Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ANDREA BIONDI
της 11ης Σεπτεμβρίου 2025 (1)
Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑448/24 και C‑449/24
British American Tobacco Belgium NV,
Nicoventures Holdings Ltd (C‑448/24)
DSE International BV (C‑449/24)
κατά
Belgische Staat
[αίτηση του Raad van State (Συμβουλίου της Επικρατείας, Βέλγιο) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Raad van State (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο) – Ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 6, και του άρθρου 20, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2014/40/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2014, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την κατασκευή, την παρουσίαση και την πώληση προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων και την κατάργηση της οδηγίας 2001/37/ΕΚ – Κατασκευή, παρουσίαση και πώληση προϊόντων καπνού – Απαγόρευση διάθεσης στην αγορά προϊόντων καπνού που περιέχουν ορισμένα πρόσθετα – Πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης – Δυνατότητα εφαρμογής της απαγόρευσης στα ηλεκτρονικά τσιγάρα »
I.      Εισαγωγή
1.        Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως εγείρει ένα μόνο ζήτημα,
το οποία αφορά τη ρύθμιση σχετικά με
τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και με μια ειδική κατηγορία προσθέτων στο πλαίσιο της οδηγίας 2014/40 (2). Ειδικότερα, το προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο αφορά το ζήτημα αν, δυνάμει του άρθρου 20, παράγραφος 3, της οδηγίας, τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι, στην περίπτωση των ηλεκτρονικών τσιγάρων, το περιέχον νικοτίνη υγρό δεν περιέχει τα πρόσθετα τα οποία μνημονεύονται στο άρθρο 7, παράγραφος 6, της οδηγίας, και τα οποία διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης.
2.        Το ως άνω ερώτημα παρέχει τη δυνατότητα ερμηνείας των σχετικών διατάξεων υπό το πρίσμα των επιστημονικών στοιχείων που έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια σχετικά με τις αρνητικές συνέπειες των ηλεκτρονικών τσιγάρων.
3.        Στην ανάλυσή μου, θα προβώ, κατ’ αρχάς, σε ορισμένες παρατηρήσεις όσον αφορά την ερμηνεία των δύο διατάξεων, και εν συνεχεία θα εξετάσω τις αρνητικές συνέπειες των ηλεκτρονικών τσιγάρων στην ανθρώπινη υγεία. Τούτο θα μου επιτρέψει να υποστηρίξω ότι η οδηγία 2014/40 δεν πρέπει να ερμηνεύεται πλέον (ή, ακριβέστερα, πλέον όχι μόνον) υπό το πρίσμα της αρχής της προφυλάξεως, αλλά υπό το πρίσμα της ρύθμισης του τομέα των προϊόντων καπνού και των συναφών προϊόντων και, ως εκ τούτου, υπό το πρίσμα της αναλογικότητας των επιλογών του νομοθέτη της Ένωσης.
II.    Νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
4.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 18, 39 και 41 της οδηγίας 2014/40 έχουν ως εξής:
«18. Ορισμένα πρόσθετα χρησιμοποιούνται για να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι τα προϊόντα καπνού έχουν οφέλη για την υγεία, ότι παρουσιάζουν μειωμένους κινδύνους για την υγεία ή ότι αυξάνουν τη διανοητική εγρήγορση και τις σωματικές επιδόσεις. Τα πρόσθετα αυτά, καθώς και τα πρόσθετα που έχουν ιδιότητες ΚΜΤ [καρκινογόνες, μεταλλαξιγόνες ή τοξικές στην αναπαραγωγή] πριν την καύση, θα πρέπει να απαγορεύονται, για να διασφαλιστούν ενιαίοι κανόνες ανά την Ένωση και υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας. Τα πρόσθετα που αυξάνουν την εθιστικότητα και την τοξικότητα θα πρέπει επίσης να απαγορευθούν.
[…]
39. Στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας θα πρέπει να επιτρέπονται να διατεθούν στην αγορά αποκλειστικά τα ηλεκτρονικά τσιγάρα που ελευθερώνουν τις δόσεις νικοτίνης σε σταθερά επίπεδα. Η ελευθέρωση των δόσεων νικοτίνης σε σταθερά επίπεδα κατά τις συνήθεις συνθήκες χρήσης είναι απαραίτητη για την προστασία της υγείας, την ασφάλεια και την ποιότητα, συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου της κατά λάθος κατανάλωσης υψηλών δόσεων.
[…]
41. Δεδομένου ότι η νικοτίνη είναι τοξική ουσία και λαμβανομένων υπόψη των εν δυνάμει κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια, μεταξύ άλλων για άτομα στα οποία δεν απευθύνεται το προϊόν, το υγρό που περιέχει νικοτίνη θα πρέπει να διατίθεται στην αγορά μόνο σε ηλεκτρονικά τσιγάρα ή περιέκτες επαναπλήρωσης που πληρούν ορισμένα κριτήρια ασφάλειας και ποιότητας […]».
5.        Το άρθρο 1 της οδηγίας 2014/40, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», ορίζει τα εξής:
«Στόχος της παρούσας οδηγίας είναι η προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν: […]
στ)      τη διάθεση στην αγορά και την επισήμανση ορισμένων προϊόντων συναφών με τα προϊόντα καπνού, συγκεκριμένα των ηλεκτρονικών τσιγάρων […],
προκειμένου να διευκολυνθεί η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς για τον καπνό και τα συναφή προϊόντα, λαμβάνοντας ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας, ιδίως για τους νέους, και να τηρηθούν οι υποχρεώσεις της Ένωσης κατά τη σύμβαση-πλαίσιο του ΠΟΥ για τον έλεγχο του καπνού (“ΣΠΕΚ”).»
