62024CJ0182_RES
Sprawa C‑182/24
RB, jako następca prawny Claude’a ChabrolaiAD, którego reprezentowała kuratorka, NM, jako następca prawny Claude’a ChabrolaiDR, jako następca prawny Claude’a ChabrolaiZB, jako następca prawny Claude’a ChabrolaiVQ, jako następca prawny Claude’a ChabrolaiRZ, jako następca prawny Paula GégauffaiDQ, jako następca prawny Paula GégauffaiFI, jako następca prawny Paula GégauffaiLF, jako następca prawny Paula Gégauffa
przeciwko
Société des auteurs et compositeurs dramatiques (SACD)iRadio Days SARLiBrinter Company LtdiBSiMWiArtedis SAiPanoceanic Films SA
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Judiciaire de Paris)
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 18 grudnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2001/29/WE – Artykuły 2–4 i 8 – Dyrektywa 2004/48/WE – Artykuły 1–3 – Dyrektywa 2006/115/WE – Dyrektywa 2006/116/WE – Artykuły 1, 2 i 9 – Artykuły 17 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Środki naprawcze – Prawo do skutecznego środka prawnego – Uregulowania krajowe uzależniające dopuszczalność powództwa o naruszenie wniesionego przez jednego z współuprawnionych z tytułu prawa autorskiego do utworu filmowego od udziału w sprawie wszystkich współuprawnionych z tytułu tego prawa
Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywy 2001/29, 2004/48, 2006/116 – Prawo do skutecznego środka prawnego – Uregulowania krajowe uzależniające dopuszczalność powództwa o naruszenie prawa autorskiego do utworu współautorskiego od udziału w sprawie wszystkich współuprawnionych z tytułu tego prawa – Dopuszczalność – Przesłanki – Brak procedury, która jest nadmiernie skomplikowana czy kosztowna – Poszanowanie zasady skuteczności i art. 47 Karty praw podstawowych
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 17, 47; dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2001/29, art. 8; 2004/48, art. 3; 2006/116, art. 1)
(zob. pkt 52, 54–60, 63–78; sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego tribunal judiciaire de Paris (sąd powszechny pierwszej instancji w Paryżu, Francja) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wypowiedział się w przedmiocie zgodności z prawem Unii uregulowań krajowych uzależniających dopuszczalność powództwa o naruszenie prawa autorskiego do utworu współautorskiego od udziału w sprawie wszystkich współuprawnionych z tytułu tego prawa.
Claude Chabrol wyreżyserował 14 filmów, a P. Gégauff współpracował przy realizacji pięciu z nich. W 1990 r. przenieśli oni na dystrybutora prawa do eksploatacji tych filmów przez okres 30 lat. W 2019 r. spadkobiercy C. Chabrola i P. Gégauffa, powodowie w postępowaniu głównym, wytoczyli przeciwko temu dystrybutorowi i innym spółkom powództwo, żądając między innymi zapłaty odszkodowania za szkodę poniesioną w wyniku naruszenia zobowiązań umownych i naruszenia praw autorskich do przedmiotowych filmów.
Na podstawie spornych uregulowań krajowych pozwani w postępowaniu głównym podnieśli zarzut niedopuszczalności oparty na braku wezwania do udziału w sprawie 19 współautorów tych filmów. Tymczasem powodowie nie mogli zlokalizować ani ustalić wszystkich współautorów lub ich następców prawnych ze względu na liczbę odnośnych filmów, czas ich realizacji, różnorodność uczestników procesu twórczego i śmierć niektórych ze współautorów.
