62024CJ0116
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is‑Sitt Awla)
20 ta’ Marzu 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika agrikola komuni – Finanzjament mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) – Programm nazzjonali għall-iżvilupp rurali 2007‑2013 – Miżura għall-iżvilupp rurali – Pagamenti għall-benesseri tal-annimali – Żbalji ta’ kalkolu – Tnaqqis ta’ dawn il-pagamenti mill-awtoritajiet nazzjonali mingħajr ma jistennew deċiżjoni definittiva mill-Kummissjoni Ewropea – Impatt tal-iskadenza tat-terminu mogħti sabiex temenda dan il-programm u d-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li japprovaw jew jemendaw l-imsemmi programm – Assenza ta’ kontradizzjoni bejn sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea – Responsabbiltà tal-Istat Membru kkonċernat għal ksur tad-dritt tal-Unjoni”
Fil-Kawża C‑116/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Curtea de Apel Piteşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Piteşti, ir-Rumanija), permezz ta’ deċiżjoni tat‑28 ta’ Novembru 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ Frar 2024, fil-proċedura
Porcellino Grasso SRL
vs
Ministerul Agriculturii şi Dezvoltării Rurale,
Agenţia pentru Finanţarea Investiţiilor Rurale,
Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură,
Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură – Centrul Judeţean Vâlcea,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is‑Sitt Awla),
komposta minn A. Kumin (Relatur), President ta’ Awla, F. Biltgen, President tal-Ewwel Awla, u I. Ziemele, Imħallef,
Avukat Ġenerali: D. Spielmann,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li rat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Porcellino Grasso SRL, minn C. S. Strătulă u O. Strătulă, avocaţi,
–
għall-Ministerul Agriculturii şi Dezvoltării Rurale, minn F. I. Barbu u A. Popescu, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Rumen, minn R. Antonie, E. Gane u A. Rotăreanu, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn L. Radu Bouyon u M. Salyková, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 288, 291 u 297 TFUE, tal-prinċipju tad-dritt tal-Unjoni li bis-saħħa tiegħu deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea tipproduċi effetti legali sal-annullament tagħha, tal-Artikoli 18 u 19 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 tal‑20 ta’ Settembru 2005 dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) (ĠU 2010, L 286M, p. 26, rettifika fil-ĠU 2012, L 206, p. 23), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 74/2009 tad‑19 ta’ Jannar 2009 (ĠU 2009, L 30, p. 100) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 1698/2005”), kif ukoll tal-Artikolu 9(3) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1974/2006 tal‑15 ta’ Diċembru 2006 li jistabbilixxi regoli ddettaljati għall-applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 dwar l-appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) (ĠU 2008, L 322M, p. 305), kif emendat bir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 335/2013 tat‑12 ta’ April 2013 (ĠU 2013, L 105, p. 1, rettifika fil-ĠU 2013, L 195, p. 30) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 1974/2006”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Porcellino Grasso SRL u l-Ministerul Agriculturii şi Dezvoltării Rurale (il-Ministeru għall-Agrikoltura u għall-Iżvilupp Rurali, ir-Rumanija), l-Agenţia pentru Finanţarea Investiţiilor Rurale (l-Aġenzija għall-Finanzjament tal-Investimenti Rurali, ir-Rumanija), l-Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură (l-Aġenzija għall-Pagamenti u għall-Interventi fl-Agrikoltura, ir-Rumanija) u l-Agenţia de Plăţi şi Intervenţie în Agricultură – Centrul Judeţean Vâlcea (l-Aġenzija għall-Pagamenti u għal-Interventi fl-Agrikoltura – iċ-Ċentru Dipartimentali ta’ Vâlcea, ir-Rumanija) (iktar ’il quddiem “APIA Vâlcea”) dwar tnaqqis fil-pagamenti għall-benesseri tal-annimali.
Il-kuntest ġuridiku
Ir-Regolament Nru 1698/2005
3
L-Artikolu 18 tar-Regolament Nru 1698/2005, intitolat “Tħejjija u approvazzjoni”, kien jiddisponi:
“1.   Il-programmi għall-iżvilupp rurali għandhom jiġu stabbiliti minn Stat Membru b’kooperazzjoni mill-qrib mal-imsieħba msemmija fl-Artikolu 6.
2.   L-Istati Membri għandhom jippreżentaw lill-Kummissjoni proposta għal kull programm għall-iżvilupp rurali, li jkun fiha l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 16.
3.   Il-Kummissjoni għandha tivvaluta l-programmi proposti abbażi tal-konsistenza tagħhom mal-linji gwida strateġiċi tal-Komunità, mal-pjan strateġiku nazzjonali u ma’ dan ir-Regolament.
Fejn il-Kummissjoni tqis li programm għall-iżvilupp rurali mhuwiex konsistenti mal-linji gwida strateġiċi tal-Komunità, mal-pjan strateġiku nazzjonali jew ma’ dan ir-Regolament, għandha titlob lill-Istat Membru biex jirrevedi l-programm propost kif meħtieġ.
4.   Kull programm għall-iżvilupp rurali għandu jiġi approvat f’konformità mal-proċedura msemmija fl-Artikolu 90(2).”
4
L-Artikolu 19 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Reviżjoni”, kien jipprevedi:
“1.   Il-programmi għall-iżvilupp rurali għandhom jiġu eżaminati mill-ġdid u, jekk meħtieġ, adattati għall-bqija tal-perijodu mill-Istat Membru wara l-approvazzjoni tal-kumitat ta’ monitoraġġ. Ir-reviżjonijiet għandhom jieħdu kont tal-eżitu tal-evalwazzjonijiet u tar-rapporti tal-Kummissjoni, b’mod partikolari bil-ħsieb li jissaħħaħ jew jiġi adattat il-mod kif jitqiesu l-prijoritajiet tal-Komunità.
2.   Il-Kummissjoni għandha tadotta deċiżjoni dwar talbiet għar-reviżjoni tal-programmi għall-iżvilupp rurali wara li Stat Membru jippreżenta talba bħal din f’konformità mal-proċedura msemmija fl-Artikolu 90(2). It-tibdil li jeħtieġ approvazzjoni permezz ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni għandu jiġi definit f’konformità mal-proċedura msemmija fl-Artikolu 90(2).”
5
L-Artikolu 40 tal-imsemmi regolament intitolat “Pagamenti għat-trattament xieraq tal-annimali”, kien jipprovdi:
“1.   Il-pagamenti għat-trattament xieraq tal-annimali previsti fl-Artikolu 36(a)(v) għandhom jingħataw lill-bdiewa li jieħdu impenji għat-trattament xieraq tal-annimali fuq bażi volontarja.
