62022CJ0700_RES
Υπόθεση C‑700/22
RegioJet a.s.καιStudent AGENCY k.s.
κατά
České dráhy a.s._Správa železnic, státní organizace_καιČeská republika, Ministerstvo dopravy,
(αίτηση του Nejvyšší soud για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 7ης Δεκεμβρίου 2023
«Προδικαστική παραπομπή – Κανονισμός (ΕΕ) 2015/1589 – Υφιστάμενη ενίσχυση και νέα ενίσχυση – Ενίσχυση χορηγηθείσα κατά παράβαση των διαδικαστικών κανόνων του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ – Εκπνοή της προθεσμίας παραγραφής που προβλέπεται στο άρθρο 17 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 – Υποχρέωση του εθνικού δικαστή να διατάξει την ανάκτηση της ενίσχυσης»
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Ανάκτηση παράνομης ενισχύσεως – Ενίσχυση χορηγηθείσα κατά παράβαση των διαδικαστικών κανόνων του άρθρου 108 ΣΛΕΕ – Εκπνοή της δεκαετούς προθεσμίας παραγραφής που προβλέπεται στο άρθρο 17 του κανονισμού 2015/1589 – Δεν ασκεί επιρροή στην εξουσία του εθνικού δικαστηρίου να διατάξει την επιστροφή της ενίσχυσης
(Άρθρο 108 § 3, ΣΛΕΕ· κανονισμός 2015/1589 του Συμβουλίου, άρθρο 17)
(βλ. σκέψεις 13-21)
Σύνοψη
Στις 26 Ιουνίου 2008 η České dráhy, σιδηροδρομική επιχείρηση εγκατεστημένη στην Τσεχική Δημοκρατία, συνήψε σύμβαση με την εθνική αρχή σιδηροδρόμων, με την οποία η πρώτη μεταβίβασε στη δεύτερη μέρος της επιχείρησής της.
Η RegioJet και η STUDENT AGENCY, ανταγωνίστριες της České dráhy, υποστηρίζουν ότι το τίμημα που έλαβε η České dráhy στο πλαίσιο της ανωτέρω πράξης συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και ότι η εν λόγω πράξη είναι παράνομη, δεδομένου ότι δεν κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ ούτε εγκρίθηκε από αυτήν.
Η σχετική διαφορά που ανέκυψε ενώπιον των τσεχικών δικαστηρίων ήχθη ενώπιον του Nejvyšší soud (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Τσεχική Δημοκρατία).
Η διαφορά αυτή εγείρει, μεταξύ άλλων, το ζήτημα αν η εκπνοή της δεκαετούς προθεσμίας παραγραφής που προβλέπεται στο άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/1589 (
1
), συνεπεία της οποίας μια παρανόμως χορηγηθείσα ενίσχυση καθίσταται υφιστάμενη ενίσχυση, εμποδίζει το εθνικό δικαστήριο που έχει επιληφθεί αγωγής με αντικείμενο την ανάκτηση τέτοιας ενίσχυσης να διατάξει την επιστροφή της από τη δικαιούχο επιχείρηση. Ερωτηθέν επί του ζητήματος αυτού από το τσεχικό Ανώτατο Δικαστήριο, το Δικαστήριο απαντά αρνητικά στο ερώτημα αυτό.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατά την εφαρμογή των κανόνων της Συνθήκης περί κρατικών ενισχύσεων, τα εθνικά δικαστήρια και η Επιτροπή διαδραματίζουν ρόλους που είναι συμπληρωματικοί αλλά διακριτοί. Πράγματι, ενώ η εκτίμηση της συμβατότητας μέτρων ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής, ενεργούσας υπό τον έλεγχο των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης, τα εθνικά δικαστήρια μεριμνούν για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ιδιωτών σε περίπτωση παράβασης της υποχρέωσης προηγούμενης κοινοποίησης των κρατικών ενισχύσεων στην Επιτροπή, όπως προβλέπεται στο άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
Όσον αφορά τις συνέπειες της εκπνοής της δεκαετούς προθεσμίας παραγραφής που προβλέπει το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/1589 όσον αφορά τις εθνικές διαδικασίες ανάκτησης παράνομων ενισχύσεων, το Δικαστήριο επισημαίνει, στη συνέχεια, ότι ο κανονισμός αυτός δεν περιέχει καμία διάταξη σχετικά με τις εξουσίες και τις υποχρεώσεις των εθνικών δικαστηρίων, οι οποίες εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις της Συνθήκης. Επομένως, η προθεσμία παραγραφής του άρθρου 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/1589 αφορά μόνον τις εξουσίες της Επιτροπής για ανάκτηση κρατικών ενισχύσεων.
Υπό τις συνθήκες αυτές, ελλείψει σχετικής ρύθμισης της Ένωσης, η ανάκτηση παράνομης ενίσχυσης από τις εθνικές αρχές πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με τους λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής που θεσπίζει το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο. Στο πλαίσιο αυτό, οι κανόνες παραγραφής που ενδεχομένως έχουν εφαρμογή εν προκειμένω είναι εκείνοι του εθνικού δικαίου, υπό την επιφύλαξη των αρχών της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας.
Τέλος, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η δικαιούχος επιχείρηση, České dráhy, δεν μπορεί να αντλήσει επιχείρημα από το γεγονός ότι, στην περίπτωση υφιστάμενης ενίσχυσης εμπίπτουσας στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 108, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια δεν έχουν την εξουσία να διατάξουν την ανάκτησή της. Πράγματι, μολονότι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημείο iv, και του άρθρου 17, παράγραφος 3, του κανονισμού 2015/1589, ενίσχυση η οποία χορηγήθηκε κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ καθίσταται υφιστάμενη ενίσχυση μετά την εκπνοή της προθεσμίας παραγραφής που προβλέπεται στο άρθρο 17, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, εντούτοις η διάταξη αυτή δεν έχει ως αποτέλεσμα την αναδρομική νομιμοποίηση των παράνομων κρατικών ενισχύσεων, για τον λόγο και μόνον ότι αυτές καθίστανται υφιστάμενες ενισχύσεις.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να διατάξουν την επιστροφή κρατικής ενίσχυσης χορηγηθείσας κατά παράβαση της προβλεπόμενης στη διάταξη αυτή υποχρέωσης προηγούμενης κοινοποίησης, μολονότι η προθεσμία παραγραφής του άρθρου 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/1589 έχει εκπνεύσει ως προς την ενίσχυση αυτή, με αποτέλεσμα η εν λόγω ενίσχυση να πρέπει να θεωρηθεί ως υφιστάμενη.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2015, L 248, σ. 9).