62024CJ0294
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 10ης Ιουλίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 93/13/ΕΟΚ – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Άρθρο 3, παράγραφος 1 – Σύμβαση παροχής υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης – Απαιτητό αξίωσης και χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της αξίωσης εξαρτώμενα από τη συμπεριφορά του επαγγελματία – Απαίτηση να εκτίθενται οι λόγοι για τους οποίους είναι αναγκαία η ερμηνεία ορισμένων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης από το Δικαστήριο – Μη παροχή επαρκών διευκρινίσεων – Απαράδεκτο»
Στην υπόθεση C‑294/24 [Zadzhova] (
i
),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Rayonen sad – Burgas (πρωτοδικείο Burgas, Βουλγαρία) με απόφαση της 24ης Απριλίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Απριλίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
«Vodosnabdyavane i kanalizatsia» EAD
κατά
ED,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους N. Jääskinen, πρόεδρο τμήματος, M. Condinanzi και R. Frendo (εισηγήτρια), δικαστές,
γενική εισαγγελέας: L. Medina
γραμματέας: R. Stefanova-Kamisheva, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 5ης Μαρτίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η «Vodosnabdyavane i kanalizatsia» EAD, εκπροσωπούμενη από τους G. D. Dobrev, Z. I. Gadzheva, L. I. Todev, advokati, και T. Mirchev,
–
η Βουλγαρική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την T. Mitova και τον R. Stoyanov,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον P. Kienapfel, την G. Koleva, την N. Nikolova και τον P. Ondrůšek,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της «Vodosnabdyavane i kanalizatsia» EAD (στο εξής: VIK) και της ED σχετικά με μη εξόφληση τιμολογίων κατανάλωσης ύδατος σε ακίνητο ιδιοκτησίας της ED.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 ορίζει τα εξής:
«Ρήτρα σύμβασης που δεν απετέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, θεωρείται καταχρηστική όταν παρά την απαίτηση καλής πίστης, δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών, τα απορρέοντα από τη σύμβαση.»
Το βουλγαρικό δίκαιο
4
Το άρθρο 84, πρώτο εδάφιο, του Zakon za zadalzheniyata i dogovorite (νόμου περί ενοχών και συμβάσεων, DV αριθ. 275, της 22ας Νοεμβρίου 1950, στο εξής: ZZD) προβλέπει τα εξής:
«Αν για την εκπλήρωση της παροχής καθοριστεί ορισμένη ημέρα, ο οφειλέτης καθίσταται υπερήμερος με μόνη την παρέλευση της ημέρας αυτής […]».
5
Κατά το άρθρο 114 του ZZD:
«Η παραγραφή αρχίζει από την ημέρα κατά την οποία η αξίωση καθίσταται απαιτητή.
[…]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
6
Η VIK παρέχει στους πελάτες της υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης στον Δήμο Burgas (Βουλγαρία) βάσει ατομικών συμβάσεων οι οποίες περιλαμβάνουν γενικούς όρους συναλλαγών για την παροχή των υπηρεσιών αυτών στους χρήστες (στο εξής: γενικοί όροι συναλλαγών).
7
Στις 27 Οκτωβρίου 2023 η VIK άσκησε αγωγή ενώπιον του Rayonen sad – Burgas (πρωτοδικείου Burgas, Βουλγαρία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, με αίτημα να υποχρεωθεί η ED, καταναλώτρια, στην εξόφληση ορισμένων τιμολογίων κατανάλωσης ύδατος σε ακίνητο ιδιοκτησίας της ED, ευρισκόμενο στον Δήμο Burgas.
8
Ειδικότερα, η VIK υποστηρίζει ότι η ED τής οφείλει το ποσό κεφαλαίου ύψους 693,56 βουλγαρικών λεβ (BGN) (περίπου 350 ευρώ) για κατανάλωση ύδατος κατά την περίοδο από 17 Μαρτίου 2020 έως 12 Μαΐου 2023, η οποία τιμολογήθηκε μεταξύ 25 Αυγούστου 2021 και 25 Μαΐου 2023, το οποίο ποσό προσαυξάνεται με τους νόμιμους τόκους από την ημερομηνία άσκησης της αγωγής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου έως την οριστική εξόφληση της οφειλής, καθώς και αποζημίωση λόγω καθυστέρησης πληρωμής για το χρονικό διάστημα από 25 Σεπτεμβρίου 2021 έως 24 Οκτωβρίου 2023 ύψους 81,30 BGN (περίπου 41 ευρώ).
