62024CJ0490_RES
Kawża C‑490/24
Stichting Koskea, li qiegħda taġixxi bħala amministratriċi ta’ ED
vs
Nationale Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij NV li teżerċita taħt l-isem kummerċjali Reaal Schadeverzekering NV
Sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja ( Ir‑Raba’ Awla) tat‑12 ta’ Frar 2026
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili li tirrigwarda l-użu ta’ vetturi bil-mutur – Direttiva 2009/103/KE – Artikolu 12(1) – Obbligu ta’ kopertura minn assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili għad-danni fiżiċi tal-passiġġieri kollha minbarra s-sewwieq li jirriżultaw mill-użu ta’ vettura – Portata – Inċident tat-traffiku li jinvolvi vettura unika – Danni mġarrba mis-sewwieq tal-vettura minħabba l-intervent ta’ passiġġier fis-sewqan ta’ din il-vettura”
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur – Direttiva 2009/103/KE – Assigurazzjoni obbligatorja għall-vetturi – Obbligu ta’ kopertura tad-danni fiżiċi tal-passiġġieri kollha minbarra s-sewwieq – Kunċett – Obbligu ta’ kopertura tad-danni mġarrba mis-sewwieq ta’ vettura involuta f’inċident tat-traffiku – Esklużjoni – Danni mġarrba minħabba l-intervent ta’ passiġġier fis-sewqan ta’ din il-vettura – Assenza ta’ effett
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2009/103, il-punt 1 tal-Artikolu 1, l-ewwel, it-tieni u r-raba’ paragrafu tal-Artikolu 3, l-Artikolu 12(1) sa (3), u l-Artikolu 13(1) u (3))
(ara l-punti 25 sa 44, u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-kunċett ta’ “sewwieq” fil-kuntest tal-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur, prevista mid-Direttiva 2009/103 (
1
). Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma għandhomx ikunu koperti minn din l-assigurazzjoni d-danni mġarrba mis-sewwieq tal-unika vettura involuta f’inċident tat-traffiku minħabba l-intervent ta’ passiġġier fis-sewqan ta’ din il-vettura.
Fi tmiem is-sena 2016, ED kien vittma ta’ inċident tat-traffiku waqt li kien qed isuq minibus li jappartjeni lil klabb tal-futbol li fih kien hemm ex kowċ ta’ dan il-klabb. Filwaqt li l-minibus kien qiegħed jiċċirkula b’veloċità ta’ madwar 70 km/siegħa, l-ex kowċ, li kien bilqiegħda fuq in-naħa ta’ wara fuq il-lemin, f’daqqa waħda ġibed il-ħandbrejk tal-vettura. Il-minibus skiddja u ħabat ma’ diversi pilastri. ED weġġa’ serjament u kellu, b’mod permanenti, konsegwenzi gravi ħafna minn dan l-inċident.
Għall-finijiet tal-kumpens għad-danni mġarrba minn ED minħabba dan l-inċident, il-fondazzjoni li tamministra l-beni tiegħu u li tiddefendi l-interessi tiegħu talbet li dan ikun kopert taħt l-assigurazzjoni għad-danni tal-passiġġieri u tas-sewwieq li l-klabb tal-futbol kien issottoskriva għaliha. L-assiguratur ma laqax din it-talba, billi argumenta li ED kien taħt l-influwenza tal-alkoħol meta kien qed isuq il-minibus. ED ġie informat ukoll li huwa lanqas ma kien kopert taħt l-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili, peress li din ma tkoprix id-danni mġarrba mis-sewwieq.
F’dan il-kuntest, il-fondazzjoni, li aġixxiet f’isem u għan-nom ta’ ED, ippreżentat rikors quddiem il-qorti tal-ewwel istanza. Din iddeċidiet li ED ma kellux jiġi eskluż mill-kopertura tal-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili, prevista mid-Direttiva 2009/103, peress li, anki jekk kien qed isuq il-vettura fil-mument tal-inċident, huwa ma setax jibqa’ jitqies bħala s-sewwieq peress li, billi ġibed l-ħandbrejk, l-ex kowċ kien aġixxa bħala s-sewwieq. Peress li r-rikors ta’ ED intlaqa’ minn dik il-qorti, l-assiguratur appella minn din id-deċiżjoni quddiem il-qorti tal-appell, li, peress li qieset li ED ma kienx tilef il-kwalità tiegħu ta’ sewwieq minħabba l-użu tal-ħandbrejk mill-ex kowċ, annullat is-sentenza tal-qorti tal-ewwel istanza.
