-premessa 38 ta’ din id-direttiva jsegwi li għandha tingħata attenzjoni partikolari, minn naħa, għad-diliġenza li l-awtoritajiet pubbliċi jkunu eżerċitaw sabiex jinformaw lill-persuna kkundannata in absentia biż-żamma tal-proċess tagħha u, min-naħa l-oħra, għad-diliġenza li tkun uriet din il-persuna sabiex tirċievi l-informazzjoni relatata miegħu. Konsegwentement, hija rilevanti għall-finijiet ta’ din l-evalwazzjoni, l-eżistenza ta’ indizji preċiżi u oġġettivi li juru li din il-persuna, filwaqt li ġiet informata uffiċjalment bil-fatt li hija kienet akkużata li wettqet reat kriminali u, peress li kienet taf li kien ser jiġi organizzat proċess kontriha, deliberatament evitat li tirċievi uffiċjalment l-informazzjoni dwar id-data u l-post ta’ dan il-proċess, pereżempju, billi kkomunikat intenzjonalment indirizz żbaljat jew meta hija ma għadhiex tinsab fl-indirizz li kkomunikatilhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 35).
105    Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat f’dan ir-rigward li persuna kkundannata in absentia tista’ b’mod partikolari titqies li kellha informazzjoni suffiċjenti sabiex tqis li kien ser jiġi organizzat proċess kontriha jekk hija tkun irċeviet att ta’ akkuża preliminari li l-kontenut tiegħu jikkorrispondi, fir-rigward tal-fatti allegati u tal-klassifikazzjoni ġuridika tagħhom, għall-kontenut tal-att ta’ akkuża definittiv finalment maħruġ kontriha. Għalhekk, meta l-persuna kkonċernata tkun ħarbet wara li tkun irċeviet tali att ta’ akkuża preliminari, l-Istati Membri jistgħu jqisu li t-trażmissjoni, fi żmien xieraq, mill-awtoritajiet kompetenti, ta’ dokument uffiċjali li jsemmi d-data u l-post ta’ proċess fl-indirizz ikkomunikat mill-persuna kkonċernata matul l-investigazzjoni u l-prova prodotta li dan id-dokument effettivament ġie kkunsinnat f’dan l-indirizz jgħoddu bħala informazzjoni lil din il-persuna dwar id-data u l-post tal-proċess fis-sens tal-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2016/343, sakemm, barra minn hekk, l-awtoritajiet kompetenti jkunu għamlu sforzi raġonevoli sabiex jillokalizzawha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punti 36 u 37).
106    It-tieni kundizzjoni meħtieġa sabiex il-persuna kkundannata in absentia tkun tista’ tiġi mċaħħda mid-dritt għal proċess ġdid tista’ tiġi ssodisfatta jew, konformement mal-Artikolu 8(2)(a) u (4) tad-Direttiva 2016/343, jekk hija tkun ġiet informata wkoll, fi żmien xieraq, bil-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra fil-proċess tagħha jew, skont l-Artikolu 8(2)(b) u (4) ta’ din id-direttiva, jekk l-imsemmija persuna setgħet titqies li fil-proċess tagħha kienet irrappreżentata minn avukat imqabbad, li jkun ġie magħżul minnha jew mill-Istat (sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 38). F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, is-sempliċi ċirkustanza li persuna kkundannata in absentia tkun ġiet difiża minn avukat maħtur ex officio matul il-proċedura kollha mmexxija fl-assenza tagħha ma hijiex biżżejjed sabiex tiġi ssodisfatta din il-kundizzjoni, peress li huwa neċessarju li din il-persuna tkun ħatret speċifikament avukat sabiex jirrappreżentaha fl-assenza tagħha, waqt il-proċess tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2025, Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punti 41, 59, 61 u 62).
107    Jekk dawn il-kundizzjonijiet ikunu ssodisfatti f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, id-Direttiva 2016/343 ma tipprekludix lill-Istat Membru kkonċernat milli jirrifjuta li jagħti d-dritt għal proċess ġdid lill-persuna kkundannata.
