62023CJ0650
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 17ης Οκτωβρίου 2024 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Αεροπορικές μεταφορές – Οργανωμένο ταξίδι – Κανονισμός (ΕΚ) 261/2004 – Άρθρο 3, παράγραφος 6 – Οδηγία (ΕΕ) 2015/2302 – Άρθρο 14, παράγραφος 5 – Σωρευτική εφαρμογή – Όρια – Κανονισμός 261/2004 – Άρθρο 3, παράγραφος 2 – Άρθρο 4, παράγραφος 3 – Αποζημίωση των επιβατών σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης – Επιβάτες που έχουν ενημερωθεί εκ των προτέρων για την άρνηση επιβίβασης – Ανακριβείς πληροφορίες – Ταξιδιωτικός πράκτορας που μεταφέρει την κράτηση των επιβατών σε άλλη πτήση – Πτήση η οποία παρά ταύτα εκτελείται από τον πραγματικό αερομεταφορέα, όπως είχε αρχικά προγραμματιστεί – Υποχρέωση αποζημίωσης την οποία υπέχει ο πραγματικός αερομεταφορέας – Άρθρο 13 – Δυνατότητα διεκδίκησης αποζημίωσης από τον ταξιδιωτικό πράκτορα»
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑650/23 [Hembesler] (
i
) και C‑705/23 [Condor Flugdienst],
με αντικείμενο δύο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, τις οποίες υπέβαλαν το Landesgericht Korneuburg (πρωτοδικείο Korneubourg, Αυστρία) (C‑650/23) και το Landgericht Düsseldorf (πρωτοδικείο Ντίσελντορφ, Γερμανία) (C‑705/23), με αποφάσεις της 22ας Αυγούστου 2023 και της 2ας Νοεμβρίου 2023, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 31 Οκτωβρίου 2023 και στις 17 Νοεμβρίου 2023, αντιστοίχως, στο πλαίσιο των δικών
E EAD
κατά
DW (C‑650/23),
και
Flightright GmbH
κατά
Condor Flugdienst GmbH (C‑705/23),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους N. Jääskinen, πρόεδρο του ενάτου τμήματος, προεδρεύοντα του ογδόου τμήματος, M. Gavalec (εισηγητή) και I. Ziemele, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: L. Medina
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η E EAD, εκπροσωπούμενη από τον G. Dirnberger, Rechtsanwalt,
–
ο DW, εκπροσωπούμενος από τον A. Skribe, Rechtsanwalt,
–
η Flightright GmbH, εκπροσωπούμενη από τους M. Michel και R. Weist, Rechtsanwälte,
–
η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Posch, την J. Schmoll και τον G. Kunnert,
–
η Ουγγρική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους D. Csoknyai και M. Z. Fehér,
–
η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον B.‑R. Killmann και την N. Yerrell,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει τις υποθέσεις χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Οι υπό κρίση αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 2, στοιχείο ιʹ, του άρθρου 4 και του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 (ΕΕ 2004, L 46, σ. 1)
2
Οι αιτήσεις αυτές υποβλήθηκαν στο πλαίσιο ένδικων διαφορών μεταξύ του E EAD (στο εξής: Ε), επιβάτη αεροπορικής μεταφοράς, και ενός αερομεταφορέα, στην υπόθεση C‑650/23, και μεταξύ της Flightright GmbH, εταιρίας νομικής αρωγής στην οποία δύο επιβάτες αεροπορικών μεταφορών εκχώρησαν τα δικαιώματα ενδεχόμενης αποζημίωσής τους, και της Condor Flugdienst GmbH (στο εξής: Condor), αερομεταφορέα, στην υπόθεση C‑705/23, σχετικά με την αποζημίωση των ως άνω επιβατών βάσει του κανονισμού 261/2004.
Το νομικό πλαίσιο
Ο κανονισμός 261/2004
3
Η αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού 261/2004 έχει ως εξής:
«Η ανάληψη δράσης από την [Ευρωπαϊκή] Κοινότητα στο πεδίο των αερομεταφορών θα πρέπει να αποβλέπει, μεταξύ άλλων, στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας του επιβατικού κοινού. Θα πρέπει εξάλλου να ληφθούν πλήρως υπόψη οι απαιτήσεις προστασίας των καταναλωτών.»
4
Το άρθρο 2 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού νοείται ως:
[…]
β)
“πραγματικός αερομεταφορέας”, αερομεταφορέας που πραγματοποιεί ή σκοπεύει να πραγματοποιήσει πτήση κατόπιν συμβάσεως με επιβάτη ή για λογαριασμό άλλου φυσικού ή νομικού προσώπου που έχει σύμβαση με τον επιβάτη·
[…]
δ)
“ταξιδιωτικός πράκτορας”, ο διοργανωτής κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 2 της οδηγίας 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 1990, για τα οργανωμένα ταξίδια και τις οργανωμένες διακοπές και περιηγήσεις [(ΕΕ 1990, L 158, σ. 59)]·
[…]
ζ)
“κράτηση”, η κατοχή από τον επιβάτη εισιτηρίου, ή άλλου στοιχείου, το οποίο αποδεικνύει ότι η κράτηση έχει γίνει δεκτή και καταγραφεί από τον αερομεταφορέα ή τον ταξιδιωτικό πράκτορα·
[…]
ι)
“άρνηση επιβίβασης”, η άρνηση να μεταφερθούν σε μια πτήση επιβάτες, μολονότι εμφανίσθηκαν προς επιβίβαση υπό τους όρους του άρθρου 3 παράγραφος 2, εκτός εάν υπάρχουν σοβαροί λόγοι να μην τους επιτραπεί η επιβίβαση, όπως λόγοι υγείας, ασφάλειας της πτήσης ή αεροπορικής ασφάλειας, ή έλλειψης επαρκών ταξιδιωτικών εγγράφων·
[…]
ιβ)
“ματαίωση”, η μη διενέργεια προηγουμένως προγραμματισθείσας πτήσεως για την οποία υπήρχε τουλάχιστον μία κράτηση θέσεως.»