Il-fondazzjoni li tirrappreżenta ED appellat fil-kassazzjoni quddiem il-qorti tar-rinviju, li kellha, f’dan il-kuntest, dubji dwar l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-Direttiva 2009/103 li teskludi lis-sewwieq mill-kopertura tal-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili. Hija rrilevat għalhekk li, minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja dejjem enfasizzat l-importanza tal-protezzjoni tal-passiġġieri vittmi ta’ inċident tat-traffiku kif ukoll l-għan li jiġi ggarantit li din l-assigurazzjoni tippermetti lill-passiġġieri kollha li jiġu kkumpensati għad-danni li jkunu ġarrbu. Min-naħa l-oħra, id-Direttiva 2009/103 tiddistingwi lis-sewwieq minn passiġġieri oħra, mingħajr madankollu ma tiddefinixxi l-kunċett ta’ “sewwieq”.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, skont l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103, l-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur kienet tkopri r-responsabbiltà ċivili għad-danni fiżiċi tal-passiġġieri kollha minbarra s-sewwieq. Hija ppreċiżat għalhekk li, l-ewwel nett, fl-assenza ta’ definizzjoni tal-kunċetti ta’ “sewwieq” u ta’ “passiġġier” f’din id-direttiva, il-portata ta’ dawn it-termini għandha tiġi stabbilita konformement mas-sens normali tagħhom fil-lingwaġġ ta’ kuljum. It-tieni nett, it-terminu “sewwieq” normalment jirreferi għall-persuna li titqiegħed fil-kontroll jew li ssuq il-vettura u tiżgura d-direzzjoni tagħha, filwaqt li l-kelma “passiġġier” tirreferi għal persuna li titqiegħed xi mkien ieħor fil-vettura kkonċernata u li ma tidderiġihiex. F’dan il-kuntest, hija rrilevat li jista’ jkun hemm, f’vettura, diversi passiġġieri minbarra s-sewwieq, iżda, bħala prinċipju, sewwieq wieħed biss fl-istess ħin. It-tielet nett, l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 ma jinkludix id-danni mġarrba mis-sewwieq ta’ vettura fil-kopertura tal-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vettura bil-mutur.
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-kuntest tal-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat, fid-dawl tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “vettura” fis-sens ta’ din id-direttiva, li kull vettura fiċ-ċirkulazzjoni għandha, bħala prinċipju, sewwieq kif ukoll post ta’ pilotaġġ u li dan is-sewwieq huwa l-persuna li, ġewwa l-vettura, tħaddem jew tinsab f’pożizzjoni li tħaddem il-forza mekkanika tagħha għall-finijiet tal-użu tagħha, billi tkun quddiem l-isteering tagħha. Għalhekk, bħal din id-dispożizzjoni, diversi dispożizzjonijiet oħra tad-Direttiva 2009/103 (
2
) jiddistingwu lis-sewwieq tal-vettura minn persuni oħra li setgħu daħlu f’din il-vettura kif ukoll minn utenti oħra tat-triq li ma jinsabux fil-vettura, iżda li jistgħu jiġu affettwati minn inċident tat-traffiku li jinvolvi vettura. Għalhekk, il-kategoriji ta’ vittmi ta’ inċident huma, essenzjalment, iddeterminati b’kuntrast mas-sewwieq tal-vettura involuta fih.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat id-distinzjoni bejn, minn naħa, l-obbligu ta’ kopertura, mill-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili skont id-Direttiva 2009/103, tad-danni kkawżati lil terzi, u, min-naħa l-oħra, il-portata tal-kumpens għad-danni kkawżati lil terzi abbażi tar-responsabbiltà ċivili għall-inċident, li hija essenzjalment irregolata mid-dritt nazzjonali. Għalhekk, ir-rwol li okkupant wieħed jew ieħor tal-vettura, bħal, f’dan il-każ, il-passiġġier li jkun ġibed il-ħandbrejk, seta’ kellu fl-iżvolġiment tal-inċident u, għaldaqstant, fl-okkorrenza ta’ danni, jista’, skont is-sistema ta’ responsabbiltà ċivili fis-seħħ fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu seħħ l-inċident, jiddetermina l-persuna ċivilment responsabbli għall-inċident u jista’ jkollu influwenza fuq il-portata tal-kumpens.