6.        Το άρθρο 7, παράγραφος 6, στοιχείο δʹ, της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ρύθμιση των συστατικών», ορίζει τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη απαγορεύουν τη διάθεση στην αγορά των προϊόντων καπνού που περιέχουν τα ακόλουθα πρόσθετα: […]
δ) όσον αφορά τα προϊόντα καπνού για κάπνισμα, πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης».
7.        Το άρθρο 20, παράγραφος 1, της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ηλεκτρονικά τσιγάρα», ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και οι περιέκτες επαναπλήρωσης να διατίθενται στην αγορά μόνο εφόσον τηρούν την παρούσα οδηγία και όλη την υπόλοιπη σχετική νομοθεσία της Ένωσης.»
8.        Το άρθρο 20, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ορίζει τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι:
[…]
γ)
το υγρό που περιέχει νικοτίνη δεν περιέχει τα πρόσθετα που παρατίθενται στο άρθρο 7
παράγραφος 6.»
Β.      Το βελγικό δίκαιο
9.        Το άρθρο 4, παράγραφος 4, σημείο 5, του koninklijk besluit van 28 oktober 2016 betreffende het fabriceren en het in de handel brengen van elektronische sigaretten (βασιλικού διατάγματος της 28ης Οκτωβρίου 2016 για την παραγωγή και εμπορία ηλεκτρονικών τσιγάρων, στο εξής: βασιλικό διάταγμα της 28ης Οκτωβρίου 2016), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 3 του koninklijk besluit van 7 november 2022 tot wijziging van het koninklijk besluit van 28 oktober 2016 betreffende het fabriceren en het in handel brengen van elektronische sigaretten (βασιλικού διατάγματος της 7ης Νοεμβρίου 2022 περί τροποποίησης του βασιλικού διατάγματος της 28ης Οκτωβρίου 2016 για την παραγωγή και εμπορία ηλεκτρονικών τσιγάρων (3), στο εξής: βασιλικό διάταγμα της 7ης Νοεμβρίου 2022), το οποίο φέρει τον τίτλο «Σύνθεση και τεχνικά πρότυπα», ορίζει τα εξής:
«Το υγρό που περιέχει νικοτίνη δεν περιέχει τα ακόλουθα πρόσθετα:
[…]
5. Πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης».
III. Η διαδικασία των κύριων δικών και το προδικαστικό ερώτημα
10.      Το βασιλικό διάταγμα της 28ης Οκτωβρίου 2016, για την παραγωγή και εμπορία ηλεκτρονικών τσιγάρων, μετέφερε στην εσωτερική έννομη τάξη τη ρύθμιση για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα που προβλέπεται στην οδηγία 2014/40.
11.      Στις 6 Ιουλίου 2021, κατά τα προβλεπόμενα στην οδηγία 2015/1535 (4), το Belgische Staat (Βελγικό Δημόσιο) κοινοποίησε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχέδιο περί τροποποίησης του άρθρου 4 του βασιλικού διατάγματος της 28ης Οκτωβρίου 2016, στο οποίο απαριθμούνταν, αρχικώς, τέσσερις κατηγορίες απαγορευμένων προσθέτων για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα.
12.      Ωστόσο, στις 7 Νοεμβρίου 2022, το Belgische Staat (Βελγικό Δημόσιο) ενέκρινε βασιλικό διάταγμα το οποίο, τροποποιώντας το άρθρο 4 του βασιλικού διατάγματος του 2016, περιλαμβάνει, αντιθέτως προς ό,τι είχε αρχικώς προβλεφθεί, και πέμπτη κατηγορία απαγορευμένων προσθέτων, ήτοι ακριβώς εκείνα που αφορούν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης.
13.      Στις 13 Μαρτίου 2023 η British American Tobacco (στο εξής: BAT), η Nicoventures Holdings Ltd (στο εξής: NH) και η DSE International BV (στο εξής: DSE) (στο εξής, από κοινού: προσφεύγουσες των κύριων δικών) άσκησαν ενώπιον του Raad von State (Συμβουλίου της Επικρατείας) δύο προσφυγές με αίτημα την ακύρωση του βασιλικού διατάγματος της 7ης Νοεμβρίου 2022, προβάλλοντας δύο λόγους ακυρώσεως, εκ των οποίων μόνον ο δεύτερος είναι κρίσιμος στο πλαίσιο της προδικαστικής παραπομπής (5).
14.      Ειδικότερα, με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, οι προσφεύγουσες των κύριων δικών υποστηρίζουν ότι το άρθρο 3 του βασιλικού διατάγματος της 7ης Νοεμβρίου 2022 «υπερβαίνει το πεδίο ρύθμισης όσον αφορά τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και δεν συνάδει με την [οδηγία 2014/40]». Συγκεκριμένα, κατά τις προσφεύγουσες, το άρθρο 7, παράγραφος 6, στοιχείο δʹ, αφορά αποκλειστικά την κατηγορία των «προϊόντων καπνού για κάπνισμα», στην οποία δεν εμπίπτουν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, δεδομένου ότι δεν περιέχουν καπνό και, ως εκ τούτου, δεν παράγουν καύση.
15.      Προς στήριξη του επιχειρήματός τους, οι προσφεύγουσες των κύριων δικών υποστηρίζουν ότι, υπό το πρίσμα των ορισμών του «καπνού για κάπνισμα» και των «ηλεκτρονικών τσιγάρων» που δίδονται στο άρθρο 2, σημεία 9 και 16, αντιστοίχως, της οδηγίας, το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 7, παράγραφος 6, στοιχείο δʹ, της οδηγίας αφορά αποκλειστικώς τα «προϊόντα καπνού για κάπνισμα», ενώ τα ηλεκτρονικά τσιγάρα αποκλείονται σαφώς.
