62023CJ0464
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 26 czerwca 2025 r. (
*1
)
Odwołanie – Konkurencja – Rozporządzenie (WE) nr 139/2004 – Koncentracja przedsiębiorstw – Rynek produkcji i dostaw hurtowych energii elektrycznej – Nabycie przez spółkę RWE AG aktywów spółki E.ON SE służących do produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych i jądrowych – Decyzja uznająca koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i funkcjonowaniem Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r.
W sprawach połączonych C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P i C‑470/23 P
mających za przedmiot pięć odwołań w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesionych w dniu 21 lipca 2023 r.,
EVH GmbH, z siedzibą w Halle (Saale) (Niemcy), którą reprezentowali T. Heymann oraz I. Zenke, Rechtsanwälte (C‑464/23 P),
Stadtwerke Leipzig GmbH, z siedzibą w Lipsku (Niemcy), którą reprezentowali T. Heymann oraz I. Zenke, Rechtsanwälte (C‑465/23 P),
TEAG Thüringer Energie AG, z siedzibą w Erfurcie (Niemcy), którą reprezentowali T. Heymann oraz I. Zenke, Rechtsanwälte (C‑467/23 P),
EnergieVerbund Dresden GmbH, z siedzibą w Dreźnie (Niemcy), którą reprezentowali T. Heymann oraz I. Zenke, Rechtsanwälte (C‑468/23 P),
GGEW, Gruppen-Gas- und Elektrizitätswerk Bergstraße AG, z siedzibą w Bensheim (Niemcy), którą reprezentowali T. Heymann oraz I. Zenke, Rechtsanwälte (C‑470/23 P),
wnoszące odwołania,
w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:
Komisja Europejska, którą reprezentowali G. Meessen oraz I. Zaloguin, w charakterze pełnomocników, których wspierał T.G. Funke, Rechtsanwalt,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Republika Federalna Niemiec, którą reprezentowali J. Möller oraz R. Kanitz, w charakterze pełnomocników,
E.ON SE, z siedzibą w Essen (Niemcy), którą reprezentowali początkowo Ch. Barth, C. Grave, D.-J. dos Santos Goncalves oraz R. Seifert, Rechtsanwälte, a następnie Ch. Barth, A. Fuchs, C. Grave oraz D.-J. dos Santos Goncalves, Rechtsanwälte,
RWE AG, z siedzibą w Essen, którą reprezentowali początkowo U. Scholz, J. Siegmund oraz J. Ziebarth, Rechtsanwälte, a następnie U. Scholz, J. Siegmund oraz M. von Armansperg, Rechtsanwälte,
interwenienci w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, D. Gratsias, E. Regan, J. Passer (sprawozdawca) i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
W swoich odwołaniach EVH GmbH (C‑464/23 P), Stadtwerke Leipzig GmbH (C‑465/23 P), TEAG Thüringer Energie AG (C‑467/23 P), EnergieVerbund Dresden GmbH (C‑468/23 P) oraz GGEW, Gruppen-Gas- und Elektrizitätswerk Bergstraße AG (C‑470/23 P) wnoszą o uchylenie, odpowiednio, wyroków Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2023 r.: EVH/Komisja (T‑312/20, zwanego dalej „wyrokiem T‑312/20”, EU:T:2023:252), Stadtwerke Leipzig/Komisja (T‑313/20, zwanego dalej „wyrokiem T‑313/20”, EU:T:2023:257), TEAG/Komisja (T‑315/20, zwanego dalej „wyrokiem T‑315/20”, EU:T:2023:259), EnergieVerbund Dresden/Komisja (T‑317/20, zwanego dalej „wyrokiem T‑317/20”, EU:T:2023:261) i GGEW/Komisja (T‑319/20, zwanego dalej „wyrokiem T‑319/20”, EU:T:2023:263) (zwanych dalej łącznie „zaskarżonymi wyrokami”), którymi Sąd oddalił ich skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2019) 1711 final z dnia 26 lutego 2019 r. uznającej koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) (Dz.U. 2020, C 111, s. 1, zwanej dalej „sporną decyzją”).
I. Ramy prawne
A. Rozporządzenie (WE) nr 139/2004
2
Motywy 20 i 21 rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (zwanego dalej „rozporządzeniem WE w sprawie koncentracji”) (Dz.U. 2004, L 24, s. 1) mają następujące brzmienie:
„(20)
Wskazane jest zdefiniowanie pojęcia koncentracji w taki sposób, aby obejmowało ono tylko te działania, które przynoszą trwałą zmianę w kontroli zainteresowanych przedsiębiorstw, a tym samym w strukturze rynku. Konieczne jest zatem włączenie w zakres niniejszego rozporządzenia wszystkich wspólnych przedsiębiorstw pełniących, w oparciu o stałe zasady, wszystkie funkcje samodzieln[ego] podmiot[u] gospodarcz[ego]. Ponadto właściwe jest traktowanie jako pojedynczą koncentrację [jako jednolitej koncentracji] takich transakcji, które są ściśle powiązane ze względu na zaistniałe warunki [są ściśle powiązane warunkowo] bądź przyjmują formę ciągu transakcji w obrocie papierami wartościowymi przeprowadzanych w stosownie krótkim okresie.
(21)
Niniejsze rozporządzenie powinno stosować się również w sytuacji, gdy zainteresowane przedsiębiorstwa akceptują ograniczenia, które są bezpośrednio związane i konieczne dla dokonania koncentracji. Decyzje Komisji [Europejskiej] stwierdzające, iż koncentracje są zgodne ze wspólnym rynkiem w stosowaniu niniejszego rozporządzenia, powinny automatycznie obejmować takie ograniczenia, bez konieczności rozpatrywania ich przez Komisję w indywidualnych przypadkach. Jednakże na wniosek zainteresowanych przedsiębiorstw, w przypadku pojawienia się nowych lub nierozwiązanych kwestii powodujących poważną niepewność, Komisja powinna wyraźnie ocenić, czy jakiekolwiek ograniczenie jest bezpośrednio związane i konieczne dla dokonania koncentracji. Uznaje się, że dany przypadek przedstawia nową lub nierozwiązaną kwestię powodującą poważną niepewność, jeśli kwestia nie jest ujęta w stosownym, obowiązującym obwieszczeniu Komisji lub opublikowanej decyzji Komisji”.
3
Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Ocena koncentracji”, stanowi:
„1.   Koncentracje objęte zakresem niniejszego rozporządzenia są oceniane zgodnie z celami niniejszego rozporządzenia oraz z następującymi przepisami zmierzającymi do stwierdzenia, czy są one zgodne czy nie ze wspólnym rynkiem.
Dokonując tej oceny, Komisja uwzględnia:
a)
potrzebę zachowania i rozwoju skutecznej konkurencji na wspólnym rynku, z punktu widzenia między innymi struktury wszystkich danych rynków oraz rzeczywistej lub potencjalnej konkurencji ze strony przedsiębiorstw zlokalizowanych we Wspólnocie [Europejskiej] lub poza nią;
b)
pozycję rynkową zainteresowanych przedsiębiorstw oraz ich siłę ekonomiczną i finansową, możliwości dostępne dla dostawców i użytkowników, ich dostęp do zaopatrzenia lub rynków, wszelkie prawne lub inne bariery wejścia na rynek, trendy podaży i popytu w stosunku do właściwych dóbr i usług, interesy konsumentów pośrednich i końcowych oraz rozwój postępu technicznego i gospodarczego, pod warunkiem że dokonuje się on z korzyścią dla konsumentów i nie stanowi przeszkody dla konkurencji.
2.   Koncentrację, która nie przeszkadzałaby znacząco skutecznej konkurencji na wspólnym rynku lub znacznej jego części, w szczególności w wyniku stworzenia lub umocnienia pozycji dominującej, uznaje się za zgodną ze wspólnym rynkiem.
3.   Koncentrację, która przeszkadzałaby znacząco skutecznej konkurencji na wspólnym rynku lub znacznej jego części, w szczególności w wyniku stworzenia lub umocnienia pozycji dominującej, uznaje się za niezgodną ze wspólnym rynkiem.
4.   W stopniu, w jakim utworzenie wspólnego przedsiębiorstwa stanowiące koncentrację zgodnie z art. 3 ma na celu lub skutkuje koordynacją zachowań konkurencyjnych przedsiębiorstw, które pozostają samodzielne, koordynacja taka oceniania jest zgodnie z kryteriami art. [101] ust. 1 i 3 [TFUE], w celu stwierdzenia, czy działanie to jest zgodne czy nie ze wspólnym rynkiem.
5.   Dokonując tej oceny, Komisja bierze pod uwagę w szczególności, czy:
–
dwie lub więcej firm macierzystych utrzymuje, w znaczącym stopniu, swoją działalność na tym samym rynku co wspólne przedsiębiorstwo lub na rynku, który stanowi poprzednie lub następne ogniwo rynku w stosunku do tego wspólnego przedsiębiorstwa, lub na rynku sąsiednim ściśle powiązanym z tym rynkiem,
–
koordynacja, będąca bezpośrednim wynikiem utworzenia wspólnego przedsiębiorstwa, daje zainteresowanym przedsiębiorstwom możliwość eliminowania konkurencji w zakresie znacznej części produktów lub usług, o których mowa”.
4
Artykuł 3 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Definicja koncentracji”, stanowi:
„1.   Uznaje się, że koncentracja występuje w przypadku, gdy trwała zmiana kontroli wynika z:
a)
łączenia się dwóch lub więcej wcześniej samodzielnych przedsiębiorstw lub części przedsiębiorstw; lub
b)
przejęcia, przez jedną lub więcej osób już kontrolujących co najmniej jedno przedsiębiorstwo albo przez jedno lub więcej przedsiębiorstw, bezpośredniej lub pośredniej kontroli nad całym lub częścią jednego lub więcej innych przedsiębiorstw, czy to [w] drodze zakupu papierów wartościowych lub aktywów, czy to w drodze umowy lub w jakikolwiek inny sposób.
2.   Podstawę kontroli stanowią prawa, umowy lub jakiekolwiek inne środki, które oddzielnie bądź wspólnie i uwzględniając okoliczności faktyczne lub prawne, dają możliwość wywierania decydującego wpływu na przedsiębiorstwo, w szczególności przez:
a)
własność lub prawo użytkowania całego lub części aktywów przedsiębiorstwa;
b)
prawa lub umowy przyznające decydujący wpływ na skład, głosowanie lub decyzje organów przedsiębiorstwa.
3.   Kontrolę przejmują osoby lub przedsiębiorstwa, które:
a)
są posiadaczami praw lub uprawnionymi do nich na mocy odpowiednich umów; lub
b)
nie będąc ani posiadaczami takich praw, ani uprawnionymi do nich na mocy odpowiednich umów, mają uprawnienia wykonywania wypływających z nich praw.
4.   Utworzenie wspólnego przedsiębiorstwa pełniącego w sposób trwały wszystkie funkcje samodzielnego podmiotu gospodarczego stanowi koncentrację w rozumieniu ust. 1 lit. b).
[…]”.
5
Artykuł 4 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia stanowi:
„Koncentracje o wymiarze wspólnotowym określone w niniejszym rozporządzeniu zgłasza się Komisji przed ich wykonaniem i po zawarciu umowy, ogłoszeniu publicznej oferty przejęcia lub nabyciu kontrolnego pakietu akcji”.
6
Artykuł 5 rozporządzenia nr 139/2004, zatytułowany „Obliczanie obrotu”, ma następujące brzmienie:
„1.   Łączny obrót w rozumieniu niniejszego rozporządzenia obejmuje kwoty uzyskane przez zainteresowane przedsiębiorstwa w poprzednim roku finansowym ze sprzedaży produktów i świadczenia usług składających się na normalną działalność przedsiębiorstw po odliczeniu rabatów związanych ze sprzedażą, podatku od wartości dodanej i innych podatków bezpośrednio związanych z obrotem. Całkowity obrót danego przedsiębiorstwa nie obejmuje transakcji zawartych pomiędzy przedsiębiorstwami określonymi w ust. 4.
Obrót uzyskany we Wspólnocie lub w państwie członkowskim obejmuje produkty sprzedawane i usługi świadczone przedsiębiorstwom lub konsumentom, w zależności od przypadku, we Wspólnocie lub w tym państwie członkowskim.
2.   Na zasadzie odstępstwa od ust. 1, w przypadku gdy koncentracja polega na nabyciu części jednego lub więcej przedsiębiorstw, niezależnie od tego, czy części te mają lub nie, osobowość prawną, bierze się pod uwagę, w odniesieniu do sprzedawcy lub sprzedawców, jedynie obrót przypadający na części stanowiące przedmiot transakcji.
Jednakże dwie transakcje lub więcej, w rozumieniu akapitu pierwszego, które mają miejsce na przestrzeni dwóch lat między tymi samymi osobami lub przedsiębiorstwami, traktowane są jako jedna i ta sama koncentracja zachodząca w dniu zawarcia ostatniej transakcji.
[…]”.
7
Artykuł 6 tego rozporządzenia, zatytułowany „Badanie zgłoszenia i wszczęcie postępowania”, stanowi:
„1.   Komisja bada zgłoszenie niezwłocznie po jego otrzymaniu.
a)
W przypadku gdy stwierdza ona, że zgłaszana koncentracja nie wchodzi w zakres niniejszego rozporządzenia, fakt ten odnotowywany jest w formie decyzji.
b)
W przypadku gdy stwierdza ona, że chociaż zgłaszana koncentracja podlega zakresowi niniejszego rozporządzenia, ale nie wzbudza poważnych wątpliwości co do jej zgodności ze wspólnym rynkiem, podejmuje decyzję o niezgłoszeniu sprzeciwu i stwierdza, że jest ona zgodna ze wspólnym rynkiem.
Decyzję stwierdzającą zgodność koncentracji ze wspólnym rynkiem uznaje się za uwzględniającą ograniczenia, które są bezpośrednio związane i konieczne dla dokonania koncentracji
c)
Jeżeli, bez uszczerbku dla przepisów ust. 2, Komisja stwierdza, że zgłaszana koncentracja podlega zakresowi niniejszego rozporządzenia i wzbudza poważne wątpliwości co do zgodności ze wspólnym rynkiem, podejmuje decyzję o wszczęciu postępowania. Bez uszczerbku dla przepisów art. 9 takie postępowanie zostaje zakończone na mocy decyzji, o której mowa w art. 8 ust. 1–4, chyba że zainteresowane przedsiębiorstwa udowodniły Komisji, iż odstąpiły od koncentracji.
2.   W przypadku gdy Komisja stwierdzi, iż po dokonaniu zmian przez zainteresowane przedsiębiorstwa zgłoszona koncentracja nie rodzi więcej poważnych wątpliwości w rozumieniu ust. 1 lit. c), uznaje koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem zgodnie z ust. 1 lit. b).
Komisja może załączyć do swojej decyzji, na mocy ust. 1 lit. b), warunki i obowiązki zmierzające do zapewnienia, iż zainteresowane przedsiębiorstwa wywiązały się ze złożonych wobec Komisji zobowiązań zapewniających zgodność koncentracji ze wspólnym rynkiem.
[…]”.
8
Artykuł 8 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Uprawnienia decyzyjne Komisji”, przewiduje:
„1.   W przypadku gdy Komisja stwierdza, że zgłaszana koncentracja spełnia kryterium ustanowione w art. 2 ust. 2, oraz, w przypadkach, o których mowa w art. 2 ust. 4, spełnia kryteria ustanowione w art. [101] ust. 3 [TFUE], wydaje decyzję uznającą koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem.
Decyzja uznająca koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem obejmuje również ograniczenia bezpośrednio związane i niezbędne dla dokonania koncentracji.
2.   W przypadku gdy Komisja stwierdza, że po zmianach przeprowadzonych przez zainteresowane przedsiębiorstwa zgłaszana koncentracja spełnia kryterium ustanowione w art. 2 ust. 2, oraz, w przypadkach, o których mowa w art. 2 ust. 4, spełnia kryteria ustanowione w art. [101] ust. 3 [TFUE], wydaje decyzję uznającą koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem.
Komisja może do swej decyzji załączyć warunki i obowiązki zmierzające do zapewnienia, że zainteresowane przedsiębiorstwa spełniają zobowiązania podjęte wobec Komisji zapewniające, iż koncentracja jest zgodna ze wspólnym rynkiem.
Decyzja uznająca koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem obejmuje również ograniczenia bezpośrednio związane i niezbędne dla dokonania koncentracji.
3.   W przypadku gdy Komisja stwierdza, że koncentracja spełnia kryterium ustanowione w art. 2 ust. 3, oraz, w przypadkach, o których mowa w art. 2 ust. 4, nie spełnia kryteriów ustanowionych w art. [101] ust. 3 [TFUE], wydaje decyzję uznającą koncentrację za niezgodną ze wspólnym rynkiem.
4.   W przypadku gdy Komisja stwierdza, że koncentracja:
a)
została już dokonana i że koncentracja została uznana za niezgodną ze wspólnym rynkiem; lub
b)
została dokonana z naruszeniem warunku załączonego do decyzji podjętej zgodnie z ust. 2, i stwierdzono, iż w przypadku braku takiego warunku koncentracja spełniłaby kryterium ustanowione w art. 2 ust. 3 lub, w przypadkach, o których mowa w art. 2 ust. 4, nie spełniłaby kryteriów ustanowionych w art. [101] ust. 3 [TFUE],
Komisja może:
–
wymagać od zainteresowanych przedsiębiorstw rozwiązania koncentracji, szczególnie poprzez rozwiązanie łączenia lub zbycie wszystkich udziałów lub zgromadzonych aktywów, w celu przywrócenia stanu sprzed dokonania koncentracji; w przypadku gdy nie jest możliwe poprzez rozwiązanie koncentracji przywrócenie stanu, jaki miał miejsce przed dokonaniem koncentracji, Komisja może przedsięwziąć wszelkie inne środki konieczne do przywrócenia takiego stanu w jak największym stopniu[;]
–
nakazać podjęcie wszelkich innych stosownych środków mających na celu zapewnienie, iż zainteresowane przedsiębiorstwa rozwiążą ją lub podejmą inne środki dla przywrócenia wcześniejszego zgodnie z jej decyzją.
[…]”.
9
Artykuł 21 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zastosowanie rozporządzenia i właściwość”, stanowi w ust. 1:
„Niniejsze rozporządzenie stosuje się jedynie do koncentracji określonych w art. 3, zaś rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 {z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101 i 102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1)}, (EWG) nr 1017/68 [z dnia 19 lipca 1968 r. w sprawie stosowania zasad konkurencji do transportu kolejowego, drogowego i żeglugi śródlądowej (Dz.U. 1968, L 175, s. 1)], (EWG) nr 4056/86 {z dnia 22 grudnia 1986 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 85 i 86 traktatu [EWG] do transportu morskiego (Dz.U. 1986, L 378, s. 4)} i (EWG) nr 3975/87 [z dnia 14 grudnia 1987 r. ustanawiające procedurę stosowania reguł konkurencji do przedsiębiorstw w sektorze transportu lotniczego (Dz.U. 1987, L 374, s. 1)] nie mają zastosowania, z wyjątkiem, gdy odnoszą się do wspólnych przedsiębiorstw, które nie mają wymiaru wspólnotowego oraz które mają jako swój cel lub efekt działania koordynację zachowań konkurencyjnych przedsiębiorstw, które pozostają samodzielne”.
B. Wytyczne w sprawie koncentracji horyzontalnych
10
Wytyczne w sprawie oceny horyzontalnego połączenia przedsiębiorstw na mocy rozporządzenia Rady w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (Dz.U. 2004, C 31, s. 5, zwane dalej „wytycznymi w sprawie koncentracji horyzontalnych”) stanowią:
„[…]
13.
[…] Komisja określa, zgodnie z art. 2 rozporządzenia [nr 139/2004], czy koncentracja znacząco zakłócałaby skuteczną konkurencję, w szczególności poprzez stworzenie lub umocnienie pozycji dominującej i powinna zostać uznana za niezgodną ze wspólnym rynkiem. Należy podkreślić, że czynniki te nie stanowią »listy kontrolnej«, która ma być automatycznie stosowana w każdym przypadku. Analiza konkurencyjności w poszczególnych przypadkach będzie raczej oparta na ogólnej ocenie możliwego do przewidzenia wpływu połączenia w świetle odpowiednich czynników i warunków. Nie wszystkie z powyższych punktów będą właściwe dla każdego połączenia horyzontalnego i może się okazać, iż w danej sprawie nie trzeba analizować każdego z punktów tak szczegółowo.
