Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
ĆAPETA
ippreżentati fl‑4 ta’ Diċembru 2025 (1)
Kawża C‑440/25 [Ebilum (i)]
PM,
QN,
RM,
SM,
TM,
UM,
VM,
WM
vs
Minister van Asiel en Migratie
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mir-rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti fi Zwolle, il-Pajjiżi l-Baxxi))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika tal-ażil – Protezzjoni internazzjonali – Proċeduri komuni għall-għoti u għall-irtirar tal-protezzjoni internazzjonali – Dritt għal rimedju effettiv – Eżami sħiħ u ex nunc – Appell minn deċiżjoni li tiċħad applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali – Setgħat tal-qrati tal-ewwel istanza li jiddeċiedu dwar il-mertu ta’ applikazzjoni – Il-kunċett ta’
‘biża’
ġġustifikat ta’ persekuzzjoni’ – Probabbiltà raġonevoli ta’ persekuzzjoni”
I.      Introduzzjoni
1.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mir-rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti fi Zwolle, il-Pajjiżi l-Baxxi), il-qorti tar-rinviju, titlob interpretazzjoni kemm tad-Direttiva dwar il-proċeduri tal-ażil (2) kif ukoll tad-Direttiva dwar il-kwalifika (3).
2.        Madankollu, kif mitlub mill-Qorti tal-Ġustizzja, dawn il-konklużjonijiet jiffokaw biss fuq l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “biża’
ġġustifikat ta’ persekuzzjoni” li jagħmel parti mid-definizzjoni ta’ “refuġjat” skont l-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar il-kwalifika.
II.    Il-fatti fil-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
3.        Familja mir-Reġjun tal-Kurdistan tal-Iraq, komposta minn omm, missier u t-tlett ibniet tagħhom, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”), applikat għall-ażil fil-Pajjiżi l-Baxxi quddiem il-Minister van Asiel en Migratie (il-Ministru għall-Ażil u għall-Migrazzjoni, iktar ’il quddiem il-“Ministru”), il-konvenut fil-kawża prinċipali.
4.        Insostenn tal-applikazzjoni tagħhom għall-ażil, ir-rikorrenti invokaw b’mod partikolari problemi mal-ġar tagħhom u l-biża’ ta’ vendetta, il-biża’ li l-bniet tagħhom jiġu mġiegħla jiżżewġu, il-biża’ li l-bniet tagħhom ikunu suġġetti għal mutilazzjoni ġenitali femminili u l-fatt li l-bniet tagħhom jidentifikaw mal-valur fundamentali tal-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel.
5.        Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-proċedura ta’ ażil ilha għaddejja mill‑2017.
6.        Permezz ta’ deċiżjonijiet tal‑11 ta’ Settembru 2023 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjonijiet ikkontestati”), il-Ministru ċaħad l-applikazzjonijiet għall-ażil tar-rikorrenti bħala manifestament infondati minħabba li d-dikjarazzjonijiet ta’ dawn tal-aħħar ma kinux kredibbli.
7.        Ir-rikorrenti appellaw minn dawn id-deċiżjonijiet quddiem il-qorti tar-rinviju.
8.        Din il-qorti eżaminat l-appell waqt seduta li nżammet fis‑26 ta’ Marzu 2024 u ddeċidiet, fit‑30 ta’ April 2024, li tiftaħ mill-ġdid l-investigazzjoni wara li l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li kienet ser tagħti s-sentenza tagħha fil-kawża K u L (4).
9.        Wara din is-sentenza, il-Ministru żamm seduta addizzjonali għar-rikorrenti. Permezz tad-deċiżjonijiet addizzjonali tiegħu tal‑25 ta’ Frar 2025 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjonijiet addizzjonali”), il-Ministru kkonferma ċ-ċaħda tal-applikazzjonijiet għall-ażil. Madankollu, il-Ministru pprovda raġunijiet addizzjonali għal rifjut, li kienu jikkonċernaw l-allegat biża’ tar-rikorrenti dwar il-mutilazzjoni ġenitali femminili, l-allegat biża’ dwar iż-żwieġ furzat
u l-allegata identifikazzjoni mal-valur fundamentali tal-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel.
10.      Minħabba dawn id-deċiżjonijiet addizzjonali, ir-rikorrenti emendaw l-appell tagħhom quddiem il-qorti tar-rinviju u ppreżentaw aggravji supplimentari abbażi tar-raġunijiet addizzjonali mogħtija mill-Ministru sabiex jiċħad l-applikazzjonijiet tagħhom għall-ażil.
11.      Fit‑12 ta’ Ġunju 2025, matul il-proċedura quddiem il-qorti tar-rinviju, il-Ministru rtira d-deċiżjonijiet addizzjonali mingħajr ma pprovda spjegazzjonijiet ulterjuri, ħlief li kellu bżonn iktar żmien sabiex jeżamina l-konsegwenzi tas-sentenza K u L u l-leġiżlazzjoni adottata b’reazzjoni għal din is-sentenza. Huwa indika li r-rikorrenti setgħu jibqgħu fil-Pajjiżi l-Baxxi sakemm jittieħdu deċiżjonijiet ġodda.
12.      Ir-rikorrenti, peress li ma xtaqux li jibqgħu jistennew id-deċiżjonijiet il-ġodda tal-Ministru, talbu lill-qorti tar-rinviju teżamina u tevalwa l-appell tagħhom fuq il-mertu, filwaqt li invokaw l-istress u l-impatt psikoloġiku kunsiderevoli li l-proċeduri fit-tul ikkawżawlhom, b’mod partikolari fir-rigward tat-tlett ibniet.
13.      L-ewwel, ir-rikorrenti sostnew li t-tlett ibniet jidentifikaw ruħhom ġenwinament mal-valur fundamentali tal-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel u li, jekk jiġu rritornati lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħhom, ser jitqiesu bħala differenti u għalhekk jistgħu jkunu ppersegwitati.
14.      Il-Ministru ma kienx qies dan l-argument plawżibbli minħabba li t-tlett ibniet ma wrewx li l-identifikazzjoni tagħhom ma’ ċertu grupp soċjali kienet fundamentali għall-identità tagħhom.
15.      Il-qorti tar-rinviju ma taqbilx ma’ din l-affermazzjoni u tikkunsidra, inter alia, li l-argument tal-Ministru huwa bbażat fuq interpretazzjoni żbaljata tas-sentenza K u L.
16.      It-tieni, ir-rikorrenti sostnew li huma kienu jibżgħu li jiġu ppersegwitati jekk jiġi rritornati lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħhom minħabba li jappartjenu għal familja jew għal klann li fih in-nisa huma mġiegħla jiżżewġu u huma kkunsidrati li ma humiex ugwali mal-irġiel, u fejn huma jistgħu jinqatlu għax ma jaqblux ma’ żwieġhom.
17.      Il-Ministru kien qies li l-biża’ tagħhom ma kienx iġġustifikat peress li kkunsidra, essenzjalment, li l-ġenituri tat-tlett ibniet kellhom moħħ miftuħ.
18.      Il-qorti tar-rinviju għal darba oħra ma taqbilx mal-Ministru. Skont din il-qorti, il-Ministru ma ssostanzjax b’mod suffiċjenti r-raġunijiet li għalihom it-tlett ibniet, għalkemm jidentifikaw effettivament mal-valur fundamentali tal-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, ma kellhomx biża’ ġġustifikat li jiġu ppersegwitati mar-ritorn tagħhom fl-Iraq. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tqis li l-kriterju ta’
probabbiltà raġonevoli ta’ persekuzzjoni, kif applikat preċedentement mill-Ministru, għandu jiġi evalwat mill-perspettiva ta’ “persuna razzjonali u raġonevoli”.