16.      Περαιτέρω, οι προσφεύγουσες των κύριων δικών διατείνονται ότι το άρθρο 3 του βασιλικού διατάγματος του 2022 συνιστά περιορισμό αντίθετο προς το άρθρο 24 της οδηγίας 2014/40, στο μέτρο που η εν λόγω διάταξη προβλέπει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να απαγορεύουν ή να περιορίζουν τη διάθεση στην αγορά προϊόντων καπνού ή συναφών προϊόντων σε σχέση με τις πτυχές που έχουν εναρμονιστεί από την εν λόγω οδηγία.
17.      Διατηρώντας αμφιβολίες όσον αφορά την παραπομπή του άρθρου 20, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2014/40 στο άρθρο 7, παράγραφος 6, αυτής, το Raad von State (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία στις δύο υποθέσεις των κυρίων δικών, και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 20, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/40 την έννοια ότι, όσον αφορά τη διάθεση στην αγορά ηλεκτρονικών τσιγάρων και περιεκτών επαναπλήρωσης, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να απαγορεύουν, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 7, παράγραφος 6, στοιχείο δʹ, της οδηγίας, τα πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης στα υγρά που περιέχουν νικοτίνη, καίτοι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν παράγουν καύση ή καπνό;»
18.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν οι προσφεύγουσες των κύριων δικών, η Βελγική,
η Τσεχική,
η Γερμανική, η Γαλλική, η Αυστριακή, και η Πορτογαλική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή.
IV.    Ανάλυση
19.      Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 20, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/40, έχει την έννοια ότι δεν μπορούν να διατίθενται στην αγορά ηλεκτρονικά τσιγάρα και περιέκτες επαναπλήρωσης των οποίων το υγρό που περιέχει νικοτίνη περιέχει πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψή της. Η βελγική νομοθεσία που αφορά ειδικώς τα ηλεκτρονικά τσιγάρα προβλέπει ρητώς ότι το υγρό που περιέχει νικοτίνη δεν πρέπει να περιέχει πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη της εν λόγω ουσίας.
20.      Για τους λόγους που εκτίθενται κατωτέρω, φρονώ ότι στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο πρέπει να δοθεί καταφατική απάντηση.
21.      Έχουν παρέλθει πάνω από είκοσι πέντε έτη από την ιστορική απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2000, Γερμανία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι ο νομοθέτης της Ένωσης μπορεί να στηριχθεί στις διατάξεις για την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς, έστω και αν η προστασία της υγείας του ανθρώπου είναι καθοριστική για τις επιλογές που πρέπει να γίνουν, σε περίπτωση κατά την οποία η εκδοθείσα πράξη πράγματι σκοπεί στη βελτίωση των συνθηκών εγκαθιδρύσεως και λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς (6). Το Δικαστήριο έχει επίσης διευκρινίσει ότι η εναρμόνιση των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών οι οποίες αποσκοπούν στην προστασία και στη βελτίωση της υγείας του ανθρώπου αποκλείεται από τη Συνθήκη, τούτο όμως δεν συνεπάγεται ότι μέτρα εναρμονίσεως θεσπισθέντα βάσει άλλων διατάξεων της Συνθήκης, εν προκειμένω, του άρθρου 114 ΣΛΕΕ, δεν μπορούν να ασκούν επιρροή στην προστασία της υγείας του ανθρώπου (7).
22.      Το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως επισημάνει ότι τα μέτρα εναρμόνισης που θεσπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα των προϊόντων καπνού και των συναφών προϊόντων εξυπηρετούν τον «διττό σκοπό» α) της διευκόλυνσης της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά τα εν λόγω προϊόντα, β) με σημείο αφετηρίας ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας, ιδίως των νέων (8).
23.      Ο ως άνω αλληλεξαρτώμενος διττός σκοπός μπορεί να υλοποιηθεί μόνο σε επίπεδο Ένωσης προκειμένου να αποφευχθούν αποκλίσεις μεταξύ των εθνικών ρυθμίσεων στον συγκεκριμένο τομέα και, ως εκ τούτου, εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία και στρεβλώσεις του ανταγωνισμού (9).
24.      Ομοίως, δεδομένης της πρωταρχικής σημασίας που έχει η προστασία της ανθρώπινης υγείας στο πλαίσιο του δικαίου της Ένωσης (10), εναπόκειται στον νομοθέτη της Ένωσης να ενσωματώσει στις ρυθμιστικές επιλογές του, αφενός, τις πιθανές οικονομικές συνέπειες που θα μπορούσαν να προκύψουν για τις επιχειρήσεις οι οποίες υποχρεούνται να τηρούν υποχρεώσεις και απαγορεύσεις που απορρέουν από τα μέτρα εναρμόνισης και, αφετέρου, την ανάγκη διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας. Ανάγκη η ικανοποίηση της οποίας, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, «μπορεί να δικαιολογήσει απορρέουσες αρνητικές οικονομικές συνέπειες, ακόμη και αν οι συνέπειες αυτές είναι σημαντικές» (11).
25.      Τούτου λεχθέντος, δεν αμφισβητείται ότι η οδηγία 2014/40 ανταποκρίνεται και αυτή στον «διττό σκοπό» που μνημονεύθηκε ανωτέρω, όπως αυτός διατυπώνεται στο άρθρο 1 της εν λόγω οδηγίας. Το άρθρο 1 της οδηγίας προβλέπει την προσέγγιση των διατάξεων των κρατών μελών προκειμένου να διευκολυνθεί η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς για τον καπνό και τα συναφή προϊόντα, λαμβάνοντας ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας, ιδίως για τους νέους, και να τηρηθούν οι υποχρεώσεις της Ένωσης κατά τη σύμβαση-πλαίσιο [του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τον έλεγχο του καπνού].
26.      Η ανάλυση των συγκεκριμένων διατάξεων των οποίων την ερμηνεία ζητεί το αιτούν δικαστήριο οδηγεί στο ίδιο συμπέρασμα.
27.      Κατά πάγια νομολογία, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (12).
