62022CJ0167_RES
Υπόθεση C‑167/22
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
κατά
Βασιλείου της Δανίας
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 21ης Δεκεμβρίου 2023
«Παράβαση κράτους μέλους – Διεθνείς οδικές εμπορευματικές μεταφορές – Κανονισμός (ΕΚ) 1072/2009 – Άρθρα 8 και 9 – Κανονισμός (ΕΚ) 561/2006 – Περίοδοι ανάπαυσης – Εθνική ρύθμιση εισάγουσα μέγιστη διάρκεια στάθμευσης 25 ωρών στους δημόσιους χώρους ανάπαυσης κατά μήκος του δικτύου αυτοκινητοδρόμων κράτους μέλους – Εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών οδικών μεταφορών – Βάρος αποδείξεως»
Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Διατάξεις της Συνθήκης – Πεδίο εφαρμογής – Υπηρεσίες στον τομέα των μεταφορών κατά την έννοια του άρθρου 58, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Πράξη της Ένωσης η οποία καθιστά εφαρμοστέα σε έναν τομέα μεταφορών την αρχή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών που κατοχυρώνεται στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ – Περιεχόμενο
(Άρθρα 56 και 58 § 1 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1072/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 2 και 4 και άρθρα 1 §§ 1 και 4, και 2, σημείο 6)
(βλ. σκέψεις 39-42)
Προσφυγή λόγω παραβάσεως – Απόδειξη της παραβάσεως – Η Επιτροπή φέρει το βάρος αποδείξεως – Προσκόμιση στοιχείων από τα οποία προκύπτει η παράβαση – Τεκμήρια – Δεν επιτρέπονται – Εθνική ρύθμιση επιβάλλουσα όριο στάθμευσης 25 ωρών στους δημόσιους χώρους ανάπαυσης του δικτύου αυτοκινητοδρόμων του οικείου κράτους μέλους – Τήρηση των περιόδων ανάπαυσης που προβλέπει ο κανονισμός 561/2006 – Προσφυγή με αίτημα να διαπιστωθεί η ύπαρξη εμποδίου στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών οδικών μεταφορών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1072/2009 – Προσφυγή στηριζόμενη σε τεκμήρια – Έλλειψη αποδείξεως – Απόρριψη της προσφυγής
(Άρθρο 258 ΣΛΕΕ· κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 561/2006, άρθρα 2 § 1, στοιχείο αʹ, 4, 6 και 8, και 1072/2009, άρθρα 8 και 9)
(βλ. σκέψεις 43-57)
Σύνοψη
Ο κανονισμός 1072/2009, για τους κοινούς κανόνες πρόσβασης στην αγορά διεθνών οδικών εμπορευματικών μεταφορών (
1
), αποσκοπεί στη θέσπιση κοινής πολιτικής μεταφορών η οποία συνεπάγεται για τον παρέχοντα υπηρεσίες μεταφορών την κατάργηση κάθε περιορισμού λόγω της ιθαγένειάς του ή λόγω του ότι είναι εγκατεστημένος σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο όπου παρέχεται η υπηρεσία.
Την 1η Ιουλίου 2018, το Βασίλειο της Δανίας θέσπισε κανόνα που περιορίζει σε 25 ώρες τη μέγιστη διάρκεια στάθμευσης στους δημόσιους χώρους ανάπαυσης κατά μήκος του εθνικού δικτύου αυτοκινητοδρόμων (στο εξής: κανόνας των 25 ωρών) (
2
).
