62024CC0134
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
RIMVYDAS NORKUS
της 27ης Φεβρουαρίου 2025 (
1
)
Υπόθεση C‑134/24 [Tomann] (
i
)
UR, ενεργών υπό την ιδιότητα του συνδίκου πτώχευσης της V GmbH
κατά
DF
[αίτηση του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών, Γερμανία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινωνική πολιτική – Οδηγία 98/59/ΕΚ – Ομαδικές απολύσεις – Άρθρο 4, παράγραφος 1 – Παράλειψη προηγούμενης κοινοποίησης στην αρμόδια αρχή – Συνέπειες για το κύρος της απόλυσης – Προσδιορισμός της ημερομηνίας λήξης της απαγόρευσης απολύσεων από την αρμόδια αρχή»
I. Εισαγωγή
1.
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπό κρίση υπόθεση, της οποίας το νομικό πλαίσιο συνίσταται στην οδηγία 98/59/ΕΚ (
2
), εντάσσεται στο ίδιο πλαίσιο με την απόφαση Junk (
3
), στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας δεν απαγορεύουν την καταγγελία των συμβάσεων εργασίας κατά τη διάρκεια της διαδικασίας την οποία θεσπίζουν, υπό την προϋπόθεση ότι η καταγγελία αυτή πραγματοποιείται μετά την κοινοποίηση των σχεδιαζομένων ομαδικών απολύσεων στην αρμόδια δημόσια αρχή.
2.
Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του συνδίκου πτώχευσης μιας γερμανικού δικαίου εταιρίας και ενός υπαλλήλου της εταιρίας αυτής σχετικά με το κύρος της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας του τελευταίου στο πλαίσιο ομαδικής απόλυσης.
3.
Στην υπό κρίση υπόθεση, τα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το δεύτερο τμήμα του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών, Γερμανία) θα οδηγήσουν το Δικαστήριο να εξετάσει εκ νέου τη διαδικασία προηγούμενης κοινοποίησης των ομαδικών απολύσεων που προβλέπει η οδηγία 98/59, στο ειδικότερο πλαίσιο της καταγγελίας συμβάσεων εργασίας από τον εργοδότη χωρίς να έχει γίνει τέτοια κοινοποίηση. Ειδικότερα, τα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν, μεταξύ άλλων, αφενός, την έκταση της υποχρέωσης κοινοποίησης σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας καθώς και το εύρος των αποτελεσμάτων της προθεσμίας που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας και, αφετέρου, τη δυνατότητα και τις προϋποθέσεις της εκ των υστέρων θεραπείας της κατάστασης που προκύπτει από την εκ μέρους του εργοδότη παράβαση της υποχρέωσης κοινοποίησης.
4.
Δεδομένου ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως του αιτούντος δικαστηρίου υποβλήθηκε στο Δικαστήριο στο πλαίσιο μιας εσωτερικής διαδικασίας διαβούλευσης προς αποφυγή ερμηνευτικών αποκλίσεων μεταξύ διαφόρων τμημάτων του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών), η υπό κρίση υπόθεση εγείρει, κατ’ αρχάς, ζήτημα παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
5.
Το άρθρο 2 της οδηγίας 98/59, το οποίο περιλαμβάνεται στο τμήμα II αυτής, με τίτλο «Ενημέρωση και διαβούλευση», ορίζει στις παραγράφους 1 και 3 τα εξής:
«1.   Όταν ο εργοδότης προτίθεται να προβεί σε ομαδικές απολύσεις, υποχρεούται να πραγματοποιεί, εγκαίρως, διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους των εργαζομένων με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας.
[…]
3.   Για να μπορέσουν οι εκπρόσωποι των εργαζομένων να διατυπώσουν εποικοδομητικές προτάσεις, ο εργοδότης οφείλει, εγκαίρως, κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων:
α)
να τους παρέχει όλες τις χρήσιμες πληροφορίες και
β)
εν πάση περιπτώσει, να τους ανακοινώνει εγγράφως:
i)
τους λόγους του σχεδίου απολύσεων,
ii)
τον αριθμό και τις κατηγορίες των υπό απόλυση εργαζομένων,
iii)
τον αριθμό και τις κατηγορίες των συνήθως απασχολούμενων εργαζομένων,
iv)
την περίοδο κατά την οποία πρόκειται να γίνουν οι απολύσεις,
v)
τα προβλεπόμενα κριτήρια για την επιλογή των εργαζομένων που θα απολυθούν, εφόσον οι εθνικές νομοθεσίες ή/και πρακτικές αποδίδουν τη σχετική αρμοδιότητα στον εργοδότη,
[…]
O εργοδότης οφείλει να διαβιβάζει στην αρμόδια αρχή αντίγραφο τουλάχιστον των στοιχείων της γραπτής ανακοίνωσης που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, σημεία i) έως v).»
6.
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο περιλαμβάνεται στο τμήμα III αυτής, με τίτλο «Διαδικασία της ομαδικής απολύσεως», ορίζει στην παράγραφο 1, πρώτο και τέταρτο εδάφιο, τα εξής:
«1.   Ο εργοδότης υποχρεούται να κοινοποιεί εγγράφως στην αρμόδια δημόσια αρχή κάθε σχεδιαζόμενη ομαδική απόλυση.
[…]
Η κοινοποίηση πρέπει να περιέχει κάθε χρήσιμη πληροφορία σχετικά με τη σχεδιαζόμενη ομαδική απόλυση και τις διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, που προβλέπονται στο άρθρο 2, και ιδίως τους λόγους της απολύσεως, τον αριθμό των υπό απόλυση εργαζομένων, τον αριθμό των συνήθως απασχολουμένων και την περίοδο μέσα στην οποία πρόκειται να πραγματοποιηθούν οι απολύσεις.»
7.
Το άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο περιλαμβάνεται επίσης στο τμήμα III αυτής, προβλέπει στις παραγράφους 1 έως 3 τα εξής:
«1.   Οι ομαδικές απολύσεις το σχέδιο των οποίων έχει κοινοποιηθεί στην αρμόδια δημόσια αρχή ισχύουν το ενωρίτερο 30 ημέρες από την κοινοποίηση που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, με την επιφύλαξη των διατάξεων που διέπουν τα κατά περίπτωση δικαιώματα ως προς την προθεσμία προειδοποιήσεως.
Τα κράτη μέλη δύνανται να παρέχουν στην αρμόδια αρχή την ευχέρεια συντομεύσεως της αναφερόμενης στο προηγούμενο εδάφιο προθεσμίας.
2.   Η αρμόδια δημόσια αρχή χρησιμοποιεί την προθεσμία, που αναφέρεται στην παράγραφο 1, για να εξεύρει λύσεις στα προβλήματα που δημιουργούνται από τις σχεδιαζόμενες ομαδικές απολύσεις.
3.   Αν η αρχική προθεσμία που προβλέπεται στην παράγραφο 1, είναι μικρότερη από 60 ημέρες, τα κράτη μέλη δύνανται να παρέχουν στην αρμόδια δημόσια αρχή την ευχέρεια παρατάσεως της αρχικής προθεσμίας μέχρι 60 ημέρες από της κοινοποιήσεως, εάν υπάρχει κίνδυνος να μην εξευρεθεί λύση στα προβλήματα που δημιουργούνται από τις σχεδιαζόμενες ομαδικές απολύσεις, εντός της αρχικής προθεσμίας.
Τα κράτη μέλη δύνανται να παρέχουν στην αρμόδια δημόσια αρχή ευχέρειες μεγαλύτερης παρατάσεως.
Ο εργοδότης πρέπει να πληροφορείται την παράταση και τους λόγους της παρατάσεως προ της λήξεως της αρχικής προθεσμίας που προβλέπεται στην παράγραφο 1.»
Β. Το γερμανικό δίκαιο
8.
Το άρθρο 134 του Bürgerliches Gesetzbuch (αστικού κώδικα), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης (στο εξής: BGB), ορίζει τα εξής:
«Δικαιοπραξία που αντιβαίνει σε απαγορευτική διάταξη νόμου είναι άκυρη εκτός εάν ο νόμος άλλως ορίζει.»
9.
Το άρθρο 615 του BGB προβλέπει τα εξής:
«Αν ο εργοδότης έγινε υπερήμερος ως προς την αποδοχή της εργασίας, ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να απαιτήσει τη συμφωνημένη αμοιβή για την εργασία που δεν παρασχέθηκε λόγω της υπερημερίας, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να παράσχει την εργασία σε άλλο χρόνο […]»
10.
Το άρθρο 17 του Kündigungsschutzgesetz (νόμου περί προστασίας από τις καταχρηστικές απολύσεις), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης (στο εξής: KSchG), ορίζει τα εξής:
«(1)   Ο εργοδότης υποχρεούται να προβεί σε κοινοποίηση στον οργανισμό απασχόλησης πριν απολύσει:
1.
στις εκμεταλλεύσεις που απασχολούν συνήθως άνω των 20 και κάτω των 60 εργαζομένων, περισσότερους από 5 εργαζομένους,
[…]
εντός χρονικού διαστήματος 30 ημερολογιακών ημερών. […]
[…]
(3)   […] Η κοινοποίηση σύμφωνα με την παράγραφο 1 πρέπει να διενεργείται εγγράφως και να περιλαμβάνει τις παρατηρήσεις του συμβουλίου εργαζομένων επί των απολύσεων. Αν δεν διατυπωθούν παρατηρήσεις από το συμβούλιο εργαζομένων, η κοινοποίηση είναι έγκυρη εφόσον ο εργοδότης καταδείξει ότι ενημέρωσε το συμβούλιο εργαζομένων δύο τουλάχιστον εβδομάδες πριν από την υποβολή της κοινοποίησης σύμφωνα με την παράγραφο 2, πρώτη περίοδος, και εκθέσει την πρόοδο των διαβουλεύσεων. Η κοινοποίηση πρέπει να περιλαμβάνει στοιχεία αναφορικά με το όνομα του εργοδότη, την έδρα και το είδος της επιχείρησης, καθώς και τους λόγους για τις σχεδιαζόμενες απολύσεις, τον αριθμό και τις επαγγελματικές κατηγορίες των προς απόλυση και των συνήθως απασχολούμενων εργαζομένων, την περίοδο κατά την οποία πρόκειται να γίνουν οι απολύσεις και τα προβλεπόμενα κριτήρια για την επιλογή των προς απόλυση εργαζομένων. Στην κοινοποίηση πρέπει, περαιτέρω, να περιλαμβάνονται, σε συμφωνία με το συμβούλιο εργαζομένων προς τον σκοπό της τοποθέτησης του εργατικού δυναμικού, στοιχεία για το φύλο, την ηλικία, το επάγγελμα και την υπηκοότητα των προς απόλυση εργαζομένων. […]»
11.
Το άρθρο 18, παράγραφοι 1 και 2, του KSchG προβλέπει τα εξής:
«(1)   Οι απολύσεις που υπόκεινται σε κοινοποίηση σύμφωνα με το άρθρο 17 ισχύουν, εάν δεν έχει παρέλθει ένας μήνας από την περιέλευση της κοινοποίησης στον οργανισμό απασχόλησης, μόνο με τη σύμφωνη γνώμη του τελευταίου, η οποία μπορεί, όταν παρέχεται, να έχει αναδρομική ισχύ ανατρέχουσα μέχρι και την ημερομηνία κατάθεσης της οικείας αίτησης.
(2)   Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο οργανισμός απασχόλησης έχει την ευχέρεια να αποφασίζει ότι οι απολύσεις ισχύουν μόνο μετά την παρέλευση προθεσμίας το πολύ δύο μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία η κοινοποίηση περιήλθε στον οργανισμό.»
12.
Το άρθρο 45 του Arbeitsgerichtsgesetz (νόμου περί της οργανώσεως των δικαστηρίων εργατικών διαφορών), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης (στο εξής: ArbGG), ορίζει τα εξής:
«(1)   Στο [Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών)] συγκροτείται τμήμα μείζονος συνθέσεως.
(2)   Το τμήμα μείζονος συνθέσεως αποφαίνεται όταν ένα τμήμα προτίθεται να αποκλίνει από την απόφαση άλλου τμήματος ή του τμήματος μείζονος συνθέσεως επί ορισμένου νομικού ζητήματος.
(3)   Η παραπομπή στο τμήμα μείζονος συνθέσεως είναι παραδεκτή μόνον εφόσον το τμήμα από την απόφαση του οποίου πρόκειται να υπάρξει απόκλιση έχει δηλώσει, κατόπιν αιτήματος του δικάζοντος τμήματος, ότι εμμένει στη νομική του άποψη. […] Το οικείο τμήμα αποφαίνεται επί του αιτήματος και της απαντήσεως με διάταξη εκδιδόμενη με τη σύνθεση που απαιτείται για τη λήψη δικαστικών αποφάσεων.
[…]»
III. Τα πραγματικά περιστατικά, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
13.
Ο DF εργαζόταν στην εταιρία V Handelsgesellschaft mbH (στο εξής: V) από το 1994. Την 1η Δεκεμβρίου 2020 κινήθηκε κατά της εν λόγω εταιρίας διαδικασία αφερεγγυότητας και ο UR ορίστηκε σύνδικος πτώχευσης.
14.
Στις 2 Δεκεμβρίου 2020 ο UR κατήγγειλε τη σύμβαση εργασίας του DF με ισχύ από τις 31 Μαρτίου 2021 και, μέχρι τις 29 Δεκεμβρίου 2020, κατήγγειλε το σύνολο των 22 συμβάσεων εργασίας της οφειλέτριας εταιρίας οι οποίες εξακολουθούσαν να είναι σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2020. Ως εκ τούτου, ο UR απέλυσε περισσότερους από πέντε εργαζομένους κατά τη διάρκεια περιόδου 30 ημερολογιακών ημερών.
15.