5
Το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1.   Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται:
α)
στους επιβάτες που αναχωρούν από αερολιμένα στο έδαφος κράτους μέλους στο οποίο εφαρμόζεται η συνθήκη·
[…]
2.   Η παράγραφος 1 εφαρμόζεται με την προϋπόθεση ότι ο επιβάτης:
α)
έχει επιβεβαιωμένη κράτηση στη συγκεκριμένη πτήση και, εκτός από την περίπτωση ματαίωσης που προβλέπεται στο άρθρο 5, παρουσιάζεται στον έλεγχο εισιτηρίων:
–
όπως έχει ορίσει και την ώρα που έχει υποδείξει προηγουμένως εγγράφως (ενδεχομένως με ηλεκτρονικά μέσα) ο αερομεταφορέας, ο ταξιδιωτικός πράκτορας ή ο εξουσιοδοτημένος πράκτοράς του,
ή, εφόσον δεν προσδιορίζεται ώρα,
–
το αργότερο σαράντα πέντε λεπτά πριν από την αναγραφόμενη αναχώρηση της πτήσης, ή
β)
έχει μεταφερθεί από τον αερομεταφορέα ή τον ταξιδιωτικό πράκτορα από την πτήση για την οποία είχε κράτηση σε άλλη πτήση, ανεξαρτήτως αιτίας.
[…]
6.   Ο παρών κανονισμός δεν θίγει τα βάσει της οδηγίας [90/314] δικαιώματα των επιβατών. Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται όταν οργανωμένο ταξίδι ματαιώνεται για λόγους άλλους από τη ματαίωση της πτήσης.»
6
Το άρθρο 4 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Άρνηση επιβίβασης», προβλέπει στην παράγραφο 3 τα εξής:
«Εάν υπάρξει άρνηση επιβίβασης επιβατών παρά τη θέλησή τους, ο πραγματικός αερομεταφορέας τούς αποζημιώνει αμέσως σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7 και τους παρέχει βοήθεια σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 8 και 9.»
7
Το άρθρο 5 του κανονισμού 261/2004, το οποίο τιτλοφορείται «Ματαίωση», ορίζει στην παράγραφο 1, στοιχείο γʹ, τα εξής:
«Σε περίπτωση ματαίωσης μιας πτήσης, οι επιβάτες δικαιούνται:
[…]
γ)
αποζημίωση από τον πραγματικό αερομεταφορέα σύμφωνα με το άρθρο 7, εκτός αν:
i)
έχουν πληροφορηθεί τη ματαίωση δύο εβδομάδες τουλάχιστον πριν από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης, ή
ii)
έχουν πληροφορηθεί τη ματαίωση μία έως δύο εβδομάδες πριν από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και τους προσφέρεται μεταφορά με εναλλακτική πτήση, που τους επιτρέπει να φύγουν όχι περισσότερο από δύο ώρες νωρίτερα από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό λιγότερο από τέσσερις ώρες μετά την προγραμματισμένη ώρα άφιξης, ή
iii)
έχουν πληροφορηθεί τη ματαίωση λιγότερο από επτά ημέρες πριν από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και τους προσφέρεται μεταφορά με άλλη πτήση, που τους επιτρέπει να φύγουν όχι περισσότερο από μία ώρα νωρίτερα από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό λιγότερο από δύο ώρες μετά την προγραμματισμένη ώρα άφιξης.»
8
Το άρθρο 7 του κανονισμού, αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα αποζημίωσης», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Όταν γίνεται παραπομπή στο παρόν άρθρο, ο επιβάτης λαμβάνει αποζημίωση ύψους:
α)
250 ευρώ για όλες τις πτήσεις έως και 1500 χιλιομέτρων·
β)
400 ευρώ για όλες τις ενδοκοινοτικές πτήσεις άνω των 1500 χιλιομέτρων και όλες τις άλλες πτήσεις μεταξύ 1500 και 3500 χιλιομέτρων·
[…]».
9
Το άρθρο 13 του εν λόγω κανονισμού φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα αποζημίωσης» και προβλέπει τα ακόλουθα:
«Σε περίπτωση που ένας πραγματικός αερομεταφορέας καταβάλει την αποζημίωση ή εκπληρώσει τις υπόλοιπες υποχρεώσεις του βάσει του παρόντος κανονισμού, καμία διάταξη του παρόντος κανονισμού δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως περιορίζουσα το δικαίωμά του να απαιτήσει αποζημίωση από οποιοδήποτε πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων των τρίτων, σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο. Ειδικότερα, ο παρών κανονισμός ουδόλως περιορίζει το δικαίωμα του πραγματικού αερομεταφορέα να διεκδικήσει αποζημίωση από ταξιδιωτικό πράκτορα ή άλλο πρόσωπο με το οποίο συμβάλλεται. Παρομοίως, καμία διάταξη του παρόντος κανονισμού δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως περιορίζουσα το δικαίωμα ταξιδιωτικού πράκτορα ή τρίτου προσώπου, διάφορου από επιβάτη, με τον οποίον συμβάλλεται ο πραγματικός αερομεταφορέας, να απαιτήσει επιστροφή ή αποζημίωση από τον εν λόγω πραγματικό αερομεταφορέα βάσει των εφαρμοστέων διατάξεων της οικείας νομοθεσίας.»
Η οδηγία 2015/2302
10
Η οδηγία (ΕΕ) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς, η οποία τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 και την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2015, L 326, σ. 1), ορίζει, στο άρθρο 3, σημείο 8, ότι ως «διοργανωτής» νοείται «ο έμπορος που συνδυάζει και πωλεί ή προσφέρει προς πώληση πακέτα, είτε απευθείας είτε μέσω άλλου εμπόρου είτε από κοινού με άλλον έμπορο ή ο έμπορος ο οποίος διαβιβάζει τα στοιχεία του ταξιδιώτη σε άλλον έμπορο σύμφωνα με το σημείο 2) στοιχείο β) σημείο v)».
