ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MICHAL BOBEK
της 27ης Οκτωβρίου 2016 (1)
Υπόθεση C‑640/15
Minister for Justice and Equality
κατά
TomasVilkas
[αίτηση του Court of Appeal (εφετείου, Ιρλανδία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως – Προθεσμία για την παράδοση του καταζητουμένου – Παράδοση αδύνατη λόγω ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη – Ανωτέρα βία – Προσωπική συμπεριφορά – Δυνατότητα να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως – Προϋποθέσεις – Άρθρο 6 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Νέες, επανεμφανιζόμενες ή συνεχιζόμενες περιστάσεις ανωτέρας βίας στα κράτη μέλη»
1.        Στην ταινία Midnight Run (Ο Διώκτης του Μεσονυχτίου), που κυκλοφόρησε το 1988, ο Robert De Niro υποδύεται έναν κυνηγό επικηρυγμένων που έχει ως αποστολή να επιστρέψει στο Λος Άντζελες έναν φυγόδικο πρώην λογιστή της Μαφίας. Καθώς τον έχει συλλάβει στη Νέα Υόρκη, επιβιβάζονται σε εμπορική πτήση. Ωστόσο, πριν από την απογείωση ο λογιστής προκαλεί ταραχή και εκδηλώνει βίαιη συμπεριφορά. Ο πιλότος τους υποδεικνύει να αποβιβαστούν. Υποχρεώνονται έτσι να κάνουν ένα μεγάλο οδικό ταξίδι προς το Λος Άντζελες, ενώ η αφίσα της ταινίας περιέργως πώς υπόσχεται ότι «αυτό μπορεί να είναι η αρχή μιας υπέροχης φιλίας» (2).
2.        Στην περίπτωση του Τ. Vilkas, του εφεσιβλήτου της υπό κρίση υποθέσεως, η αντιστοιχία με την ταινία, αν μπορεί να υπάρξει κάποια αντιστοιχία, φαίνεται να εξαντλείται στην πρώτη σκηνή: αποκλεισμός από εμπορική πτήση λόγω εκδηλώσεως βίαιης συμπεριφοράς κατά τη διαδικασία παραδόσεως από ένα κράτος μέλος σε άλλο. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι η συγκεκριμένη σκηνή έχει γυριστεί δύο φορές.
3.        Κατά του εφεσιβλήτου εκδόθηκαν δύο ευρωπαϊκά εντάλματα συλλήψεως (στο εξής: ΕΕΣ) από τις λιθουανικές αρχές. Η παράδοση είχε συμφωνηθεί από τη δικαστική αρχή εκτελέσεως στην Ιρλανδία. Η παράδοση είχε προγραμματιστεί να διενεργηθεί με εμπορική πτήση. Ωστόσο, κατά τη συμφωνηθείσα ημερομηνία, ο εφεσίβλητος εκδήλωσε ανήσυχη και επιθετική συμπεριφορά και αρνήθηκε να επιβιβαστεί στο αεροπλάνο. Ο πιλότος αρνήθηκε να επιτρέψει την επιβίβασή του στο αεροπλάνο. Δύο εβδομάδες αργότερα απέτυχε και δεύτερη προσπάθεια παραδόσεως, λόγω παρόμοιων γεγονότων. Και πάλι η παράδοση κατέστη αδύνατη λόγω της επιθετικής συμπεριφοράς του Τ. Vilkas.
4.        Στο πλαίσιο αυτό, το Court of Appeal (Εφετείο, Ιρλανδία), το αιτούν δικαστήριο, ζητεί καθοδήγηση σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 23 της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως και τις διαδικασίες παραδόσεως μεταξύ των κρατών μελών (3). Το αιτούν δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο αν το άρθρο 23 της αποφάσεως-πλαισίου επιτρέπει να συμφωνηθεί ημερομηνία παραδόσεως περισσότερες από μία φορές, και σε καταφατική περίπτωση, υπό ποιες περιστάσεις. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο καλείται να αναλύσει αν το άρθρο 23, παράγραφος 3, μπορεί να εφαρμοστεί περισσότερες φορές και ποιες καταστάσεις αποτελούν «ανωτέρα βία» σε ένα από τα κράτη μέλη σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη.
I –    Νομικό πλαίσιο
Α –      Το δίκαιο της Ένωσης
5.        Το άρθρο 23 της αποφάσεως-πλαισίου, το οποίο επιγράφεται «Προθεσμία παράδοσης του προσώπου», έχει ως εξής:
«1.      Ο καταζητούμενος παραδίδεται το ταχύτερο δυνατόν σε ημερομηνία που συμφωνείται μεταξύ των ενδιαφερόμενων αρχών.
2.      Παραδίδεται το αργότερο δέκα ημέρες αφότου εκδόθηκε η οριστική απόφαση για την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
3.      Αν η παράδοση του καταζητουμένου, εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην παράγραφο 2, αποδεικνύεται αδύνατη λόγω ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη, η δικαστική αρχή εκτέλεσης και η δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος επικοινωνούν αμέσως μεταξύ τους και συμφωνούν νέα ημερομηνία παράδοσης. Στην περίπτωση αυτή, η παράδοση διενεργείται εντός δέκα ημερών μετά τη συμφωνηθείσα νέα ημερομηνία.
4.      Η παράδοση μπορεί κατ’ εξαίρεση να αναστέλλεται προσωρινά για σοβαρούς ανθρωπιστικούς λόγους, εφόσον λ.χ. ευλόγως πιστεύεται ότι θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή ή την υγεία του καταζητουμένου. Η εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης γίνεται μόλις παύσουν να υφίστανται οι λόγοι αυτοί. Η δικαστική αρχή εκτέλεσης ενημερώνει αμέσως σχετικά τη δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος και συμφωνεί νέα ημερομηνία παράδοσης. Στην περίπτωση αυτή, η παράδοση διενεργείται εντός δέκα ημερών μετά τη συμφωνηθείσα νέα ημερομηνία.
5.      Κατά την παρέλευση των προθεσμιών που αναφέρονται στις παραγράφους 2 έως 4, αν το πρόσωπο εξακολουθεί να κρατείται, απολύεται.»
Β –      Το ιρλανδικό δίκαιο
6.        Οι προθεσμίες παραδόσεως ρυθμίζονται στο άρθρο 16, παράγραφοι 3 έως 5Α, του European Arrest Warrant Act 2003 (νόμου του 2003 περί ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως), το οποίο, κατά το αιτούν δικαστήριο, μεταφέρει το άρθρο 23 της αποφάσεως-πλαισίου στο εσωτερικό δίκαιο. Οι σχετικές διατάξεις έχουν ως εξής:
«Άρθρο 16
[…]
3)      Δικαστική διάταξη που εκδίδεται δυνάμει της παραγράφου 1 ή 2 τίθεται, με την επιφύλαξη του άρθρου 18, σε ισχύ μετά την παρέλευση προθεσμίας 15 ημερών από την ημερομηνία εκδόσεως της διατάξεως ή κατά τυχόν νωρίτερη ημερομηνία που ορίζεται από το High Court, κατόπιν αιτήσεως της κεντρικής αρχής της ημεδαπής και με τη συγκατάθεση του προσώπου το οποίο υπόκειται στη διάταξη.
3Α)      Με την επιφύλαξη των παραγράφων 5 και 6, το πρόσωπο το οποίο αφορά δικαστική διάταξη που βρίσκεται σε ισχύ δυνάμει των παραγράφων 1 ή 2, παραδίδεται στο εκάστοτε κράτος εκδόσεως το αργότερο εντός 10 ημερών από τη θέση σε ισχύ της διατάξεως, σύμφωνα με την παράγραφο 3.
4)      Σε περίπτωση που το High Court εκδώσει διάταξη δυνάμει της παραγράφου 1 ή 2 και εφόσον δεν διατάξει αναβολή της παραδόσεως σύμφωνα με το άρθρο 18–
[…]
b)      διατάσσει την προσωρινή κράτησή του σε σωφρονιστικό κατάστημα […] για περίοδο που δεν υπερβαίνει τις 25 ημέρες, ενόσω εκκρεμεί η εκτέλεση της διατάξεως, και
c)      διατάσσει να προσαχθεί εκ νέου το πρόσωπο ενώπιον του High Court–
i)      αν το πρόσωπο αυτό δεν έχει παραδοθεί πριν από τη λήξη της προθεσμίας παραδόσεως κατά την παράγραφο 3Α, το συντομότερο δυνατό μετά τη λήξη της εν λόγω προθεσμίας, ή
ii)      αν η κεντρική αρχή της ημεδαπής κρίνει ότι, λόγω ανωτέρας βίας στην ημεδαπή ή στο κράτος εκδόσεως, το εν λόγω πρόσωπο δεν πρόκειται να παραδοθεί έως τη λήξη της προθεσμίας του σημείου i, πριν από τη λήξη της.
5)      Όταν πρόσωπο προσάγεται ενώπιον του High Court δυνάμει της παραγράφου 4, στοιχείο c, το High Court:
a)      αν πεισθεί ότι, λόγω ανωτέρας βίας στην ημεδαπή ή στο κράτος εκδόσεως, το εν λόγω πρόσωπο δεν παραδόθηκε εντός της προθεσμίας παραδόσεως κατά την παράγραφο 3A, ή, ανάλογα με την περίπτωση, δεν πρόκειται να παραδοθεί–
i)      με τη συμφωνία της δικαστικής αρχής εκδόσεως, ορίζει νέα ημερομηνία για την παράδοση του προσώπου, και
ii)      διατάσσει την προσωρινή κράτησή του σε σωφρονιστικό κατάστημα […] για περίοδο που δεν υπερβαίνει τις 10 ημέρες από την ημερομηνία που ορίστηκε δυνάμει του σημείου i, ενόσω εκκρεμεί η παράδοση·
και
b)      σε κάθε άλλη περίπτωση, διατάσσει την ελευθέρωση του προσώπου.
5Α)      Κάθε πρόσωπο το οποίο αφορά διάταξη σε ισχύ σύμφωνα με την παράγραφο 5, στοιχείο a–
a)      παραδίδεται στο εκάστοτε κράτος εκδόσεως το αργότερο εντός 10 ημερών από τη θέση σε ισχύ της διατάξεως, ή
b)      αν δεν έχει πραγματοποιηθεί παράδοση κατά το στοιχείο a, ελευθερώνεται.