19.      It-tielet, il-Ministru kien ċaħad l-applikazzjoni għall-ażil tar-rikorrenti sa fejn din kienet tirrigwarda l-allegati problemi tagħhom ma’ ġar u l-biża’ tagħhom ta’ vendetta u ta’
żwieġ furzat, peress li huwa qies li ċerti dikjarazzjonijiet tal-missier f’dan ir-rigward kienu kontradittorji.
20.      Ir-rikorrenti jsostnu li, minkejja l-intervisti fil-fond ta’ missierhom, huwa ma kellux opportunità biżżejjed li jinstema’ sabiex jirribatti l-allegati inkonsistenzi.
21.      Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, għalkemm l-inkonsistenzi tad-dikjarazzjonijiet tal-missier ma humiex ikkontestati, sempliċi kontradizzjonijiet ma jippreġudikawx awtomatikament il-kredibbiltà tad-dikjarazzjonijiet tiegħu. Dan huwa kkorroborat, skont din il-qorti, mill-fatt li d-dikjarazzjonijiet tal-omm, dwar il-kwistjonijiet mal-ġar, jistgħu jservu sabiex jikkorroboraw id-dikjarazzjonijiet tal-missier.
22.      Abbażi tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-qorti tar-rinviju tqis li hija informata biżżejjed sabiex tiddeċiedi dwar il-kredibbiltà tan-narrazzjoni mogħtija mir-rikorrenti insostenn tal-applikazzjoni tagħhom għall-ażil,
narrazzjoni li hija tqis li hija kredibbli. Madankollu, il-ġurisprudenza eżistenti tal-Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (it-Taqsima tal-Kontenzjuż Amministrattiv tal-Kunsill tal-Istat, il-Pajjiżi l-Baxxi) ma tippermettix lill-qorti tar-rinviju teżamina hija stess il-mertu ta’ applikazzjoni għall-ażil.
23.      Għal din ir-raġuni, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-ġurisprudenza eżistenti tal-Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (it-Taqsima tal-Kontenzjuż Amministrattiv tal-Kunsill tal-Istat) mad-Direttiva dwar il-kwalifika u mad-Direttiva dwar il-proċeduri tal-ażil.
24.      Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta qorti nazzjonali, adita b’appell minn deċiżjoni ta’ ċaħda ta’ applikazzjoni għall-ażil, tqis li għandha l-punti kollha ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji f’dan ir-rigward, din il-qorti nazzjonali għandha s-setgħa li tiddeċiedi b’mod vinkolanti, wara eżami komprensiv u ex nunc ta’ dawn il-punti, dwar jekk il-persuna li ppreżentat dan l-appell tissodisfax il-kundizzjonijiet previsti mid-Direttiva dwar il-kwalifika sabiex tingħata protezzjoni internazzjonali. Id-deċiżjoni mogħtija minn dik il-qorti f’dan ir-rigward imbagħad torbot lill-awtorità kompetenti meta tiddeċiedi dwar l-applikazzjonijiet għall-ażil.
25.      Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tqis li l-kunċett ta’ “biża’
ġġustifikat” għandu jiġi interpretat bħala li jfisser “probabbiltà raġonevoli” jew “riskju reali” ta’ persekuzzjoni, fejn il-kriterju deċiżiv jista’ jkun jekk, mill-perspettiva ta’ persuna razzjonali u raġonevoli li tinsab fis-sitwazzjoni ta’
applikant għall-ażil, ritorn lejn il-pajjiż ta’ oriġini jidhirx irraġonevoli wara li jkunu ġew evalwati ċ-ċirkustanzi magħrufa kollha.
26.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti fi Zwolle) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)      Ir-rechtbank (il-Qorti Distrettwali, il-Pajjiżi l-Baxxi) tista’
tiddeduċi mill-Artikolu 46(3) tad-Direttiva [dwar il-proċeduri tal-ażil], kemm jekk moqri jew mhux moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea jew ma’ kwalunkwe dispożizzjoni oħra jew ma’ prinċipju ieħor tad-dritt tal-Unjoni, is-setgħa li twettaq hija stess evalwazzjoni tal-kredibbiltà ta’ narrazzjoni mogħtija insostenn ta’ applikazzjoni għal ażil u b’hekk tissostitwixxi l-evalwazzjoni tal-Ministru?
(2)      Ir-rechtbank (il-Qorti Distrettwali) tista’ tiddeduċi minn waħda mid-dispożizzjonijiet iċċitati iktar ’il fuq, is-setgħa li tiddeċiedi fuq il-mertu u b’mod definittiv fuq l-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali abbażi ta’ narrazzjoni mogħtija insostenn ta’ applikazzjoni għal ażil meqjusa kredibbli mill-Ministru u, fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, abbażi ta’ narrazzjoni mogħtija insostenn ta’ applikazzjoni għal ażil meqjusa kredibbli mir-rechtbank (il-Qorti Distrettwali)? F’dan ir-rigward, ir-rechtbank (il-Qorti Distrettwali) tista’ tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha tal-plawżibbiltà tal-biża’ ta’ persekuzzjoni jew tar-riskju reali ta’ dannu serju għal dik tal-Ministru, b’mod partikolari meta, fid-dawl tal-informazzjoni disponibbli dwar il-pajjiż aċċessibbli għall-pubbliku, ir-rechtbank (il-Qorti Distrettwali) tqis li hija informata biżżejjed sabiex twettaq tali evalwazzjoni?
(3)      Il-ġurisprudenza nazzjonali, pereżempju bis-saħħa tal-awtonomija proċedurali, tista’ tillimita s-setgħat imsemmija fl-ewwel u fit-tieni domanda fis-sens li dawn is-setgħat huma madankollu mogħtija esklużivament lill-Ministru?
(4)      Ir-rechtbank (il-Qorti Distrettwali) tista’ tieħu inkunsiderazzjoni informazzjoni li ġiet prodotta fil-kuntest tal-proċedura ta’ appell, iżda li kienet għadha ma hijiex disponibbli matul il-proċedura amministrattiva, meta tevalwa l-kwistjoni dwar jekk għandhiex informazzjoni suffiċjenti sabiex tieħu deċiżjoni fuq il-mertu? Huwa rilevanti f’dan ir-rigward jekk il-partijiet setgħux jesprimu bis-sħiħ il-fehmiet tagħhom dwar il-fatti bil-miktub jew waqt is-seduta?
(5)      ‘Biża’ ġġustifikata’ fis-sens tal-Artikolu 2(d) tad-Direttiva [dwar il-kwalifika], għandha tinftiehem bħala s-sitwazzjoni li fiha jeżisti grad raġonevoli ta’ probabbiltà li l-applikant għal ażil jiġi ppersegwitat fil-każ ta’ ritorn? Dan il-livell ta’ probabbiltà raġonevoli għandu jiġi ddeterminat permezz tal-kriterju ta’
‘persuna avżata u raġonevoli’, li bih huwa ddeterminant jekk, mill-perspettiva ta’ persuna avżata u raġonevoli li tinsab fis-sitwazzjoni tal-applikant għal ażil, ritorn lejn il-pajjiż ta’ oriġini jidher li huwa irraġonevoli, wara li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi magħrufa kollha? Jekk le, liema kriterju għandu jiġi applikat?”
27.      Il-qorti tar-rinviju talbet li din il-kawża tkun suġġetta jew għall-proċedura b’urġenza prevista fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, jew għall-proċedura mħaffa prevista fl-Artikolu 105(1) ta’ dawn ir-Regoli.