11
Το άρθρο 14, παράγραφος 5, της οδηγίας αυτής ορίζει τα εξής:
«Τυχόν δικαίωμα αποζημίωσης ή μείωσης της τιμής βάσει της παρούσας οδηγίας δεν θίγει τα δικαιώματα των ταξιδιωτών βάσει του κανονισμού [261/2004] […] καθώς και βάσει διεθνών συμβάσεων. Οι ταξιδιώτες δικαιούνται να προβάλουν αξιώσεις βάσει της παρούσας οδηγίας και βάσει των εν λόγω κανονισμών και διεθνών συμβάσεων. Η αποζημίωση ή η μείωση της τιμής που προβλέπει η παρούσα οδηγία και η αποζημίωση ή η μείωση της τιμής που προβλέπουν οι εν λόγω κανονισμοί και διεθνείς συμβάσεις συμψηφίζονται προκειμένου να αποφευχθεί η υπέρ το δέον αποζημίωση.»
12
Σύμφωνα με το άρθρο 29 της οδηγίας 2015/2302, οι παραπομπές στην οδηγία 90/314, την οποία κατάργησε η οδηγία 2015/2302, νοούνται ως παραπομπές στην τελευταία αυτή οδηγία.
Οι διαφορές των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα
Υπόθεση C‑650/23
13
Ο DW, επιβάτης αεροπορικής μεταφοράς, επιβεβαίωσε την κράτησή του στην πτήση (επιστροφής) με αναχώρηση από το Ηράκλειο (Ελλάδα) και προορισμό το Λιντς (Αυστρία) μέσω του ταξιδιωτικού πράκτορα στον οποίο είχε προβεί σε κράτηση οργανωμένου ταξιδιού. Η πτήση αυτή, η οποία είχε προγραμματιστεί για τις 29 Σεπτεμβρίου 2019, θα εκτελούνταν από την εταιρία Ε και θα αναχωρούσε από το Ηράκλειο στις 18:00 με άφιξη στο Λιντς στις 20:00 (στο εξής: αρχικώς προγραμματισθείσα πτήση επιστροφής).
14
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2019 ο ταξιδιωτικός πράκτορας ενημέρωσε τον εν λόγω επιβάτη σχετικά με τροποποίηση του ωραρίου και του προορισμού της πτήσης επιστροφής. Βάσει την ενημέρωσης αυτής, τελικός προορισμός της πτήσης ήταν η Βιέννη-Schwechat (Αυστρία) και ο χρόνος αναχώρησης ήταν 29 Σεπτεμβρίου 2019, ώρα 23:30. Από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι για τη σχετική ενημέρωση ευθυνόταν οιαδήποτε συμπεριφορά της E.
15
Η E, η οποία είναι μέλος της International Air Transport Association (IATA), είναι ναυλώτρια και, ως εκ τούτου, δεν πραγματοποιεί η ίδια τις κρατήσεις πτήσεων. Περίπου 24 ώρες πριν από την αναχώρηση, έλαβε κατάλογο με τα ονοματεπώνυμα όλων των επιβατών που επρόκειτο να ταξιδέψουν, ο δε ταξιδιωτικός πράκτορας δεν της παρέσχε λοιπά στοιχεία επικοινωνίας. Το όνομα του DW δεν περιλαμβανόταν στον κατάλογο αυτόν.
16
Λαμβανομένης υπόψη της από 28ης Σεπτεμβρίου 2019 σχετικής ενημέρωσης, ο DW δεν παρουσιάστηκε στον έλεγχο εισιτηρίων της αρχικώς προγραμματισθείσας πτήσης επιστροφής.
17
Ο DW ζήτησε από την E, βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004, αποζημίωση ύψους 400 ευρώ, πλέον τόκων. Ο DW υποστηρίζει ότι, εφόσον επιτρέπεται στον ταξιδιωτικό πράκτορα να εκδίδει αεροπορικό εισιτήριο επ’ ονόματι του αερομεταφορέα, το ίδιο ισχύει κατ’ ανάγκην και για κάθε μεταγενέστερη τροποποίηση της κράτησής του. Συναφώς, δεν μπορεί προσαφθεί στον επιβάτη ότι δεν παρουσιάστηκε στον έλεγχο εισιτηρίων για την αρχικώς προγραμματισθείσα πτήση επιστροφής, δεδομένου ότι είχε ενημερωθεί για τη μεταφορά της κράτησής του σε άλλη πτήση. Συνεπώς, πρόκειται για άρνηση επιβίβασης, παρά τη θέληση του επιβάτη, ήδη από τη στιγμή τροποποίησης της κράτησής του και, επομένως, ο DW πρέπει να διαθέτει δικαίωμα αποζημίωσης.
18
Η E υποστηρίζει ότι η αρχικώς προγραμματισθείσα πτήση επιστροφής πραγματοποιήθηκε ως επί το πλείστον όπως είχε προβλεφθεί και ότι ο ταξιδιωτικός πράκτορας τροποποίησε την κράτηση του DW χωρίς να την ενημερώσει σχετικώς. Κατά συνέπεια, δεν χωρεί επίκληση της τροποποίησης της κράτησης προκειμένου να αποδειχθεί άρνηση επιβίβασης καταλογιστέα στον εν λόγω αερομεταφορέα. Επιπλέον, ο DW δεν μπορεί να προβάλει δικαίωμα αποζημίωσης, καθότι δεν παρουσιάστηκε εγκαίρως στον έλεγχο εισιτηρίων. Στο μέτρο που είχε επιβεβαιωμένη κράτηση για την αρχικώς προγραμματισθείσα πτήση επιστροφής, θα μπορούσε να ταξιδέψει αν παρουσιαζόταν εγκαίρως προς επιβίβαση, παρά την τροποποίηση της κράτησης.