Κατόπιν αποστολής στο Βασίλειο της Δανίας αίτησης παροχής πληροφοριών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει σύμφωνα με το άρθρο 258 ΣΛΕΕ λόγω μη τήρησης της υποχρέωσης διασφάλισης της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών μεταφορών την οποία εγγυάται ο κανονισμός 1072/2009. Η Επιτροπή υποστήριξε, κατ’ ουσίαν, ότι, μολονότι ο κανόνας των 25 ωρών δεν εισάγει άμεσα διάκριση, εντούτοις συνιστά περιορισμό στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών μεταφορών καθόσον δεν επηρεάζει με τον ίδιο τρόπο τους οδικούς μεταφορείς που είναι εγκατεστημένοι στη Δανία και τους οδικούς μεταφορείς που δεν είναι εγκατεστημένοι στη χώρα αυτή. Το Βασίλειο της Δανίας αρνήθηκε οποιαδήποτε σχετική παράβαση και παρέσχε τις συμπληρωματικές πληροφορίες που είχε ζητήσει η Επιτροπή. Εκτιμώντας ότι η απάντηση αυτή δεν ήταν πειστική, η Επιτροπή απηύθυνε στο εν λόγω κράτος μέλος αιτιολογημένη γνώμη, στην οποία το τελευταίο απάντησε εμμένοντας στη θέση του όσον αφορά τη συμβατότητα του κανόνα των 25 ωρών με το δίκαιο της Ένωσης. Θεωρώντας μη πειστικά τα επιχειρήματα που προέβαλε η Δανική Κυβέρνηση, η Επιτροπή άσκησε ενώπιον του Δικαστηρίου προσφυγή λόγω παραβάσεως, ζητώντας να διαπιστωθεί ότι το Βασίλειο της Δανίας, θεσπίζοντας τον κανόνα των 25 ωρών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει, όσον αφορά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών μεταφορών, από τα άρθρα 1, 8 και 9 του κανονισμού 1072/2009. Συγκεκριμένα, κατά την Επιτροπή, ο κανόνας αυτός επηρεάζει περισσότερο τους μη εγκατεστημένους μεταφορείς, το δε εξ αυτού απορρέον εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών δεν δικαιολογείται από κανέναν από τους επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος που επικαλείται το εν λόγω κράτος μέλος.
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή της Επιτροπής. Υπενθυμίζει, υπό το πρίσμα της πάγιας νομολογίας του, ότι, στο πλαίσιο διαδικασίας επί παραβάσει, η Επιτροπή φέρει το βάρος να αποδείξει την ύπαρξη της προβαλλόμενης παράβασης, χωρίς να μπορεί να στηριχθεί σε οποιοδήποτε τεκμήριο. Το Δικαστήριο κρίνει ότι, εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον τους ισχυρισμούς της.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατόπιν απορρίψεως της ένστασης απαραδέκτου που προέβαλε το Βασίλειο της Δανίας, το Δικαστήριο εξετάζει την ουσία της προσφυγής και υπενθυμίζει, κατ’ αρχάς, ότι οι υπηρεσίες οι οποίες χαρακτηρίζονται ως «υπηρεσίες στον τομέα των μεταφορών» διέπονται από την ειδική διάταξη του άρθρου 58, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και, ως εκ τούτου, αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 56 ΣΛΕΕ, σχετικά με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών εν γένει (
3
). Τούτο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο πράξη της Ένωσης που εκδίδεται βάσει των σχετικών με τις μεταφορές διατάξεων των Συνθηκών (
4
) να καθιστά, στο μέτρο που αυτή ορίζει, εφαρμοστέα σε έναν τομέα μεταφορών την αρχή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ.
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι ο κανονισμός 1072/2009 εφαρμόζεται στις διεθνείς οδικές εμπορευματικές μεταφορές που εκτελούνται για λογαριασμό τρίτου για τις διαδρομές που πραγματοποιούνται στο έδαφος της Ένωσης καθώς και στις ενδομεταφορές, ήτοι στις εθνικές οδικές εμπορευματικές μεταφορές για λογαριασμό τρίτου που εκτελούνται σε προσωρινή βάση από μη εγκατεστημένο μεταφορέα (
5
). Συναφώς, το άρθρο 9, παράγραφος 2, του κανονισμού 1072/2009 διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, ότι οι εθνικές διατάξεις που αναφέρονται στην παράγραφο 1 του άρθρου αυτού εφαρμόζονται με τον ίδιον τρόπο στους μη εγκατεστημένους μεταφορείς και στους μεταφορείς που είναι εγκατεστημένοι στο κράτος μέλος υποδοχής, ώστε να εμποδίζεται κάθε διάκριση λόγω ιθαγένειας ή τόπου εγκατάστασης.