28.      L-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura jipprevedi li, fuq talba tal-qorti tar-rinviju jew, f’każijiet eċċezzjonali, ex officio, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’, wara li jinstemgħu l-Imħallef Relatur u l-Avukat Ġenerali, jiddeċiedi li rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għal proċedura mħaffa meta n-natura tal-kawża titlob li tiġi ttrattata fi żmien qasir.
29.      Fid‑19 ta’ Awwissu 2025, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċieda, wara li nstemgħu l-Imħallef Relatur u l-Avukata Ġenerali, li jilqa’ t-talba tal-qorti tar-rinviju sabiex din it-talba għal deċiżjoni preliminari tiġi suġġetta għal proċedura mħaffa, skont l-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura.
30.      Il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja bbaża d-deċiżjoni tiegħu fuq il-fatt li l-qorti tar-rinviju pprovdiet lill-Qorti tal-Ġustizzja b’evidenza konkreta, preċiża u tanġibbli kemm dwar is-saħħa tar-rikorrenti kif ukoll dwar ir-rabta kawżali bejn saħħithom u l-inċertezza kkawżata miċ-ċirkustanzi tat-tilwima fil-kawża prinċipali. Minn dawn il-kunsiderazzjonijiet jirriżulta wkoll li risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja f’perijodu qasir ta’ żmien tista’ tillimita b’mod sinjifikattiv ir-riskju ta’
aggravazzjoni tal-istat ta’ saħħa taż-żewġ rikorrenti kkonċernati.
31.      Ir-rikorrenti, il-Gvern Ċek, il-Gvern Ġermaniż u l-Gvern
tal-Pajjiżi l-Baxxi kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
32.      Fis‑27 ta’ Ottubru 2025 inżammet seduta konġunta ma’ talba oħra għal deċiżjoni preliminari pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża C‑198/25 (5), li fiha r-rikorrenti, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet orali.
III. Analiżi
33.      Kif spjegajt diġà, il-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża jiffokaw biss fuq il-ħames domanda preliminari, li titlob interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “biża’
ġġustifikat” imsemmi fl-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar il-kwalifika.
34.      Bħala parti mill-politika komuni tal-Unjoni Ewropea dwar l-ażil, id-Direttiva dwar il-kwalifika tibbaża d-dritt għal protezzjoni internazzjonali fuq ir-rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat.
35.      F’dan ir-rigward, il-“biża’
ġġustifikat” ta’ persuna li tiġi ppersegwitata mar-ritorn tagħha fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha huwa determinanti għar-rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat.
36.      L-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar il-kwalifika jiddefinixxi r-refuġjat bħala “ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz li, minħabba f’biża’ ġustifikat li jiġi persegwitat għar-raġunijiet ta’ razziżmu, reliġjon, nazzjonalità, opinjoni politika jew sħubija ta’ grupp soċjali partikolari, huwa barra mill-pajjiż ta’ nazzjonalità u ma jistax, jew minħabba dan il-biża’, ma jixtieqx japprofitta ruħu mill-protezzjoni ta’ dak il-pajjiż, jew persuna mingħajr stat, li, minħabba li qiegħda barra mill-pajjiż tar-residenza abitwali ta’ qabel għall-istess raġunijiet kif imsemmija hawn fuq, ma tistax jew, minħabba f’dan il-biża’, ma tixtieqx tirritorna lejha, u li l-Artikolu 12 ma japplikax għaliha”.
37.      Din id-definizzjoni hija riprodotta mill-Artikolu 1(A)(2) tal-Konvenzjoni ta’
Genève (6), li hija rrikonoxxuta mil-leġiżlatur tal-Unjoni bħala “l-pedament tar-reġim legali internazzjonali għall-protezzjoni ta’ refuġjati”, li l-Unjoni tosserva wkoll (7).
38.      F’dan is-sens, din il-konvenzjoni (8), inklużi interpretazzjonijiet internazzjonali diverġenti tal-kunċett ta’ “refuġjat” li jinsab fiha, kif ukoll id-dokumenti ta’ gwida ta’ istituzzjonijiet internazzjonali maħluqa taħt l-awspiċji tan-Nazzjonijiet Uniti, bħalma huwa l-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati (UNHCR) (9), huma rilevanti għall-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “refuġjat” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni.
39.      Persuna titqies bħala refuġjat malli tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fid-definizzjoni ta’ refuġjat fil-Konvenzjoni ta’
Genève (10). Fi kliem ieħor, ir-rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat huwa att dikjaratorju (11).
40.      Peress li din id-definizzjoni tinkludi l-kunċett ta’ “biża’
ġġustifikat” ta’ persekuzzjoni, il-komprensjoni tas-sens tiegħu u tal-metodi li jippermettu li jiġi stabbilit jekk din il-kundizzjoni hijiex issodisfatta hija neċessarja sabiex jiġi ddeterminat jekk hemmx lok li jiġi rrikonoxxut l-istatus ta’ refuġjat lil persuna.
41.      Meta jiddeċiedu jekk il-kundizzjonijiet għall-għoti tal-istatus ta’ refuġjat humiex issodisfatti, l-awtoritajiet determinanti jew il-qrati, skont il-każ, għandhom l-ewwel jistabbilixxu l-fatti materjali relatati mal-persuna li titlob ir-rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat, kif ukoll il-fatti relatati mas-sitwazzjoni fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha. It-tieni, huma għandhom jiddeċiedu jekk dawn il-fatti jwasslux għall-konstatazzjoni li jeżisti biża’ ġġustifikat ta’ persekuzzjoni (12).
42.      Huwa dan it-tieni stadju li tirreferi għalih il-ħames domanda tal-qorti tar-rinviju f’din il-kawża. Din il-qorti tistaqsi qabel kollox, essenzjalment, jekk, meta jevalwaw jekk il-kundizzjoni ta’ “biża’
ġġustifikat” imsemmija fl-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar il-kwalifika hijiex issodisfatta, l-awtoritajiet nazzjonali għandhomx jeżaminaw jekk teżistix probabbiltà raġonevoli li l-persuna li tapplika għal protezzjoni internazzjonali tiġi ppersegwitata fil-każ li tiġi rritornata lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha. It-tieni, il-qorti tar-rinviju tistaqsi fuq liema kriterji għandha tiġi ddeterminata din il-probabbiltà raġonevoli. B’mod partikolari, hija tistaqsi jekk din għandhiex tiġi evalwata abbażi ta’ “persuna razzjonali u raġonevoli” li tkun tinsab fis-sitwazzjoni tal-applikant għall-ażil jew bl-applikazzjoni ta’ kriterji alternattivi.
43.      Nifhem dawn id-domandi fis-sens li l-qorti tar-rinviju essenzjalment titlob konferma li r-rekwiżit tal-eżistenza ta’ “biża’
ġġustifikat” huwa evalwazzjoni oġġettiva u għalhekk għandu jiġi stabbilit abbażi ta’ kriterji oġġettivi, f’liema każ il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf ukoll liema huma l-kriterji li għandhom jintużaw.
44.      L-analiżi tiegħi ta’ dawn id-domandi hija organizzata kif ġej. Ser nibda billi nesponi r-raġunijiet li għalihom ir-rekwiżit ta’ “biża’
ġġustifikat” għandu jiġi evalwat biss abbażi ta’ kriterji oġġettivi (A). Imbagħad ser nindirizza l-interpretazzjoni tal-qorti tar-rinviju, li ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja taċċetta, fis-sens li biża’ ġġustifikat ta’ persekuzzjoni għandu jinftiehem fis-sens li teżisti probabbiltà raġonevoli ta’ persekuzzjoni (B). Fl-aħħar, ser insostni li ma huwiex neċessarju li jiġi introdott l-istandard ta’
“persuna raġonevoli” sabiex tiżdied l-oġġettività fl-evalwazzjoni tal-eżistenza possibbli ta’ biża’ ġġustifikat (C).