[…]»
II – Τα πραγματικά περιστατικά, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
7.        Στις 9 Ιουλίου 2015, το High Court (Πρωτοδικείο, Ιρλανδία), ως δικαστική αρχή εκτελέσεως, εξέδωσε δύο διατάξεις παραδόσεως του Τ. Vilkas (του εφεσιβλήτου) στη Δημοκρατία της Λιθουανίας. Οι εν λόγω διατάξεις εκδόθηκαν για την εκτέλεση δύο ευρωπαϊκών ενταλμάτων συλλήψεως που εκδόθηκαν από λιθουανικό δικαστήριο (τη δικαστική αρχή εκδόσεως). Οι διατάξεις τέθηκαν σε ισχύ, σύμφωνα με το εθνικό δικονομικό δίκαιο, στις 24 Ιουλίου 2015.
8.        Σύμφωνα με το άρθρο 16, παράγραφος 3A, του νόμου του 2003 περί ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως, η ιρλανδική κεντρική αρχή [ο Minister for Justice and Equality (Υπουργός Δικαιοσύνης και Ισότητας, Ιρλανδία), εν προκειμένω, ο εκκαλών] οφείλει να παραδώσει τον εφεσίβλητο στο κράτος εκδόσεως «το αργότερο 10 ημέρες» αφότου τέθηκαν σε ισχύ οι διατάξεις. Στην προκειμένη περίπτωση, τούτο σήμαινε το αργότερο στις 3 Αυγούστου 2015. Η παράδοση συμφωνήθηκε με τις λιθουανικές αρχές να διενεργηθεί στις 31 Ιουλίου 2015 με εμπορική πτήση. Ωστόσο, κατά την ημερομηνία αυτή ο εφεσίβλητος αρνήθηκε να επιβιβαστεί στο αεροπλάνο. Προκάλεσε ταραχή και εκδήλωσε επιθετική συμπεριφορά σε βαθμό που ο πιλότος της πτήσεως αρνήθηκε να επιτρέψει την επιβίβασή του στο αεροπλάνο.
9.        Διεξήχθησαν νέοι διακανονισμοί για την παράδοση του εφεσιβλήτου. Το High Court (Πρωτοδικείο) όρισε ως ημερομηνία παραδόσεως την 6η Αυγούστου 2015, και έθεσε τον εφεσίβλητο υπό προσωρινή κράτηση. Στις 13 Αυγούστου 2015 έγινε δεύτερη προσπάθεια παραδόσεως, πάλι με εμπορική πτήση. Και αυτή τη φορά η παράδοση του εφεσιβλήτου κατέστη αδύνατη λόγω της συμπεριφοράς του.
10.      Κατόπιν αυτού, ο εκκαλών επικοινώνησε αμέσως με τις λιθουανικές αρχές προκειμένου να συμφωνηθεί νέα ημερομηνία παραδόσεως. Δεδομένης της προηγούμενης συμπεριφοράς του εφεσιβλήτου, αυτή τη φορά προτάθηκε να μεταφερθεί αυτός διά θαλάσσης στην ηπειρωτική Ευρώπη και στη συνέχεια από εκεί να μεταφερθεί στη Λιθουανία διά ξηράς. Καθώς ο διακανονισμός αυτός ήταν πιο περίπλοκος, ως νέα ημερομηνία παραδόσεως ορίστηκε η 15η Σεπτεμβρίου 2015, με την επιφύλαξη της εγκρίσεως του High Court (Πρωτοδικείου).
11.      Στις 14 Αυγούστου 2015, το High Court (Πρωτοδικείο), ερμηνεύοντας το άρθρο 16, παράγραφοι 3 έως 5Α, του νόμου του 2003 περί ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως, έκρινε ότι δεν ήταν αρμόδιο να επιληφθεί αιτήσεως για τον ορισμό νέας ημερομηνίας παραδόσεως. Η αίτηση απορρίφθηκε και ο εφεσίβλητος αφέθηκε ελεύθερος. Την απόφαση αυτή προσέβαλε η ιρλανδική κεντρική αρχή με έφεση που άσκησε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Court of Appeal (Εφετείου, Ιρλανδία). Το αιτούν δικαστήριο κρίνει αναγκαία τη συνδρομή του Δικαστηρίου για τη διευκρίνιση του άρθρου 16, παράγραφοι 3 έως 5Α, του νόμου του 2003 περί ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως, καθώς με τις εν λόγω διατάξεις μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 23 της αποφάσεως-πλαισίου.
12.      Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Court of Appeal (Εφετείο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να θέσει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Προβλέπεται και/ή επιτρέπεται από το άρθρο 23 της αποφάσεως-πλαισίου να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως;
2)      Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, ισχύει τούτο σε όλες τις κατωτέρω περιπτώσεις (ή σε κάποια από αυτές): ήτοι, όταν η παράδοση του καταζητουμένου, εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην παράγραφο 2 [του άρθρου 23], κατέστη αδύνατη λόγω ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα να συμφωνηθεί νέα ημερομηνία παραδόσεως, και διαπιστώνεται ότι το γεγονός ανωτέρας βίας
i)      συνεχίζεται ή
ii)      αφού έπαυσε, εμφανίζεται εκ νέου ή
iii)      έπαυσε, αλλά έχουν ανακύψει διαφορετικά τέτοια γεγονότα, τα οποία έχουν καταστήσει ή είναι ικανά να καταστήσουν αδύνατη την παράδοση του καταζητουμένου εντός της προβλεπομένης προθεσμίας που προσδιορίζεται με αναφορά στην εν λόγω νέα ημερομηνία παραδόσεως;»
13.      Με διάταξη της 24ης Νοεμβρίου 2015, το αιτούν δικαστήριο ζήτησε από το Δικαστήριο να εφαρμόσει εν προκειμένω την ταχεία προδικαστική διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 23ης Δεκεμβρίου 2015 (4).
14.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ο Τ. Vilkas, η Ιρλανδική, η Γαλλική, η Λιθουανική, η Αυστριακή και η Πολωνική Κυβέρνηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή. Ο Τ. Vilkas, η Ιρλανδική και η Λιθουανική Κυβέρνηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή υπέβαλαν προφορικές παρατηρήσεις κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 20ής Ιουλίου 2016.
III – Ανάλυση
15.      Με το πρώτο προδικαστικό του ερώτημα, το Court of Appeal (Εφετείο) ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 23 της αποφάσεως-πλαισίου επιτρέπει να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως. Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα επικεντρώνεται στην ερμηνεία του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου και ζητεί την ερμηνεία της εκφράσεως «ανωτέρα βία σε ένα από τα κράτη μέλη».
Α –      Πρώτο ερώτημα: συμφωνία, περισσότερες από μία φορές, νέας ημερομηνίας παραδόσεως
16.      Το αιτούν δικαστήριο θέτει το πρώτο προδικαστικό ερώτημα όσον αφορά γενικά το άρθρο 23 της αποφάσεως-πλαισίου. Βάσει δύο παραγράφων της εν λόγω διατάξεως –του άρθρου 23, παράγραφοι 3 και 4, της αποφάσεως-πλαισίου– επιτρέπεται να συμφωνηθεί νέα ημερομηνία παραδόσεως υπό συγκεκριμένες περιστάσεις μετά την παρέλευση της δεκαήμερης προθεσμίας από τη βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 2, έκδοση της οριστικής αποφάσεως για εκτέλεση του ΕΕΣ. Το άρθρο 23, παράγραφος 3, προβλέπει τη δυνατότητα συμφωνίας νέας ημερομηνίας παραδόσεως αν η παράδοση εντός της προθεσμίας του άρθρου 23, παράγραφος 2, αποδεικνύεται αδύνατη λόγω ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη. Η εν λόγω διάταξη είναι κρίσιμη για την προκειμένη υπόθεση.
17.      Στο πρώτο μέρος των παρουσών προτάσεων, θα εξετάσω το άρθρο 23, παράγραφος 3, από γραμματικής, συστηματικής και τελολογικής απόψεως. Καθώς η ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα κρατήσεως του καταζητουμένου, στη συνέχεια θα εξετάσω τη συμβατότητα της προτεινόμενης ερμηνείας με το θεμελιώδες δικαίωμα ελευθερίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
1.      Γραμματική ερμηνεία του άρθρου 23, παράγραφος 3
18.      Κατά τον εφεσίβλητο, η σαφής διατύπωση του άρθρου 23 απαγορεύει να οριστεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως. Η Επιτροπή και όλα τα κράτη μέλη που υπέβαλαν παρατηρήσεις έχουν διαφορετική άποψη.
19.      Πρώτον, πρέπει να τονιστεί ότι η διατύπωση του άρθρου 23 της αποφάσεως-πλαισίου ουδόλως περιορίζει τον αριθμό των προσπαθειών παραδόσεως. Το γράμμα της εν λόγω διατάξεως, καθώς και ο τίτλος της, αναφέρονται μόνο στην προθεσμία για την αποτελεσματική παράδοση.
20.      Επομένως, το λογικό συμπέρασμα που συνάγεται από μόνη τη διατύπωση της διατάξεως είναι ότι από κανένα στοιχείο του άρθρου 23 δεν απαγορεύεται η προσπάθεια παραδόσεως, περισσότερες από μία φορές, εντός των προθεσμιών των παραγράφων 2 έως 4, εφόσον τούτο είναι δυνατό από πρακτικής απόψεως.
21.      Δεύτερον, σε αντίθεση με όσα υποστηρίζει ο εφεσίβλητος, από τη γενομένη στο άρθρο 23, παράγραφος 3, αναφορά στην «προθεσμία που προβλέπεται στην παράγραφο 2» δεν προκύπτει με σαφήνεια ότι αποκλείεται η δυνατότητα να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως.
22.      Ο εφεσίβλητος διατείνεται ότι η έκφραση «προθεσμία που προβλέπεται στην παράγραφο 2» αναφέρεται στην ορισθείσα χρονική περίοδο που έχει ως αφετηρία την ημερομηνία εκδόσεως της οριστικής αποφάσεως για την εκτέλεση του ΕΕΣ. Κατά συνέπεια, βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 3, ήταν επιτρεπτό να οριστεί μόνο μία νέα ημερομηνία παραδόσεως.
