62021CJ0402_RES
Kawża C‑402/21
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid et
vs
S u Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mir-Raad van State)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) tad‑9 ta’ Frar 2023
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija – Deċiżjoni Nru 1/80 – Artikoli 6 u 7 – Ċittadini Torok diġà integrati fis-suq tax-xogħol tal-Istat Membru ospitanti u li jibbenefikaw minn dritt ta’ residenza korrelattiv – Deċiżjonijiet tal-awtoritajiet nazzjonali li jirtiraw id-dritt ta’ residenza ta’ ċittadini Torok li jirrisjedu legalment fl-Istat Membru kkonċernat għal iktar minn 20 sena minħabba li jirrappreżentaw theddida attwali, reali u suffiċjentement serja għal interess fundamentali tas-soċjetà – Artikolu 13 – Klawżola ‘standstill’ – Artikolu 14 – Ġustifikazzjoni – Raġunijiet ta’ ordni pubbliku”
Ftehimiet internazzjonali – Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija – Moviment liberu tal-persuni – Ħaddiema – Regola “standstill” tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni Nru 1/80 – Kamp ta’ applikazzjoni – Ċittadini Torok li għandhom id-drittijiet imsemmija fl-Artikolu 6 jew fl-Artikolu 7 ta’ din id-deċiżjoni – Inklużjoni
(Deċiżjoni tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni KEE- Turkija Nru 1/80, Artikoli 6, 7 u 13)
(ara l-punti 53 sa 56, 58 sa 60, u d-dispożittiv 1)
Ftehimiet internazzjonali – Ftehim ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija – Moviment liberu tal-persuni – Ħaddiema – Limitazzjonijiet iġġustifikati għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku, ta’ sigurtà jew ta’ saħħa pubblika – Portata – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti li jiġi rtirat id-dritt ta’ residenza ta’ ċittadini Torok li jikkostitwixxu theddida reali, attwali u suffiċjentement serja għall-interessi tas-soċjetà – Ġustifikazzjoni – Kundizzjonijiet – Proporzjonalità – Evalwazzjoni preliminari u individwali tas-sitwazzjoni attwali ta’ dawn iċ-ċittadini
(Deċiżjoni tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni KEE-Turkija Nru 1/80, Artikoli 6, 7, 13 u 14(1); Direttiva tal-Kunsill 2003/109, Artikolu 12))
(ara l-punti 66, 68 sa 73, 75, 77 u d-dispożittiv 2)
Sunt
Fil-Pajjiżi l-Baxxi, il-permess ta’ residenza għal żmien indeterminat ta’ ċittadin barrani jista’ jiġi rtirat, fost l-oħrajn, meta jkun ġie kkundannat għal reati punibbli b’piena ta’ priġunerija ta’ tliet snin jew iktar u meta t-tul totali tal-pieni imposti jilħaq ċertu limitu. Madankollu, sal‑2012, l-irtirar kien ipprojbit meta ċ-ċittadin ikun ilu jirrisjedi legalment f’dan il-pajjiż għal mill-inqas 20 sena. Wara emenda leġiżlattiva li saret f’Lulju 2012, motivata mill-evoluzzjoni tal-perċezzjoni tal-protezzjoni tal-ordni pubbliku fi ħdan is-soċjetà Olandiża, tneħħiet din il-projbizzjoni (
1
).
B’applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni ġdida, il-permessi ta’ residenza għal żmien indeterminat ta’ S, E u C, tliet ċittadini Torok li kienu ilhom jirrisjedu legalment fil-Pajjiżi l-Baxxi għal iktar minn 20 sena, ġew irtirati permezz ta’ deċiżjonijiet tal-iStaatssecretaris van Justitie en Veiligheid (is-Segretarju tal-Istat għall-Ġustizzja u għas-Sigurtà, il-Pajjiżi l-Baxxi). L-irtirar kien motivat mill-fatt li, matul ir-residenza tagħhom, huma kienu s-suġġett ta’ diversi kundanni kriminali, li tagħhom il-gravità tar-reati u t-tul totali tal-pieni ta’ priġunerija fissi kienu jilħqu l-limitu rikjest, u mill-fatt li dan l-aġir kien jikkostitwixxi theddida reali, attwali u suffiċjentement serja għal interess fundamentali tas-soċjetà.