[…]
26.
Wiele czynników, które oddzielnie niekoniecznie odgrywają decydującą rolę, mogą wpływać na to, czy w wyniku połączenia prawdopodobne jest powstanie znaczących efektów nieskoordynowanych. Nie wszystkie z tych czynników muszą wystąpić, aby te efekty były prawdopodobne. Nie powinno się również traktować tej listy jako wyczerpującej.
Łączące się przedsiębiorstwa mają duże udziały w rynku
27.
Im większy udział w rynku, tym bardziej prawdopodobne jest, iż przedsiębiorstwo posiada siłę rynkową. Im większy dodatkowy element udziału w rynku, tym bardziej prawdopodobne, że połączenie doprowadzi do znaczącego wzrostu siły rynkowej. Im większy wzrost poziomu sprzedaży, od którego można uzyskiwać wyższe marże po podwyżkach cen, tym bardziej prawdopodobne jest, iż dla łączących się przedsiębiorstw taki wzrost cen będzie korzystny, pomimo towarzyszącego mu spadku produkcji. Chociaż udziały w rynku i dodatkowe elementy udziałów w rynku dają jedynie wstępne wskazówki siły rynkowej oraz wzrostu siły rynkowej, zwykle są one ważnymi czynnikami w procesie oceny […].
Łączące się przedsiębiorstwa są bliskimi konkurentami
28.
Produkty mogą być różnicowane […] w zakresie rynku właściwego w taki sposób, że niektóre z nich są bliższymi substytutami niż inne […]. Im wyższy poziom substytucyjności pomiędzy produktami łączących się przedsiębiorstw, tym bardziej prawdopodobne, iż przedsiębiorstwa te znacznie podniosą ceny […]. Na przykład połączenie pomiędzy dwoma przedsiębiorstwami oferującymi produkty, które znacząca liczba klientów uważa za towary wybierane w pierwszej lub drugiej kolejności, może doprowadzić do znacznego wzrostu cen. Dlatego fakt, iż wzajemna rywalizacja pomiędzy stronami jest ważnym źródłem konkurencji na rynku może być głównym czynnikiem w analizie […]. Również wysokie marże przed połączeniem […] mogą zwiększyć prawdopodobieństwo znacznego wzrostu cen. Bardziej prawdopodobne jest, że łączące się przedsiębiorstwa stłumią swą chęć podnoszenia cen, kiedy przedsiębiorstwa konkurencyjne produkują bliskie substytuty produktów łączących się przedsiębiorstw, niż w przypadku gdy oferują one dalsze substytuty […]. Dlatego też istnieje mniejsze prawdopodobieństwo, iż połączenie znacząco przeszkodzi w skutecznej konkurencji, zwłaszcza poprzez stwarzanie lub umacnianie pozycji dominującej, kiedy istnieje wysoki stopień substytucyjności pomiędzy produktami łączących się przedsiębiorstw oraz produktami dostarczanymi przez przedsiębiorstwa konkurencyjne.
[…]
Powstałe w wyniku połączenia przedsiębiorstwo może utrudnić ekspansję konkurencji
36.
Niektóre z proponowanych połączeń, gdyby zezwolono na ich realizację, znacznie utrudniłyby skuteczną konkurencję poprzez pozostawienie połączonego przedsiębiorstwa w sytuacji, w której miałoby możliwość i motywację do utrudniania ekspansji mniejszych przedsiębiorstw i potencjalnych konkurentów czy też ograniczania zdolności rywalizujących przedsiębiorstw do konkurowania. W takim przypadku konkurenci, indywidualnie lub jako ogół, mogą nie być w stanie wpływać na powstałe w wyniku połączenia przedsiębiorstwa w takim stopniu, by nie podniosło cen lub nie podjęło innych działań szkodliwych dla konkurencji. Na przykład powstałe w wyniku połączenia przedsiębiorstwo może mieć taki stopień kontroli czy też taki wpływ na dostawę materiałów do produkcji […] lub możliwości dystrybucji […], iż ekspansja lub wejście przedsiębiorstw konkurencyjnych mogą być bardziej kosztowne. Podobnie, kontrola powstałego w wyniku połączenia przedsiębiorstwa nad patentami […] lub innymi rodzajami własności intelektualnej (np. znaki towarowe) […] może utrudnić ekspansję lub wejście przedsiębiorstw konkurencyjnych. Na rynkach, gdzie interoperacyjność pomiędzy różnymi infrastrukturami lub platformami jest istotna […], połączenie może dać powstałemu w jego wyniku przedsiębiorstwu możliwość oraz motywację do podnoszenia kosztów lub obniżenia jakości usług konkurencji […]. Dokonując tej oceny Komisja może wziąć pod uwagę, m.in. siłę finansową powstałego w wyniku połączenia przedsiębiorstwa w stosunku do jego konkurencji […].
Połączenie eliminuje znaczącą siłę konkurencji
37.
Niektóre przedsiębiorstwa mają większy wpływ na proces konkurencyjności niż mógłby sugerować ich udział w rynku lub podobne mierniki. Połączenie obejmujące takie przedsiębiorstwo może zmienić dynamikę konkurencyjności w sposób znaczący i antykonkurencyjny, zwłaszcza gdy rynek jest już skoncentrowany […]. Na przykład przedsiębiorstwo mogło niedawno wejść na rynek i oczekuje się, iż w przyszłości będzie wywierało znaczącą presję konkurencyjną na inne przedsiębiorstwa na rynku.
38.
Na rynkach, na których innowacja stanowi ważną siłę konkurencyjną, połączenie może zwiększyć zdolność przedsiębiorstwa i zachęcić ją [je] do wprowadzenia innowacji na rynek oraz tym samym [do] narzuceni[a] presji konkurencyjnej na rywali, którzy zmuszeni będą wprowadzać na rynek innowacje. Skuteczną konkurencję może też utrudnić połączenie dwóch ważnych innowatorów, np. połączenie dwóch przedsiębiorstw, które dostarczają produkty z łańcucha sprzedaży związanego z rynkiem danego produktu. Tak samo przedsiębiorstwo ze stosunkowo małym udziałem w rynku może jednak okazać się ważną siłą konkurencyjną, jeśli ma obiecujące produkty, z łańcucha sprzedaży […]”.
C. Skonsolidowane obwieszczenie dotyczące kwestii jurysdykcyjnych
11
Skonsolidowane obwieszczenie Komisji dotyczące kwestii jurysdykcyjnych na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (Dz.U. 2008, C 95, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2009, C 43, s. 10, zwane dalej „skonsolidowanym obwieszczeniem dotyczącym kwestii jurysdykcyjnych”) przewiduje:
„[…]
(38)
Ogólna i teleologiczna definicja koncentracji zawarta w art. 3 ust. 1 [rozporządzenia nr 139/2004] – wskazująca jako następstwo przejęcie kontroli nad jednym lub więcej niż jednym przedsiębiorstwem – stanowi, że nie ma różnicy, czy przejęcie kontroli nastąpiło w wyniku jednej lub kilku transakcji, jeżeli końcowym rezultatem jest wystąpienie pojedynczej koncentracji. W rozumieniu art. 3 dwie lub większa liczba transakcji stanowi jedną koncentrację, jeżeli mają one jednolity charakter. Należy zatem stwierdzić, czy w rezultacie doprowadzi to do przyznania jednemu lub większej liczbie przedsiębiorstw bezpośredniej lub pośredniej ekonomicznej kontroli nad działalnością jednego lub większej liczby innych przedsiębiorstw. Na potrzeby oceny należy określić rzeczywistość ekonomiczną leżącą u podstaw transakcji oraz cel gospodarczy, do którego dążą strony. Innymi słowy w celu stwierdzenia jednolitego charakteru przedmiotowych transakcji wymagane jest ustalenie, osobno dla każdego przypadku, czy te transakcje są wzajemnie uwarunkowane w takim sensie, że nie da się przeprowadzić jednej transakcji bez przeprowadzenia drugiej […].
(39)
Motyw 20 preambuły [rozporządzenia w sprawie koncentracji] wyjaśnia w tym względzie, że właściwe jest traktowanie jako pojedynczej koncentracji takich transakcji, które są ściśle powiązane ze względu na zaistniałe warunki [są ściśle powiązane warunkowo]. […]
[…]
(41)
Jednakże kilka transakcji, nawet powiązanych ze sobą ze względu na zaistniałe warunki [nawet powiązanych ze sobą warunkowo], można potraktować jako jedną [jednolitą] koncentrację, [wyłącznie] jeśli kontrolę ostatecznie przejmie to samo przedsiębiorstwo (te same przedsiębiorstwa). […]
[…]
(44)
Zasada, w myśl której kilka transakcji można traktować jako pojedynczą koncentrację […], ma zastosowanie jedynie gdy skutkuje przejęciem kontroli nad jednym przedsiębiorstwem lub większą liczbą przedsiębiorstw przez tę samą osobę (te same osoby) lub przedsiębiorstwo(-a)”.
D. Regulamin postępowania przed Sądem
12
Artykuły 91 i 92 regulaminu postępowania przed Sądem określają, odpowiednio, przedmiot środków dowodowych i dotyczącą ich procedurę.
13
Artykuły 93–95 tego regulaminu postępowania przewidują zasady proceduralne dotyczące dowodów z zeznań świadków.
14
Artykuł 96 rzeczonego regulaminu postępowania dotyczy opinii biegłego.
II. Okoliczności powstania sporu i sporna decyzja
15
Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 2–18 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 2–16 wyroku T‑317/20. Dla celów niniejszego postępowania można je streścić w następujący sposób.
A. Kontekst koncentracji
16
RWE AG jest spółką prawa niemieckiego, która w momencie zgłoszenia planowanej koncentracji prowadziła działalność obejmującą cały łańcuch dostaw energii, w tym w sektorach produkcji, dostaw hurtowych, przesyłu i dystrybucji energii oraz handlu detalicznego energią, a także usług energetycznych dla konsumentów (takich jak odczytywanie liczników, mobilność elektryczna itp.) (rynek zwany dalej „rynkiem energii elektrycznej”). Spółka RWE i jej spółki zależne, w tym innogy SE, prowadzą działalność w kilku państwach członkowskich.
17
E.ON SE jest spółką prawa niemieckiego, która w tym samym momencie prowadziła działalność obejmującą cały łańcuch dostaw energii elektrycznej, w zakresie zarówno produkcji, sprzedaży hurtowej i dystrybucji energii elektrycznej, jak też handlu detalicznego energią elektryczną. Spółka E.ON posiada i eksploatuje aktywa służące do produkcji energii elektrycznej w wielu państwach członkowskich.
18
Wnoszące odwołania są przedsiębiorstwami sektora publicznego prawa niemieckiego, które produkują energię elektryczną zarówno z konwencjonalnych źródeł energii (zwaną dalej „konwencjonalną energią elektryczną”), jak i z odnawialnych źródeł energii, a ich aktywa produkcyjne znajdują się w Niemczech.
19
Koncentracja będąca przedmiotem niniejszej sprawy wpisuje się w ramy złożonej wymiany aktywów między spółką RWE a spółką E.ON, ogłoszonej w dniach 11 i 12 marca 2018 r. przez dwa odnośne przedsiębiorstwa (zwanej dalej „całościową transakcją”). Wymiana ta przybrała formę pierwszej transakcji, czyli koncentracji będącej przedmiotem niniejszej sprawy, w drodze której spółka RWE zamierza przejąć wyłączną kontrolę lub wspólną kontrolę nad niektórymi aktywami produkcyjnymi spółki E.ON. Druga koncentracja polega na przejęciu przez spółkę E.ON wyłącznej kontroli nad działalnością w zakresie dystrybucji i handlu detalicznego oraz niektórych aktywów produkcyjnych spółki innogy, kontrolowanej przez spółkę RWE. Wreszcie trzecia koncentracja przewiduje, że spółka RWE przejmie 16,67 % udziałów w spółce E.ON.
20
Pismami wysłanymi, odpowiednio, w dniach 17 kwietnia, 24 kwietnia, 25 kwietnia, 16 lipca i 13 listopada 2018 r. wnoszące odwołania poinformowały Komisję o swym zamiarze wzięcia udziału w postępowaniu dotyczącym pierwszej i drugiej koncentracji.
21
W dniu 26 czerwca 2018 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli wnoszących odwołania w sprawach C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P i C‑470/23 P oraz Komisji, podczas którego przedstawiciele ci wyrazili wobec Komisji obawy swoich klientów w odniesieniu do pierwszej i drugiej koncentracji oraz chęć uczestniczenia w związanych z nimi postępowaniach. W dniu 28 sierpnia 2018 r. odbyły się indywidualne spotkania między Komisją a każdą z tych czterech wnoszących odwołania, które podczas owych spotkań przedstawiły swoje uwagi w przedmiocie tych koncentracji.
22
Drugą koncentrację (zwaną dalej „transakcją M.8870”) zgłoszono Komisji w dniu 31 stycznia 2019 r. W odniesieniu do tej transakcji Komisja wydała decyzję C(2019) 6530 final z dnia 17 września 2019 r. uznającą koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8870 – E.ON/Innogy) (Dz.U. 2020, C 379, s. 16).
23
Trzecią koncentrację zgłoszono Bundeskartellamt (federalnemu urzędowi ds. karteli, Niemcy), który zezwolił na nią decyzją z dnia 26 lutego 2019 r. (sprawa B8‑28/19, koncentracja ta zwana będzie dalej „transakcją B8‑28/19”).
B. Postępowanie administracyjne
24
W dniu 22 stycznia 2019 r. Komisja otrzymała zgłoszenie dotyczące projektu koncentracji na podstawie art. 4 rozporządzenia nr 139/2004, w drodze której spółka RWE zamierzała przejąć, w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, wyłączną kontrolę lub wspólną kontrolę nad niektórymi aktywami produkcyjnymi spółki E.ON.
25
W dniu 31 stycznia 2019 r. Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej uprzednie zgłoszenie tej koncentracji (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) (Dz.U. 2019, C 38, s. 22, zwanej dalej „transakcją M.8871”) zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 139/2004.
26
Aktywa produkcyjne spółki E.ON, które spółka RWE ma nabyć w ramach transakcji M.8871, obejmują, po pierwsze, następujące podmioty działające w sektorze energii ze źródeł odnawialnych oraz udziały w takich podmiotach:
–
E.ON Climate & Renewables GmbH (Niemcy);
–
Amrum Offshore West GmbH (Niemcy);
–
E.ON Climate & Renewables UK Limited (Zjednoczone Królestwo);
–
E.ON Climate & Renewables North America LLC (Stany Zjednoczone);
–
E.ON Wind Sweden AB (Szwecja);
–
E.ON Climate & Renewables Italia Srl (Włochy);
–
Arkona (Niemcy) oraz
–
Delta Nordsee (Niemcy).
27
Ponadto spółka RWE nabędzie 60,08 % udziałów w spółce Rampion NewCo (Zjednoczone Królestwo), która z kolei posiada 50 % udziałów w spółce Rampion Offshore Wind Limited (Zjednoczone Królestwo), wskutek czego spółka RWE uzyska w tej ostatniej spółce udział pośredni wynoszący 30,1 %.
28
Aktywa produkcyjne spółki E.ON, których dotyczy transakcja M.8871, obejmują, po drugie, udziały i związane z nimi prawa ciągnienia w aktywach jądrowych, a mianowicie:
–
mniejszościowy udział wynoszący 12,5 % w Kernkraftwerke Lippe-Ems GmbH (Niemcy);
–
mniejszościowy udział wynoszący 25 % w Kernkraftwerk Gundremmingen GmbH (Niemcy), jak również wynoszący 25 % udział w paliwie jądrowym i odpadach oraz nieruchomości związane z tą elektrownią jądrową.
29
W ramach badania transakcji M.8871 Komisja przeprowadziła badanie rynku, w związku z czym przekazała niektórym przedsiębiorstwom, w tym wnoszącym odwołania, kwestionariusz, na który te ostatnie odpowiedziały w dniu 30 stycznia 2019 r.
30
W pismach z dnia 31 stycznia 2019 r. wnoszące odwołania ponowiły swą wolę wzięcia udziału w postępowaniu prowadzonym przez Komisję i zostania wysłuchanymi przy tej okazji przez Komisję, w przypadku gdyby instytucja ta postanowiła wszcząć etap szczegółowego badania zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 139/2004.
C. Sporna decyzja
31
W dniu 26 lutego 2019 r. Komisja wydała sporną decyzję, w której transakcja M.8871 została uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na etapie badania przewidzianym w art. 6 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 139/2004 i w art. 57 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3).
III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżone wyroki
32
Pięcioma pismami złożonymi w sekretariacie Sądu w dniu 27 maja 2020 r. wnoszące odwołania wniosły skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
33
Na poparcie swych skarg podniosły one sześć zasadniczo identycznych zarzutów zmierzających do stwierdzenia nieważności, z których pierwszy dotyczył błędnego podziału analizy całościowej transakcji, drugi – naruszenia obowiązku uzasadnienia, trzeci – naruszenia prawa do bycia wysłuchanym, czwarty – naruszenia prawa do skutecznej ochrony sądowej, piąty – oczywistych błędów w ocenie, a szósty – naruszenia obowiązku staranności.
34
Zaskarżonymi wyrokami Sąd oddalił skargi.
IV. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
35
Pięcioma pismami złożonymi w sekretariacie Trybunału w dniu 21 lipca 2023 r. wnoszące odwołania wniosły odwołania w niniejszych sprawach.
36
W tym samym dniu wnoszące odwołania, które wniosły ponadto w 2021 r. pięć skarg o stwierdzenie nieważności decyzji, o której mowa w pkt 22 niniejszego wyroku (sprawy T‑53/21, T‑55/21, T‑56/21, T‑61/21 i T‑62/21), które to skargi na dzień 21 lipca 2023 r. były nadal zawisłe przed Sądem, wniosły o zawieszenie badania odwołań w niniejszych sprawach do czasu wydania przez Sąd wyroków w przedmiocie tychże skarg.
37
Postanowieniem z dnia 19 września 2023 r. prezes Trybunału, po wysłuchaniu stron w przedmiocie tych wniosków o zawieszenie postępowania oraz ewentualnego połączenia odwołań w niniejszych sprawach, oddalił te wnioski i zarządził takie połączenie.
38
W swoich odwołaniach wnoszące odwołania wnoszą do Trybunału – przedstawiając żądania w identycznym brzmieniu w odniesieniu do każdej z nich – o:
–
uchylenie zaskarżonych wyroków i stwierdzenie nieważności spornej decyzji;
–
tytułem żądania ewentualnego i w każdym razie – przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania oraz
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania, w tym kosztami adwokackimi i kosztami podróży poniesionymi w ramach postępowania przed Sądem.
39
Komisja i pozostali uczestnicy postępowania wnoszą do Trybunału o:
–
oddalenie odwołań oraz
–
obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
V. W przedmiocie odwołań
40
Na poparcie odwołań wnoszące odwołania podnoszą cztery zarzuty w identycznym brzmieniu, dotyczące naruszenia art. 101 TFUE i naruszenia praw proceduralnych wnoszących odwołania (zarzut pierwszy), błędnego zastosowania art. 3 rozporządzenia nr 139/2004 (zarzut drugi), błędnego zastosowania art. 2 tego rozporządzenia (zarzut trzeci) i naruszenia zasad dotyczących rozkładu ciężaru dowodu (zarzut czwarty).
A. W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 101 TFUE i naruszenia praw proceduralnych wnoszących odwołania
1.