23.      Δεν συμμερίζομαι την ανωτέρω άποψη. Όπως επισημαίνουν η Επιτροπή και η Πολωνική Κυβέρνηση, η γενομένη στο άρθρο 23, παράγραφος 3, αναφορά στην «προθεσμία που προβλέπεται στην παράγραφο 2», πόρρω απέχουσα από το να είναι απολύτως σαφής, μπορεί να νοηθεί με διάφορους τρόπους.
24.      Η Επιτροπή προβάλλει ότι η έκφραση «προθεσμία που προβλέπεται στην παράγραφο 2» μπορεί να έχει την έννοια ότι αναφέρεται στη διάρκεια της εν λόγω περιόδου: 10 ημέρες. Σύμφωνα με την ερμηνεία αυτή, η οποία υποστηρίζεται από την Ιρλανδική Κυβέρνηση, μετά την εμφάνιση για πρώτη φορά «ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη», η συμφωνηθείσα νέα ημερομηνία παραδόσεως συνεπάγεται την ισχύ νέας προθεσμίας 10 ημερών. Σε περίπτωση νέας ανωτέρας βίας εντός της εν λόγω προθεσμίας των 10 ημερών, θα είναι δυνατό να συμφωνηθεί νέα ημερομηνία παραδόσεως.
25.      Μια περαιτέρω ερμηνεία που μπορεί να νοηθεί είναι η ακόλουθη: στο άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου προβλέπεται εξαίρεση αν η παράδοση δεν μπορεί να διενεργηθεί εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην παράγραφο 2. Τούτο σημαίνει ότι επίσης κάθε νέα ημερομηνία παραδόσεως που ορίζεται στο πλαίσιο της επαναλαμβανόμενης εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 3, πληροί την προϋπόθεση ότι η παράδοση αποδείχθηκε αδύνατη εντός της αρχικής προθεσμίας «που προβλέπεται στην παράγραφο 2».
26.      Κατά την άποψή μου, η γενομένη στο άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου αναφορά στην «προθεσμία που προβλέπεται στην παράγραφο 2» πρέπει να ερμηνευθεί σε συμφωνία με τη γενική οικονομία του άρθρου 23. Όπως προεκτέθηκε, η εν λόγω διάταξη ρυθμίζει τις προθεσμίες και όχι τον αριθμό των προσπαθειών παραδόσεως.
27.      Σε κάθε περίπτωση, από τις διαφορετικές ερμηνείες που προβάλλονται από τον εφεσίβλητο και την Επιτροπή προκύπτει ότι, μολονότι η διατύπωση του άρθρου 23, παράγραφος 3, κάλλιστα θα μπορούσε να δείξει ότι η αναφορά στην «προθεσμία που προβλέπεται στην παράγραφο 2» αφορά την προθεσμία και όχι τον αριθμό των προσπαθειών, παρά ταύτα η εν λόγω διατύπωση δεν είναι απολύτως σαφής: ως εκ τούτου, είναι αναγκαία η εξέταση του περιεχομένου και του σκοπού της.
2.      Συστηματική και τελολογική ερμηνεία
28.      Η παράγραφος 3 του άρθρου 23 αποτελεί εξαίρεση εντός του ίδιου άρθρου. Σκοπός της είναι η αντιμετώπιση των ειδικών και περιορισμένων περιπτώσεων όπου η παράδοση εντός της «συνήθους» προθεσμίας που προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, έχει αποδειχθεί αδύνατη λόγω «ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη». Το γεγονός αυτό επιτρέπει παρέκκλιση από την κατά τα λοιπά αυστηρή προθεσμία σε πολύ περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων και, όπως κάθε εξαίρεση στον νόμο, πρέπει να ερμηνεύεται στενά.
29.      Ως εκ τούτου, το άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου επιτελεί προστατευτική λειτουργία καθώς αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα των διαδικασιών παραδόσεως, που εξ ορισμού περιλαμβάνουν περίπλοκους διεθνείς διακανονισμούς μετακινήσεων. Παρόμοιες ή αντίστοιχες εξαιρέσεις απαντούν παραδοσιακά στις συμφωνίες περί εκδόσεως (5). Ως εκ τούτου, με το άρθρο 23, παράγραφος 3, επιδιώκεται η αποφυγή της υπονομεύσεως ενός ΕΕΣ, η εκτέλεση του οποίου έχει ήδη συμφωνηθεί με τη δικαστική αρχή εκτελέσεως, λόγω ασυνήθων ή τυχαίων γεγονότων, που δεν εντάσσονται στη συνήθη πορεία της διαδικασίας. Τέλος, το άρθρο 23, παράγραφος 3, αποσκοπεί στην αποτροπή της «τυχαίας» ατιμωρησίας (6).
30.      Επομένως, συμφωνώντας με τη Λιθουανική Κυβέρνηση, φρονώ ότι η εξαιρετική φύση των περιστάσεων που ενεργοποιούν την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, συνιστά, αυτή καθ’ εαυτήν, επιχείρημα κατά ενός εκ των προτέρων περιορισμού του αριθμού των επιτρεπτών συμφωνιών νέας ημερομηνίας παραδόσεως. Σε διαφορετική περίπτωση, δημιουργείται κίνδυνος παράλογων αποτελεσμάτων. Παραθέτω ένα ακραίο παράδειγμα: ύστερα από μια αποτυχημένη προσπάθεια παραδόσεως λόγω της εκρήξεως ενός ηφαιστείου, και τη συνακόλουθη απαγόρευση αεροπορικών ταξιδίων, η συμφωνία δεύτερης προσπάθειας θα μπορούσε να αποβεί άκαρπη εξαιτίας σεισμού.
31.      Επιπλέον, πάλι στο συστηματικό επίπεδο, πρέπει να τονιστεί ότι το άρθρο 23 τοποθετείται μόλις στο τέλος μιας μάλλον περίπλοκης διαδικασίας παραδόσεως που προβλέπεται στο κεφάλαιο 2 της αποφάσεως-πλαισίου. Το παραπάνω άρθρο ενεργοποιείται μετά την ολοκλήρωση από τη δικαστική αρχή εκτελέσεως όλων των άλλων απαραίτητων σταδίων, συμπεριλαμβανομένης της βάσει του άρθρου 15 αποφάσεως για την εκτέλεση του ΕΕΣ. Σε περίπτωση επαναλαμβανόμενης ανωτέρας βίας, ερμηνεία που θα απέκλειε τον ορισμό, περισσότερες από μία φορές, νέας ημερομηνίας παραδόσεως, βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 3, θα εμπόδιζε την επιτυχία της όλης διαδικασίας.
32.      Επίσης, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη που υπέβαλαν παρατηρήσεις επικαλέστηκαν μετ’ επιτάσεως τους γενικούς στόχους της συμφωνίας-πλαισίου. Στη νομολογία του Δικαστηρίου τονίζεται ότι η εν λόγω πράξη αποσκοπεί στη διευκόλυνση και την επιτάχυνση της δικαστικής συνεργασίας μέσω της δημιουργίας ενός νέου, απλουστευμένου και πιο αποτελεσματικού συστήματος. Τα παραπάνω συμβάλλουν στην επίτευξη του γενικότερου σκοπού τον οποίο έχει θέσει η Ένωση «να καταστεί ένας χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, στηριζόμενος στο υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης που πρέπει να υπάρχει μεταξύ των κρατών μελών» (7). Ο σκοπός επιταχύνσεως της δικαστικής συνεργασίας είναι εμφανής ιδίως όσον αφορά τις προθεσμίες εκδόσεως των σχετικών με ΕΕΣ αποφάσεων (8) καθώς και τις προθεσμίες αποτελεσματικής παραδόσεως.
33.      Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, όταν χωρούν διαφορετικές ερμηνείες, πρέπει να προτιμάται εκείνη που διασφαλίζει ότι η επίμαχη διάταξη και η επίμαχη νομική πράξη θα διατηρήσουν την αποτελεσματικότητά τους (9). Ερμηνεία του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου βάσει της οποίας επιτρέπεται να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως, αν πληρούνται οι προϋποθέσεις της εν λόγω διατάξεως, αναμφίβολα προάγει τους σκοπούς της αποφάσεως-πλαισίου για διευκόλυνση και επιτάχυνση της δικαστικής συνεργασίας.
3.      Ενδιάμεσο συμπέρασμα
34.      Για τους λόγους αυτούς, κατά τη γνώμη μου το άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως.
35.      Είναι σαφές ότι η ερμηνεία αυτή έχει αντίκτυπο στη δυνατότητα διατηρήσεως της κρατήσεως του καταζητουμένου. Η συνεχιζόμενη εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου αποτρέπει την ενεργοποίηση του άρθρου 23, παράγραφος 5, το οποίο επιβάλλει την απόλυση του καταζητουμένου, αν αυτός βρίσκεται υπό κράτηση. Επιπλέον, όπως ορθώς προβλήθηκε από την Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση και σε αντίθεση με όσα υποστήριξαν η Γαλλική και η Λιθουανική Κυβέρνηση, η υποχρέωση απολύσεως του καταζητουμένου δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 5, οδηγεί σε πραγματική και άνευ όρων απόλυση, σε αντιδιαστολή με την «προσωρινή απόλυση» που προβλέπεται στο άρθρο 12 της αποφάσεως-πλαισίου. Κατά συνέπεια, η υποχρέωση που απορρέει από το άρθρο 12 της αποφάσεως-πλαισίου, για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων ώστε να αποφευχθεί η διαφυγή του καταζητουμένου, δεν μπορεί να διατηρηθεί, απλώς και μόνο βάσει του ΕΕΣ, όταν ενεργοποιείται το άρθρο 23, παράγραφος 5.
36.      Σε γενικές γραμμές, συμφωνώ με τον εφεσίβλητο ότι οι διατάξεις της αποφάσεως-πλαισίου πρέπει να ερμηνεύονται σύμφωνα με το δικαίωμα ελευθερίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Χάρτη (10). Όπως προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου και έχει επιβεβαιωθεί από το Δικαστήριο, η εν λόγω πράξη δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της υποχρεώσεως σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στον Χάρτη (11).
