62023CJ0461
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έβδομο τμήμα)
της 17ης Οκτωβρίου 2024 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Περιβάλλον – Οδηγία 2001/42/ΕΚ – Εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων – Άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ – Άρθρο 6, παράγραφος 3 – Πράξεις για τις οποίες απαιτείται εκτίμηση – Εθνική πράξη που ορίζει έναν τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης – Απαρίθμηση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων οι οποίες, υπό την επιφύλαξη ορισμένων εξαιρέσεων, απαγορεύονται στον τόπο αυτόν»
Στην υπόθεση C‑461/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Niedersächsisches Oberverwaltungsgericht (διοικητικό εφετείο του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας, Γερμανία) με απόφαση της 4ης Ιουλίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Ιουλίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
Umweltforum Osnabrücker Land eV
κατά
Landkreis Osnabrück,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έβδομο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο του πρώτου τμήματος, προεδρεύοντα του εβδόμου τμήματος, M. L. Arastey Sahún, πρόεδρο του πέμπτου τμήματος, και J. Passer (εισηγητή), δικαστή,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Umweltforum Osnabrücker Land eV, εκπροσωπούμενη από την F. Heß, Rechtsanwältin,
–
η Landkreis Osnabrück, εκπροσωπούμενη από τους A. Blume και R. Wiemann, Rechtsanwälte,
–
η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J. Möller και την A. Hoesch, επικουρούμενους από τους K. Dingemann, F. Fellenberg, K. Reiter και D. Römling, Rechtsanwälte,
–
η Ιρλανδία, εκπροσωπούμενη από την M. Browne, Chief State Solicitor, τους A. Joyce και M. Tierney, επικουρούμενους από τον Β. Kennedy, SC, και την A. Caroll, BL,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους C. Hermes και M. Noll‑Ehlers,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία της οδηγίας 2001/42/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 2001, σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων (ΕΕ 2001, L 197, σ. 30).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Umweltforum Osnabrücker Land eV και της Landkreis Osnabrück (περιφέρειας Osnabrück, Γερμανία) σχετικά με τη νομιμότητα κανονιστικής απόφασης εκδοθείσας από την εν λόγω περιφέρεια όσον αφορά τον χαρακτηρισμό προστατευόμενης περιοχής φυσικού τοπίου ως ουσιώδους στοιχείου ενός τόπου Natura 2000.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2001/42
3
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2001/42, το οποίο φέρει τον τίτλο «Στόχοι», προβλέπει τα εξής:
«Στόχος της παρούσας οδηγίας είναι η υψηλού επιπέδου προστασία του περιβάλλοντος και η ενσωμάτωση περιβαλλοντικών ζητημάτων στην προετοιμασία και θέσπιση σχεδίων και προγραμμάτων με σκοπό την προώθηση βιώσιμης ανάπτυξης, εξασφαλίζοντας ότι, σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, θα γίνεται εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων για ορισμένα σχέδια και προγράμματα που ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.»
4
Το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας:
α)
ως “σχέδια και προγράμματα” νοούνται τα σχέδια και προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, καθώς και οι τροποποιήσεις τους:
–
που εκπονούνται ή/και εγκρίνονται από μια αρχή σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο ή που εκπονούνται από μια αρχή προκειμένου να εγκριθούν, μέσω νομοθετικής διαδικασίας, από το Κοινοβούλιο ή την Κυβέρνηση, και
–
που απαιτούνται βάσει νομοθετικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων,
[…]».
5
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1.   Πραγματοποιείται εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, σύμφωνα με τα άρθρα 4 έως 9, για σχέδια και προγράμματα που αναφέρονται στις παραγράφους 2 έως 4, και τα οποία ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
2.   Με την επιφύλαξη της παραγράφου 3, πραγματοποιείται εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων για όλα τα σχέδια και προγράμματα:
α)
τα οποία εκπονούνται για τη γεωργία, δασοπονία, αλιεία, ενέργεια, βιομηχανία, μεταφορές, διαχείριση αποβλήτων, διαχείριση υδάτινων πόρων, τηλεπικοινωνίες, τουρισμό, χωροταξία ή χρήση του εδάφους και τα οποία καθορίζουν το πλαίσιο για μελλοντικές άδειες έργων που απαριθμούνται στα παραρτήματα Ι και ΙΙ της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ [του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1985, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (ΕΕ 1985, L 175, σ. 40)] ή
β)
για τα οποία, λόγω των συνεπειών που ενδέχεται να έχουν σε ορισμένους τόπους, απαιτείται εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 7 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ [του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για την διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ 1992, L 206, σ. 7)].
3.   Τα αναφερόμενα στην παράγραφο 2 σχέδια και προγράμματα που καθορίζουν τη χρήση μικρών περιοχών σε τοπικό επίπεδο και οι ήσσονες τροποποιήσεις των αναφερόμενων στην παράγραφο 2 σχεδίων και προγραμμάτων υποβάλλονται σε εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων μόνον όταν τα κράτη μέλη αποφασίζουν ότι ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
4.   Τα κράτη μέλη αποφασίζουν εάν τα σχέδια και προγράμματα, πλην των αναφερόμενων στην παράγραφο 2, τα οποία καθορίζουν το πλαίσιο για μελλοντικές άδειες έργων, ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
5.   Τα κράτη μέλη αποφασίζουν κατά πόσον τα σχέδια και προγράμματα που αναφέρονται στις ανωτέρω παραγράφους 3 και 4, ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον είτε εξετάζοντας χωριστά κάθε περίπτωση είτε καθορίζοντας συγκεκριμένους τύπους σχεδίων και προγραμμάτων είτε συνδυάζοντας τις δύο αυτές προσεγγίσεις. Προς το σκοπό αυτό τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη σε κάθε περίπτωση τα κατάλληλα κριτήρια που εκτίθενται στο παράρτημα ΙΙ προκειμένου να διασφαλίζεται ότι τα σχέδια και προγράμματα που ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον καλύπτονται από την παρούσα οδηγία.
[…]»
6
Η οδηγία 2011/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (ΕΕ 2012, L 26, σ. 1), η οποία άρχισε να ισχύει στις 17 Φεβρουαρίου 2012, κατήργησε και αντικατέστησε την οδηγία 85/337. Κατά το άρθρο 14, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2011/92, «[ο]ι αναφορές στην [οδηγία 85/337] νοούνται ως αναφορές στην [οδηγία 2011/92]».
Η οδηγία 92/43
7
Το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας 92/43 προβλέπει τα ακόλουθα:
«Όταν ένας τόπος κοινοτικής σημασίας, υπ’ αυτή του την ιδιότητα, επιλέχθηκε δυνάμει της διαδικασίας της παραγράφου 2, το οικείο κράτος μέλος ορίζει τον εν λόγω τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης το ταχύτερο δυνατόν και, το αργότερο, μέσα σε μια εξαετία, καθορίζοντας τις προτεραιότητες σε συνάρτηση με τη σημασία των τόπων για τη διατήρηση ή την αποκατάσταση, σε ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης, ενός τύπου φυσικών οικοτόπων του παραρτήματος I ή ενός είδους του παραρτήματος II και για τη συνεκτικότητα του Natura 2000, καθώς και σε συνάρτηση με τους κινδύνους υποβάθμισης ή καταστροφής που επαπειλούν τους εν λόγω τόπους.»