Εν συνεχεία, ο DF, προκειμένου να προστατευθεί από την απόλυσή του, άσκησε αγωγή ενώπιον του Arbeitsgericht Hamburg (δικαστηρίου εργατικών διαφορών Αμβούργου, Γερμανία) με αίτημα, αφενός, να αναγνωρισθεί ότι η σχέση εργασίας παρέμενε ενεργή και, αφετέρου, να υποχρεωθεί ο UR να εξακολουθήσει να απασχολεί τον DF μέχρι την περάτωση της δίκης περί του κύρους της απόλυσης με την έκδοση τελεσίδικης αποφάσεως. Προς στήριξη της αγωγής του, ο DF ισχυρίζεται ότι η καταγγελία της σύμβασης εργασίας του είναι άκυρη, διότι ο UR δεν είχε προβεί σε προηγούμενη κοινοποίηση της ομαδικής απόλυσης κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 1, του KSchG.
16.
Ο UR ζήτησε την απόρριψη της αγωγής του DF, υποστηρίζοντας ότι η ρύθμιση περί ομαδικών απολύσεων δεν είχε εφαρμογή, δεδομένου ότι η εταιρία V απασχολούσε κατά τον χρόνο κίνησης της διαδικασίας αφερεγγυότητας μόνον 19 εργαζομένους. Επομένως, κατά τη γνώμη του, δεν είχε σημειωθεί υπέρβαση του προβλεπόμενου στο άρθρο 17, παράγραφος 1, του KSchG κατώτατου ορίου για την εν λόγω κοινοποίηση. Προέβη δε στην κοινοποίηση αυτή μετά τις 31 Μαρτίου 2021.
17.
Με απόφαση της 20ής Απριλίου 2021, το Arbeitsgericht Hamburg (δικαστήριο εργατικών διαφορών Αμβούργου) έκανε δεκτή την αγωγή του DF.
18.
Κατά της ως άνω αποφάσεως ο UR άσκησε έφεση η οποία απορρίφθηκε από το Landesarbeitsgericht Hamburg (δευτεροβάθμιο δικαστήριο εργατικών διαφορών Αμβούργου, Γερμανία) με απόφαση της 3ης Φεβρουαρίου 2022.
19.
Εν συνεχεία, ο UR άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, η οποία ανατέθηκε στο έκτο τμήμα (Sechster Senat) του δικαστηρίου αυτού (στο εξής: έκτο τμήμα).
20.
Με διάταξη της 11ης Μαΐου 2023, το έκτο τμήμα διαπίστωσε ότι η εταιρία V, κατά τον χρόνο της επίμαχης απόλυσης, απασχολούσε «συνήθως» περισσότερους από 20 εργαζομένους, και ότι ως εκ τούτου ο UR όφειλε να προβεί σε κοινοποίηση της ομαδικής απόλυσης σύμφωνα με το άρθρο 17, παράγραφος 1, σημείο 1, του KSchG προτού καταγγείλει τη σύμβαση εργασίας του DF.
21.
Με άλλη διάταξη της 14ης Δεκεμβρίου 2023, το ίδιο τμήμα επισήμανε ότι διατηρούσε αμφιβολίες ως προς την επιβλητέα κύρωση σε περίπτωση παράλειψης της κοινοποίησης αυτής, καθώς και σε περίπτωση άλλων ενδεχόμενων πλημμελειών στο πλαίσιο της διαδικασίας κοινοποίησης κατά τον KSchG. Αντιθέτως προς την προγενέστερη νομολογία του, το εν λόγω τμήμα έκρινε ότι η κύρωση αυτή δεν μπορεί να συνιστά λόγο ακυρότητας της καταγγελίας της σύμβασης βάσει του άρθρου 134 του BGB. Αφενός, το άρθρο 17, παράγραφοι 1 και 3, του KSchG, το οποίο προβλέπει την υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης των ομαδικών απολύσεων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απαγορευτική διάταξη νόμου, κατά την έννοια του άρθρου 134 του BGB. Αφετέρου, η κύρωση της ακυρότητας δεν προβλέπεται ούτε στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59.
22.
Το έκτο τμήμα εκτιμά, επομένως, ότι η κύρωση για τυχόν πλημμέλειες κατά τη διαδικασία κοινοποίησης ή η παράλειψη κοινοποίησης της ομαδικής απόλυσης δεν μπορεί να αποτελεί λόγο ακυρότητας της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας. Κατά το ίδιο, η πρόβλεψη μιας τέτοιας κύρωσης εναπόκειται αποκλειστικά στον εθνικό νομοθέτη.
23.
Εντούτοις, το εν λόγω τμήμα εκτιμά ότι δεν δύναται, στην υπό κρίση υπόθεση, να καταλήξει σε αυτήν την κρίση, δεδομένου ότι η νομολογιακή πρακτική του δευτέρου τμήματος (Zweiter Senat) του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών) (στο εξής: δεύτερο τμήμα) όσον αφορά τις επιβλητέες κυρώσεις για τυχόν πλημμέλειες κατά τη διαδικασία κοινοποίησης δεν του επιτρέπει να αποκλίνει το ίδιο από την προγενέστερη νομολογία του δευτέρου τμήματος, καθόσον στο άρθρο 45, παράγραφος 3, του ArbGG προβλέπεται, προς αποφυγή των ερμηνευτικών αποκλίσεων, μια εσωτερική διαδικασία διαβούλευσης μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του εν λόγω δικαστηρίου.
24.
Επομένως, βάσει της διατάξεως αυτής, το έκτο τμήμα, με διάταξή του της 14ης Δεκεμβρίου 2023, υπέβαλε στο δεύτερο τμήμα το ερώτημα εάν «[εξακολουθούσε να εμμένει] στη νομική άποψη […] κατά την οποία μια καταγγελία συμβάσεως εργασίας [αντιβαίνει] ως δικαιοπραξία σε απαγορευτική διάταξη νόμου, κατά την έννοια του άρθρου 134 του [BGB], και για τον λόγο αυτό είναι άκυρη, εάν, όταν [διενεργήθηκε] η [καταγγελία] αυτή, δεν [είχε] πραγματοποιηθεί νόμιμη κοινοποίηση βάσει του άρθρου 17, παράγραφοι 1 και 3, [του KSchG]». Πράγματι, σύμφωνα με τη μέχρι τούδε νομολογία του δευτέρου τμήματος, η καταγγελία της σύμβασης εργασίας ελλείψει τέτοιας προηγούμενης κοινοποίησης είναι άκυρη και δεν επιφέρει τη λύση της εν λόγω σύμβασης εργασίας.
25.
Υπό το πρίσμα του ερωτήματος που του υποβλήθηκε, το δεύτερο τμήμα κρίνει, όμως, επίσης ότι θα ήταν ενδεχομένως δυσανάλογο, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των υποχρεώσεων που επιβάλλει το δίκαιο της Ένωσης, να κριθεί άκυρη μια τέτοια καταγγελία της σύμβασης εργασίας η οποία διενεργήθηκε χωρίς να έχει προηγηθεί κοινοποίηση της ομαδικής απόλυσης.
26.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το δεύτερο τμήμα του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών), με απόφαση της 1ης Φεβρουαρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 20 Φεβρουαρίου 2024, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της [οδηγίας 98/59] την έννοια ότι μια καταγγελία σύμβασης εργασίας στο πλαίσιο ομαδικής απόλυσης υποκείμενης σε κοινοποίηση μπορεί να επιφέρει τη λύση της σχέσης εργασίας ενός θιγόμενου εργαζομένου μόνο μετά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων;
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα:
2)
Πρέπει να γίνει δεκτό ότι η λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων δεν προϋποθέτει μόνο την κοινοποίηση της ομαδικής απόλυσης, αλλά ότι είναι επίσης αναγκαίο η κοινοποίηση αυτή να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59;
3)
Μπορεί ο εργοδότης ο οποίος, χωρίς να διενεργήσει (προσήκουσα) κοινοποίηση ομαδικής απόλυσης, προέβη σε καταγγελίες συμβάσεων εργασίας οι οποίες υπέκειντο σε υποχρέωση κοινοποίησης να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή εκ των υστέρων, με συνέπεια η λύση των σχέσεων εργασίας των θιγόμενων εργαζομένων να είναι δυνατή μετά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων επί τη βάσει των προηγουμένως γενομένων καταγγελιών συμβάσεων εργασίας;
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα:
4)
Συμβιβάζεται με το άρθρο 6 της οδηγίας 98/59 περίπτωση κατά την οποία το εθνικό δίκαιο αναθέτει στην αρμόδια αρχή να καθορίσει, με πράξη την οποία δεν μπορεί να προσβάλει ο εργαζόμενος και η οποία είναι δεσμευτική για τα δικαστήρια εργατικών διαφορών, τη συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων, ή πρέπει ο εργαζόμενος να διαθέτει οπωσδήποτε πρόσβαση σε δικαστική διαδικασία για τον έλεγχο της ορθότητας του καθορισμού στον οποίο προέβη η αρχή αυτή;»
27.
Γραπτές παρατηρήσεις ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν ο UR και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το Δικαστήριο αποφάσισε να μη διεξαχθεί επ’ ακροατηρίου συζήτηση στην υπό κρίση υπόθεση.
IV. Ανάλυση
28.
Όπως επισημάνθηκε στην εισαγωγή των παρουσών προτάσεων, πριν από την επί της ουσίας εξέταση της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως (ενότητα Β), και μολονότι το παραδεκτό της αιτήσεως δεν αμφισβητήθηκε από κανέναν από τους ενδιαφερομένους που κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις, θεωρώ σκόπιμο, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων της διαδικασίας στο πλαίσιο της οποίας το δεύτερο τμήμα υπέβαλε στο Δικαστήριο την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, να εξετασθεί το ζήτημα αυτό προς άρση τυχόν αμφιβολιών ως προς το παραδεκτό της εν λόγω αιτήσεως (ενότητα Α).
Α. Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
29.
Όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, το άρθρο 45 του ArbGG προβλέπει μια ειδική διαδικασία σε περίπτωση ερμηνευτικών αποκλίσεων μεταξύ των τμημάτων του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών). Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 45, παράγραφοι 2 και 3, του ArbGG, ένα τμήμα του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών) δύναται να αποκλίνει από τη νομολογία ενός άλλου τμήματος του εν λόγω δικαστηρίου μόνον εφόσον το τμήμα αυτό, κατόπιν σχετικού αιτήματος, έχει εγκαταλείψει την ερμηνεία του ή, σε αντίθετη περίπτωση, εφόσον το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών) έχει εκδώσει απόφαση σχετικά με την προσήκουσα επίλυση του νομικού ζητήματος που ευρίσκεται στο επίκεντρο της διαφοράς. Πρόκειται, επομένως, για μια εσωτερική διαδικασία διαβούλευσης με σκοπό την αποφυγή των ερμηνευτικών αποκλίσεων μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του εν λόγω δικαστηρίου, η τήρηση της οποίας αποτελεί προϋπόθεση για το παραδεκτό της παραπομπής στο τμήμα μείζονος συνθέσεως (
4
). Στο πλαίσιο ακριβώς της διαδικασίας αυτής, το έκτο τμήμα, με απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2023, υπέβαλε ερώτημα στο δεύτερο τμήμα, σύμφωνα με το άρθρο 45, παράγραφος 3, πρώτη περίοδος, του ArbGG.
30.
Λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων της εν λόγω διαδικασίας, θα μπορούσε να τεθεί το ζήτημα κατά πόσον το δεύτερο τμήμα αποτελεί δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ. Ωστόσο, είμαι της γνώμης ότι η προσέγγιση που πρέπει να υιοθετηθεί στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσε να βασιστεί στις ακόλουθες εκτιμήσεις.
31.
Πρώτον, γίνεται παγίως δεκτό ότι ο μηχανισμός της προδικαστικής παραπομπής αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων. Κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, όλα τα δικαστήρια των κρατών μελών δύνανται να υποβάλλουν προδικαστικά ερωτήματα. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το Δικαστήριο, προκειμένου να εκτιμήσει αν το αιτούν όργανο είναι «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, ζήτημα που εμπίπτει αποκλειστικά στο δίκαιο της Ένωσης, λαμβάνει υπόψη μια σειρά στοιχείων, όπως είναι η ίδρυση του οργάνου αυτού με νόμο, η μονιμότητά του, ο δεσμευτικός χαρακτήρας της δικαιοδοσίας του, ο κατ’ αντιμωλία χαρακτήρας της ενώπιόν του διαδικασίας, η εκ μέρους του οργάνου αυτού εφαρμογή των κανόνων δικαίου, καθώς και η ανεξαρτησία του (
5
).
32.
Συναφώς, είναι σαφές ότι, από θεσμικής απόψεως, το δεύτερο τμήμα πληροί το σύνολο των κριτηρίων αυτών. Πράγματι, υπό την επιφύλαξη της επαλήθευσης από το αιτούν δικαστήριο, κανένα στοιχείο της δικογραφίας που έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο δεν θέτει υπό αμφισβήτηση τη διαπίστωση ότι το δεύτερο τμήμα είναι «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ (
6
).
33.
Δεύτερον, είναι σημαντικό να υπομνησθεί ότι οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες το Δικαστήριο επιτελεί την αποστολή του στο πλαίσιο των αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως είναι ανεξάρτητες από τη φύση και τον σκοπό των διαφορών αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας που αναφύονται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Το άρθρο 267 ΣΛΕΕ αναφέρεται στην απόφαση που πρέπει να εκδώσει ο εθνικός δικαστής χωρίς να προβλέπεται ειδική ρύθμιση ανάλογα με τη φύση αυτής (
7
). Στο πλαίσιο αυτό, η νομολογία του Δικαστηρίου αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο εάν εκκρεμεί ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων διαφορά και εάν αυτά καλούνται να αποφανθούν στο πλαίσιο διαδικασίας που πρόκειται να καταλήξει στην έκδοση δικαστικής αποφάσεως. Μόνον εφόσον πληρούνται οι δύο αυτές προϋποθέσεις μπορούν τα εθνικά δικαστήρια να υποβάλουν αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο (
8
).