37.      Πάντως, με βρίσκουν σύμφωνο οι αιτιάσεις της Ιρλανδικής Κυβερνήσεως και της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου ότι η ερμηνεία του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου υπό την έννοια ότι επιτρέπει να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως δεν έχει, αυτή καθ’ εαυτήν, αποτέλεσμα αντίθετο προς το άρθρο 6 του Χάρτη. Ο λόγος είναι απλός: το άρθρο 23, παράγραφος 3, ούτε επιβάλλει υποχρέωση να γίνει κράτηση ούτε ρυθμίζει την κράτηση (12). Η απόφαση-πλαίσιο σκοπίμως παραλείπει να εμπλακεί στην αρμοδιότητα των κρατών μελών να ρυθμίζουν την προ της παραδόσεως κράτηση. Η παράδοση δεν εξαρτάται από την κράτηση του καταζητουμένου. Τούτο επιβεβαιώνεται από το άρθρο 12 της αποφάσεως-πλαισίου το οποίο ορίζει ότι, όταν ένα πρόσωπο συλλαμβάνεται βάσει ΕΕΣ, η δικαστική αρχή εκτελέσεως αποφασίζει αν είναι σκόπιμο να διατηρηθεί υπό κράτηση το πρόσωπο αυτό. Επιπλέον, ακόμη και αν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παραδόσεως η δικαστική αρχή εκτελέσεως οφείλει να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει ότι εξακολουθούν να συντρέχουν οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για την αποτελεσματική παράδοση (13), η απόφαση-πλαίσιο δεν επιβάλλει την κράτηση ούτε ρυθμίζει τη διάρκεια ή τις προϋποθέσεις της, θέματα τα οποία εξακολουθούν να υπόκεινται στο εθνικό δίκαιο (14).
4.      Τα όρια
38.      Ωστόσο, το γεγονός ότι η συμφωνία-πλαίσιο, αυτή καθ’ εαυτήν, δεν ρυθμίζει την κράτηση δεν σημαίνει ότι η τυχόν επαναλαμβανόμενη εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου μπορεί να γίνεται άνευ ορίων. Όλως αντιθέτως: κατά την εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν δύο είδη ορίων: πρώτον, τα όρια που προβλέπονται στην απόφαση-πλαίσιο· και δεύτερον, εκείνα που δεν προβλέπονται στην απόφαση-πλαίσιο αλλά απορρέουν από το θεμελιώδες δικαίωμα ελευθερίας και ασφάλειας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Χάρτη.
α)     Όρια προβλεπόμενα στην απόφαση-πλαίσιο
39.      Η ίδια η απόφαση-πλαίσιο περιλαμβάνει ορισμένους περιορισμούς.
40.      Πρώτον, η επαναλαμβανόμενη εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, είναι επιτρεπτή μόνο λόγω ανωτέρας βίας στα κράτη μέλη, ερμηνευόμενης στενά, όπως θα εξηγήσω κατά την απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.
41.      Δεύτερον, τα κράτη μέλη έχουν πάντοτε την κατά το άρθρο 23, παράγραφος 1, υποχρέωση να παραδώσουν το ταχύτερο δυνατόν τον καταζητούμενο.
42.      Τρίτον, η δυνατότητα επαναλαμβανόμενης εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 3, εξακολουθεί να περιορίζεται από αυστηρές προθεσμίες. Η δικαστική αρχή εκτελέσεως έχει την υποχρέωση να επικοινωνήσει αμέσως με την δικαστική αρχή εκδόσεως και να συμφωνήσει νέα ημερομηνία παραδόσεως, μετά την οποία ισχύει εκ νέου η δεκαήμερη προθεσμία.
43.      Τελευταίο, και πιο σημαντικό, η άπρακτη παρέλευση οποιασδήποτε από τις προθεσμίες, είτε του άρθρου 23, παράγραφος 2, είτε του άρθρου 23, παράγραφος 3, ενεργοποιεί αμέσως το άρθρο 23, παράγραφος 5, το οποίο επιτάσσει την απόλυση του καταζητουμένου.
44.      Κατά συνέπεια, το άρθρο 23, παράγραφος 3, τάσσοντας αυστηρές προθεσμίες προκειμένου να επιταχυνθεί η δικαστική συνεργασία, περιέχει μια υποχρέωση επιμέλειας. Τούτο προάγει τη συμμόρφωση με το άρθρο 6 του Χάρτη, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΣΔΑ). Οι προθεσμίες, όπως ήδη σημειώνεται στην πρόταση της Επιτροπής, δεν επιδιώκουν μόνο την επιτάχυνση των διαδικασιών χάριν της αποτελεσματικότητας της δικαστικής συνεργασίας και της αμοιβαίας αναγνωρίσεως, αλλά επίσης συνδέονται με τα δικαιώματα των κατηγορουμένων/διαδίκων για την έκδοση αποφάσεως εντός ευλόγου χρόνου (15). Όπως επισημαίνει η Πολωνική Κυβέρνηση, το άρθρο 23 επιδιώκει επίσης την προστασία του καταζητουμένου από την κράτηση για εξαιρετικά μακρά περίοδο που οφείλεται σε καθυστέρηση στη διαδικασία παραδόσεως.
β)     Όρια που απορρέουν από υποχρεώσεις από θεμελιώδη δικαιώματα
45.      Όταν τα κράτη μέλη λαμβάνουν απόφαση που αφορά κράτηση, σε συμμόρφωση προς τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την απόφαση-πλαίσιο, ενεργούν εντός του πεδίου εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης. Ως εκ τούτου, υπόκεινται στον Χάρτη σύμφωνα με το άρθρο του 51, παράγραφος 1.
46.      Ειδικότερα, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να τηρούν το δικαίωμα ελευθερίας και ασφάλειας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Χάρτη. Κατά το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη, στο μέτρο που αυτός περιλαμβάνει δικαιώματα τα οποία αντιστοιχούν σε δικαιώματα που εγγυάται η ΕΣΔΑ, η έννοια και η εμβέλειά τους είναι ίδιες με εκείνες που τους αποδίδει η εν λόγω Σύμβαση (16). Οι επεξηγήσεις σχετικά με τον Χάρτη αναφέρουν ότι το άρθρο του 6 αντιστοιχεί στο άρθρο 5 της ΕΣΔΑ (17). Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ, ουδείς επιτρέπεται να στερηθεί της ελευθερίας του εκτός από ειδικές περιπτώσεις που απαριθμούνται στο ίδιο άρθρο και σύμφωνα με τη νόμιμη διαδικασία.
47.      Παρά τις διαφορές που απαντούν στα παραδοσιακά συστήματα εκδόσεως (18), στην εξάλειψη των οποίων αποσκοπεί η απόφαση-πλαίσιο (19), γίνεται δεκτό ότι το επίπεδο προστασίας που ισχύει για την προ της παραδόσεως κράτηση δυνάμει του ΕΕΣ είναι εκείνο του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της ΕΣΔΑ (20). Η εν λόγω διάταξη αφορά τη «[νόμιμον σύλληψιν ή κράτησιν ατόμου […] εναντίον του οποίου εκκρεμεί διαδικασία […] εκδόσεως».
48.      Η σχετική με το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της ΕΣΔΑ νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) ορίζει τις ουσιώδεις απαιτήσεις σχετικά με την προ της παραδόσεως κράτηση δυνάμει του άρθρου 23 της αποφάσεως-πλαισίου. Πρώτον, η κράτηση δικαιολογείται μόνο αν η διαδικασία διεξάγεται με τη «δέουσα επιμέλεια». Δεύτερον, η κράτηση πρέπει να είναι «νόμιμη», ικανοποιουμένων επίσης των επιταγών περί «ποιότητας του νόμου». Τρίτον, σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, οι όποιοι περιορισμοί των θεμελιωδών δικαιωμάτων –όπως η στέρηση της ελευθερίας– πρέπει να συνάδουν με την αρχή της αναλογικότητας. Ακολουθεί εξέταση κάθε ενός από τα τρία αυτά όρια.
49.      Το πρώτο όριο επηρεάζει κατά κύριο λόγο τη συνολική διάρκεια της προ της παραδόσεως κρατήσεως. Αν η διαδικασία δεν διεξάγεται με τη δέουσα επιμέλεια, δεν δικαιολογείται πλέον η κράτηση (21). Η δικαστική αρχή εκτελέσεως μπορεί να αποφασίσει τη συνέχιση της κρατήσεως του συγκεκριμένου προσώπου μόνο εφόσον η διαδικασία παραδόσεως «διεξήχθη με επαρκή επιμέλεια και, συνεπώς, η διάρκεια της κρατήσεως δεν είναι υπερβολική» (22). Όπως εκτέθηκε στο σημείο 44 των παρουσών προτάσεων, οι προθεσμίες που επιβάλλονται με το άρθρο 23 της αποφάσεως-πλαισίου ενισχύουν την επιταγή σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια.
50.      Βάσει του δευτέρου ορίου, η όποια στέρηση ελευθερίας πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της ΕΣΔΑ, να είναι «νόμιμη». Εξ αυτού συνάγεται ότι η κράτηση πρέπει να γίνεται «συμφώνως προς την νόμιμον διαδικασίαν», όπως ορίζεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της ΕΣΔΑ (23). Η κράτηση πρέπει να συνάδει με τους ουσιαστικούς και δικονομικούς κανόνες του εθνικού δικαίου, καθώς και να είναι σύμφωνη με τον σκοπό προστασίας του ατόμου από τις αυθαιρεσίες (24). Για την εκτίμηση της «νομιμότητας» της κρατήσεως, καθοριστικός είναι ο ρόλος της γενικής αρχής της ασφάλειας δικαίου. Επομένως, η επιταγή περί «νομιμότητας» σχετίζεται επίσης με την «ποιότητα του νόμου»: «κατά συνέπεια, είναι ουσιώδες οι όροι της στερήσεως της ελευθερίας να προσδιορίζονται σαφώς στο εθνικό δίκαιο και ο ίδιος ο νόμος να είναι προβλέψιμος ως προς την εφαρμογή του […]» (25).
51.      Κατόπιν τούτου, επισημαίνεται ότι το άρθρο 23, παράγραφος 3, παρέχει ένα νομικό πλαίσιο που δικαιολογεί τη συνέχιση της προ της παραδόσεως κρατήσεως. Πάντως, η εν λόγω διάταξη δεν ορίζει τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη στέρηση της ελευθερίας.