9
Η VIK υποστηρίζει ότι εξέδωσε, για την επίμαχη περίοδο κατανάλωσης, τιμολόγια τα οποία δεν εξοφλήθηκαν από την ED εντός της προθεσμίας των 30 ημερών την οποία τάσσει το άρθρο 33, παράγραφος 2, των γενικών όρων συναλλαγών.
10
Η ED αμφισβητεί το ύψος των ζητούμενων ποσών και προβάλλει, μεταξύ άλλων, ένσταση απόσβεσης της προβαλλόμενης αξίωσης λόγω παρέλευσης της τριετούς προθεσμίας παραγραφής.
11
Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 33, παράγραφος 1, των γενικών όρων συναλλαγών, η VIK υποχρεούται να εκδίδει μηνιαία τιμολόγια για τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης τις οποίες παρέχει στους πελάτες της, εκτός αν υπάρχει ρητή συμφωνία για διαφορετική συχνότητα τιμολόγησης. Σύμφωνα με το άρθρο 33, παράγραφος 2, των γενικών όρων συναλλαγών, ο καταναλωτής υποχρεούται να εξοφλήσει τα οφειλόμενα ποσά εντός 30 ημερών από την ημερομηνία έκδοσης του τιμολογίου.
12
Επιπλέον, κατά το άρθρο 42 των γενικών όρων συναλλαγών, ο καταναλωτής ο οποίος δεν εκπληρώνει εντός των τασσόμενων προθεσμιών την υποχρέωση πληρωμής που υπέχει ευθύνεται έναντι της VIK για την καταβολή αποζημίωσης ίσης προς το ποσό των νομίμων τόκων.
13
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 84, πρώτο εδάφιο, και του άρθρου 114 του ZZD, μετά την παρέλευση της προθεσμίας των 30 ημερών από την έκδοση του τιμολογίου από τη VIK, η αξίωση της εταιρίας αυτής καθίσταται απαιτητή και αρχίζει να τρέχει η προθεσμία παραγραφής.
14
Επομένως, κατά το αιτούν δικαστήριο, ο καθορισμός του χρονικού σημείου έναρξης της προθεσμίας αυτής εξαρτάται από τη συμπεριφορά της VIK και δη από την έκδοση των τιμολογίων. Όμως, η VIK δεν πληροί, σε τακτική βάση, τις απαιτήσεις του άρθρου 33, παράγραφος 1, των γενικών όρων συναλλαγών, σύμφωνα με τις οποίες υποχρεούται να προβαίνει σε μηνιαία τιμολόγηση.
15
Το αιτούν δικαστήριο εκφράζει αμφιβολίες ως προς τον ενδεχομένως καταχρηστικό χαρακτήρα του άρθρου 33, παράγραφος 2, των γενικών όρων συναλλαγών, καθόσον το άρθρο αυτό παρέχει τη δυνατότητα στη VIK να καθορίζει μονομερώς, σε συνάρτηση με την ημερομηνία έκδοσης του τιμολογίου, τον χρόνο κατά τον οποίο καθίστανται απαιτητές οι αξιώσεις της, πλέον των τόκων υπερημερίας, και, κατά συνέπεια, το χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής τους.