W przedmiocie dopuszczalności
a)
Argumentacja stron
41
Komisja utrzymuje, że w odwołaniach nie wskazano punktów zaskarżonych wyroków, które są obarczone naruszeniami prawa, w związku z czym odwołania te nie spełniają wymogów przewidzianych w art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
b)
Ocena Trybunału
42
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem z art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE, art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz art. 168 § 1 lit. d) regulaminu postępowania przed Trybunałem wynika, iż odwołanie musi dokładnie wskazywać zakwestionowane części wyroku, o którego uchylenie się wnosi, oraz argumenty prawne, które szczegółowo uzasadniają to żądanie, pod rygorem niedopuszczalności odwołania lub danego zarzutu (wyrok z dnia 4 października 2024 r., thyssenkrupp/Komisja, C‑581/22 P, EU:C:2024:821, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
43
Nie spełnia tych wymogów i powinien zostać uznany za niedopuszczalny zarzut oparty na argumentacji, która nie jest jasna i precyzyjna w stopniu wystarczającym, by pozwolić Trybunałowi na sprawowanie kontroli zgodności z prawem, zwłaszcza dlatego że istotne elementy, na których opiera się ten zarzut, nie wynikają w sposób wystarczająco spójny i zrozumiały z treści tego odwołania, które zostało sformułowane w sposób niejasny i niejednoznaczny w tym zakresie. Trybunał orzekł też, że należy odrzucić jako oczywiście niedopuszczalne odwołanie pozbawione spójnej struktury, które ogranicza się do ogólnych twierdzeń i nie wskazuje dokładnie punktów zaskarżonego orzeczenia, w których miano się dopuścić naruszenia prawa (wyrok z dnia 4 października 2024 r., thyssenkrupp/Komisja, C‑581/22 P, EU:C:2024:821, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).
44
W niniejszych sprawach należy stwierdzić, że wnoszące odwołania dokładnie wskazały punkty zaskarżonych wyroków, które zamierzają poddać krytyce w zarzucie pierwszym, oraz przedstawiły w sposób precyzyjny i szczegółowy naruszenia prawa, jakich ich zdaniem Sąd dopuścił się w tych punktach.
45
W związku z tym zarzut pierwszy jest dopuszczalny.
2.
Co do istoty
a)
W przedmiocie części pierwszej
1) Argumentacja stron
46
Wnoszące odwołania kwestionują wyłączenie przez Sąd w pkt 393 i 394 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 392 i 393 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 możliwości stosowania art. 101 TFUE. To „blankietowe” wyłączenie jest pozbawione jakiegokolwiek precyzyjnego uzasadnienia i jest błędne. Przede wszystkim przepisy proceduralne zawarte w rozporządzeniu nr 139/2004 nie mogą podważać skuteczności zakazu karteli ustanowionego w art. 101 TFUE, w związku z czym Sąd nie mógł powołać się na to rozporządzenie w celu odstąpienia od stosowania tego postanowienia. Ponadto z przywołanego przez Sąd wyroku z dnia 7 września 2017 r., Austria Asphalt (C‑248/16, zwanego dalej „wyrokiem Austria Asphalt”, EU:C:2017:643, pkt 33, 34), nie wynika, że koncentracja nie może naruszyć art. 101 TFUE w aspekcie materialnoprawnym, na podstawie rozporządzenia nr 139/2004. Wyrok ten dotyczy bowiem w rzeczywistości rozróżnienia wymogów proceduralnych przewidzianych z jednej strony w tym rozporządzeniu, a z drugiej strony w rozporządzeniu nr 1/2003. Prawo pierwotne ma zatem zastosowanie do koncentracji, jeżeli strony transakcji – tak jak w niniejszej sprawie – mają na celu ograniczenie konkurencji, co wynika zarówno z genezy rozporządzenia nr 139/2004, jak i z jego brzmienia i z orzecznictwa.
47
Również zgodnie z orzecznictwem stosowanie rozporządzenia nr 139/2004 nie wyklucza stosowania pierwotnego prawa materialnego. W wyroku z dnia 16 marca 2023 r., Towercast (C‑449/21 P, EU:C:2023:207, pkt 33 i nast.), Trybunał uznał, że o ile art. 21 rozporządzenia nr 139/2004 wyklucza stosowanie rozporządzenia nr 1/2003 do koncentracji określonych w art. 3 rozporządzenia nr 139/2004, o tyle ten skutek blokujący dotyczy, zgodnie z samym jego brzmieniem, jedynie aktów prawa wtórnego. Ostatecznie zasady te są niezbędne do uniknięcia rozbieżności ocen w dziedzinie kontroli koncentracji.
48
Komisja, RWE i E.ON nie zgadzają się z argumentami wnoszących odwołania.
2) Ocena Trybunału
49
Jeśli chodzi o zarzut szczegółowy formułowany przez wnoszące odwołania w przedmiocie uzasadnienia wyroku Sądu, na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie, jakiego wymaga art. 296 akapit drugi TFUE, powinno być dostosowane do charakteru rozpatrywanego aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, tak aby umożliwić zainteresowanym poznanie powodów przyjęcia danego środka, a właściwemu sądowi przeprowadzenie jego kontroli. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w świetle okoliczności danego przypadku, w szczególności treści aktu, charakteru podniesionych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu wyjaśnień mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. Nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi określone w art. 296 akapit drugi TFUE, winna uwzględniać nie tylko jego brzmienie, ale także uwzględniać jego kontekst, jak również całość przepisów prawa regulujących daną dziedzinę (wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Ryanair i Laudamotion/KomisjaC‑591/21 P, EU:C:2024:635, pkt 166 i przytoczone tam orzecznictwo).
50
W niniejszych sprawach Sąd, po tym, jak w pkt 392 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 391 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 wyjaśnił, że wnoszące odwołania utrzymują, iż w drodze całościowej transakcji spółki RWE i E.ON podzieliły między siebie etapy łańcucha wartości na rynku energii elektrycznej w Niemczech, co stanowi ograniczenie konkurencji naruszające art. 101 TFUE, wskazał w pkt 393 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 392 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, że z art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 139/2004 wynika, iż rozporządzenie to ma wyłączne zastosowanie do koncentracji określonych w art. 3 tego rozporządzenia, do których rozporządzenie nr 1/2003 co do zasady nie znajduje zastosowania. Powołując się na wyrok Austria Asphalt, Sąd dodał, że to ostatnie rozporządzenie znajduje natomiast nadal zastosowanie w przypadku zachowań przedsiębiorstw, które nie będąc koncentracjami w rozumieniu rozporządzenia nr 139/2004, mogą jednak skutkować prowadzeniem przez nie sprzecznej z art. 101 TFUE współpracy, i które z tego względu podlegają kontroli ze strony Komisji czy też krajowych organów ochrony konkurencji.
51
W pkt 394 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 393 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd dodał, że okoliczność, iż przedmiot spornej decyzji dotyczył koncentracji, nie jest kwestionowana. W punkcie tym Sąd stwierdził również, że w świetle jego oceny zawartej w pkt 393 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 392 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 argument wnoszących odwołania dotyczący naruszenia art. 101 TFUE jest bezskuteczny.
52
Tym samym Sąd, wbrew temu, co twierdzą wnoszące odwołania, dopełnił obowiązku uzasadnienia ciążącego na nim na podstawie art. 296 TFUE. W tym względzie, jak wynika z odwołań wnoszących odwołania, mogły one podnieść zarzuty szczegółowe co do istoty przeciwko ocenom zawartym w tych punktach zaskarżonych wyroków, a ocena Trybunału przedstawiona w pkt 54–58 niniejszego wyroku świadczy o tym, że Trybunał mógł przeprowadzić kontrolę oceny dokonanej przez Sąd.
53
Jeśli chodzi o krytykę merytoryczną wnoszących odwołania odnoszącą się do tej oceny, należy zauważyć, że wynika ona z błędnego rozumienia zaskarżonych wyroków.
54
W pkt 394 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 393 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd nie wykluczył możliwości zastosowania art. 101 TFUE do porozumień zawartych między spółkami RWE i E.ON na potrzeby transakcji M.8871.
55
W punktach tych Sąd stwierdził w istocie, że ponieważ przedmiotem spornej decyzji jest badanie koncentracji zgłoszonej Komisji, to w oparciu o rozporządzenie nr 139/2004, którego przedmiotem jest prewencyjna kontrola koncentracji w świetle art. 101 i 102 TFUE (zob. podobnie wyrok Austria Asphalt, pkt 30, 31), a nie w oparciu o rozporządzenie nr 1/2003, którego przedmiotem jest kontrola porozumień, decyzji, uzgodnionych praktyk i sytuacji pozycji dominującej, o których mowa w tych samych postanowieniach traktatu, przestrzeganie art. 101 TFUE powinno zostać i zostało słusznie skontrolowane przez Komisję.
56
Postępując w ten sposób, Sąd nie naruszył mających zastosowanie uregulowań i słusznie odniósł się w pkt 393 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 392 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 do dotyczącego tych uregulowań orzecznictwa, a mianowicie do pkt 32 i 33 wyroku Austria Asphalt.
57
Tej oceny Sądu nie podważa również wyrok z dnia 16 marca 2023 r., Towercast (C‑449/21 P, EU:C:2023:207), na który powołują się wnoszące odwołania. Badana w tej sprawie koncentracja, która nie przekraczała progów określonych w art. 1 rozporządzenia nr 139/2004, nie została zgłoszona, w związku z czym – inaczej niż w przypadku koncentracji rozpatrywanej w niniejszych sprawach – rozporządzenie nr 139/2004 nie zostało wdrożone, zaś skutek blokujący przewidziany w jego art. 21 ust. 1 nie mógł mieć zastosowania.
58
O ile wnoszące odwołania twierdzą, że spółki RWE i E.ON porozumiały się w celu ograniczenia konkurencji poprzez złożoną transakcję, której skutkiem było „zawieszenie broni” między „byłymi zaciekłymi konkurentami”, zaś Komisja i Sąd nie mogły pominąć tych okoliczności, o tyle należy zauważyć, że gdyby takie okoliczności mogły rzeczywiście lub potencjalnie, w zależności od przypadku, w efekcie wniesienia skargi, być przedmiotem postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Komisję na podstawie rozporządzenia nr 1/2003, to nie mogłyby one wchodzić w zakres strukturalnego badania koncentracji przeprowadzonego przez Komisję w spornej decyzji na podstawie rozporządzenia nr 139/2004, a w konsekwencji – w zakres kontroli legalności tej decyzji przez Sąd.
59
Z powyższych rozważań wynika, że część pierwsza zarzutu pierwszego jest bezzasadna.
b)
W przedmiocie części drugiej
1) Argumentacja stron
60
Wnoszące odwołania podnoszą, że Sąd, ze względu na swoje stanowisko w przedmiocie art. 101 TFUE, nie zbadał, czy przedstawione przez nie dowody świadczyły o istnieniu ograniczenia konkurencji zakazanego przez ten artykuł. Tymczasem z akt sprawy wynika, że spółki RWE i E.ON porozumiały się co do podziału rynku energii elektrycznej. Sąd mógł i powinien był uznać taki podział rynku za zakazany na podstawie art. 101 ust. 1 TFUE. Ponadto bezsporne jest ich zdaniem, że Komisja nie przeprowadziła żadnej kontroli transakcji M.8871 w świetle art. 101 TFUE i że strony tej transakcji nie przedstawiły również żadnego uzasadnienia twierdzenia, iż wspomniana transakcja wywołałaby korzystne skutki w myśl art. 101 ust. 3 TFUE.
61
Komisja, RWE i E.ON nie zgadzają się z argumentami wnoszących odwołania.
2) Ocena Trybunału
62
W ramach analizowanej części zarzutu wnoszące odwołania utrzymują zasadniczo, że Sąd nie zbadał, czy dowody przedstawione przez nie w toku postępowań w pierwszej instancji świadczyły o istnieniu kartelu sprzecznego z art. 101 TFUE.
63
Z analizy części pierwszej rozpatrywanego zarzutu wynika, że Sąd nie naruszył prawa, stwierdzając, iż Komisja słusznie zbadała rozpatrywaną koncentrację w ramach kontroli prewencyjnej przewidzianej w rozporządzeniu nr 139/2004, a następnie, że każdy element dotyczący istnienia antykonkurencyjnego kartelu w rozumieniu art. 101 TFUE mógł lub mógłby, w stosownym przypadku, być przedmiotem skargi w ramach rozporządzenia nr 1/2003.
64
Zadaniem Sądu nie jest jednak dokonywanie ocen niezwiązanych z kontrolą zgodności z prawem decyzji będącej przedmiotem wniesionej do niego skargi o stwierdzenie nieważności.
65
W tych okolicznościach część drugą zarzutu pierwszego należy oddalić jako bezskuteczną.
c)
W przedmiocie części trzeciej
1) Argumentacja stron
66
Wnoszące odwołania podnoszą w istocie, że Sąd naruszył ich prawo do bycia wysłuchanymi, ponieważ, po pierwsze, wobec uznania za bezskuteczny argumentu dotyczącego naruszenia art. 101 TFUE, Sąd pominął ze względów czysto formalnych wszystkie okoliczności faktyczne przedstawione przez nie w celu wykazania naruszenia tego postanowienia. Po drugie, oddaliwszy w pkt 406–411 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 405–410 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 złożony przez wnoszące odwołania wniosek o osobiste stawiennictwo lub przesłuchanie świadków, Sąd naruszył ich prawo do bycia wysłuchanymi.
67
Komisja, RWE i E.ON nie zgadzają się z argumentami wnoszących odwołania.
2) Ocena Trybunału
68
W ramach badanej części zarzutu wnoszące odwołania utrzymują, że Sąd naruszył ich prawo do bycia wysłuchanymi, pomijając przedstawione przez nie okoliczności faktyczne i nie umożliwiając stawiennictwa na rozprawie lub przesłuchania niektórych świadków w odniesieniu do zachowania spółek RWE i E.ON, które może być sprzeczne z art. 101 TFUE.
69
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada skutecznej ochrony sądowej stanowi ogólną zasadę prawa Unii, która jest obecnie wyrażona w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (wyrok z dnia 10 lipca 2014 r., Telefónica i Telefónica de España/Komisja, C‑295/12 P, EU:C:2014:2062, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo). Zasada ta obejmuje prawo do bycia wysłuchanym (zob. podobnie wyrok z dnia 26 września 2024 r., Energotehnica, C‑792/22, EU:C:2024:788, pkt 54).
70
Prawo do bycia wysłuchanym oznacza, że zainteresowany powinien mieć możliwość przedstawienia w skuteczny sposób swojego stanowiska w przedmiocie okoliczności, na których właściwy organ zamierza oprzeć swoją decyzję, która go dotyczy. Ponadto poszanowanie prawa do bycia wysłuchanym w ramach postępowania sądowego nie oznacza, że sąd powinien zawrzeć w swoim orzeczeniu wszystkie twierdzenia każdej ze stron w całości, lecz że po wysłuchaniu twierdzeń stron i zbadaniu dowodów musi orzec w przedmiocie żądań skargi i uzasadnić swoje rozstrzygnięcie (zob. podobnie wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Global Silicones Council i in./ECHA, C‑559/21 P, EU:C:2023:842, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo).
71
Prawo to nie obejmuje natomiast spoczywającego na Sądzie obowiązku zarządzenia środków dowodowych. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, jeśli chodzi o dokonywaną przez sędziego pierwszej instancji ocenę wniosków o zastosowanie środków organizacji postępowania lub środków dowodowych przedłożonych przez stronę sporu, wyłącznie do Sądu należy ocena ewentualnej konieczności uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego w rozpatrywanych przez niego sprawach. Wyłącznie do Sądu należy zatem ocena znaczenia dla sprawy wniosku o zastosowanie środków organizacji postępowania w kontekście przedmiotu sporu i konieczności procedowania tego wniosku (wyrok z dnia 12 listopada 2020 r., Fleig/ESDZ, C‑446/19 P, EU:C:2020:918, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).
72
Wynika z tego, że w ramach kontroli przeprowadzanej przez Trybunał w ramach odwołania należy zbadać, czy strony rzeczywiście były w stanie przedstawić w toku pisemnego etapu postępowania swe twierdzenia i podstawy, na które się powołują, a także, w razie potrzeby, w trakcie ustnego etapu postępowania, szczegóły ich twierdzeń i odpowiedzi na twierdzenia innych stron postępowania. Sąd nie ma jednak obowiązku powielania w orzeczeniu wydanym w pierwszej instancji wszystkich pisemnych lub ustnych twierdzeń stron ani zajmowania stanowiska w odniesieniu do każdego z nich (wyrok z dnia 14 marca 2013 r., Viega/Komisja, C‑276/11 P, EU:C:2013:163, pkt 35, 36).
73
W niniejszych sprawach, po pierwsze, z akt przedłożonych Trybunałowi wynika, że w toku postępowania przed Sądem wnoszące odwołania miały możliwość przedstawienia wszystkich swoich argumentów dotyczących istnienia kartelu między spółkami RWE i E.ON, który jest sprzeczny z art. 101 TFUE. W tym względzie okoliczność, że zarzut szczegółowy został uznany za bezskuteczny, nie oznacza wcale, że wnoszące odwołania nie zostały wysłuchane.
74
Po drugie, Sąd nie był zobowiązany do zawarcia tych argumentów w swoim rozumowaniu ani do uwzględnienia wniosku o osobiste stawiennictwo lub przesłuchanie świadków, nawet przy założeniu, że byłby on dopuszczalny ratione temporis, ponieważ owe argumenty i ów wniosek dotyczyły zarzutu szczegółowego odnoszącego się do istnienia kartelu sprzecznego z art. 101 TFUE, słusznie uznanego przez Sąd za bezskuteczny w pkt 392–394 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 391–393 wyroków T‑317/20 i T‑319/20.
75
Część trzecią zarzutu pierwszego należy zatem oddalić.
76
W tym stanie rzeczy zarzut pierwszy zostaje oddalony.
B. W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego błędnego zastosowania art. 3 rozporządzenia nr 139/2004
77
W zarzucie tym wnoszące odwołania utrzymują, że transakcje M.8871, M.8870 i B8‑28/19 stanowią integralną część jednolitej koncentracji i że w związku z tym, wbrew temu, co orzekł Sąd, należało je zbadać w ramach jednolitego postępowania w sprawie kontroli koncentracji przewidzianego w rozporządzeniu nr 139/2004.
1.
W przedmiocie części pierwszej
a)
Argumentacja stron
78
Wnoszące odwołania utrzymują, po pierwsze, że Sąd niesłusznie nie wypowiedział się w przedmiocie swej właściwości do zbadania transakcji B8‑28/19 i błędnie założył, że Komisja nie była zobowiązana do formalnego uwzględnienia objęcia przez spółkę RWE udziału w kapitale spółki E.ON wynoszącego 16,67 % w postępowaniu dotyczącym operacji M.8871 (pkt 61–72 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz pkt 60–71 wyroku T‑317/20), aby dojść na tej podstawie do wniosku, że jeśli uważały one, iż transakcja B8‑28/19 może mieć wymiar wspólnotowy, to powinny były skierować skargę do Komisji, żądając jej zbadania.
79
Ani bowiem wyrok z dnia 25 września 2003 r., Schlüsselverlag J.S. Moser i in./Komisja (C‑170/02 P, EU:C:2003:501, pkt 27–30), przytoczony w pkt 68 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 67 wyroku T‑317/20, ani żadna inna okoliczność nie skutkuje nałożeniem na wnoszące odwołania obowiązku złożenia odrębnych skarg do Komisji i, w stosownym przypadku, wniesienia odrębnych skarg do Sądu. To na Komisji spoczywa obowiązek zbadania, czy koncentracja zaistniała i jaki ma ona wymiar.
80
Po drugie, według wnoszących odwołania Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne, powoławszy się na brak dowodu przejęcia kontroli (pkt 70 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20, a także pkt 69 wyroku T‑317/20). Wnoszące odwołania przedstawiły bowiem pełne wyjaśnienia dotyczące wpływu wywieranego i kontroli sprawowanej przez spółkę RWE w ramach spółki E.ON. Ponadto Investor Relationship Agreement (umowa w sprawie stosunków między inwestorami, zwana dalej „IRA”), którą Sąd przeciwstawia tym argumentom, nigdy nie została przekazana wnoszącym odwołania. Wreszcie, IRA nie uniemożliwiła spółce RWE odstąpienia od tej umowy w ramach wykonywania przysługującego jej prawa głosu. Rzeczona umowa jest w każdym razie nieważna, ponieważ narusza § 134 ust. 1 zdanie drugie Aktiengesetz (niemieckiej ustawy o spółkach akcyjnych), co zostało szczegółowo wyjaśnione na rozprawie, ale nie zostało wspomniane w zaskarżonych wyrokach.