19
Με απόφαση της 27ης Μαρτίου 2023, το Bezirksgericht Schwechat (ειρηνοδικείο Schwechat, Αυστρία) υποχρέωσε την E να καταβάλει στoν DW το ποσό των 400 ευρώ, πλέον τόκων, και τα δικαστικά έξοδά του. Κατά το δικαστήριο αυτό, η τροποποίηση της κράτησης πρέπει να καταλογιστεί στην Ε και δεν απαιτείται να προσδιοριστεί αν στην εν λόγω τροποποίηση προέβη ο αερομεταφορέας ή ο ταξιδιωτικός πράκτορας. Εκτιμά ότι το γεγονός ότι ο DW, ο οποίος ενημερώθηκε από τον ταξιδιωτικό πράκτορα για τη μεταφορά της κράτησής του σε άλλη πτήση, δεν παρουσιάστηκε εγκαίρως στον έλεγχο εισιτηρίων δεν ασκεί επιρροή στο δικαίωμα αποζημίωσης που προβάλλει λόγω άρνησης επιβίβασης. Εν προκειμένω, ελάχιστη σημασία έχει αν η Ε έχει ή όχι ευθεία συμβατική σχέση με τον DW ή αν μπορεί να τροποποιεί η ίδια τις κρατήσεις των επιβατών ή να εκδίδει αεροπορικά εισιτήρια, καθόσον μπορεί, μεταξύ άλλων, να στραφεί κατά του ταξιδιωτικού πράκτορα, σύμφωνα με το άρθρο 13 του κανονισμού 261/2004. Τέλος, το δικαστήριο αυτό υπογράμμισε ότι ο αερομεταφορέας δεν υποστήριξε ότι υπήρχαν «σοβαροί λόγοι να μην […] επιτραπεί η επιβίβαση», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο ιʹ, του ως άνω κανονισμού.
20
H E άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Landesgericht Korneuburg (πρωτοδικείου Korneuburg, Αυστρία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο. Προς στήριξη της εφέσεώς της, υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι δεν στοιχειοθετείται άρνηση επιβίβασης και ότι δεν ευθύνεται για την τροποποίηση της κράτησης εκ μέρους του ταξιδιωτικού πράκτορα.
21
Κατά το ως άνω δικαστήριο, από το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004 προκύπτει ότι, σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης, ο πραγματικός αερομεταφορέας οφείλει να αποζημιώσει τον επιβάτη σύμφωνα με το άρθρο 7 του ίδιου κανονισμού. Το εν λόγω δικαστήριο διευκρινίζει, επ’ αυτού, ότι, κατά τη νομολογία του, ο επιβάτης απαλλάσσεται από την υποχρέωση να παρουσιαστεί εγκαίρως προς επιβίβαση σε περίπτωση πρόωρης άρνησης επιβίβασης, δηλαδή όταν ο επιβάτης έχει ενημερωθεί εκ των προτέρων, ορθώς ή εσφαλμένως, ότι δεν θα ταξιδέψει με την πτήση για την οποία είχε γίνει κράτηση ή ότι η πτήση αυτή δεν θα πραγματοποιηθεί, υπό την προϋπόθεση ότι έχει επιβεβαιωμένη κράτηση και ότι δεν συντρέχουν βάσιμοι λόγοι που να δικαιολογούν την άρνηση επιβίβασης. Πράγματι, δεν μπορεί να απαιτείται από τον επιβάτη να παρουσιαστεί για πτήση στην οποία δεν πρόκειται να επιβιβαστεί.
22
Όπως προκύπτει από την απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ. (C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038, σκέψεις 47 επ.), επιβάτης έχει «επιβεβαιωμένη κράτηση», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 261/2004, όταν ο ταξιδιωτικός πράκτορας με τον οποίο συνδέεται συμβατικώς του παρέχει «άλλο στοιχείο», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού, το οποίο αποτελεί υπόσχεση για μεταφορά του με πτήση που καθορίζεται επακριβώς, με αναφορά του τόπου αναχώρησης και άφιξης, της ώρας αναχώρησης και άφιξης, καθώς και του αριθμού πτήσης, τούτο δε ακόμη και στην περίπτωση που ο ταξιδιωτικός πράκτορας δεν έχει λάβει επιβεβαίωση από τον οικείο αερομεταφορέα σχετικά με τις ώρες αναχώρησης και άφιξης της πτήσης. Ως εκ τούτου, σε περίπτωση που οι ταξιδιωτικοί πράκτορες παρέχουν ανακριβείς πληροφορίες στους επιβάτες στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους, τον σχετικό κίνδυνο πρέπει να τον αναλαμβάνει ο αερομεταφορέας. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, ωστόσο, αν η προσέγγιση αυτή, η οποία συνίσταται στη μετακύλιση της ευθύνης για τις ενέργειες του ταξιδιωτικού πράκτορα στον αερομεταφορέα, μπορεί να τύχει εφαρμογής όταν, όπως εν προκειμένω, ο εν λόγω ταξιδιωτικός πράκτορας, ο οποίος δεν υπόκειται στις οδηγίες του αερομεταφορέα, τροποποιεί κράτηση την οποία πραγματοποίησε ο ίδιος.