34.
Επιπλέον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει στη νομολογία του ότι ο δικαιολογητικός λόγος της προδικαστικής παραπομπής δεν έγκειται στη διατύπωση συμβουλευτικών γνωμών επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, αλλά στην αυτονόητη ανάγκη αποτελεσματικής επίλυσης μιας τέτοιας ένδικης διαφοράς. Όπως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, η ζητούμενη προδικαστική απόφαση πρέπει να είναι «αναγκαία» για να καταστεί δυνατή η εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου «έκδοση της δικής του απόφασης» επί της υπόθεσης της οποίας έχει επιληφθεί (
9
). Συνακόλουθα, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι το αιτούν δικαστήριο καλείται να εκδώσει απόφαση που θα λαμβάνει υπόψη την προδικαστική απόφαση (
10
).
35.
Είναι αληθές ότι ενώπιον του δευτέρου τμήματος ουδεμία διαφορά εκκρεμεί, καθόσον η συγκεκριμένη διαφορά μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης εκκρεμεί ενώπιον του έκτου τμήματος. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αποσκοπεί, επομένως, στην επίλυση νομικών ζητημάτων τα οποία ευρίσκονται στον πυρήνα της διάστασης ερμηνείας που υφίσταται μεταξύ των δύο αυτών τμημάτων. Εντούτοις, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, το δεύτερο τμήμα προσέφυγε στο Δικαστήριο στο πλαίσιο της υποχρεωτικής εσωτερικής διαδικασίας διαβούλευσης εντός του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών), η οποία, κατά τη δική μου αντίληψη για το άρθρο 45 του ArbGG, έχει τον χαρακτήρα παρεμπίπτουσας διαδικασίας. Με την επιφύλαξη της επαλήθευσης από το αιτούν δικαστήριο, το εν λόγω διαδικαστικό στάδιο αποτελεί συνεπώς αναπόσπαστο τμήμα της γερμανικής ένδικης διαδικασίας που εκκρεμεί ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου και η οποία, ως ενιαία διαδικασία, είναι δυνατόν να οδηγήσει στην επίλυση της διαφοράς μεταξύ UR και DF. Με άλλα λόγια, ο μηχανισμός εσωτερικής διαβούλευσης που προβλέπεται στο άρθρο 45 του ArbGG αποτελεί ένα ενδιάμεσο στάδιο της γερμανικής ένδικης διαδικασίας, η οποία, θεωρούμενη ως ενιαία διαδικασία, καταλήγει στην έκδοση αποφάσεως από το έκτο τμήμα (
11
). Κατά συνέπεια, η απάντηση του δευτέρου τμήματος σύμφωνα με το άρθρο 45, παράγραφος 3, του ArbGG, υπό το πρίσμα των πραγματικών περιστατικών της εκκρεμούσας ενώπιον του έκτου τμήματος διαφοράς, η οποία θα δοθεί με βάση την προδικαστική απόφαση του Δικαστηρίου, θα παράσχει στο έκτο τμήμα τη δυνατότητα να αποφανθεί επί της ουσίας της διαφοράς της κύριας δίκης που εκκρεμεί ενώπιόν του.
36.
Επομένως, η διαδικασία εσωτερικής διαβούλευσης, ως αναπόσπαστο τμήμα της ενιαίας ένδικης διαδικασίας που εκκρεμεί ενώπιον του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών), καλύπτει μια αντικειμενική ανάγκη, ήτοι την αποφυγή των ερμηνευτικών αποκλίσεων μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του συγκεκριμένου δικαστηρίου (
12
), καθιστώντας με τον τρόπο αυτό δυνατή την επίλυση της εκκρεμούς διαφοράς (
13
).
37.
Φρονώ ότι τυχόν προσέγγιση διαφορετική από εκείνη που εκτίθεται στο σημείο 35 των παρουσών προτάσεων θα μπορούσε, εν τέλει, να οδηγήσει στον «πλασματικό κατακερματισμό» αυτού του είδους των εθνικών διαδικασιών, παρότι πρόκειται για μία ενιαία διαφορά, καθόσον πηγάζει από τα ίδια πραγματικά περιστατικά. Ένας τέτοιος τεχνητός κατακερματισμός της γερμανικής ένδικης διαδικασίας θα σήμαινε ότι το Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών) δεν θα είχε τη δυνατότητα να υποβάλει αίτηση στο Δικαστήριο στο πλαίσιο του μηχανισμού της προδικαστικής παραπομπής κατά το στάδιο της εσωτερικής διαβούλευσης μεταξύ των τμημάτων του, παρότι η δυνατότητα αυτή υφίσταται σε άλλα στάδια της ίδιας διαδικασίας (
14
). Κατά τη γνώμη μου, ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα ήταν ανακόλουθο, δεδομένου ότι, για λόγους οικονομίας της δίκης, το εν λόγω δικαστήριο θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο ευθύς μόλις ανακύψει ζήτημα που αφορά την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, έστω και αν το συγκεκριμένο ζήτημα εγείρεται κατά το στάδιο της εσωτερικής διαβούλευσης μεταξύ των τμημάτων του.
38.
Συναφώς, υπενθυμίζεται, αφενός, ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η έννοια της φράσης «για την έκδοση της δικής του απόφασης», κατά το άρθρο 267, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, «πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως» και ότι «πρέπει να εκληφθεί ως περιλαμβάνουσα το σύνολο της διαδικασίας η οποία καταλήγει στην έκδοση αποφάσεως από το αιτούν δικαστήριο» (
15
). Κατά το Δικαστήριο, η έννοια αυτή περιλαμβάνει, επομένως, «όλη τη διαδικασία εκδόσεως της αποφάσεως» (
16
).
39.
Αφετέρου, στην απόφαση Garofalo κ.λπ. (
17
), το Δικαστήριο έκρινε παραδεκτή αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ η οποία αφορούσε προδικαστικά ερωτήματα υποβληθέντα από ανώτατο εθνικό δικαστήριο σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου αυτού και της οδηγίας 86/457/ΕΟΚ (
18
), τα οποία είχαν ανακύψει στο πλαίσιο πλειόνων έκτακτων ένδικων βοηθημάτων που είχαν ασκήσει η S. Garofalo και δέκα άλλοι ιατροί. Στις προτάσεις του, ο γενικός εισαγγελέας D. Ruiz-Jarabo Colomer έκρινε ότι το όργανο αυτό «μπορεί να διατηρεί τον χαρακτήρα του δικαιοδοτικού οργάνου και όταν δεν αποφασίζει μόνο του, αλλά γνωμοδοτεί στο πλαίσιο διαδικασίας προσβολής πράξεων, ιδιόρρυθμης όπως η έκτακτη προσφυγή» (
19
). Επομένως, το Δικαστήριο, διαπιστώνοντας ότι «[η] γνωμοδότηση αυτή, που αποτελείται από σκεπτικό και διατακτικό, αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα μιας διαδικασίας, που […] είναι η μόνη ικανή να οδηγήσει στην επίλυση της διαφοράς μεταξύ διοικουμένων και διοικήσεως», δέχθηκε το παραδεκτό της προδικαστικής παραπομπής, επισημαίνοντας ότι «όταν γνωμοδοτεί επί έκτακτης προσφυγής, [το εν λόγω δικαιοδοτικό όργανο] συνιστά δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου [267 ΣΛΕΕ]» (
20
).
40.
Εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 45, παράγραφος 3, του ArbGG, το στάδιο εσωτερικής διαβούλευσης που αποσκοπεί στην αποφυγή ερμηνευτικών αποκλίσεων μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών) θα οδηγήσει στην έκδοση αποφάσεως δικαιοδοτικού χαρακτήρα, ήτοι σε διάταξη αποτελούμενη από σκεπτικό και διατακτικό (
21
).
41.
Τρίτον και τελευταίο, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως έχει κριθεί από το Δικαστήριο, δικαστήριο το οποίο δεν αποφαίνεται σε τελευταίο βαθμό πρέπει να έχει τη δυνατότητα να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ερωτήματα που το απασχολούν (
22
). Κατά συνέπεια, το εθνικό δικαστήριο που επιλαμβάνεται ορισμένης διαφοράς, όταν εκτιμά ότι, στο πλαίσιο της διαφοράς αυτής, ανακύπτει ζήτημα που αφορά την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, έχει, ανάλογα με την περίπτωση, την ευχέρεια ή την υποχρέωση να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, χωρίς η άσκηση της ευχέρειας ή η εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής να μπορούν να εμποδιστούν από εθνικούς κανόνες νομοθετικής ή νομολογιακής φύσεως (
23
).
42.
Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, στο πλαίσιο του σταδίου της εσωτερικής διαβούλευσης που αποσκοπεί στην αποφυγή ερμηνευτικών αποκλίσεων μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών), για τους λόγους που εκτίθενται στα προηγούμενα σημεία των παρουσών προτάσεων, το δεύτερο τμήμα πληροί τις προϋποθέσεις που έχει θέσει το Δικαστήριο με τη νομολογία του (
24
) και, ως εκ τούτου, δύναται να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.
43.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρέπει να κριθεί παραδεκτή.
Β. Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
44.
Στη συνέχεια των παρουσών προτάσεων, θα εξετασθεί, κατά πρώτον, υπό το πρίσμα των επιχειρημάτων που προέβαλαν συναφώς ο UR και η Επιτροπή, εάν το δεύτερο και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτα. Εφόσον ισχύει αυτό, θα ακολουθήσει, κατά δεύτερον, η επί της ουσίας εξέταση του πρώτου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος.
1.
Επί του παραδεκτού
45.
Με τις γραπτές παρατηρήσεις του, ο UR προβάλλει ένσταση απαραδέκτου του δεύτερου και του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος. Συναφώς, υποστηρίζει ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εξέθεσε συγκεκριμένα τους λόγους για τους οποίους τα επίμαχα προδικαστικά ερωτήματα είναι λυσιτελή για την επίλυση της διαφοράς. Ειδικότερα, προβάλλεται ότι, καθόσον ο εργοδότης δεν προέβη σε καμία κοινοποίηση σχετικά με την πραγματοποίηση ομαδικών απολύσεων, τα εν λόγω προδικαστικά ερωτήματα δεν είναι λυσιτελή.
46.
Από την πλευρά της, η Επιτροπή φρονεί ότι το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο. Συγκεκριμένα, κατά τη γνώμη της, η διαφορά της κύριας δίκης δεν αφορά το κατά πόσον η κοινοποίηση είναι σύμφωνη με την οδηγία 98/59, αλλά τις συνέπειες, βάσει της εν λόγω οδηγίας, της παράλειψης του εργοδότη να προβεί σε προηγούμενη κοινοποίηση της ομαδικής απόλυσης.
47.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως γίνεται παγίως δεκτό, η διαδικασία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, με το οποίο το Δικαστήριο τους παρέχει τα ερμηνευτικά στοιχεία του δικαίου της Ένωσης που είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς επί της οποίας καλούνται να αποφανθούν (
25
). Σκοπός της διαδικασίας αυτής είναι να συμβάλει άμεσα και αμοιβαία στην επεξεργασία αποφάσεως ώστε να διασφαλίζεται η ομοιόμορφη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης στο σύνολο των κρατών μελών (
26
).
48.
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της δικαστικής αυτής συνεργασίας, μόνο στα εθνικά δικαστήρια, στην κρίση των οποίων υποβάλλεται η διαφορά και τα οποία πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη της απόφασης που πρόκειται να εκδοθεί, εναπόκειται να εκτιμούν, λαμβάνοντας υπόψη τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης, τόσο το αν είναι αναγκαία η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, προκειμένου να είναι σε θέση να αποφανθούν, όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλουν στο Δικαστήριο (
27
). Ως εκ τούτου, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται, κατ’ αρχήν, να αποφανθεί (
28
).
49.
Μολονότι είναι αληθές ότι τα προδικαστικά ερωτήματα που αφορούν το δίκαιο της Ένωσης θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή, υπογραμμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, ο δικαιολογητικός λόγος της προδικαστικής παραπομπής δεν έγκειται στη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, αλλά στην αυτονόητη ανάγκη αποτελεσματικής επιλύσεως μιας ένδικης διαφοράς (
29
).
50.
Όσον αφορά το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, αν, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 έχει την έννοια ότι η λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων των 30 ημερών (στο εξής: περίοδος απαγόρευσης απολύσεων) στην οποία αναφέρεται η διάταξη αυτή προϋποθέτει, πέραν της κοινοποίησης της ομαδικής απόλυσης, επιπροσθέτως και ότι η κοινοποίηση αυτή ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας.
51.
Εν προκειμένω, θεωρώ ότι το συγκεκριμένο προδικαστικό ερώτημα εμπίπτει στις προαναφερθείσες περιπτώσεις, στις οποίες το τεκμήριο περί της λυσιτέλειας των προδικαστικών ερωτημάτων μπορεί να ανατραπεί (
30
). Ειδικότερα, το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα αποσκοπεί στον προσδιορισμό των συνεπειών τυχόν προηγούμενης κοινοποίησης ομαδικών απολύσεων στην αρμόδια δημόσια αρχή μη ανταποκρινόμενης στις απαιτήσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59. Με άλλα λόγια, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί κατά πόσον η ομαδική απόλυση μπορεί να έχει ισχύ κατά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων παρά το γεγονός ότι η κοινοποίηση στην οποία προέβη ο εργοδότης δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της εν λόγω διατάξεως. Επομένως, η ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης που ζητείται στο πλαίσιο του εν λόγω προδικαστικού ερωτήματος δεν έχει άμεση σχέση με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης.
52.
