62024CJ0279_RES
Υπόθεση C‑279/24
AY
κατά
Liechtensteinische Landesbank (Österreich) AG
(αίτηση του Oberster Gerichtshof για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 4ης Δεκεμβρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΚ) 593/2008 – Άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2 – Επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου – Άρθρο 6 – Πεδίο εφαρμογής – Σύμβαση συναφθείσα μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή που κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος – Κατεύθυνση της δραστηριότητας του επαγγελματία, μετά τη σύναψη της σύμβασης που περιέχει ρήτρα επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου, προς το κράτος μέλος της συνήθους διαμονής του καταναλωτή»
Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές – Σύμβαση για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές – Κανονισμός 593/2008 – Συμβάσεις καταναλωτών – Πεδίο εφαρμογής – Σύμβαση συναφθείσα μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή που κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος – Κατεύθυνση της δραστηριότητας του επαγγελματία, μετά τη σύναψη της σύμβασης που περιέχει ρήτρα επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου, προς το κράτος μέλος της συνήθους διαμονής του καταναλωτή – Δεν εμπίπτει
(Κανονισμός 593/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 6, 11, 16 και 23 και άρθρα 3 και 6)
(βλ. σκέψεις 24-42 και διατακτ.)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, αποφαινόμενο επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία), παρέχει, υπό το πρίσμα του κανονισμού Ρώμη I (
1
), διευκρινίσεις σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε σύμβαση συναφθείσα μεταξύ καταναλωτή που κατοικεί σε ένα κράτος μέλος και τράπεζας εγκατεστημένης σε άλλο κράτος μέλος.
Το 2013 ο AY, καταναλωτής που κατοικεί στην Ιταλία, συνήψε με την αυστριακή τράπεζα Liechtensteinische Landesbank (Österreich) AG (στο εξής: τράπεζα) σύμβαση με την οποία άνοιξε τραπεζικό λογαριασμό όψεως καθώς και λογαριασμό χαρτοφυλακίου τίτλων.
Σύμφωνα με τους «Γενικούς όρους τραπεζικών συναλλαγών» της τράπεζας των οποίων ο AY έλαβε γνώση, το αυστριακό δίκαιο διέπει όλες τις έννομες σχέσεις μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Επιπλέον, τόσο κατά την υπογραφή της σύμβασης όσο και κατά τις μεταγενέστερες ενημερώσεις του προφίλ πελάτη του, ο AY επέλεγε «συναλλαγές χωρίς παροχή συμβουλών».
Το 2016 ο AY έλαβε μέρος σε εκδήλωση που διοργάνωσε ιταλική επιχείρηση επενδύσεων στην Πάδοβα (Ιταλία) (στο εξής: εκδήλωση της Πάδοβας), κατά τη διάρκεια της οποίας ο διαχειριστής της επιχείρησης αυτής παρουσίασε ένα επενδυτικό κεφάλαιο του οποίου το χαρτοφυλάκιο περιελάμβανε διαπραγματεύσιμες ομολογίες (exchange traded notes, στο εξής: ETN). Στην εκδήλωση συμμετείχε επίσης υπάλληλος της τράπεζας, προκειμένου να την παρουσιάσει στους παρόντες επενδυτές.
Λίγο χρόνο μετά την εκδήλωση της Πάδοβας, ο AY αγόρασε, με δική του πρωτοβουλία, επιπλέον ETN μέσω της τράπεζας, καθώς και μερίδια του επενδυτικού κεφαλαίου που είχε παρουσιαστεί κατά την εκδήλωση.
Εκτιμώντας ότι υπέστη οικονομική ζημία λόγω των αγορών αυτών, ο AY άσκησε αγωγή ζητώντας αποζημίωση λόγω παραβάσεων των υποχρεώσεων της τράπεζας για ενημέρωση και για παροχή συμβουλών. Υποστηρίζει ότι η τράπεζα με την παρουσία της στην εκδήλωση της Πάδοβας κατηύθυνε τη δραστηριότητά της προς την ιταλική αγορά και ότι, ως εκ τούτου, εφαρμοστέο είναι το ιταλικό δίκαιο, το οποίο, κατά την άποψή του, είναι ευνοϊκότερο για τον ίδιο σε σχέση με το αυστριακό δίκαιο. Δεδομένου ότι τα δικαστήρια των κατώτερων βαθμών απέρριψαν την αγωγή του, ο AY άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, το οποίο υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο στη διαφορά της κύριας δίκης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει τον γενικό κανόνα του άρθρου 3 του κανονισμού Ρώμη Ι κατά τον οποίο η σύμβαση διέπεται από το δίκαιο που επέλεξαν τα συμβαλλόμενα μέρη. Επιπλέον, το άρθρο 6 του κανονισμού Ρώμη Ι, το οποίο φέρει τον τίτλο «Συμβάσεις καταναλωτών», προβλέπει, στην παράγραφο 1, ότι η σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ καταναλωτή και επαγγελματία διέπεται από το δίκαιο της χώρας όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις της εν λόγω διάταξης, ήτοι, αφενός, ο επαγγελματίας να ασκεί την επαγγελματική του δραστηριότητα στη χώρα όπου ο καταναλωτής έχει τη συνήθη διαμονή του ή, με οποιοδήποτε μέσο, να κατευθύνει τη δραστηριότητά του προς τη χώρα αυτή ή προς διάφορες χώρες, μεταξύ των οποίων και η συγκεκριμένη χώρα, και, αφετέρου, η σύμβαση να εμπίπτει στο πλαίσιο της εν λόγω δραστηριότητας.