16
Στο πλαίσιο αυτό, το Rayonen sad – Burgas (πρωτοδικείο Burgas) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας [93/13], την έννοια ότι ρήτρα όπως αυτή που προβλέπεται στο άρθρο 33, παράγραφος 2, των γενικών όρων συναλλαγών [για την παροχή υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης στον Δήμο Burgas] δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών που απορρέουν από τους γενικούς όρους συναλλαγών, δεδομένου ότι το απαιτητό της αξίωσης βάσει της ρυθμίσεως αυτής η οποία περιλαμβάνεται στους γενικούς όρους συναλλαγών ή η έναρξη της προθεσμίας παραγραφής της αξίωσης για τις παρασχεθείσες υπηρεσίες του παρόχου υπηρεσιών ύδρευσης του Burgas προς τους καταναλωτές εξαρτ[ώνται] αποκλειστικά από τη συμπεριφορά του παρόχου κατά την έκδοση του τιμολογίου, ακόμη και αν ο πάροχος δεν συμμορφώνεται με την υποχρέωσή του να εκδίδει τιμολόγια σε μηνιαία βάση;»
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
17
Κατά πάγια νομολογία, η διαδικασία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, με την οποία το Δικαστήριο παρέχει στα εθνικά δικαστήρια τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που τους είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς επί της οποίας καλούνται να αποφανθούν (απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2024, Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, σκέψη 20 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
18
Δεδομένου ότι η απόφαση περί παραπομπής αποτελεί τη βάση της διαδικασίας αυτής, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να εξειδικεύει, στην ίδια την απόφαση περί παραπομπής, το πραγματικό και νομικό πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης και να παρέχει τις αναγκαίες εξηγήσεις όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους επέλεξε τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης των οποίων ζητεί την ερμηνεία, καθώς και τη σχέση η οποία, κατά το εν λόγω δικαστήριο, υφίσταται μεταξύ των διατάξεων αυτών και της εθνικής νομοθεσίας που έχει εφαρμογή επί της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί (απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2024, Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, σκέψη 21 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
19
Επίσης, υπενθυμίζεται ότι τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που έχει υποβάλει το εθνικό δικαστήριο εντός του κανονιστικού και πραγματικού πλαισίου το οποίο αυτό προσδιορίζει με δική του ευθύνη και του οποίου την ακρίβεια δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί αιτήσεως που υπέβαλε εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί [απόφαση της 8ης Απριλίου, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (Δικαστικός έλεγχος των διαδικαστικών πράξεων), C‑292/23, EU:C:2025:255, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
20
Με το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι ρήτρα περιλαμβανόμενη στους γενικούς όρους συναλλαγών σύμβασης κατά την οποία ο καταναλωτής υποχρεούται να εξοφλήσει τα οφειλόμενα ποσά εντός προθεσμίας 30 ημερών από την ημερομηνία έκδοσης του τιμολογίου δημιουργεί, εις βάρος του καταναλωτή, σημαντική ανισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των συμβαλλομένων μερών.
21
Παρατηρείται, ωστόσο, ότι το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρίνισε τους λόγους για τους οποίους η ερμηνεία της διάταξης στην οποία αναφέρεται το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
22
Συγκεκριμένα, τόσο από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο όσο και από την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη ενώπιόν του προκύπτει ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά την εκπλήρωση της συμβατικής υποχρέωσης του επαγγελματία να εκδίδει μηνιαία τιμολόγια, όπως ορίζεται στο άρθρο 33, παράγραφος 1, των γενικών όρων συναλλαγών. Πλην όμως, οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου δεν αφορούν την παράγραφο 1 του εν λόγω άρθρου 33, αλλά μάλλον την παράγραφό του 2, με αποτέλεσμα να προκύπτει προδήλως ότι το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης δεν έχει καμία σχέση με τη ζητούμενη ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13.
23
Κατά συνέπεια, η αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως κρίνεται απαράδεκτη.
24
Υπενθυμίζεται, ωστόσο, ότι το αιτούν δικαστήριο διατηρεί την ευχέρεια να υποβάλει νέα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, παρέχοντας στο Δικαστήριο όλα τα στοιχεία που θα του επιτρέψουν να αποφανθεί (απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2024, Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Επί των δικαστικών εξόδων
25
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφασίζει:
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Rayonen sad – Burgas (πρωτοδικείο Burgas, Βουλγαρία), με απόφαση της 24ης Απριλίου 2024, είναι απαράδεκτη.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η βουλγαρική.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.