2.   Il-pagamenti għat-trattament xieraq tal-annimali jkopru biss dawk l-impenji li jmorru lil hinn mill-istandards obbligatorji rilevanti stabbiliti skont l-Artikolu 4 u l-Anness III tar-Regolament [tal-Kunsill] (KE) Nru 1782/2003 [tad‑29 ta’ Settembru 2003 li jistabbilixxi regoli komuni għal skemi diretti ta’ appoġġ fi ħdan il-politika agrikola komuni u li jistabbilixxi ċerti skemi ta’ appoġġ għall-bdiewa u li jemenda r-Regolamenti (KEE) Nru 2019/93, (KE) Nru 1452/2001, (KE) Nru 1453/2001, (KE) Nru 1454/2001, (KE) Nru 1868/94, (KE) Nru 1251/1999, (KE) Nru 1254/1999, (KE) Nru 1673/2000, (KE) Nru 2358/71 u (KE) Nru 2529/2001 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 40, p. 269)] u rekwiżiti obbligatorji rilevanti oħra stabbiliti mil-leġislazzjoni nazzjonali u identifikati fil-programm.
Dawn l-impenji għandhom jittieħdu bħala regola ġenerali għal perijodu ta’ bejn ħames u seba’ snin. Fejn meħtieġ u ġustifikat, perijodu itwal għandu jiġi determinat f’konformità mal-proċedura msemmija fl-Artikolu 90(2) għal tipi partikolari ta’ impenji.
3.   Il-pagamenti għandhom jingħataw kull sena u għandhom ikopru l-ispejjeż addizzjonali u d-dħul mitluf li jirriżulta mill-impenn magħmul. Fejn meħtieġ, dawn jistgħu jkopru ukoll l-ispiża tat-transazzjoni.
L-appoġġ għandu jkunu limitat għall-ammont massimu stabbilit fl-Anness I.”
Ir‑Regolament Nru 1974/2006
6
L-Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 1974/2006 kien jiddisponi:
“Il-bidliet fil-programmi għall-iżvilupp rurali għandhom jaqgħu taħt il-kategoriji li ġejjin:
(a)
reviżjonijiet kif imsemmija fl-Artikolu 19(1) tar-Regolament [Nru 1698/2005];
(b)
reviżjonijiet li joriġinaw minn proċeduri ta’ koordinazzjoni għall-użu tar-riżorsi finanzjarji kif imsemmija fl-Artikolu 77(3) tar-Regolament [Nru 1698/2005];
(ba)
bidliet fil-pjan ta’ finanzjament relatati mal-implimentazzjoni tal-Artikolu 70(4b) tar-Regolament [Nru 1698/2005];
(c)
bidliet oħra li mhumiex koperti mill-punti (a), (b) u (ba) ta’ dan il-paragrafu.”
7
Skont l-Artikolu 9(1) sa (3) ta’ dan ir-regolament:
“1.   It-tibdiliet fil-programmi mill-Istati Membri kif imsemmija fl-Artikolu 6(1)(c) jistgħu jinvolvu tibdiliet fit-tqassim finanzjarju skont il-miżura fi ħdan assi kif ukoll tibdiliet mhux finanzjarji li jikkonċernaw l-introduzzjoni ta’ miżuri u tipi ta’ operazzjonijiet ġodda, l-irtirar ta’ miżuri u tipi ta’ operazzjonijiet eżistenzi, it-tibdiliet relatati mal-eċċezzjoni msemmija fl-Artikolu 5(6) tar-Regolament [Nru 1698/2005] jew informazzjoni dwar u deskrizzjoni ta’ miżuri eżistenti fil-programm.
2.   L-Istati Membri jkunu wkoll awtorizzati sabiex jagħmlu bidliet kif imsemmija fl-Artikolu 6(1)(c) billi jitrasferixxu fi żmien sena kalendarja minn u għal kwalunkwe assi sa 3 % tat-total tal-kontribuzzjoni tal-FAEŻR għall-programm għall-perjodu kollu ta’ programmazzjoni.
3.   Il-bidliet tal-programm imsemmija fil-paragrafi 1 u 2 jistgħu jkunu magħmula sa mhux aktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 2015, sakemm l-Istati Membri jinnotifaw bidliet bħal dawn sa mhux aktar tard mill‑31 ta’ Awwissu 2015.”
Ir-Regolament (UE) Nru 1306/2013
8
Intitolat “Infiq tal-FAEŻR”, l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ Diċembru 2013 dwar il-finanzjament, il-ġestjoni u l-monitoraġġ tal-politika agrikola komuni u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 352/78, (KE) Nru 165/94, (KE) Nru 2799/98, (KE) Nru 814/2000, (KE) Nru 1290/2005 u (KE) Nru 485/2008 (ĠU 2013, L 347, p. 549 rettifiki fil-ĠU 2016, L 130, p. 6 u fil-ĠU 2017, L 327, p. 83), jistabbilixxi:
“Il-FAEŻR għandu jiġi implimentat b’ġestjoni komuni bejn l-Istati Membri u l-Unjoni [Ewropea]. Huwa għandu jiffinanzja l-kontribuzzjoni finanzjarja tal-Unjoni għal programmi ta’ żvilupp rurali implimentati skont il-liġi tal-Unjoni dwar għajnuna għal żvilupp rurali.”