Συναφώς, από τη δικογραφία που έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο προκύπτει σαφώς ότι, στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, ο εν λόγω εργοδότης δεν εκπλήρωσε, προτού προβεί στην καταγγελία της επίμαχης συμβάσεως εργασίας, την προβλεπόμενη στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59 υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης. Το γεγονός ότι το ερώτημα αυτό θα μπορούσε να ανακύψει στο πλαίσιο της εσωτερικής διαδικασίας διαβούλευσης, βάσει του άρθρου 45 του ArbGG, δεν δύναται να άρει τον υποθετικό χαρακτήρα του εν λόγω ερωτήματος (
31
).
53.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει απαράδεκτο το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα.
54.
Όσον αφορά το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα, το άρθρο 6 της οδηγίας 98/59 έχει την έννοια ότι το εθνικό δίκαιο αναθέτει στην αρμόδια δημόσια αρχή να διαπιστώσει τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων σε συγκεκριμένη περίπτωση με πράξη μη δεκτική προσβολής εκ μέρους του εργαζομένου και δεσμευτική για τα δικαστήρια εργατικών διαφορών, ή εάν πρέπει ο εργαζόμενος να διαθέτει οπωσδήποτε πρόσβαση σε δικαστική διαδικασία ελέγχου της ορθότητας της διαπιστωτικής πράξης της διοίκησης.
55.
Επισημαίνεται ότι, ελλείψει προηγούμενης κοινοποίησης της ομαδικής απόλυσης υπό τις περιστάσεις της διαφοράς της κύριας δίκης, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας που έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι η αρμόδια δημόσια αρχή έχει πράγματι προσδιορίσει, κατά τρόπο οριστικό και δεσμευτικό για τους εργαζομένους, την ημερομηνία λήξης της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59. Κατά συνέπεια, το πρόβλημα που τίθεται με το συγκεκριμένο προδικαστικό ερώτημα έχει υποθετικό χαρακτήρα και, ως εκ τούτου, δεν ασκεί επιρροή στην επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Υπό τις συνθήκες αυτές, ανατρέπεται το τεκμήριο λυσιτέλειας του ερωτήματος αυτού, όπως υπομνήσθηκε ανωτέρω (
32
).
56.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει απαράδεκτο το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα.
2.
Επί της ουσίας
57.
Στη συνέχεια των παρουσών προτάσεων, θα εξετάσω, πρώτον, τις έννομες συνέπειες που συνεπάγεται η μη τήρηση της υποχρέωσης κοινοποίησης στην αρμόδια δημόσια αρχή, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59, και, ειδικότερα, τις συνέπειες της προθεσμίας την οποία προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, πριν εξετάσω, δεύτερον, τη δυνατότητα και τις προϋποθέσεις για την εκ των υστέρων θεραπεία της κατάστασης που προκύπτει από την αρχικώς παραλειφθείσα κοινοποίηση.
α)
Επί της έκτασης της υποχρέωσης κοινοποίησης στην αρμόδια δημόσια αρχή: τα αποτελέσματα της προθεσμίας που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59
58.
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 έχει την έννοια ότι μια καταγγελία σύμβασης εργασίας στο πλαίσιο ομαδικής απόλυσης υποκείμενης σε προηγούμενη κοινοποίηση στην αρμόδια δημόσια αρχή σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας μπορεί να επιφέρει τη λύση της σχέσης εργασίας του εργαζομένου μόνο μετά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων που προβλέπει το άρθρο αυτό.
59.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι κρίσιμο είναι να γίνει διάκριση μεταξύ των περιπτώσεων της εξ ολοκλήρου ελλείπουσας κοινοποίησης ομαδικής απόλυσης και της κοινοποίησης που δεν πληροί τις τυπικές ή ουσιαστικές προϋποθέσεις που προβλέπονται στο εθνικό δίκαιο ή στο δίκαιο της Ένωσης (
33
).
60.
Εν προκειμένω, όπως επισημάνθηκε, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο εργοδότης δεν τήρησε, προτού προβεί στην καταγγελία της σύμβασης εργασίας του DF, την υποχρέωση προηγουμένης κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59 (
34
). Πρόκειται, επομένως, για περίπτωση εξ ολοκλήρου ελλείπουσας προηγούμενης κοινοποίησης της ομαδικής απόλυσης, σχετικά με την οποία το αιτούν δικαστήριο διευκρίνισε ότι, κατά το εθνικό δίκαιο, η καταγγελθείσα σχέση εργασίας παραμένει ενεργή, σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφος 1, του KSchG, μέχρι τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων του ενός μηνός.
61.
Στο πλαίσιο αυτό, τίθεται το ερώτημα ποιες είναι οι έννομες συνέπειες που προκύπτουν όταν δεν έχουν τηρηθεί από τον εργοδότη οι υποχρεώσεις που προβλέπονται στα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 98/59.
62.
Ο UR και η Επιτροπή διαφωνούν ως προς την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στη διάταξη αυτή.
63.
Συναφώς, υπενθυμίζεται εκ προοιμίου ότι, κατά πάγια νομολογία, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος. Το ιστορικό της θέσπισης της συγκεκριμένης διάταξης μπορεί επίσης να παρέχει κρίσιμα στοιχεία για την ερμηνεία της (
35
). Ως εκ τούτου, θα ξεκινήσω εξετάζοντας εν συντομία το γράμμα της επίμαχης διάταξης.
1) Το γράμμα
64.
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, «[ο]ι ομαδικές απολύσεις το σχέδιο των οποίων έχει κοινοποιηθεί στην αρμόδια δημόσια αρχή, ισχύουν το ενωρίτερο 30 ημέρες από την κοινοποίηση που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, με την επιφύλαξη των διατάξεων που διέπουν τα κατά περίπτωση δικαιώματα ως προς την προθεσμία προειδοποιήσεως».
65.
Συναφώς, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, δεν χωρεί αμφιβολία ότι η καταγγελία μιας σύμβασης εργασίας μπορεί να επιφέρει τη λύση της σχέσης εργασίας μόνο μετά τη λήξη της προθεσμίας που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59 (
36
).
66.
Η ερμηνεία αυτή προκύπτει, κατά τη γνώμη μου, όχι μόνον από το σαφές γράμμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, αλλά και από το πλαίσιο στο οποίο η διάταξη αυτή εντάσσεται και την εν γένει οικονομία της ρύθμισης της οποίας αποτελεί μέρος.
2) Το πλαίσιο και η εν γένει οικονομία
67.
Πρέπει ευθύς εξαρχής να υπομνησθεί ότι, αφ’ ης στιγμής οι προβλεπόμενες στο άρθρο 1 της οδηγίας 98/59 ποσοτικής και χρονικής φύσεως προϋποθέσεις για την εφαρμογή της οδηγίας πληρούνται, πρέπει να τηρηθούν οι δύο δέσμες διαδικαστικών υποχρεώσεων που επιβάλλονται στον εργοδότη ο οποίος προτίθεται να προβεί σε ομαδικές απολύσεις (
37
).
68.
Όσον αφορά, πρώτον, τις υποχρεώσεις που επιβάλλονται στο πλαίσιο της διαδικασίας ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων (
38
), την οποία προβλέπει το άρθρο 2 της οδηγίας 98/59, υπογραμμίζεται ότι το άρθρο 2, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας ορίζει ότι οι διαβουλεύσεις αφορούν τις δυνατότητες αποφυγής ή μείωσης των ομαδικών απολύσεων, καθώς και τις δυνατότητες άμβλυνσης των συνεπειών, διά της προσφυγής σε συνοδευτικά κοινωνικά μέτρα, με σκοπό, μεταξύ άλλων, τη βοήθεια για την επαναπασχόληση ή τον αναπροσανατολισμό των απολυομένων εργαζομένων (
39
). Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της προμνησθείσας οδηγίας, ο εργοδότης οφείλει να παρέχει στους εκπροσώπους των εργαζομένων όλες τις χρήσιμες πληροφορίες και, εν πάση περιπτώσει, να τους ανακοινώνει εγγράφως τις πληροφορίες που μνημονεύονται στη διάταξη αυτή. Συνεπώς, η κατά το άρθρο 2, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, της ανωτέρω οδηγίας διαβίβαση πληροφοριών στην αρμόδια δημόσια αρχή πραγματοποιείται αποκλειστικά για σκοπούς ενημέρωσης και προετοιμασίας, προκειμένου η εν λόγω αρχή να είναι, κατά περίπτωση, σε θέση να ασκήσει αποτελεσματικά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 4 της οδηγίας προνόμιά της (
40
).
69.
Όσον αφορά, δεύτερον, τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο της διαδικασίας κοινοποίησης που θέσπισε ο νομοθέτης της Ένωσης με τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 98/59, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας, «[ο] εργοδότης υποχρεούται να κοινοποιεί εγγράφως στην αρμόδια δημόσια αρχή κάθε σχεδιαζόμενη ομαδική απόλυση» (
41
). Παρατηρείται ότι η διάταξη αυτή περιέχει ουσιαστικό κανόνα ο οποίος επιβάλλει στον εργοδότη την υποχρέωση να προβαίνει σε προηγούμενη κοινοποίηση κάθε σχεδιαζόμενης ομαδικής απόλυσης.
70.
Συναφώς, δεν πρέπει να λησμονείται ότι το γεγονός ότι η υποχρέωση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της διαδικασίας προηγούμενης κοινοποίησης στην αρμόδια δημόσια αρχή συνεπάγεται, αντιθέτως προς τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο της διαδικασίας ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, ότι οι θιγόμενοι από την ομαδική απόλυση εργαζόμενοι έχουν ήδη προσδιοριστεί και ότι η ομαδική απόλυση θα πραγματοποιηθεί οπωσδήποτε. Κατά συνέπεια, μολονότι οι υποχρεώσεις που προβλέπονται, αφενός, στο άρθρο 2, παράγραφος 3, και, αφετέρου, στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 συνδέονται προδήλως μεταξύ τους, εντούτοις πρόκειται για διαφορετικές υποχρεώσεις, οι οποίες επιβάλλονται στο πλαίσιο δύο διαφορετικών διαδικασιών κατά τη διαδικασία της ομαδικής απόλυσης και, ως εκ τούτου, η μη εκπλήρωσή τους συνεπάγεται διαφορετικές έννομες συνέπειες. Η διαφορά αυτή αποτελεί κατά τα φαινόμενα την αιτία των αμφιβολιών του αιτούντος δικαστηρίου.
71.
Μετά από αυτή τη διευκρίνιση, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως έχει κριθεί από το Δικαστήριο, τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 98/59 προβλέπουν ότι τα σχέδια ομαδικών απολύσεων πρέπει να κοινοποιούνται στην αρμόδια δημόσια αρχή και ότι οι απολύσεις αυτές ισχύουν μόνο μετά την παρέλευση ορισμένης προθεσμίας κατά τη διάρκεια της οποίας η εν λόγω αρχή υποχρεούται να αναζητήσει λύσεις στα προβλήματα που θέτουν οι σχεδιαζόμενες ομαδικές απολύσεις (
42
). Σύμφωνα δε με το άρθρο 4, παράγραφος 2 της οδηγίας, η διαδικασία κοινοποίησης αποσκοπεί ακριβώς στην εξεύρεση λύσεων.
72.
Πιο συγκεκριμένα, όπως έχει διευκρινίσει το Δικαστήριο, η εν λόγω υποχρέωση κοινοποίησης πρέπει να παρέχει στην αρμόδια δημόσια αρχή τη δυνατότητα να διερευνήσει, βάσει του συνόλου των πληροφοριών που της διαβίβασε ο εργοδότης, κατά πόσον είναι δυνατό να περιοριστούν οι αρνητικές συνέπειες των ομαδικών απολύσεων με μέτρα προσαρμοσμένα στα δεδομένα της αγοράς εργασίας και της οικονομικής δραστηριότητας στο πλαίσιο των οποίων εντάσσονται οι απολύσεις αυτές (
43
). Προς τούτο, η προθεσμία των 30 ημερών που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59 για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο εργοδότης έχει εκπληρώσει την υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής αποτελεί, κατά το Δικαστήριο, το «ελάχιστο διάστημα» το οποίο πρέπει να διαθέτει η αρμόδια αρχή (
44
). Συναφώς, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι, προβλέποντας ρητή επιφύλαξη των διατάξεων που διέπουν τα κατά περίπτωση δικαιώματα ως προς την προθεσμία προειδοποίησης, το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας αφορά οπωσδήποτε την περίπτωση καταγγελιών που ήδη πραγματοποιήθηκαν, οι οποίες συνεπάγονται την έναρξη της προθεσμίας αυτής (
45
).
73.
Επομένως, κατά τη γνώμη μου, η έννομη συνέπεια της περιόδου απαγόρευσης των απολύσεων είναι η αναστολή των αποτελεσμάτων της λύσης της σχέσης εργασίας για κάθε θιγόμενο από ομαδική απόλυση εργαζόμενο του οποίου η σύμβαση εργασίας έχει καταγγελθεί, προκειμένου να παρασχεθεί, εν τέλει, στην αρμόδια δημόσια αρχή η δυνατότητα να διερευνήσει πιθανές λύσεις, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 98/59. Η ως άνω αρχή δικαιούται, ως εκ τούτου, να θεωρήσει ότι οι σχέσεις εργασίας με τους εν λόγω εργαζομένους δεν λύονται πριν από τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης των απολύσεων. Ως εκ τούτου, είμαι της γνώμης ότι η καταγγελία σύμβασης εργασίας μπορεί να επιφέρει τη λύση της σχέσης εργασίας μόνο μετά τη λήξη της προθεσμίας που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας.
74.
Φρονώ ότι η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται και από τους σκοπούς που επιδιώκει η εν λόγω οδηγία, καθώς και από το ιστορικό θέσπισής της.
3) Οι σκοποί και το ιστορικό θέσπισης της οδηγίας 98/59
75.