8
Κατά το άρθρο 6 της οδηγίας αυτής:
«1.   Για τις ειδικές ζώνες διατήρησης, τα κράτη μέλη καθορίζουν τα αναγκαία μέτρα διατήρησης που ενδεχομένως συνεπάγονται ειδικά ενδεδειγμένα σχέδια διαχείρισης ή ενσωματωμένα σε άλλα σχέδια διευθέτησης και τα δέοντα κανονιστικά, διοικητικά ή συμβατικά μέτρα που ανταποκρίνονται στις οικολογικές απαιτήσεις των τύπων φυσικών οικοτόπων του παραρτήματος I και των ειδών του παραρτήματος II, τα οποία απαντώνται στους τόπους.
2.   Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε στις ειδικές ζώνες διατήρησης να αποφεύγεται η υποβάθμιση των φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων ειδών, καθώς και οι ενοχλήσεις που έχουν επιπτώσεις στα είδη για τα οποία οι ζώνες έχουν ορισθεί, εφόσον οι ενοχλήσεις αυτές θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις σημαντικές όσον αφορά τους στόχους της παρούσας οδηγίας.
3.   Κάθε σχέδιο, μη άμεσα συνδεόμενο ή αναγκαίο για τη διαχείριση του τόπου, το οποίο όμως είναι δυνατόν να επηρεάζει σημαντικά τον εν λόγω τόπο, καθεαυτό ή από κοινού με άλλα σχέδια, εκτιμάται δεόντως ως προς τις επιπτώσεις του στον τόπο, λαμβανομένων υπόψη των στόχων διατήρησής του. Βάσει των συμπερασμάτων της εκτίμησης των επιπτώσεων στον τόπο και εξαιρουμένης της περίπτωσης των διατάξεων της παραγράφου 4, οι αρμόδιες εθνικές αρχές συμφωνούν για το οικείο σχέδιο μόνον αφού βεβαιωθούν ότι δεν θα παραβλάψει την ακεραιότητα του τόπου περί του οποίου πρόκειται και, ενδεχομένως, αφού εκφρασθεί πρώτα η δημόσια γνώμη.
[…]»
9
Κατά το άρθρο 7 της εν λόγω οδηγίας:
«Οι υποχρεώσεις που πηγάζουν από τις παραγράφους 2, 3 και 4 του άρθρου 6 της παρούσας οδηγίας αντικαθιστούν τις υποχρεώσεις που πηγάζουν από την πρώτη πρόταση της παραγράφου 4 του άρθρου 4 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ [του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 202)], όσον αφορά τις ζώνες που χαρακτηρίστηκαν δυνάμει της παραγράφου 1 του άρθρου 4 ή αναγνωρίστηκαν με ανάλογο τρόπο δυνάμει της παραγράφου 2 του άρθρου 4 της εν λόγω οδηγίας, τούτο δε από την ημερομηνία θέσης σε εφαρμογή της παρούσας οδηγίας ή από την ημερομηνία της ταξινόμησης ή της αναγνώρισης εκ μέρους ενός κράτους μέλους δυνάμει της οδηγίας [79/409], εφόσον αυτή είναι μεταγενέστερη.»
10
Η οδηγία 2009/147/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2009, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ 2010, L 20, σ. 7), η οποία άρχισε να ισχύει στις 15 Φεβρουαρίου 2010, κατήργησε και αντικατέστησε την οδηγία 79/409. Κατά το άρθρο 18, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2009/147, «[ο]ι αναφορές στην [οδηγία 79/409] νοούνται ως αναφορές στην [οδηγία 2009/147]».
Το γερμανικό δίκαιο
Ο UVPG
11
Το άρθρο 35 του Gesetz über die Umweltverträglichkeitsprüfung (νόμου για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων), της 12ης Φεβρουαρίου 1990 (BGBl. 1990 I, σ. 205), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: UVPG), ορίζει τα εξής:
«1.   Διενεργείται στρατηγική εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων στην περίπτωση των σχεδίων και προγραμμάτων
1)
που απαριθμούνται στο παράρτημα 5, σημείο 1, ή
2)
που απαριθμούνται στο παράρτημα 5, σημείο 2, τα οποία καθορίζουν το πλαίσιο για τις αποφάσεις σχετικά με το επιτρεπτό των έργων που απαριθμούνται στο παράρτημα 1 ή έργων που, βάσει της νομοθεσίας του ομόσπονδου κράτους, απαιτούν τη διενέργεια εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων ή προηγούμενης εξέτασης της συγκεκριμένης περίπτωσης.
2.   Για τα σχέδια και προγράμματα που δεν προβλέπονται στην παράγραφο 1 απαιτείται η διενέργεια στρατηγικής εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων μόνον εάν αυτά καθορίζουν το πλαίσιο εντός του οποίου θα ληφθεί η απόφαση σχετικά με το επιτρεπτό των έργων που απαριθμούνται στο παράρτημα 1 ή άλλων έργων και, όπως προκύπτει από προηγούμενη εξέταση της συγκεκριμένης περίπτωσης κατά την έννοια της παραγράφου 4, είναι πιθανό να έχουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. […]
[…]»
12
Το άρθρο 36 του UVPG ορίζει τα ακόλουθα:
«Για σχέδια και προγράμματα που πρέπει να υποβληθούν σε εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων σύμφωνα με το άρθρο 36, πρώτη περίοδος, σημείο 2, του [Gesetz über Naturschutz und Landschaftspflege (Bundesnaturschutzgesetz) (ομοσπονδιακού νόμου για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και τη διατήρηση του τοπίου), της 29ης Ιουλίου 2009 (BGBl. 2009 I, σ. 2542), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: BNatSchG)], διενεργείται στρατηγική εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων.»
13
Το άρθρο 37 του UVPG ορίζει τα εξής:
«Όταν σχέδια ή προγράμματα που αναφέρονται στο άρθρο 35, παράγραφος 1, ή στο άρθρο 36 υπόκεινται σε ήσσονα μόνο τροποποίηση ή καθορίζουν τη χρήση μικρών περιοχών σε τοπικό επίπεδο, η στρατηγική εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων πρέπει να διενεργείται μόνον εάν, κατόπιν κατά περίπτωση προηγούμενης εξέτασης σύμφωνα με το άρθρο 35, παράγραφος 4, διαπιστώνεται ότι το σχέδιο ή το πρόγραμμα ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. […]»
Ο BNatSchG
14
Το άρθρο 20, παράγραφος 2, του BNatSchG προβλέπει τα εξής:
«Τμήματα της φύσης και του τοπίου μπορούν να προστατευθούν,
[…]
4. ως προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου, σύμφωνα με το άρθρο 26,
[…]».