Η σύμβαση διέπεται από το δίκαιο που επέλεξαν τα συμβαλλόμενα μέρη μόνο στην περίπτωση που δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, των οποίων η συνδρομή πρέπει να εξετάζεται με σημείο αναφοράς την ημερομηνία σύναψης της σύμβασης (
2
).
Εν προκειμένω, κατά την ημερομηνία σύναψης της επίμαχης σύμβασης, η τράπεζα δεν ασκούσε την επαγγελματική δραστηριότητά της στη χώρα στην οποία ο καταναλωτής είχε τη συνήθη διαμονή του ούτε κατηύθυνε τη δραστηριότητά της προς τη χώρα αυτή και, επομένως, δεν συνέτρεχαν οι εν λόγω προϋποθέσεις.
Εντούτοις, η τράπεζα κατηύθυνε αργότερα την επαγγελματική δραστηριότητά της στη χώρα στην οποία ο καταναλωτής είχε τη συνήθη διαμονή του και, επομένως, η προϋπόθεση αυτή συνέτρεξε μετά την υπογραφή της σύμβασης που συνήψαν ο εν λόγω καταναλωτής και η τράπεζα.
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο προβαίνει σε γραμματική, συστηματική και τελολογική ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού Ρώμη Ι.
Όσον αφορά τη γραμματική ερμηνεία, το γράμμα της διάταξης αυτής δεν προβλέπει ρητώς τη δυνατότητα μεταβολής του εφαρμοστέου δικαίου σε καταναλωτική σύμβαση όταν οι προϋποθέσεις της εν λόγω διάταξης δεν πληρούνταν κατά τη σύναψη της σύμβασης, αλλά συνέτρεξαν εκ των υστέρων κατά τη διάρκεια της συναλλακτικής σχέσης.
Όσον αφορά τη συστηματική και τελολογική ερμηνεία, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι ο κανονισμός Ρώμη Ι αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην κατοχύρωση της ασφάλειας δικαίου στον ευρωπαϊκό χώρο δικαιοσύνης, μέσω κανόνων σύγκρουσης νόμων που παρουσιάζουν υψηλό βαθμό προβλεψιμότητας.
Δεύτερον, η παράγραφος 2 του άρθρου 3 του κανονισμού Ρώμη I διευκρινίζει ότι μεταβολή του εφαρμοστέου δικαίου σε μια σύμβαση, όπως αυτό καθορίστηκε με συμφωνία των μερών κατά τη σύναψή της, μπορεί να γίνει μόνο με συμφωνία των μερών, των οποίων άλλωστε η ελευθερία να επιλέγουν το εφαρμοστέο δίκαιο πρέπει να αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους του συστήματος των κανόνων σύγκρουσης νόμων όσον αφορά τις συμβατικές ενοχές. Για να διασφαλισθεί πλήρως η αποτελεσματικότητα της αρχής της αυτονομίας της βουλήσεως των συμβαλλομένων μερών, πρέπει να γίνεται σεβαστή η επιλογή στην οποία ελεύθερα προέβησαν τα συμβαλλόμενα μέρη ως προς το εφαρμοστέο δίκαιο στο πλαίσιο της συμβατικής σχέσης τους.
Τρίτον, είναι ενδεδειγμένη η προστασία των συμβαλλομένων μερών που θεωρούνται ασθενέστερα μέσω κανόνων σύγκρουσης νόμων, οι οποίοι, σε σύγκριση με τους γενικούς κανόνες, είναι ευνοϊκότεροι για τα συμφέροντά τους. Εντούτοις, ερμηνεία βάσει της οποίας θα ήταν δυνατή παρέκκλιση από τους κανόνες συγκρούσεως νόμων που προβλέπει ο κανονισμός Ρώμη I για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου στις συμβάσεις καταναλωτών, με την αιτιολογία ότι ένα άλλο δίκαιο θα ήταν ευνοϊκότερο για τον καταναλωτή, θα έθιγε κατ’ ανάγκην σε σημαντικό βαθμό τη γενική απαίτηση προβλεψιμότητας του εφαρμοστέου δικαίου και, ως εκ τούτου, την αρχή της ασφάλειας δικαίου στις συμβατικές σχέσεις στις οποίες εμπλέκονται καταναλωτές.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, η δυνατότητα μεταβολής του εφαρμοστέου δικαίου σε καταναλωτική σύμβαση στην περίπτωση που οι προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού Ρώμη Ι δεν συνέτρεχαν κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, αλλά συνέτρεξαν μεταγενέστερα κατά τη διάρκεια της συναλλακτικής σχέσης, αποκλείεται από το γράμμα, την οικονομία και τους σκοπούς της διάταξης, που επιρρωννύουν την ερμηνεία αυτή. Επιπλέον, μια τέτοια μεταβολή του εφαρμοστέου δικαίου θα έθιγε την επιλογή στην οποία προέβησαν τα συμβαλλόμενα μέρη σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού Ρώμη Ι.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΚ) 593/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 2008, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (Ρώμη Ι) (ΕΕ 2008, L 177, σ. 6) (στο εξής: κανονισμός Ρώμη Ι).
(
2
)	Άρθρα 3 και 6, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και βʹ, και παράγραφος 3, του κανονισμού Ρώμη Ι.