Ir-rikorsi ppreżentati rispettivament minn S, E u C kontra dawn id-deċiżjonijiet quddiem ir-rechtbank Den Haag (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Den Haag, il-Pajjiżi l-Baxxi) wasslu għal riżultati diverġenti fir-rigward tal-applikabbiltà, f’dan il-każ, tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni (
2
), applikabbli mill‑1 ta’ Diċembru 1980. Din id-dispożizzjoni tistabbilixxi klawżola standstill li tipprojbixxi lill-Istati Membri milli jintroduċu restrizzjonijiet ġodda dwar il-kundizzjonijiet ta’ aċċess għall-impjieg tal-ħaddiema Torok u tal-membri tal-familja tagħhom li jinsabu fit-territorju tagħhom f’sitwazzjoni regolari f’dak li jirrigwarda r-residenza u l-impjieg. Madankollu, skont l-Artikolu 14 tad-Deċiżjoni Nru 1/80, l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħha dwar l-impjieg u l-moviment liberu tal-ħaddiema tista’ tkun suġġetta għal limitazzjonijiet iġġustifikati, b’mod partikolari, minħabba raġunijiet ta’ ordni pubbliku.
Adit fl-appell fil-kuntest ta’ dawn ir-rikorsi, ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat, il-Pajjiżi l-Baxxi) iddeċieda li jistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-portata u r-rabta tal-Artikoli 13 u 14 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li l-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 japplika għal ċittadini Torok li diġà għandhom drittijiet fil-qasam tal-impjieg u tal-moviment liberu bis-saħħa ta’ din id-deċiżjoni. Hija ppreċiżat, barra minn hekk, f’liema kundizzjonijiet restrizzjoni ġdida ta’ dawn id-drittijiet, li kontriha ċ-ċittadini Torok jistgħu jinvokaw l-imsemmi Artikolu 13, tista’ tiġi ġġustifikata permezz ta’ rekwiżiti ta’ ordni pubbliku fis-sens tal-Artikolu 14 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-portata tal-klawżola standstill stabbilita fl-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Hija fakkret il-ġurisprudenza tagħha li tgħid li din il-klawżola għandha effett dirett u għandha, fid-dawl tal-għan tad-Deċiżjoni Nru 1/80 li jikkonsisti fl-istabbiliment tal-moviment liberu tal-ħaddiema, tiġi interpretata b’mod wiesa’. Fil-fatt, kemm restrizzjoni ġdida li twebbes il-kundizzjonijiet ta’ aċċess għall-ewwel attività professjonali ta’ ħaddiem Tork jew tal-membri tal-familja tiegħu kif ukoll dik li, ladarba dan il-ħaddiem jew il-membri tal-familja tiegħu jibbenefikaw minn drittijiet fil-qasam tal-impjieg bis-saħħa tal-Artikolu 6 jew l-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 (
3
), tirrestrinġi l-aċċess tiegħu għal impjieg iggarantit minn dawn id-drittijiet, imorru kontra l-għan tal-imsemmija deċiżjoni.
Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja rriżulta li miżuri ta’ Stat Membru intiżi li jiddefinixxu l-kriterji ta’ regolarità tas-sitwazzjoni taċ-ċittadini Torok, billi jadottaw jew jemendaw, b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet ta’ residenza ta’ dawn iċ-ċittadini fit-territorju tiegħu, jistgħu jikkostitwixxu restrizzjonijiet ġodda fis-sens tal-Artikolu 13 tad-Deċiżjoni Nru 1/80.