15
Το άρθρο 22 του BNatSchG ορίζει τα εξής:
«(1)   Η θέση μερών της φύσης και του τοπίου υπό προστασία πραγματοποιείται με δήλωση χαρακτηρισμού. […]
[…]
(2a)   Οι χαρακτηρισμοί που αναφέρονται στην παράγραφο 1, οι οποίοι
1.
έχουν πραγματοποιηθεί μέσω νόμου, κανονιστικής απόφασης ή κανονισμού και
2.
δεν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις της [οδηγίας 2001/42] επειδή δεν έχει πραγματοποιηθεί η στρατηγική εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων που απαιτείται βάσει της οδηγίας αυτής
εξακολουθούν να εφαρμόζονται όταν η μη συμμόρφωση με τις εν λόγω απαιτήσεις απορρέει από απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι και για όσο διάστημα η απόφαση αυτή επιτρέπει την εφαρμογή τους. Οι αναγκαίες πράξεις για την αποκατάσταση της μη συμμόρφωσης με την [οδηγία 2001/42] πρέπει να συντελούνται το συντομότερο δυνατόν στο πλαίσιο συμπληρωματικής διαδικασίας. […]
[…]»
16
Κατά το άρθρο 26, παράγραφος 1, του BNatSchG:
«Οι προστατευόμενες περιοχές φυσικού τοπίου είναι περιοχές καθοριζόμενες με νομικά δεσμευτικό τρόπο στις οποίες απαιτείται ειδική προστασία της φύσης και του τοπίου
1.
για τη διατήρηση, την ανάπτυξη ή την αποκατάσταση της αποδοτικότητας και της λειτουργικότητας του οικοσυστήματος ή της αναγεννητικής ικανότητας και της βιώσιμης χρήσης των φυσικών αγαθών, περιλαμβανομένης της προστασίας των βιοτόπων και των οικοτόπων συγκεκριμένων ειδών της άγριας πανίδας και χλωρίδας,
[…]».
17
Το άρθρο 32 του BNatSchG έχει ως εξής:
«[…]
(2)   Οι τόποι που περιλαμβάνονται στον κατάλογο του άρθρου 4, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, της [οδηγίας 92/43] χαρακτηρίζονται, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας αυτής […] και σε συνάρτηση με τους αντίστοιχους στόχους διατήρησης, ως προστατευόμενα τμήματα της φύσης και του τοπίου κατά την έννοια του άρθρου 20, παράγραφος 2.
(3)   Η δήλωση χαρακτηρισμού καθορίζει τον στόχο προστασίας σύμφωνα με τους αντίστοιχους στόχους διατήρησης, καθώς και τα όρια του τόπου. Η δήλωση αυτή διευκρινίζει αν πρέπει να προστατεύονται τύποι φυσικών οικοτόπων προτεραιότητας ή είδη προτεραιότητας. Πρέπει να διασφαλίζεται, μέσω υποχρεώσεων και απαγορεύσεων, καθώς και κατάλληλων μέτρων διαχείρισης και ανάπτυξης, ότι τηρούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 6 της [οδηγίας 92/43]. […]
[…]»
18
Το άρθρο 33, παράγραφος 1, του BNatSchG έχει ως εξής:
«Απαγορεύεται κάθε τροποποίηση και όχληση που ενδέχεται να οδηγήσει σε σημαντική υποβάθμιση τόπου Natura 2000 ως προς τα ουσιώδη στοιχεία της για τους στόχους διατηρήσεως ή προστασίας. […]»
19
Το άρθρο 34 του BNatSchG προβλέπει τα ακόλουθα:
«(1)   Πριν από την έγκριση ή την υλοποίηση ενός έργου, θα πρέπει να διενεργείται εκτίμηση των επιπτώσεών του στους στόχους διατηρήσεως ενός τόπου Natura 2000, εφόσον το έργο αυτό, αφ’ εαυτού ή από κοινού με άλλα σχέδια ή έργα, ενδέχεται να επηρεάσει σημαντικά τον τόπο και δεν εξυπηρετεί άμεσα τη διαχείριση του τόπου. Όταν ένας τόπος Natura 2000 αποτελεί προστατευόμενο τμήμα της φύσης και του τοπίου κατά την έννοια του άρθρου 20, παράγραφος 2, τα κριτήρια εκτίμησης των επιπτώσεων απορρέουν από τον στόχο της προστασίας και από τις διατάξεις που έχουν θεσπιστεί για τον σκοπό αυτόν, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν ήδη ληφθεί υπόψη οι διάφοροι στόχοι διατήρησης. […]
[…]
(6)   Όταν, δυνάμει άλλων διατάξεων, ένα έργο κατά την έννοια της παραγράφου 1, πρώτη περίοδος, το οποίο δεν εκτελείται από μια αρχή, δεν χρήζει διοικητικής αποφάσεως ή κοινοποιήσεως σε αρχή, πρέπει να κοινοποιείται στην αρχή που είναι αρμόδια για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και τη διατήρηση του τοπίου. […]
(7)   Όσον αφορά τα προστατευόμενα τμήματα της φύσης ή του τοπίου κατά την έννοια του άρθρου 20, παράγραφος 2, […], οι παράγραφοι 1 έως 6 εφαρμόζονται μόνον εφόσον οι προστατευτικές διατάξεις, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων σχετικά με τις εξαιρέσεις και τις απαλλαγές, δεν εξαρτούν το επιτρεπτό των έργων από αυστηρότερους κανόνες. […]
[…]»
20
Κατά το άρθρο 36 του BNatSchG:
«Το άρθρο 34, παράγραφοι 1 έως 5, εφαρμόζεται, mutatis mutandis,
[…]
2.
στα σχέδια που πρέπει να τηρούν ή να λαμβάνουν υπόψη οι αρχές κατά τη λήψη αποφάσεων.
[…]»
Ο νόμος του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος
21
Το άρθρο 19 του Niedersächsisches Naturschutzgesetz (νόμου του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος), της 19ης Φεβρουαρίου 2010, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, προβλέπει τα εξής:
«Η αρμόδια για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αρχή μπορεί να χαρακτηρίζει με κανονιστική απόφαση τις περιοχές, σύμφωνα με το άρθρο 26, παράγραφος 1, του BNatSchG, ως προστατευόμενες περιοχές φυσικού τοπίου.»
Η επίμαχη κανονιστική απόφαση
22
Το άρθρο 1 της Verordnung über das Landschaftsschutzgebiet «Bäche im Artland» in den Städten Quakenbrück, Fürstenau und Bersenbrück sowie den Gemeinden Menslage, Nortrup, Badbergen, Berge, Bippen, Eggermühlen, Kettenkamp, Ankum und Merzen, Landkreis Osnabrück (κανονιστικής απόφασης για την προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου «ρυάκια στο Artland» στις πόλεις Quakenbrück, Fürstenau και Bersenbrück, στους δήμους Menslage, Nortrup, Badbergen, Berge, Bippen, Eggermühlen, Kettenkamp, Ankum και Merzen και στην περιφέρεια Osnabrück), της 30ής Σεπτεμβρίου 2019 (στο εξής: επίμαχη κανονιστική απόφαση), με τίτλο «Προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου», προβλέπει τα εξής:
«1.   Ο τόπος που προσδιορίζεται λεπτομερέστερα στις παραγράφους 2 και 3 χαρακτηρίζεται ως προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου, η οποία φέρει την ονομασία “ρυάκια στο Artland”.