9
L-Artikolu 52 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Approvazzjoni tal-konformità”, jiddisponi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Meta ssib li l-infiq kif indikat fl-Artikolu 4(1) u fl-Artikolu 5 ma jkunx sar f’konformità mal-liġi tal-Unjoni u, fir-rigward tal-FAEŻR, ma jkunx sar f’konformità mal-liġi applikabbli tal-Unjoni u nazzjonali msemmija fl-Artikolu 85 tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013 [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 (ĠU 2013, L 347, p. 320, rettifiki fil-ĠU 2016, L 200, p. 140, fil-ĠU 2019, L 66, p. 6, u fil-ĠU 2022, L 146, p. 155)], il-Kummissjoni għandha tadotta atti ta’ implimentazzjoni li jistipulaw l-ammonti li għandhom jiġu esklużi mill-finanzjament mill-Unjoni. […]”
10
L-Artikolu 58 tar-Regolament Nru 1306/2013, intitolat “Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni”, jippreċiża, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jadottaw, fil-qafas tal-[Politika Agrikola Komuni (PAK)], id-dispożizzjonijiet leġislattivi, regolatorji u amministrattivi kollha u jieħdu kwalunkwe miżura oħra meħtieġa biex jiżguraw protezzjoni effikaċi tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, partikolarment biex:
(a)
jivverifikaw il-legalità u r-regolarità ta’ operazzjonijiet iffinanzjati mill-[Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija (FAEG) u mill-FAEŻR];
(b)
jiżguraw prevenzjoni effikaċi kontra l-frodi, l-aktar f’oqsma b’livell ogħla ta’ riskju, u li sservi ta’ deterrent, waqt li jqisu l-ispejjeż u l-benefiċċji kif ukoll il-proporzjonalità tal-miżuri;
(c)
ma jħallux li jseħħu, jikxfu u jikkoreġu irregolaritajiet u frodi;
(d)
jimponu pieni li jkunu effikaċi, dissważivi u proporzjonati skont il-liġi tal-Unjoni, jew, fin-nuqqas ta’ din, skont id-dritt nazzjonali, u jressqu l-proċedimenti legali għal dak il-għan, kif meħtieġ;
(e)
jirkupraw pagamenti mhux dovuti flimkien mal-imgħaxijiet, u jressqu proċediment legali għal dak il-għan, kif meħtieġ.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
11
Wara l-adozzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2008) 3831 tas‑16 ta’ Lulju 2008 li tapprova l-programm għall-iżvilupp rurali għar-Rumanija għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2007‑2013, dan l-Istat Membru adotta dispożizzjonijiet favur it-titjib tal-benesseri tal-annimali. Fuq talba tal-imsemmi Stat Membru, il-Kummissjoni, permezz tad-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tagħha C(2012) 3529 tal‑25 ta’ Mejju 2012, inkludiet fil-programm nazzjonali għall-iżvilupp rurali 2007‑2013 (iktar ’il quddiem il-“PNŻR 2007‑2013”) miżura ta’ għajnuna fil-forma ta’ pagamenti intiżi sabiex jikkumpensaw it-telf ta’ dħul kif ukoll l-ispejjeż addizzjonali sostnuti mill-bdiewa li volontarjament assumew l-implimentazzjoni ta’ standards intiżi għat-titjib tal-benesseri tal-annimali (iktar ’il quddiem il-“miżura 215”). Fir-rigward tal-ħnieżer għat-tismin, huwa previst, b’applikazzjoni ta’ din il-miżura, pagament annwali ta’ EUR 4.90 għal kull “unità grossa ta’ bhejjem” (iktar ’il quddiem “UGB”) bħala għajnuna għat-titjib tal-benesseri tal-annimali matul it-trasport (iktar ’il quddiem l-“għajnuna għat-titjib tat-trasport”), u pagament annwali ta’ EUR 16.80/UGB bħala għajnuna għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi ta’ 30 % meta mqabbel mal-livell minimu obbligatorju (iktar ’il quddiem l-“għajnuna għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi”).
12
Fit‑13 ta’ Awwissu 2012, Porcellino Grasso talbet lill-APIA Vâlcea l-benefiċċju ta’ diversi għajnuniet mhux rimborsabbli fosthom dik għat-titjib tat-trasport u għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi, inkambju għall-impenn tagħha li tosserva fl-azjendi tagħha, għal mill-inqas ħames snin, miżuri favur il-benesseri tal-ħnieżer għat-tismin.
13
Fl‑14 ta’ Awwissu 2015, hija ressqet quddiem l-APIA Vâlcea talba għall-pagament ta’ din l-għajnuna għall-perijodu bejn is‑16 ta’ Lulju 2015 u l‑15 ta’ Lulju 2016, li jikkorrispondi għar-raba’ sena tal-impenn tagħha.
14
Fit‑8 ta’ Marzu 2016, l-APIA Vâlcea indikat lil Porcellino Grasso li, wara missjoni ta’ verifika mwettqa mir-rappreżentanti tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri għas-sena finanzjarja 2015, kienu ġew identifikati żbalji li wasslu għal livelli ta’ pagamenti eċċessivi fir-rigward tal-għajnuna għat-titjib tat-trasport u għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi, imħallsa b’applikazzjoni tal-miżura 215.
15
Minħabba dawn l-iżbalji, l-APIA Vâlcea spjegat li hija kienet ser tnaqqas l-ammont tal-għajnuna dovuta lil Porcellino Grasso, li telgħet għal EUR 1.43/UGB għall-għajnuna għat-titjib tat-trasport u għal EUR 14.18/UGB għall-għajnuna għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi. Sussegwentement, dan it-tnaqqis sar definittiv bl-adozzjoni ta’ digriet tal-Ministeru għall-Agrikoltura u għall-Iżvilupp Rurali.
16
Porcellino Grasso ppreżentat rikorsi kontenzjużi amministrattivi kontra d-deċiżjonijiet ta’ pagament hekk meħuda, li kienu għadhom pendenti fid-data tat-tressiq ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari.
17
Fil‑31 ta’ Jannar 2017, Porcellino Grasso ressqet, fost l-oħrajn, quddiem l-APIA Vâlcea talba għall-pagament tal-għajnuna għat-titjib tat-trasport u għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi għall-perijodu bejn l‑1 ta’ Jannar 2017 u l‑31 ta’ Diċembru 2017, li jikkorrispondi għas-sitt sena tal-impenn tagħha.
18
Permezz ta’ deċiżjoni tas‑6 ta’ Frar 2018, l-APIA Vâlcea approvat din it-talba billi madankollu kkalkolat il-pagamenti li għandhom isiru abbażi ta’ din l-għajnuna abbażi tal-ammonti mnaqqsa msemmija fil-punt 15 ta’ din is-sentenza.
19
Porcellino Grasso ppreżentat ilment kontra din id-deċiżjoni, li ġie miċħud fit‑8 ta’ Marzu 2018.
20
Hija għalhekk adixxiet lill-Curtea de Apel Piteşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Piteşti, ir-Rumanija), li hija l-qorti tar-rinviju, sabiex b’mod partikolari tannulla l-imsemmija deċiżjoni u l-att li jiċħad l-ilment tagħha kif ukoll sabiex tikseb kumpens għad-dannu ta’ ammont ekwivalenti għad-differenza bejn is-somma li hija qieset li hija dovuta lilha u dik li effettivament tħallset lilha.
21
Il-qorti tar-rinviju tirrileva, qabelxejn, li, permezz tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, li d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix li l-awtoritajiet nazzjonali involuti fl-implimentazzjoni ta’ miżura ta’ appoġġ finanzjarju mhux rimborsabbli jadottaw, minħabba żball ta’ kalkolu kkonstatat mill-Qorti tal-Awdituri, atti li jimponu tnaqqis tal-ammont tal-għajnuna finanzjarja mogħtija mill-PNŻR 2007‑2013, kif approvat mill-Kummissjoni, mingħajr ma jistennew l-adozzjoni minnha ta’ deċiżjoni li teskludi mill-finanzjament tal-Unjoni s-somom li jirriżultaw minn dan l-iżball ta’ kalkolu.