81
Po trzecie, i niezależnie od powyższego, Komisja i Sąd powinny były zbadać objęcie przez spółkę RWE udziału w kapitale spółki E.ON wynoszącego 16,67 %, nawet jeśli samo to objęcie udziału, rozpatrywane odrębnie, nie stanowiło koncentracji w rozumieniu rozporządzenia nr 139/2004, ponieważ zgodnie z motywem 21 tego rozporządzenia Komisja mogłaby zbadać umowy związane z wprowadzeniem w życie koncentracji.
82
Komisja, RWE i E.ON nie zgadzają się z argumentami wnoszących odwołania.
b)
Ocena Trybunału
83
W badanej części zarzutu, która dotyczy pkt 61–72 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz pkt 60–71 wyroku T‑317/20, wnoszące odwołania zasadniczo krytykują Sąd za to, że nie stwierdził, iż Komisja powinna była wypowiedzieć się w spornej decyzji w przedmiocie swej kompetencji, a w konsekwencji – formalnie włączyć do postępowania dotyczącego transakcji M.8871 nabycie przez spółkę RWE mniejszościowego udziału w kapitale spółki E.ON, czyli transakcję B8‑28/19. Zarzucają one również Sądowi przeinaczenie niektórych okoliczności faktycznych przedstawionych w aktach sprawy.
84
W pkt 61 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 60 wyroku T‑317/20 Sąd zauważył, że Komisja przypomniała w spornej decyzji, iż w swojej ocenie skutków konkurencyjnych każdego przejęcia kontroli powinna ona uwzględnić także udziały mniejszościowe posiadane przez nabywcę w ewentualnie powiązanych spółkach, i że Komisja zbadała zatem, czy nabycie przez spółkę RWE udziału w spółce E.ON, będącego przedmiotem transakcji B8‑28/19, mogło zmniejszyć motywację tych spółek do konkurowania ze sobą lub dać im zdolność i motywację do wyeliminowania konkurentów.
85
W pkt 62 i 63 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 61 i 62 wyroku T‑317/20 Sąd stwierdził, że Komisja uwzględniła udział nabyty przez spółkę RWE w spółce E.ON w ramach oceny skutków transakcji M.8871, lecz nie zbadała zgodności transakcji B8‑28/19 z rynkiem wewnętrznym w świetle rozporządzenia nr 139/2004, przy czym Sąd zauważył, że to właściwy organ niemiecki zbadał zgodność tej koncentracji z prawem niemieckim.
86
W pkt 64–66 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20, a także w pkt 63–65 wyroku T‑317/20, w odpowiedzi na argumenty wnoszących odwołania, zgodnie z którymi Komisja powinna była zbadać koncentrację B8‑28/19, ponieważ mniejszościowy udział nabyty przez spółkę RWE w spółce E.ON umożliwiał spółce RWE wywieranie decydującego wpływu na spółkę E.ON, Sąd przypomniał definicję pojęcia „koncentracji” w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 139/2004 i wskazał, że wnoszące odwołania uznały, iż transakcja B8‑28/19 stanowi taką koncentrację, i w związku z tym zarzuciły Komisji, że jej nie zbadała.
87
W pkt 67 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20, a także w pkt 66 wyroku T‑317/20 Sąd wyjaśnił, że przedmiotem wniesionej do niego skargi była formalnie sporna decyzja uznająca transakcję M.8871 za zgodną z rynkiem wewnętrznym i że nawet jeśli decyzja ta zawierała informacje dotyczące udziału nabytego przez spółkę RWE w spółce E.ON, które pozwalały zrozumieć powody, dla których Komisja nie uznała transakcji B8‑28/19 za koncentrację w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 139/2004, to decyzja ta nie rozstrzygała w sposób wyraźny tej kwestii ani, co za tym idzie, kwestii kompetencji Komisji do zbadania zgodności tej koncentracji z rynkiem wewnętrznym. W związku z tym zdaniem Sądu wnoszące odwołanie nie mogły powoływać się na zarzut dotyczący błędnego podziału całościowej transakcji, aby żądać od niego rozstrzygnięcia kwestii kompetencji, której Komisja nie poruszyła w rzeczywiście zaskarżonej przed nim decyzji.
88
Sąd podkreślił również, że jeśli wnoszące odwołania uważały, iż transakcja B8‑28/19 mogła mieć wymiar wspólnotowy, to do nich należało skierowanie skargi do Komisji, w którym to przypadku instytucja ta musiałaby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie samej zasady swojej kompetencji jako organu nadzorczego (pkt 68 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz pkt 67 wyroku T‑317/20).
89
Sąd zauważył, że w każdym razie nabycie mniejszościowego udziału może prowadzić do przejęcia kontroli tylko wtedy, gdy z udziałem tym wiążą się szczególne uprawnienia, zapewniające wyłączną kontrolę de iure, lub gdy w wyniku szczególnych okoliczności mniejszościowy akcjonariusz uzyskuje wyłączną kontrolę de facto (pkt 69 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz pkt 68 wyroku T‑317/20). Tymczasem, po pierwsze, wnoszące odwołania nie twierdziły, że takie uprawnienia były związane z udziałem nabytym przez spółkę RWE (pkt 70 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz pkt 69 wyroku T‑317/20), a po drugie, spółka RWE nie może, z uwagi na treść IRA, uzyskać większości na walnych zgromadzeniach spółki E.ON, nawet przy niskiej frekwencji akcjonariuszy. Sąd zauważył ponadto, że wnoszące odwołanie nie przedstawiły dowodów celem uprawdopodobnienia istnienia jakiejkolwiek koordynacji między [poufne] (
1
) a spółką RWE na walnych zgromadzeniach spółki E.ON, która mogłaby zapewnić spółce RWE stabilną większość na tych zgromadzeniach. W związku z tym zdaniem Sądu nie można uznać, że spółka RWE przejęła wyłączną kontrolę de facto nad spółką E.ON (pkt 71 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz pkt 70 wyroku T‑317/20), a wnoszące odwołania nie miały podstaw, by twierdzić, że transakcja B8‑28/19 stanowi koncentrację w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 139/2004 (pkt 72 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz pkt 71 wyroku T‑317/20).
90
W pierwszej kolejności, w odniesieniu do zarzutu szczegółowego, zgodnie z którym Sąd naruszył prawo, nie stwierdziwszy, że Komisja powinna była wypowiedzieć się w spornej decyzji w przedmiocie swej kompetencji do skontrolowania transakcji B8‑28/19, należy przypomnieć, że system kontroli koncentracji ustanowiony w rozporządzeniu nr 139/2004 obejmuje obowiązek zgłoszenia Komisji przez podmioty gospodarcze ich koncentracji, a także zakaz wprowadzania w życie tych transakcji, zanim Komisja stwierdzi ich zgodność ze wspólnym rynkiem. W tym kontekście Komisja bada zgłoszenie niezwłocznie po jego otrzymaniu w celu podjęcia decyzji, że zgłoszona koncentracja nie jest objęta zakresem stosowania tego rozporządzenia lub że nie wzbudza poważnych wątpliwości co do jej zgodności ze wspólnym rynkiem, ewentualnie że wzbudza takie wątpliwości (art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia), czego następstwem w tym ostatnim przypadku jest wszczęcie formalnego postępowania wyjaśniającego prowadzącego do wydania decyzji o zgodności ze wspólnym rynkiem (art. 8 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia) lub o niezgodności zgłoszonej koncentracji (art. 8 ust. 3 rozporządzenia nr 139/2004), czy też, w przypadku koncentracji już dokonanej i niezgodnej ze wspólnym rynkiem lub naruszającej warunek, decyzji nakazującej rozwiązanie tej koncentracji (art. 8 ust. 4 tego rozporządzenia).
91
Z przepisów przypomnianych w poprzednim punkcie wynika, że Komisja nie może badać koncentracji, która nie została jej zgłoszona z naruszeniem obowiązku przewidzianego w art. 4 tego rozporządzenia, w celu uznania jej ewentualnie za zgodną ze wspólnym rynkiem. Jednakże w przypadku gdy do Komisji skierowana zostaje skarga, w której podnosi się, że takie fakty stanowią koncentrację o wymiarze wspólnotowym, o której mowa w rozporządzeniu nr 139/2004, instytucja ta jest zobowiązana wypowiedzieć się w przedmiocie swoich kompetencji kontrolnych w odniesieniu do owych faktów, aby w razie potrzeby ustalić, czy stanowią one koncentrację, która ze względu na brak jej zgłoszenia jest niezgodna z prawem, i czy w takim przypadku należy nałożyć grzywny na podstawie art. 14 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 139/2004.
92
W tym wypadku Sąd stwierdził, że transakcja B8‑28/19, podlegająca kontroli federalnego urzędu ds. karteli, nie została zgłoszona Komisji. W związku z tym, o ile Komisja należycie uwzględniła nabycie przez spółkę RWE mniejszościowego udziału w spółce E.ON w celu dokonania oceny interakcji konkurencyjnych, do jakich w efekcie tego nabycia może dojść między stronami transakcji M.8871, która została jej zgłoszona, o tyle w braku wniesienia skargi do Komisji nie była ona zobowiązana do ustalenia z urzędu swojej kompetencji w odniesieniu do transakcji B8‑28/19.
93
Wynika z tego, że bez konieczności badania, w jaki sposób Sąd zinterpretował wyrok z dnia 25 września 2003 r., Schlüsselverlag J.S. Moser i in./Komisja (C‑170/02 P, EU:C:2003:501, pkt 27–30), Sąd nie naruszył prawa, oddalając zarzut szczegółowy wnoszących odwołania, w myśl którego Komisja powinna była wypowiedzieć się w spornej decyzji w przedmiocie transakcji B8‑28/19.
94
Ponadto należy zaznaczyć, że wbrew temu, co sugerują wnoszące odwołania w swych odwołaniach, Sąd wspomniał i zweryfikował oceny dokonane przez Komisję w przedmiocie nabycia przez spółkę RWE mniejszościowego udziału w spółce E.ON (zob. pkt 61–71 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz pkt 60–70 wyroku T‑317/20; zob. także pkt 269, 308 i 364 zdania ostatnie oraz pkt 370 i nast. wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20, a także pkt 268, 307 i 363 zdania ostatnie oraz pkt 369 i nast. wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
95
W drugiej kolejności, co się tyczy zarzutu szczegółowego dotyczącego przeinaczenia okoliczności faktycznych przez Sąd, ze względu na to, że wbrew jego twierdzeniom zawartym w pkt 70 i 71 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 69 i 70 wyroku T‑317/20 przede wszystkim wnoszące odwołania przedstawiły wyjaśnienia na poparcie swoich twierdzeń dotyczących wpływu wywieranego przez spółkę RWE na spółkę E.ON i kontroli sprawowanej przez tę pierwszą spółkę nad tą drugą, poza tym IRA nigdy nie została im przekazana, a umowa ta nie uniemożliwiała RWE odstąpienia od niej przy wykonywaniu przysługującego jej prawa głosu, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że zarzuty skierowane przeciwko uzupełniającym podstawom uzasadnienia orzeczenia Sądu nie mogą prowadzić do uchylenia tego orzeczenia, w związku z czym są bezskuteczne (wyrok z dnia 28 października 2021 r., Vialto Consulting/Komisja, C‑650/19 P, EU:C:2021:879, pkt 86).
96
Tymczasem uzasadnienie przedstawione przez Sąd, odpowiednio, w pkt 65–68 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20, a także w pkt 64–67 wyroku T‑317/20 wystarcza do uzasadnienia oddalenia przez Sąd w tych wyrokach części pierwszej zarzutu pierwszego, w której wnoszące odwołania zarzuciły Komisji, że ta nie przeprowadziła kontroli transakcji B8‑28/19. Okoliczność, że zarówno pkt 69 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20, jak i pkt 68 wyroku T‑317/20 rozpoczynają się od słów „w każdym razie”, potwierdza tę ocenę.
97
Zważywszy, że na etapie odwołań wnoszące odwołania nie zdołały wykazać w ramach zarzutu szczegółowego podniesionego na poparcie badanej części zarzutu drugiego, iż te punkty zaskarżonych wyroków są obarczone naruszeniem prawa, niniejszy zarzut szczegółowy należy oddalić.
98
W trzeciej kolejności, co się tyczy argumentu wnoszących odwołania, zgodnie z którym do Komisji i Sądu należało zbadanie objęcia przez spółkę RWE udziału w kapitale spółki E.ON w wysokości 16,67 %, nawet jeśli transakcja ta, rozpatrywana odrębnie, nie stanowiła koncentracji w rozumieniu rozporządzenia nr 139/2004, w pkt 94 niniejszego wyroku wskazano już, że Komisja oceniła to nabycie mniejszościowego udziału, o czym Sąd należycie wspomniał i co zweryfikował w zaskarżonych wyrokach.
99
W tej sytuacji część pierwszą zarzutu drugiego należy oddalić jako bezzasadną.
2.
W przedmiocie części drugiej
a)
Argumentacja stron
100
Wnoszące odwołania podnoszą, że w pkt 74–119 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 73–118 wyroku T‑317/20 Sąd oddalił ich argumenty, zgodnie z którymi transakcje M.8871, M.8870 i B8‑28/19 stanowią jednolitą koncentrację. Taka dokonana przez Sąd wykładnia pojęcia „koncentracji” w rozumieniu rozporządzenia nr 139/2004 narusza ich zdaniem cele traktatu FUE i znaczenie motywu 20 tego rozporządzenia, a także jest niezgodna z brzmieniem skonsolidowanego obwieszczenia dotyczącego kwestii jurysdykcyjnych. Chociaż ów motyw 20 nie został powtórzony w treści wspomnianego rozporządzenia, to jednak prawodawca Unii potwierdził w tym akcie prawnym, że przyjmuje szeroką koncepcję pojęcia „koncentracji”, nie wykluczając przy tym, że ściśle powiązane transakcje wymiany mogą również stanowić jednolitą koncentrację. Ponadto sformułowanie art. 3 rozporządzenia nr 139/2004 w sposób tak szeroki pozwala uznać za jednolitą koncentrację szereg transakcji, poprzez które różne przedsiębiorstwa przejmują kontrolę nad różnymi „innymi” przedsiębiorstwami, czego ostatecznie art. 5 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 139/2004 nie wyklucza. Zostało to potwierdzone przez Sąd w wyroku z dnia 23 lutego 2009 r., Cementbouw Handel & Industrie/Komisja (T‑282/02, EU:T:2006:64, pkt 111 i nast.).
101
Wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 84 i 85 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 83 i 84 wyroku T‑317/20, łączne badanie transakcji wymiany nie zostało wykluczone w wyniku świadomego wyboru prawodawcy, który nie postanowił też, że decydujące znaczenie ma jedynie skonsolidowane obwieszczenie dotyczące kwestii jurysdykcyjnych. Tymczasem w zielonej księdze w sprawie przeglądu rozporządzenia Rady (EWG) nr 4064/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw [COM(2001) 745 wersja ostateczna] (zwanej dalej „zieloną księgą”) Komisja opowiedziała się za tym, aby transakcje wymiany były traktowane jako jedna i ta sama koncentracja. W trakcie procedury ustawodawczej dyskusja na temat planowanego przeglądu doprowadziła jednak do tego, że zastosowanie pojęcia „koncentracji” do szeregu przejęć zostało zapewnione w motywie 20.
102
Ponadto skonsolidowane obwieszczenie dotyczące kwestii jurysdykcyjnych jest jedynie wewnętrznym środkiem administracyjnym, który nie jest wiążący dla Sądu. W opinii w sprawie Austria Asphalt (C‑248/16, EU:C:2017:322) również rzeczniczka generalna J. Kokott wyjaśniła, że obwieszczenie to nie stanowi części właściwych ram prawnych. W związku z tym zdaniem wnoszących odwołania Sąd naruszył prawo, opierając swoją ocenę transakcji wymiany na pkt 41 i 44 wspomnianego obwieszczenia, aby odmówić uznania transakcji M.8871, M.8870 i B8‑28/19 za stanowiące jednolitą koncentrację.
103
Komisja, RWE i E.ON oraz rząd niemiecki nie zgadzają się z argumentami wnoszących odwołania.
b)
Ocena Trybunału
104
W części drugiej zarzutu drugiego, która dotyczy w istocie rozumowania Sądu zawartego w pkt 74–86 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 73–85 wyroku T‑317/20, wnoszące odwołania utrzymują, że Sąd błędnie zinterpretował pojęcie „jednolitej koncentracji”. Ich zdaniem jednolita koncentracja może obejmować kilka transakcji, za pomocą których różne przedsiębiorstwa przejmują kontrolę nad różnymi innymi przedsiębiorstwami. Dokonana przez Sąd wykładnia pojęcia „koncentracji” w rozumieniu rozporządzenia nr 139/2004 nie uwzględnia celów traktatu FUE i znaczenia motywu 20 tego rozporządzenia, ani też brzmienia skonsolidowanego obwieszczenia dotyczącego kwestii jurysdykcyjnych.
105
W pkt 74–77 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 73–76 wyroku T‑317/20 Sąd, stwierdziwszy, że pojęciem „jednolitej koncentracji” posłużono się wyłącznie w motywie 20 rozporządzenia nr 139/2004, po pierwsze, zauważył, że ów motyw 20 nie zawiera wyczerpującej definicji warunków, w jakich co najmniej dwie transakcje stanowią jednolitą koncentrację, a po drugie, przypomniał, że o ile motyw rozporządzenia może być pomocny przy wykładni przepisu prawa, o tyle sam nie może ani stanowić takiego przepisu, ani prowadzić do przyjęcia definicji niezgodnej z przepisami rozporządzenia, w którego preambule został on umieszczony.
106
W pkt 78 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 77 wyroku T‑317/20 Sąd wywiódł z tego, że pojęcie „jednolitej koncentracji” należy interpretować w sposób zgodny z pojęciem „koncentracji” zdefiniowanym w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 139/2004, bez rozszerzania zakresu tego przepisu.
107
W pkt 79 i 80 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 78 i 79 wyroku T‑317/20 Sąd wywiódł z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 139/2004, że aby uznać dwie lub więcej transakcji za stanowiące jednolitą koncentrację w rozumieniu tego rozporządzenia, konieczna jest współzależność tych transakcji w tym znaczeniu, że jedne nie mogą zostać dokonane bez drugich, a oprócz tego rezultat tych transakcji powinien polegać na przyznaniu jednemu lub kilku przedsiębiorstwom kontroli gospodarczej nad działalnością jednego lub kilku innych przedsiębiorstw.
108
W pkt 81–86 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 80–85 wyroku T‑317/20 Sąd ustosunkował się do argumentu wnoszących odwołania, zgodnie z którym motyw 20 rozporządzenia nr 139/2004 konkretyzuje wyrażoną w zielonej księdze wolę Komisji, by uznać w sposób bardzo ogólny wymianę aktywów za jedną koncentrację w celu zapewnienia spójnej oceny całej transakcji, zauważając, że prawodawca Unii nie uwzględnił tej woli w rozporządzeniu nr 139/2004, i stwierdzając, że zważywszy na warunki przypomniane w pkt 80 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 79 wyroku T‑317/20, pojęcie „jednolitej koncentracji” nie ma zastosowania w sytuacji, gdy niezależne przedsiębiorstwa przejmują kontrolę nad różnymi elementami, jak ma to miejsce w przypadku wymiany aktywów.
109
Wbrew argumentom przedstawionym przez wnoszące odwołania ta ocena Sądu nie pomija ani celów traktatu FUE, ani znaczenia motywu 20 rozporządzenia nr 139/2004, nie jest też niezgodna z treścią skonsolidowanego obwieszczenia dotyczącego kwestii jurysdykcyjnych.
110
Przede wszystkim Sąd słusznie stwierdził, że motyw 20 rozporządzenia nr 139/2004 nie jest wiążący i nie może prowadzić do przyjęcia definicji pojęcia „jednolitej koncentracji”, która nie byłaby zgodna z art. 3 tego rozporządzenia.
111
Następnie Sąd również słusznie wskazał w istocie, że z art. 3 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 139/2004 wynika, iż dwie lub więcej transakcji może stanowić jednolitą koncentrację do celów kontroli koncentracji tylko wtedy, gdy poza konieczną współzależnością prowadzą one do przyznania wyłącznej kontroli przedsiębiorstwu lub wspólnej kontroli dwóm lub większej liczbie przedsiębiorstw nad jednym lub kilkoma innymi przedsiębiorstwami.