A.      Evalwazzjoni oġġettiva ta’ “biża’”
45.      Anki jekk il-kunċett ta’ “biża’
ġġustifikat” huwa fil-qalba tad-definizzjoni ta’ refuġjat, id-Direttiva dwar il-kwalifika, l-istess bħall-Konvenzjoni ta’
Genève, ma tispeċifikax it-tifsira tiegħu.
46.      Id-determinazzjoni tal-eżistenza ta’ biża’ meta jiġi deċiż jekk hemmx lok li jiġi rrikonoxxut l-istatus ta’ refuġjat ta’ persuna hija neċessarjament evalwazzjoni prospettiva. Awtorità determinanti għandha tistaqsi jekk il-biża’ ta’ persekuzzjoni li persuna ser ikollha taffaċċja fil-każ li tiġi rritornata lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha huwiex iġġustifikat.
47.      F’dan ir-rigward, u fl-assenza ta’ “boċċa tal-kristall”, ir-risposta għal tali domanda hija neċessarjament evalwazzjoni tal-probabbiltà jew tal-verosimiljanza li tali persekuzzjoni sseħħ fil-futur. Din id-domanda, li ser nerġa’ niġi għaliha, għalhekk issir: skont liema metodu għandha tiġi evalwata din il-probabbiltà ta’ persekuzzjoni?
48.      Madankollu, kwistjoni addizzjonali li tqum fir-rigward tal-kunċett ta’ “biża’” hija dik dwar jekk, fil-każ ta’ riskju ta’ persekuzzjoni, il-persuna li tiddeċiedi dwar l-applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali għandhiex barra minn hekk tistabbilixxi jekk applikant effettivament ikollux tali biża’ ta’ persekuzzjoni. Il-gwida li tippermetti li tittieħed deċiżjoni dwar dan l-element suġġettiv tar-rekwiżit ta’ “biża’
ġġustifikat” tista’ tittieħed mill-gwida pprovduta fil-Manwal tal-UNHCR.
49.      Skont dan id-dokument, il-kunċett ta’ biża’ ġġustifikat jinkludi elementi suġġettivi u oġġettivi. Il-biża’ huwa emozzjoni, u għalhekk kundizzjoni suġġettiva. Madankollu, il-Manwal tal-UNHCR jispjega wkoll li l-klassifikazzjoni addizzjonali bħala “ġġustifikat” timplika li “huwa mhux biss il-kuntest tal-istat mentali tal-persuna kkonċernata li jiddetermina l-istatus tagħha ta’ refuġjat, iżda dan l-istat mentali għandu jkun sostnut minn sitwazzjoni oġġettiva. L-espressjoni ‘biża’ ġġustifikat’ tinkludi għalhekk element suġġettiv u oġġettiv, u meta jkun qiegħed jiġi ddeterminat jekk jeżistix biża’
ġġustifikat, iż-żewġ elementi għandhom jiġu kkunsidrati” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (13).
50.      Dan jidher li jissuġġerixxi li kemm l-emozzjoni suġġettiva ta’ biża’ kif ukoll ir-rikonoxximent oġġettiv tal-fondatezza ta’ din l-emozzjoni għandhom jiġu stabbiliti qabel ir-rikonoxximent tal-istatus ta’ refuġjat lil persuna.
51.      B’dan premess, diversi kummentarji akkademiċi jsostnu li ma huwiex neċessarju li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’
emozzjoni suġġettiva ta’ biża’ min-naħa tal-applikant sabiex jiġi ssodisfatt il-kriterju tal-“biża’
ġġustifikat” (14).
52.      Jiena naqbel ma’ din il-pożizzjoni u nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li huwa biżżejjed li jiġi stabbilit li l-probabbiltà ta’ persekuzzjoni teżisti oġġettivament sabiex jiġi rrikonoxxut l-istatus ta’ refuġjat lil persuna. Dan jimplika li kull persuna li għandha l-karatteristiċi tar-rikorrenti tista’ tiġi ppersegwitata jekk tiġi rritornata lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha, fid-dawl taċ-ċirkustanzi prevalenti f’dan il-pajjiż. Għalhekk, ma huwiex neċessarju li jiġi stabbilit jekk din il-persuna effettivament tibżax minn tali persekuzzjoni.
53.      L-esklużjoni ta’ dan l-element suġġettiv mill-evalwazzjoni ta’ jekk hemmx biża’ ġġustifikat tista’ tiġi ġġustifikata minn diversi raġunijiet.
54.      L-ewwel, mhux biss huwa diffiċli li titkejjel emozzjoni bħalma hija l-biża’, iżda wkoll in-nies huma differenti u jesprimu emozzjonijiet b’modi differenti.
55.      It-tieni, u fuq kollox, l-assenza ta’ prova adegwata minn persuna tal-biża’ tagħha tista’ twassal lill-awtorità determinanti sabiex tikkunsidra li l-applikazzjoni għall-ażil tagħha ma hijiex kredibbli. Dan jista’, min-naħa tiegħu, iwassal għar-rifjut tal-istatus ta’ refuġjat lil din il-persuna, mingħajr ma din l-awtorità tkun evalwat l-element oġġettiv ta’ biża’ ġġustifikat.
56.      Fl-aħħar, ċerti persuni, bħalma
huma t-tfal, jistgħu ma jħossuhomx beżgħana minkejja l-probabbiltà oġġettiva li jiġu ppersegwitati mar-ritorn tagħhom fil-pajjiż ta’ oriġini tagħhom (15).
57.      Din l-interpretazzjoni, li timponi fuq l-awtoritajiet determinanti li jieħdu inkunsiderazzjoni biss l-elementi oġġettivi ta’ biża’, tmur kontra l-prinċipji gwida stabbiliti fil-Manwal tal-UNHCR? Mhux neċessarjament. Billi tistabbilixxi l-eżistenza ta’ riskju oġġettiv li persuna tista’ tiġi ppersegwitata fil-każ li tiġi rritornata lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha, l-awtorità determinanti tista’ wkoll tikkonkludi impliċitament li jeżisti biża’ suġġettiv. Għaldaqstant, evalwazzjoni separata tal-aspett suġġettiv tal-biża’ ma hijiex neċessarja anki jekk it-terminu “biża’”, imsemmi fid-definizzjoni ta’ refuġjat, jinftiehem bħala li għandu elementi suġġettivi u oġġettivi.
58.      Il-fatt li wieħed jibbaża ruħu biss fuq elementi oġġettivi sabiex jistabbilixxi jekk jeżistix biża’ ġġustifikat jidher li hija prattika aċċettata minn diversi ġurisdizzjonijiet (16).
59.      Pereżempju, xi qrati tal-Istati Uniti jidhru li jistaqsu jekk “persuna raġonevoli” li ssib ruħha fl-istess sitwazzjoni bħall-applikant għall-ażil tesperjenzax biża’. Jekk dan ikun il-każ, il-biża’ suġġettiv tal-applikant għal protezzjoni internazzjonali jista’ jkun impliċitu (17).
60.      Barra minn hekk, il-qrati u l-awtoritajiet determinanti f’pajjiżi oħra, pereżempju fl-Awstralja, fi Franza, fil-Ġermanja u fi New Zealand,
jappoġġaw l-approċċ oġġettiv biex jiġi stabbilit biża’ ġġustifikat ta’ persekuzzjoni (18).