Υπενθυμίζεται, κατ’ αρχάς, ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 98/59, σκοπός της είναι η ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης ισόρροπης οικονομικής και κοινωνικής αναπτύξεως εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 3 και 7 της εν λόγω οδηγίας, αντικείμενο της προσεγγίσεως των νομοθεσιών αποτελούν, ιδίως, οι διαφορές που εξακολουθούν να υφίστανται μεταξύ των ισχυουσών στα κράτη μέλη ρυθμίσεων όσον αφορά τα μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στην άμβλυνση των συνεπειών των ομαδικών απολύσεων (
46
). Επιπροσθέτως, κατά την αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας, οι διαφορές μεταξύ των επιπέδων προστασίας που παρέχουν οι εθνικές νομοθεσίες όσον αφορά τις ομαδικές απολύσεις δύνανται να έχουν άμεση επίπτωση στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (
47
).
76.
Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, ο πρωταρχικός σκοπός της οδηγίας 98/59 συνίσταται στο να πραγματοποιούνται οι ομαδικές απολύσεις κατόπιν διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και ενημέρωσης της αρμόδιας δημόσιας αρχής (
48
). Πράγματι, η εν λόγω οδηγία διασφαλίζει τη μερική μόνον εναρμόνιση των κανόνων προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικής απόλυσης, ήτοι τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται σε τέτοια περίπτωση (
49
).
77.
Ειδικότερα, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβούλευσης και ενημέρωσης, μεταξύ άλλων, ότι, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της υποχρέωσης διαβίβασης πληροφοριών και του γεγονότος ότι αυτή πραγματοποιείται σε στάδιο κατά το οποίο ο εργοδότης απλώς προτίθεται να προβεί σε ομαδικές απολύσεις, η δράση της αρμόδιας δημόσιας αρχής δεν αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της ατομικής κατάστασης καθενός από τους εργαζομένους, αλλά στη συνολική θεώρηση των σχεδιαζόμενων ομαδικών απολύσεων (
50
).
78.
Κατ’ αναλογίαν, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης των ομαδικών απολύσεων δεν μπορεί να αποσκοπεί στην παροχή ατομικής προστασίας στους θιγόμενους από την ομαδική απόλυση εργαζομένους (
51
). Αρκεί συναφώς να υπομνησθεί ότι η οδηγία 98/59 δεν αποσκοπεί στη θέσπιση μηχανισμού γενικής οικονομικής αποκατάστασης σε επίπεδο Ένωσης σε περίπτωση απώλειας θέσεων εργασίας (
52
). Ειδικότερα, οι λεπτομέρειες της προστασίας που πρέπει να παρέχεται σε εργαζόμενο ο οποίος απολύθηκε παρανόμως, λόγω μη τηρήσεως των κριτηρίων επί των οποίων ο εργοδότης υποχρεούται να στηριχθεί για την επιλογή των εργαζομένων που θα απολυθούν, προδήλως δεν έχουν σχέση με τις υποχρεώσεις κοινοποίησης και διαβούλευσης που απορρέουν από την εν λόγω οδηγία. Κατά το Δικαστήριο, ούτε οι λεπτομέρειες αυτές ούτε τα εν λόγω κριτήρια επιλογής εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής. Παραμένουν, ως εκ τούτου, στην αρμοδιότητα των κρατών μελών (
53
).
79.
Τούτου δοθέντος, ο πρωταρχικός σκοπός της οδηγίας 98/59, ο οποίος συνίσταται στη διεξαγωγή διαβουλεύσεων με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και στην ενημέρωση της αρμόδιας δημόσιας αρχής πριν από την ομαδική απόλυση, θα διακυβευόταν αν, αντιθέτως προς ό,τι προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, ο εργοδότης μπορούσε να καταγγείλει τη σχέση εργασίας ενός εργαζομένου πριν από την κοινοποίηση και, ως εκ τούτου, πριν από τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων, αφετηρία της οποίας αποτελεί η κοινοποίηση αυτή, εμποδίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την οποιαδήποτε εξεύρεση λύσεων εκ μέρους της αρμόδιας δημόσιας αρχής στα προβλήματα που θέτουν οι σχεδιαζόμενες ομαδικές απολύσεις, όπως απαιτεί το άρθρο 4, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας.
80.
Τέλος, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, αντιθέτως προς τις εκτιμήσεις του UR, η ως άνω ερμηνεία επιρρωννύεται επίσης και από το ιστορικό θέσπισης της οδηγίας 98/59. Ειδικότερα, με την εν λόγω οδηγία αναδιατυπώθηκε η οδηγία 75/129/ΕΟΚ (
54
), επαναλαμβάνονται δε, στα άρθρα της 3 και 4, τα άρθρα 3 και 4 της τελευταίας αυτής οδηγίας χωρίς ουσιαστικές τροποποιήσεις (
55
). Επομένως, το γεγονός ότι τα άρθρα αυτά παρέμειναν αμετάβλητα μαρτυρεί, κατά τη γνώμη μου, ότι ο νομοθέτης της Ένωσης ήταν αποφασισμένος να θεσπίσει με τις διατάξεις αυτές την υποχρέωση προηγούμενης γραπτής κοινοποίησης στην αρμόδια δημόσια αρχή κάθε σχεδιαζόμενης απόλυσης, η οποία αρχίζει να ισχύει το νωρίτερο 30 ημέρες μετά την κοινοποίηση, ώστε να λειτουργεί η προθεσμία αυτή υπέρ της εν λόγω αρχής.
81.
Είναι αληθές ότι, όπως υποστηρίζει ο UR, η αρχική πρόταση της Επιτροπής, σχετικά με την οδηγία 75/129, προέβλεπε τη θέσπιση υποχρέωσης για τα κράτη μέλη να μεριμνούν «ώστε οι εκπρόσωποι των εργαζομένων και οι εργαζόμενοι να έχουν τη δυνατότητα προσφυγής σε δικαστικές διαδικασίες προκειμένου να εκτελούνται οι υποχρεώσεις που προβλέπονται από την παρούσα οδηγία και ιδίως διαδικασίες μέσω των οποίων κηρύσσονται άκυρες οι ομαδικές απολύσεις, ανεξαρτήτως της δυνατότητας προσφυγής σε άλλες διαδικασίες» (
56
). Ο UR συνάγει εξ αυτού ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν ακολούθησε την πρόταση της Επιτροπής να συμπεριλάβει την υποχρέωση να κηρύσσονται ανίσχυρες οι ομαδικές απολύσεις σε περίπτωση που δεν τηρείται η οδηγία 98/59. Ως εκ τούτου, ο UR υποστηρίζει ότι οι εν λόγω έννομες συνέπειες δεν απορρέουν από την οδηγία και θα μπορούσαν, επομένως, να προβλεφθούν στη νομοθεσία των κρατών μελών.
82.
Ωστόσο, είμαι της γνώμης ότι το επιχείρημα αυτό του UR δεν αναιρεί την ανωτέρω διατυπωθείσα ερμηνεία ότι ο εργοδότης δεν δύναται να καταγγείλει τη σχέση εργασίας ενός εργαζομένου πριν από την κοινοποίηση και, ως εκ τούτου, πριν από τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων, η οποία αρχίζει να τρέχει από την εν λόγω κοινοποίηση (
57
). Περαιτέρω, το συγκεκριμένο επιχείρημα τείνει να συγχέει, αφενός, τη (μη υιοθετηθείσα) πρόταση της Επιτροπής για πρόβλεψη ειδικών ένδικων διαδικασιών στα κράτη μέλη με σκοπό την επιβολή των υποχρεώσεων που θα προβλέπονταν στη μελλοντική οδηγία και, αφετέρου, τις έννομες συνέπειες της μη τήρησης της οδηγίας 98/59. Πράγματι, η ακυρότητα των επίμαχων ομαδικών απολύσεων δεν προκύπτει μεν ρητώς από το γράμμα των διατάξεων της οδηγίας 98/59, προκύπτει ωστόσο από το γράμμα του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, καθώς και από το σύστημα και την οικονομία της εν λόγω οδηγίας. Αρκεί η παρατήρηση ότι, σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, ερμηνευόμενη a contrario, οι ομαδικές απολύσεις των οποίων το σχέδιο έχει κοινοποιηθεί στην αρμόδια δημόσια αρχή δεν μπορούν
να ισχύουν πριν από τη λήξη της προθεσμίας των 30 ημερών από την κοινοποίηση, οπότε η εν λόγω έννομη συνέπεια προβλέπεται σιωπηρώς από την προμνησθείσα διάταξη (
58
).
83.
Ως εκ τούτου, η ερμηνεία κατά την οποία τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να προβλέπουν διαφορετικές έννομες συνέπειες, μεταξύ δε άλλων διοικητικές κυρώσεις, όπως προτείνει ο UR, θα ήταν αντίθετη, αφενός, προς τον πρωταρχικό σκοπό της οδηγίας 98/59, ο οποίος συνίσταται στη ρύθμιση της διαδικασίας των ομαδικών απολύσεων, ήτοι στο να προηγείται των απολύσεων αυτών διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων καθώς και κοινοποίηση στην αρμόδια δημόσια αρχή, και, αφετέρου, προς τον σκοπό της ενίσχυσης της προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων (
59
). Εξάλλου, μια τέτοια ερμηνεία δεν θα διασφάλιζε τον θεμιτό ανταγωνισμό (
60
).
84.
Συνοψίζοντας, είναι σαφές, κατά τη γνώμη μου, ότι η μη τήρηση από τον οικείο εργοδότη των υποχρεώσεων που προβλέπονται στα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 98/59 δεν πρέπει να στερείται συνεπειών, ειδάλλως θίγεται όχι μόνον ο σκοπός της οδηγίας, αλλά και η πρακτική αποτελεσματικότητά της.
85.
Κατά συνέπεια, φρονώ ότι στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 έχει την έννοια ότι μια καταγγελία σύμβασης εργασίας στο πλαίσιο ομαδικής απόλυσης υποκείμενης σε προηγούμενη κοινοποίηση στην αρμόδια δημόσια αρχή, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, μπορεί να επιφέρει τη λύση της σχέσης εργασίας του εργαζομένου μόνο μετά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων που προβλέπει το άρθρο αυτό.
β)
Επί της δυνατότητας και των προϋποθέσεων για την εκ των υστέρων θεραπεία της προηγούμενης κοινοποίησης
86.
Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατ’ ουσίαν αν το άρθρο 3, παράγραφος 1, και το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 έχουν την έννοια ότι εργοδότης ο οποίος κατήγγειλε συμβάσεις εργασίας χωρίς να έχει κοινοποιήσει προηγουμένως την ομαδική απόλυση στην αρμόδια δημόσια αρχή, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, δύναται να προβεί εκ των υστέρων σε κοινοποίηση, με συνέπεια, κατά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας, η λύση των σχέσεων εργασίας των θιγόμενων εργαζομένων να είναι δυνατή επί τη βάσει των προηγουμένως γενομένων καταγγελιών.
87.
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι μια καταγγελία στο πλαίσιο ομαδικής απόλυσης υποκείμενης στην υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης παράγει αποτελέσματα μόνον από του χρονικού σημείου κατά το οποίο πραγματοποιείται η κοινοποίηση αυτή. Κατά το αιτούν δικαστήριο, τα αποτελέσματα μιας τέτοιας καταγγελίας «αναστέλλονται», βάσει του άρθρου 18, παράγραφος 1, του KSchG, μέχρις ότου πραγματοποιηθεί η αρχικώς παραλειφθείσα κοινοποίηση, προκειμένου να παρασχεθεί στον αρμόδιο δημόσιο οργανισμό απασχόλησης η δυνατότητα να προετοιμάσει την τοποθέτηση των θιγόμενων από τις ομαδικές απολύσεις εργαζομένων. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το γεγονός ότι η περίοδος απαγόρευσης απολύσεων δεν αρχίζει να τρέχει πριν από την εκ των υστέρων κοινοποίηση διασφαλίζει ότι η αρμόδια δημόσια αρχή διαθέτει το ελάχιστο χρονικό διάστημα, ήτοι την περίοδο απαγόρευσης απολύσεων, για να εξεύρει λύσεις στα προβλήματα που θέτουν οι εν λόγω ομαδικές απολύσεις, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας 98/59. Κατά το αιτούν δικαστήριο, τούτο δεν αντιβαίνει στην απόφαση Junk.
88.
Ο UR και η Επιτροπή δεν συμφωνούν ως προς το κατά πόσον ο εργοδότης ο οποίος κατήγγειλε συμβάσεις εργασίας χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση δύναται να προβεί σε εκ των υστέρων κοινοποίηση, με συνέπεια οι σχετικές καταγγελίες συμβάσεων εργασίας να ισχύουν από τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων, χωρίς να απαιτείται εκ νέου καταγγελία της σύμβασης εργασίας.
89.
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει ο UR, κατά τον οποίο το κύρος των ομαδικών απολύσεων δεν πρέπει να θίγεται σε περίπτωση μη τήρησης της οδηγίας 98/59 και η σχέση εργασίας πρέπει να λήγει με τη λήξη της προθεσμίας προειδοποίησης, από την ανάλυσή μου επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος προκύπτει ότι, στον βαθμό που μια καταγγελία σύμβασης εργασίας που διενεργείται στο πλαίσιο υποκείμενης σε κοινοποίηση ομαδικής απόλυσης μπορεί να επιφέρει τη λύση της σχέσης εργασίας του εργαζομένου μόνο μετά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων που προβλέπει η οδηγία αυτή, τυχόν ερμηνεία κατά την οποία οι καταγγελίες θα μπορούσαν να παράγουν αποτελέσματα πριν από την προηγούμενη κοινοποίηση δεν είναι δυνατή υπό το πρίσμα του γράμματος, της οικονομίας και των σκοπών της εν λόγω οδηγίας. Τέτοια ερμηνεία δεν προκύπτει ούτε από τη νομολογία Junk.