[…]
4.   Η προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου αποτελεί ουσιώδες στοιχείο του τόπου [Natura 2000] “ρυάκια στο Artland” […], η οποία έχει χαρακτηριστεί βάσει της οδηγίας [92/43]. Ο χαρακτηρισμός αποσκοπεί, σύμφωνα με το άρθρο 32, παράγραφος 2, του BNatSchG, στη διατήρηση του τόπου ως τόπου [Natura 2000] και στη διασφάλιση της συνοχής του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου “Natura 2000”.
5.   Η προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου έχει μέγεθος περίπου 1095 εκταρίων.
[…]»
23
Το άρθρο 2 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, με τίτλο «Χαρακτηριστικά της περιοχής», έχει ως εξής:
«(1)   Φυσικός χώρος και χαρακτηριστικά του εδάφους
Η προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου “ρυάκια στο Artland” βρίσκεται στη γεωγραφική περιοχή “Αμμώδης χερσότοπος των ποταμών Ems και Hunte, κοίλωμα του αμμώδους χερσoτόπου της λίμνης Dümmer”. Τα ρυάκια θεωρούνται ως ρέοντα ύδατα με βυθισμένη υδρόβια βλάστηση τα οποία είναι αντιπροσωπευτικά του φυσικού χώρου και, ιδίως, ως σημαντικός οικότοπος ειδών ψαριών και αγνάθων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙ της οδηγίας 92/43. Οι αλλουβιακές συστάδες σκλήθρου (μελίας) κατά μήκος των ρυακιών και οι παρακείμενες ελώδεις συστάδες σημύδας είναι φυσικοί οικότοποι προτεραιότητας κατά την έννοια της οδηγίας 92/43. Η παρουσία άλλων φυσικών οικοτόπων που δεν έχουν προτεραιότητα, όπως είναι οι υγρόφιλες περιφερειακές φυτοκοινωνίες, οι μεταβατικοί και τρεμώδεις τυρφώνες μικρού μεγέθους, τα οξινόφιλα μικτά δάση οξιάς και βελανιδιάς, καθώς και η παρουσία λοφιοφόρων τριτώνων (Triturus cristatus) και ελαφοκάνθαρων (Lucanus cervus), ειδών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα II, προσθέτουν στην αξία της περιοχής.
[…]»
24
Το άρθρο 3 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, με τίτλο «Ειδικός στόχος προστασίας», προβλέπει στην παράγραφο 4 τα εξής:
«Πέραν του άρθρου 3, παράγραφοι 1 και 2, της παρούσας κανονιστικής απόφασης, ο τόπος [Natura 2000] εντός της προστατευόμενης περιοχής φυσικού τοπίου έχει ως ειδικό στόχο προστασίας (στόχοι διατηρήσεως κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, σημείο 9, του BNatSchG) τη διατήρηση ή την αποκατάσταση, σε ικανοποιητική κατάσταση διατηρήσεως, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, σημείο 10, του BNatSchG, των φυσικών οικοτόπων κοινοτικού ενδιαφέροντος του παραρτήματος Ι και του ζωικού είδους του παραρτήματος II της οδηγίας 92/43 που απαντούν στον τόπο, ως κρίσιμων στοιχείων για τον στόχο προστασίας,
1.
μεταξύ άλλων, των φυσικών οικοτόπων προτεραιότητας (παράρτημα I της οδηγίας 92/43):
[…]
2.
μεταξύ άλλων, των άλλων φυσικών οικοτόπων (παράρτημα I της οδηγίας 92/43):
[…]
3.
μεταξύ άλλων, των ζωικών ειδών (παράρτημα II της οδηγίας 92/43):
[…]».
25
Το άρθρο 4 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, με τίτλο «Απαγορεύσεις», ορίζει τα εξής:
«Σύμφωνα με το άρθρο 26, παράγραφος 2, του BNatSchG, απαγορεύονται όλες οι πράξεις που τροποποιούν τα χαρακτηριστικά της ζώνης τα οποία ορίζονται στο άρθρο 2 της παρούσας κανονιστικής απόφασης ή αντιβαίνουν στον γενικό στόχο ή στον ειδικό στόχο προστασίας που περιγράφεται στο άρθρο 3 της παρούσας κανονιστικής απόφασης. Κατά το άρθρο 33, παράγραφος 1, του BNatSchG, απαγορεύονται όλες οι πράξεις που είναι ικανές να επιφέρουν σημαντική υποβάθμιση του τόπου Natura 2000 ως προς τα ουσιώδη στοιχεία του για τους στόχους διατήρησης και τον στόχο προστασίας της παρούσας κανονιστικής απόφασης.
Κατά συνέπεια, απαγορεύονται στην προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου οι ακόλουθες πράξεις:
[…]
10. η πραγματοποίηση πρώτης δάσωσης,
11. η μετατροπή δασών για άλλη χρήση,
[…]».
26
Το άρθρο 5 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, με τίτλο «Εξαιρέσεις», ορίζει τα εξής:
«(1)   Οι πράξεις ή χρήσεις που αναφέρονται στις παραγράφους 2 έως 7 δεν εμπίπτουν στις απαγορεύσεις του άρθρου 4.
[…]
(3)   Δεν απαγορεύεται η καλή συντήρηση των υδάτων σύμφωνα με τις αρχές του [Wasserhaushaltsgesetz (νόμου περί διαχειρίσεως και προστασίας των υδάτων), του Niedersächsisches Wassergesetz (νόμου του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας περί υδάτων)] και του BNatSchG, καθώς και σύμφωνα με τις ακόλουθες απαιτήσεις που απορρέουν από τον στόχο προστασίας:
1.
εφόσον το πρόσωπο που είναι υπεύθυνο για τη συντήρηση αυτή υποβάλει στην αρμόδια περιφέρεια έως τις 31 Ιανουαρίου κάθε έτους, για τα ύδατα δεύτερης κατηγορίας, σχέδιο συντήρησης για όλα τα μέτρα συντήρησης που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας κανονιστικής απόφασης τα οποία σχεδιάζονται για το οικείο έτος συντήρησης, οι απαιτήσεις του άρθρου 5, παράγραφος 3, σημείο 2, στοιχεία b έως c, e και h, της παρούσας κανονιστικής απόφασης δεν εφαρμόζονται στον βαθμό που η αρμόδια περιφέρεια εγκρίνει το σχέδιο αυτό.
2.