Εν συνεχεία, όσον αφορά το επιχείρημα του Βασιλείου της Δανίας ότι η αρμοδιότητα θέσπισης κανόνων σχετικά με τη διάρκεια στάθμευσης στους δημόσιους χώρους ανάπαυσης ανήκει στα κράτη μέλη, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατά πάγια νομολογία, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να ασκούν τις αρμοδιότητές τους τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης και, ως εκ τούτου, τηρώντας, εν προκειμένω, τις σχετικές διατάξεις του κανονισμού 1072/2009. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει, άλλωστε, να λαμβάνουν υπόψη τους κανόνες σχετικά με τον χρόνο οδήγησης, τα διαλείμματα και τις περιόδους ανάπαυσης που οφείλουν, δυνάμει του κανονισμού 561/2006 (
6
), να τηρούν οι οδηγοί όταν εκτελούν μεταφορές εμπορευμάτων με οχήματα των οποίων το μέγιστο επιτρεπόμενο βάρος υπερβαίνει τους 3,5 τόνους (
7
) (στο εξής: οικεία οχήματα). Η τήρηση των περιόδων αυτών ανάπαυσης ενδέχεται να εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τη διαθεσιμότητα χώρων ανάπαυσης στους αυτοκινητοδρόμους. Συναφώς, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, ως εκ της φύσεώς του, ένας κανόνας όπως αυτός των 25 ωρών έχει ως συνέπεια οι χώροι αυτοί ανάπαυσης να μην είναι διαθέσιμοι για τους σκοπούς της τήρησης των διαφόρων περιόδων ανάπαυσης που προβλέπει ο κανονισμός 561/2006 (
8
). Επομένως, ένας τέτοιος κανόνας δύναται κατ’ αρχήν να έχει συγκεκριμένο αντίκτυπο στην άσκηση, από πλευράς μη εγκατεστημένων μεταφορέων, των δικαιωμάτων μεταφορών, ιδίως ενδομεταφορών, και να επηρεάζει περισσότερο τους μεταφορείς αυτούς απ’ ό,τι τους μεταφορείς που είναι εγκατεστημένοι στη Δανία.
Εντούτοις, το Δικαστήριο υπενθυμίζει συναφώς ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο διαδικασίας επί παραβάσει, εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει την ύπαρξη της προβαλλόμενης παράβασης και να προσκομίσει στο Δικαστήριο τα στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου αυτό να διαπιστώσει ότι συντρέχει η οικεία παράβαση, χωρίς η Επιτροπή να μπορεί να στηριχθεί σε οποιοδήποτε τεκμήριο. Εν προκειμένω, το Βασίλειο της Δανίας προσκόμισε, στο πλαίσιο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας καθώς και με το υπόμνημα αντικρούσεως, στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των διαθέσιμων για τα οικεία οχήματα θέσεων στάθμευσης, ιδίως εκείνων που παρέχονται από τον ιδιωτικό τομέα, και παρέσχε διευκρινίσεις επί των στοιχείων αυτών κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Ωστόσο, με το δικόγραφο της προσφυγής, η Επιτροπή περιορίστηκε να υποστηρίξει ότι δεν υφίσταται επαρκής εναλλακτική χωρητικότητα για στάθμευση κατανεμημένη στο δανικό δίκτυο αυτοκινητοδρόμων και, επιπλέον, με το υπόμνημα απαντήσεως, παρατήρησε απλώς ότι τα στοιχεία που προσκόμισε προς αντίκρουση το Βασίλειο της Δανίας δεν μετέβαλλαν τα συμπεράσματά της επί του ζητήματος αυτού.