61.      Il-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma ntalbitx direttament tieħu pożizzjoni dwar il-kwistjoni jekk l-awtoritajiet li jiddeċiedu dwar l-applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali għandhomx jieħdu inkunsiderazzjoni l-biża’ suġġettiv ta’ applikant meta jiddeċiedu dwar l-għoti tal-istatus ta’ refuġjat.
62.      Fis-sentenza
Y u Z, il-Qorti tal-Ġustizzja, meta rrispondiet għal domanda differenti (19) qalet li l-“awtoritajiet kompetenti, meta jevalwaw […] jekk applikant jibżax b’mod fondat li jiġi ppersegwitat, għandhom ifittxu sabiex jistabbilixxu jekk iċ-ċirkustanzi stabbiliti jikkostitwixxux theddida tali li l-persuna kkonċernata jista’ jkollha raġun li tibża’, fir-rigward tas-sitwazzjoni individwali tagħha, li tkun effettivament is-suġġett ta’ atti ta’ persekuzzjoni” (20).
63.      Minn dan il-punt jista’ jiġi dedott li l-Qorti tal-Ġustizzja eżiġiet li l-awtoritajiet kompetenti jistabbilixxu l-eżistenza ta’ biża’ suġġettiv min-naħa tal-applikant, minkejja li l-bażi ta’ dan il-biża’ kellha wkoll tiġi oġġettivament irrikonoxxuta, billi teżiġi li l-applikant għandu raġonevolment
jibża’ li jiġi ppersegwitat.
64.      Madankollu, fis-sentenza Y u Z  il-Qorti tal-Ġustizzja kompliet tiddikjara li din “l-evalwazzjoni tal-importanza tar-riskju li, f’kull każ, għandha ssir b’viġilanza u prudenza […], tistrieħ biss fuq evalwazzjoni konkreta tal-fatti u taċ-ċirkustanzi skont ir-regoli li jinsabu b’mod partikolari fl-Artikolu 4 tad-Direttiva [dwar il-kwalifika]” (21).
65.      Fil-fehma tiegħi, dan jissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li hija biss l-evalwazzjoni oġġettiva taċ-ċirkustanzi eżistenti li tista’ twassal għall-konklużjoni li jeżisti raġonevolment biża’ ta’ persekuzzjoni, li huwa kemm neċessarju kif ukoll suffiċjenti sabiex jiġi stabbilit jekk persuna hijiex refuġjata jew le.
66.      Ġurisprudenza iktar reċenti tikkonferma, fil-fehma tiegħi, tali konklużjoni. Fis-sentenza K u L, il-Qorti tal-Ġustizzja għaqqdet żewġ punti mis-sentenza Y u Z f’punt wieħed, li jgħid: “l-evalwazzjoni, mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, tan-natura fondata tal-biża’ ta’ applikant li jiġi ppersegwitat għandha tkun ta’ natura individwali u għandha ssir każ b’każ b’viġilanza u prudenza, abbażi biss ta’ evalwazzjoni konkreta tal-fatti u taċ-ċirkustanzi, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-fatti u ċ-ċirkustanzi stabbiliti jikkostitwixxux theddida tali li l-persuna kkonċernata tista’ bir-raġun tibża’, fid-dawl tas-sitwazzjoni individwali tagħha, li tkun effettivament vittma ta’ atti ta’ persekuzzjoni li kieku kellha tirritorna fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha” (22).
67.      Għalhekk, fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ħadet pożizzjoni li tgħid li l-awtoritajiet għandhom jevalwaw, fuq bażi oġġettiva, jekk persuna li tinsab fis-sitwazzjoni tal-applikant, u fid-dawl taċ-ċirkustanzi fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, tibżax raġonevolment li tiġi ppersegwitata.
B.      Fehim ta’ biża’ ġġustifikat bħala probabbiltà raġonevoli ta’ persekuzzjoni
68.      Il-konstatazzjoni ta’ jekk applikant jistax raġonevolment jibża’ minn persekuzzjoni tiddependi mill-evalwazzjoni tar-riskju mwettqa mill-awtorità determinanti sabiex jiġi ddeterminat jekk huwiex probabbli li, fil-każ li jiġi rritornat lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, l-applikant ikkonċernat jiġi ppersegwitat. Tali evalwazzjoni tar-riskju hija neċessarjament evalwazzjoni suġġettiva, sakemm ma tkunx tista’ titfassal formula matematika kkalkolata minn mudelli tal-IA attwali u verifikabbli minn bniedem li jieħu d-deċiżjonijiet.
69.      F’dan ir-rigward, jeżistu diversi fatturi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni f’tali evalwazzjoni, u dawn il-fatturi jistgħu jinteraġġixxu ma’ xulxin b’modi differenti. Ma huwiex impossibbli li mudell tal-IA jkun jista’ jbassar b’iktar suċċess il-probabbiltà ta’ persekuzzjoni ta’ applikant għall-ażil billi jikseb preċiżjoni ikbar mill-bnedmin. Madankollu, ma hemmx biżżejjed data dwar dak li ġara fil-passat – speċjalment fir-rigward tan-numru ta’ sitwazzjonijiet li fihom l-applikanti għal protezzjoni internazzjonali ġew ippersegwitati minħabba rifjut ta’ protezzjoni internazzjonali u li
għalhekk ġew irritornati lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħhom – biex jitħarrġu tali mudell tal-IA, u biex imbagħad titqabbel l-eżattezza ta’ dan il-mudell ma’ dik tal-bnedmin li jieħdu d-deċiżjonijiet. Anki jekk tali mudell jista’ jiġi żviluppat, xorta jkun jeħtieġ kontroll mill-bniedem u jista’, l-iktar l-iktar, jintuża bħala għodda addizzjonali sabiex jiġi deċiż jekk persuna tissodisfax il-kundizzjonijiet neċessarji sabiex tiġi rrikonoxxuta bħala refuġjat.
70.      Fi kwalunkwe każ, sa fejn naf jien, tali mudell għadu ma ġiex żviluppat. Konsegwentement, l-evalwazzjoni tal-probabbiltà ta’ persekuzzjoni tista’ ssir biss, għalissa, minn bnedmin, li l-evalwazzjoni tagħhom tkun neċessarjament suġġettiva, fis-sens li żewġ awtoritajiet determinanti differenti jistgħu jaslu għal konklużjoni differenti waqt l-evalwazzjoni tal-istess sett ta’ ċirkustanzi.
71.      Minħabba l-potenzjal li l-awtoritajiet determinanti jieħdu deċiżjonijiet differenti fir-rigward ta’ żewġ applikanti f’sitwazzjonijiet simili, huwa importanti li dan ir-riskju jiġi mminimizzat.
72.      Konsegwentement, il-kwistjoni li tqum hija dwar kif għandha tiġi oġġettivizzata deċiżjoni suġġettiva dwar il-probabbiltà ta’ persekuzzjoni kontra persuna speċifika?
73.      Id-Direttiva dwar il-kwalifika fiha ċerti elementi li jservu biex joġġettivizzaw il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet fir-rigward ta’ deċiżjonijiet dwar il-probabbiltà ta’ persekuzzjoni. Kif diġà spjegat il-Qorti tal-Ġustizzja, id-determinazzjoni tal-eżistenza ta’ biża’ ġġustifikat “għandha tkun ibbażata biss fuq evalwazzjoni konkreta tal-fatti u taċ-ċirkustanzi konformement mar-regoli stabbiliti b’mod partikolari fl-Artikolu 4(3) sa (5) [tad-Direttiva dwar il-kwalifika]” (23).