Għaldaqstant, leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti l-irtirar tad-drittijiet ta’ residenza li l-persuni kkonċernati għandhom skont l-Artikoli 6 u 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 tillimita d-dritt tagħhom għal moviment liberu meta mqabbla mad-dritt għal moviment liberu li huma kienu jgawdu minnu fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-deċiżjoni u tikkostitwixxi, għaldaqstant, restrizzjoni ġdida fis-sens tal-Artikolu 13 tal-imsemmija deċiżjoni. Din id-dispożizzjoni għalhekk setgħet tiġi invokata miċ-ċittadini Torok ikkonċernati.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat ir-rabta bejn l-Artikolu 13 u l-Artikolu 14 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Hija enfasizzat li l-eċċezzjoni għall-projbizzjoni li jiġu adottati “restrizzjonijiet ġodda” minħabba rekwiżiti ta’ ordni pubbliku, prevista fl-Artikolu 14, tidderoga mill-moviment liberu tal-ħaddiema u għandha għalhekk tiġi interpretata b’mod strett. Barra minn hekk, miżuri nazzjonali li jaqgħu taħt dawn ir-rekwiżiti għandhom ikunu xierqa sabiex jiggarantixxu t-twettiq tal-għan ta’ protezzjoni tal-ordni pubbliku mfittex u ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan jintlaħaq.
Barra minn hekk, fir-rigward taċ-ċittadini Torok residenti, bħal S, E u C, għal iktar minn 10 snin fl-Istat Membru ospitanti, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-imsemmi Artikolu 14, għall-Artikolu 12 tad-Direttiva 2003/109 (
4
) fil-qasam tal-protezzjoni ta’ residenti għal żmien twil. Fil-fatt, il-miżuri ġġustifikati għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew ta’ sigurtà pubblika fir-rigward ta’ tali residenti jippreżupponu li l-awtoritajiet nazzjonali jevalwaw każ b’każ, filwaqt li josservaw il-prinċipju ta’ proporzjonalità u d-drittijiet fundamentali tal-persuna kkonċernata, jekk l-aġir individwali ta’ din tal-aħħar jirrappreżentax riskju attwali, reali u suffiċjentement serju għal interess fundamentali tas-soċjetà.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-miżura leġiżlattiva inkwistjoni kienet taqa’ taħt il-marġni ta’ evalwazzjoni tal-awtoritajiet Olandiżi msemmija fl-Artikolu 14 tad-Deċiżjoni Nru 1/80. Madankollu, ir-riferiment għall-evoluzzjoni tal-perċezzjonijiet soċjali u l-ġustifikazzjoni bbażata fuq l-ordni pubbliku ma kinux biżżejjed waħedhom sabiex jilleġittimaw din il-miżura. Il-qorti tar-rinviju kellha tevalwa wkoll, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni d-drittijiet mogħtija mid-Deċiżjoni Nru 1/80, jekk il-miżura nazzjonali kinitx xierqa sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan imfittex, jekk kinitx tmur lil hinn minn dak li kien neċessarju sabiex dan l-għan jintlaħaq u jekk hija kinitx qiegħda tipprevedi evalwazzjoni preliminari u individwali tas-sitwazzjoni attwali tal-ħaddiem Tork ikkonċernat.
(
1
)	Besluit houdende wijziging van het Vreemdelingenbesluit 2000 in verband met aanscherping van de glijdende schaal (id-Digriet li Jemenda d-Digriet dwar il-Barranin bil-Għan li Tissaħħaħ l-Iskala Mobbli), tas‑26 ta’ Marzu 2012 (Stb. 2012, Nru 158).
(
2
)	Deċiżjoni Nru 1/80 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni tad‑19 ta’ Settembru 1980 dwar l-iżvilupp tal-assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u t-Turkija.
(
3
)	L-Artikoli 6 u 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/80 jipprevedu d-drittijiet fil-qasam tal-impjieg tal-ħaddiema Torok u, rispettivament, tal-membri tal-familja tagħhom li ġew awtorizzati jingħaqdu magħhom.
(
4
)	Direttiva tal-Kunsill 2003/109/KE tal‑25 ta’ Novembru 2003 dwar l-istatus ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti għat-tul (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 272).