28.      Όσον αφορά τη γραμματική ερμηνεία, κρίνω σκόπιμο να υπενθυμίσω εκ προοιμίου ότι η οδηγία αφορά, κατ’ ουσίαν, δύο είδη προϊόντων. Αφενός, τα «προϊόντα καπνού», τα οποία διαλαμβάνονται στον τίτλο ΙΙ της οδηγίας και τα οποία διακρίνονται σε προϊόντα καπνού «για κάπνισμα» (δηλαδή προϊόντα που καταναλώνονται με διαδικασία καύσης) και σε «μη καπνιζόμενα» (όπως ο καπνός μάσησης, ο καπνός που λαμβάνεται από τη μύτη και ο καπνός που λαμβάνεται από το στόμα) (13). Αφετέρου, η οδηγία αφορά τα «ηλεκτρονικά τσιγάρα και [τα] φυτικά προϊόντα για κάπνισμα» που διαλαμβάνονται στον τίτλο της ΙΙΙ.
29.      Το άρθρο 7 περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο Ι του τίτλου ΙΙ, ο οποίος επιγράφεται «Προϊόντα καπνού». Επομένως, οι διατάξεις που εμπίπτουν στον εν λόγω τίτλο αφορούν μόνον τα προϊόντα καπνού. Το άρθρο 7, παράγραφος 6, στοιχείο δʹ, αφορά ειδικώς τα προϊόντα καπνού για κάπνισμα, δεδομένου ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να απαγορεύσει τα πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης για συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων καπνού, ήτοι τα προϊόντα καπνού για κάπνισμα. Ως εκ τούτου, λαμβανομένης υπόψη της διατύπωσης και της θέσης του άρθρου 7 στο πλαίσιο της οδηγίας, η παράγραφος 6 της εν λόγω διάταξης δεν θα μπορούσε να αφορά ρητώς και τα ηλεκτρονικά τσιγάρα.
30.      Με άλλα λόγια, το να υποστηριχθεί γενικώς ότι το άρθρο 7, παράγραφος 6, προκειμένου να έχει εφαρμογή στα ηλεκτρονικά τσιγάρα, θα έπρεπε και θα μπορούσε να κάνει ρητή μνεία στα ηλεκτρονικά τσιγάρα, θα συνιστούσε άποψη η οποία παραβλέπει τη δομή της ίδιας της οδηγίας.
31.      Το άρθρο 20, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, περιλαμβάνεται στον τίτλο III, ο οποίος επιγράφεται «[η]λεκτρονικά τσιγάρα και φυτικά προϊόντα για κάπνισμα», και προβλέπει, ότι «το υγρό που περιέχει νικοτίνη δεν περιέχει τα πρόσθετα που παρατίθενται στο άρθρο 7
παράγραφος 6», χωρίς να κάνει διάκριση όσον αφορά τα προϊόντα καπνού για κάπνισμα. Επομένως, πρόθεση του νομοθέτη ήταν να καλύψει όλα τα πρόσθετα που παρατίθενται στο άρθρο 7, παράγραφος 6, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης.
32.      Συνεπώς, η γραμματική ερμηνεία θα αρκούσε για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι, δυνάμει του άρθρου 20, παράγραφος 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 6, τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και οι περιέκτες επαναπλήρωσης δεν περιέχουν πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης.
33.      Έχω, ωστόσο, επίγνωση του γεγονότος ότι, όπως επισήμαναν ορισμένοι μετέχοντες στη διαδικασία, ενδέχεται να εξακολουθούν να υφίστανται ερμηνευτικές αμφιβολίες. Φρονώ ότι οι εν λόγω αμφιβολίες μπορούν να αρθούν πλήρως μέσω τελολογικής ερμηνείας. Ειδικότερα, υπό το πρίσμα ενός εκ των σκοπών (14) της οδηγίας, ήτοι της διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας, δεδομένου ότι από τα επιστημονικά στοιχεία προέκυψε ότι η επικινδυνότητα των ηλεκτρονικών τσιγάρων μπορεί να εξομοιωθεί, από ποιοτική άποψη, με την επικινδυνότητα των παραδοσιακών τσιγάρων.
34.      Όπως διαλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 7 της οδηγίας 2014/40, «[η] νομοθετική δράση σε επίπεδο Ένωσης είναι επίσης αναγκαία για την εφαρμογή της σύμβασης-πλαισίου του ΠΟΥ για τον έλεγχο του καπνού (“ΣΠΕΚ”) του Μαΐου του 2003, από τις διατάξεις της οποίας δεσμεύονται η Ένωση και τα κράτη μέλη της […]».
35.      Στην επιστημονική κοινότητα, διάφορες μελέτες αποδεικνύουν ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα έχουν αρνητικές συνέπειες στην ανθρώπινη υγεία. Οι εν λόγω συνέπειες προκαλούνται ιδίως από το είδος των ουσιών που παράγονται από τη χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου και από τη νικοτίνη που περιέχεται στο υγρό του τσιγάρου. Οι αρνητικές συνέπειες των ηλεκτρονικών τσιγάρων στην ανθρώπινη υγεία μπορούν να θεωρηθούν παρεμφερείς με τις αρνητικές συνέπειες των παραδοσιακών τσιγάρων.
36.      Συγκεκριμένα, στη γνωμοδότηση της επιστημονικής επιτροπής («SCHEER») για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, της 16ης Απριλίου 2021, επισημαίνεται ότι η πρόσληψη νικοτίνης από τις εν λόγω συσκευές μπορεί να είναι παρεμφερής με εκείνη των παραδοσιακών τσιγάρων (15). Για παράδειγμα, η ανωτέρω επιτροπή υποστηρίζει ότι, ανάλογα με τη διάρκεια της χρήσης και τις «ρουφηξιές», τα επίπεδα νικοτίνης στον ορό του ηλεκτρονικού τσιγάρου μπορούν να φθάσουν εκείνα ενός παραδοσιακού τσιγάρου (16).