74.      L-Artikolu 4(3) tad-Direttiva dwar il-kwalifika jeħtieġ l-ewwel nett li l-evalwazzjoni ssir fuq bażi individwali. Dan ifisser li kull applikazzjoni teħtieġ l-analiżi tagħha stess, u li din għandha titwettaq fuq bażi ta’ każ b’każ. Fil-kuntest ta’ din l-analiżi, l-awtorità li tiddeċiedi għandha tieħu inkunsiderazzjoni żewġ tipi ta’ fatti. Tal-ewwel huma l-fatti li jippermettu lill-awtoritajiet determinanti jaslu għal konklużjoni dwar is-sitwazzjoni prevalenti fil-pajjiż ta’ oriġini, inklużi l-liġijiet u r-regolamenti ta’ dan il-pajjiż, u dwar il-mod kif jiġu applikati fil-prattika. Tat-tieni huma l-fatti li jikkonċernaw direttament lill-applikant; dawn jinkludu l-karatteristiċi personali ta’ din il-persuna, bħall-isfond, is-sess, ir-reliġjon u l-identità tagħha, li jistgħu jkunu sostnuti minn dokumenti jew dikjarazzjonijiet ipprovduti mill-applikant. Jekk ċerti fatti ma jkunux jistgħu jiġu pprovati abbażi ta’ dokumenti jew provi oħra prodotti, l-Artikolu 4(5) ta’ din id-direttiva jipprevedi ċirkustanzi li fihom l-applikant jingħata l-benefiċċju tad-dubju (24).
75.      Bħala prinċipju, il-fatti rilevanti kollha huma stabbiliti fil-mument tal-evalwazzjoni tal-applikazzjoni. Madankollu, l-awtorità determinanti għandha tqis ukoll evidenza ta’ persekuzzjoni fl-imgħoddi ta’ dak l-applikant partikolari, jekk teżisti (25), u l-attivitajiet tal-applikant sa mit-tluq tiegħu mill-pajjiż, li setgħu
kkontribwixxew għall-biża’ ta’ persekuzzjoni (26).
76.      Huwa biss wara li s-sitwazzjoni personali tal-applikant tkun ingħaqdet mal-fatti stabbiliti fir-rigward tar-raġunijiet possibbli għal persekuzzjoni fil-pajjiż ta’ oriġini li l-awtorità determinanti għandha tiddeċiedi jekk il-biża’ ta’ persekuzzjoni ta’ dan l-applikant huwiex effettivament “iġġustifikat”
77.      Għaldaqstant, u kuntrarjament għall-pożizzjoni tal-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, l-awtoritajiet determinanti ma għandhomx marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ meta jiddeċiedu dwar l-applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali. Għall-kuntrarju, dawn l-awtoritajiet huma obbligati, abbażi tal-Artikolu 4 tad-Direttiva dwar il-kwalifika, jeżaminaw b’diliġenza, b’kooperazzjoni mal-applikant għall-ażil, iċ-ċirkustanzi kollha tal-każ li jkunu jafu bihom, jew minħabba li l-applikant ikun qajjimhom jew minħabba li jkunu wettqu evalwazzjoni fil-fond fuq inizjattiva tagħhom stess sabiex iwettqu evalwazzjoni kemm jista’ jkun kompleta sabiex ikunu jistgħu jiddeċiedu dwar il-kwistjoni.
78.      Għalhekk, il-marġni għal evalwazzjoni personali u suġġettiva min-naħa tal-awtorità determinanti huwa mnaqqas mill-Artikolu 4 tad-Direttiva dwar il-kwalifika. Madankollu, fid-dawl tal-fatti kollha meħtieġa, din l-awtorità tkun għadha trid tiddeċiedi dwar il-probabbiltà li l-applikant ikkonċernat jiġi ppersegwitat fil-każ li jiġi rritornat lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu.
79.      F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tipproponi li l-istandard ta’ prova jkun dak ta’
“probabbiltà raġonevoli” ta’ persekuzzjoni (27). Dan l-istandard ifisser, kif jaqblu l-partijiet kollha f’din il-proċedura, li s-sempliċi possibbiltà ta’ persekuzzjoni ma hijiex suffiċjenti (28). Fl-istess ħin, l-istandard ma għandux ikun għoli wisq u ċertament ma għandux ikun “lil hinn minn dubju raġonevoli”, kif applikat fid-dritt kriminali. Madankollu, il-partijiet ma qablux dwar jekk probabbiltà raġonevoli teħtieġx li jkun “iktar probabbli milli improbabbli” li sseħħ persekuzzjoni. Għalkemm il-Qorti EDB tidher li wriet ir-rieda tagħha li taċċetta tali standard ta’ prova (29), jiena naqbel mal-Kummissjoni li rekwiżit ta’ 50:50 jidher li huwa
standard għoli wisq. L-eżistenza ta’ possibbiltà raġonevoli li persuna partikolari tiġi ppersegwitata jekk tiġi rritornata lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha għandha tkun biżżejjed sabiex jiġi stabbilit biża’ ġġustifikat, mingħajr ma tiġi stabbilita minn qabel perċentwali ta’ probabbiltà meħtieġa (30).
80.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-ewwel parti tal-ħames domanda tal-qorti tar-rinviju tista’ tingħata r-risposta li ġejja: jeżisti biża’ ġġustifikat ta’ persekuzzjoni meta jkun hemm probabbiltà raġonevoli li l-applikant għal protezzjoni internazzjonali jiġi ppersegwitat fil-każ li jiġi rritornat lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu.
C.      Kriterju tal-“persuna raġonevoli” bħala metodu sabiex jiġu oġġettivizzati deċiżjonijiet suġġettivi
81.      Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, barra minn hekk, jekk probabbiltà raġonevoli li sseħħ persekuzzjoni fil-każ li applikant partikolari jiġi rritornat lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu tistax tiġi evalwata permezz tal-istandard legali ta’ “persuna raġonevoli”. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tibbaża ruħha fuq il-prattika tal-qrati Ġermaniżi, li jużaw l-istandard ta’ “persuna raġonevoli u informata tajjeb” meta jiddeċiedu dwar l-applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali (31).
82.      Il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, it-tnejn li huma jsostnu din il-prattika u jissuġġerixxu li jiġi applikat l-istandard ta’ “persuna raġonevoli u informata
tajjeb” għas-sitwazzjoni tal-applikanti għall-ażil.
83.      Madankollu, ir-rikorrenti
jqisu li applikazzjoni għall-ażil għandha tiġi evalwata biss mill-perspettiva tal-applikant għall-ażil, fid-dawl tas-sitwazzjoni prevalenti fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, pereżempju. Huma jispjegaw li huwa biss dan l-approċċ li jiżgura li l-kriterju jinvolvi evalwazzjoni newtrali u oġġettiva fil-każijiet kollha, filwaqt li l-kriterju tal-“persuna raġonevoli u informata
tajjeb” jirriskja li jittraskura evalwazzjoni globali. Għalhekk, ir-rikorrenti spjegaw, waqt is-seduta, li l-invokazzjoni tal-kriterju ta’ “persuna raġonevoli u informata tajjeb” tista’
tissepara l-evalwazzjoni mill-applikant individwali inkwistjoni f’każ partikolari.
84.      Il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi jikkunsidra li, jekk wieħed jistrieħ fuq tali kriterju, dan ma jwassalx għal uniformità ikbar, għaliex il-mod kif persuna raġonevoli fittizja tħoss ċertu biża’ (suġġettiv) jiddependi wkoll fuq l-interpretazzjoni li awtorità determinanti u/jew imħallef jagħtu fuq il-bażi ta’ każ b’każ. Konsegwentement, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, sostnut fuq dan il-punt mill-Kummissjoni, iqis li ma hemm ebda raġuni għalfejn il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddefinixxi iktar l-istandard ta’
probabbiltà raġonevoli ta’ persekuzzjoni, iżda għandha tħalli din l-evalwazzjoni ssir każ b’każ mill-awtoritajiet u mill-qrati nazzjonali.