108    F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jsegwi li, wara b’mod partikolari s-sentenza tal-Qorti EDB tal‑1 ta’ Marzu 2006, Sejdovic vs L‑Italja (ECLI:CE:ECHR:2006:0301JUD005658100), il-qafas leġiżlattiv nazzjonali li jirregola l-proċess in absentia u r-rikors straordinarju inkwistjoni fil-kawża prinċipali, b’mod partikolari l-Artikoli 420-bis u 629-bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, kif interpretati mill-Corte suprema di Cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), jeżiġi, essenzjalment, li, fl-ipoteżi prevista fil-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu 420-bis, id-dritt għal proċess ġdid jingħata dejjem lill-persuna kkundannata li tkun ġiet iġġudikata in absentia ħlief jekk tiġi stabbilita l-prova “diretta” tal-“evitar volontarju” tagħha li takkwista għarfien tal-proċeduri kriminali mibdija kontriha.
109    Skont il-qorti tar-rinviju, tali rekwiżiti jkollhom bħala konsegwenza li persuna li tkun ġiet ikkundannata in absentia u li tkun volontarjament evitat il-proċedura kriminali mibdija kontriha tkun tista’, sussegwentement, tikseb l-annullament tad-deċiżjoni ta’ kundanna u l-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu b’mod kważi awtomatiku, peress li jkun prattikament impossibbli li tiġi prodotta l-prova diretta ta’ dan l-“evitar volontarju”.
110    Issa, bħalma jirriżulta mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 104 ta’ din is-sentenza, id-Direttiva 2016/343 ma teżiġix tali prova diretta għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-ewwel kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva, li tirrigwarda l-għarfien tal-proċess min-naħa tal-persuna akkużata, peress li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll eventwali indizji preċiżi u oġġettivi li juru li din il-persuna, filwaqt li ġiet informata uffiċjalment li hija akkużata li wettqet reat kriminali u bl-għarfien għalhekk li kien ser jiġi organizzat proċess kontriha, deliberatament tevita li tirċievi uffiċjalment l-informazzjoni dwar id-data u l-post ta’ dan il-proċess.
111    Bl-istess mod, skont il-punt 99 tas-sentenza tal-Qorti EDB tal‑1 ta’ Marzu 2006, Sejdovic vs L‑Italja (ECLI:CE:ECHR:2006:0301JUD005658100), ma jistax jiġi eskluż li ċerti fatti pprovati jistgħu juru mingħajr ekwivoku li l-akkużat jaf li proċedura kriminali hija diretta kontrih u jaf in-natura u r-raġuni tal-akkuża u li ma għandux l-intenzjoni li jipparteċipa fil-proċess jew għandu l-intenzjoni li jevita l-proċeduri.
112    Dan ingħad, għandu jitfakkar li mill-Artikolu 1 tad-Direttiva 2016/343, moqri fid-dawl tal-premessa 9 tagħha, jirriżulta li l-għan ta’ din id-direttiva huwa li tistabbilixxi regoli minimi komuni dwar ċerti aspetti tal-preżunzjoni ta’ innoċenza fil-kuntest tal-proċeduri kriminali kif ukoll id-dritt li wieħed ikun preżenti fil-proċess tiegħu fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri, u mhux li twettaq armonizzazzjoni eżawrjenti tal-proċedura kriminali (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2022, HN (Proċess ta’ akkużat imkeċċi mit-territorju) (C‑420/20, EU:C:2022:679, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
113    F’dan ir-rigward, kif tenfasizza l-premessa 48 tagħha, l-imsemmija direttiva tħalli lill-Istati Membri l-possibbiltà li jestendu d-drittijiet iddefiniti fiha sabiex joffru livell ogħla ta’ protezzjoni.
114    Għaldaqstant, id-Direttiva 2016/343 ma tipprekludix li l-Istati Membri jestendu d-dritt għal proċess ġdid ukoll għas-sitwazzjonijiet li fihom il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva jkunu ssodisfatti u lanqas li l-evalwazzjoni tad-diliġenza murija mill-persuna akkużata sabiex tirċievi l-informazzjoni dwar il-proċeduri kriminali mibdija kontriha tkun ibbażata fuq standards ta’ prova li hija biss prova diretta li tippermetti li jintwera li din il-persuna volontarjament evitat din il-proċedura.