90.
Πρώτον, όσον αφορά τη σημασία των διαδικαστικών υποχρεώσεων που προβλέπονται στην οδηγία 98/59, πρέπει εκ νέου να υπομνησθεί ότι η μερική εναρμόνιση των κανόνων για την προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων που προβλέπει η οδηγία 98/59 αφορά τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται σε περίπτωση τέτοιων απολύσεων (
61
). Αυτό σημαίνει ότι, προκειμένου να προβεί σε καταγγελίες συμβάσεων εργασίας, ο εργοδότης που σχεδιάζει να πραγματοποιήσει ομαδικές απολύσεις οφείλει να τηρεί τις υποχρεώσεις που επιβάλλει η εν λόγω οδηγία, οι οποίες βασίζονται σε δύο διακριτές και διαδοχικές διαδικασίες που αφορούν, σε ένα πρώτο στάδιο, την ενημέρωση και τη διαβούλευση (άρθρο 2 της οδηγίας) και, σε ένα δεύτερο στάδιο, την κοινοποίηση (άρθρα 3 και 4 της οδηγίας) (
62
). Με άλλα λόγια, οι δύο αυτές διαδικασίες διαμορφώνουν μια αλληλουχία
δύο σταδίων κατά την οποία, αφενός, το πλαίσιο που αφορά την ενημέρωση και τη διαβούλευση του εργοδότη με τους εκπροσώπους των εργαζομένων σχετικά με τις ομαδικές απολύσεις που σχεδιάζει να πραγματοποιήσει έχει προβλεφθεί από τον νομοθέτη της Ένωσης ως προγενέστερο της κοινοποίησης του σχεδίου ομαδικών απολύσεων στην αρμόδια δημόσια αρχή και, αφετέρου, η υποχρεωτική αυτή κοινοποίηση έχει προβλεφθεί ως προγενέστερη της καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας που προβλέπονται στο εν λόγω σχέδιο.
91.
Υπογραμμίζεται συναφώς ότι από τη γραμματική, συστηματική και τελεολογική ερμηνεία δεν συνάγεται ότι υπάρχει δυνατότητα αντιστροφής της σειράς των υποχρεώσεων που τα άρθρα 2, 3 και 4 της οδηγίας 98/59 επιβάλλουν στους εργοδότες ή παράλειψής τους (
63
). Ειδικότερα, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας, η κοινοποίηση «πρέπει να περιέχει κάθε χρήσιμη πληροφορία σχετικά με τη σχεδιαζόμενη ομαδική απόλυση, και τις διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, που προβλέπονται στο άρθρο 2, και ιδίως τους λόγους της απολύσεως, τον αριθμό των υπό απόλυση εργαζομένων, τον αριθμό των συνήθως απασχολουμένων και την περίοδο μέσα στην οποία πρόκειται να πραγματοποιηθούν οι απολύσεις» (
64
).
92.
Με άλλα λόγια, από τη σχέση μεταξύ των δύο διαδικασιών που προβλέπει η οδηγία 98/59 προκύπτει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της τελευταίας, ο ρόλος της αρμόδιας δημόσιας αρχής συναρτάται από τη διεξαγωγή και την έκβαση της διαδικασίας ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων. Ειδικότερα, η υποχρέωση του εργοδότη να ενημερώνει εγγράφως τους εκπροσώπους των εργαζομένων, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, αποσκοπεί στο να παρασχεθεί μια συνολική εικόνα των σχεδιαζόμενων ομαδικών απολύσεων. Επομένως, εάν η αρμόδια δημόσια αρχή στερούνταν τη δυνατότητα να λάβει τις πληροφορίες που προβλέπει το άρθρο 2, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, της ως άνω οδηγίας, δεν θα μπορούσε να ασκήσει αποτελεσματικά τα προνόμια που της παρέχει το άρθρο 4 της οδηγίας (
65
).
93.
Συνεπώς, κατά τη γνώμη μου, προκειμένου να εκτιμηθεί η σημασία της τήρησης των διαδικαστικών υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 98/59, πρέπει να υπομνησθεί ότι οι διαδικασίες αυτές θεσπίστηκαν από τον νομοθέτη της Ένωσης με σκοπό να συμβάλουν στην προστασία των εργαζομένων και, κατά συνέπεια, να διασφαλίσουν, σε πρώτο στάδιο, ότι ο εργοδότης, όταν προβαίνει σε ομαδικές απολύσεις, διαβουλεύεται και ενημερώνει τους εκπροσώπους των εργαζομένων και, στη συνέχεια, κοινοποιεί εγγράφως στην αρμόδια δημόσια αρχή κάθε σχεδιαζόμενη ομαδική απόλυση, ούτως ώστε να διαφυλάσσεται η ασφάλεια δικαίου για τους συγκεκριμένους εργαζομένους καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας ομαδικών απολύσεων.
94.
Δεύτερον, όσον αφορά τη νομολογία του Δικαστηρίου, όπως έχει διευκρινιστεί, είναι σαφές από την απόφαση Junk ότι ο εργοδότης δεν δύναται να προβεί σε καταγγελία συμβάσεων εργασίας πριν κινήσει τις ως άνω διαδικασίες (
66
). Για τον λόγο αυτό, το Δικαστήριο επισήμανε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, οι καταγγελίες των συμβάσεων εργασίας αρχίζουν να ισχύουν μόνον κατά τη λήξη της προθεσμίας των 30 ημερών από την κοινοποίηση, η οποία αποτελεί το ελάχιστο διάστημα το οποίο πρέπει να διαθέτει η αρμόδια δημόσια αρχή για να εξεύρει λύσεις για τους οικείους εργαζομένους (
67
). Υπογράμμισε, επομένως, το γεγονός ότι η προθεσμία προειδοποίησης λήγει μόνον υπό την επιφύλαξη ότι έχει τηρηθεί η συγκεκριμένη προθεσμία μετά την κοινοποίηση και ότι η επιφύλαξη αυτή της παρελεύσεως προθεσμίας προειδοποιήσεως διαφορετικής από την προβλεπόμενη από την εν λόγω οδηγία δεν θα είχε νόημα αν δεν είχε αρχίσει να τρέχει κάποια προθεσμία (
68
). Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας δεν απαγορεύουν την καταγγελία των συμβάσεων εργασίας κατά τη διάρκεια της διαδικασίας την οποία θεσπίζουν, υπό την προϋπόθεση ότι η καταγγελία αυτή πραγματοποιείται μετά την κοινοποίηση των σχεδιαζομένων ομαδικών απολύσεων στην αρμόδια δημόσια αρχή (
69
).
95.
Τρίτον και τελευταίον, συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι με την ερμηνεία αυτή, αφενός, δεν διασφαλίζεται μόνον ότι η αρμόδια δημόσια αρχή έχει στη διάθεσή της ένα χρονικό διάστημα απαγόρευσης απολύσεων το οποίο είναι εύλογο για την εξεύρεση λύσεων για τους οικείους εργαζομένους, αλλά επίσης ότι οι τελευταίοι δύνανται να συναγάγουν ότι η καταγγελία της σύμβασης εργασίας τους θα ισχύει για αυτούς. Αφετέρου, η ως άνω ερμηνεία επιτρέπει στους οικείους εργαζομένους να αξιοποιήσουν το εν λόγω χρονικό διάστημα για να ελέγξουν κατά πόσον η κοινοποίηση πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις απαιτήσεις που ισχύουν για τις ομαδικές απολύσεις βάσει της οδηγίας 98/59. Επομένως, με την ερμηνεία αυτή διασφαλίζεται η προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων, αποφεύγοντας παράλληλα τις αρνητικές συνέπειες που απορρέουν από τη μη τήρηση εκ μέρους του εργοδότη των διαδικαστικών υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία, συγκεκριμένα δε, αφενός, την παράλειψη ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και, αφετέρου, την αβεβαιότητα των εργαζομένων αυτών ως προς το χρονικό σημείο κατά το οποίο ισχύει η καταγγελία των συμβάσεων εργασίας τους, ώστε να υπάρχει ασφάλεια δικαίου για αυτούς (
70
).
96.
Ως εκ τούτου, σε αντίθεση με το αιτούν δικαστήριο, δεν θεωρώ ότι οι έννομες συνέπειες σε περίπτωση όψιμης κοινοποίησης μπορούν να συνίστανται σε προσωρινή αναστολή των έννομων αποτελεσμάτων της εν λόγω καταγγελίας συμβάσεων εργασίας. Πράγματι, η αλληλουχία των διαδικασιών και, συνακόλουθα, των υποχρεώσεων που ορίζουν οι διαδικασίες αυτές, όπως τις έχει προβλέψει ο νομοθέτης της Ένωσης, θα μπορούσε να τεθεί εν αμφιβόλω εάν ο εργοδότης είχε τη δυνατότητα, βάσει μιας τέτοιας προσωρινής αναστολής, να προβεί στην κοινοποίηση μετά την καταγγελία των οικείων συμβάσεων εργασίας. Κατά τη γνώμη μου, με το να θεωρηθεί ότι, μετά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, οι σχέσεις εργασίας μπορούν να καταγγελθούν επί τη βάσει προηγουμένως γενομένων καταγγελιών συμβάσεων εργασίας δεν διασφαλίζεται η πρακτική αποτελεσματικότητα της εν λόγω οδηγίας.
97.
Εν προκειμένω, καθόσον οι επίμαχες συμβάσεις εργασίας καταγγέλθηκαν χωρίς να έχει γίνει η προηγούμενη κοινοποίηση της ομαδικής απόλυσης, από το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59 προκύπτει ότι οι εν λόγω καταγγελίες δεν επέφεραν ποτέ έννομα αποτελέσματα, καθόσον, ελλείψει τέτοιας κοινοποίησης, η προθεσμία των 30 ημερών ουδέποτε άρχισε να τρέχει.
98.
Επομένως, είμαι της γνώμης ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, και το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 έχουν την έννοια ότι ο εργοδότης ο οποίος κατήγγειλε συμβάσεις εργασίας χωρίς προηγουμένως να κοινοποιήσει την ομαδική απόλυση στην αρμόδια δημόσια αρχή, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, δεν δύναται να προβεί εκ των υστέρων σε τέτοια κοινοποίηση, δεδομένου ότι η κοινοποίηση αυτή έχει ως συνέπεια ότι, κατά τη λήξη της προβλεπόμενης από το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας αυτής περιόδου απαγόρευσης απολύσεων, οι σχέσεις εργασίας μπορούν να λυθούν επί τη βάσει προηγουμένως γενομένων καταγγελιών συμβάσεων εργασίας. Προκειμένου να θεραπευθεί η κατάσταση που προέκυψε από την αρχικώς παραλειφθείσα κοινοποίηση, ο εργοδότης πρέπει, κατ’ αρχάς, να κοινοποιήσει προσηκόντως στην αρμόδια δημόσια αρχή το σχέδιο ομαδικών απολύσεων και, στη συνέχεια, να προβεί σε νέες καταγγελίες των σχετικών συμβάσεων εργασίας, οι οποίες ισχύουν, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, το νωρίτερο 30 ημέρες από την υποβολή της κοινοποίησης (
71
).
V. Πρόταση
99.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο δεύτερο τμήμα του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών, Γερμανία) ως εξής:
1)
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 1998, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2015/1794 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2015,
έχει την έννοια ότι:
η καταγγελία σύμβασης εργασίας στο πλαίσιο ομαδικής απόλυσης υποκείμενης σε προηγούμενη κοινοποίηση στην αρμόδια δημόσια αρχή, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, μπορεί να επιφέρει τη λύση της σχέσης εργασίας ενός εργαζομένου μόνον μετά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης απολύσεων που προβλέπει το άρθρο αυτό.
2)
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, και το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2015/1794,
έχουν την έννοια ότι:
ο εργοδότης ο οποίος κατήγγειλε συμβάσεις εργασίας χωρίς να έχει προηγουμένως κοινοποιήσει την ομαδική απόλυση στην αρμόδια δημόσια αρχή, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, δεν δύναται να προβεί εκ των υστέρων σε τέτοια κοινοποίηση, δεδομένου ότι η κοινοποίηση αυτή έχει ως συνέπεια ότι, κατά τη λήξη της προβλεπόμενης από το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας αυτής περιόδου απαγόρευσης απολύσεων, οι σχέσεις εργασίας μπορούν να λυθούν επί τη βάσει προηγουμένως γενομένων καταγγελιών συμβάσεων εργασίας.
Προκειμένου να θεραπευθεί η κατάσταση που προέκυψε από την αρχικώς παραλειφθείσα κοινοποίηση, ο εργοδότης πρέπει, κατ’ αρχάς, να κοινοποιήσει προσηκόντως στην αρμόδια δημόσια αρχή το σχέδιο ομαδικών απολύσεων και, στη συνέχεια, να προβεί σε νέες καταγγελίες των σχετικών συμβάσεων εργασίας, οι οποίες ισχύουν, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2015/1794, το νωρίτερο τριάντα ημέρες από την υποβολή της κοινοποίησης.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
(
2
)	Οδηγία του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 1998, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις (ΕΕ 1998, L 225, σ. 16), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2015/1794 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 263, σ. 1) (στο εξής: οδηγία 98/59).
(
3
)	Απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2005 (C‑188/03, στο εξής: απόφαση Junk, EU:C:2005:59, σκέψη 53).
(
4
)	Ως προς τη σύνθεση του τμήματος μείζονος συνθέσεως, βλ. Wullenkord, S., «ArbGG § 45», στο Rolfs, C., Giesen, R., Meßling, M., Udsching, P, Beck’scher Online-Kommentar, 73η έκδ., Beck, Μόναχο, 1η Σεπτεμβρίου 2024, σημείο 1.