Αν δεν έχει υποβληθεί σχέδιο συντήρησης σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 3, σημείο 1, της παρούσας κανονιστικής απόφασης, η συντήρηση των υδάτων δεύτερης κατηγορίας που αναφέρονται στο άρθρο 2 και των παρακείμενων σε αυτά υδάτων πρέπει να τηρεί τους ακόλουθους κανόνες:
[…]
b)
η κοπή των υδροχαρών ζιζανίων υπό μορφή μερικής χορτοκοπής κατά μήκος της γραμμής του ρεύματος επιτρέπεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Αν το στρώμα του υδάτινου ρεύματος δεν έχει επαρκές πλάτος ώστε να είναι δυνατή η μερική κοπή κατά μήκος της γραμμής του ρεύματος, η χορτοκοπή πραγματοποιείται σε μία μόνο πλευρά ή ανά νησίδες· για την παρέκκλιση από τους ανωτέρω κανόνες είναι αναγκαία η προηγούμενη έγκριση της αρμόδιας για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αρχής·
[…]
(4)   Δεν απαγορεύεται η ορθή αξιοποίηση μέσω της αλιείας σύμφωνα με τον [Niedersächsisches Fischereigesetz (νόμο του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας περί αλιείας) και την Binnenfischereiordnung (κανονιστική απόφαση περί αλιείας σε γλυκά ύδατα)], ώστε να διατηρούνται, κατά το μέτρο του δυνατού, οι συνθήκες και οι βιοκοινότητες που υπάρχουν εκ φύσεως στην περιοχή, ιδίως η υδρόβια, η πλωτή και η παρόχθια βλάστηση, και σύμφωνα με τις ακόλουθες απαιτήσεις που απορρέουν από τον στόχο προστασίας:
1.
ο εμπλουτισμός της ιχθυοπανίδας επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο [με είδη που αποτελούν μέρος του] φυσικού φάσματος ειδών των αντίστοιχων ρεόντων υδάτων που αναφέρονται στο άρθρο 2, υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για είδη ως προς τα οποία η κανονιστική απόφαση περί αλιείας σε γλυκά ύδατα, όπως ισχύει κατά την ημερομηνία εμπλουτισμού της ιχθυοπανίδας, δεν εξαρτά τον εμπλουτισμό της ιχθυοπανίδας από τη χορήγηση αδείας και εφόσον εξασφαλίζεται ότι η εν λόγω κανονιστική απόφαση δεν θα έχει ως αποτέλεσμα τον επηρεασμό ή την εκτόπιση των ειδών προτεραιότητας ή των χαρακτηριστικών ειδών του οικοτόπου που αναφέρονται στο άρθρο 3.
[…]
(5)   Δεν απαγορεύεται η ορθή γεωργική εκμετάλλευση του εδάφους, σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές που αναφέρονται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, και με τις ακόλουθες απαιτήσεις που απορρέουν από τον στόχο προστασίας:
[…]
(6)   Δεν απαγορεύεται η ορθή δασοκομία στα δάση, σύμφωνα με το άρθρο 11 του [Niedersächsisches Gesetz über den Wald und die Landschaftsordnung (νόμου του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας για το δάσος και για την οργάνωση της χρήσης του τοπίου)] και το άρθρο 5, παράγραφος 3, του BNatSchG, καθώς και με τις ακόλουθες απαιτήσεις που απορρέουν από τον στόχο προστασίας:
[…]
7.
Η δημιουργία νέων δασικών εκτάσεων με δάσωση επιτρέπεται μόνο με την έγκριση της αρμόδιας για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αρχής.
[…]
(8)   Στις περιπτώσεις των παραγράφων 2, 3, 5 και 6, η αρμόδια για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αρχή χορηγεί την απαιτούμενη έγκριση […] εφόσον και στο μέτρο που δεν αναμένονται επιπτώσεις στην προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου ή στα ουσιώδη στοιχεία της ή διαρκείς διαταράξεις της εν λόγω ζώνης και των εν λόγω στοιχείων για τους στόχους διατήρησης και τον στόχο προστασίας της παρούσας κανονιστικής απόφασης. […]
(9)   Στις περιπτώσεις υποχρεωτικής κοινοποίησης που προβλέπονται στις παραγράφους 2, 4, 6 και 7, η αρμόδια για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αρχή μπορεί να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσει την τήρηση του στόχου προστασίας της παρούσας κανονιστικής απόφασης. […] Η αρμόδια για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αρχή μπορεί, κατά περίπτωση, να απαγορεύει την εφαρμογή των πράξεων ή μέτρων που έχουν κοινοποιηθεί όταν θίγεται ο στόχος προστασίας της παρούσας κανονιστικής απόφασης.
[…]»
27
Το άρθρο 7 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, το οποίο επιγράφεται «Εξουσία έκδοσης διαταγών», ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«[…] η αρμόδια για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αρχή μπορεί να διατάξει την επαναφορά στην προτέρα κατάσταση αν έχουν παραβιαστεί οι απαγορεύσεις του άρθρου 4 ή οι κατά το άρθρο 5 της παρούσας κανονιστικής απόφασης υποχρεώσεις έγκρισης ή κοινοποίησης και αν η φύση ή το τοπίο καταστράφηκαν, υπέστησαν βλάβη ή τροποποιήθηκαν παρανόμως.»
28
Το άρθρο 9 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, με τίτλο «Εφαρμογή μέτρων διατήρησης και αποκατάστασης», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Οι διατάξεις των άρθρων 4 και 5 της παρούσας κανονιστικής απόφασης αντιστοιχούν κατά γενικό κανόνα σε μέτρα που αποσκοπούν στη διατήρηση, σε ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης, των τύπων οικοτόπων που αναφέρονται στο παράρτημα I και των ζωικών ειδών που αναφέρονται στο παράρτημα II της [οδηγίας 92/43] και τα οποία απαντούν στην [προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου].»
29
Το άρθρο 10 της της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, με τίτλο «Διοικητικές παραβάσεις», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Διαπράττει παράβαση […] κάθε πρόσωπο το οποίο, χωρίς να συντρέχει εξαίρεση σύμφωνα με το άρθρο 5 ή παρέκκλιση σύμφωνα με το άρθρο 6, παραβαίνει εκ προθέσεως ή εξ αμελείας τις απαγορεύσεις του άρθρου 4 της παρούσας κανονιστικής απόφασης.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
30
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2019 η περιφέρεια Osnabrück εξέδωσε την επίμαχη κανονιστική απόφαση, χαρακτηρίζοντας την προστατευόμενη περιοχή φυσικού τοπίου «ρυάκια στο Artland» ως ουσιώδες στοιχείο του ομώνυμου τόπου Natura 2000 (στο εξής: οικείος τόπος).
31
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έκδοσης της απόφασης αυτής, η περιφέρεια Osnabrück διασφάλισε τη συμμετοχή του κοινού, συμπεριλαμβανομένης της προσφεύγουσας της κύριας δίκης, παρέχοντας στο εν λόγω κοινό τη δυνατότητα να συμβουλευθεί το σχέδιο της κανονιστικής απόφασης και τους διάφορους σχετικούς χάρτες, καθώς και αιτιολογική έκθεση. Αντιθέτως, η περιφέρεια Osnabrück δεν προέβη σε εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, βάσει της οδηγίας 2001/42, ούτε σε προηγούμενη εξέταση της αναγκαιότητας διενέργειας τέτοιας εκτίμησης, πριν εκδώσει την επίμαχη κανονιστική απόφαση.