22
Madankollu, il-qorti tar-rinviju ma teskludix li regoli u prinċipji tal-Unjoni invokati minn Porcellino Grasso, minbarra dawk meħuda inkunsiderazzjoni f’din is-sentenza, jistgħu jipprekludu lill-awtoritajiet Rumeni milli jnaqqsu l-ammont tal-għajnuna finanzjarja inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, hija tirrileva li dan l-ammont ġie ddeterminat mid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni C(2012) 3529 li temenda l-PNŻR 2007‑2013 u li din la ġiet irrevokata, la annullata, u lanqas ma setgħet tiġi emendata fid-data li fiha ġew identifikati l-iżbalji ta’ kalkolu msemmija fil-punt 14 ta’ din is-sentenza.
23
Il-qorti tar-rinviju tindika, sussegwentement, li, skont l-allegazzjonijiet ta’ Porcellino Grasso, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), tirrigwarda, essenzjalment, kwistjonijiet ta’ fatt u ta’ liġi identiċi għal dawk inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899). Issa, jidher li din is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tikkontradixxi din it-tieni sentenza, peress li l-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja waslu għal konklużjonijiet differenti fir-rigward b’mod partikolari tal-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi għalhekk jekk hija tistax tieħu inkunsiderazzjoni l-imsemmija sentenza tal-Qorti Ġenerali sabiex tiddeċiedi l-kawża li għandha quddiemha.
24
Fl-aħħar nett, din il-qorti tistaqsi jekk il-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-Istati Membri fil-każ ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni jimponix fuq l-Istat Rumen l-obbligu li jħallas lil benefiċjarju bħal Porcellino Grasso s-somom dovuti bħala għajnuna għat-titjib tat-trasport u għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi sal-ammont inizjalment previst mid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni C(2012) 3529, matul it-tul kollu tal-impenji meħuda minn dan il-benefiċjarju.
25
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Curtea de Apel Pitești (il-Qorti tal-Appell ta’ Pitești) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari segwenti:
“1)
Id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 288, 291 u 297 TFUE, kif ukoll il-prinċipju tad-dritt [tal-Unjoni] li bis-saħħa tiegħu deċiżjoni tal-Kummissjoni […] tipproduċi effetti legali sakemm tiġi annullata, hekk kif dan il-prinċipju ġie stabbilit mill-[Qorti tal-Ġustizzja] fis-sentenzi tat‑8 ta’ Lulju 1999, Chemie Linz vs Il‑Kummissjoni (C‑245/92 P, ECLI:EU:C:1999:363), tal‑5 ta’ Ottubru 2004, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (C‑475/01, ECLI:EU:C:2004:585), tas‑6 ta’ Ottubru 2015, Schrems (C‑362/14, ECLI:EU:C:2015:650), tal‑14 ta’ Ġunju 2012, CIVAD (C‑533/10, ECLI:EU:C:2012:347), tat‑22 ta’ Ottubru 1987, Foto-Frost vs Hauptzollamt Lübeck-Ost (314/85, ECLI:EU:C:1987:452), tat‑3 ta’ Lulju 2019, Eurobolt (C‑644/17, ECLI:EU:C:2019:555), tat‑12 ta’ Frar 2008, CELF u ministre de la Culture et de la Communication (C‑199/06, ECLI:EU:C:2008:79), l-Artikolu 9(3) tar-Regolament [Nru 1974/2006], u l-Artikoli 18 u 19 tar-Regolament [Nru 1698/2005], jipprekludu prassi tal-awtoritajiet nazzjonali Rumeni li jadottaw atti interni li jiksru d-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni [C(2012) 3529,] li temenda [l-PNŻR 2007‑2013], jew li ma japplikawx din id-deċiżjoni, la ġiet emendata u lanqas annullata?
2)
Fid-dawl tal-obbligu ġenerali tal-Istati Membri li josservaw id-dritt tal-Unjoni, fil-każ fejn qorti nazzjonali tkun f’sitwazzjoni fejn għandha tosserva sentenza li għandha tiġi interpretata, mogħtija mill-[Qorti tal-Ġustizzja] abbażi tal-Artikolu 267 TFUE (jiġifieri s-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, ECLI:EU:C:2022:899)), iżda li ma fihiex evalwazzjoni tal-validità u tal-effetti tad-deċiżjonijiet ta’ implimentazzjoni tal-Kummissjoni [id-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni C(2012) 3529 u d-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2018/873 tat‑13 ta’ Ġunju 2018 li teskludi mill-finanzjament tal-Unjoni Ewropea nefqa partikolari li ġarrbu l-Istati Membri fil-kuntest tal-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija (il-FAEG) u fil-kuntest tal-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (il-FAEŻR) (ĠU 2018, L 152, p. 29)], iżda biss fir-rigward tal-irkupru ta’ finanzjament fl-assenza ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward, din il-qorti nazzjonali hija intitolata tieħu inkunsiderazzjoni, meta tiddeċiedi fuq it-tilwima li biha hija adita, l-effetti u l-motivazzjoni (il-kunsiderazzjonijiet) ta’ sentenza tal-Qorti Ġenerali, mogħtija f’rikors għal annullament taħt l-Artikolu 263 TFUE, li permezz tagħha deċiżjoni ta’ implimentazzjoni tal-Kummissjoni f’kawża simili ġiet annullata (jiġifieri s-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, ECLI:EU:T:2023:5))?
3)
Il-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-Istat jeħtieġ li, f’sitwazzjoni bħal dik f’dan il-każ, l-Istat Rumen għandu jħallas lill-benefiċjarji tal-miżura 215 ir-rati ta’ appoġġ, fl-ammont previst fid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni [C(2012) 3529], għat-tul kollu tal-impenji assunti minnhom?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda
26
Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu ttrattati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza tagħha tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), diversi regoli u prinċipji tad-dritt tal-Unjoni, li ma ttieħdux inkunsiderazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), għandhomx l-effett li jikkontestaw id-dispożittiv ta’ din l-aħħar sentenza sa fejn dawn ir-regoli u prinċipji għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu li l-awtoritajiet nazzjonali involuti fl-implimentazzjoni ta’ miżura ta’ appoġġ finanzjarju mhux rimborsabbli jadottaw, minħabba żbalji ta’ kalkolu kkonstatati mill-Qorti tal-Awdituri, atti li jimponu tnaqqis tal-ammont tal-għajnuna finanzjarja mogħtija mill-PNŻR 2007‑2013, kif approvat u emendat permezz ta’ deċiżjonijiet tal-Kummissjoni, filwaqt li dan il-programm ma setax iktar jiġi rrevedut u lanqas emendat fid-data tal-konstatazzjoni ta’ dawn l-iżbalji.