Αντιθέτως, η Επιτροπή δεν προσκόμισε κανένα αντικειμενικό στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η εναλλακτική χωρητικότητα για στάθμευση είναι ανεπαρκής για τους σκοπούς της τήρησης των άνω των 25 ωρών περιόδων ανάπαυσης. Ελλείψει τέτοιων αντικειμενικών στοιχείων, δεν μπορεί να αποδειχθεί, παρά μόνον επί τη βάσει τεκμηρίων, ότι ο κανόνας των 25 ωρών είναι πράγματι ικανός να παρεμποδίσει τις δραστηριότητες ενδομεταφορών που ασκούνται από μη εγκατεστημένους παρόχους υπηρεσιών εις βάρος των τελευταίων σε σχέση με εκείνους που είναι εγκατεστημένοι στη Δανία. Επομένως, η ύπαρξη απλώς και μόνον προβλημάτων χωρητικότητας στους δημόσιους χώρους ανάπαυσης του δανικού δικτύου αυτοκινητοδρόμων και οι προκλήσεις που, σύμφωνα με το οικείο κράτος μέλος, πρέπει να αντιμετωπιστούν όσον αφορά τη χωρητικότητα για στάθμευση, στοιχείο που αποτέλεσε έναν από τους κύριους λόγους για τη θέσπιση του κανόνα των 25 ωρών, δεν επιτρέπουν να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο κανόνας αυτός αντιβαίνει στον κανονισμό 1072/2009. Το ίδιο ισχύει και ως προς το γεγονός ότι η χωρητικότητα για στάθμευση που παρέχει ο ιδιωτικός τομέας είναι μικρότερη από εκείνη των δημοσίων χώρων ανάπαυσης, δεδομένου ότι, εντός του χρονικού αυτού ορίου των 25 ωρών, εξακολουθεί να επιτρέπεται η στάθμευση των οχημάτων αυτών στους εν λόγω χώρους ανάπαυσης.
Τέλος, εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν απέδειξε με αντικειμενικά στοιχεία ούτε ότι η γεωγραφική θέση των εναλλακτικών θέσεων στάθμευσης που παρέχει ο ιδιωτικός τομέας και η κατανομή τους στην επικράτεια ή ακόμη και ο επί πληρωμή χαρακτήρας ορισμένων από τις θέσεις αυτές θα μπορούσαν να παρεμποδίσουν τις δραστηριότητες μεταφορών εις βάρος παρόχων μη εγκατεστημένων, αλλά αρκέστηκε, ως προς το σημείο αυτό, να στηριχθεί σε τεκμήρια.
Επομένως, το Δικαστήριο εκτιμά ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον τους ισχυρισμούς της ότι ο κανόνας των 25 ωρών συνιστά εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών μεταφορών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1072/2009. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο απορρίπτει την ασκηθείσα από την Επιτροπή προσφυγή λόγω παραβάσεως κράτους μέλους.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΚ) 1072/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2009, για τους κοινούς κανόνες πρόσβασης στην αγορά διεθνών οδικών εμπορευματικών μεταφορών (ΕΕ 2009, L 300, σ. 72).
(
2
)	Ο κανόνας αυτός εφαρμόστηκε από την οδική αρχή δυνάμει του άρθρου 92, παράγραφος 1, του færdselsloven (δανικού κώδικα οδικής κυκλοφορίας).
(
3
)	Αποφάσεις της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Asociación Profesional Elite Taxi (C‑434/15, EU:C:2017:981, σκέψη 44), και της 8ης Δεκεμβρίου 2020, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑626/18, EU:C:2020:1000, σκέψη 145).
(
4
)	Ήτοι, του τίτλου VI του τρίτου μέρους της Συνθήκης ΛΕΕ, ο οποίος περιλαμβάνει τα άρθρα 90 έως 100 ΣΛΕΕ.
(
5
)	Σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 4, του κανονισμού 1072/2009, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημείο 6, του ίδιου κανονισμού.
(
6
)	Κανονισμός (ΕΚ) 561/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της, 15ης Μαρτίου 2006, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 3821/85 και (ΕΚ) αριθ. 2135/98 του Συμβουλίου καθώς και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3820/85 του Συμβουλίου (ΕΕ 2006, L 102, σ. 1).
(
7
)	Οι κανόνες αυτοί μνημονεύονται ρητώς στην αιτιολογική σκέψη 13 και στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 1072/2009.
(
8
)	Κανονικές περίοδοι εβδομαδιαίας ανάπαυσης (τουλάχιστον 45 ωρών) και μειωμένες περίοδοι εβδομαδιαίας ανάπαυσης (κάτω των 45 ωρών, οι οποίες μπορούν, τηρουμένων των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 6, του κανονισμού 561/2006, να μειωθούν σε τουλάχιστον 24 συνεχόμενες ώρες), με μόνη εξαίρεση τις μειωμένες περιόδους εβδομαδιαίας ανάπαυσης, που κυμαίνονται από 24 έως 25 ώρες.