W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się w istocie nad zgodnością spornych uregulowań krajowych z art. 8 dyrektywy 2001/29 (
1
), art. 3 dyrektywy 2004/48 (
2
) i art. 1 dyrektywy 2006/116 (
3
) w związku z art. 17 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał zauważył, że art. 8 dyrektywy 2001/29, art. 3 dyrektywy 2004/48 i art. 1 dyrektywy 2006/116 zobowiązują państwa członkowskie do ustanowienia procedur niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony praw własności intelektualnej, o których mowa w tych dyrektywach, w szczególności poprzez wprowadzenie zakazu procedur, które są nadmiernie skomplikowane czy kosztowne. Natomiast żaden z tych artykułów nie określa w samym swoim brzmieniu szczegółowych zasad tej ochrony w przypadku współuprawnienia z tytułu prawa autorskiego. W odniesieniu do kontekstu, w jaki wpisują się te przepisy, Trybunał zauważył, że pozostałe artykuły tych trzech dyrektyw również nie określają zasad korzystania z odnośnych środków naprawczych w przypadku współuprawnienia z tytułu prawa autorskiego. Jeżeli chodzi o cele realizowane przez te uregulowania, z motywów tych dyrektyw wynika, że służą one w szczególności zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony własności intelektualnej, w tym praw autorskich. Co się tyczy szczególnie dyrektywy 2004/48, jej przepisy nie mają regulować wszystkich aspektów związanych z prawami własności intelektualnej, lecz odnoszą się jedynie do tych aspektów, które są nierozłącznie związane, po pierwsze, z egzekwowaniem tych praw, a po drugie, z ich naruszeniem, poprzez ustanowienie skutecznych środków prawnych służących zapobieganiu naruszeniom, ich zaniechaniu lub zadośćuczynieniu za każde naruszenie istniejącego prawa własności intelektualnej. W konsekwencji, z zastrzeżeniem obowiązku ustanowienia środków prawnych, które nie są nadmiernie skomplikowane czy kosztowne, to do państw członkowskich należy, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej, określenie zasad proceduralnych dotyczących odnośnych środków prawnych, w tym w przypadkach współuprawnienia z tytułu praw własności intelektualnej.
W drugiej kolejności Trybunał zbadał, czy rozpatrywana procedura nie jest nadmiernie skomplikowana lub kosztowna i czy nie koliduje ona z zasadami równoważności i skuteczności, a także z wymogami wynikającymi z art. 17 i 47 Karty. W tym względzie zauważył on, że wykładnia uregulowań krajowych dokonana przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) skutkuje niedopuszczalnością powództwa wytoczonego przez współautora, jeżeli w sprawie nie biorą udziału wszyscy pozostali współautorzy lub, w stosownym wypadku, ich następcy prawni, nawet wówczas, gdy wezwanie do udziału w sprawie okazuje się bardzo trudne, czy wręcz niemożliwe z uwagi na okoliczności niezależne od woli powoda.
Po pierwsze, Trybunał stwierdził, że wymóg dotyczący udziału w sprawie wszystkich współautorów lub ich następców prawnych skutkuje uniemożliwieniem sądowego rozpoznania ich roszczeń z uwagi na trudności związane z ustaleniem, a w konsekwencji z wezwaniem do udziału w sprawie wszystkich następców prawnych współuprawnionych z tytułu odnośnych praw autorskich. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy w niniejszym wypadku wymóg ten nie powoduje, że rozpatrywana procedura jest nadmiernie skomplikowana i kosztowna.
Po drugie, akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia zasady równoważności. Natomiast co się tyczy zasady skuteczności, Trybunał zauważył, że gdy ustalenie i wskazanie miejsca pobytu współautorów utworu współautorskiego napotykają na poważne i utrzymujące się trudności, uzależnienie dopuszczalności powództwa sądowego tych z współautorów tego utworu, którzy zamierzają dochodzić swoich roszczeń, od udziału w sprawie wszystkich pozostałych współautorów, może nadmiernie utrudniać wykonywanie praw przyznanych współautorom przez prawo Unii.