23
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Landesgericht Korneuburg (πρωτοδικείο Korneuburg) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν το άρθρο 7, παράγραφος 1, το άρθρο 4, παράγραφος 3, και το άρθρο 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού [261/2004] την έννοια ότι ο πραγματικός αερομεταφορέας υποχρεούται να αποζημιώσει επιβάτη οσάκις, στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού, επιβάτης έχει επιβεβαιωμένη κράτηση μέσω ταξιδιωτικού πράκτορα σε πτήση μετ’ επιστροφής· ο ταξιδιωτικός πράκτορας γνωστοποίησε στον επιβάτη, την παραμονή της προγραμματισμένης πτήσης (επιστροφής), ότι η προγραμματισμένη πτήση άλλαξε λόγω αλλαγής του αριθμού πτήσης, της ώρας πτήσης και του τελικού προορισμού· ως εκ τούτου, ο επιβάτης δεν εμφανίστηκε προς επιβίβαση για την πτήση για την οποία είχε γίνει αρχικά κράτηση υπό τους όρους του άρθρου 3, παράγραφος 2, του [εν λόγω] κανονισμού· ωστόσο, η πτήση για την οποία είχε γίνει αρχικά κράτηση πραγματοποιήθηκε όπως είχε προγραμματιστεί· ο δε αερομεταφορέας θα είχε μεταφέρει τον επιβάτη εάν αυτός είχε εμφανιστεί προς επιβίβαση υπό τους όρους του άρθρου 3, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού;»
Υπόθεση C‑705/23
24
Δύο επιβάτες αεροπορικών μεταφορών είχαν προβεί, μέσω ταξιδιωτικού πράκτορα, σε κράτηση οργανωμένου ταξιδιού για το χρονικό διάστημα από 18 Ιουλίου 2020 έως 30 Ιουλίου 2020. Το οργανωμένο ταξίδι περιλάμβανε τις πτήσεις μετάβασης και επιστροφής μεταξύ Ντίσελντορφ (Γερμανία) και Φουερτεβεντούρα (Ισπανία) οι οποίες επρόκειτο να εκτελεστούν από την εταιρία Condor.
25
Ο ταξιδιωτικός πράκτορας ενημέρωσε τους δύο επιβάτες για τη ματαίωση της πτήσης μετάβασης και για την τροποποίηση της κράτησής τους, καθώς η αναχώρησή τους θα πραγματοποιούνταν στις 20 Ιουλίου 2020. Βάσει της εν λόγω ενημέρωσης, οι επιβάτες δεν εμφανίστηκαν στον αερολιμένα στις 18 αλλά στις 20 Ιουλίου 2020. Υποστηρίζουν άλλωστε ότι ο ταξιδιωτικός πράκτορας τους είχε πληροφορήσει σχετικώς μόλις οκτώ ημέρες πριν από την ημερομηνία της πτήσης μετάβασης.
26
Η Condor αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο εκτίθενται κατά τα ανωτέρω τα πραγματικά περιστατικά και επισημαίνει ότι η αρχική πτήση της 18ης Ιουλίου 2020 όντως πραγματοποιήθηκε.
27
Οι δύο επιβάτες εκχώρησαν τις απαιτήσεις τους στη Flightright, εταιρία παροχής νομικής βοήθειας, η οποία άσκησε αγωγή ενώπιον του Amtsgericht Düsseldorf (ειρηνοδικείου Ντίσελντορφ, Γερμανία), ζητώντας την καταβολή αποζημίωσης συνολικού ύψους 800 ευρώ βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 3, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004, καθώς και του άρθρου 398 του Bürgerliches Gesetzbuch (αστικού κώδικα).
28
Η Flightright υποστηρίζει ότι οι ενέργειες του ταξιδιωτικού πράκτορα πρέπει να καταλογίζονται στον αερομεταφορέα και ότι ισοδυναμούν με πρόωρη άρνηση επιβίβασης εκ μέρους του αερομεταφορέα.
29
Η Condor προβάλλει, αντιθέτως, ότι δεν υπήρξε άρνηση επιβίβασης στην υπό κρίση υπόθεση, διότι όντως πραγματοποίησε την αρχική πτήση. Επιπλέον, ισχυρίζεται ότι η άρνηση επιβίβασης προϋποθέτει ενέργεια του ίδιου του αερομεταφορέα. Εν προκειμένω, όμως, η ενημέρωση περί τροποποίησης της ημερομηνίας της πτήσης μετάβασης έγινε από τον ταξιδιωτικό πράκτορα.
30
Δεδομένου ότι το Amtsgericht Düsseldorf (ειρηνοδικείο Ντίσελντορφ) απέρριψε την αξίωση της Flightright με απόφαση της 3ης Νοεμβρίου 2022, η εταιρία αυτή άσκησε έφεση ενώπιον του Landgericht Düsseldorf (πρωτοδικείου Ντίσελντορφ, Γερμανία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
31
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η υπό κρίση υπόθεση θέτει το καινοφανές ζήτημα κατά πόσον η πρόωρη άρνηση επιβίβασης την οποία διατυπώνει ο ταξιδιωτικός πράκτορας συνιστά «άρνηση επιβίβασης», κατά την έννοια του άρθρου 4 του κανονισμού 261/2004, υπό τη διευκρίνιση ότι, εν προκειμένω, δεν συντρέχει κανένας λόγος που να δικαιολογεί την άρνηση επιβίβασης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού. Επιπλέον, δεδομένου ότι η απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2023, LATAM Airlines Group (C‑238/22, EU:C:2023:815, σκέψεις 40 επ.), αποκλείει την αναλογική εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, σημεία i έως iii, του εν λόγω κανονισμού, σχετικά με τη ματαίωση πτήσης, στις περιπτώσεις άρνησης επιβίβασης, δεν είναι αναγκαίο να εξεταστεί αν οι δύο ενδιαφερόμενοι επιβάτες είχαν ενημερωθεί για την τροποποίηση της κράτησης πλέον των οκτώ ημερών πριν από την ημερομηνία της πτήσης.
32
Εξάλλου, το αιτούν δικαστήριο συνάγει από την απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ. (C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038), ότι, υπό τις περιστάσεις της διαφοράς της κύριας δίκης, οι δύο επιβάτες θεωρούνταν ότι είχαν «επιβεβαιωμένη κράτηση», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 261/2004.