Fuq l-ammissibbiltà
27
Fl-ewwel lok, il-Ministeru għall-Agrikoltura u għall-Iżvilupp Rurali jsostni li l-ewwel u t-tieni domanda huma inammissibbli, minħabba li l-ewwel domanda diġà ġiet iċċarata permezz tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), u li t-tieni domanda ma taqax taħt is-suġġett tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari previst fl-Artikolu 267 TFUE.
28
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tippreċiża l-portata ta’ sentenza ta’ interpretazzjoni li hija tat b’mod preliminari fir-rigward ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jew ta’ ġurisprudenza li ma kinux ġew indirizzati f’din is-sentenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B., C‑42/17, EU:C:2017:936, punt 28).
29
Issa, permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob interpretazzjoni tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni u ta’ sentenza tal-Qorti Ġenerali li ma ġewx eżaminati f’din l-ewwel sentenza. F’dawn iċ-ċirkustanzi, id-domandi magħmula huma ammissibbli.
30
Madankollu, għandu jitfakkar li, fit-tieni lok, huwa indispensabbli, kif stabbilit fl-Artikolu 94(c) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, li t-talba għal deċiżjoni preliminari għandha tinkludi espożizzjoni tar-raġunijiet li wasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex ikollha dubji dwar l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, kif ukoll il-konnessjoni li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għall-kawża prinċipali.
31
Issa, għalkemm, fl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tirreferi għall-Artikoli 288, 291 u 297 TFUE kif ukoll għall-prinċipju tad-dritt tal-Unjoni li bis-saħħa tiegħu deċiżjoni tal-Kummissjoni tipproduċi effetti legali sal-annullament tagħha, għandu jiġi kkonstatat li hija bl-ebda mod ma tispjega, fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, ir-raġunijiet li wassluha sabiex tistaqsi dwar dawn l-artikoli u dwar dan il-prinċipju. B’mod partikolari, hija ma tispjegax għaliex, fil-fehma tagħha, l-imsemmija artikoli u l-imsemmi prinċipju jistgħu, b’mod partikolari fid-dawl tal-kontenut tagħhom, tal-kuntest tagħhom jew tal-għan tagħhom, jinvalidaw l-interpretazzjoni li tinsab fid-dispożittiv tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899). F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-ewwel domanda hija inammissibbli sa fejn tirrigwarda l-istess artikoli u l-istess prinċipju.
32
B’kuntrast ma’ dan, l-ewwel domanda hija ammissibbli sa fejn tirrigwarda l-Artikolu 9(3) tar-Regolament Nru 1974/2006 kif ukoll l-Artikoli 18 u 19 tar-Regolament Nru 1698/2005. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tesponi essenzjalment, b’riferiment għall-kunsiderazzjonijiet esposti mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza tagħha tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), li, bis-saħħa ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, il-PNŻR 2007‑2013, kif approvat bid-Deċiżjoni C(2008) 3831 u emendata bid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni C(2012) 3529, ma setgħetx iktar tiġi rreveduta u lanqas emendata fid-data li fiha l-iżbalji ta’ kalkolu inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġew ikkonstatati mill-Qorti tal-Awdituri. Għaldaqstant, hija tistaqsi, essenzjalment, jekk, f’tali ċirkustanzi, l-awtoritajiet Rumeni kellhomx id-dritt li jwettqu t-tnaqqis imsemmi fil-punt 15 ta’ din is-sentenza. B’dan il-mod, il-qorti tar-rinviju tesponi b’mod suffiċjenti r-raġunijiet li wassluha sabiex tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tal-imsemmija dispożizzjonijiet.
33
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-ewwel domanda hija ammissibbli sa fejn tirrigwarda l-Artikolu 9(3) tar-Regolament Nru 1974/2006 kif ukoll l-Artikoli 18 u 19 tar-Regolament Nru 1698/2005 u li t-tieni domanda hija ammissibbli fl-intier tagħha.
Fuq il-mertu
34
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, għandha tkun il-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti risposta utli lill-qorti nazzjonali sabiex din tkun tista’ tiddeċiedi l-kawża li għandha quddiemha. Minn din il-perspettiva, jekk ikun il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-obbligu li tifformula mill-ġdid id-domanda li tkun saritilha. Għal dan il-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tislet, mill-elementi kollha li tkun ipprovditilha l-qorti nazzjonali, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, ir-regoli u l-prinċipji tad-dritt tal-Unjoni li jkunu jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali (sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2024, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (Possibbiltà ta’ korrezzjoni fil-każ ta’ rata żbaljata), C‑606/22, EU:C:2024:255, punti 19 u 20 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
35
F’dan il-każ, l-ewwel domanda hija bbażata, essenzjalment, fuq il-premessa li l-PNŻR 2007‑2013, kif approvat bid-Deċiżjoni C(2008) 3831 u emendat bid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni C(2012) 3529, ma setgħetx iktar tiġi rreveduta u lanqas emendata fid-data li fiha l-iżbalji ta’ kalkolu inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġew ikkonstatati mill-Qorti tal-Awdituri. F’dan il-kuntest, l-Artikolu 18 tar-Regolament Nru 1698/2005 ma huwiex rilevanti għall-finijiet tar-risposta għal din id-domanda, sa fejn, kuntrarjament għall-Artikolu 19 ta’ dan ir-regolament kif ukoll għall-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 1974/2006, huwa jirrigwarda, skont it-titolu tiegħu, mhux ir-reviżjoni jew l-emenda tal-programmi għall-iżvilupp rurali tal-FAEŻR, iżda t-“[t]ħejjija u approvazzjoni” tagħhom.
36
Għaldaqstant, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza tagħha tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 1698/2005 kif ukoll l-Artikolu 9(3) tar-Regolament Nru 1974/2006 għandhomx l-effett li jikkontestaw id-dispożittiv tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), sa fejn dawn l-artikoli għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu li l-awtoritajiet nazzjonali involuti fl-implimentazzjoni ta’ miżura ta’ appoġġ finanzjarju mhux rimborsabbli jadottaw, minħabba żbalji ta’ kalkolu kkonstatati mill-Qorti tal-Awdituri, atti li jimponu tnaqqis tal-ammont tal-għajnuna finanzjarja mogħtija mill-PNŻR 2007‑2013, kif approvat u emendat permezz ta’ deċiżjonijiet tal-Kummissjoni, filwaqt li dan il-programm ma setax iktar jiġi rrevedut u lanqas emendat fid-data tal-konstatazzjoni ta’ dawn l-iżbalji.