112
Sąd nie popełnił również błędu, gdy stwierdził, że zielona księga ma na celu rozpoczęcie procesu konsultacji, nie stwarza obowiązku po stronie Komisji i wreszcie – że nie została skonkretyzowana przez prawodawcę Unii w rozporządzeniu nr 139/2004 w odniesieniu do zawartych w niej propozycji dotyczących transakcji wymiany aktywów.
113
Co się tyczy powołania się przez wnoszące odwołania na art. 5 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 139/2004, należy zauważyć, że przepis ten określa jedynie moment, od którego do celów obliczenia obrotu kilka transakcji nabycia należy uznać za jedną koncentrację. Przepis ten nie definiuje natomiast samego pojęcia „koncentracji”.
114
Wreszcie, co się tyczy skonsolidowanego obwieszczenia dotyczącego kwestii jurysdykcyjnych, należy zauważyć, że wbrew temu, co twierdzą wnoszące odwołania, w pkt 84 i 85 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 83 i 84 wyroku T‑317/20 Sąd nie orzekł, że decydujące znaczenie dla zdefiniowania pojęcia „jednolitej koncentracji” ma wyłącznie to obwieszczenie. Wskazał on bowiem, że ze względu na to, iż propozycje zawarte w zielonej księdze dotyczące transakcji wymiany aktywów nie zostały włączone przez prawodawcę Unii do ostatecznej wersji rozporządzenia nr 139/2004, propozycje te w niniejszych sprawach nie są istotne, w związku z czym znaczenie mają w tym względzie jedynie to rozporządzenie i wspomniane obwieszczenie. Ponadto fakt, że skonsolidowane obwieszczenie dotyczące kwestii jurysdykcyjnych jest pozbawione mocy wiążącej, nie może sam w sobie skutkować tym, że uwzględnienie go przez Sąd skutkuje obarczeniem zaskarżonych wyroków naruszeniami prawa, tym bardziej że wnoszące odwołania nie wykazały, iż podstaw wykładni przyjętej przez Komisję w tym obwieszczeniu nie można odnaleźć w rozporządzeniu nr 139/2004.
115
Z powyższych rozważań wynika, że Sąd słusznie stwierdził w pkt 86 wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20 i T‑319/20 oraz w pkt 85 wyroku T‑317/20, że pojęcie „jednolitej koncentracji” nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy niezależne przedsiębiorstwa przejmują kontrolę nad różnymi elementami, jak w przypadku wymiany aktywów takiej jak rozpatrywana w niniejszych sprawach.
116
Część drugą zarzutu drugiego należy zatem oddalić.
117
W związku z tym zarzut drugi odwołań zostaje oddalony.
C. W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego błędnego zastosowania art. 2 rozporządzenia nr 139/2004
1.
W przedmiocie części pierwszej
a)
Argumentacja stron
118
Wnoszące odwołania podnoszą, że pkt 205–228 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 204–227 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 są obarczone naruszeniami prawa w zakresie, w jakim potwierdzono w nich popełniony przez Komisję oczywisty błąd w ocenie właściwego rynku.
119
W pkt 220 i 221 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 219 i 220 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd uznał, że „niezależnie od ostatecznie przyjętych definicji rynku […] koncentracja nie stwarza problemów w zakresie konkurencji” i że wnoszące odwołania nie przedstawiły„żadnego konkretnego argumentu” ani nie „[wyjaśniły] konkretnie, z jakich powodów Komisja powinna była przyjąć inną definicję […] rynków”. Takie przedstawienie stanowi zdaniem wnoszących odwołania przeinaczenie okoliczności faktycznych i narusza wymogi dowodowe, jakie mogą zostać na nie nałożone. W skargach i w badaniu przygotowanym na wniosek wnoszących odwołania przez przedsiębiorstwo doradztwa gospodarczego i przekazanym Komisji (zwanym dalej „badaniem Oxera”) dokładnie przedstawiły one bowiem swoją własną definicję rynku i wnioski, jakie z niej wyciągnęły, aby zarzucić Komisji, że jej dochodzenie było niewystarczające lub że popełniła ona oczywisty błąd w ocenie, rezygnując z wytyczenia granic rynku. Sąd dysponował zatem wszystkimi dowodami, aby móc wydać orzeczenie.
120
Sąd i Komisja nie mogły pominąć definicji rynku. W spornej decyzji nie wskazano, z jakiego powodu Komisja uznała, że pomimo wyżej wymienionych dowodów rosnąca siła rynkowa spółki RWE na rynku pierwszej sprzedaży energii elektrycznej nie stwarza żadnych problemów, bez względu na możliwe definicje rynku.
121
Komisja, RWE, E.ON i rząd niemiecki kwestionują argumenty wnoszących odwołania.
b)
Ocena Trybunału
122
W części pierwszej zarzutu trzeciego wnoszące odwołanie utrzymują, że pkt 205–228 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 204–227 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 są obarczone naruszeniem prawa, ponieważ Sąd nie zakwestionował oczywistego błędu w ocenie rynku właściwego, jakiego miała dopuścić się Komisja w spornej decyzji.
123
Co się tyczy kontroli sprawowanej przez Trybunał w postępowaniu odwoławczym, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 256 TFUE i art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odwołanie ogranicza się do kwestii prawnych. Jedynie Sąd jest zatem właściwy do ustalenia i dokonania oceny istotnych okoliczności faktycznych, jak również do dokonania oceny dowodów. Ocena okoliczności faktycznych i dowodów nie stanowi zatem, z zastrzeżeniem przypadku ich przeinaczenia, kwestii prawnej, która jako taka podlega kontroli Trybunału w ramach postępowania odwoławczego (wyrok z dnia 16 stycznia 2019 r., Komisja/United Parcel Service, C‑265/17 P, EU:C:2019:23, pkt 11 i przytoczone tam orzecznictwo).
124
Ponadto wnoszący odwołanie, który powołuje się na przeinaczenie okoliczności faktycznych i dowodów przez Sąd, powinien dokładnie wskazać, które dowody zostały jego zdaniem przeinaczone, oraz wykazać błędy w analizie, które w jego opinii doprowadziły Sąd do takiego przeinaczenia (wyrok z dnia 4 października 2024 r., thyssenkrupp/Komisja, C‑581/22 P, EU:C:2024:821, pkt 102 i przytoczone tam orzecznictwo). Zakłada się, że owo przeinaczenie ma miejsce, gdy Sąd ewidentnie przekroczył granice rozsądnej oceny dowodów [wyrok z dnia 4 lipca 2024 r., Portugalia/Komisja (Wolna strefa Madery), C‑736/22 P, EU:C:2024:579, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo]. Nie wystarczy zatem wykazać, że dany dokument mógłby być przedmiotem interpretacji innej niż interpretacja przyjęta przez Sąd. Wreszcie, przeinaczenie musi wynikać w sposób oczywisty z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i być możliwe do stwierdzenia bez konieczności dokonywania nowej oceny faktów i dowodów (wyrok z dnia 13 lipca 2023 r.Komisja/CK Telecoms UK Investments, C‑376/20 P, EU:C:2023:561, pkt 142 i przytoczone tam orzecznictwo).
125
Ponadto Trybunał nie jest również właściwy do badania dowodów, które Sąd dopuścił na poparcie dokonanych przez siebie ustaleń faktycznych, ponieważ wyłącznie do Sądu należy ocena, jaką wagę należy przywiązywać do przedstawionych mu dowodów (zob. podobnie wyrok z dnia 24 stycznia 2002 r., Conserve Italia/Komisja, C‑500/99 P, EU:C:2002:45, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo). Jedynie Sąd jest również właściwy do rozstrzygnięcia, czy dowody te są wystarczające, czy też powinny zostać uzupełnione (zob. podobnie wyrok z dnia 22 listopada 2007 r., Sniace/Komisja, C‑260/05 P, EU:C:2007:700, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo).
126
Jeśli chodzi o kryterium spoczywającej na Sądzie kontroli spornej decyzji, należy przypomnieć, że podobnie jak orzekł Trybunał w kontekście rozporządzenia Rady (EWG) nr 4064/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (Dz.U. 1989, L 395, s. 1) (wyrok z dnia 15 lutego 2005 r., Komisja/Tetra Laval, C‑12/03 P, EU:C:2005:87, pkt 38), przepisy materialnoprawne rozporządzenia nr 139/2004 przyznają Komisji pewne uprawnienia dyskrecjonalne, zwłaszcza w odniesieniu do złożonych ocen o charakterze ekonomicznym. W konsekwencji sprawowana przez sąd Unii kontrola wykonywania tych uprawnień dyskrecjonalnych, które są istotne dla określenia reguł w dziedzinie koncentracji, powinna zostać dokonana z uwzględnieniem granic uznania, które wytyczają normy o charakterze ekonomicznym stanowiące część przepisów dotyczących koncentracji.
127
Należy dodać, że w ramach kontroli, jaką Sąd sprawuje nad dokonywanymi przez Komisję złożonymi ocenami ekonomicznymi, nie może on zastąpić oceny ekonomicznej dokonanej przez Komisję swoją własną oceną (zob. podobnie wyroki: z dnia 2 września 2010 r., Komisja/Scott, C‑290/07 P, EU:C:2010:480, pkt 64, 66; a także z dnia 24 stycznia 2013 r., Frucona Košice/Komisja, C‑73/11 P, EU:C:2013:32, pkt 75). Wynika z tego, że przeprowadzana przez Sąd kontrola złożonych ocen ekonomicznych dokonywanych przez Komisję w ramach swobodnego uznania, przyznanego jej przez rozporządzenie nr 139/2004, polega na sprawdzeniu, czy przestrzegano przepisów proceduralnych oraz czy akt został uzasadniony, a także czy dokonano prawidłowych ustaleń faktycznych, czy nie popełniono oczywistych błędów w ocenie oraz nie nadużyto władzy (wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Komisja/CK Telecoms UK Investments, C‑376/20 P, EU:C:2023:561, pkt 84).
128
W tym wypadku i w świetle powyższego należy zauważyć, że Sąd nie naruszył prawa, przypomniawszy w pkt 210 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 209 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, że zdefiniowanie rynku właściwego w zakresie, w jakim pociąga ono za sobą konieczność dokonania przez Komisję złożonych ocen ekonomicznych, może być przedmiotem jedynie ograniczonej kontroli ze strony Sądu.
129
W pkt 219–228 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 218–227 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd zbadał uzasadnienie spornej decyzji oraz argumentację wnoszących odwołania i stwierdził, że nie wykazały one, iż Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie przy definiowaniu rynku właściwego.
130
Jeśli chodzi o zarzut szczegółowy wnoszących odwołania, zgodnie z którym Sąd – podnosząc, że nie przedstawiły one żadnego konkretnego argumentu w celu podważenia oceny Komisji, zgodnie z którą koncentracja nie stwarzała problemów w zakresie konkurencji, niezależnie od ostatecznie przyjętych definicji rynku – przeinaczył okoliczności faktyczne i nie uwzględnił wymogów dowodowych, które mogą zostać nałożone, zarzut ten należy oddalić. Z treści całościowej lektury tych punktów, w świetle granic, w jakie wpisuje się kontrola przez Sąd złożonych ocen ekonomicznych dokonywanych przez Komisję, wynika bowiem, że Sąd nie stwierdził w nich, iż we wniesionych do niego skargach nie przedstawiono argumentów podważających ocenę Komisji dotyczącą definicji rynku właściwego. W tym względzie Sąd przywołał zresztą konkretnie argumentację wnoszących odwołania, zgodnie z którą rynek energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych objęty Gesetz für den Ausbau erneuerbarer Energien (Erneuerbare-Energien-Gesetz – EEG 2017) (niemiecką ustawą o energii odnawialnej) z dnia 21 lipca 2014 r. (BGBl. 2014 I, s. 1066, zwaną dalej „ustawą EEG”) jest rynkiem autonomicznym. Jednakże Sąd stwierdził w istocie, że nie przedstawiono informacji dotyczących cech charakterystycznych różnych źródeł energii, braku ich zamienności, warunków konkurencji oraz struktury popytu i podaży, które uzasadniałyby – w ramach spoczywającej na nim ograniczonej kontroli – stwierdzenie, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie rynku właściwego. Wbrew temu, co twierdzą wnoszące odwołania, Sąd nie zmienił wymogów dowodowych spoczywających na każdej ze stron powołujących się na dany fakt, lecz w owych punktach zaskarżonych wyroków stwierdził jedynie, że przedstawione przez nie dowody nie są w stanie podważyć oceny Komisji dotyczącej właściwego rynku produktowego.
131
W tym stanie rzeczy należy uznać, że poprzez swój zarzut szczegółowy wnoszące odwołania zmierzają w rzeczywistości do zakwestionowania przed Trybunałem dokonanej przez Sąd oceny dowodów, którymi ten dysponował, oraz do tego, aby Trybunał ponownie zbadał okoliczności faktyczne. Tymczasem, jak wynika z pkt 123 niniejszego wyroku, ocena okoliczności faktycznych i dowodów nie stanowi, poza przypadkiem ich przeinaczenia, które nie zostało wykazane w niniejszej sprawie, kwestii prawnej, która jako taka podlega kontroli Trybunału.
132
Część pierwszą zarzutu trzeciego należy w konsekwencji oddalić.
2.
W przedmiocie części drugiej
a)
Argumentacja stron
133
Wnoszące odwołania podnoszą, że w pkt 229–259 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 228–258 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd naruszył prawo, zatwierdziwszy niewystarczającą analizę prospektywną skutków koncentracji, która była niewystarczająca ze względu na to, iż obejmowała zbyt krótki okres.
134
W pierwszej kolejności Sąd błędnie zasugerował bowiem w pkt 233 i 234 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 232 i 233 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, że badanie udziałów w rynku jest wystarczające, podczas gdy dowody przedstawione przez wnoszące odwołania stanowią „hipotetyczn[e] okoliczności, których znaczenia ekonomicznego nie można ocenić”„z rozsądnym marginesem błędu”.
135
W drugiej kolejności w pkt 235–239 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 234–238 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd postąpił niesłusznie, nie skrytykowawszy Komisji za to, że w niewystarczającym zakresie uwzględniła przebieg transformacji energetycznej i odejście od energii jądrowej z dniem 31 grudnia 2022 r., dokonując ogólnego rozróżnienia między okresem przed 2022 r. a okresem późniejszym w odniesieniu do wpływu koncentracji na udziały w rynku posiadane przez spółkę RWE. Po pierwsze, Sąd sam stwierdził, że rozważania te były ograniczone do udziałów w rynku posiadanych przez spółkę RWE, co nie uwzględniało specyfiki rynku pierwszej sprzedaży energii elektrycznej. Po drugie, w motywach 30, 35, 62 i 65 spornej decyzji Komisja nie zbadała w wystarczającym stopniu skutków koncentracji po 2022 r., lecz ograniczyła się do stwierdzenia, że moce produkcyjne w zakresie energii jądrowej przekazane przez E.ON znikną wraz z odejściem od energii jądrowej w 2022 r. i że w związku z tym owe skutki są ograniczone. Tymczasem nie jest to zgodne z art. 2 rozporządzenia nr 139/2004, który wymaga, aby analiza prospektywna była dokonywana z dużą uwagą, ponieważ całościowa transakcja i trwałe zniknięcie potencjalnej konkurencji ze strony spółki E.ON wpływałyby na konkurencję na rynku pierwszej sprzedaży energii elektrycznej nawet po wstrzymaniu wykorzystania mocy produkcyjnych elektrowni jądrowych w 2022 r. Po trzecie, nie można mówić o staranności przy dokonywaniu analizy prospektywnej, ponieważ sama Komisja przyznała w motywie 62 spornej decyzji, do którego odnoszą się zaskarżone wyroki (pkt 236 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 235 wyroków T‑317/20 i T‑319/20), że nie przeprowadziła wyczerpującego dochodzenia w tym względzie. Przedstawienie okoliczności faktycznych w zaskarżonych wyrokach, w zakresie, w jakim jest ono sprzeczne z treścią spornej decyzji, stanowi przeinaczenie tej decyzji na szkodę wnoszących odwołania.
136
W trzeciej kolejności, wskazawszy w pkt 240 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 239 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, iż „można rozsądnie uznać, że w celu przeprowadzenia analizy Komisja oparła się na okresie od trzech do pięciu lat od momentu zgłoszenia koncentracji w 2019 r.”, Sąd przedstawił za Komisję – przeinaczając okoliczności faktyczne – prognozy, które w żaden sposób nie wynikają ze spornej decyzji.
137
Niemniej jednak ta zakładana perspektywa obejmująca okres od 3 do 5 lat również nie może stanowić ostrożnej prognozy, ponieważ okres ten jest zdecydowanie zbyt krótki, aby zbadać wpływ koncentracji na rynek pierwszej sprzedaży energii elektrycznej. Ponadto Sąd uznał, że okresy od 10 do 15 lat przyjęte przez Komisję w innych postępowaniach są bez znaczenia, mimo że sprawy te dotyczyły – tak jak w niniejszym przypadku – prognoz na rynkach produkcji energii elektrycznej. Nie jest też prawdą, że Komisja nie dysponowała informacjami, które pozwoliłyby jej „przeprowadzić analiz[ę] prospektywn[ą] obejmując[ą] szersze ramy czasowe” (pkt 246 i nast. wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 245 i nast. wyroków T‑317/20 i T‑319/20). Wreszcie, błędem jest również zanegowanie przez Sąd w pkt 257 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 256 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 zakłócenia konkurencji, które zdaniem wnoszących odwołania wynika z finansowania przez rząd niemiecki odejścia od węgla przez spółkę RWE, na tej podstawie, że finansowanie to zostało uznane za zgodne z przepisami regulującymi pomoc państwa w sprawie SA.58181.
138
Komisja, RWE, E.ON i rząd niemiecki nie podzielają argumentów wnoszących odwołania.
b)
Ocena Trybunału
139
W części drugiej zarzutu trzeciego, która dotyczy pkt 229–259 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 228–258 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, wnoszące odwołania utrzymują, że Sąd naruszył prawo, zatwierdzając niewystarczającą ich zdaniem, bo obejmującą zbyt krótki okres, prospektywną analizę skutków koncentracji.
140
W pkt 231–235 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 230–234 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd przypomniał, powołując się na art. 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 139/2004, że w ramach kontroli koncentracji od Komisji wymaga się przedstawienia prognozy przyszłego rozwoju rynku. Sąd wskazał, że ta prospektywna analiza powinna zostać dokonana z dużą ostrożnością, gdyż chodzi nie o zbadanie wydarzeń, które zaszły w przeszłości i co do których dysponuje się zwykle licznymi materiałami pozwalającymi na zrozumienie ich przyczyn, ale o dokonanie prognozy wydarzeń, które dopiero nastąpią w przyszłości, zgodnie z większym lub mniejszym prawdopodobieństwem, jeśli nie wydano jeszcze żadnej decyzji zakazującej lub określającej warunki takiej planowanej koncentracji. Sąd wyjaśnił, że analiza prospektywna, polegająca na zbadaniu, w jaki sposób dana koncentracja mogłaby zmienić czynniki wpływające na stan konkurencji na danym rynku, wymaga wyobrażenia sobie szeregu powiązanych ze sobą przyczyn i skutków celem wyboru jedynie tych, których prawdopodobieństwo wystąpienia jest największe. Wreszcie, Sąd przypomniał, że oceny koncentracji dokonuje się wyłącznie na podstawie okoliczności faktycznych i prawnych istniejących w momencie zgłoszenia tej koncentracji, a nie na podstawie hipotetycznych okoliczności, których znaczenia ekonomicznego nie można oceniać w momencie wydania decyzji zatwierdzającej koncentrację. Sąd wywiódł z tego wniosek, że od Komisji oczekuje się tego, by dokonała oceny skutków koncentracji w odniesieniu do okresu, którego maksymalna długość nie może wykraczać poza ramy, w których pewne zdarzenia mogą wystąpić z wystarczającą pewnością. Od Komisji nie można zatem wymagać, aby dokonała analizy prospektywnej na podstawie elementów, których długofalowych skutków nie jest ona w stanie przewidzieć z rozsądnym marginesem błędu.