52.      Σε ευθυγράμμιση με τη διατυπωθείσα από τη γενική εισαγγελέα Ε. Sharpston επιχειρηματολογία στην υπόθεση N., για την εξέταση του ζητήματος αν οι περιορισμοί του δικαιώματος ελευθερίας πληρούν τις επιταγές περί νομιμότητας και περί «ποιότητας του νόμου» πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο η επίμαχη διάταξη του δικαίου της Ένωσης, αλλά και η επίμαχη διάταξη του εθνικού δικαίου (26). Πράγματι, κατά την εκτίμηση της επιταγής περί «νομιμότητας», το ΕΔΔΑ δέχεται ότι τα μέσα διεθνούς συνεργασίας μπορούν να αποτελέσουν νομικό θεμέλιο της κρατήσεως με σκοπό την έκδοση. Πάντως, κατά την εξέταση των κριτηρίων της «ποιότητας του νόμου» (των επιταγών προσβασιμότητας, ακρίβειας και προβλεψιμότητας) το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ότι η έλλειψη πλήρους ρυθμίσεως της διαδικασίας που πρέπει να ακολουθείται όσον αφορά τα εν λόγω μέσα καθιστά αναγκαία την εξέταση του εθνικού δικαίου (27).
53.      Τούτο έχει μια πολύ συγκεκριμένη συνέπεια για την επαναλαμβανόμενη εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου. Η επιταγή περί «ποιότητας του νόμου» σημαίνει ότι ένα μέτρο κρατήσεως μπορεί να συνεχίζεται νομίμως λόγω επαναλαμβανόμενης «ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη» μόνο αν ο συνδυασμός των διατάξεων της αποφάσεως-πλαισίου και των εθνικών διατάξεων εφαρμογής συνάδει με τις επιταγές προσβασιμότητας, ακρίβειας και προβλεψιμότητας.
54.      Ως προς το τρίτο όριο, πρέπει να υπομνησθεί ότι η δικαστική αρχή εκτελέσεως δεσμεύεται επίσης από την επιταγή περί αναλογικότητας. Όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο, από το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη συνάγεται ότι η έκδοση ΕΕΣ δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη συνεχιζόμενη κράτηση του καταζητουμένου χωρίς κανένα χρονικό όριο (28). Ως εκ τούτου, κατά την έκδοση της αποφάσεως περί συνεχίσεως της κρατήσεως στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 3, όπως το Δικαστήριο κατέστησε σαφές με την απόφαση Lanigan, η δικαστική αρχή εκτελέσεως πρέπει να ελέγξει συγκεκριμένα την επίμαχη κατάσταση, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία για να εκτιμήσει αν δικαιολογείται η διάρκεια της κρατήσεως, όπως είναι η επιβληθησομένη ή η επιβληθείσα ποινή όσον αφορά τις πράξεις βάσει των οποίων εκδόθηκε το ΕΕΣ, η ύπαρξη κινδύνου διαφυγής, οι ενέργειες των αρμοδίων αρχών και, τελικά, η «συνυπευθυνότητα του καταζητούμενου για τη διάρκεια αυτή» (29).
55.      Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εξακριβώσει αν οι εθνικές διατάξεις για την προ της παραδόσεως κράτηση, σε συνδυασμό με το άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου, και η εφαρμογή τους στην παρούσα υπόθεση, συνάδουν με τις τρεις προπαρατεθείσες επιταγές.
5.      Απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα
56.      Κατά τη γνώμη μου, το άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως. Σε περίπτωση επαναλαμβανόμενης εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 3, ο καταζητούμενος μπορεί να κρατείται σύμφωνα με το άρθρο 6 του Χάρτη μόνο αν η διαδικασία παραδόσεως συνάδει με την επιταγή της δέουσας επιμέλειας, αν οι επίμαχες διατάξεις του εθνικού δικαίου είναι προβλέψιμες, προσβάσιμες και ακριβείς, καθώς και αν η κράτηση είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας.
Β –      Δεύτερο ερώτημα
57.      Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, με το δεύτερο ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου ζητείται να καθοριστούν οι περιστάσεις που πρέπει να συντρέχουν για να είναι δυνατό να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 3. Το αιτούν δικαστήριο παραθέτει διάφορες δυνατότητες: όταν η ανωτέρα βία συνεχίζεται· ή, αφότου είχε παύσει, επανεμφανίζεται· ή όταν έχουν επέλθει διαφορετικές περιστάσεις οι οποίες έχουν καταστήσει ή είναι ικανές να καταστήσουν αδύνατη την παράδοση του καταζητουμένου εντός της προβλεπομένης προθεσμίας.
58.      Το κοινό και βασικό στοιχείο όλων αυτών των διαφορετικών περιπτώσεων είναι η εμφάνιση «ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη». Ως εκ τούτου, σε αυτό το μέρος των παρουσών προτάσεων, θα ξεκινήσω με την ανάλυση της εν λόγω έννοιας. Στη συνέχεια, θα εξετάσω αν μια προσωπική συμπεριφορά μπορεί να θεωρηθεί ως ανωτέρα βία σε ένα από τα κράτη μέλη. Σε τρίτο στάδιο, θα τοποθετήσω την εν λόγω έννοια στο πλαίσιο ενός συνεχιζόμενου, επανεμφανιζόμενου ή νέου εμποδίου για την παράδοση κατά το άρθρο 23, παράγραφος 3.
1.      «Ανωτέρα βία σε ένα από τα κράτη μέλη» (circumstances beyond the control of any of the Member States) ή «ανωτέρα βία» (force majeure);
59.      Η διατύπωση του άρθρου 23, παράγραφος 3, διαφέρει στις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις της αποφάσεως-πλαισίου. Η αγγλική απόδοση, όπως η πλειονότητα των λοιπών γλωσσικών αποδόσεων, αναφέρεται σε «circumstances beyond the control of any of the Member States» (30). Άλλες γλωσσικές αποδόσεις αναφέρονται στην έννοια της ανωτέρας βίας ως «force majeure» (31).
60.      Η εν λόγω διαφοροποίηση στην ορολογία δεν στερείται συνεπειών. Η διαμορφωθείσα σε διαφορετικά πλαίσια πάγια νομολογία του Δικαστηρίου έχει καταλήξει στο ότι η ανωτέρα βία ως «force majeure»αφορά ξένες προς τον επικαλούμενο την ανωτέρα βία, ασυνήθεις και απρόβλεπτες περιστάσεις, οι συνέπειες των οποίων δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν ακόμη και αν είχε επιδειχθεί η δέουσα επιμέλεια (32). Αντιθέτως, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η ανωτέρα βία ως «circumstances beyond control» παραπέμπει μόνο σε ένα από τα στοιχεία του ορισμού της ανωτέρας βίας ως «force majeure». Με την παραδοχή αυτή, αποτελεί λογικά υποσύνολο της ανωτέρας βίας ως «force majeure». Ως εκ τούτου, η ανωτέρα βία ως «force majeure» καλύπτει ευρύτερο φάσμα καταστάσεων (33).
61.      Πάντως, από την εξέταση των προπαρασκευαστικών εργασιών προκύπτει ότι, όπως προέβαλε η Λιθουανική Κυβέρνηση, σκοπός ήταν η έννοια της ανωτέρας βίας ως «circumstances beyond control» κατά το άρθρο 23, παράγραφος 3, να αντιστοιχεί στην παραδοσιακή έννοια της ανωτέρας βίας ως «force majeure» όπως ερμηνεύεται από το Δικαστήριο.
62.      Η αγγλική απόδοση του σχεδίου του άρθρου 23, παράγραφος 3, στην αρχική πρόταση της Επιτροπής έκανε λόγο για «circumstances beyond the control» («περιστάσεις πέραν του ελέγχου») (αλλά μόνο από το κράτος μέλος εκτελέσεως) (34). Πάντως, η αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής αναφέρει την έννοια της ανωτέρας βίας ως «force majeure». Η εν λόγω αιτιολογική έκθεση εξηγεί περαιτέρω ότι η διατύπωση των παραγράφων 2 και 3 του άρθρου 23 εμπνεύσθηκε από το άρθρο 11 της Συμβάσεως του 1995 (35). Η διατύπωση της εν λόγω διατάξεως στη μεγάλη πλειονότητα των αυθεντικών γλωσσικών αποδόσεων αναφέρεται στην έννοια της ανωτέρας βίας ως «force majeure» (36).
63.      Η ίδια η πρόταση της Επιτροπής παραπέμπει στην επεξηγηματική έκθεση της Συμβάσεως του 1995, σύμφωνα με την οποία η έννοια της ανωτέρας βίας ως «force majeure» θα πρέπει να ερμηνεύεται στενά (37). Η επιταγή στενής ερμηνείας απορρέει επίσης από το γεγονός ότι το άρθρο 23, παράγραφος 3, αποτελεί εξαίρεση στη συνήθη λειτουργία της διαδικασίας παραδόσεως (38) και μπορεί να επηρεάσει τη στέρηση της ελευθερίας του καταζητουμένου.
64.      Εν ολίγοις, κατά τη γνώμη μου, οι έννοιες ανωτέρα βία ως «circumstances beyond the control» και ανωτέρα βία ως «force majeure» πρέπει να εκλαμβάνονται ως ισοδύναμες για τους σκοπούς του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου.
2.      Ανωτέρα βία και προσωπική συμπεριφορά στο πλαίσιο του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου
65.      Στο πλαίσιο διαφόρων περιπτώσεων, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η έννοια της ανωτέρας βίας δεν περιορίζεται στην απόλυτη αδυναμία (39). Το Δικαστήριο έχει εντοπίσει δύο βασικά στοιχεία της έννοιας της ανωτέρας βίας που είναι κρίσιμα για την ερμηνεία της εν λόγω έννοιας στο πλαίσιο της αποφάσεως-πλαισίου. Πρώτον, υπάρχει ένα αντικειμενικό στοιχείο, το οποίο σχετίζεται με τη φύση των περιστάσεων: οι περιστάσεις πρέπει να είναι μη φυσιολογικές, απρόβλεπτες και ξένες προς το επικαλούμενο την εν λόγω εξαίρεση πρόσωπο. Δεύτερον, υπάρχει ένα υποκειμενικό στοιχείο: η υποχρέωση του ενδιαφερομένου «να προφυλαχθεί από τις συνέπειες του μη φυσιολογικού γεγονότος, λαμβάνοντας τα κατάλληλα μέτρα χωρίς να υποβληθεί σε υπερβολικές θυσίες» (40).