37
Kif ikkonstatat il-qorti tar-rinviju, fil-punti 91 sa 95 u fil-punt 100 tas-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), il-Qorti Ġenerali rrilevat li, fid-data li fiha kienu ġew ikkonstatati żbalji ta’ kalkolu li jikkonċernaw għajnuna relatata mal-miżura 215, minbarra l-għajnuna inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-PNŻR 2007‑2013, kif approvata bid-Deċiżjoni C(2008) 3831 u emendata bid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni C(2012) 3529, la setgħet tiġi rreveduta u lanqas emendata bis-saħħa tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 1698/2005 kif ukoll tal-Artikolu 9(3) tar-Regolament Nru 1974/2006. Dawn il-konstatazzjonijiet jistgħu, ratione temporis, jiġu trasposti mutatis mutandis għall-kawża prinċipali.
38
Madankollu, il-fatt li, bis-saħħa ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, dan il-programm ma setax iktar jiġi rrevedut u lanqas emendat fid-data li fiha dawn l-iżbalji ta’ kalkolu ġew ikkonstatati ma jistax ikollu l-effett li jikkontesta d-dispożittiv tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), li ngħatat f’kuntest differenti minn dak inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5).
39
Fil-punti 74, 86, 91, 92, 100, 102 u 113 ta’ din l-aħħar sentenza, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, essenzjalment, li, minkejja li, minħabba żball ta’ kalkolu, l-ammont ta’ għajnuna li jaqa’ taħt il-miżura 215 kien inkompatibbli mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005, il-Kummissjoni kienet ħolqot fi ħdan l-awtoritajiet Rumeni aspettattivi leġittimi fil-fatt li l-pagament ta’ dan l-ammont kien kopert mill-finanzjament tal-Unjoni. Fil-fatt, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-Kummissjoni kellha, waqt l-approvazzjoni ta’ din l-għajnuna u tal-metodu ta’ kalkolu relatat magħha, wara negozjati speċifiċi mal-awtoritajiet Rumeni, l-informazzjoni kollha li tippermettilha tidentifika dan l-iżball u tevalwa l-konformità tal-imsemmija għajnuna ma’ din id-dispożizzjoni. Minn dan il-Qorti Ġenerali ddeduċiet li l-imsemmi ammont seta’ jiġi kkoreġut biss permezz ta’ emenda tal-PNŻR 2007‑2013 u permezz ta’ deċiżjoni li tapprova din l-emenda, u mhux, kif kienet għamlet il-Kummissjoni, permezz ta’ deċiżjoni ta’ implimentazzjoni li teskludi mill-finanzjament il-parti żbaljata tal-għajnuna kkonċernata. Għaldaqstant, għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti Ġenerali annullat parzjalment din id-deċiżjoni ta’ implimentazzjoni.
40
Fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), ċertament kienet ukoll kwistjoni, fir-rigward ta’ għajnuna oħra li taqa’ taħt il-miżura 215, ta’ ammonti li, minħabba żbalji ta’ kalkolu, ma kinux konformi mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005 u li kienu ġew irrettifikati permezz ta’ deċiżjoni ta’ implimentazzjoni tal-Kummissjoni, jiġifieri d-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni 2018/873.
41
Madankollu, mill-proċess ta’ din il-kawża jirriżulta li, fir-rigward tal-kalkolu ta’ dawn l-ammonti, aspettattivi leġittimi ma kinux ġew irrikonoxxuti, fir-rigward tagħhom, fir-relazzjonijiet bejn ir-Rumanija u l-Kummissjoni. Fil-fatt, għalkemm huwa minnu li r-Rumanija, permezz tar-rikors tagħha fil-kawża li tat lok għad-digriet tat‑30 ta’ April 2019, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑530/18, EU:T:2019:269), kienet talbet l-annullament ta’ din id-deċiżjoni ta’ implimentazzjoni u sostniet li l-metodi ta’ kalkolu approvati mill-Kummissjoni fir-rigward tal-imsemmija ammonti kellhom jiġu protetti abbażi tal-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, il-Qorti Ġenerali, permezz ta’ dan id-digriet, ikkonfermat fl-appell permezz tas-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2020, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (C‑498/19 P, EU:C:2020:686), ċaħdet dan ir-rikors bħala inammissibbli, minħabba li kien ġie ppreżentat tardivament.
42
Fil-punti 33 sa 36 tas-sentenza tagħha tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk qieset li l-ammonti kkonċernati, mhux konformi mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005 u mhux irrikonoxxuti bħala protetti minn aspettattivi leġittimi fir-relazzjonijiet bejn ir-Rumanija u l-Kummissjoni, kellhom jiġu kkoreġuti kemm mill-Kummissjoni, abbażi tal-Artikolu 52(1) tar-Regolament Nru 1306/2013, u dan billi tiġi adottata deċiżjoni ta’ implimentazzjoni li teskludi mill-finanzjament tal-Unjoni l-parti żbaljata tal-għajnuna inkwistjoni, kif ukoll mill-awtoritajiet nazzjonali, abbażi tal-Artikolu 58(1) tar-Regolament Nru 1306/2013, peress li barra minn hekk dawn l-awtoritajiet ma humiex obbligati jistennew li l-Kummissjoni tadotta tali deċiżjoni ta’ implimentazzjoni.
43
Fil-punt 44 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, fir-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet Rumeni u l-bdiewa benefiċjarji tal-għajnuna kkonċernata, il-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi ma kellux effett fuq din l-evalwazzjoni. Fil-fatt, hija qieset li, peress li dawn l-ammonti ġew stabbiliti b’mod mhux konformi mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005, l-awtoritajiet Rumeni ma setgħux joħolqu, għall-benefiċċju ta’ dawn il-bdiewa, aspettattivi leġittimi li jibbenefikaw minn trattament li jikser id-dritt tal-Unjoni.
44
Fil-kawża prinċipali, mill-ispjegazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju jirriżulta li l-iżbalji ta’ kalkolu inkwistjoni taw lok, fir-rigward tal-għajnuna li taqa’ hija wkoll taħt il-miżura 215, minkejja li hija differenti minn dik eżaminata mill-Qorti tal-Ġustizzja u mill-Qorti Ġenerali fis-sentenzi rispettivi tagħhom tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), u tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), għad-determinazzjoni ta’ ammonti mhux konformi mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju ma tindikax li l-Kummissjoni jew istituzzjonijiet, korpi jew organi oħra tal-Unjoni rrikonoxxew li dawn l-ammonti kienu protetti minn aspettattivi leġittimi fir-relazzjonijiet bejn ir-Rumanija u l-Kummissjoni. Minn dan isegwi li s-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkorrispondi, essenzjalment, għal dik li kienet inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899).