141
Sąd zauważył, że w spornej decyzji Komisja wyodrębniła dwa okresy, z których pierwszy biegnie od momentu wprowadzenia w życie koncentracji do dnia 31 grudnia 2022 r., czyli do wyznaczonego przez ustawodawcę niemieckiego dnia odejścia od energii jądrowej, zaś drugi biegnie po tej dacie, przy czym Sąd zaznaczył, że Komisja nie określiła jednak maksymalnych ram czasowych tego drugiego okresu, i stwierdził, że można rozsądnie uznać, iż instytucja ta, w celu przeprowadzenia swojej analizy, oparła się na okresie od trzech do pięciu lat od daty zgłoszenia tej koncentracji w 2019 r. (pkt 236–240 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 235–239 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
142
Na zarzut szczegółowy wnoszących odwołania, według którego Komisja powinna była raczej, zgodnie ze swoją wcześniejszą praktyką decyzyjną, przewidzieć okres analizy prospektywnej wynoszący 15–20 lat, biorąc pod uwagę długość cykli inwestycyjnych właściwych dla rynku energii elektrycznej i zmiany tego rynku wynikające z transformacji energetycznej i odejścia od energii jądrowej, Sąd odpowiedział, że we wcześniejszych sprawach Komisja dysponowała informacjami, które pozwalały jej przewidzieć z wystarczającą pewnością rozwój rynku w tym okresie (pkt 245 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 244 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
143
Sąd zbadał, czy w niniejszej sprawie Komisja dysponowała informacjami, które umożliwiłyby jej przeprowadzenie analizy prospektywnej obejmującej szersze ramy czasowe niż analiza przeprowadzona w spornej decyzji (pkt 246–258 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 245–257 wyroków T‑317/20 i T‑319/20). Zauważył on w tym względzie, że wnoszące odwołania odniosły się jedynie do swych własnych projektów inwestycyjnych, nie wspominając o projektach, które spółka RWE mogłaby zrealizować w następstwie koncentracji, oraz że wnoszące odwołania zasygnalizowały, iż wręcz przeciwnie, po przeprowadzeniu koncentracji spółki RWE i E.ON mogłyby być zniechęcone do dokonywania znacznych inwestycji. Sąd wywnioskował z tego, że przy założeniu, iż cykle inwestycyjne w tym sektorze rozciągają się rzeczywiście na okresy 15–20 lat, jak twierdziły wnoszące odwołania, Komisja nie mogła oprzeć swojej analizy prospektywnej na takim okresie z tego tylko powodu (pkt 249 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 248 wyroków T‑317/20 i T‑319/20). Co się tyczy potencjalnego wpływu odejścia od węgla, Sąd zauważył, że Gesetz zur Reduzierung und zur Beendigung der Kohleverstromung (ustawa o zmniejszeniu i zakończeniu produkcji energii elektrycznej z węgla) z dnia 8 sierpnia 2020 r. (BGBl. 2020 I, s. 1818, zwana dalej „ustawą o odejściu od węgla”) została przyjęta po wydaniu spornej decyzji, lecz po sporządzeniu sprawozdania poprzedzającego wydanie tej decyzji, w którym przewidziano odejście od węgla do 2038 r. (pkt 250 i 251 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 249 i 250 wyroków T‑317/20 i T‑319/20). Sąd zauważył, że we wspomnianym sprawozdaniu nie podano dokładnej daty zamknięcia elektrowni węglowych Uniper SE – spółki, o której zniknięciu wnoszące odwołania wspomniały na poparcie twierdzenia, że struktura rynku ulegnie zmianie na korzyść spółki RWE – lecz wskazano, że operator kopalni węgla dokonujący dostaw na rzecz spółki Uniper planował eksploatację do połowy lat 30. XXI wieku (pkt 252 i 253 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 251 i 252 wyroków T‑317/20 i T‑319/20). Po przywołaniu komunikatu prasowego rządu niemieckiego z dnia 15 stycznia 2020 r. odnoszącego się do zawarcia porozumienia z krajami związkowymi w sprawie odejścia od węgla i komunikatu prasowego spółki Uniper z dnia 30 stycznia 2020 r. wskazującego na jej wolę stopniowego odejścia od węgla oraz na określone perspektywy rezygnacji z uruchomienia elektrowni węglowej Datteln 4 Sąd zauważył, że to właśnie w tym kontekście przyjęta została ustawa o odejściu od węgla, której art. 4, choć przewiduje harmonogram redukcji i zaprzestania emisji z elektrowni węglowych, to jednak nie wymienia, w przeciwieństwie do ustawy o odejściu od energii jądrowej, nazw odnośnych elektrowni węglowych (pkt 253 i 254 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 252 i 253 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
144
Sąd wywnioskował z tego, że nawet jeśli Komisja wiedziała, że ustawa o odejściu od węgla była przygotowywana i że spółka Uniper zaprzestanie eksploatacji swoich elektrowni węglowych, to jednak w chwili wydania spornej decyzji nie była ona w stanie poznać dokładnych zasad tej ustawy, ponieważ sprecyzowano je dopiero w styczniu 2020 r. Wskazał on również, że wnoszące odwołania zajmują się wyłącznie spółką Uniper, nie biorąc pod uwagę prawdopodobnego wpływu rzeczonej ustawy na sytuację spółki RWE, która również posiada elektrownie węglowe. Wreszcie, Sąd wskazał, że skoro aktywa spółki E.ON służące do produkcji energii elektrycznej ze źródeł konwencjonalnych, których to aktywów dotyczy koncentracja, są aktywami jądrowymi, a nie elektrowniami węglowymi, Komisja nie musiała uwzględniać zmian wprowadzonych przez tę ustawę na rynku produkcji i dostaw hurtowych energii elektrycznej, aby przewidzieć w rozsądny sposób wpływ koncentracji na tak zdefiniowany na nowo rynek. Sąd dodał, że jest to tym bardziej uzasadnione, iż odejście od węgla miało się odbywać do 2038 r., więc takie zadanie wymagałoby od Komisji dokonania projekcji w bardzo odległej przyszłości, która może być naznaczona wystąpieniem innych zmian, których nie można jeszcze przewidzieć, ale które mogą jednak zmienić bardziej strukturę rynku (pkt 255 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz 254 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
145
Co się tyczy argumentu wnoszących odwołania, zgodnie z którym ustawa o odejściu od węgla powoduje zakłócenie konkurencji, ponieważ rząd niemiecki ma zapewnić spółce RWE znaczne środki finansowe, Sąd stwierdził, że Komisja nie zakwalifikowała mechanizmu przetargowego Republiki Federalnej Niemiec jako zakłócenia konkurencji, lecz stwierdziła ona, że pomoc, którą stanowią owe środki finansowe, jest zgodna z rynkiem wewnętrznym (pkt 257 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 256 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
146
Sąd doszedł do wniosku, że Komisja nie dysponowała informacjami pozwalającymi jej na przeprowadzenie analizy prospektywnej opartej na okresie dłuższym niż ten, który uwzględniła (pkt 258 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 257 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
147
Na wstępie należy zauważyć, że zawarte w pkt 231–233 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 230–232 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 przypomnienie obowiązków spoczywających na Komisji w odniesieniu do prospektywnej analizy przyszłego rozwoju danego rynku, którą powinna przeprowadzić ta instytucja, pokrywa się z ocenami Trybunału przedstawionymi w pkt 80–85 wyroku z dnia 13 lipca 2023 r., Komisja/CK Telecoms UK Investments (C‑376/20 P, EU:C:2023:561), a wnoszące odwołania nie podnoszą, a tym bardziej nie wykazują, że Sąd naruszył prawo we wspomnianych punktach wyroków T‑312/20, T‑313/20, T‑315/20, T‑317/20 i T‑319/20. Twierdzą one natomiast, że Sąd naruszył prawo, zatwierdzając niewystarczającą ich zdaniem, bo obejmującą zbyt krótki okres, prospektywną analizę skutków koncentracji.
148
W tym względzie przypomniany w pkt 134 niniejszego wyroku pierwszy zarzut szczegółowy wnoszących odwołania, zgodnie z którym Sąd zasugerował, że badanie udziałów w rynku jest wystarczające, wynika z błędnego zrozumienia zaskarżonych wyroków. W pkt 233 i 234 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 232 i 233 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd nie dał bowiem do zrozumienia, że badanie udziałów w rynku jest wystarczające, ani nie skomentował jakości dowodów przedstawionych przez wnoszące odwołania, lecz jedynie przypomniał zakres ciążącego na Komisji obowiązku przeprowadzenia badania.
149
Co się tyczy drugiego zarzutu szczegółowego wnoszących odwołania, opartego na tym, że Komisja nie uwzględniła w wystarczającym stopniu przebiegu transformacji energetycznej i odejścia od energii jądrowej, należy zauważyć, że zarzut ten odnosi się do ocen dokonanych przez Komisję w spornej decyzji, a nie do ustaleń Sądu. Co się tyczy owych ustaleń, rzeczony zarzut szczegółowy ogranicza się do ogólnych twierdzeń, zgodnie z którymi, po pierwsze, Sąd nie uwzględnił szczególnych cech rynku pierwszej sprzedaży energii elektrycznej, a po drugie, przedstawienie okoliczności faktycznych w zakresie, w jakim jest ono sprzeczne z treścią spornej decyzji, przeinacza tę decyzję na niekorzyść wnoszących odwołania. W tym względzie, poza faktem, że twierdzenie o przeinaczeniu powinno zawierać, jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 124 niniejszego wyroku, dokładne wskazanie przeinaczonych elementów i wykazanie błędów w analizie, które doprowadziły Sąd do tego przeinaczenia, co nie ma miejsca w niniejszych sprawach, należy zauważyć, że poprzez swój zarzut szczegółowy wnoszące odwołanie w rzeczywistości nie przypisują Sądowi naruszenia prawa, lecz krytykują dokonaną przezeń ocenę dowodów. Tymczasem, jak przypomniano w pkt 125 niniejszego wyroku, wyłącznie do Sądu należy ocena, jaką wagę należy przywiązywać do przedstawionych mu dowodów.
150
Co się tyczy trzeciego zarzutu szczegółowego wnoszących odwołania, zgodnie z którym Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne, przypisując Komisji w pkt 240 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 239 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 prognozy, które nie wynikają ze spornej decyzji, należy zaznaczyć, że okoliczności faktyczne, które miały zostać przeinaczone, nie zostały jasno wskazane.
151
Co się tyczy twierdzenia wnoszących odwołania, zgodnie z którym ramy czasowe prognozy określone jako przedział od trzech do pięciu lat nie mogły być wystarczające, ponieważ zdaniem wnoszących odwołania okres ten jest zbyt krótki dla rynku pierwszej sprzedaży energii elektrycznej, który charakteryzują wysokie koszty i znacznie dłuższe cykle inwestycyjne, należy zaznaczyć, że ani w art. 2 rozporządzenia nr 139/2004, ani w orzecznictwie przywołanym przez wnoszące odwołania nie określono dokładnie okresu do celów przeprowadzenia przez Komisję prospektywnej analizy przyszłych skutków zgłoszonej koncentracji. Ponadto za pomocą tego zarzutu szczegółowego, a także argumentów, w myśl których Komisja dysponowała informacjami, które mogłyby jej pozwolić na przeprowadzenie analizy prospektywnej obejmującej szersze ramy czasowe, wnoszące odwołania zmierzają ostatecznie do poddania ocenie Trybunału, nie wykazując jednak żadnego przeinaczenia ani naruszenia prawa przez Sąd, oceny okoliczności faktycznych dokonanej przez Komisję i zatwierdzonej przez Sąd w ramach kontroli zgodności z prawem spornej decyzji.
152
W tym stanie rzeczy część drugą zarzutu trzeciego należy oddalić.
3.
W przedmiocie części trzeciej
a)
Argumentacja stron
153
Wnoszące odwołania podnoszą, że w pkt 260–336 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 259–335 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd dopuścił się naruszeń prawa przy ocenie siły rynkowej spółki RWE.
154
Przede wszystkim bowiem Sąd błędnie zakwalifikował przypisanie i znaczenie aktywów spółki E.ON nabytych przez spółkę RWE. Po pierwsze, pkt 286 i nast. wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20, a także pkt 285 i nast. wyroków T‑317/20 i T‑319/20 świadczą zdaniem wnoszących odwołania o tym, że Sąd błędnie skompensował zdolności produkcyjne pochodzące z małych elektrowni spółki innogy przeniesione na spółkę E.ON zdolnościami nabytymi przez spółkę RWE, uznając tym samym za oczywiste, że działalność spółki RWE ma tendencję spadkową (pkt 291 in fine wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 290 in fine wyroków T‑317/20 i T‑319/20). Błąd ten wynikł ich zdaniem z faktu, że Komisja, której ocena w tym względzie nie została zakwestionowana przez Sąd, nie określiła granic rynku. Tymczasem zdolności tych małych elektrowni należało powiązać nie z rynkiem pierwszej sprzedaży energii elektrycznej, na którym spółka RWE umacnia swą pozycję dominującą, lecz z rynkiem działalności detalicznej, z którego spółka RWE wycofała się na rzecz swojego partnera handlowego – spółki E.ON. Po drugie, nominalnego wzrostu udziału w rynku spółki RWE, który najwyraźniej jest niski z powodu odejścia od energii jądrowej i węgla oraz jednoczesnego rozwoju produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, nie można uznać za „niekrytyczny” w świetle art. 2 rozporządzenia nr 139/2004. Komisja sama zobowiązała się do dokonania oceny „w każdym razie […] udziałów w rynku w świetle prawdopodobnych warunków rynkowych”. Komisja powinna była zatem sama kontynuować dochodzenie, co nie miało miejsca.
155
Następnie w swojej analizie Residual Supply Index (wskaźnika dostaw rezydualnych, zwanego dalej „RSI”) władze niemieckie uznały, że dostawca dysponuje siłą rynkową, gdy odgrywa kluczową rolę, a mianowicie gdy bez jego instalacji popyt nie może zostać zaspokojony przez ponad 5 % godzin w roku (pkt 303 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 302 wyroków T‑317/20 i T‑319/20). Tymczasem tak właśnie jest w tym wypadku, jak pokazuje badanie Oxera, przytoczone w pkt 310 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 309 wyroków T‑317/20 i T‑319/20. Sąd orzekł jednak, że zmiana ta jest pozbawiona znaczenia dla celów stosowania art. 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 139/2004, ponieważ jego zdaniem wzrost kluczowej roli spółki RWE o 1,5 punktu procentowego w roku 2019 czy o 1,3 punktu procentowego w roku 2022 nie odbiega radykalnie od zmian stwierdzonych w innych badaniach dostarczonych przez osoby trzecie. Nie podważa to jednak stwierdzonego przekroczenia progu pozycji dominującej przez spółkę RWE, lecz jedynie potwierdza prawidłowość badania Oxera. Sąd nie wskazał również, że bezsporne jest to, iż Komisja sama nie sporządziła żadnej prognozy na podstawie RSI i że federalny urząd ds. karteli, który ściśle z nią współpracuje, przeanalizował ze swej strony RSI jedynie pod kątem historycznym, a nie pod kątem jego przyszłych zmian, czego nie można uznać za staranną prognozę. Ponadto w pkt 300–311 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 299–310 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd pominął fakt, że federalny urząd ds. karteli w dużej mierze potwierdził znaczenie prognoz zawartych w badaniu Oxera.
156
Wreszcie, co się tyczy rosnącego potencjału spółki RWE w zakresie strategicznego wykorzystania jej powiększającego się parku elektrowni, Sąd nie odniósł się w wystarczającym stopniu do kontrargumentów wnoszących odwołania i potwierdził, w drodze błędnej wykładni art. 2 rozporządzenia nr 139/2004, argumenty Komisji (pkt 312–329 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 311–328 wyroków T‑317/20 i T‑319/20). W pkt 316–322 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 315–321 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd powtórzył nieprawidłową prezentację Komisji, zgodnie z którą, co się tyczy elektrowni produkujących energię ze źródeł odnawialnych, generalnie „ich zatrzymanie jest najbardziej kosztowne” ze względu na niskie koszty krańcowe, a elektrownie korzystające z ustawy EEG w mniejszym zakresie odnoszą korzyść ze wzrostu cen na rynku pierwszej sprzedaży energii elektrycznej. Tymczasem same założenia tego twierdzenia nie odzwierciedlają strategicznej użyteczności całościowego portfela, która uległa zwiększeniu.
157
Komisja, RWE, E.ON i rząd niemiecki nie zgadzają się z argumentami wnoszących odwołania.
b)
Ocena Trybunału
158
W części trzeciej zarzutu trzeciego, która dotyczy pkt 260–336 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 259–335 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, wnoszące odwołania utrzymują, że dokonana przez Sąd ocena siły rynkowej spółki RWE jest obarczona naruszeniem prawa.
159
Co się tyczy w pierwszej kolejności argumentów wnoszących odwołania przedstawionych w pkt 154 niniejszego wyroku, zgodnie z którymi Sąd błędnie zakwalifikował przypisanie i znaczenie aktywów spółki E.ON nabytych przez spółkę RWE, należy zaznaczyć, że wnoszące odwołania kwestionują w rzeczywistości dokonaną przez Komisję, a następnie przez Sąd ocenę okoliczności faktycznych i dowodów, nie wykazując jednak naruszenia prawa przez Sąd. Ponadto w odniesieniu do argumentów, zgodnie z którymi moce produkcyjne małych elektrowni spółki innogy nie wchodzą w zakres rynku produkcji i pierwszej sprzedaży energii elektrycznej, należy przypomnieć, że przedstawiona przez wnoszące odwołania krytyka przeprowadzonej przez Sąd kontroli ocen Komisji dotyczących definicji rynku została oddalona w pkt 122–132 niniejszego wyroku.
160
W drugiej kolejności, jeśli chodzi o kwestię intensywności kluczowej roli spółki RWE na rynku produkcji i dostaw hurtowych energii elektrycznej, czyli stopnia niezbędnego charakteru zdolności produkcyjnych spółki RWE do zaspokojenia popytu na rynku energii elektrycznej, wnoszące odwołania powołują się na badanie Oxera, które ma dowodzić zwiększenia tej kluczowej roli do ponad 5 % godzin w roku. Zarzucają one zasadniczo Sądowi, że nie wyciągnął z tej okoliczności konsekwencji, aby dojść do wniosku, że Komisja powinna była stwierdzić umocnienie pozycji dominującej spółki RWE w wyniku zgłoszonej transakcji.
161
Należy zauważyć, że w pkt 300 i nast. wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 299 i nast. wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd zbadał dokonaną przez Komisję ocenę zakresu kluczowej roli spółki RWE na rynku produkcji i dostaw hurtowych energii elektrycznej. Sąd wskazał w istocie, że analiza RSI polega na ustaleniu, czy dana spółka odgrywa kluczową rolę, to znaczy czy jest ona niezbędna do zaspokojenia popytu. W praktyce analiza ta ma na celu zmierzenie, w odniesieniu do wszystkich godzin w danym roku, czy zdolność produkcyjna konkurentów badanego podmiotu wystarcza do zaspokojenia popytu niezależnie od jego zdolności produkcyjnej (pkt 302 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 301 wyroków T‑317/20 i T‑319/20). Po przywołaniu zawartych w spornej decyzji ustaleń, zgodnie z którymi zdaniem niemieckich organów ochrony konkurencji kluczowa rola w wymiarze 5 % wskazuje na siłę rynkową badanego podmiotu, a wskaźnik RSI ma ograniczenia, które zmniejszają jego użyteczność w ramach kontroli koncentracji, Sąd stwierdził, że Komisja uwzględniła jednak analizy RSI do celów swojej oceny (pkt 304 i 305 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 303 i 304 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
162
W pkt 306–310 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 305–309 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd zbadał ustalenia dokonane przez Komisję w spornej decyzji w odniesieniu do tych analiz, a w szczególności do analizy wynikającej z badania Oxera przedstawionego przez wnoszące odwołania. Sąd uznał za wykazane twierdzenie Komisji, że założenia, na których opierało się to badanie, a mianowicie zatrzymanie przez spółkę RWE jej zdolności do produkcji energii wiatrowej i jej kontrola nad zdolnościami produkcyjnymi spółki E.ON, nie odzwierciedlają rzeczywistości (pkt 308 i 309 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 307 i 308 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, odsyłających, odpowiednio, do pkt 322 i 391 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz do pkt 321 i 390 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
163
Sąd zauważył ponadto, że wzrost kluczowej roli spółki RWE w świetle badania Oxera nie różni się radykalnie od wzrostu stwierdzonego w innych badaniach dostarczonych przez osoby trzecie oraz że wartości RSI obliczone dla 2024 r. były identyczne dla sytuacji, w której do koncentracji nie dochodzi, i dla sytuacji powstałej po dokonaniu koncentracji, co świadczy o braku zwiększenia kluczowej roli spółki RWE po odejściu od energii jądrowej z końcem 2022 r. (pkt 310 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 309 wyroków T‑317/20 i T‑319/20).