33
Το δικαστήριο αυτό εκτιμά ότι η πρόωρη άρνηση επιβίβασης που γνωστοποιείται από τον ταξιδιωτικό πράκτορα, μέσω της ενημέρωσης για τροποποίηση της κράτησης ή για ματαίωσή της, μπορεί να συνιστά «άρνηση επιβίβασης», κατά την έννοια του άρθρου 4 του κανονισμού 261/2004. Υπέρ της εκτίμησης αυτής συνηγορεί το ότι, αντιθέτως προς τις αποδόσεις της εν λόγω διάταξης στη γαλλική και στην ισπανική γλώσσα, οι οποίες μνημονεύουν ρητώς τον αερομεταφορέα ως το πρόσωπο που αρνείται την επιβίβαση επιβατών, πολλές άλλες γλωσσικές αποδόσεις της ίδιας διάταξης, μεταξύ των οποίων η απόδοση στη δανική, γερμανική, αγγλική, ιταλική, ολλανδική, πορτογαλική και σουηδική γλώσσα, αφήνουν ανοιχτό το ζήτημα ποιος ευθύνεται για την άρνηση επιβίβασης.
34
Επιπλέον, για τον επιβάτη που δεν συμφωνεί με την τροποποίηση της κράτησής του, μια τέτοια τροποποίηση ισοδυναμεί με άρνηση επιβίβασης στην αρχικώς προγραμματισθείσα πτήση. Επομένως, η τροποποίηση της κράτησης θα πρέπει ενδεχομένως να περιλαμβάνεται στις γενεσιουργούς αιτίες που στοιχειοθετούν άρνηση επιβίβασης, προκειμένου να προστατεύεται ο επιβάτης πτήσης η οποία αποτελεί μέρος οργανωμένου ταξιδιού από τον κίνδυνο να στερηθεί την προστασία που του παρέχει ο κανονισμός 261/2004.
35
Τέλος, από την απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ. (C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038, σκέψεις 46 έως 51), προκύπτει ότι ο ταξιδιωτικός πράκτορας μπορεί να παράσχει «επιβεβαιωμένη κράτηση», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 261/2004, ακόμη και όταν ο αερομεταφορέας δεν έχει επιβεβαιώσει στον εν λόγω ταξιδιωτικό πράκτορα τις ώρες αναχώρησης και άφιξης της επίμαχης πτήσης και, επομένως, ακόμη και όταν δεν υπάρχει κράτηση «που να καλύπτει την κράτηση του επιβάτη». Πράγματι, σκοπός του ως άνω κανονισμού είναι να αναλαμβάνει ο αερομεταφορέας τον κίνδυνο, σε περίπτωση που οι ταξιδιωτικοί πράκτορες παράσχουν, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους, ανακριβείς πληροφορίες στους επιβάτες. Υπό το πρίσμα αυτό, ο επιβάτης δεν συμμετέχει στη σχέση μεταξύ του αερομεταφορέα και του ταξιδιωτικού πράκτορα και δεν απαιτείται από αυτόν να αποκτά σχετικές πληροφορίες.
36
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η ερμηνεία που έγινε δεκτή στην εν λόγω απόφαση μπορεί να εφαρμοστεί σε τροποποίηση της κράτησης του επιβάτη την οποία πραγματοποίησε ο ταξιδιωτικός πράκτορας λόγω «ματαίωσης της πτήσης».
37
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Landgericht Düsseldorf (πρωτοδικείο Ντίσελντορφ) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 4 του κανονισμού [261/2004] την έννοια ότι άρνηση επιβίβασης του επιβάτη από τον αερομεταφορέα η οποία λαμβάνει τη μορφή της πρόωρης άρνησης επιβίβασης υφίσταται και στην περίπτωση που ο ταξιδιωτικός πράκτορας ενημερώνει τον επιβάτη ότι η πτήση ακυρώθηκε μέσω ειδοποίησης για τροποποίηση της κράτησης, αλλά στην πραγματικότητα ουδόλως υπήρξε ματαίωση της πτήσης από τον αερομεταφορέα και αυτή εκτελέστηκε κανονικά;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
38
Με τα αντίστοιχα προδικαστικά ερωτήματά τους, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, τα αιτούντα δικαστήρια ζητούν κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού αυτού, έχει την έννοια ότι επιβάτης αεροπορικής μεταφοράς ο οποίος διέθετε, στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού, επιβεβαιωμένη κράτηση για πτήση μπορεί να ζητήσει από τον πραγματικό αερομεταφορέα την αποζημίωση που προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, σε περίπτωση που ο ταξιδιωτικός πράκτορας, χωρίς να έχει ενημερώσει προηγουμένως τον εν λόγω αερομεταφορέα, ειδοποίησε τον επιβάτη ότι η αρχικώς προγραμματισθείσα πτήση δεν θα πραγματοποιούνταν, μολονότι η πτήση αυτή εκτελέστηκε όπως είχε προγραμματιστεί.
39
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται πρώτον ότι, στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού, οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών μπορούν ελεύθερα να επιλέξουν να επικαλεστούν τον κανονισμό 261/2004. Πράγματι, η έννομη προστασία τους δεν μπορεί να διασφαλιστεί αποκλειστικά με την οδηγία 2015/2302 (πρβλ. απόφαση της 26ης Μαρτίου 2020, Primera Air Scandinavia, C‑215/18, EU:C:2020:235, σκέψη 35). Υπό το πρίσμα αυτό, το άρθρο 3, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι ο εν λόγω «κανονισμός δεν θίγει τα βάσει της οδηγίας [90/314, όπως αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2015/2302] δικαιώματα των επιβατών». Αντιστοίχως, το άρθρο 14, παράγραφος 5, της οδηγίας 2015/2302 ορίζει ρητώς ότι η αποζημίωση ή η μείωση της τιμής που χορηγείται δυνάμει της εν λόγω οδηγίας και η αποζημίωση ή η μείωση της τιμής που χορηγείται δυνάμει του κανονισμού 261/2004 συμψηφίζονται, προκειμένου να αποφευχθεί η υπέρ το δέον αποζημίωση.