Po trzecie, jeżeli chodzi o prawo własności zapisane w art. 17 Karty, Trybunał stwierdził, że w przypadku gdy kilka osób posiada wspólnie własność intelektualną, taką jak prawo autorskie, obejmującą ten sam utwór, uznaje się, że wszystkie te osoby nabyły na podstawie prawa Unii prawo do użytkowania wspomnianej własności intelektualnej i podlegają tej samej ochronie. Uznanie autorstwa utworu filmowego takiego jak ten w niniejszej sprawie stanowi wystarczającą przesłankę dla wykonywania prawa własności.
W odniesieniu do ustanowionego w art. 47 Karty prawa do skutecznego środka prawnego Trybunał przypomniał, że istota tego prawa obejmuje element polegający na możliwości dostępu do sądu, który jest właściwy do zapewnienia poszanowania praw, jakie gwarantuje prawo Unii, i do zbadania w tym celu wszystkich kwestii prawnych i faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sporu, który został do tego sądu wniesiony. Prawdą jest, że ograniczenie takie jak to wynikające z uregulowań krajowych chroni prawa nieobecnych współuprawnionych, gdyż umożliwia im uzyskanie informacji wystarczających do podjęcia decyzji o udziale w postępowaniu, co przyczynia się w szczególności do zagwarantowania poszanowania prawa własności tych współuprawnionych i do urzeczywistnienia w ich wypadku celu, którego realizacji służą trzy omawiane dyrektywy. Wydaje się jednak, że uregulowania te powodują, iż – mimo wysiłków i staranności powodów mających na celu wezwanie do udziału w sprawie wszystkich współuprawnionych z tytułu prawa autorskiego – dochodzenie ich roszczeń przed sądem staje się niemożliwe. W takim przypadku wygląda na to, że obowiązek udziału w sprawie wszystkich współuprawnionych, pod rygorem niedopuszczalności danego powództwa, uniemożliwia tym powodom wykonywanie ich własnych praw. Tymczasem prawo podmiotów współuprawnionych do obrony ich praw autorskich nie może podlegać wymogom proceduralnym, których spełnienie jest niemożliwe lub bardzo trudne, gdyż w praktyce byłoby to równoznaczne ze zniesieniem tego prawa i naruszałoby tym samym prawo podstawowe zagwarantowane w art. 47 Karty.
Z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający wydaje się zatem, że wykładnia i stosowanie wymogów proceduralnych nałożonych na powodów może czynić dostępną procedurę nadmiernie skomplikowaną i kosztowną, a także naruszać zarówno zasadę skuteczności, jak i art. 47 Karty. Gdyby sąd odsyłający miał stwierdzić, że nie jest możliwe dokonanie wykładni prawa krajowego w sposób zgodny z prawem Unii, byłby on zobowiązany zapewnić, w ramach swoich kompetencji, ochronę prawną przysługującą jednostkom na podstawie wspomnianego art. 47 Karty i zagwarantować jego pełną skuteczność, w razie potrzeby poprzez odstąpienie od stosowania odnośnych przepisów krajowych.
W rezultacie Trybunał orzekł, że art. 8 dyrektywy 2001/29, art. 3 dyrektywy 2004/48 i art. 1 dyrektywy 2006/116 nie stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym uzależniającym dopuszczalność powództwa o naruszenie prawa autorskiego do utworu współautorskiego od udziału w sprawie wszystkich współuprawnionych z tytułu tego prawa, pod warunkiem że wykładnia i stosowanie tych uregulowań nie czynią przewidzianej procedury nadmiernie skomplikowaną czy kosztowną, ponieważ taka procedura nie może uniemożliwiać lub nadmiernie utrudniać wytoczenia tego powództwa wyłącznie przez jednego lub kilku ze współuprawnionych. Sąd krajowy powinien w każdym wypadku zapewnić poszanowanie prawa do skutecznej ochrony sądowej ustanowionego w art. 47 Karty.
(
1
)	Dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. L 167, s. 10).
(
2
)	Dyrektywa 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U. L 157, s. 45).
(
3
)	Dyrektywa 2006/116/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.U. 2006, L 372, s. 12).