(
5
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 30ής Ιουνίου 1966, Vaassen-Göbbels (61/65, EU:C:1966:39, σκέψη 395)· της 17ης Σεπτεμβρίου 1997, Dorsch Consult (C‑54/96, EU:C:1997:413, σκέψη 23)· της 31ης Μαΐου 2005, Syfait κ.λπ. (C‑53/03, EU:C:2005:333, σκέψη 29), καθώς και της 26ης Σεπτεμβρίου 2024, Fautromb (C‑368/23, EU:C:2024:789, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Το κριτήριο της αμεροληψίας προστέθηκε από το Δικαστήριο με την απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2006, Wilson (C‑506/04, EU:C:2006:587, σκέψη 48).
(
6
)	Αντιθέτως, το ζήτημα αυτό τίθεται στην υπόθεση C‑402/24, Sewel, η οποία εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου και η οποία υποβλήθηκε από το έκτο τμήμα στο πλαίσιο άλλης διαφοράς κύριας δίκης, η οποία αφορά καταστάσεις και πραγματικά περιστατικά διαφορετικά μεν αλλά συναφή με αυτά της υπό κρίση υποθέσεως (βλ. συναφώς υποσημείωση 33 των παρουσών προτάσεων). Το εν λόγω τμήμα εκφράζει τις αμφιβολίες του ως προς τον κατ’ αντιμωλία χαρακτήρα της διαδικασίας του άρθρου 45 του ArbGG και, ως εκ τούτου, ως προς τον χαρακτήρα του δευτέρου τμήματος ως «δικαστηρίου», κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 267 ΣΛΕΕ δεν εξαρτά την υποβολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο από τον κατ’ αντιμωλία χαρακτήρα της διαδικασίας αυτής. Αρκεί, στο σημείο αυτό, να επισημανθεί ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η προϋπόθεση της κατ’ αντιμωλία διαδικασίας δεν αποτελεί απόλυτο κριτήριο για τη διαπίστωση του χαρακτήρα ενός οργάνου ως δικαιοδοτικού οργάνου κατά την έννοια του άρθρου αυτού. Ωστόσο, τα διάδικα μέρη πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ακουστούν, χωρίς η διαδικασία να είναι κατ’ ανάγκη κατ’ αντιμωλία [βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 17ης Σεπτεμβρίου 1997, Dorsch Consult (C‑54/96, EU:C:1997:413, σκέψη 31)· της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Cartesio (C‑210/06, EU:C:2008:723, σκέψη 63), καθώς και της 31ης Ιανουαρίου 2013, D. και A. (C‑175/11, EU:C:2013:45, σκέψη 88)]. Εν πάση περιπτώσει, έστω και αν οι διάδικοι, στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβούλευσης της κύριας δίκης ενώπιον του δευτέρου τμήματος, δεν αποτελούν τυπικά δύο αντιδίκους, π.χ. ενάγοντα και εναγόμενο, εντούτοις, οι διάδικοι αυτοί έχουν προφανώς τη δυνατότητα να διατυπώσουν την άποψή τους τόσο εγγράφως όσο και προφορικώς. Συγκεκριμένα, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του έκτου τμήματος ανεστάλη εν αναμονή της αποφάσεως του δευτέρου τμήματος. Εξάλλου, όπως διευκρινίζεται συναφώς στη γερμανική θεωρία από σχολιαστές του άρθρου 45 του ArbGG, οι διάδικοι έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις στο πλαίσιο ενδεχόμενης παραπομπής στο τμήμα μείζονος συνθέσεως του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών). Επιπλέον, αν η επίλυση της εκκρεμούσας ενώπιον του επιληφθέντος τμήματος (εν προκειμένω, του έκτου) διαφοράς απαιτεί να προσδιοριστεί εκ νέου επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η απόφαση του τμήματος μείζονος συνθέσεως κοινοποιείται στους διαδίκους και διεξάγεται επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Αντιθέτως, σε περίπτωση που, στο στάδιο αυτό, δεν είναι πλέον αναγκαία η επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι διάδικοι πρέπει να ακουστούν [βλ. Zimmermann, B., «ArbGG § 45 Großer Senat», Natter, E., και Gross, R. (επιμ.), Arbeitsgerichtsgezetz, 2. Auflage, 2013, σημεία 1 έως 27 § 23 και 24].
(
7
)	Απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302, σκέψη 33), και της 6ης Οκτωβρίου 2021, W.Ż. (Τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου – Διορισμός) (C‑487/19, στο εξής: απόφαση W.Ż., EU:C:2021:798, σκέψη 83).
(
8
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 31ης Μαΐου 2005, Syfait κ.λπ. (C‑53/03, EU:C:2005:333, σκέψη 29)· της 31ης Ιανουαρίου 2013, Belov (C‑394/11, EU:C:2013:48, σκέψη 39)· W.Ż. (σκέψη 84 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), καθώς και της 26ης Σεπτεμβρίου 2024, Fautromb (C‑368/23, EU:C:2024:789, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
9
)	Πρβλ. αποφάσεις της 26ης Μαρτίου 2020, Miasto Łowicz και Prokurator Generalny (C‑558/18 και C‑563/18, EU:C:2020:234, σκέψεις 44 και 45)· της 23ης Νοεμβρίου 2023, Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Οικογενειακή ενότητα) (C‑374/22, EU:C:2023:902, σκέψη 15), καθώς και της 16ης Μαΐου 2024, Toplofikatsia Sofia (Έννοια της κατοικίας του εναγομένου) (C‑222/23, EU:C:2024:405, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
10
)	Βλ. απόφαση της 16ης Μαΐου 2024, Toplofikatsia Sofia (Έννοια της κατοικίας του εναγομένου) (C‑222/23, EU:C:2024:405, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
11
)	Κατά τη δική μου αντίληψη για το άρθρο 45 του ArbGG, και υπό την επιφύλαξη της επαλήθευσης από το αιτούν δικαστήριο, η εκκρεμής στην υπό κρίση υπόθεση γερμανική ένδικη διαδικασία περιλαμβάνει πλείονα στάδια, και συγκεκριμένα τη διαφορά που εκκρεμεί ενώπιον του δικάζοντος τμήματος (του έκτου εν προκειμένω), τη διαβούλευση με άλλο τμήμα (το δεύτερο τμήμα εν προκειμένω) λόγω διάστασης απόψεων ως προς την ερμηνεία, την παραπομπή της υπόθεσης στο τμήμα μείζονος συνθέσεως σε περίπτωση που το ερωτώμενο τμήμα δηλώσει ότι εμμένει στη θέση του και την απόφαση που εκδίδει το δικάζον τμήμα για την επίλυση της εκκρεμούσας ενώπιόν του διαφοράς.
(
12
)	Υπογραμμίζεται ότι, στην απόφαση W.Ż. (σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), το Δικαστήριο έκρινε παραδεκτές αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως τις οποίες υπέβαλε ο επταμελής δικαστικός σχηματισμός του Sąd Najwyższy (Izba Cywilna) [Ανώτατου Δικαστηρίου (τμήμα αστικών υποθέσεων), Πολωνία], προκειμένου να μπορέσει να εξετάσει ορισμένα ζητήματα που είχαν τεθεί ως πρόκριμα στον τριμελή σχηματισμό του Sąd Najwyższy (Izba Cywilna) [Ανώτατου Δικαστηρίου (τμήμα αστικών υποθέσεων)], ώστε το τελευταίο αυτό δικαστήριο να μπορέσει, κατά περίπτωση, να αποφανθεί επί της διαφοράς της κύριας δίκης που εκκρεμούσε ενώπιόν του.
(
13
)	Πρέπει συναφώς να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο έχει ήδη εξετάσει επί της ουσίας προδικαστική παραπομπή στο πλαίσιο της οποίας ετέθη ερώτημα αναγνωριστικής φύσεως, δεδομένου ότι το εθνικό δίκαιο επέτρεπε την εν λόγω προδικαστική παραπομπή και το ερώτημα αυτό εξυπηρετούσε την αντικειμενική ανάγκη για επίλυση της διαφοράς της οποίας το αιτούν δικαστήριο είχε νομίμως επιληφθεί. Βλ. απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2018, Wightman κ.λπ. (C‑621/18, EU:C:2018:999, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
14
)	Βλ. υποσημείωση 6 των παρουσών προτάσεων. Βλ., επίσης, Wullenkord, S., «ArbGG § 45», σε Rolfs, C., Giesen, R., Meßling, M., Udsching, P, Beck’scher Online-Kommentar, σημείο 1, όπ.π.
(
15
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Ιουνίου 2015, Fahnenbrock κ.λπ. (C‑226/13, C‑245/13 και C‑247/13, EU:C:2015:383, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η υπογράμμιση δική μου. Οι εν λόγω συνεκδικασθείσες υποθέσεις αφορούσαν ζητήματα ερμηνείας δικονομικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης που είχαν έμμεση μόνον σχέση με τις υποθέσεις των κύριων δικών.
(
16
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 17ης Φεβρουαρίου 2011, Weryński (C‑283/09, EU:C:2011:85, σκέψη 42).
(
17
)	Απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 1997 (C‑69/96 έως C‑79/96, EU:C:1997:492).
(
18
)	Οδηγία του Συμβουλίου, της 15ης Σεπτεμβρίου 1986, περί ειδικής εκπαιδεύσεως στη γενική ιατρική (ΕΕ 1986, L 267, σ. 26).
(
19
)	Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα D. Ruiz-Jarabo Colomer στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Garofalo κ.λπ. (C‑69/96 έως C‑79/96, EU:C:1997:330, σημείο 27).
(
20
)	Απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 1997, Garofalo κ.λπ. (C‑69/96 έως C‑79/96, EU:C:1997:492, σκέψεις 24 και 27). Η υπογράμμιση δική μου.
(
21
)	Είναι αληθές ότι το Δικαστήριο, στη διάταξη της 9ης Ιανουαρίου 2024, Sąd Najwyższy (C‑658/22, EU:C:2024:38, σκέψη 35), έκρινε προδήλως απαράδεκτη αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβληθείσα από την ολομέλεια του πολιτικού τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου). Ειδικότερα, όταν παραπέμπονται στον δικαστικό αυτό σχηματισμό από τον πρώτο πρόεδρο νομικά ζητήματα προκειμένου να εξαλειφθούν ερμηνευτικές αποκλίσεις μεταξύ των δικαστηρίων της ουσίας, ο δικαστικός αυτός σχηματισμός αποφαίνεται με γενική απόφαση που αποκτά ισχύ νομικής αρχής, χωρίς να καλείται να κρίνει οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ διαδίκων. Ωστόσο, στην υπό κρίση υπόθεση, όπως επισημάνθηκε, η κατάσταση είναι διαφορετική στον βαθμό που η διάταξη του δευτέρου τμήματος η οποία θα εκδοθεί στο πλαίσιο του εσωτερικού σταδίου διαβούλευσης και η οποία θα λάβει υπόψη την απόφαση του Δικαστηρίου θα παράσχει στο έκτο τμήμα τη δυνατότητα να αποφανθεί επί της ουσίας της εκκρεμούσας ενώπιόν του διαφοράς (βλ., συναφώς, σημεία 35 και 40 των παρουσών προτάσεων).
(
22
)	Αποφάσεις της 16ης Ιανουαρίου 1974, Rheinmühlen-Düsseldorf (166/73, EU:C:1974:3, σκέψη 4)· της 9ης Μαρτίου 2010, ERG κ.λπ. (C‑378/08, EU:C:2010:126, σκέψη 32)· της 15ης Νοεμβρίου 2012, Bericap Záródástechnikai (C‑180/11, EU:C:2012:717, σκέψη 55), και της 6ης Νοεμβρίου 2014, Cartiera dell’Adda (C‑42/13, EU:C:2014:2345, σκέψη 27). Βλ., επίσης, απόφαση της 18ης Μαΐου 2021, Asociaţia Forumul Judecătorilor din România κ.λπ. (C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 και C‑397/19, EU:C:2021:393, σκέψη 133).
(
23
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 5ης Απριλίου 2016, PFE (C‑689/13, EU:C:2016:199, σκέψη 34), και της 23ης Νοεμβρίου 2021, IS (Μη σύννομο της διατάξεως περί παραπομπής) (C‑564/19, EU:C:2021:949, σκέψη 70).
(
24
)	Βλ. σημεία 33 και 34 των παρουσών προτάσεων.
(
25
)	Διάταξη της 26ης Ιανουαρίου 1990, Falciola (C‑286/88, EU:C:1990:33, σκέψη 7). Βλ., επίσης, αποφάσεις της 16ης Ιουλίου 1992, Meilicke (C‑83/91, EU:C:1992:332, σκέψη 22)· της 27ης Νοεμβρίου 2012, Pringle (C‑370/12, EU:C:2012:756, σκέψη 83), και της 24ης Οκτωβρίου 2024, Kwantum Nederland και Kwantum België (C‑227/23, EU:C:2024:914, σκέψη 33).
(
26
)	Βλ. απόφαση της 1ης Δεκεμβρίου 1965, Schwarze (16/65, EU:C:1965:117), και διάταξη της 5ης Μαρτίου 1986_Wünsche (69/85, EU:C:1986:104, σκέψη 12).
(
27
)	Αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 1978, Redmond (83/78, EU:C:1978:214, σκέψη 25)· της 21ης Απριλίου 1988, Pardini (338/85, EU:C:1988:194, σκέψη 8)· της 4ης Ιουλίου 2006, Αδενελέρ κ.λπ.(C‑212/04, EU:C:2006:443, σκέψη 41), και της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, Tuk Tuk Travel (C‑83/22, EU:C:2023:664, σκέψη 28).