85.      Fil-fehma tiegħi, jekk jintuża b’mod korrett, l-istandard legali ta’ persuna raġonevoli jservi l-għan ta’
oġġettivazzjoni tad-deċiżjoni tal-awtorità mitluba tiddetermina jekk teżistix probabbiltà raġonevoli ta’ persekuzzjoni f’każ partikolari. Dan ikun il-każ sa fejn dan l-istandard jinftiehem u jintuża sabiex iħajjar persuna li tieħu d-deċiżjonijiet, inkluż imħallef, issir “karattru soċjali li huwa interessat f’ħaddieħor” (32); fi kliem ieħor, iħajjar lil din il-persuna ma tibbażax ruħha biss fuq il-perspettiva personali tagħha. F’dan is-sens, l-użu tal-istandard legali ta’ “persuna raġonevoli” jikkostitwixxi tfakkira addizzjonali għall-persuna li tieħu d-deċiżjonijiet sabiex ma timponix il-fehmiet personali tagħha.
86.      Madankollu, peress li huwa wkoll possibbli li l-istandard ta’ persuna raġonevoli fil-fatt jitqies sempliċiment biex isaħħaħ ċertu fehma, billi din il-fehma tiġi ppreżentata bħala “raġonevoli”, u għalhekk ma jaġixxix bħala fattur ta’ limitazzjoni fuq is-suġġettività ta’ dak li jkun, iżda għall-kuntrarju, jippermetti li tiġi ġġustifikata deċiżjoni suġġettiva (33), naqbel mar-rikorrenti u mal-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi li ma huwiex meħtieġ li jintuża dan l-istandard.
87.      Sabiex tingħata risposta għat-tieni parti tal-ħames domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, il-kriterju li għandu jintuża sabiex jiġi ddeterminat jekk jeżistix biża’ ġġustifikat ta’ persekuzzjoni huwa li jiġi mistoqsi jekk persuna li għandha l-karatteristiċi tal-applikant, fis-sitwazzjoni li jinsab fiha, fid-dawl b’mod partikolari tar-relazzjoni bejn il-karatteristiċi personali tiegħu u l-fatti stabbiliti fir-rigward tal-atti ta’ persekuzzjoni fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, tistax raġonevolment tibża’ li tiġi ppersegwitata jekk tiġi rritornata lejn dan il-pajjiż.
88.      Din l-evalwazzjoni għandha ssir fuq bażi ta’ każ b’każ, wara li titqies l-evidenza disponibbli u rilevanti kollha prodotta mill-applikant ikkonċernat kif ukoll kwalunkwe informazzjoni oħra li l-awtorità determinanti tkun tista’ tikseb u tuża biex tissostanzja d-dikjarazzjonijiet magħmula minn dan l-applikant.
89.      Din l-interpretazzjoni hija konformi ma’ u tkompli tiżviluppa l-pożizzjoni diġà espressa mill-Qorti tal-Ġustizzja f’diversi sentenzi, kif imfakkra fil-punt 66 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
IV.    Konklużjoni
90.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ħames domanda preliminari magħmula mir-rechtbank den Haag zittingsplaats Zwolle (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti fi Zwolle, il-Pajjiżi l-Baxxi) kif ġej:
“L-Artikolu 2(d) tad-Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija
għandu jiġi interpretat fis-sens li jeżisti biża’ ġġustifikat ta’ persekuzzjoni meta jkun hemm probabbiltà raġonevoli li applikant għal protezzjoni internazzjonali jiġi ppersegwitat fil-każ li jiġi rritornat lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu.
Sabiex jiġi evalwat jekk teżistix tali probabbiltà raġonevoli, l-awtorità determinanti għandha tistaqsi jekk persuna li għandha l-karatteristiċi tal-applikant, fis-sitwazzjoni li jinsab fiha, u wara li tiġi kkunsidrata r-relazzjoni bejn il-karatteristiċi personali tal-applikant u l-fatti stabbiliti fir-rigward tal-atti ta’ persekuzzjoni fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, tistax raġonevolment tibża’ li tiġi ppersegwitata jekk tiġi rritornata lejn dan il-pajjiż.
Din l-evalwazzjoni għandha titwettaq fuq bażi ta’ każ b’każ, wara li titqies l-evidenza disponibbli u rilevanti kollha prodotta mill-applikant ikkonċernat kif ukoll kwalunkwe informazzjoni oħra li l-awtorità determinanti tkun tista’ tikseb u tuża biex tissostanzja d-dikjarazzjonijiet magħmula minn dan l-applikant.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
2      Direttiva 2013/32/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 dwar proċeduri komuni għall-għoti u l-irtirar tal-protezzjoni internazzjonali (ĠU 2013, L 180, p. 60; iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-proċeduri tal-ażil”).
3      Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija (ĠU 2011, L 337, p. 9; iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-kwalifika”).
4      Sentenza tal‑11 ta’ Ġunju 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Nisa li jidentifikaw mal-valur tal-ugwaljanza bejn is-sessi)(C‑646/21, iktar ’il quddiem is-“sentenza K u L”, EU:C:2024:487).
5      Ara l-Kawża C‑198/25 – Quotal, talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mir-rechtbank Den Haag, zittingsplaats Zwolle (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti f’Zwolle) fil‑11 ta’ Marzu 2025 – S vs Minister van Asiel en Migratie (ĠU C, C/2025/3395) disponibbli fuq http://data.europa.eu/eli/C/2025/3395/oj).
6      Konvenzjoni dwar l-Istatus tar-Refuġjati, iffirmata f’Genève fit‑28 ta’ Lulju 1951, li daħlet fis-seħħ fit‑22 ta’ April 1954 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti,
Vol. 189, p. 137), kif issupplimentata bil-Protokoll dwar l-Istatus tar-Refuġjati, konkluż fi New York fl‑31 ta’ Jannar 1967 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti,
Vol. 606, p. 267), li daħal fis-seħħ fl‑4 ta’ Ottubru 1967 (iktar ’il quddiem, meħuda flimkien, il-“Konvenzjoni ta’
Genève”).
7      Ara l-premessi 3 u 4 tad-Direttiva dwar il-kwalifika.
8      Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl et (Nisa Afgani) (C‑608/22 u C‑609/22, EU:C:2024:828, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
9      Sabiex jinftiehem il-kunċett ta’ “refuġjat”, għandhom għalhekk jittieħdu inkunsiderazzjoni l-Manwal tal-UNHCR dwar il-proċeduri u l-kriterji li għandhom jiġu applikati sabiex jiġi ddeterminat l-istatus ta’ refuġjat u l-prinċipji gwida dwar il-protezzjoni internazzjonali skont il-Konvenzjoni tal‑1951 u l-Protokoll tal‑1967 dwar l-Istatus tar-Refuġjati, 2019 (iktar ’il quddiem il-“Manwal tal-UNHCR”).
10      Ara l-punt 28 tal-Manwal tal-UNHCR.
11      Ara l-premessa 21 tad-Direttiva dwar il-kwalifika.
12      Għal deskrizzjoni ddettaljata tal-miżuri li għandhom jittieħdu biex jiġi deċiż jekk applikant għall-protezzjoni internazzjonali huwiex refuġjat, ara s-sit internet tal-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Ażil (EUAA), “‘Well-founded fear’
f’EASO Practical Guide: Qualification for international protection”, Jannar 2022, p. 20 sa 21; disponibbli fl-indirizz li ġej: https://euaa.europa.eu/easo-practical-guide-qualification-international-protection/well-founded-fear‑0.