32
Στις 13 Οκτωβρίου 2020 η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υπέβαλε αίτηση ελέγχου της νομιμότητας της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, επικαλούμενη παράβαση περιβαλλοντικών διατάξεων, ιδίως διατάξεων για τη μεταφορά του δικαίου της Ένωσης στο εσωτερικό δίκαιο.
33
Επιληφθέν της αιτήσεως αυτής, το Niedersächsisches Oberverwaltungsgericht (διοικητικό εφετείο του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας, Γερμανία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση, εκτιμά ότι, υπό το πρίσμα της αποφάσεως της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Bund Naturschutz in Bayern (C‑300/20, EU:C:2022:102, σκέψεις 60 έως 69), δεν υφίστατο καμία υποχρέωση, βάσει του άρθρου 35 του UVPG, το οποίο στηρίζεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2001/42, να διενεργηθεί εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων πριν από την έκδοση της επίμαχης κανονιστικής απόφασης.
34
Ωστόσο, κατά το εν λόγω δικαστήριο, ενδέχεται, πριν από την έκδοση της απόφασης αυτής, να ήταν αναγκαία η διενέργεια εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, δυνάμει του άρθρου 36 του UVPG, σε συνδυασμό με το άρθρο 36, πρώτη περίοδος, σημείο 2, και το άρθρο 34, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του BNatSchG, τα οποία στηρίζονται στις συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42 και του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43.
35
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατά πρώτον, υπό το πρίσμα, ιδίως, της απόφασης της 12ης Ιουνίου 2019, CFE (C‑43/18, EU:C:2019:483, σκέψεις 49 και 50), αν μια πράξη όπως η επίμαχη κανονιστική απόφαση, με την οποία κράτος μέλος ορίζει έναν τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης σύμφωνα με την οδηγία 92/43, πρέπει να θεωρηθεί, εν πάση περιπτώσει, ως άμεσα συνδεόμενη ή αναγκαία για τη διαχείριση του τόπου, ανεξαρτήτως του κανονιστικού περιεχομένου της.
36
Δεδομένου ότι, κατά την άποψή του, διάφορα στοιχεία αντιτίθενται σε μια τέτοια ερμηνεία, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατά δεύτερον, αν και υπό ποιες προϋποθέσεις κανόνες όπως οι εξαιρέσεις του άρθρου 5, παράγραφοι 3 έως 6, της επίμαχης κανονιστικής απόφασης πρέπει να θεωρηθούν ως άμεσα συνδεόμενοι ή αναγκαίοι για τη διαχείριση του οικείου τόπου.
37
Κατά τρίτον, στην περίπτωση κατά την οποία οι εξαιρέσεις αυτές πρέπει να γίνουν αντιληπτές υπό την έννοια ότι δεν συνίστανται αποκλειστικά και μόνο στη διευκρίνιση του περιεχομένου των απαγορεύσεων του άρθρου 4 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, αλλά αποτελούν αυτοτελείς κανόνες οι οποίοι δεν συνδέονται άμεσα με τη διαχείριση του οικείου τόπου ούτε είναι αναγκαίοι για αυτήν, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν ασκεί επιρροή στην ύπαρξη υποχρέωσης εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων βάσει της οδηγίας 2001/42, πρώτον, το γεγονός ότι οι δραστηριότητες που εμπίπτουν στις εν λόγω εξαιρέσεις δεν θα υπόκεινται πλέον, πριν υλοποιηθούν, σε κατά περίπτωση εκτίμηση των επιπτώσεων δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43 και, ακόμη και αν αποτελέσουν αντικείμενο τέτοιας εκτίμησης, η εκτίμηση αυτή θα διενεργηθεί με γνώμονα τα συγκεκριμένα κριτήρια και τον συγκεκριμένο τρόπο που καθορίζουν οι εξαιρέσεις αυτές, δεύτερον, το γεγονός ότι οι δραστηριότητες που επιτρέπονται βάσει των εξαιρέσεων αυτών υλοποιούνται ήδη από μακρού στον οικείο τόπο και, τρίτον, το γεγονός ότι η επίμαχη κανονιστική απόφαση πρέπει να θεωρηθεί, κατά περίπτωση, ως σχέδιο που καθορίζει τη χρήση μικρών περιοχών σε τοπικό επίπεδο, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, της οδηγίας 2001/42.
38
Τέλος, κατά τέταρτον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τους κανόνες που πρέπει να τηρούνται κατά περίπτωση στο πλαίσιο διενέργειας εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
39
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Niedersächsisches Oberverwaltungsgericht (διοικητικό εφετείο του ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, την έννοια ότι οι διατάξεις πράξης με την οποία κράτος μέλος oρίζει τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης δυνάμει της οδηγίας 92/43 πρέπει να θεωρούνται στο σύνολό τους, ανεξάρτητα από το καθ’ έκαστον ρυθμιστικό τους περιεχόμενο, άμεσα συνδεόμενες ή αναγκαίες για τη διαχείριση του τόπου, με συνέπεια η πράξη να μην υπόκειται ως σχέδιο σε εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42 σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43 ή είναι δυνατόν, αναλόγως του περιεχομένου των κατ’ ιδίαν διατάξεων, να ενδείκνυται μια χωριστή αντιμετώπιση, κατά τρόπον ώστε ορισμένες διατάξεις μιας τέτοιας πράξης, ως σχεδίου (ή μέρους σχεδίου), να πρέπει να θεωρούνται άμεσα συνδεόμενες ή αναγκαίες για τη διαχείριση του τόπου, ενώ άλλες διατάξεις της εν λόγω πράξης, ως σχεδίου (ή μέρους σχεδίου), όχι;
2)
Σε περίπτωση που στο πρώτο ερώτημα δοθεί απάντηση υπό τη δεύτερη έννοια: Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, την έννοια ότι επιμέρους διάταξη πράξης με την οποία κράτος μέλος oρίζει τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης κατά την έννοια της οδηγίας για 92/43, ορίζει στόχους διατήρησης και θεσπίζει επιταγές και απαγορεύσεις θα πρέπει να θεωρηθεί ως σχέδιο (ή μέρος σχεδίου) μη άμεσα συνδεόμενο ή αναγκαίο για τη διαχείριση του τόπου, όταν η εν λόγω διάταξη, ορίζοντας συγκεκριμένα κριτήρια και όρους, εξαιρεί δραστηριότητες ασκούμενες στον εν λόγω τόπο από το πεδίο εφαρμογής των θεσπιζόμενων επιταγών και απαγορεύσεων, και αυτές οι δραστηριότητες δεν εξυπηρετούν άμεσα την εκπλήρωση των στόχων διατήρησης, αλλά αποτελούν εξυπηρετικά άλλων σκοπών μέτρα διαχείρισης ή διατήρησης με τα χαρακτηριστικά «σχεδίου» κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43;