37.      Οι τεχνικές εκθέσεις που δημοσίευσε ο ΠΟΥ επιβεβαιώνουν επίσης τις αρνητικές συνέπειες των ηλεκτρονικών τσιγάρων στην ανθρώπινη υγεία. Ως εκ τούτου, ο ΠΟΥ κάλεσε τα συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης να υιοθετήσουν πολιτικές για την πρόληψη και τη μείωση της εξάρτησης από τη νικοτίνη, οι οποίες θα πρέπει να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου προγράμματος για τον έλεγχο του καπνού (17).
38.      Εντός του ανωτέρω ειδικού πλαισίου στο οποίο οι σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις είναι σαφείς, η ύπαρξη κινδύνου για τη δημόσια υγεία είναι πραγματική και αρκούντως αποδεδειγμένη (18).
39.      Εξάλλου, είναι ίσως σκόπιμο να υπομνησθεί ότι η αρχή της προφυλάξεως, δηλαδή η παράμετρος που χρησιμοποιεί το Δικαστήριο κατά την εκτίμηση των επιστημονικών δεδομένων και των δυνητικών κινδύνων για την υγεία, περιλαμβάνει στην πράξη δύο στάδια, ήτοι α) τον προσδιορισμό των δυνητικώς αρνητικών για την υγεία συνεπειών των οικείων ουσιών ή τροφίμων και μια συνολική αξιολόγηση του κινδύνου για την υγεία, βάσει των πλέον αξιόπιστων διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και των πλέον πρόσφατων αποτελεσμάτων της διεθνούς έρευνας, και β) μόνον οσάκις αποδεικνύεται αδύνατο να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η ύπαρξη ή η έκταση του προβαλλόμενου κινδύνου λόγω της ανεπαρκούς, αλυσιτελούς ή ανακριβούς φύσεως των αποτελεσμάτων των μελετών, πλην όμως η πιθανότητα προκλήσεως πραγματικής βλάβης στη δημόσια υγεία εξακολουθεί να υπάρχει στην υποθετική περίπτωση της επελεύσεως του κινδύνου αυτού, η αρχή της προφυλάξεως δικαιολογεί τη λήψη περιοριστικών μέτρων με την επιφύλαξη ότι τα μέτρα αυτά δεν ενέχουν δυσμενείς διακρίσεις και είναι αντικειμενικά (19).
40.      Στην περίπτωση της υπό εξέταση οδηγίας, προκειμένου να ακολουθηθεί η προτεινόμενη ερμηνεία υπό το πρίσμα της προστασίας της υγείας, δεν φαίνεται να υπάρχουν (πλέον) λόγοι προφυλάξεως, παρά ν κανονιστικοί λόγοι.
41.      Κατά συνέπεια, βάσει των σύγχρονων επιστημονικών γνώσεων
και υπό το πρίσμα της αναγκαίας προστασίας της ανθρώπινης υγείας, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν ενέχουν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.
Η μέσω αυτών πρόσληψη νικοτίνης δεν διαφέρει ουσιωδώς από εκείνην των παραδοσιακών τσιγάρων.
42.      Πέραν της λογικής της αρχής της προφυλάξεως, ας στραφούμε επί του παρόντος στο ζήτημα της εκτίμησης
περί
της αναλογικότητας των επιλογών στις οποίες προέβη ο νομοθέτης –δεδομένου ότι περί αυτού πρόκειται εν τέλει–.
Δυνάμει του άρθρου 114 ΣΛΕΕ, ο νομοθέτης της Ένωσης διαθέτει ορισμένη εξουσία εκτιμήσεως όσον αφορά τον τρόπο εναρμόνισης ενώ μπορεί να παρεμβαίνει και να θεσπίζει τα κατάλληλα μέτρα τηρουμένων, αφενός, της
παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου(20) και, αφετέρου, των αρχών του δικαίου οι οποίες κατοχυρώνονται στη Συνθήκη ΛΕΕ ή διατυπώθηκαν από τη νομολογία (21).
43.      Οι προσφεύγουσες των κύριων δικών υποστηρίζουν ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν μπορούν να υπαχθούν στο ίδιο καθεστώς με τα προϊόντα καπνού, δεδομένου ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν παράγουν καύση ή καπνό. Διατείνονται ότι η εναρμόνιση πρέπει να ερμηνευθεί ακριβώς υπό τους ανωτέρω όρους, δηλαδή ότι, λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών αντικειμενικών χαρακτηριστικών των δύο προϊόντων, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα πρέπει να υπάγονται σε αυτοτελή ρύθμιση σε σχέση με τα προϊόντα καπνού. Η ως άνω επιχειρηματολογία δεν είναι πειστική: είναι αληθές ότι, με προγενέστερες αποφάσεις του, το Δικαστήριο αναγνώρισε ρητώς ότι «[τα ηλεκτρονικά τσιγάρα] διακρίνονται από τα [προϊόντα καπνού] τόσο λόγω των αντικειμενικών χαρακτηριστικών τους όσο και επειδή πρόκειται για νέα προϊόντα στην οικεία αγορά, όπερ δικαιολογεί την εφαρμογή ειδικής ρύθμισης ως προς αυτά» (22).
44.      Εντούτοις, το γεγονός ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ειδικής ρυθμίσεως δεν δικαιολογεί, συγχρόνως, το ενδεχόμενο η ρύθμιση αυτή να βαίνει πέραν του θεμελιώδους σκοπού της προστασίας της ανθρώπινης υγείας τον οποίο επιδιώκει η οδηγία (23).