115    Fir-rigward tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta, dwar, rispettivament, id-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali kif ukoll il-projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt, li jikkorrispondu għall-Artikoli 6 u 17 tal-KEDB, kif imsemmija mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest tat-tieni domanda tagħha, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jsegwi li l-qorti tar-rinviju tqis, essenzjalment, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kif interpretata mill-ġurisprudenza nazzjonali, tippermetti lil persuna kkundannata in absentia tabbuża, għad-detriment tal-vittma tar-reat kriminali, mid-dritt tagħha għal smigħ xieraq, iggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta, bi ksur tal-Artikolu 54 ta’ din tal-aħħar. Hija tistaqsi, għaldaqstant, jekk l-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2016/343, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu tali leġiżlazzjoni nazzjonali.
116    F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, meta, bħal f’dan il-każ, qorti ta’ Stat Membru tkun imsejħa tivverifika l-konformità mad-drittijiet fundamentali ta’ dispożizzjoni jew ta’ miżura nazzjonali li, f’sitwazzjoni li fiha l-azzjoni tal-Istati Membri ma tkunx iddeterminata kompletament mid-dritt tal-Unjoni, timplimenta dan id-dritt fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta, jibqa’ possibbli għall-awtoritajiet u għall-qrati nazzjonali li japplikaw standards nazzjonali ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, sakemm din l-applikazzjoni ma tikkompromettix il-livell ta’ protezzjoni previst mill-Karta, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja, u lanqas is-supremazija, l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni (sentenzi tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson, C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 29, u tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 110 u l-ġurisprudenza ċċitata).
117    F’dan il-każ, bħalma jsegwi mill-punti 112 sa 116 ta’ din is-sentenza, jibqa’ possibbli għall-Istati Membri li japplikaw livell ogħla ta’ protezzjoni tad-dritt tal-persuna akkużata li tkun preżenti fil-proċess tagħha minn dak meħtieġ mid-dritt tal-Unjoni, li ma huwiex ta’ natura li jikkomprometti l-livell ta’ protezzjoni previst mill-Karta, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, ebda element tal-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja ma jindika li dan il-livell ogħla ta’ protezzjoni previst mid-dritt nazzjonali jista’ jikkomprometti s-supremazija, l-unità jew l-effettività tad-dritt tal-Unjoni.
118    Fit-tieni lok, skont l-Artikolu 54 tal-Karta, ebda waħda mid-dispożizzjonijiet tagħha ma għandha tiġi interpretata fis-sens li timplika xi dritt li titwettaq attività jew li jitwettaq att intiż għall-qerda tad-drittijiet jew tal-libertajiet irrikonoxxuti fiha jew għal limitazzjonijiet iktar estensivi tad-drittijiet u tal-libertajiet minn dawk previsti fiha.
119    F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Artikolu 17 tal-KEDB, sa fejn jirrigwarda individwi, għandu l-għan li jipprekludihom milli jinvokaw id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni sabiex iwettqu atti intiżi għall-qerda tad-drittijiet u tal-libertajiet irrikonoxxuti mill-imsemmija Konvenzjoni. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ippreċiżat li din id-dispożizzjoni, li għalhekk għandha portata negattiva, ma tistax, min-naħa l-oħra, tiġi interpretata, a contrario, fis-sens li ċċaħħad lil persuna fiżika mid-drittijiet individwali fundamentali ggarantiti, b’mod partikolari, fl-Artikoli 5 u 6 tal-KEDB, li jikkorrispondu għall-Artikoli 47 u 48 tal-Karta (Qorti EDB, 17 ta’ Marzu 2009, Ould Dah vs Franza, ECLI:CE:ECHR:2009:0317DEC001311303).