3)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα: Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, την έννοια ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποκλείεται η επέλευση σημαντικών επιπτώσεων στον τόπο συνεπεία διάταξης πράξης oρισμού τόπου ως ειδικής ζώνης διατήρησης κατά την έννοια της οδηγίας 92/43, όπως αυτή που περιγράφεται στο δεύτερο ερώτημα, η οποία καθορίζει με επαρκώς συγκεκριμένο τρόπο τα κριτήρια και τους όρους άσκησης των υπαγόμενων σε αυτή δραστηριοτήτων με τα χαρακτηριστικά “σχεδίου” κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, σε περίπτωση που το εθνικό δίκαιο δεν προβλέπει υποχρέωση λήψης άδειας για τις εν λόγω δραστηριότητες και η αρμόδια αρχή, λόγω της προαναφερθείσας διάταξης της πράξης, παραλείπει να απαιτήσει στη συγκεκριμένη περίπτωση ως προς τις δραστηριότητες αυτές, προηγούμενη γνωστοποίηση και διενέργεια εκτίμησης επιπτώσεων σε σχέση με το σχέδιο βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, ή πραγματοποιεί μεν στη συγκεκριμένη περίπτωση εκτίμηση επιπτώσεων σε σχέση με το σχέδιο, λαμβάνοντας όμως ως κριτήριο το κατά πόσον πληρούνται τα κριτήρια και οι όροι που περιλαμβάνονται στη διάταξη, όπως περιγράφεται στο δεύτερο ερώτημα;
4)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα: Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, την έννοια ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται κίνδυνος επέλευσης σημαντικών επιπτώσεων στον τόπο συνεπεία διάταξης πράξης oρισμού τόπου ως ειδικής ζώνης διατήρησης κατά την έννοια της οδηγίας 92/43, όπως αυτή που περιγράφεται στο δεύτερο ερώτημα, όταν οι δραστηριότητες που εμπίπτουν στην εν λόγω διάταξη ασκούνται κατά κανόνα από μακρού χρόνου και, εν πάση περιπτώσει, λόγω των κριτηρίων και των όρων άσκησης που καθορίζει η διάταξη, δεν καθίσταται δυνατή η εντατικοποίηση ή η επέκταση των δραστηριοτήτων αυτών στον τόπο;
5)
Εάν, βάσει των απαντήσεων στα προηγούμενα ερωτήματα, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, υφίσταται υποχρέωση διενέργειας εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων λόγω του περιεχομένου επιμέρους διατάξεων νομικής πράξης oρισμού τόπου ως ειδικής ζώνης διατήρησης κατά την έννοια της οδηγίας 92/43: Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 3, της οδηγίας 2001/42 την έννοια ότι, όταν ο ορισμός τόπου πρέπει να θεωρηθεί ως καθορισμός της χρήσης μικρών περιοχών σε τοπικό επίπεδο, μια αρχή κράτους μέλους πρέπει να θεωρεί κατά κανόνα, [λόγω] του προϋπάρχοντος ορισμού του τόπου ως τόπου κοινοτικής σημασίας κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 92/43, ότι ο ορισμός του τόπου ως ζώνης διατήρησης ενδέχεται να έχει σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις;
6)
Εάν, κατ’ ακολουθίαν των απαντήσεων στα ανωτέρω ερωτήματα, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, λόγω του περιεχομένου επιμέρους διατάξεων πράξης που ορίζει έναν τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης κατά την έννοια της οδηγίας 92/43, υφίσταται υποχρέωση διενέργειας εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων: Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, την έννοια ότι μόνον οι επιμέρους αυτές διατάξεις πρέπει να καθίστανται αντικείμενο εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων ή θα έπρεπε μια τέτοια εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων να αφορά το σύνολο του περιεχομένου της πράξης;
7)
Εάν, κατ’ ακολουθίαν των απαντήσεων στα ανωτέρω ερωτήματα, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, λόγω του περιεχομένου επιμέρους διατάξεων πράξης που ορίζει έναν τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης κατά την έννοια της οδηγίας 92/43, υφίσταται υποχρέωση διενέργειας εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων: Έχει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/42, βάσει του οποίου η εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής πραγματοποιείται κατά την εκπόνηση ενός σχεδίου ή προγράμματος και πριν από την έγκρισή του, την έννοια ότι η παραλειφθείσα εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός σχεδίου ή τμημάτων ενός σχεδίου δεν επιτρέπεται να διενεργηθεί μέσω συμπληρωματικής διαδικασίας εκ των υστέρων, μετά την έγκριση του σχεδίου ή τμημάτων ενός σχεδίου, ώστε με τον τρόπο αυτό να θεραπευθεί η διαδικαστική πλημμέλεια που απορρέει από την παράλειψη διενέργειας εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου και του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
40
Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, έχει την έννοια ότι πράξη με την οποία το οικείο κράτος μέλος ορίζει έναν τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης, δυνάμει της οδηγίας 92/43, και η οποία απαριθμεί τις ανθρώπινες δραστηριότητες που απαγορεύονται στον τόπο αυτόν, υπό την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που επίσης προβλέπει η πράξη αυτή, εμπίπτει στην έννοια των «σχεδίων και προγραμμάτων», κατά την οδηγία 2001/42, για τα οποία είναι υποχρεωτική η διενέργεια εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
41
Το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42 εξαρτά την υποχρέωση υποβολής συγκεκριμένου σχεδίου ή προγράμματος σε εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, βάσει της οδηγίας αυτής, από την προϋπόθεση ότι απαιτείται εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων βάσει των άρθρων 6 και 7 της οδηγίας 92/43.
42
Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, απαιτείται δέουσα εκτίμηση για κάθε σχέδιο το οποίο δεν συνδέεται άμεσα με τη διαχείριση του τόπου ούτε είναι αναγκαίο γι’ αυτήν, αλλά το οποίο είναι δυνατόν να επηρεάζει σημαντικά τον εν λόγω τόπο, καθεαυτό ή από κοινού με άλλα σχέδια.
43
Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η πράξη με την οποία ένα κράτος μέλος ορίζει έναν τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης δυνάμει της οδηγίας 92/43 είναι, από την ίδια τη φύση της, άμεσα συνδεόμενη με τη διαχείριση του τόπου ή αναγκαία για τη διαχείριση αυτή. Συγκεκριμένα, το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας αυτής, απαιτεί τον εν λόγω χαρακτηρισμό για την εφαρμογή του (απόφαση της 12ης Ιουνίου 2019, CFE, C‑43/18, EU:C:2019:483, σκέψη 49).
44
Βεβαίως, η εκτίμηση αυτή δεν μπορεί να επεκταθεί σε όλες τις διατάξεις μιας τέτοιας πράξης άνευ ετέρου, χωρίς να ελεγχθεί το περιεχόμενό τους. Ειδικότερα, δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ των προτέρων ότι η πράξη αυτή περιλαμβάνει επίσης διατάξεις οι οποίες δεν έχουν καμία σχέση με την εκπλήρωση, από το οικείο κράτος μέλος, της υποχρέωσης που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας 92/43 και οι οποίες δεν είναι κατ’ άλλον τρόπο άμεσα συνδεόμενες με τη διαχείριση του οικείου τόπου ή αναγκαίες γι’ αυτήν.
45
Εντούτοις, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, δεν προκύπτει ότι η επίμαχη κανονιστική απόφαση περιέχει τέτοιες διατάξεις.