45.      Για τον ίδιο λόγο, το να υποστηριχθεί ότι η εναρμόνιση πρέπει να επιδιωχθεί με τη διατήρηση διαφορετικής μεταχείρισης μεταξύ των δύο οικείων ειδών προϊόντων –των ηλεκτρονικών τσιγάρων και των προϊόντων καπνού– θα ισοδυναμούσε, κατά τη γνώμη μου, με το να λαμβάνεται υπόψη ένας μόνον εκ των σκοπών, ήτοι αυτός της διασφάλισης της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο έτερος, ήτοι το υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας. Ο σκοπός αυτός, όμως, όπως επισημάνθηκε στο σημείο 24 των παρουσών προτάσεων, χρησιμεύει ως οδηγός για την ερμηνεία διατάξεων όπως οι επίμαχες εν προκειμένω.
46.      Συναφώς, εκτιμώ ότι, αν γινόταν δεκτό ότι η απαγόρευση των προσθέτων που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης δεν ισχύει για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τούτο θα αύξανε τον κίνδυνο αρνητικών συνεπειών για την υγεία των καταναλωτών και, ειδικότερα, για τους νέους, οι οποίοι αποτελούν την κύρια ομάδα καταναλωτών αυτού του τύπου προϊόντος (24).
47.      Εξάλλου, αν ο νομοθέτης της Ένωσης είχε προβλέψει ρητώς ότι η απαγόρευση των επίμαχων προσθέτων δεν θα εφαρμοζόταν στα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τούτο θα είχε ως συνέπεια, σε πλήρη αντίθεση με τη λογική που διέπει την αιτιολογική σκέψη 43 της οδηγίας, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα να μπορούν να εξελιχθούν σε πύλη για τη μετάβαση προς τον εθισμό στη νικοτίνη (25).
48.      Ως εκ τούτου, πρόκειται για κίνδυνο τον οποίο ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θα μπορούσε να αναλάβει, λαμβανομένων υπόψη των αρχών της προφυλάξεως (προγενέστερα) και της αναλογικότητας (επί του παρόντος), τούτο δε κατά μείζονα λόγο υπό το πρίσμα των επιστημονικών γνώσεων. Άλλωστε, δυνάμει της αρχής της προφυλάξεως, ο νομοθέτης της Ένωσης διαθέτει ήδη ευρεία εξουσία να λαμβάνει μέτρα προστασίας χωρίς να πρέπει να αναμένεται να αποδειχθεί το υποστατό και η σοβαρότητα των κινδύνων, όταν υπάρχει αβεβαιότητα ως προς την ύπαρξη ή την έκταση κινδύνων για την υγεία των προσώπων (26).
49.      Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται σαφώς από την αιτιολογική σκέψη 41 της οδηγίας, η οποία, αναφέροντας ότι η νικοτίνη «είναι τοξική ουσία», η οποία ενέχει «εν δυνάμει κινδύνους για την υγεία […] μεταξύ άλλων για άτομα στα οποία δεν απευθύνεται το προϊόν», προβλέπει ότι το υγρό που περιέχει νικοτίνη –δηλαδή το υγρό που χρησιμοποιείται στα ηλεκτρονικά τσιγάρα– «θα πρέπει να διατίθεται στην αγορά μόνο σε ηλεκτρονικά τσιγάρα ή περιέκτες επαναπλήρωσης που πληρούν ορισμένα κριτήρια ασφάλειας και ποιότητας».
50.      Περαιτέρω, το να υποστηριχθεί ότι η επίμαχη απαγόρευση δεν ισχύει και για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα θα σήμαινε ότι δεν λαμβάνεται υπόψη η σχετική προειδοποίηση του ΠΟΥ. Μάλιστα, κατά την έκτη σύνοδο της διάσκεψης των μερών της σύμβασης-πλαισίου που πραγματοποιήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2014, συστήθηκε στα μέρη να απαγορεύσουν ή να ρυθμίσουν και τη χρήση των ηλεκτρονικών τσιγάρων, «λαμβάνοντας υπόψη τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας» (27). Επιπλέον, προσφάτως, στο τεχνικό σημείωμα του 2023, ο ΠΟΥ,
αφού επισήμανε ότι, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι αποτελεσματικά για την απεξάρτηση από το κάπνισμα, προέτρεψε τα μέρη να λάβουν μέτρα για τη μείωση των κινδύνων που οφείλονται
στη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους (28).
51.      Συνεπώς, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι, υπό το πρίσμα των αρχών της προφυλάξεως και της αναλογικότητας, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες των κύριων δικών, περιορισμός όπως αυτός που θέσπισε το Belgische Staat (Βελγικό Δημόσιο) είναι πρόσθετος σε σχέση με τα ήδη προβλεπόμενα από την οδηγία 2014/40, και ότι, επομένως δεν αντιβαίνει στο άρθρο 24, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40, με τίτλο «Ελεύθερη κυκλοφορία».
52.      Ως εκ τούτου, φρονώ ότι το άρθρο 3 του βελγικού βασιλικού διατάγματος της 7ης Νοεμβρίου 2022, το οποίο προβλέπει ότι το υγρό που περιέχει νικοτίνη δεν πρέπει να περιέχει τα πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψή της, δεν αντιβαίνει στην οδηγία 2014/40 εν συνόλω.
53.      Κατά συνέπεια, η εφαρμογή της απαγόρευσης των προσθέτων που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης και επί των ηλεκτρονικών τσιγάρων πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να νοηθεί ως μέτρο με το οποίο επιδιώκεται η διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της ΣΛΕΕ και του Χάρτη (29).
V.      Πρόταση
54.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Raad von State (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο) ως εξής:
Το άρθρο 20, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/40/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2014, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την κατασκευή, την παρουσίαση και την πώληση προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων και την κατάργηση της οδηγίας 2001/37/ΕΚ, έχει την έννοια ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα υγρά που περιέχουν νικοτίνη στα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν περιέχουν πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης, τα οποία παρατίθενται στο άρθρο 7, παράγραφος 6, στοιχείο δʹ, καίτοι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν παράγουν καύση ή καπνό.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
2      Οδηγία 2014/40/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2014, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την κατασκευή, την παρουσίαση και την πώληση προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων και την κατάργηση της οδηγίας 2001/37/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 127, σ. 1).