(
28
)	Βλ. αποφάσεις της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi (C‑297/88 και C‑197/89, EU:C:1990:360, σκέψη 35)· της 15ης Δεκεμβρίου 1995, Bosman (C‑415/93, EU:C:1995:463, σκέψη 59)· της 22ας Νοεμβρίου 2005, Mangold (C‑144/04, EU:C:2005:709, σκέψη 35), και της 6ης Οκτωβρίου 2022, Contship Italia (C‑433/21 και C‑434/21, EU:C:2022:760, σκέψη 23).
(
29
)	Βλ. απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2024, Adusbef (Pont Morandi) (C‑683/22, EU:C:2024:936, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
30
)	Βλ. σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.
(
31
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2016, Private Equity Insurance Group (C‑156/15, EU:C:2016:851, σκέψη 58).
(
32
)	Βλ. σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.
(
33
)	Όπως προκύπτει από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, η υπό κρίση υπόθεση αφορά περίπτωση εξ ολοκλήρου ελλείπουσας κοινοποίησης ομαδικής απόλυσης. Αντιθέτως, στην υπόθεση C‑402/24, Sewel, η οποία εκκρεμεί επί του παρόντος ενώπιον του Δικαστηρίου, το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, προδικαστικό ερώτημα σχετικά με τη δυνατότητα διόρθωσης ή συμπλήρωσης εσφαλμένης κοινοποίησης σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας 98/59.
(
34
)	Βλ. σημείο 51 των παρουσών προτάσεων.
(
35
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, G GmbH (C‑134/22, στο εξής: απόφαση G GmbH, EU:C:2023:567, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
36
)	Απόφαση Junk (σκέψη 50).
(
37
)	Μολονότι τα άρθρα 2 και 3 της οδηγίας 98/59 παραπέμπουν το ένα στο άλλο, πρέπει εντούτοις να γίνει διάκριση μεταξύ των δύο διαδικασιών που προβλέπει η εν λόγω οδηγία. Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας A. Tizzano στις προτάσεις του στην υπόθεση Junk (C‑188/03, EU:C:2004:571, σημεία 57 και 61), η εν λόγω οδηγία καθιερώνει «μια διαδικασία η οποία αναλύεται σε δύο χωριστά και διαδοχικά στάδια». Όσον αφορά τη διαδικασία κοινοποίησης, «η κοινοποίηση [από τον εργοδότη] πρέπει να περιέχει κάθε χρήσιμη πληροφορία σχετικά με [το στάδιο ενημέρωσης και διαβούλευσης] σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της [ίδιας] οδηγίας».
(
38
)	Η διαδικασία αυτή προηγείται κάθε καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας. Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Α. Tizzano στην υπόθεση Junk (C‑188/03, EU:C:2004:571, σημείο 58).
(
39
)	Βλ. απόφαση της 17ης Μαρτίου 2021, Consulmarketing (C‑652/19, EU:C:2021:208, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
40
)	Απόφαση G GmbH (σκέψη 36).
(
41
)	Η υπογράμμιση δική μου. Συναφώς, είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι οι υποχρεώσεις του εργοδότη που θεσπίζει η οδηγία 98/59 στο πλαίσιο της διαδικασίας ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και οι υποχρεώσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο της διαδικασίας προηγούμενης κοινοποίησης στην αρμόδια δημόσια αρχή, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας P. Pikamäe στην υπόθεση G GmbΗ (C‑134/22, EU:C:2023:268, σημεία 38 έως 41), «συμβάλλουν αμφότερες στην προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων» και «δεν διαχωρίζονται κατά τρόπο στεγανό». Αντιθέτως, οι δύο υποχρεώσεις συνδέονται μεταξύ τους, από τη δε διασύνδεσή τους αυτή συνάγεται ότι ο ρόλος της αρμόδιας δημόσιας αρχής εξαρτάται από τη διεξαγωγή και την έκβαση της διαδικασίας ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων. Η διασύνδεση αυτή αποδεικνύεται ιδίως […] στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας».
(
42
)	Όσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 3, της οδηγίας 98/59, βλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, ΑΓΕΤ Ηρακλής (C‑201/15, EU:C:2016:972, σκέψη 40), και απόφαση G GmbH (σκέψη 35).
(
43
)	Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, τα κράτη μέλη δύνανται «να παρέχουν στην αρμόδια δημόσια αρχή την ευχέρεια παρατάσεως της αρχικής προθεσμίας μέχρι εξήντα ημέρες από της κοινοποιήσεως [του σχεδίου ομαδικών απολύσεων] εάν υπάρχει κίνδυνος να μην εξευρεθεί λύση στα προβλήματα που δημιουργούνται από τις σχεδιαζόμενες ομαδικές απολύσεις, εντός της αρχικής προθεσμίας». Συνακόλουθα, τα κράτη μέλη έχουν, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας, την ευχέρεια συντομεύσεως της προθεσμίας αυτής κατά 30 ημέρες.
(
44
)	Πρβλ. απόφαση Junk (σκέψη 51).
(
45
)	Πρβλ. απόφαση Junk (σκέψη 52). Κατά το Δικαστήριο, η επιφύλαξη σχετικά με την παρέλευση προθεσμίας προειδοποίησης διαφορετικής από την προβλεπόμενη από την οδηγία 98/59 δεν θα είχε νόημα αν δεν είχε αρχίσει να τρέχει κάποια προθεσμία.
(
46
)	Βλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, ΑΓΕΤ Ηρακλής (C‑201/15, EU:C:2016:972, σκέψη 27).
(
47
)	Όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο, οι προστατευτικοί κανόνες που θεσπίζει η οδηγία 98/59 αποσκοπούν επίσης στην εξομοίωση των επιβαρύνσεων που συνεπάγονται οι κανόνες αυτοί για τις επιχειρήσεις της Ένωσης. Πρβλ. αποφάσεις της 13ης Μαΐου 2015, Lyttle κ.λπ. (C‑182/13, EU:C:2015:317, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 21ης Δεκεμβρίου 2016, ΑΓΕΤ Ηρακλής (C‑201/15, EU:C:2016:972, σκέψη 41).
(
48
)	Πρβλ. απόφαση της 17ης Μαρτίου 2021, Consulmarketing (C‑652/19, EU:C:2021:208, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
49
)	Βλ., συναφώς, σημεία 67 και 69 των παρουσών προτάσεων. Υπό την έννοια αυτή, όπως παρατήρησε ο γενικός εισαγγελέας P. Pikamäe στις προτάσεις του στην υπόθεση G GmbH (C‑134/22, EU:C:2023:268, σημείο 23), η οδηγία 98/59 συμβάλλει στη διασφάλιση του θεμιτού ανταγωνισμού, μειώνοντας τον κίνδυνο να επιλέξει ένας εργοδότης να επωφεληθεί από την ύπαρξη λιγότερο προστατευτικής εργατικής νομοθεσίας σε ορισμένα κράτη μέλη.
(
50
)	Βλ. απόφαση G GmbH (σκέψη 37).
(
51
)	Συναφώς, επισημαίνεται στη θεωρία ότι η οδηγία 98/59 διαφέρει από πολλές άλλες οδηγίες της Ένωσης περί εργατικού δικαίου στο ότι δεν παρέχει στους εργαζομένους ουσιαστική κοινωνική προστασία με την έννοια συγκεκριμένων δικαιωμάτων, βλ., μεταξύ άλλων, van der Mei, A. P., «Collective redundancies: judicial fine-tuning of a classic concept of EU labour law», European Law Review, τόμος 42, αριθ. 1, 2017, σ. 82 έως 91, ιδίως σ. 82 και 91.
(
52
)	Βλ., συναφώς, απόφαση της 17ης Μαρτίου 2021, Consulmarketing (C‑652/19, EU:C:2021:208, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Χάριν πληρότητας, είναι σκόπιμο να υπομνησθεί ότι, αντιστοίχως, το Δικαστήριο υπογράμμισε στην απόφαση της 30ής Απριλίου 2015, USDAW και Wilson (C‑80/14, EU:C:2015:291, σκέψη 65), ότι το άρθρο 5 της οδηγίας 98/59 παρέχει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να εφαρμόζουν ή να εκδίδουν νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις περισσότερο ευνοϊκές για τους εργαζομένους ή να προωθούν ή να επιτρέπουν την εφαρμογή ευνοϊκότερων συμβατικών διατάξεων για τους εργαζομένους. Ωστόσο, το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί, ιδίως, να θεσπίζει εθνικό μέτρο το οποίο είναι μεν ικανό να εξασφαλίσει υψηλότερο επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων, πλην όμως καθιστά άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας τις διατάξεις των άρθρων 2 έως 4 της οδηγίας αυτής. Τούτο θα μπορούσε να συμβεί σε περίπτωση εθνικής νομοθετικής ρυθμίσεως η οποία εξαρτά την πραγματοποίηση ομαδικών απολύσεων από προηγούμενη έγκριση δημόσιας αρχής, εάν, π.χ. λόγω των κριτηρίων βάσει των οποίων αποφασίζει η αρχή αυτή ή του τρόπου με τον οποίον ερμηνεύει και εφαρμόζει κατά περίπτωση τα προαναφερθέντα κριτήρια, αποκλειόταν στην πράξη κάθε δυνατότητα του εργοδότη να προβεί σε ομαδικές απολύσεις (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, ΑΓΕΤ Ηρακλής, C‑201/15, EU:C:2016:972, σκέψεις 35 έως 38).
(
53
)	Απόφαση της 17ης Μαρτίου 2021, Consulmarketing (C‑652/19, EU:C:2021:208, σκέψη 42).
(
54
)	Οδηγία του Συμβουλίου της 17ης Φεβρουαρίου 1975 περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/002, σ. 44). Η οδηγία αυτή τροποποιήθηκε με την οδηγία 92/56/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1992, η οποία τροποποιεί την οδηγία 75/129/ΕΟΚ περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις (ΕΕ 1992, L 245, σ. 3), προτού αναδιατυπωθεί με την οδηγία 98/59.
(
55
)	Βλ., συναφώς, πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου η οποία τροποποιεί την οδηγία 75/129 [COM(91) 292 τελικό], της 13ης Νοεμβρίου 1991, σ. 14, καθώς και τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου [COM(92) 127 τελικό], της 31ης Μαρτίου 1992, σ. 2 και 3. Παρόμοιες υποχρεώσεις με εκείνες των άρθρων 3 και 4 της οδηγίας 98/59 προβλέπονταν ήδη στο άρθρο 1, παράγραφος 1, και στο άρθρο 2 της αρχικής προτάσεως της οδηγίας 75/129 [βλ. πρόταση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, της 8ης Νοεμβρίου 1972, COM(72) 1400, σ. 5 και 6].
(
56
)	Βλ. πρόταση του άρθρου 5α στην πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου η οποία τροποποιεί την οδηγία 75/129 [COM(91) 292 τελικό], της 13ης Νοεμβρίου 1991, σ. 20, και τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου η οποία τροποποιεί την οδηγία 75/129 [COM(92) 127 τελικό], σ. 14. Η υπογράμμιση δική μου.
(
57
)	Βλ., ιδίως, σημείο 79 των παρουσών προτάσεων.
(
58
)	Βλ. άρθρο 18, παράγραφοι 1 και 2, του KSchG.
(
59
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 98/59 και σημείο 75 των παρουσών προτάσεων.
(
60
)	Ειδικότερα, θα μπορούσε να είναι ελκυστικότερο για τον εργοδότη να καταβάλει πρόστιμο απ’ ό,τι να διατηρήσει τη μισθοδοσία των εργαζομένων για 30 ημέρες. Βλ., συναφώς, υποσημείωση 49 των παρουσών προτάσεων.
(
61
)	Βλ. σημείο 76 των παρουσών προτάσεων.
(
62
)	Βλ. σημεία 67 έως 69 των παρουσών προτάσεων.
(
63
)	Επί του πρωταρχικού σκοπού της οδηγίας 98/59, βλ. σημείο 76 των παρουσών προτάσεων.
(
64
)	Η υπογράμμιση δική μου. Συναφώς, όπως επισημαίνουν ορισμένοι συγγραφείς, η προηγούμενη κοινοποίηση μπορεί να πραγματοποιηθεί ορθώς μόνον αφού έχει ολοκληρωθεί πλήρως η διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης. Πρβλ., μεταξύ άλλων, Dorssemont, F., «Case C‑55/02, Commission v. Portuguese Republic; Case C‑188/03, Imtraud Junk v. Wolfgang Kühnel», Common Market Law Review, τόμος 43, 2006, σ. 225 έως 241, ιδίως σ. 240.
(
65
)	Βλ. σημεία 68 και 70 των παρουσών προτάσεων και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.
(
66
)	Απόφαση Junk (σκέψη 41).
(
67
)	Πρβλ. απόφαση Junk (σκέψεις 50 και 51). Βλ. σημεία 67 έως 69 των παρουσών προτάσεων.
(
68
)	Πρβλ. απόφαση Junk (σκέψη 52). Βλ. σημείο 72 των παρουσών προτάσεων.
(
69
)	Απόφαση Junk (σκέψη 53).
(
70
)	Βλ. σημείο 93 των παρουσών προτάσεων.
(
71
)	Όπως παρατηρεί η Επιτροπή, από την απόφαση παραπομπής προκύπτει ότι η καταγγελία της σύμβασης εργασίας του DF, η οποία πραγματοποιήθηκε με επιστολή της 2ας Δεκεμβρίου 2020, δεν ίσχυσε ποτέ λόγω της παράλειψης κοινοποίησης. Για να θεραπεύσει την κατάσταση αυτή, ο εργοδότης κατ’ αρχάς προέβη, μετά τη λήξη της προθεσμίας προειδοποίησης, δηλαδή στις 31 Μαρτίου 2021, στην κοινοποίηση στην αρμόδια δημόσια αρχή, και στη συνέχεια, στις 21 Απριλίου 2021, κατήγγειλε εκ νέου τη σύμβαση εργασίας, η προθεσμία προειδοποίησης για την οποία παρήλθε στις 31 Ιουλίου 2021.