45
Madankollu, l-ewwel, il-qorti tar-rinviju tesponi, b’riferiment għall-allegazzjonijiet ta’ Porcellino Grasso, li r-raġunament segwit mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza tagħha tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), jista’ jiġi traspost għall-kawża prinċipali sa fejn il-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi għandu japplika, fir-relazzjonijiet bejn ir-Rumanija u l-Kummissjoni, għall-imsemmija ammonti minħabba l-fatt li, meta din tal-aħħar approvat l-emenda tal-PNŻR 2007‑2013, hija kellha informazzjoni li tippermettilha tevalwa l-konformità tal-għajnuna inkwistjoni fil-kawża prinċipali u tal-metodi ta’ kalkolu relatati magħha mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005. Peress li l-istess ammonti jibbenefikaw minn protezzjoni skont dan il-prinċipju, dawn jistgħu jiġu rrettifikati biss, konformement mal-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali esposti fil-punt 39 ta’ din is-sentenza, permezz ta’ emenda tal-PNŻR 2007‑2013 u permezz ta’ deċiżjoni li tapprova din l-emenda.
46
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, minkejja li s-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), tirrigwarda ċertament, bħalma huwa l-każ hawnhekk, għajnuna li taqa’ taħt il-miżura 215, din kienet għajnuna differenti mill-għajnuna inkwistjoni fil-kawża prinċipali. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti Ġenerali ma setgħetx teżamina, f’din is-sentenza, il-punt dwar jekk il-Kummissjoni kellhiex, waqt l-approvazzjoni tal-emenda tal-PNŻR 2007‑2013, informazzjoni li tippermettilha tevalwa l-konformità ta’ din l-għajnuna tal-aħħar u tal-metodi ta’ kalkolu marbuta magħha mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005, b’tali mod li r-raġunament tagħha ma jistax jiġi traspost mutatis mutandis għall-kawża prinċipali. Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Rumen ma jsostnix li huwa jinvoka, fir-relazzjonijiet tiegħu mal-Kummissjoni, il-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi fir-rigward tal-għajnuna inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
47
It-tieni nett, il-qorti tar-rinviju tirrapporta li, skont l-allegazzjonijiet ta’ Porcellino Grasso, il-kunsiderazzjonijiet esposti mill-Qorti Ġenerali fil-punt 113 tas-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), huma f’kontradizzjoni mal-punti 42 u 44 tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899). Hija tistaqsi għalhekk jekk hija għandhiex tieħu inkunsiderazzjoni dawn il-kunsiderazzjonijiet.
48
Kif jirriżulta b’mod ċar minn dan il-punt 113, ir-raġunament tal-Qorti Ġenerali huwa estensjoni ta’ dak magħmul fil-punti 75 sa 86 tas-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), li jgħid li l-metodi ta’ kalkolu kkonċernati u l-ammonti ddeterminati abbażi tagħhom kienu protetti, fir-relazzjonijiet bejn ir-Rumanija u l-Kummissjoni, abbażi tal-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi minħabba l-fatt li dawn il-metodi u dawn l-ammonti kienu s-suġġett ta’ “negozjati speċifiċi mal-awtoritajiet Rumeni” u li l-Kummissjoni kellha, fil-kuntest ta’ dawn in-negozjati, l-elementi kollha li jippermettulha tevalwa l-konformità tagħhom mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005.
49
Issa, mill-punt 42 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-kawża li tat lok għas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), kienet tirrigwarda ammonti ta’ għajnuna li ma kinux protetti minn aspettattivi leġittimi fir-relazzjonijiet bejn ir-Rumanija u l-Kummissjoni. Peress li din is-sentenza ngħatat f’kuntest totalment differenti minn dak li kien inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), l-kunsiderazzjonijiet espressi fil-punt 113 ta’ din tal-aħħar ma jistgħux ikunu rilevanti għall-finijiet tal-interpretazzjoni tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899).
50
Minn dan isegwi li l-ammonti tal-għajnuna inkwistjoni fil-kawża prinċipali, iddeterminati wara żbalji ta’ kalkolu, ma jistgħux jitqiesu, abbażi tas-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), u fl-assenza ta’ kwalunkwe indikazzjoni kuntrarja fil-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, bħala li huma protetti minn aspettattivi leġittimi fir-relazzjonijiet bejn ir-Rumanija u l-Kummissjoni, b’tali mod li, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punt 44 ta’ din is-sentenza, is-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija, essenzjalment, l-istess bħal dik li kienet inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899).
51
Għaldaqstant, f’sitwazzjoni li fiha ammonti jkunu ġew iddeterminati, wara żball ta’ kalkolu, b’mod mhux konformi mad-dritt tal-Unjoni u mingħajr ma jkunu protetti minn aspettattivi leġittimi fir-relazzjonijiet bejn il-Kummissjoni u l-Istat Membru kkonċernat, kemm din l-istituzzjoni kif ukoll dan l-Istat Membru huma, kif jirriżulta mill-punti 33 u 34 tas-sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), obbligati, bis-saħħa tal-Artikolu 310(5) TFUE kif ukoll l-Artikolu 52(1) u l-Artikolu 58(1) tar-Regolament Nru 1306/2013, jeskludu mill-finanzjament tal-Unjoni l-ammonti affettwati minn dan l-iżball ta’ kalkolu.
52
Tali esklużjoni bl-ebda mod ma timplika l-ħtieġa li jiġi rrevedut jew emendat il-programm ta’ żvilupp rurali kkonċernat.
53
Fil-fatt, il-korrezzjoni ta’ żball ta’ kalkolu mhux konformi mad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tar-rati u tal-pagamenti li jirriżultaw minnha ma twassal għal ebda reviżjoni jew emenda tal-programm ta’ żvilupp rurali kkonċernat, iżda tikkostitwixxi, kif jirriżulta mid-dispożizzjonijiet imsemmija fil-punt 51 ta’ din is-sentenza, sempliċi ritorn għas-sitwazzjoni li kellha, sa mill-bidu, tirriżulta minn dan il-programm li kieku dan l-iżball ma twettaqx, b’tali mod li ebda dannu ma kien ikkawżat lill-baġit tal-Unjoni.
54
Għaldaqstant, il-fatt li, bis-saħħa tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 1698/2005 kif ukoll tal-Artikolu 9(3) tar-Regolament Nru 1974/2006, il-PNŻR 2007‑2013 ma setgħetx iktar tiġi rreveduta u lanqas emendata fid-data li fiha l-iżbalji ta’ kalkolu inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġew ikkonstatati mill-Qorti tal-Awdituri ma jipprekludix li kemm il-Kummissjoni kif ukoll l-awtoritajiet nazzjonali jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jikkoreġu, fil-kuntest ta’ approvazzjoni f’konformità, l-ammonti u l-pagamenti affettwati minn dawn l-iżbalji.