3      Belgisch Staatsblad,
11 Ιανουαρίου 2023, σ. 5873.
4      Οδηγία (ΕΕ) 2015/1535 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών (κωδικοποίηση) (ΕΕ 2015, L 241, σ. 1). Σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία, δυνάμει της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να κοινοποιούν στην Επιτροπή τις νομοθετικές προτάσεις τους στον τομέα των τεχνικών κανονισμών, πριν από την έγκρισή τους.
5      Το αιτούν δικαστήριο, κρίνοντας ότι ο πρώτος λόγος ακυρώσεως μπορεί να κριθεί επικουρικώς σε σχέση με τον δεύτερο, ανέστειλε την εξέταση του πρώτου λόγου ακυρώσεως, χωρίς να υποβάλει συναφώς αίτηση προδικαστικής αποφάσεως. Για λόγους πληρότητας, με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως που προβάλλεται στις κύριες δίκες, οι διάδικοι υποστηρίζουν ότι το Βέλγιο δεν κοινοποίησε ορθώς το σχέδιο του βασιλικού διατάγματος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με αποτέλεσμα να παραβιάζονται οι διαδικαστικές απαιτήσεις της οδηγίας 2015/1535.
6      Απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2000, Γερμανία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑376/98, EU:C:2000:544, σκέψη 88).
7      Απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2000, Γερμανία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑376/98, EU:C:2000:544, σκέψεις 77 και 78). Βλ, προσφάτως, απόφαση
της 26ης Ιουνίου 2025, PJ Carroll και Nicoventures Trading (C‑759/23, EU:C:2025:477, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
8      Πρβλ. αποφάσεις της 10ης Δεκεμβρίου 2002, British American Tobacco (Investments) και Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:741, σκέψη 124), και της 4ης Μαΐου 2016, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑358/14, EU:C:2016:323, σκέψη 80).
9      Πρβλ. αποφάσεις της 10ης Δεκεμβρίου 2002, British American Tobacco (Investments) και Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:741, σκέψεις 64 και179), και της 4ης Μαΐου 2016, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑358/14, EU:C:2016:323, σκέψη 117).
10      Κατά το άρθρο 35, δεύτερη περίοδος, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, καθώς και τα άρθρα 9 ΣΛΕΕ, 114, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ και 168, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και των δράσεων της Ένωσης –συμπεριλαμβανομένης, επομένως, της πραγματοποίησης της εναρμονίσεως– πρέπει να διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας, βλ., προσφάτως, απόφαση της 22ας Ιουνίου 2023, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (C‑823/21, EU:C:2023:504, σκέψη 55).
11      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2018, Swedish Match (C‑151/17, EU:C:2018:938, σκέψη 54).
12      Βλ., προσφάτως, απόφαση της 9ης Ιανουαρίου 2025, Holding Communal (C‑627/23, EU:C:2025:9, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
13      Βλ., συναφώς, άρθρο 2, σημεία 4, 5 και 13, καθώς και άρθρο 19, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/40.
14      Βλ. απόφαση της 4ης Μαΐου 2016, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑358/14, EU:C:2016:323, σκέψη 80), στην οποία το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ρητώς τον «διττό σκοπό [της οδηγίας], ο οποίος συνίσταται στη διευκόλυνση της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά τον καπνό και τα συναφή προϊόντα, με σημείο αφετηρίας ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας, ιδίως των νέων». Βλ. επίσης αποφάσεις της 4ης Μαΐου 2016, Philip Morris Brands κ.λπ. (C‑547/14, EU:C:2016:325, σκέψη 220), της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ. (C‑160/20, EU:C:2022:101, σκέψη 32), και της 15ης Μαΐου 2025, Bundesminister für Gesundheit (C‑717/23, EU:C:2025:351, σκέψη 49). Βλ., προσφάτως, απόφαση
της 26ης Ιουνίου 2025, PJ Carroll και Nicoventures Trading (C‑759/23, EU:C:2025:477, σκέψεις 54 και 55).
15      Scientific Committee on Health, Environmental and Emerging Risks, European Commission, «Opinion on electronic cigarettes», 16 Απριλίου 2021, σ. 6.
16      Όπ.π., σ. 8. Περαιτέρω, υπό το πρίσμα των επιστημονικών στοιχείων σχετικά με τις αρνητικές συνέπειες των λεγόμενων «αναδυόμενων» προϊόντων, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα [βλ. σημείο 2 της Συστάσεως του Συμβουλίου για περιβάλλον χωρίς καπνό και αερολύματα που αντικαθιστά τη σύσταση 2009/C 296/02 (νομική βάση που προτείνει η Επιτροπή: άρθρο 168
παράγραφος 2 ΣΛΕΕ) – Έγκριση (Σημείωμα ST 15059 2024 INIT) της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (14 Νοεμβρίου 2024)], το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση η οποία φέρει τον τίτλο «Σύσταση του Συμβουλίου για περιβάλλον χωρίς καπνό και αερολύματα που αντικαθιστά τη σύσταση 2009/C 296/02»
(ΕΕ C, C/2024/7425). Σε αντίθεση με την προηγούμενη καταργηθείσα σύσταση, το πεδίο εφαρμογής της ανωτέρω σύστασης, η οποία εκδόθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2024, επεκτάθηκε και στα ηλεκτρονικά τσιγάρα.