40
Επομένως, από το άρθρο 3, παράγραφος 6, του ως άνω κανονισμού και από το άρθρο 14, παράγραφος 5, της οδηγίας 2015/2302 προκύπτει ότι τα αντίστοιχα πεδία εφαρμογής των δύο αυτών πράξεων του παράγωγου δικαίου ενδέχεται να αλληλεπικαλύπτονται. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι εν λόγω διατάξεις θέτουν ως όριο της συνδυαστικής επίκλησής τους τον αποκλεισμό της υπέρ το δέον αποζημίωσης των ζημιών που υπέστη ο επιβάτης.
41
Δεύτερον, από τις δύο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει σαφώς ότι οι δύο πτήσεις σε σχέση με τις οποίες ανέκυψαν οι διαφορές των κυρίων δικών πραγματοποιήθηκαν όπως είχε προγραμματιστεί. Εξ αυτού συνάγεται ότι καμία από τις δύο επίμαχες πτήσεις δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ματαιώθηκε, καθότι το άρθρο 2, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 261/2004 ορίζει τη «ματαίωση» ως «τη μη διενέργεια προηγουμένως προγραμματισθείσας πτήσης για την οποία υπήρχε τουλάχιστον μία κράτηση θέσεως». Επομένως, οι επίμαχες στις δύο υποθέσεις ειδοποιήσεις από τους ταξιδιωτικούς πράκτορες προς τους επιβάτες πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα της έννοιας της «άρνησης επιβίβασης», κατά το άρθρο 2, στοιχείο ιʹ, του ίδιου κανονισμού.
42
Κατόπιν της διευκρίνισης αυτής, πρέπει να καθοριστεί, αφενός, αν η έννοια της «άρνησης επιβίβασης» περιλαμβάνει την πρόωρη άρνηση επιβίβασης σε πτήση η οποία ωστόσο εκτελέστηκε και, αφετέρου, αν ο αερομεταφορέας μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος για τις εσφαλμένες πληροφορίες σχετικά με τη μετάθεση ή τη ματαίωση πτήσης που γνωστοποίησε στους επιβάτες ο ταξιδιωτικός πράκτορας.
43
Κατά πρώτον, από την απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2023, LATAM Airlines Group (C‑238/22, EU:C:2023:815, σκέψη 39), προκύπτει ότι το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 2, στοιχείο ιʹ, του εν λόγω κανονισμού, έχει την έννοια ότι ο πραγματικός αερομεταφορέας ο οποίος έχει ενημερώσει εκ των προτέρων επιβάτη ότι δεν θα του επιτρέψει την επιβίβαση, παρά τη θέληση του επιβάτη, σε πτήση για την οποία ο δεύτερος διαθέτει επιβεβαιωμένη κράτηση υποχρεούται να αποζημιώσει τον εν λόγω επιβάτη ακόμη και σε περίπτωση κατά την οποία εκείνος δεν εμφανίσθηκε προς επιβίβαση υπό τους όρους του άρθρου 3, παράγραφος 2, του κανονισμού.
44
Το δε γεγονός ότι η σχετική με την άρνηση επιβίβασης πληροφορία γνωστοποιήθηκε εκ των προτέρων στον επιβάτη όχι από τον πραγματικό αερομεταφορέα, αλλά από τον ταξιδιωτικό πράκτορα, δεν μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική ερμηνεία των διατάξεων αυτών.
45
Κατά δεύτερον, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ο πραγματικός αερομεταφορέας μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος για τις εσφαλμένες πληροφορίες σχετικά με τη μετάθεση ή ματαίωση πτήσης τις οποίες γνωστοποίησε στους επιβάτες ο ταξιδιωτικός πράκτορας.
46
Πράγματι, κατ’ αρχάς, πλείονες διατάξεις του κανονισμού 261/2004 δεν διακρίνουν, για τους σκοπούς της εφαρμογής τους, μεταξύ του πραγματικού αερομεταφορέα και του ταξιδιωτικού πράκτορα. Τούτο ισχύει ιδίως για το άρθρο 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού αυτού, το οποίο ορίζει την έννοια της «κράτησης» ως την «κατοχή από τον επιβάτη εισιτηρίου, ή άλλου στοιχείου, το οποίο αποδεικνύει ότι η κράτηση έχει γίνει δεκτή και καταγραφεί από τον αερομεταφορέα ή τον ταξιδιωτικό πράκτορα». Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού, το οποίο προβλέπει ότι η ώρα κατά την οποία ο επιβάτης πρέπει να παρουσιαστεί στον έλεγχο εισιτηρίων μπορεί να γνωστοποιείται από τον αερομεταφορέα, τον ταξιδιωτικό πράκτορα ή τον εξουσιοδοτημένο πράκτορά του. Αντίστοιχη είναι επίσης η περίπτωση του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού, κατά το οποίο ο επιβάτης μπορεί να μεταφερθεί σε άλλη πτήση τόσο από τον αερομεταφορέα όσο και από τον ταξιδιωτικό πράκτορα (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ., C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038, σκέψη 47).
47
Επομένως, από την ως άνω απόφαση προκύπτει ότι, στο πλαίσιο του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, του κανονισμού 261/2004, οι επιβάτες αεροπορικών μεταφορών μπορούν να βασίζονται αδιακρίτως στις πληροφορίες που παρέχει ο πραγματικός αερομεταφορέας ή ο ταξιδιωτικός πράκτορας σχετικά με την ώρα επιβίβασης ή τη μεταφορά της κράτησής τους σε άλλη πτήση.