46
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 4, παράγραφος 4, της οδηγίας 92/43, άπαξ ένας τόπος κοινοτικής σημασίας επιλεχθεί, το οικείο κράτος μέλος πρέπει να ορίσει τον τόπο αυτόν ως ειδική ζώνη διατήρησης το ταχύτερο δυνατόν και το αργότερο εντός εξαετίας, καθορίζοντας τις προτεραιότητες σε συνάρτηση με τη σημασία των τόπων για τη διατήρηση ή την αποκατάσταση, σε ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης, ενός τύπου φυσικών οικοτόπων ή ενός είδους και για τη συνεκτικότητα του Natura 2000. Το κράτος μέλος αυτό οφείλει επίσης, αφενός, σύμφωνα με την ίδια διάταξη της οδηγίας 92/43, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο, να καθορίσει, εντός των ίδιων προθεσμιών και πριν από τον καθορισμό των προτεραιοτήτων αυτών, τους στόχους διατήρησης, οι οποίοι πρέπει να είναι ειδικοί, και, αφετέρου, να καθορίσει, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, τα μέτρα διατήρησης [πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Προστασία ειδικών ζωνών διατήρησης), C‑444/21, EU:C:2023:524, σκέψεις 45, 53, 65 και 66].
47
Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 92/43, τα μέτρα διατήρησης συνεπάγονται, ενδεχομένως, «τα δέοντα κανονιστικά, διοικητικά ή συμβατικά μέτρα».
48
Επομένως, τα μέτρα διατήρησης τα οποία οφείλει το οικείο κράτος μέλος να καθορίσει δυνάμει του εν λόγω άρθρου 6, παράγραφος 1, μπορούν, μεταξύ άλλων, να συνίστανται στη θέσπιση νομικού καθεστώτος για τον περιορισμό, στο έδαφος του οικείου τόπου και λαμβανομένων υπόψη των καθορισθέντων στόχων διατήρησης, των ανθρώπινων δραστηριοτήτων σε σχέση με ό,τι επιτρεπόταν μέχρι τότε στον τόπο αυτόν.
49
Κατά συνέπεια, οι διατάξεις μιας πράξης ορισμού ενός τόπου ως ειδικής ζώνης διατήρησης με τις οποίες το οικείο κράτος μέλος αποσκοπεί στη θέσπιση ενός τέτοιου νομικού καθεστώτος πρέπει να θεωρηθούν ως «άμεσα συνδεόμενες ή αναγκαίες για τη διαχείριση του οικείου τόπου».
50
Εξάλλου, ελλείψει σχετικής διευκρίνισης στην οδηγία 92/43, τα κράτη μέλη παραμένουν ελεύθερα να καθορίζουν, στην έννομη τάξη τους, το είδος των κανόνων που κρίνουν ως τους πλέον κατάλληλους για τη θέσπιση ενός τέτοιου νομικού καθεστώτος.
51
Εν προκειμένω, το νομικό καθεστώς που θεσπίστηκε με την επίμαχη κανονιστική απόφαση αποτελείται από ένα σύνολο διατάξεων, μεταξύ των οποίων καταλέγονται το άρθρο 4 της απόφασης αυτής, το οποίο προβλέπει απαγορεύσεις, και το άρθρο 5 αυτής, το οποίο απαριθμεί τις «πράξεις και χρήσεις» που δεν εμπίπτουν στις απαγορεύσεις αυτές.
52
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι, σύμφωνα με την εκτίμησή του, σκοπός των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 5 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης είναι να επιτραπεί, εντός ορισμένου πλαισίου, η συνέχιση των δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης που ήδη ασκούνταν στον οικείο τόπο και οι οποίες ασκούνται ακόμη μέχρι σήμερα, ιδίως για εμπορικούς σκοπούς, όπως είναι η αλιεία, η γεωργία, η δασοκομία, καθώς και η συνέχιση εφαρμογής ορισμένων μέτρων συντήρησης των υδάτων, προκειμένου να αποφευχθεί η δυσανάλογη προσβολή των δικαιωμάτων των ιδιοκτητών και των δικαιούχων τους οποίους αφορά η θέση του οικείου τόπου υπό προστασία.
53
Εντούτοις, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το δικαστήριο αυτό, το άρθρο 5 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης αποτελεί μέρος των διατάξεων οι οποίες αποσκοπούν, στο σύνολό τους, στη θέσπιση του νομικού καθεστώτος που κρίνεται αναγκαίο για την προστασία, μεταξύ άλλων, της ορισθείσας ειδικής ζώνης διατήρησης, ήτοι, εν προκειμένω, του οικείου τόπου.
54
Τούτο φαίνεται να επιβεβαιώνεται από το άρθρο 9 της επίμαχης κανονιστικής απόφασης, το οποίο ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι οι διατάξεις των άρθρων 4 και 5 της κανονιστικής αυτής απόφασης «αντιστοιχούν κατά γενικό κανόνα σε μέτρα που αποσκοπούν στη διατήρηση, σε ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης, των τύπων οικοτόπων που αναφέρονται στο παράρτημα I και των ζωικών ειδών που αναφέρονται στο παράρτημα II της [οδηγίας 92/43] και τα οποία απαντούν [στον οικείο τόπο]», καθώς και από το γράμμα του άρθρου 7, παράγραφος 1, και του άρθρου 10, παράγραφος 1, της εν λόγω κανονιστικής απόφασης.
55
Επομένως, πάντοτε υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες πρέπει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, η επίμαχη κανονιστική απόφαση πρέπει να θεωρηθεί, στο σύνολό της, ως άμεσα συνδεόμενη με τη διαχείριση του οικείου τόπου ή αναγκαία γι’ αυτήν.
56
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, έχει την έννοια ότι πράξη με την οποία το οικείο κράτος μέλος ορίζει έναν τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης, δυνάμει της οδηγίας 92/43, και η οποία απαριθμεί τις ανθρώπινες δραστηριότητες που απαγορεύονται στον τόπο αυτόν, υπό την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που επίσης προβλέπει η πράξη αυτή, δεν εμπίπτει στην έννοια των «σχεδίων και προγραμμάτων», κατά την οδηγία 2001/42, για τα οποία είναι υποχρεωτική η διενέργεια εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Επί του τρίτου, του τέταρτου, του πέμπτου, του έκτου και του έβδομου προδικαστικού ερωτήματος
57
Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως η οποία δόθηκε στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο τρίτο, στο τέταρτο, στο πέμπτο, στο έκτο και στο έβδομο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
58
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/42/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 2001, σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για την διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας,
έχει την έννοια ότι:
πράξη με την οποία το οικείο κράτος μέλος ορίζει έναν τόπο ως ειδική ζώνη διατήρησης, δυνάμει της οδηγίας 92/43, και η οποία απαριθμεί τις ανθρώπινες δραστηριότητες που απαγορεύονται στον τόπο αυτόν, υπό την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που επίσης προβλέπει η πράξη αυτή, δεν εμπίπτει στην έννοια των «σχεδίων και προγραμμάτων», κατά την οδηγία 2001/42, για τα οποία είναι υποχρεωτική η διενέργεια εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.