17      ΠΟΥ, «Technical Note on Call to action on electronic cigarettes», Δεκέμβριος 2023, σ. 5. Μεταξύ
άλλων, στην
απόφαση
της 4ης
Μαΐου 2016, Pillbox 38 (C‑477/14, EU:C:2016:324, σκέψη 51), το
Δικαστήριο, εξετάζοντας
το
κύρος
του
άρθρου 20
της
οδηγίας 2014/40, έλαβε
επίσης
υπόψη
έκθεση
του
ΠΟΥ
της 1ης
Σεπτεμβρίου 2014, με
τίτλο «Electronic nicotine delivery systems: Report by WHO» («Ηλεκτρονικές
συσκευές
εισπνοής
με
νικοτίνη»), [(FCTC/COP/6/10 Rev.1), διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://iris.who.int/handle/10665/147110]. Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2003, Monsanto Agricoltura Italia κ.λπ. (C‑236/01, EU:C:2003:431, σκέψη 79).
18      Βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 2ας Δεκεμβρίου 2004, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (C‑41/02, EU:C:2004:762, σκέψη 49), της 9ης Σεπτεμβρίου 2003, Monsanto Agricoltura Italia κ.λπ. (C‑236/01, EU:C:2003:431, σκέψη 109), και της 28ης Ιανουαρίου 2010, Επιτροπή κατά Γαλλίας (C‑333/08, EU:C:2010:44, σκέψη 87).
19      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2017, Queisser Pharma (C‑282/15, EU:C:2017:26, σκέψεις 56 και 57).
20      Το
άρθρο 114, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ
ορίζει
ότι: «[η] Επιτροπή, στις προτάσεις της που προβλέπονται στην παράγραφο 1, σχετικά με την υγεία, την ασφάλεια, την προστασία του περιβάλλοντος και την προστασία των καταναλωτών, λαμβάνει ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη όσες νέες εξελίξεις βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα. Στα πλαίσια των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο επιδιώκουν επίσης την επίτευξη αυτού του στόχου». Βλ. επίσης, προσφάτως, απόφαση
της 26ης Ιουνίου 2025, PJ Carroll και Nicoventures Trading (C‑759/23, EU:C:2025:477, σκέψη 41
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
21      Πρβλ. αποφάσεις της 4ης Μαΐου 2016, Philip Morris Brands κ.λπ. (C‑547/14, EU:C:2016:325, σκέψεις 62 και 63), και της 22ας Ιουνίου 2017, E.ON Biofor Sverige (C‑549/15, EU:C:2017:490, σκέψη 49).
22      Βλ. απόφαση της 4ης Μαΐου 2016, Pillbox 38 (C‑477/14, EU:C:2016:324, σκέψη 62). Εν συνεχεία, στη σκέψη 63, το Δικαστήριο έκρινε αλυσιτελή την οποιαδήποτε σύγκριση μεταξύ των κανόνων που ισχύουν για τα προϊόντα καπνού και των κανόνων για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τους περιέκτες επαναπλήρωσης, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών μεταξύ των δύο κατηγοριών προϊόντων.
23      Συναφώς, συμφωνώ με τις παρατηρήσεις της Επιτροπής επί του ζητήματος αυτού. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι θα ήταν αντίθετο προς τον σκοπό της διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας να θεωρηθεί ότι, καθόσον τα ηλεκτρονικά τσιγάρα εκπέμπουν ατμό, τα πρόσθετα που διευκολύνουν την εισπνοή ή την πρόσληψη νικοτίνης μπορούν να εξαιρεθούν από τα πρόσθετα που απαγορεύονται και απαριθμούνται στην οδηγία, κατά τις συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 20, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, και του άρθρου 7, παράγραφος 6.
24      Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της επιστημονικής επιτροπής SCHEER για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία παρατίθεται στην υποσημείωση 16 των παρουσών προτάσεων, ο αριθμός των νέων που χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα αυξήθηκε σημαντικά εντός της Ένωσης από 7,2 % το 2012 σε 14,6 % το 2017 (σ. 17). Επιπλέον, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που εκπόνησαν από κοινού ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο «Health at a Glance: Europe 2024: State of Health in the EU Cycle» (OECD Publishing, Παρίσι, 2024), η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων στις ευρωπαϊκές χώρες «παρατηρείται σημαντικά υψηλότερη στους νέους» (σ. 118).
25      Στην αιτιολογική σκέψη 43 της οδηγίας 2014/40, ο νομοθέτης της Ένωσης αναφέρει ότι «[τ]α ηλεκτρονικά τσιγάρα μπορούν να εξελιχθούν σε πύλη για τη μετάβαση προς τον εθισμό στη νικοτίνη και τελικά στην παραδοσιακή κατανάλωση καπνού, δεδομένου ότι μιμούνται και καθιστούν φυσιολογική την πράξη του καπνίσματος».
26      Πρβλ. απόφαση της 10ης Απριλίου 2014, Acino κατά Επιτροπής (C‑269/13 P, EU:C:2014:255, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27      Βλ. απόφαση «Electronic nicotine delivery systems and electronic non-nicotine delivery systems» της διάσκεψης των μερών της σύμβασης-πλαισίου του ΠΟΥ για τον έλεγχο του καπνού, που εγκρίθηκε κατά την έκτη σύνοδό της στη Μόσχα, στις 18 Οκτωβρίου 2014, FCTC/COP/6(9) (σημείο 3 της απόφασης), διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://iris.who.int/handle/10665/145116.
28      Βλ. ΠΟΥ, «Technical Note on Call to action on electronic cigarettes», Δεκέμβριος 2023, ιδίως
στη
σελίδα 3, όπου
επισημαίνεται
ότι «[y]oung people in many countries are increasingly taking up the use of e-cigarettes and this trend has been reported to be of great public heatlh concern by several countries» [«σε
πολλές
χώρες
η
χρήση
των
ηλεκτρονικών
τσιγάρων
αυξάνεται
μεταξύ
των
νέων, πλείονες δε χώρες έχουν επισημάνει ότι τούτο αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας» (ελεύθερη μετάφραση)].
29      Προμνημονευθείσες στην υποσημείωση 10 των παρουσών προτάσεων.