66.      Πάντως, η εκτίμηση των δύο αυτών στοιχείων εξαρτάται από το πλαίσιο εντός του οποίου εμφανίζονται. Ενδέχεται να διαφέρει στους διάφορους τομείς του δικαίου της Ένωσης (41).
67.      Ως εκ τούτου, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το συγκεκριμένο πλαίσιο της αποφάσεως-πλαισίου. Η εν λόγω νομοθετική πράξη λειτουργεί στο πεδίο της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις με σκοπό την επιτάχυνση και την απλούστευση των διαδικασιών παραδόσεως. Για την επίτευξη των σκοπών αυτών, πρέπει να τηρούνται αυστηρές προθεσμίες. Επομένως, η ταχύτητα και η επιμέλεια των αρχών είναι πρωταρχικής σημασίας κατά το στάδιο της παραδόσεως. Οι λόγοι αυτοί, σε συνδυασμό με την εξαιρετική φύση του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου και τον αντίκτυπο που έχει στην προσωπική ελευθερία, έχουν ως συνέπεια την αυστηρή και αρκετά στενή εκτίμηση των προαναφερθέντων στοιχείων.
68.      Όσον αφορά το πρώτο στοιχείο της ανωτέρας βίας, η συμπεριφορά του καταζητουμένου μπορεί να θεωρηθεί ως περίσταση ανωτέρας βίας κατά την έννοια του άρθρου 23, παράγραφος 3, αν δεν μπορεί να προβλεφθεί και διαφεύγει τον έλεγχο από το κράτος μέλος που την επικαλείται. Επομένως, η εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς κατά τον χρόνο παραδόσεως μπορεί να θεωρηθεί ως γεγονός απρόβλεπτο και ξένο μόνο όταν τα πραγματικά στοιχεία που βρίσκονταν στη διάθεση των αρχών με κανέναν τρόπο δεν προμήνυαν την επέλευση ενός τέτοιου ενδεχομένου. Κατά την εκτίμηση της πιθανότητας να συμβεί κάτι τέτοιο, οι εθνικές αρχές πρέπει να εξετάζουν με τη δέουσα προσοχή τα συγκεκριμένα πραγματικά στοιχεία κάθε επιμέρους υποθέσεως, στα οποία περιλαμβάνονται παράμετροι όπως: τα εγκλήματα για τα οποία διώκεται ή έχει καταδικαστεί ο καταζητούμενος· η συμπεριφορά του κατά την κράτηση· το ποινικό του μητρώο· καθώς και οποιοδήποτε άλλο στοιχείο για το παρελθόν του που ενδεχομένως προκύπτει από τον εθνικό φάκελο.
69.      Η Επιτροπή προέβαλε ότι σε πολλές περιπτώσεις οι αρχές αναγκάζονται να χρησιμοποιήσουν ιδιωτικές εταιρίες ως ενδιάμεσους φορείς για τη μεταφορά: επομένως, το γεγονός ότι οι εμπορικοί αερομεταφορείς μπορούν να αρνηθούν να επιτρέψουν την επιβίβαση ενός προσώπου που εκδηλώνει βίαιη συμπεριφορά θα πρέπει να θεωρείται, σε μεγάλο βαθμό, περίσταση πέραν του ελέγχου από τις αρχές.
70.      Συμφωνώ ότι ένα τέτοιο συμβάν μπορεί να θεωρηθεί ως περίσταση πέραν του (πραγματικού) ελέγχου από τις αρχές. Πάντως, η αντίδραση πιλότου εμπορικού αερομεταφορέα σε περίπτωση ανήσυχης και/ή επιθετικής συμπεριφοράς επιβάτη δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί απρόβλεπτο γεγονός. Αντιθέτως, και δεδομένης της υπάρξεως γνωστών κανονισμών ασφαλείας και πρωτοκόλλων για την αντιμετώπιση τέτοιων συμβάντων, μια τέτοια αντίδραση από πιλότο είναι μάλλον προβλέψιμη.
71.      Το παραπάνω συμπέρασμα δεν αποκλείει το γεγονός η ξαφνική και μη αναμενόμενη εκδήλωση βίαιης συμπεριφοράς εκ μέρους του καταζητουμένου να μπορεί αυτή καθ’ εαυτήν να πληροί το πρώτο στοιχείο του ορισμού της ανωτέρας βίας. Πάντως, όντως αποκλείει τον ισχυρισμό ότι η φυσιολογική και προβλέψιμη αντίδραση εκ μέρους του πιλότου για την αντιμετώπιση ενός τέτοιου συμβάντος συνιστά, αυτή καθ’ εαυτήν, ανωτέρα βία. Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή του τρόπου μεταφοράς ανήκει στα κράτη μέλη. Το ίδιο ισχύει και για την ευθύνη της εν λόγω επιλογής.
72.      Για να έλθω στο δεύτερο στοιχείο, πρέπει να σημειωθεί ότι για τη συμμόρφωση με την επιταγή επιδείξεως της «δέουσας επιμέλειας» ώστε να αποφευχθεί το να εμποδιστεί η παράδοση, ο βαθμός της αναμενόμενης επιμέλειας εκ μέρους των αρχών των κρατών μελών αυξάνεται όταν αυτές ενεργούν στο πλαίσιο της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, ακόμη δε περισσότερο στην κρίσιμη στιγμή της παραδόσεως. Οι αρμόδιες για την παράδοση αρχές στα κράτη μέλη πρέπει να προβαίνουν σε κάθε εύλογη προσπάθεια για να διασφαλίσουν την αποτελεσματική παράδοση του καταζητουμένου. Με βάση το προφίλ του καταζητουμένου, μπορεί να καταστεί αναγκαία η εκπόνηση εκτάκτων σχεδίων.
73.      Κατά την επίδειξη της εν λόγω δέουσας επιμέλειας, οι προσπάθειες για αποτελεσματική παράδοση πρέπει να βρίσκονται σε αναλογία με τη συγκεκριμένη κατάσταση του καταζητουμένου ώστε να μην παραβιάζεται το άρθρο 4 του Χάρτη. Όπως υποστήριξε η Ιρλανδική Κυβέρνηση, κατά τη νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με πρόσωπο που έχει στερηθεί την ελευθερία του, «κάθε άσκηση σωματικής βίας που υπερβαίνει το αυστηρώς αναγκαίο μέτρο σε σχέση με τη συμπεριφορά του προσώπου αυτού, θίγει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και αποτελεί, κατ’ αρχήν, προσβολή του δικαιώματος που κατοχυρώνεται στο άρθρο 3 της Συμβάσεως» (42).
74.      Πάντως, η επιταγή για σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη διαδικασία παραδόσεως, η οποία αποτελεί μέρος της συνήθους ευθύνης των αρχών, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διευρυνθεί υπέρ το δέον η έννοια της ανωτέρας βίας. Οι επιταγές για συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα μπορούν να προσφέρουν στήριγμα για τη θέση του κράτους μέλους που επικαλείται ανωτέρα βία μόνο όταν, ενώ έχει λάβει όλα τα μέτρα που επιβάλλονται από τη δέουσα επιμέλεια, η παράδοση κατέστη αδύνατη λόγω της απρόβλεπτης συμπεριφοράς του καταζητουμένου, σύμφωνα με την αξιολόγηση που προαναφέρθηκε στο σημείο 65 των παρουσών προτάσεων.
3.      Συνεχιζόμενες, επανεμφανιζόμενες ή νέες περιστάσεις ανωτέρας βίας
75.      Βάσει της προπαρατεθείσας αναλύσεως, η επιθετική συμπεριφορά του καταζητουμένου θα μπορούσε, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις της ανωτέρας βίας, να δικαιολογήσει την επίκληση του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου. Πάντως, η δυνατότητα αναγνωρίσεως της υπάρξεως περιστάσεων ανωτέρας βίας στα κράτη μέλη ώστε να εφαρμοστεί εκ νέου το άρθρο 23, παράγραφος 3, λόγω επανειλημμένων συμβάντων επιθετικής συμπεριφοράς –που αποτελεί το αντικείμενο του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος– απαιτεί περαιτέρω εξέταση.
76.      Η Επιτροπή καθώς και η Ιρλανδική Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου διατείνονται ότι ανωτέρα βία κατά την έννοια του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου υπάρχει σε κάθε μία από τις τρεις καταστάσεις που το αιτούν δικαστήριο απαριθμεί στο δεύτερο ερώτημά του –συνεχιζόμενες, επανεμφανιζόμενες ή νέες περιστάσεις ανωτέρας βίας.
77.      Πάντως, κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να γίνει μια προσέγγιση όπου θα γίνονται κάποιες διαφοροποιήσεις. Τα τρία είδη καταστάσεων που το αιτούν δικαστήριο αναφέρει κατά τρόπο αφηρημένο μπορεί να οδηγήσουν στην επανεμφάνιση περιστάσεων ανωτέρας βίας μόνο αν συντρέχουν και τα δύο στοιχεία της ανωτέρας βίας όπως περιγράφτηκαν στο σημείο 65 των παρουσών προτάσεων. Το αν αυτό συμβαίνει θα πρέπει να αξιολογείται από τα εθνικά δικαστήρια στο πλαίσιο των περιστάσεων της εκάστοτε υποθέσεως. Πάντως, μπορούν να διατυπωθούν κάποιες γενικές παρατηρήσεις με σκοπό να βοηθηθούν τα εθνικά δικαστήρια στο έργο τους.
78.      Όσον αφορά την πρώτη κατάσταση, δηλαδή τις συνεχιζόμενες περιστάσεις, φρονώ ότι η Λιθουανική Κυβέρνηση έχει δίκιο όταν προβάλλει ότι οι περιστάσεις που συνεχίζονται κατά τη διάρκεια της νέας προθεσμίας δεν πρέπει, κατ’ αρχήν, να αντιμετωπίζονται ως ανωτέρα βία, επειδή οι εν λόγω περιστάσεις ήσαν όντως προβλέψιμες λόγω της συνέχειάς τους. Αν διατηρείται το ίδιο είδος εξαιρετικών περιστάσεων, δεν μπορεί να αναμένεται προγραμματισμός νέας ημερομηνίας παραδόσεως από επιμελή εθνική αρχή που επιδεικνύει τη δέουσα επιμέλεια.