120    Issa, meta persuna kkundannata in absentia, billi tinvoka l-proċedura prevista fl-Artikolu 629-bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, tippreżenta rikors straordinarju intiż sabiex tikseb l-annullament tad-deċiżjoni ta’ kundanna, mogħtija in absentia u li saret definittiva, u meta l-qorti nazzjonali, li tikkonstata li l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 420-bis tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali ma kinux issodisfatti waqt il-proċess, tilqa’ dan ir-rikors, din il-persuna tinvoka d-dritt tagħha għal smigħ xieraq, li jinkludi d-dritt li wieħed ikun preżenti fil-proċess tiegħu b’tali mod li ma jidhirx li l-użu ta’ dan ir-rimedju straordinarju mill-imsemmija persuna huwa intiż għall-qerda tad-drittijiet jew tal-libertajiet irrikonoxxuti mill-Karta jew għal limitazzjonijiet iktar estensivi tad-drittijiet u tal-libertajiet minn dawk previsti mill-Karta, fis-sens tal-Artikolu 54 tagħha.
121    Barra minn hekk, sa fejn il-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju ta’ rikors straordinarju bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, previsti fid-dritt nazzjonali kif interpretat mill-ġurisprudenza nazzjonali, huma intiżi li jiżguraw livell ogħla ta’ protezzjoni tad-dritt tal-persuna akkużata li tkun preżenti fil-proċess tagħha milli jeżiġi d-dritt tal-Unjoni, din il-persuna, billi tibbenefika minn dan il-livell ta’ protezzjoni nazzjonali ogħla, ma teżerċitax dritt li hija tislet mid-dritt tal-Unjoni.
122    Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2016/343, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, kif interpretata mill-ġurisprudenza nazzjonali, teżiġi li l-qorti nazzjonali, fl-assenza ta’ prova diretta li tistabbilixxi li persuna kkundannata in absentia tkun volontarjament evitat li takkwista għarfien tal-proċeduri kriminali li wasslu għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ kundanna fil-konfront tagħha, tilqa’ rikors, ippreżentat minn din il-persuna sabiex tikseb l-annullament ta’ dik id-deċiżjoni, li saret definittiva, għar-raġuni li ma setgħetx tittieħed fl-assenza tagħha, u, jekk ikun il-każ, li jiġi ordnat il-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu.
Fuq l-ispejjeż
123    Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikoli 6, 10 u 18 tad-Direttiva 2012/29/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2012 li tistabbilixxi standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità, u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2001/220/ĠAI, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, meta l-vittma ta’ reat ma tkunx parti ċivili, skont id-dritt nazzjonali, fil-proċeduri kriminali li wasslu għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ kundanna mogħtija in absentia u li tkun saret definittiva, la tipprevedi, fil-kuntest ta’ rikors straordinarju ppreżentat mill-persuna kkundannata intiż għall-annullament tal-imsemmija deċiżjoni, minħabba li ma setgħetx tittieħed fl-assenza tagħha, u, jekk ikun il-każ, il-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu, l-obbligu li din il-vittma tiġi informata bil-preżentata ta’ dan ir-rikors straordinarju u lanqas il-possibbiltà għaliha li tipparteċipa fil-proċedura relatata mal-imsemmi rikors.
2)      L-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva (UE) 2016/343 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2016 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 47 u 54 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, kif interpretata mill-ġurisprudenza nazzjonali, teżiġi li l-qorti nazzjonali, fl-assenza ta’ prova diretta li tistabbilixxi li persuna kkundannata in absentia tkun volontarjament evitat li takkwista għarfien tal-proċeduri kriminali li wasslu għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ kundanna fil-konfront tagħha, tilqa’ rikors, ippreżentat minn din il-persuna sabiex tikseb l-annullament ta’ dik id-deċiżjoni, li saret definittiva, għar-raġuni li ma setgħetx tittieħed fl-assenza tagħha, u, jekk ikun il-każ, li jiġi ordnat il-ftuħ ta’ proċedura ġdida fuq il-mertu.
Firem
* Lingwa tal-kawża: it-Taljan.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.