55
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 1698/2005 u l-Artikolu 9(3) tar-Regolament Nru 1974/2006 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux li l-awtoritajiet nazzjonali involuti fl-implimentazzjoni ta’ miżura ta’ appoġġ finanzjarju mhux rimborsabbli jadottaw, minħabba żbalji ta’ kalkolu kkonstatati mill-Qorti tal-Awdituri, atti li jimponu tnaqqis tal-ammont tal-għajnuna finanzjarja mogħtija mill-PNŻR 2007‑2013, kif approvat u emendat permezz ta’ deċiżjonijiet tal-Kummissjoni, filwaqt li dan il-programm ma setax iktar jiġi rrevedut u lanqas emendat fid-data tal-konstatazzjoni ta’ dawn l-iżbalji. Il-kunsiderazzjonijiet esposti mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), huma irrilevanti f’dan ir-rigward.
Fuq it-tielet domanda
56
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-Istati Membri għal ksur tad-dritt tal-Unjoni jimponix fuq l-Istat Rumen l-obbligu li jħallas lill-benefiċjarji tal-għajnuna għat-titjib tat-trasport u tal-għajnuna għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi s-somom dovuti abbażi ta’ din l-għajnuna sal-ammonti previsti mid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni C(2012) 3529, matul il-perijodu kollu tal-impenji li huma ħadu.
57
Għandu jitfakkar li d-dritt tal-Unjoni jimponi l-prinċipju li l-Istati Membri huma obbligati jikkumpensaw id-danni kkawżati lill-individwi minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni imputabbli lilhom (sentenza tal‑5 ta’ Marzu 1996, Brasserie du pêcheur u Factortame, C‑46/93 u C‑48/93, EU:C:1996:79, punt 17 u l-ġurisprudenza ċċitata).
58
F’dan il-każ, mill-konstatazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju jirriżulta li, minħabba l-iżbalji ta’ kalkolu inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ir-rati ta’ appoġġ previsti mid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni C(2012) 3529 għall-għajnuna għat-titjib tat-trasport u l-għajnuna għat-tnaqqis tal-inkonvenjenzi ma kinux konformi mal-Artikolu 40(3) tar-Regolament Nru 1698/2005. Minn dawn il-konstatazzjonijiet jirriżulta wkoll li l-awtoritajiet Rumeni ħadu l-miżuri neċessarji sabiex jikkoreġu dawn ir-rati b’mod li jagħmluhom konformi ma’ din id-dispożizzjoni u li, b’dan il-mod, huma temmew il-ksur tad-dritt tal-Unjoni li kien imputabbli lilhom.
59
F’dawn iċ-ċirkustanzi, benefiċjarju ta’ għajnuna bħal Porcellino Grasso ma jistax jinvoka l-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-Istati Membri għal ksur tad-dritt tal-Unjoni sabiex jitlob id-differenza bejn l-ammont tal-pagamenti li huwa kellu jirċievi inizjalment u l-ammont irrettifikat ta’ dawn il-pagamenti, minkejja li dan l-aħħar ammont huwa konformi ma’ dan id-dritt u li dan il-benefiċjarju ma għandu ebda dritt jirċievi din id-differenza.
60
Fil-fatt, minn naħa, il-pagament tal-parti tal-ammonti affettwati minn żbalji ta’ kalkolu lil benefiċjarju ta’ għajnuna bħal Porcellino Grasso huwa ekwivalenti għal arrikkiment indebitu tiegħu, ipprojbit mid-dritt tal-Unjoni, sa fejn dan il-pagament ikollu bħala effett arrikkiment mingħajr bażi legali valida ta’ dan il-benefiċjarju u ftaqir tal-Unjoni marbut ma’ dan l-arrikkiment (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ April 2008, Marks & Spencer, C‑309/06, EU:C:2008:211, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑28 ta’ Lulju 2011, Agrana Zucker, C‑309/10, EU:C:2011:531, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
61
Min-naħa l-oħra, anki jekk jitqies li, fil-kuntest tal-azzjoni għad-danni tagħha, Porcellino Grasso għandha l-intenzjoni li tinvoka, quddiem il-qorti tar-rinviju, il-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi fir-relazzjonijiet tagħha mal-awtoritajiet Rumeni, għandu jitfakkar li, kif ġie indikat fil-punt 43 ta’ din is-sentenza, dan il-prinċipju ma jistax joħloq, f’individwu, aspettattivi leġittimi li jibbenefika minn trattament li jmur kontra d-dritt tal-Unjoni (sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899, punt 41).
62
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-Istati Membri għal ksur tad-dritt tal-Unjoni ma japplikax meta r-rati ta’ appoġġ relatati ma’ għajnuna finanzjarja mogħtija bis-saħħa ta’ programm għall-iżvilupp rurali tal-FAEŻR ikunu ġew iddeterminati b’mod mhux konformi mad-dritt tal-Unjoni u meta l-benefiċjarji ta’ din l-għajnuna jkunu kisbu pagamenti abbażi tagħha, ikkalkolati abbażi ta’ rati kkoreġuti, konformi ma’ dan id-dritt.
Fuq l-ispejjeż
63
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is‑Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 19 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 tal‑20 ta’ Settembru 2005 dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 74/2009 tad‑19 ta’ Jannar 2009, u l-Artikolu 9(3) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1974/2006 tal‑15 ta’ Diċembru 2006 li jistabbilixxi regoli ddettaljati għall-applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2006 dwar l-appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR), kif emendat bir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 335/2013 tat‑12 ta’ April 2013,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux li l-awtoritajiet nazzjonali involuti fl-implimentazzjoni ta’ miżura ta’ appoġġ finanzjarju mhux rimborsabbli jadottaw, minħabba żbalji ta’ kalkolu kkonstatati mill-Qorti Ewropea tal-Awdituri, atti li jimponu tnaqqis tal-ammont tal-għajnuna finanzjarja mogħtija mill-programm nazzjonali għall-iżvilupp rurali tal-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) għar-Rumanija għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2007‑2013, kif approvat u emendat permezz ta’ deċiżjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea, filwaqt li dan il-programm ma setax iktar jiġi rrevedut u lanqas emendat fid-data tal-konstatazzjoni ta’ dawn l-iżbalji. Il-kunsiderazzjonijiet esposti mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2023, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (T‑33/21, EU:T:2023:5), huma irrilevanti f’dan ir-rigward.
2)
Il-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-Istati Membri għal ksur tad-dritt tal-Unjoni ma japplikax meta r-rati ta’ appoġġ relatati ma’ għajnuna finanzjarja mogħtija bis-saħħa ta’ programm għall-iżvilupp rurali tal-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) ikunu ġew iddeterminati b’mod mhux konformi mad-dritt tal-Unjoni u meta l-benefiċjarji ta’ din l-għajnuna jkunu kisbu pagamenti abbażi tagħha, ikkalkolati abbażi ta’ rati kkoreġuti, konformi ma’ dan id-dritt.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.