79.      Η δεύτερη κατάσταση –η περίπτωση «ανωτέρας βίας» που, αφότου έπαυσε, επανεμφανίζεται– επίσης δεν έχει το στοιχείο του απρόβλεπτου. Εκτός βέβαια αν η εν λόγω επανεμφάνιση ήταν αυτή καθ’ εαυτήν απρόβλεπτη, ή επειδή, για παράδειγμα η κατάσταση επανεμφανίστηκε με ένταση ή υπό περιστάσεις που ουσιωδώς μεταβάλλουν την κατάσταση σε σχέση με το πρώτο γεγονός.
80.      Όσον αφορά το υποκειμενικό στοιχείο της ανωτέρας βίας, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, όταν οι περιστάσεις είναι συνεχιζόμενες ή επανεμφανιζόμενες, το γεγονός ότι έχει ήδη λάβει χώρα παρόμοια κατάσταση, φυσιολογικά αυξάνει το επίπεδο της «δέουσας επιμέλειας» που πρέπει να επιδείξουν οι εθνικές αρχές.
81.      Εν συνόψει, η προΰπαρξη ή η συνέχιση περιστάσεων της ίδιας φύσεως που οδηγούν στην εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, καθιστά ιδιαιτέρως δυσχερή τη δυνατότητα εκπληρώσεως των επιταγών περί μη προβλεψιμότητας και περί δέουσας επιμέλειας που είναι σύμφυτες με την έννοια της ανωτέρας βίας.
82.      Η τρίτη κατάσταση αφορά την περίπτωση όπου η ανωτέρα βία έχει παύσει, αλλά έχουν επέλθει διαφορετικές περιστάσεις, οι οποίες έχουν καταστήσει ή είναι ικανές να καταστήσουν αδύνατη την παράδοση του καταζητουμένου εντός της προβλεπομένης προθεσμίας.
83.      Κατά τη γνώμη μου, η τρίτη αυτή κατάσταση είναι όντως πιο πιθανό να επιφέρει νομίμως την εκ νέου εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου. Ασφαλώς, ένα γεγονός διαφορετικής και γνήσιας ανωτέρας βίας είναι εντελώς απίθανο να λάβει χώρα πάνω από μία φορά κατά την πορεία της ίδιας διαδικασίας παραδόσεως. Ωστόσο, εφόσον η πραγματικότητα συχνά ξεπερνά τη φαντασία, σίγουρα δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα να λάβουν χώρα τέτοια γεγονότα.
84.      Συμπερασματικά, αν προκριθεί η στενή ερμηνεία της ανωτέρας βίας, όπως προτείνεται στις παρούσες προτάσεις, είναι σαφές ότι η επαναλαμβανόμενη εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου θα λαμβάνει χώρα μόνο σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις. Υπό αυτή την έννοια, η επιθετική συμπεριφορά του καταζητουμένου που καθιστά αδύνατη την πρώτη προσπάθεια παραδόσεως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ανωτέρα βία, μόνο αν οι εθνικές δικαστικές αρχές δεν μπορούσαν από κανένα στοιχείο του φακέλου και των πραγματικών περιστατικών της συγκεκριμένης υποθέσεως να έχουν ευλόγως προβλέψει μια τέτοια εξέλιξη των γεγονότων. Αντιθέτως, η επανάληψη μιας σχεδόν πανομοιότυπης συμπεριφοράς που καθιστά αδύνατη μια μεταγενέστερη προσπάθεια παραδόσεως ευλόγως δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ανωτέρα βία, εκτός αν, βάσει των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως, η αρμόδια αρχή είχε λόγους να πιστεύει ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν θα μπορούσε να επανεμφανιστεί.
85.      Στο εθνικό δικαστήριο απόκειται να εξακριβώσει, βάσει των πραγματικών περιστατικών που έχει στη διάθεσή του, αν οι προϋποθέσεις του άρθρου 23, παράγραφος 3, της οδηγίας-πλαισίου πληρούνταν για δεύτερη φορά στην υπό κρίση υπόθεση.
4.      Απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα
86.      Κατά τη γνώμη μου, το άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως μόνο αν οι νέες ή οι επανεμφανισθείσες περιστάσεις που κατέστησαν αδύνατη την παράδοση αποτελούν αυτές καθ’ εαυτές νέα περίπτωση ανωτέρας βίας.
Γ –      Υστερόγραφο
87.      Στο περιθώριο της παρούσας υποθέσεως υπάρχουν δύο αντικρουόμενα ευρύτερα συμφέροντα, που ίσως να μη συνδέονται εντελώς με αυτήν, αλλά οπωσδήποτε έχουν σημασία: η βασική ηθική αρχή ότι ουδενός η κατάσταση δύναται να βελτιωθεί επειδή αυτός εκδήλωσε παράνομη συμπεριφορά (43), και η ανάγκη να ενθαρρυνθούν τα κράτη μέλη να προσεγγίζουν τη διαδικασία παραδόσεως με υπευθυνότητα από απόψεως σχεδιασμού και εκτελέσεως.
88.      Στις παρούσες προτάσεις επιδιώχθηκε ένας εύλογος συγκερασμός των δύο αυτών συμφερόντων, με ταυτόχρονη τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων του καταζητουμένου: σε περίπτωση νέων ή επανεμφανιζομένων περιστάσεων ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη, ερμηνευόμενης στενά, μπορεί να οριστεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου. Πάντως, στη δυνατότητα αυτή τίθενται σαφή όρια, τόσο εσωτερικώς όσο και εξωτερικώς. Εσωτερικώς, στο πλαίσιο της αποφάσεως-πλαισίου, πρέπει να υπάρχουν γνήσιες περιστάσεις ανωτέρας βίας στα κράτη μέλη –όχι απλώς περιστάσεις που εμφανίστηκαν λόγω ελλείψεως προετοιμασίας ή λόγω μη ευκολίας των κρατών μελών. Αν δεν συντρέχουν τέτοιες περιστάσεις, ο καταζητούμενος πρέπει να απολυθεί αμέσως βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 5. Εξωτερικώς, η διάρκεια και οι όροι της κρατήσεως βάσει της επαναλαμβανόμενης χρήσεως του άρθρου 23, παράγραφος 3, υπόκεινται στον Χάρτη όπως ερμηνεύεται υπό το πρίσμα της ΕΣΔΑ.
89.      Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι το αντικείμενο των παρουσών προτάσεων περιορίζεται στην ερμηνεία της έννοιας της ανωτέρας βίας και της δυνατότητας επαναλαμβανόμενης εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 3. Πάντως, πρέπει να αναγνωριστεί ότι τα νομικά ζητήματα που εξετάστηκαν στις παρούσες προτάσεις, οι οποίες σκοπό έχουν να δώσουν χρήσιμες απαντήσεις στα συγκεκριμένα ερωτήματα που τέθηκαν από το αιτούν δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση, δεν εξαντλούν τα ερμηνευτικά προβλήματα που ενδέχεται να τεθούν σχετικά με την τωρινή διατύπωση του άρθρου 23 της αποφάσεως-πλαισίου. Συγκεκριμένα, οι παρούσες προτάσεις δεν λαμβάνουν θέση επί του νομικού καθεστώτος ή του κύρους ενός ΕΕΣ όταν ενεργοποιείται η εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 5, της αποφάσεως-πλαισίου, η οποία οδηγεί στην υποχρεωτική απόλυση του καταζητουμένου.
IV – Πρόταση
90.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα ερωτήματα του Court of Appeal (Εφετείου, Ιρλανδία) ως εξής:
1)      Το άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως και τις διαδικασίες παραδόσεως μεταξύ των κρατών μελών, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως. Σε περίπτωση επαναλαμβανόμενης εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 3, ο καταζητούμενος μπορεί να κρατείται σύμφωνα με το άρθρο 6 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μόνο αν η διαδικασία παραδόσεως συνάδει με την επιταγή δέουσας επιμέλειας, αν οι επίμαχες διατάξεις του εθνικού δικαίου είναι προβλέψιμες, προσβάσιμες και ακριβείς, καθώς και αν η κράτηση είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας.
2)      Το άρθρο 23, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει να συμφωνηθεί, περισσότερες από μία φορές, νέα ημερομηνία παραδόσεως, μόνο αν οι νέες ή οι επανεμφανισθείσες περιστάσεις που κατέστησαν αδύνατη την παράδοση αποτελούν αυτές καθ’ εαυτές νέα περίπτωση ανωτέρας βίας.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2      Midnight Run(Ο Διώκτης του Μεσονυχτίου) (1988), σκηνοθεσία Martin Brest, παραγωγή Universal Pictures.
3      ΕΕ 2002, L 190, σ. 1, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24) (στο εξής: απόφαση-πλαίσιο).
4      Vilkas (C‑640/15, EU:C:2015:862).
5      Για παράδειγμα, άρθρο 11, παράγραφος 3, της Συμβάσεως η οποία καταρτίστηκε βάσει του άρθρου Κ.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση για την απλουστευμένη διαδικασία έκδοσης μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 1995, C 78, σ. 2) και άρθρο 18, παράγραφος 5, της ευρωπαϊκής συμβάσεως εκδόσεως του 1957. Σχετικά με την τελευταία διάταξη, υποστηρίζεται ότι δεν θα υπήρχε αντίρρηση για την επανάληψη της εφαρμογής του εν λόγω κανόνα (βλ. Manzanares Samaniego, J.L., El Convenio Europeo de Extradición, Bosch, Βαρκελώνη, 1986, σ. 219).
6      Ο σκοπός αποτροπής της ατιμωρησίας έχει αναγνωριστεί από το Δικαστήριο ως θεμιτός σκοπός γενικού συμφέροντος κατά το δίκαιο της Ένωσης (βλ. αποφάσεις της 6ης Σεπτεμβρίου 2016, Petruhhin, C‑182/15, EU:C:2016:630, σκέψεις 37 έως 39, και της 27ης Μαΐου 2014, Spasic, C‑129/14 PPU, EU:C:2014:586, σκέψεις 63 έως 65).
7      Απόφαση της 5ης Απριλίου 2016, Aranyosi και Căldăraru (C‑404/15 και C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, σκέψη 76 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
8      Απόφαση της 30ής Μαΐου 2013, F. (C‑168/13 PPU, EU:C:2013:358, σκέψη 58).
9      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 7ης Οκτωβρίου 2010, Lassal (C‑162/09, EU:2010:592, σκέψη 51). Βλ. επίσης, συναφώς, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan(C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψεις 35 έως 42).