164
Sąd doszedł na tej podstawie do wniosku, że wnoszące odwołania nie wykazały istnienia oczywistego błędu w ocenie popełnionego przez Komisję w jej analizie kluczowej roli spółki RWE.
165
Należy stwierdzić, że ta przeprowadzona przez Sąd kontrola ocen Komisji nie narusza w żaden sposób prawa i że poprzez swoje zarzuty szczegółowe wnoszące odwołania zmierzają w istocie do ponownego zbadania przez Trybunał okoliczności faktycznych i dowodów przedstawionych Sądowi. Tymczasem, jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 123 niniejszego wyroku, ocena okoliczności faktycznych i dowodów nie stanowi, poza przypadkiem ich przeinaczenia, które nie zostało wykazane w niniejszych sprawach, kwestii prawnej podlegającej jako taka kontroli Trybunału.
166
W trzeciej kolejności wnoszące odwołania podnoszą, że w pkt 312–329 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 311–328 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd nie odniósł się w wystarczającym stopniu do podniesionych przez nie kontrargumentów dotyczących rosnącego potencjału spółki RWE w zakresie strategicznego wykorzystania jej powiększającego się parku elektrowni i niesłusznie potwierdził argumenty Komisji w tym względzie.
167
Należy zaznaczyć, że w punktach tych Sąd zbadał kwestię zachęt spółki RWE do przyjmowania strategii wstrzymywania mocy i do innego strategicznego wykorzystania jej portfela produkcji energii elektrycznej.
168
Na wstępie Sąd przypomniał, że do Komisji należy całościowa ocena tego, co wynika ze zbioru poszlak wykorzystanego do oceny stanu konkurencji, że na podstawie tej całościowej oceny może ona potraktować niektóre dowody jako ważniejsze, a innych może nie uwzględnić, oraz że Sąd powinien dokonać kontroli zgodności z prawem tego badania i jego uzasadnienia.
169
Następnie w pkt 316–319 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 315–318 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd zbadał różne aspekty ewentualnej strategii wstrzymywania mocy ocenione przez Komisję w motywach 49–65 spornej decyzji, w szczególności okoliczność, że instalacje wytwarzające energię elektryczną ze źródeł odnawialnych mają najniższe koszty krańcowe wśród technologii elastycznej produkcji, w związku z czym ich zatrzymanie jest najbardziej kosztowne. Sąd podkreślił, że producenci energii elektrycznej potwierdzili, iż instalacje te są zwykle eksploatowane z pełną mocą i że ich zatrzymanie ma sens z jedynie w rzadkich przypadkach, gdy ceny hurtowe są ujemne. Sąd zwrócił uwagę na ocenę Komisji, zgodnie z którą nabycie przez spółkę RWE farm wiatrowych w ramach zgłoszonej transakcji nie zwiększa jej zdolności wstrzymania w jakimkolwiek decydującym stopniu i zgodnie z którą system „sprzedaży bezpośredniej” mający zastosowanie do energii elektrycznej pochodzenia wiatrowego skutkuje znacznym zmniejszeniem, po stronie instalacji wytwarzającej energię wiatrową, zainteresowania podwyżką cen na rynku hurtowym. Sąd odniósł się również do stwierdzenia Komisji, zgodnie z którym zwiększenie zdolności spółki RWE do wstrzymywania mocy ze względu na pozyskanie mocy produkcyjnych w zakresie energii jądrowej jest tymczasowe i ograniczone, a zatem jest mało prawdopodobne, by miało ono istotny wpływ na motywację spółki RWE do stosowania strategii wstrzymywania mocy. Sąd wspomniał o uwzględnieniu przez Komisję przedstawionego przez wnoszące odwołania badania Oxera oraz o przedstawionej przez tę instytucję ocenie, według której badanie to nie zmieniło wniosku, do którego doszła.
170
W pkt 320–324 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 319–323 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd zbadał, czy Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie w swojej analizie ryzyka wstrzymania mocy przez spółkę RWE, i wykluczył istnienie takiego błędu. W szczególności przypomniał on swoje stwierdzenie, że Komisja nie popełniła oczywistego błędu, uznając, że wzrost udziałów w rynku spółki RWE jest nieistotny, a w każdym razie tymczasowy. Wywiódł on z tego wniosek, że od chwili odejścia od energii jądrowej zaplanowanego na koniec 2022 r. z koncentracji nie może również wynikać żadna dodatkowa zdolność wstrzymywania, co potwierdzono w badaniu Oxera. Jeśli chodzi o ewentualne zachęty spółki RWE do wstrzymywania mocy w krótkim okresie, to znaczy przed odejściem od energii jądrowej, Sąd zwrócił uwagę na stwierdzenie Komisji, zgodnie z którym instalacje działające w oparciu o odnawialne źródła energii nie nadają się raczej do wstrzymania ze względu na ich niskie koszty krańcowe. Jeśli chodzi o instalacje działające w oparciu o nieodnawialne źródła energii, Sąd powołał się na ocenę Komisji, zgodnie z którą ewentualny wzrost cen spowodowany zatrzymaniem tych instalacji oznaczałby, że przewidziane przez ustawę EEG wynagrodzenie przyznane na rzecz instalacji wytwarzających energię odnawialną zmniejszyłoby się. Sąd uznał ponadto, że nabycie przez spółkę RWE mniejszościowego udziału w kapitale elektrowni jądrowych Emsland i Gundremmingen C miałoby jedynie ograniczony i tymczasowy wpływ na zachęty do wstrzymywania mocy. Sąd zauważył, że badanie Oxera nie wykazało istnienia znacznego wzrostu zachęt do wstrzymywania mocy. Doszedł on do wniosku, że Komisja nie popełniła oczywistego błędu w ocenie przy analizie możliwości i zachęt spółki RWE do wstrzymywania mocy produkcyjnych w następstwie koncentracji.
171
Z powyższego wynika, że Sąd szczegółowo zweryfikował badanie przez Komisję kwestii ryzyka wstrzymywania przez spółkę RWE jej zdolności produkcyjnych po koncentracji i doszedł do wniosku, że na podstawie akt sprawy i przedstawionych dowodów, w szczególności przez wnoszące odwołania, Komisja nie popełniła w tym względzie żadnego oczywistego błędu w ocenie. Argumenty wnoszących odwołania przedstawione przed Trybunałem i opisane w pkt 154–156 niniejszego wyroku nie wykazują żadnego naruszenia prawa przez Sąd w ramach kontroli ocen Komisji, lecz zmierzają ostatecznie do tego, aby Trybunał ponownie zbadał okoliczności faktyczne, co nie należy do jego kompetencji w postępowaniu odwoławczym.
172
W tych okolicznościach część trzecią zarzutu trzeciego należy oddalić.
4.
W przedmiocie części czwartej
173
W części czwartej zarzutu trzeciego, która dotyczy pkt 337–395 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz pkt 336–394 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 i która dzieli się zasadniczo na trzy zarzuty szczegółowe, wnoszące odwołania twierdzą, że Sąd dopuścił się naruszeń prawa w odniesieniu do oceny stosunku konkurencji między spółkami RWE i E.ON.
a)
W przedmiocie zarzutu szczegółowego pierwszego
1) Argumentacja stron
174
Wnoszące odwołania podnoszą, że w pkt 339–346 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 338–345 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd założył, że Komisja w wystarczającym stopniu zbadała całość krzyżowego przejęcia udziałów grup przedsiębiorstw, do których należą spółki RWE i E.ON, a w szczególności uwzględniła zdolności produkcyjne ich spółek zależnych. Tymczasem bezsporne jest, że Komisja nie zbadała wpływu tego krzyżowego przejęcia udziałów na zachowanie stron koncentracji lub zachowania ich konkurentów w zakresie inwestycji i ekspansji na rynku, z naruszeniem pkt 36 wytycznych w sprawie koncentracji horyzontalnych. Fakt, że zarówno spółka RWE, jak i spółka E.ON mają siedzibę w Essen (Niemcy), o którym mówi się, że jest „energetyczną stolicą Niemiec”, stanowi atut strategiczny. Jednakże Sąd uznał tę okoliczność za pozbawioną znaczenia, podczas gdy zgodnie z praktyką decyzyjną Komisji istnienie siedziby wspólnego przedsiębiorstwa powinno być analizowane pod kątem przewagi konkurencyjnej, jaką strony koncentracji mają nadzieję uzyskać.
175
Komisja, RWE i E.ON nie zgadzają się argumentami wnoszących odwołania.
2) Ocena Trybunału
176
Co się tyczy zarzucanego Sądowi naruszenia pkt 36 wytycznych w sprawie koncentracji horyzontalnych, polegającego na tym, że nie stwierdził on, iż Komisja popełniła błąd, nie zbadawszy skutków współzależności między grupami przedsiębiorstw, do których należą spółki RWE i E.ON, dla zachowania stron koncentracji lub ich konkurentów, należy przypomnieć, że – jak wskazał Sąd w pkt 349 i 350 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20, a także w pkt 348 i 349 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 – o ile Komisja jest związana komunikatami, które wydaje w dziedzinie kontroli koncentracji, o tyle wytyczne w sprawie koncentracji horyzontalnych nie wymagają badania we wszystkich przypadkach wszystkich elementów, które są w nich wymienione. W tym względzie z pkt 13 wytycznych w sprawie koncentracji horyzontalnych wynika, że analiza konkurencyjna, jaką powinna przeprowadzić Komisja, powinna opierać się nie na automatycznym zastosowaniu we wszystkich przypadkach określonych w tych wytycznych czynników, lecz na ogólnej ocenie przewidywalnych skutków koncentracji, oraz że nie wszystkie wskazane w wytycznych elementy są istotne we wszystkich przypadkach koncentracji horyzontalnych.
177
Tymczasem o ile do Sądu należy zbadanie, w jakim zakresie ewentualne zaniechania ze strony Komisji mogą podważyć jej wniosek, że koncentracja nie wzbudza poważnych wątpliwości co do jej zgodności z rynkiem wewnętrznym, o tyle badanie to powinno uwzględniać zakres uznania, jakim dysponuje Komisja, gdy do celów stosowania przepisów materialnych rozporządzenia nr 139/2004, a w szczególności jego art. 2, przeprowadza ona prospektywne analizy ekonomiczne, które najczęściej mają złożony charakter. Wynika stąd, że przeprowadzana przez sąd Unii kontrola decyzji Komisji w sprawach koncentracji powinna polegać na weryfikacji materialnej prawidłowości ustaleń faktycznych oraz na upewnieniu się, że nie dopuszczono się oczywistych błędów w ocenie (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Komisja/CK Telecoms UK Investments, C‑376/20 P, EU:C:2023:561, pkt 82–84).
178
W niniejszych sprawach w pkt 341 i 342 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 340 i 341 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd, stwierdziwszy, że wnoszące odwołania nie wyjaśniły wpływu, jaki udziały spółek RWE i spółki E.ON w sektorze energetycznym mogłyby mieć na analizę przeszkód w konkurencji związanych z koncentracją, lecz ograniczyły się do wskazania liczby udziałów spółek RWE i E.ON w innych przedsiębiorstwach, nie wyjaśniając, czy te ostatnie prowadzą działalność na rynkach właściwych, wskazał, że w swej ocenie Komisja wzięła pod uwagę moce produkcyjne posiadane przez spółki zależne i przedsiębiorstwa, w których kapitale spółki RWE i E.ON mają udziały. W ten sposób, jak słusznie stwierdził Sąd, Komisja uwzględniła bezpośrednie lub pośrednie udziały spółek RWE i E.ON.
179
W pkt 343–346 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 342–345 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, w odniesieniu do argumentu wnoszących odwołania, zgodnie z którym spółki E.ON i RWE mają bardzo podobną strukturę i pozycję, Sąd wskazał, że wnoszące odwołania nie wyjaśniły, w jaki sposób paralelizm zmian kursów giełdowych i wyników operacyjnych tych przedsiębiorstw czy też fakt, że mają one siedziby w tym samym mieście, wpływa na stosowanie prawa koncentracji, a w szczególności na to, w jaki sposób okoliczności te mogłyby wpłynąć na stworzenie lub umocnienie pozycji dominującej spółki RWE. Sąd uznał, że okoliczności te mają jedynie charakter incydentalny, że lokalizacja siedzib w tym samym mieście nie miała znaczenia dla oceny wpływu koncentracji na rynek produkcji i dostaw hurtowych energii elektrycznej oraz że równoległe zmiany kursów giełdowych i wyników można tłumaczyć normalnym rozwojem dwóch przedsiębiorstw działających w tym samym sektorze. Sąd dodał, że wnoszące odwołania nie wyjaśniły, w jaki sposób sama bliskość geograficzna personelu spółek RWE i E.ON mogłaby doprowadzić do przyjęcia uzgodnień sprzecznych z prawem Unii. Sąd doszedł do wniosku, że Komisja nie popełniła zatem oczywistego błędu w ocenie w odniesieniu do związków współzależności i bliskości między spółkami RWE i E.ON.
180
Należy zaznaczyć, że argumenty wnoszących odwołania nie pozwalają wykazać, iż oceny te są obarczone naruszeniem prawa. Powołanie się na domniemany brak zbadania skutków współzależności między grupami E.ON i RWE i brak sprawdzenia wpływu koncentracji na zachowanie stron koncentracji lub zachowanie ich konkurentów w zakresie inwestycji i ekspansji rynku nie wystarczy, aby uznać, że Sąd naruszył prawo, jeśli weźmie się pod uwagę przeprowadzoną przezeń szczegółową, a zarazem mieszczącą się w granicach przypomnianych w pkt 177 niniejszego wyroku kontrolę badania dokonanego przez Komisję w spornej decyzji. Ponadto argumenty wnoszących odwołania zmierzają w rzeczywistości do zwrócenia się do Trybunału o ponowne zbadanie okoliczności faktycznych, co nie należy do jego kompetencji w postępowaniu odwoławczym.
181
Wynika z tego, że zarzut szczegółowy pierwszy należy oddalić.
b)
W przedmiocie zarzutu szczegółowego drugiego
1) Argumentacja stron
182
Wnoszące odwołania podnoszą, że w pkt 351–355 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 350–354 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd dopuścił się naruszeń prawa. Po pierwsze, z powodów wymienionych już w części trzeciej zarzutu trzeciego rozpatrywanych odwołań naruszenie takie stanowi ich zdaniem fakt, iż Sąd uznał, że Komisja miała prawo zrezygnować ze zbadania stosunku konkurencji między spółkami RWE i E.ON ze względu na ograniczony charakter zwiększenia udziałów w rynku spółki RWE.
183
Po drugie, nie ma żadnego uzasadnienia dla zawartego w pkt 358 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 357 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 twierdzenia Sądu, zgodnie z którym samo zmniejszenie presji konkurencyjnej wynikające ze zniknięcia przedsiębiorstwa odgrywającego ważniejszą rolę, niż wskazywałyby na to jego udziały w rynku, nie wystarcza do wykazania istnienia znaczącej przeszkody w skutecznej konkurencji.
184
Po trzecie, twierdzenie zawarte w pkt 359–363 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 358–362 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, zgodnie z którym wycofania się spółki E.ON z sektora produkcji nie można przypisać wyłącznie koncentracji, ponieważ spółka E.ON zbyła już działalność produkcyjną przed transakcją M.8871, a w ramach tej koncentracji zbyła jedynie części tej działalności, nie wytrzymuje krytyki. Przede wszystkim, podnosząc w pkt 357 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 356 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, że transakcja M.8871 nie dotyczy nabycia samej spółki E.ON, lecz jedynie przejęcia przez spółkę RWE niektórych jej aktywów, Sąd rozumuje w sposób formalistyczny, bez uwzględnienia koncentracji jako całości. Następnie w pkt 362 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 361 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd wskazał, że E.ON kontynuuje działalność produkcyjną po koncentracji, nie biorąc pod uwagę faktu, że chodzi tu jedynie o działalność produkcyjną przypisaną wyłącznie spółce E.ON jako integralna część oferty rozwiązań dla klientów wpisujących się w działalność detaliczną, co powinno było zostać stwierdzone przez Komisję i Sąd, gdyby przeprowadzono staranne rozgraniczenie rynku.
185
Komisja, RWE i E.ON nie zgadzają się z argumentami wnoszących odwołania.
2) Ocena Trybunału
186
Wnoszące odwołania podnoszą, że Sąd naruszył prawo, zatwierdzając ocenę Komisji, zgodnie z którą wycofanie się spółki E.ON z rynku produkcji nie było powodem zakazu koncentracji.
187
W pkt 349–351 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 348–350 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, w świetle argumentu wnoszących odwołania, że Komisja naruszyła pkt 27 wytycznych w sprawie koncentracji horyzontalnych, Sąd przypomniał w istocie, po pierwsze, że o ile Komisja jest związana komunikatami, które wydaje w dziedzinie kontroli koncentracji, o tyle komunikaty te nie wymagają, aby we wszystkich przypadkach badała ona wymienione w nich elementy, wobec czego Komisja dysponuje uprawnieniami dyskrecjonalnymi pozwalającymi jej na uwzględnienie lub nieuwzględnienie niektórych z tych elementów, a po drugie, że kontrola Sądu nie może ograniczać się tylko do zbadania, czy Komisja uwzględniła lub pominęła niektóre z tych elementów, ale że Sąd powinien również rozważyć, czy ewentualne zaniechania Komisji mogą podważyć jej wniosek, że zgłoszona koncentracja nie budzi poważnych wątpliwości co do jej zgodności z rynkiem wewnętrznym.
188
To przypomnienie przez Sąd znaczenia komunikatów Komisji i systemu kontroli, jaką sprawuje on w odniesieniu do ocen tej instytucji, nie jest obarczone żadnym naruszeniem prawa.
189
Ponadto w pkt 352 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 351 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd stwierdził, że udziały w rynku posiadane przez spółkę RWE przed koncentracją były ograniczone i że ich wzrost po koncentracji także był ograniczony, zwłaszcza że niektóre aktywa produkcyjne spółki innogy zostały przeniesione na stałe na spółkę E.ON. W pkt 353 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 352 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd zwrócił uwagę na stwierdzenie Komisji, że produkcja energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych była podzielona między wielu producentów, że udziały w rynku spółki RWE były ograniczone, zaś udziały w rynku spółki E.ON były jeszcze mniejsze. W pkt 354 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 353 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd przypomniał swoje stwierdzenie, że Komisja nie popełniła oczywistego błędu w ocenie, stwierdzając, iż charakter wzrostu udziałów w rynku spółki RWE był tymczasowy i ograniczony.
190
W świetle tych rozważań Sąd orzekł w pkt 355 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 354 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, że nawet jeśli Komisja nie przeanalizowała niektórych elementów, które były wymagane zgodnie z pkt 27 wytycznych w sprawie koncentracji horyzontalnych, to takie zaniechanie nie może podważyć wniosku Komisji, zgodnie z którym koncentracja nie budzi poważnych wątpliwości co do jej zgodności z rynkiem wewnętrznym.
191
Należy zaznaczyć, że ta słusznie wywiedziona z ustaleń Komisji, których oczywistej błędności wnoszące odwołania nie wykazały, ocena Sądu, zgodnie z którą zarówno ograniczony charakter udziałów w rynku i ich wzrosty w wyniku zgłoszonej koncentracji, jak i tymczasowy charakter tych wzrostów pozwalały uznać, że koncentracja ta nie budzi poważnych wątpliwości co do jej zgodności z rynkiem wewnętrznym, nie jest obarczona jakimkolwiek naruszeniem prawa. Ponadto należy zauważyć, podobnie jak uczynił to Sąd w pkt 364 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 363 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, że Komisja nie ograniczyła się do zbadania udziałów w rynku stron koncentracji i ich zmian w wyniku tej koncentracji, lecz uwzględniła w motywach 48 i nast. spornej decyzji inne kryteria oceny związane ze specyfiką rynku produkcji energii elektrycznej.