48
Εν συνεχεία, η ερμηνεία αυτή συμβάλλει στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των επιβατών αεροπορικών μεταφορών, όπως εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού 261/2004. Υπό το πρίσμα αυτό, σκοπός του εν λόγω κανονισμού είναι να αναλαμβάνει ο αερομεταφορέας τον κίνδυνο παροχής από τους ταξιδιωτικούς πράκτορες, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους, ανακριβών πληροφοριών στους επιβάτες. Πράγματι, δεδομένου ότι ο επιβάτης δεν συμμετέχει στη σχέση μεταξύ του αερομεταφορέα και του ταξιδιωτικού πράκτορα, δεν είναι δυνατόν να απαιτείται από αυτόν να αποκτά σχετικές πληροφορίες (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ., C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038, σκέψεις 48 και 49).
49
Εν πάση περιπτώσει, υπενθυμίζεται ότι, σε περίπτωση που ο πραγματικός αερομεταφορέας υποχρεωθεί να καταβάλει αποζημίωση στους επιβάτες βάσει του κανονισμού 261/2004 λόγω της συμπεριφοράς του ταξιδιωτικού πράκτορα, ο αερομεταφορέας αυτός μπορεί να έχει τη δυνατότητα να αξιώσει αποκατάσταση της προκληθείσας ζημίας από τον ταξιδιωτικό πράκτορα σύμφωνα με το άρθρο 13 του κανονισμού. Ως εκ τούτου, η ως άνω αποζημίωση μπορεί να μετριάσει ή ακόμη και να άρει την οικονομική επιβάρυνση που συνεπάγεται η εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής για τον εν λόγω μεταφορέα (πρβλ. αποφάσεις της 10ης Ιανουαρίου 2006, IATA και ELFAA, C‑344/04, EU:C:2006:10, σκέψη 90, της 19ης Νοεμβρίου 2009, Sturgeon κ.λπ., C‑402/07 και C‑432/07, EU:C:2009:716, σκέψη 68, και της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ., C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038, σκέψη 61).
50
Επιπλέον, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα που προέβαλε η E και το οποίο αντλείται από την αναλογική εφαρμογή της απόφασης της 4ης Ιουλίου 2018, Wirth κ.λπ. (C‑532/17, EU:C:2018:527). Η E υποστηρίζει συναφώς ότι, όπως και ο εκναυλωτής στην περίπτωση σύμβασης ναύλωσης αεροσκάφους με πλήρωμα («wet-lease»), μια εταιρία ναυλωμένων πτήσεων (τσάρτερ), όπως η ίδια, δεν έχει καμία εξουσία λήψης επιχειρησιακών αποφάσεων ως προς το αν, πότε και με ποιους επιβάτες θα πραγματοποιηθεί η πτήση.
51
Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί ότι, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, αερομεταφορέας ο οποίος έχει δημιουργήσει προσφορά αεροπορικής μεταφοράς που αντιστοιχεί σε εκείνη την οποία παρουσιάζει ο ταξιδιωτικός πράκτορας στο πλαίσιο της σχέσης του με τον επιβάτη, ακόμη και αν ενδέχεται να γίνουν αλλαγές σε σχέση με την προσφορά αυτή, πρέπει να θεωρηθεί ότι «σκοπεύει να πραγματοποιήσει πτήση», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004, και, ως εκ τούτου, μπορεί να χαρακτηριστεί ως «πραγματικός αερομεταφορέας», κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης [πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ., C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038, σκέψεις 59 και 62, καθώς και διάταξη της 10ης Μαρτίου 2023, Eurowings (Ανύπαρκτη πτήση), C‑607/22, EU:C:2023:201, σκέψη 21].
52
Επιπλέον, με την επιχειρηματολογία της, η Ε υποστηρίζει στην ουσία ότι ο αερομεταφορέας στον οποίο απευθύνθηκε ο ταξιδιωτικός πράκτορας δεν έχει την ιδιότητα του «πραγματικού αερομεταφορέα», κατά το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004. Πλην όμως, το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού αυτού ορίζει τον «ταξιδιωτικό πράκτορα» ως τον διοργανωτή, κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 8, της οδηγίας 2015/2302, «εξαιρουμένων των αερομεταφορέων». Επομένως, η υιοθέτηση της συλλογιστικής της Ε θα κατέληγε στο παράδοξο αποτέλεσμα να μην εκτελείται μια ναυλωμένη πτήση από πραγματικό αερομεταφορέα, δεδομένου ότι η ιδιότητα αυτή δεν αναγνωρίζεται ούτε στην εταιρία ναυλωμένων πτήσεων ούτε στον ταξιδιωτικό πράκτορα.
53
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, στοιχείο ιʹ, του ίδιου κανονισμού, έχει την έννοια ότι επιβάτης αεροπορικής μεταφοράς ο οποίος διέθετε, στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού, επιβεβαιωμένη κράτηση για πτήση μπορεί να ζητήσει από τον πραγματικό αερομεταφορέα την αποζημίωση που προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, σε περίπτωση που ο ταξιδιωτικός πράκτορας, χωρίς να έχει ενημερώσει προηγουμένως τον εν λόγω αερομεταφορέα, ειδοποίησε τον επιβάτη ότι η αρχικώς προγραμματισθείσα πτήση δεν θα πραγματοποιούνταν, μολονότι η πτήση αυτή εκτελέστηκε όπως είχε προγραμματιστεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
54
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κύριων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον των αιτούντων δικαστηρίων, σ’ αυτά εναπόκειται να αποφανθούν επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού 261/2004,
έχει την έννοια ότι:
επιβάτης αεροπορικής μεταφοράς ο οποίος διέθετε, στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού, επιβεβαιωμένη κράτηση για πτήση μπορεί να ζητήσει από τον πραγματικό αερομεταφορέα την αποζημίωση που προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, σε περίπτωση που ο ταξιδιωτικός πράκτορας, χωρίς να έχει ενημερώσει προηγουμένως τον εν λόγω αερομεταφορέα, ειδοποίησε τον επιβάτη ότι η αρχικώς προγραμματισθείσα πτήση δεν θα πραγματοποιούνταν, μολονότι η πτήση αυτή εκτελέστηκε όπως είχε προγραμματιστεί.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.