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-intervent ta’ passiġġier fis-sewqan ta’ vettura, li jikkawża inċident, ma jistax ikollu l-konsegwenza li jċaħħad lill-persuna li tkun fil-post ta’ pilotaġġ ta’ din il-vettura u li tidderiġiha mill-kwalità tagħha ta’ sewwieq tal-imsemmija vettura. Konklużjoni differenti tippreġudika kemm id-distinzjoni fundamentali bejn sewwieq u terz vittma, li tikkaratterizza s-sistema ta’ assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili stabbilita mid-Direttiva 2009/103, kif ukoll id-distinzjoni bejn l-obbligu ta’ kopertura minn din l-assigurazzjoni u l-portata tal-kumpens għad-danni abbażi tar-responsabbiltà ċivili għall-inċident, irregolata mid-dritt nazzjonali.
Fit-tielet u l-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li din l-interpretazzjoni hija sostnuta mill-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2009/103, b’mod partikolari l-għan ta’ protezzjoni tal-vittmi ta’ inċidenti kkawżati minn vetturi bil-mutur, li ġie msaħħaħ b’mod kostanti matul l-iżvilupp leġiżlattiv tal-leġiżlazzjoni Ewropea fil-qasam tal-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur. Issa, dan l-għan jiġi ppreġudikat jekk, skont ċirkustanzi fattwali aleatorji, il-persuna bilqiegħda quddiem l-isteering ta’ vettura tkun tista’ titlef il-kwalità tagħha ta’ sewwieq minħabba l-intervent ta’ passiġġier fis-sewqan ta’ din il-vettura. L-inċertezza legali li tirriżulta minn tali possibbiltà hija, fiha nnifisha, inkompatibbli mal-imsemmi għan.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li dan l-iżvilupp leġiżlattiv kien ikkaratterizzat mill-esklużjoni, stabbilita u espliċita, tal-kopertura mill-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili prevista fid-dritt tal-Unjoni, tad-danni mġarrba mis-sewwieq. Barra minn hekk, ma hemm xejn f’dan l-iżvilupp leġiżlattiv li juri xi intenzjoni min-naħa tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jarmonizza l-obbligu ta’ assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili li tirriżulta mill-użu ta’ vetturi bil-mutur lil hinn mill-kopertura tad-danni kkawżati lil terzi. Għaldaqstant, fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, il-kwistjoni tal-obbligu possibbli li jiġu koperti, permezz ta’ assigurazzjoni, id-danni mġarrba mis-sewwieq tal-unika vettura involuta f’inċident tat-traffiku tibqa’ rregolata mid-drittijiet nazzjonali tal-Istati Membri.
Minn dan jirriżulta li d-danni mġarrba mis-sewwieq tal-unika vettura involuta f’inċident tat-traffiku ma għandhomx ikunu koperti mill-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili li tirrigwarda l-użu ta’ vetturi bil-mutur prevista mid-Direttiva 2009/103, u dan anki meta passiġġier ikun intervjena fis-sewqan ta’ din il-vettura u meta dan l-intervent ikun ikkawża dan l-inċident.
(
1
)	Direttiva 2009/103/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009 dwar l-assigurazzjoni kontra responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur u l-infurzar tal-obbligu ta’ assigurazzjoni kontra din ir-responsabbiltà (ĠU 2009, L 263, p. 11), l-ewwel, it-tieni u r-raba’ paragrafu tal-Artikolu 3.
(
2
)	L-Artikolu 12(2) u (3) kif ukoll l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva 2009/103.