192
W pkt 356–358 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 355–357 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd zauważył również w istocie, że wnoszące odwołania myliły się co do zakresu wytycznych w sprawie koncentracji horyzontalnych. Po przypomnieniu, że wśród elementów konkurencji, które należy uwzględnić w ramach badania nieskoordynowanych skutków, w wytycznych tych wymieniono, po pierwsze, to, czy łączące się przedsiębiorstwa są bliskimi konkurentami, po drugie, to, czy powstały w wyniku koncentracji podmiot może utrudnić ekspansję konkurencji, lub po trzecie, to, czy koncentracja eliminuje znaczącą siłę konkurencji, Sąd wskazał w istocie, że wnoszące odwołania myliły się co do zakresu rozpatrywanej transakcji, która dotyczyła wyłącznie aktywów spółki E.ON, a nie samej spółki E.ON. Sąd podkreślił zatem, po pierwsze, że w wyniku koncentracji spółka E.ON nie zniknęła. Po drugie, wskazał on, że chodziło zatem o to, czy aktywa spółki E.ON nabyte z jednej strony przez spółkę RWE, a z drugiej strony przez spółkę RWE były bliskimi konkurentami oraz czy te aktywa i spółka RWE mogły hamować ekspansję konkurentów. Tymczasem wnoszące odwołania opierają się na błędnym założeniu, że spółka RWE nabyła w całości spółkę E.ON poprzez swój mniejszościowy udział, które to założenie, jak wskazał Sąd, jest nieprawidłowe. Po trzecie, Sąd orzekł, że jeśli chodzi o zniknięcie presji konkurencyjnej wywieranej na spółkę RWE, zmniejszenie presji konkurencyjnej wynikające w szczególności ze zniknięcia przedsiębiorstwa odgrywającego ważniejszą rolę, niż wskazywałyby na to jego udziały w rynku, nie wystarczy samo w sobie do wykazania znaczącej przeszkody w skutecznej konkurencji.
193
Należy stwierdzić, że również w tym przypadku Sąd nie popełnił błędu ani – jak twierdzą wnoszące odwołania – nie rozumował w sposób formalistyczny, przypomniawszy, że to nie spółka E.ON, lecz jedynie aktywa tego przedsiębiorstwa zostały nabyte przez spółkę RWE w ramach koncentracji M.8871. Jeśli chodzi o twierdzenie, zgodnie z którym zmniejszenie presji konkurencyjnej mogące wynikać z zniknięcia przedsiębiorstwa odgrywającego ważniejszą rolę, niż wskazywałyby na to jego udziały w rynku, nie wystarcza samo w sobie do wykazania znaczącej przeszkody w skutecznej konkurencji, nie jest ono obarczone żadnym naruszeniem prawa, zwłaszcza w kontekście takim jak ten towarzyszący niniejszym sprawom, w którym koncentracja dotyczy ograniczonych udziałów w rynku.
194
W pkt 359–361 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 358–360 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd zauważył, że zmniejszenie mocy produkcyjnych spółki E.ON nie było jedynie konsekwencją koncentracji. Zdaniem Sądu, po pierwsze, spółka E.ON podjęła już decyzję o przeniesieniu istotnej części swej działalności w zakresie produkcji energii elektrycznej ze źródeł konwencjonalnych, zasadniczo z wyjątkiem mocy produkcyjnych elektrowni jądrowych, na swoją dawną spółkę zależną oraz o sprzedaży udziału, jaki posiadała w kapitale tej ostatniej, spółce Fortum Oyj. Z drugiej strony ustawodawca niemiecki postanowił o zamknięciu elektrowni jądrowych spółki E.ON najpóźniej do końca 2022 r., wobec czego nawet gdyby spółka E.ON zachowała te aktywa, to nie mogłaby już ich eksploatować po tej dacie. Tak więc w ocenie Sądu działalność spółki E.ON w zakresie produkcji energii elektrycznej zmalała już znacznie przed koncentracją i miała jeszcze ulec dalszemu zmniejszeniu po jej przeprowadzeniu.
195
Tymczasem wnoszące odwołania nie wykazały, w jaki sposób Sąd naruszył w tym kontekście prawo, odwołując się do inicjatyw rzeczywiście podjętych w sposób niezależny przez spółkę E.ON w celu ograniczenia jej działalności w zakresie produkcji energii elektrycznej, a także do zbliżającego się zakończenia działalności w zakresie produkcji energii elektrycznej ze źródeł jądrowych, wynikającego nie ze zgłoszonej koncentracji, lecz z decyzji niemieckiego ustawodawcy.
196
Ponadto w pkt 362 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 361 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd słusznie uznał, że ze spornej decyzji, a w szczególności z tabel zawartych w motywach 27–29 tej decyzji, można wywnioskować, że w wyniku koncentracji spółka E.ON nie przestanie istnieć jako konkurent. Z decyzji tej wynika bowiem, że tylko około [poufne] (
2
) całkowitej produkcji spółki E.ON w 2017 r. zostałaby nabyta przez spółkę RWE w wyniku koncentracji, że w porównaniu z konwencjonalną energią elektryczną część całkowitej produkcji spółki E.ON w tymże roku 2017 nabyta przez spółkę RWE wynosi jedynie około [poufne] (
3
), a jeśli chodzi o energię elektryczną wytwarzaną ze źródeł odnawialnych, spółka RWE nabyłaby [poufne] (
4
) produkcji spółki E.ON.
197
W tym względzie uwaga wnoszących odwołania, że Komisja i Sąd mogłyby stwierdzić, gdyby skrupulatnie rozgraniczyły rynek, że zachowana przez spółkę E.ON działalność produkcyjna stanowiła integralną część oferty rozwiązań dla klientów wpisujących się w działalność detaliczną, a nie w działalność w zakresie hurtowej produkcji energii elektrycznej, opiera się w sposób dorozumiany, lecz nieunikniony na założeniu, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, pozostawiając otwartą definicję rynków, oraz że Sąd naruszył prawo, sankcjonując ten błąd. Tymczasem wystarczy zauważyć, że założenie to zostało odrzucone w pkt 122–132 niniejszego wyroku, w ramach badania części pierwszej zarzutu trzeciego.
198
Wynika z tego, że badany zarzut szczegółowy jest bezzasadny.
c)
W przedmiocie zarzutu szczegółowego trzeciego
1) Argumentacja stron
199
Wnoszące odwołania podnoszą, że w pkt 366–391 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 365–390 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd oparł się na niewystarczającej analizie decydującego wpływu zapewnionego spółce RWE poprzez jej mniejszościowy udział w spółce E.ON. Tymczasem błędne jest twierdzenie, że IRA skutecznie ogranicza ten wpływ, chociażby dlatego, że umowa ta jest dotknięta sankcją nieważności i nie uniemożliwia spółce RWE zgodnego z prawem odstąpienia od niej przy wykonywaniu przysługującego jej prawa głosu. W każdym razie objęcie przez spółkę RWE krzyżowych udziałów w będącej jej konkurentem spółce E.ON powinno było zostać uwzględnione nawet w braku przejęcia kontroli w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 139/2004, ponieważ chodzi o ograniczenie konkurencji niezgodne z art. 101 TFUE. Należy również zauważyć, że żadna ze stron nie zakwestionowała tego, iż w ramach koncentracji spółki RWE i E.ON wyspecjalizowały się za wspólnym porozumieniem na różnych poziomach rynku energii elektrycznej. Na rozprawie spółka E.ON wyjaśniła, że obie grupy przedsiębiorstw uzgodniły taki podział rynku, aby móc dysponować środkami finansowymi niezbędnymi do rozwoju ich działalności w kontekście transformacji energetycznej, i że zgromadzenie tych funduszy nie byłoby możliwe, gdyby ich stosunek konkurencji pozostał niezmieniony.
2) Ocena Trybunału
200
Należy zaznaczyć, że w ramach badanego zarzutu szczegółowego wnoszące odwołania powtarzają w istocie niektóre ze swoich argumentów przedstawionych w części pierwszej zarzutu drugiego, dotyczących decydującego wpływu uzyskanego ich zdaniem przez spółkę RWE na spółkę E.ON. W tym względzie wystarczy stwierdzić, że argumenty te zostały oddalone jako bezskuteczne w pkt 95–97 niniejszego wyroku.
201
Ponadto w odniesieniu do argumentów wnoszących odwołania dotyczących okoliczności, że objęcie przez spółkę RWE mniejszościowego udziału w spółce E.ON powinno było zostać uwzględnione, ponieważ stanowiło ono ograniczenie konkurencji niezgodne z art. 101 TFUE, czy też dotyczących okoliczności, że spółki E.ON i RWE podzieliły między siebie rynki, w pkt 55 i 56 niniejszego wyroku wskazano już, że Sąd nie naruszył prawa, orzekając, iż to właśnie w świetle rozporządzenia nr 139/2004, którego przedmiotem jest prewencyjna kontrola koncentracji, a nie rozporządzenia nr 1/2003, którego przedmiotem jest kontrola porozumień, decyzji, uzgodnionych praktyk i sytuacji pozycji dominującej, należało skontrolować – i słusznie skontrolowano – zgodność z art. 101 TFUE.
202
Wskazując w pkt 394 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 393 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, że sporna decyzja miała za przedmiot koncentrację, Sad słusznie oddalił zatem jako bezskuteczne argumenty wnoszących odwołania dotyczące naruszenia art. 101 TFUE.
203
Z powyższego wynika, że zarzut szczegółowy trzeci, a tym samym część czwarta zarzutu trzeciego są bezzasadne.
204
W tym stanie rzeczy, ponieważ żadna z części zarzutu trzeciego nie jest zasadna, zarzut ten należy oddalić.
D. W przedmiocie zarzutu czwartego, opartego na naruszeniu zasad dotyczących rozkładu ciężaru dowodu
1.
Argumentacja stron
205
Wnoszące odwołania podnoszą, że w pkt 273, 278 i nast., 328, 341, 344 i 382 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20, a także w pkt 272, 277 i nast., 327, 340, 343 i 381 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd domagał się bardziej szczegółowych informacji dotyczących konkretnych wyników, które Komisja powinna była uzyskać, gdyby jej kontrola była prawidłowa. Natomiast w pkt 406–411 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 405–410 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd od razu odrzucił przedstawione mu wnioski dowodowe, w szczególności wniosek o osobiste stawiennictwo lub przesłuchanie byłych dyrektorów grup na okoliczność podziału rynków. Decyzje te są sprzeczne z zasadami rozkładu ciężaru dowodu określonymi w art. 91–96 regulaminu postępowania przed Sądem.
206
Wymagany przez Sąd standard dowodowy jest nadmierny. Wnoszące odwołania nie miały dostępu ani do danych bardziej szczegółowych niż te, które dostarczyły, ani nie posiadały uprawnień dochodzeniowych, jakimi dysponuje Komisja, na przykład umożliwiających określenie udziałów w rynku producentów energii elektrycznej na potrzeby obliczenia wskaźnika Herfindahla-Hirschmana (zwanego dalej „HHI”). Wymogi te są w każdym razie nadmierne, ponieważ oprócz dowodu oczywistych błędów w ocenie od wnoszących odwołania wymaga się przedstawienia na ich własny koszt wyników dochodzeń lub analiz, których Komisja nie przeprowadziła, tym bardziej że Sąd ograniczył jednocześnie długość pism procesowych, jakie mogły być składane przez wnoszące odwołania. Przedstawiając podczas dyskusji badanie Oxera, potwierdzone analizami federalnego urzędu ds. karteli, oraz opracowanie Changing Energy, wnoszące odwołania przedstawiły solidne dowody świadczące o zwiększeniu siły rynkowej stron koncentracji i o antykonkurencyjnym podziale rynku. Jak wyjaśnił Trybunał, wymogi dowodowe w zakresie decyzji zezwalających na koncentrację są identyczne z wymogami regulującymi ich zakaz. Ciężar dowodu spoczywa w każdym razie na Komisji. O ile ciężar ten może wyjątkowo zostać przeniesiony na zainteresowane strony, o tyle dotyczy to przypadków, w których pozytywne dla stron okoliczności są sprzeczne z wynikami dochodzenia Komisji i w których strony te mają dostęp do dowodów, co nie miało miejsca w niniejszych sprawach.
207
Komisja, RWE i E.ON nie zgadzają się z argumentami wnoszących odwołania.
2.
Ocena Trybunału
208
W drodze badanego zarzutu wnoszące odwołania podnoszą naruszenie przez Sąd zasad rozkładu ciężaru dowodu wynikających z art. 91–96 regulaminu postępowania przed Sądem.
209
Na wstępie należy zaznaczyć, że z przepisów tych, których naruszenie jest podnoszone w ramach badanego zarzutu, nie wynika żadna zasada dotycząca rozkładu ciężaru dowodu, czy to w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Komisję, czy też w postępowaniu przed sądem Unii. Przepisy te określają zasady przeprowadzania środków dowodowych oraz przesłuchań świadków i biegłych, które mogą zostać zarządzone przez Sąd.
210
Niniejszy zarzut, w zakresie, w jakim opiera się na naruszeniu przez Sąd art. 91–96 regulaminu postępowania, jest zatem bezzasadny.
211
Ponadto należy przypomnieć, że w dziedzinie kontroli koncentracji Komisja nie jest zobowiązana do wykazania bez racjonalnych wątpliwości, że proponowana koncentracja nie budzi wątpliwości co do jej zgodności z rynkiem wewnętrznym. Instytucja ta musi ocenić prawdopodobieństwo i wypowiedzieć się za planowaną transakcją lub przeciw niej, stosownie do swojej oceny zmian gospodarczych mogących wyniknąć z danej koncentracji, których prawdopodobieństwo jest największe. W tym kontekście dysponuje ona szerokim zakresem uznania przy dokonywaniu oceny złożonych okoliczności gospodarczych, która podlega w szczególności kontroli Sądu pod kątem oczywistych błędów oraz prawidłowości ustaleń faktycznych (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Komisja/CK Telecoms UK Investments, C‑376/20 P, EU:C:2023:561, pkt 84). Niemniej jednak, jeżeli instytucji przysługuje szeroki zakres uznania, zasadnicze znaczenie ma poszanowanie gwarancji proceduralnych, wśród których znajduje się ciążący na tej instytucji obowiązek zbadania w sposób staranny i bezstronny wszystkich istotnych okoliczności danej sytuacji (wyrok z dnia 4 maja 2023 r., EBC/Crédit lyonnais, C‑389/21 P, EU:C:2023:368, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
212
Ponieważ Komisja szczegółowo przedstawia w swej decyzji swoje stanowisko, to do strony skarżącej należy przedstawienie równie szczegółowych dowodów mających na celu podważenie owej decyzji. Ten wymóg dowodowy nie stanowi, jak sugerują w niniejszych sprawach wnoszące odwołania, nieuzasadnionego odwrócenia ciężaru dowodu na ich niekorzyść, lecz odzwierciedla spoczywający na każdej ze stron ciężar uzasadnienia jej stanowiska przed Sądem (zob. podobnie wyrok z dnia 21 września 2006 r., Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied/Komisja, C‑105/04 P, EU:C:2006:592, pkt 181).
213
Tymczasem w niniejszych sprawach Sąd ograniczył się w istocie do stwierdzenia, że wnoszące odwołania nie uzasadniły w wystarczający sposób, dlaczego kwestionują oceny dokonane przez Komisję w spornej decyzji.
214
I tak, co się tyczy okoliczności, że w pkt 273 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 272 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd wskazał, iż wnoszące odwołania nie przedstawiły własnych obliczeń HHI w celu wykazania, że gdyby Komisja wzięła je pod uwagę, doszłaby do odmiennych wniosków, należy zauważyć, podobnie jak uczynił to Sąd, że Komisja nie była zobowiązana do uwzględnienia HHI w swojej ocenie i że skoro wnoszące odwołania zarzucały jej to zaniechanie, to powinny one wyjaśnić, w jaki sposób wykorzystanie tego wskaźnika zmieniłoby jej ocenę. Wynika z tego, że sam zarzut szczegółowy dotyczący nieuwzględnienia HHI nie wystarcza do wykazania błędu Komisji oraz że Sąd nie naruszył prawa, stwierdzając, iż wnoszące odwołania nie uzasadniły swoich argumentów w tym względzie.
215
Ponadto w pkt 278–280 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 277–279 wyroków T‑317/20 i T‑319/20 Sąd nie naruszył prawa, stwierdziwszy, że nie wystarczy, by wnoszące odwołania wykorzystały dane inne niż te, które wykorzystała Komisja, w celu wykazania oczywistego błędu w ocenie popełnionego przez tę instytucję, jeśli nie przedstawią one konkretnego dowodu pozwalającego wykazać, że uwzględnienie tych ostatnich danych w zaskarżonej decyzji stanowi oczywisty błąd w ocenie popełniony przez Komisję.
216
To samo dotyczy rozważań dotyczących skutku zwiększenia mocy produkcyjnych spółki RWE, konsekwencji posiadania przez spółki RWE i E.ON udziałów w przedsiębiorstwach trzecich, znaczenia paralelizmu zmian kursów giełdowych i wyników spółek E.ON i RWE oraz umiejscowienia siedzib w tym samym mieście, a także skutków mniejszościowego udziału spółki RWE w spółce E.ON, zawartych, odpowiednio, w pkt 328, 341, 344 i 382 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 327, 340, 343 i 381 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, w ramach których Sąd stwierdził w istocie, że choć wnoszące odwołania zwróciły uwagę na oczywiste błędy w ocenie Komisji, to jednak nie przedstawiły przed nim żadnych konkretnych poszlak ani przekonującego wyjaśnienia co do istnienia takich oczywistych błędów.
217
Co się tyczy okoliczności, że Sąd nie uznał za konieczne przesłuchania świadków, którego przeprowadzenie zaproponowały wnoszące odwołania, z rozważań proceduralnych zawartych w pkt 410 wyroków T‑312/20, T‑313/20 i T‑315/20 oraz w pkt 409 wyroków T‑317/20 i T‑319/20, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przed Trybunałem, a także z okoliczności, że zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 71 niniejszego wyroku wyłącznie Sąd jest uprawniony do rozstrzygnięcia o tym, czy osobiste stawiennictwo lub przesłuchanie jest konieczne, wynika, że Sąd nie naruszył prawa, postępując w ten sposób.
218
Zarzut czwarty zostaje zatem oddalony.
E. Wnioski
219
Ponieważ wszystkie zarzuty podniesione na poparcie rozpatrywanych odwołań zostały oddalone, odwołania te należy oddalić w całości.
VI. W przedmiocie kosztów
220
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Artykuł 138 §§ 1 i 2 tego regulaminu postępowania, mający zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 rzeczonego regulaminu, stanowi, że kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja, spółka RWE i spółka E.ON wniosły o obciążenie wnoszących odwołania kosztami postępowania, a wnoszące odwołania przegrały sprawę, należy obciążyć je ich własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Komisję, spółkę E.ON i spółkę RWE.
221
Artykuł 140 § 1 rzeczonego regulaminu postępowania, mający również zastosowanie do postępowania odwoławczego, stanowi, że państwa członkowskie, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty. Republika Federalna Niemiec pokrywa zatem własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1)
Odwołania zostają oddalone.
2)
EVH GmbH pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską, E.ON SE i RWE AG w sprawie C‑464/23 P.
3)
Stadtwerke Leipzig GmbH pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską, E.ON SE i RWE AG w sprawie C‑465/23 P.
4)
TEAG Thüringer Energie AG pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską, E.ON SE i RWE AG w sprawie C‑467/23 P.
5)
EnergieVerbund Dresden GmbH pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską, E.ON SE i RWE AG w sprawie C‑468/23 P.
6)
GGEW, Gruppen-Gas- und Elektrizitätswerk Bergstraße AG pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską, E.ON SE i RWE AG w sprawie C‑470/23 P.
7)
Republika Federalna Niemiec pokrywa własne koszty poniesione w sprawach C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P i C‑470/23 P.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.
(
1
)	Dane poufne utajnione.
(
2
)	Dane poufne utajnione.
(
3
)	Dane poufne utajnione.
(
4
)	Dane poufne utajnione.