13      Ara l-punt 38 tal-Manwal tal-UNHCR (korsiv miżjud minni).
14      Pereżempju, Hathaway, J. C. u Foster, M., The Law of Refugee Status, Cambridge University Press,
Cambridge, 2014, p. 92. Ara wkoll Storey, H., The Refugee Definition in International Law, Oxford University Press, Oxford, 2023, u l-eżami tal-letteratura pprovduta f’dan il-ktieb.
15      Ara, pereżempju, Hathaway, J. C.
u Hicks, W. S., “Is there a subjective element in the Refugee Convention’s requirement of ‘well-founded fear’?”, Michigan Journal of International Law, 2005, p. 505 sa 562, b’mod partikolari p. 512; u Zimmermann, A.
u Herrmann, F. M., “Article 1 A, para. 2 1951 Convention – (Definition of the term “refugee”/définition du terme “réfugié”)’, f’Zimmermann, A. et al.
(edituri), The 1951 Convention Relating to the Status of Refugees and its 1967 Protocol, Oxford University Press, Oxford, 2024, p. 359 sa 555, b’mod partikolari p. 484 sa 489.
16      Għal ħarsa ġenerali, ara, pereżempju, Hathaway, J. C. u Foster, M., nota ta’ qiegħ il-paġna 14, op. cit., p. 104; Andreson, A. et al. “A well-founded fear of being persecuted…But when?”, Sydney Law Review, 2020, p. 155 sa 181, b’mod partikolari p. 161 sa 162; u
Zimmermann, A. u Herrmann, F. M., nota ta’ qiegħ il-paġna 15, op. cit., b’mod partikolari p. 413 sa 414.
17      Pereżempju, skont il-United States Court of Appeals for the Fifth Circuit (il-Qorti tal-Appell tal-Istati Uniti għall-Ħames Distrett), “persuna barranija jkollha biża’ ġġustifikat li tiġi ppersegwitata jekk persuna raġonevoli li tinsab fiċ-ċirkustanzi tagħha
tibża’ li tiġi ppersegwitata jekk hija kellha tiġi rritornata lejn il-pajjiż indiġenu tagħha” (Guevara Flores, Petitioner,
vs Immigration and Naturalisation Service, Respondent (1986) 786 F.2d 1242 (USCA, 5th Cir., 1986), p. 1249).
18      Għal eżempji ta’ tali deċiżjonijiet f’dawn il-pajjiżi, ara l-Awstralja: High Court of Australia (il-Qorti Għolja tal-Awstralja), Chan vs Minister for Immigration and Ethnic Affairs (9 ta’ Diċembru 1989); Franza: Cour nationale du droit d’asile (il-Qorti Nazzjonali tad-Dritt tal-Ażil, Franza), Kawża Nru 24009761 (17 ta’ Lulju 2024); il-Ġermanja: Oberverwaltungsgericht Niedersachsen (il-Qorti Amministrattiva Superjuri ta’
Niedersachsen, il-Ġermanja), Kawża Nru 2 LA 1584/17 (17 ta’ Awwissu 2018); New Zealand: Refugee Status Appeals Authority (l-Awtorità tal-Appelli dwar l-Istatus ta’ Refuġjat, New Zealand), Appell minn Refuġjat Nru 72635/01 (6 ta’ Settembru 2002).
19      Id-domanda magħmula f’dik il-kawża kienet dwar jekk il-biża’ ta’ applikant li jiġi ppersegwitat ikunx
iġġustifikat meta tali persuna tista’ tevita li tiġi esposta għal persekuzzjoni fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha billi tastjeni minn ċerti atti reliġjużi. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑5 ta’ Settembru 2012, Y u Z (C‑71/11 u C‑99/11, iktar ’il quddiem is-“sentenza Y u Z”, EU:C:2012:518, punt 73).
20      Sentenza Y u Z (punt 76, enfasi miżjuda minni).
21      Ara s-sentenza Y u Z (punt 77, ir-referenzi għall-ġurisprudenza tħallew barra u l-korsiv huwa tiegħi).
22      Ara s-sentenza K u L (punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).
23      Sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2023, Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (Opinjonijiet politiċi fl-Istat Membru ospitanti) (C‑151/22, EU:C:2023:688, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
24      Pożizzjoni simili hija aċċettata mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”). Ara, f’dan ir-rigward, il-Qorti EDB, 23 ta’ Marzu 2016, F.G. vs L‑Isvezja (CE:ECHR:2016:0323JUD004361111, punt 113 u l-ġurisprudenza ċċitata), li tgħid: “[...] minħabba s-sitwazzjoni partikolari li jinsabu fiha frekwentement l-applikanti għall-ażil, spiss ikun neċessarju li jingħatalhom il-benefiċċju tad-dubju fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-kredibbiltà tad-dikjarazzjonijiet tagħhom u tad-dokumenti ppreżentati insostenn tagħhom. Madankollu, meta tiġi ppreżentata informazzjoni li tipprovdi raġunijiet serji sabiex tiġi ddubitata l-veraċità tas-sottomissjonijiet ta’ applikant għall-ażil, il-persuna kkonċernata għandha tipprovdi spjegazzjoni sodisfaċenti tad-diverġenzi allegati […]” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
25      Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar il-kwalifika.
26      Artikolu 4(3)(d) tad-Direttiva dwar il-kwalifika.
27      Dan huwa wkoll livell ta’ prova propost mill-EUAA. Ara l-EUAA, Practical Guide on Evidence and Risk Assessment, 2024, p. 8).
28      Din hija wkoll pożizzjoni tal-Qorti EDB; ara s-sentenza ta’ din il-qorti tat‑30 ta’ Ottubru 1991, Vilvarajah et vs Ir-Renju Unit (CE:ECHR:1991:1030JUD001316387, punt 111).
29      Ara s-sentenza tal-Qorti EDB tat‑28 ta’ Frar 2008, Saadi vs L-Italja, CE:ECHR:2008:0228JUD003720106, punt 140.
30      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal-U.S. Supreme Court (il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti), Immigration and Naturalisation Service vs Cardoza-Fonseca (480 U.S. 421 (1987), No 85‑782). Din il-qorti ddikjarat, fil-paġna 440, li: “Sempliċement ma hemmx lok fid-definizzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti sabiex jiġi konkluż li, billi applikant ikollu biss 10 % ċans li jinqatel, jiġi ttorturat jew jiġi ppersegwitat b’mod ieħor, ma għandux ‘biża’ ġġustifikat’ li dak se jiġri. [...] Interpretazzjoni moderata tal-kriterju tal-‘biża’ ġġustifikat’ tindika li ‘sakemm sitwazzjoni oġġettiva tiġi stabbilita mill-provi, ma huwiex neċessarju li jintwera li s-sitwazzjoni probabbilment twassal għal persekuzzjoni, iżda huwa biżżejjed li l-persekuzzjoni tkun possibbiltà raġonevoli.’”
31      B’mod partikolari, hija tiċċita s-sentenza tal-Oberverwaltungsgericht Niedersachsen (il-Qorti Amministrattiva Superjuri ta’
Niedersachsen) tas‑17 ta’ Awwissu 2018, Każ Nru 2 LA 1584/17. Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 26 tad-deċiżjoni tar-rinviju (fil-lingwa oriġinali u bil-Franċiż).
32      Ara, f’dan ir-rigward, Jeutner, V., The Reasonable Person,  Cambridge University Press, Cambridge, 2024, p. 173.
33      Ara, f’dan ir-rigward, ir-riċerki ppubblikati minn Jeutner, V., nota ta’ qiegħ il-paġna 32, op. cit.