10      Βλ. συναφώς, σχετικά με το άρθρο 12, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψη 54).
11      Απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψη 53).
12      Το ζήτημα της κρατήσεως στις ποινικές διαδικασίες δεν ρυθμίζεται τώρα σε επίπεδο Ένωσης. Παρά το γεγονός ότι το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να παρουσιάσει Πράσινη Βίβλο για την προσωρινή κράτηση, δεν έχει σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος σχετικά με την έκδοση πράξεων της Ένωσης στον εν λόγω τομέα. Βλ. Πράσινη Βίβλο «Ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης στον ευρωπαϊκό δικαστικό χώρο – Πράσινη Βίβλος για την εφαρμογή της ενωσιακής ποινικής νομοθεσίας στον τομέα της κράτησης», Βρυξέλλες, 14 Ιουνίου 2011, COM(2011) 327 τελικό. Μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών υπάρχει σαφής απόκλιση όσον αφορά τον τρόπο προσεγγίσεως του ζητήματος της κρατήσεως πριν από την παράδοση ή την έκδοση. Βλ. ιδίως, ευρωπαϊκή επιτροπή επί ποινικών θεμάτων – επιτροπή εμπειρογνωμόνων για τη λειτουργία των ευρωπαϊκών συμβάσεων στον ποινικό τομέα, «Provisional arrest and detention pending extradition – time limits applicable in each country», Στρασβούργο, 2 Ιουλίου 2012, PC-OC / Inf 71, διαθέσιμο στο http://www.coe.int/tcj.
13      Βλ., συναφώς, για την πριν από τη λήψη της οριστικής αποφάσεως για την εκτέλεση ισχύουσα κατάσταση, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψη 61).
14      Κατά το άρθρο 12, η απόφαση για την εξακολούθηση της κρατήσεως πρέπει να λαμβάνεται «σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης». Το άρθρο 12 ορίζει επίσης ότι είναι δυνατή η προσωρινή απόλυση οποτεδήποτε «σύμφωνα με το εσωτερικό δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης». Στην περίπτωση αυτή, η αρμόδια αρχή συνοδεύει την προσωρινή απόλυση με «κάθε μέτρο που κρίνει αναγκαίο ώστε να αποφευχθεί η διαφυγή του καταζητουμένου».
15      Βλ. σ. 4 της προτάσεως της Επιτροπής σχετικά με την έκδοση αποφάσεως-πλαισίου του Συμβουλίου για το ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως και τις διαδικασίες μεταξύ κρατών μελών, COM(2001) 522 τελικό.
16      Βλ., επίσης, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψη 56).
17      Βλ. αποφάσεις της 28ης Ιουλίου 2016, JZ (C‑294/16 PPU, EU:C:2016:610, σκέψη 48), και της 15ης Φεβρουαρίου 2016, N.(C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84, σκέψεις 47 και 77).
18      Βλ. ιδίως, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ruiz‑Jarabo Colomer στην υπόθεση Advocaten voor de Wereld (C‑303/05, EU:C:2006:552, σημεία 38 έως 47).
19      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 5ης Απριλίου 2016, Aranyosi και Căldăraru (C‑404/15 και C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, σκέψη 75 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
20      Βλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan(C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψεις 56 έως 58).
21      Απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan(C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψη 57).
22      Αποφάσεις της 5ης Απριλίου 2016, Aranyosi και Căldăraru(C‑404/15 και C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, σκέψη 100), και της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan(C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψη 58).
23      Απόφαση ΕΔΔΑ της 26ης Ιουνίου 2012, Toniolo κατά Σαν Μαρίνο και Ιταλίας (CE:ECHR:2012:0626JUD004485310, § 44).
24      Απόφαση ΕΔΔΑ της 19ης Φεβρουαρίου 2009, A. κ.λπ. κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:2009:0219JUD000345505, § 164).
25      Απόφαση ΕΔΔΑ της 24ης Ιουλίου 2014, Čalovskis κατά Λεττονίας (CE:ECHR:2014:0724JUD002220513, § 182).
26      Γνώμη της γενικής εισαγγελέα Ε. Sharpston στην υπόθεση N.(C‑601/15 PPU, EU:C:2016:85, σημείο 131).
27      Αποφάσεις ΕΔΔΑ της 23ης Οκτωβρίου 2008, Soldatenko κατά Ουκρανίας (CE:ECHR:2008:1023JUD000244007, § 112), και της 26ης Ιουνίου 2012, Tonioloκατά Αγίου Μαρίνου και Ιταλίας (CE:ECHR:2012:0626JUD004485310, §§ 46 έως 50).
28      Απόφαση της 5ης Απριλίου 2016, Aranyosi και Căldăraru (C‑404/15 και C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, σκέψη 101).
29      Βλ., συναφώς, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan(C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, σκέψη 59).
30      Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, με τη βουλγαρική, την ισπανική, την τσεχική, τη γερμανική, την εσθονική, την ελληνική, την κροατική, τη λεττονική, τη λιθουανική, τη μαλτέζικη, την ολλανδική, την πολωνική, τη σλοβακική, τη σλοβενική και τη σουηδική απόδοση.
31      Συγκεκριμένα, η γαλλική, η ιταλική, η πορτογαλική, η ρουμανική και η φινλανδική απόδοση.
32      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Eurofit(C‑99/12, EU:C:2013:487, σκέψη 31 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
33      Η διαφοροποίηση αυτή γίνεται ρητώς σε ορισμένα νομοθετικά κείμενα του παραγώγου δικαίου στα οποία γίνονται αναφορές σε διαφορετικά καθεστώτα για την ανωτέρα βία ως «force majeure» και για τις περιστάσεις ανωτέρας βίας ως «circumstances beyond control». Αυτό συμβαίνει στην περίπτωση του (παρωχημένου) κανονισμού (ΕΟΚ) 1380/75 της Επιτροπής, της 29ηςΜαΐου 1975, περί του τρόπου εφαρμογής των νομισματικών εξισωτικών ποσών (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/013, σ. 14). Συναφώς, βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα C. O. Lenz στην υπόθεση Denkavit France (266/84, μη δημοσιευθείσα, EU:C:1985:425, σημείο 1, κατά τις οποίες «η έννοια της ανωτέρας βίας πρέπει επομένως να ερμηνευθεί διαφορετικά, και μάλιστα στενότερα από ό,τι οι λόγοι για τους οποίους ο επιχειρηματίας δεν ευθύνεται»).
34      Πρόταση αποφάσεως-πλαισίου του Συμβουλίου για το ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως και τις διαδικασίες μεταξύ κρατών μελών, COM(2001) 522 τελικό (ΕΕ 2001, C 332E, σ. 305).
35      Σύμβαση η οποία καταρτίστηκε βάσει του άρθρου Κ.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση για την απλουστευμένη διαδικασία εκδόσεως μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 1995, C 78, σ. 2).
36      Ισπανική, δανική, γερμανική, ελληνική, γαλλική, ιταλική, ολλανδική, πορτογαλική και φινλανδική απόδοση. Μόνο η αγγλική και η σουηδική απόδοση δεν χρησιμοποιούν την εν λόγω έννοια.
37      Σύμβαση για την απλουστευμένη διαδικασία εκδόσεως μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Επεξηγηματική έκθεση (ΕΕ 1996, C 375, σ. 4).
38      Βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 4ης Φεβρουαρίου 2016, C & J Clark International(C‑659/13 και C‑34/14, EU:C:2016:74, σκέψη 191), και της 18ης Ιουλίου 2013, Eurofit(C‑99/12, EU:C:2013:487, σκέψη 37).
39      Απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2007, Société Pipeline Méditerranée et Rhône(C‑314/06, EU:C:2007:817, σκέψη 23 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
40      Απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2007, Société Pipeline Méditerranée et Rhône (C‑314/06, EU:C:2007:817, σκέψη 24 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
41      Βλ. απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Eurofit(C‑99/12, EU:C:2013:487, σκέψη 32 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
42      Βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις ΕΔΔΑ της 28ης Σεπτεμβρίου 2015, Bouyid κατά Βελγίου (CE:ECHR:2015:0928JUD002338009, § 88), και της 4ης Δεκεμβρίου 1995, Ribitsch κατά Αυστρίας (CE:ECHR:1995:1204JUD001889691, § 38).
43      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Λιθουανική και η Ιρλανδική Κυβέρνηση προέβαλαν ότι η συμπεριφορά του εφεσιβλήτου θα μπορούσε να θεωρηθεί ως κατάχρηση δικαιώματος. Υποστήριξαν ότι, εκδηλώνοντας βίαιη συμπεριφορά, ο Τ. Vilkas δημιούργησε τεχνητά τις προϋποθέσεις για την απόλυσή του βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 5.
Δεν πιστεύω ότι η έννοια της καταχρήσεως δικαιώματος σχετίζεται με το παρόν πλαίσιο. Από πάγια νομολογία προκύπτει ότι, για την απόδειξη της καταχρήσεως απαιτείται η συνδρομή ενός αντικειμενικού στοιχείου –ότι, παρά την τυπική τήρηση των προϋποθέσεων που προβλέπει η νομοθεσία της Ένωσης, δεν επιτεύχθηκε ο επιδιωκόμενος με τη νομοθεσία αυτή σκοπός– καθώς και ενός υποκειμενικού στοιχείου, το οποίο συνίσταται στη βούληση του ενδιαφερομένου να αποκομίσει όφελος από τη νομοθεσία της Ένωσης, δημιουργώντας τεχνητά τις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες προκειμένου να αντλήσει το όφελος αυτό. Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2014, McCarthy κ.λπ.(C‑202/13, EU:C:2014:2450, σκέψη 54 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Δυσκολεύομαι να αντιληφθώ πώς ο εφεσίβλητος, αντιστεκόμενος με βίαιο τρόπο στην παράδοση, θα τηρούσε τυπικά οποιαδήποτε προϋπόθεση προβλέπεται από τη νομοθεσία της Ένωσης. Αν μη τι άλλο, η εν λόγω συμπεριφορά αντιθέτως θα θεωρούνταν, σύμφωνα με πολλά εθνικά νομικά συστήματα, ως παρακώλυση της εκτελέσεως επίσημης αποφάσεως ή όπως αλλιώς ονομάζεται κάποιο παρόμοιο αδίκημα στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου.