61986CJ0147_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 147/86,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Γεώργιο Κρεμλή, μέλος της νομικής της υπηρεσίας, με τόπο επιδόσεως στο Λουξεμβούργο τα γραφεία της, κτίριο Jean Monnet, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
κατά
Ελληνικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από τον 'Αγγελο Βουδούρη, νομικό σύμβουλο στο Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, επικουρούμενο από τον Νίκο Φραγκάκη, νομικό σύμβουλο στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, και την Εύη Σκανδάλου, δικηγόρο στην Υπηρεσία Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων του Υπουργείου Εξωτερικών, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την πρεσβεία της Ελλάδας, 117, Val-Sainte-Croix,
καθής,
που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία, απαγορεύοντας, κατ' εφαρμογή της σχετικής ελληνικής νομοθεσίας, στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών, την ίδρυση, υπό τους ίδιους με τους 'Ελληνες όρους, φροντιστηρίων και άλλων ιδιωτικών σχολών επαγγελματικής εκπαίδευσης και τη διδασκαλία ιδιαίτερων μαθημάτων και περιορίζοντας τη δυνατότητα απασχόλησης αυτών των υπηκόων στις σχολές αυτές, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 52, 59 και 48 της Συνθήκης ΕΟΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
συγκείμενο από τους G . Bosco, πρόεδρο τμήματος, προεδρεύοντα, J . C . Moitinho de Almeida, πρόεδρο τμήματος, T . Koopmans, U . Everling, Y . Galmot, K . Κακούρη και F . Schockweiler, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : Sir Gordon Slynn
γραμματέας : J . A . Pompe, βοηθός γραμματέας
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 26ης Νοεμβρίου 1987,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 13ης Ιανουαρίου 1988,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 13 Ιουνίου 1986, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία, απαγορεύοντας στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών την ίδρυση, υπό τους ίδιους με τους 'Ελληνες όρους, φροντιστηρίων και ιδιωτικών σχολών επαγγελματικής εκπαίδευσης και την κατ' οίκον διδασκαλία, και περιορίζοντας τη δυνατότητα απασχολήσεως των υπηκόων αυτών στις εν λόγω σχολές, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 52, 59 και 48 της Συνθήκης .
2 Κατά την Επιτροπή, η ισχύουσα ελληνική νομοθεσία δεν επιτρέπει στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών :
- να ιδρύουν φροντιστήρια που ορίζονται ως "η εν τω αυτώ χώρω διδασκαλία μαθημάτων εις ομάδα προσώπων πλειόνων των πέντε εν συνόλω ή, ασχέτως αριθμού ομάδων, εις πλείονα των δέκα προσώπων εν συνόλω καθ' εβδομάδα, προς συμπλήρωσιν και εμπέδωσιν γνώσεων αναγομένων εις τον κύκλον των μαθημάτων της στοιχειώδους, μέσης, ανωτέρας και ανωτάτης εκπαιδεύσεως ( προπαρασκευαστικής για το πανεπιστήμιο ή όχι ), ή προς εκμάθησιν ξένων γλωσσών ή μουσικής ή γενικών μαθημάτων αναφερομένων εις ελευθέρας σπουδάς επί τρεις το πολύ ώρας ημερησίως ως προς τας εκ των αυτών προσώπων αποτελουμένας ομάδας"
- να ιδρύουν ιδιωτικές σχολές επαγγελματικής εκπαιδεύσεως, δηλαδή σχολές που δεν χαρακτηρίζονται ως φροντιστήρια και που παρέχουν επαγγελματική εκπαίδευση οποιασδήποτε φύσεως
- να παρέχουν κατ' οίκον διδασκαλία
- να προσλαμβάνονται ως διευθυντές ή καθηγητές σε φροντιστήρια και σε ιδιωτικές σχολές επαγγελματικής εκπαιδεύσεως, με εξαίρεση τα φροντιστήρια ξένων γλωσσών όπου μπορεί να απασχολείται ορισμένο ποσοστό αλλοδαπών διδασκάλων .
3 Η Επιτροπή, θεωρώντας ότι η νομοθεσία αυτή εισάγει δυσμενή διάκριση λόγω ιθαγενείας εις βάρος των υπηκόων των άλλων κρατών μελών και ότι το καθεστώς αυτό αντίκειται προς τα άρθρα 52, 59 και 48 της Συνθήκης, απηύθυνε στην ελληνική κυβέρνηση το από 30 Νοεμβρίου 1984 έγγραφο οχλήσεως, κατ' εφαρμογή του άρθρου 169, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης . Επειδή η ελληνική κυβέρνηση δεν ομολόγησε την προσαπτόμενη παράβαση, η Επιτροπή της απηύθυνε στις 28 Οκτωβρίου 1985 αιτιολογημένη γνώμη, στην οποία δόθηκε η από 25 Φεβρουαρίου 1986 αρνητική απάντηση . Τότε η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή .
4 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς οι διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας και η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και τα αιτήματα, οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .
Ως προς την αιτίαση της παραβάσεως των άρθρων 52 και 59 της Συνθήκης
5 Κατά την άποψη της Επιτροπής, το γεγονός ότι δεν επιτρέπεται στους υπηκόους άλλων κρατών μελών η ίδρυση φροντιστηρίου ή ιδιωτικής σχολής επαγγελματικής εκπαιδεύσεως αντιβαίνει στο άρθρο 52 της Συνθήκης, που απαγορεύει κάθε διάκριση λόγω ιθαγένειας για την ανάληψη και την άσκηση άμισθων δραστηριοτήτων . Η απαγόρευση στους υπηκόους αυτούς της παροχής κατ' οίκον διδασκαλίας αντιβαίνει και επίσης στο εν λόγω άρθρο, επιπλέον δε και στο άρθρο 59 που αφορά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών .
6 Η ελληνική κυβέρνηση αντιτάσσει κατά της απόψεως αυτής, πρώτον, ότι η αρχή της ελευθερίας εγκαταστάσεως που θέτει το άρθρο 52 δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω, διότι, βάσει του άρθρου 55, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης, δεν ισχύει για τις δραστηριότητες που συνδέονται, έστω και περιστασιακά, με την άσκηση δημόσιας εξουσίας . Κατά την ελληνική κυβέρνηση, ο καθορισμός των δραστηριοτήτων που συνδέονται στο συγκεκριμένο κράτος μέλος με την άσκηση δημόσιας εξουσίας εναπόκειται στο κράτος αυτό . Αυτό ισχύει για τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες στην Ελλάδα, δεδομένου ότι, κατά το ελληνικό σύνταγμα, η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του κράτους, έχει δε ως σκοπό την ηθική και πνευματική αγωγή των Ελλήνων και την ανάπτυξη της εθνικής συνειδήσεώς τους και ότι οι ιδιώτες που ασκούν τέτοιες δραστηριότητες το πράττουν κατά παραχώρηση της δημόσιας εξουσίας .
7 Πρέπει να σημειωθεί σχετικώς ότι το άρθρο 55, ως εξαίρεση από το θεμελιώδη κανόνα της ελευθερίας εγκαταστάσεως, πρέπει να ερμηνεύεται στενά ώστε να περιορίζεται στο μέτρο που είναι απολύτως αναγκαίο για την προστασία των συμφερόντων την οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη .
8 Πράγματι, ελλείψει κοινοτικής οδηγίας περί εναρμονίσεως των εθνικών διατάξεων που αφορούν την ίδρυση εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ενδεχόμενη εφαρμογή των περιορισμών της ελευθερίας εγκαταστάσεως που προβλέπουν οι προαναφερθείσες διατάξεις του άρθρου 55 πρέπει να εκτιμάται χωριστά για κάθε κράτος μέλος . Στην εκτίμηση όμως αυτή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο κοινοτικός χαρακτήρας των ορίων που θέτει το άρθρο 55 στις επιτρεπόμενες από την αρχή της ελευθερίας εγκαταστάσεως εξαιρέσεις, ώστε να μην εξουδετερώνεται, με μονομερείς διατάξεις των κρατών μελών, η πρακτική αποτελεσματικότητα της Συνθήκης στον τομέα αυτό .
9 Μολονότι εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να προσδιορίζει το ρόλο και τις αρμοδιότητες της δημόσιας αρχής στον τομέα της εκπαίδευσης, εντούτοις δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η απλή ίδρυση από ιδιώτη φροντιστηρίου ή σχολής επαγγελματικής εκπαιδεύσεως ή η απλή παροχή κατ' οίκον διδασκαλίας από ιδιώτη συνδέονται με την άσκηση δημόσιας εξουσίας κατά την έννοια του άρθρου 55 της Συνθήκης .
10 Πράγματι, οι ιδιωτικές αυτές δραστηριότητες τελούν υπό τον έλεγχο της δημόσιας εξουσίας, η οποία διαθέτει πρόσφορα μέσα για να προστατεύει, εν πάση περιπτώσει, τα συμφέροντα για τα οποία φέρει την ευθύνη, χωρίς να απαιτείται προς τούτο να περιορίζει την ελευθερία εγκαταστάσεως .
11 Επομένως, η πρώτη αντίρρηση της ελληνικής κυβέρνησης είναι απορριπτέα .
12 Η ελληνική κυβέρνηση προβάλλει περαιτέρω, κατά της αιτιάσεως της Επιτροπής ότι, βάσει του άρθρου 16, παράγραφος 7, του ελληνικού συντάγματος, η ίδρυση σχολών επαγγελματικής εκπαιδεύσεως από ιδιώτες μπορεί να επιτραπεί μόνο με νόμο . Ελλείψει τέτοιου νόμου, απαγορεύεται σε κάθε ιδιώτη, έστω και έλληνα υπήκοο, η ίδρυση σχολών αυτού του είδους . Επομένως, δεν υπάρχει εν προκειμένω δυσμενής διάκριση αντίθετη προς το κοινοτικό δίκαιο .
13 Η αντίρρηση αυτή πρέπει να θεωρεί βάσιμη, καθόσον αφορά την επαγγελματική εκπαίδευση κατά την έννοια που δίνει στον όρο αυτό το άρθρο 16, παράγραφος 7, του ελληνικού συντάγματος . Πράγματι, η Επιτροπή δεν απέδειξε ούτε ότι υπάρχει εθνικός νόμος που επιτρέπει, στον τομέα αυτό, την ίδρυση ιδιωτικών σχολών ούτε ότι υφίστανται όντως τέτοιες σχολές .
14 Αντιθέτως, πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή αναφέρεται, με την υπό κρίση προσφυγή, στην επαγγελματική εκπαίδευση υπό κοινοτική έννοια και, γενικότερα, σε κάθε μορφή ειδικής εκπαιδεύσεως κατ' αντιδιαστολή προς τη γενική εκπαίδευση . Στο πλαίσιο αυτό, απέδειξε ότι, εκτός του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 16, παράγραφος 7, του συντάγματος, η εθνική νομοθεσία επιτρέπει σε έλληνες υπηκόους την ίδρυση σχολών μουσικής και χορού, ενώ την απαγορεύει στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών .
15 Βεβαίως, η καθής κυβέρνηση υποστηρίζει περαιτέρω ότι δεν μπορεί να της προσαφθεί καμιά παράβαση ούτε ως προς αυτές τις σχολές, διότι στην πράξη οι απαραίτητες άδειες ιδρύσεώς τους χορηγούνται στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών παρά τις αντίθετες διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας .
16 Παρ' όλ' αυτά, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλέπε π.χ . απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 1987, Επιτροπή κατά Βασιλείου των Κάτω Χωρών, 236/85, Συλλογή 1987, σ . 3989 ), οι απλές διοικητικές πρακτικές, εκ φύσεως μεταβλητές κατά το δοκούν της διοικήσεως και στερούμενες της κατάλληλης δημοσιότητας, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως προσήκουσα εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλει η Συνθήκη .
17 Από τις προηγηθείσες σκέψεις προκύπτει ότι η απαγόρευση από την ελληνική νομοθεσία στους υπήκοους άλλων κρατών μελών να ιδρύουν φροντιστήρια, ιδιωτικές σχολές μουσικής και χορού ή να παρέχουν κατ' οίκον διδασκαλία αντιβαίνει στο άρθρο 52 της Συνθήκης .
18 Εξάλλου, όσον αφορά την κατ' οίκον διδασκαλία, η απαγόρευση αυτή αντιβαίνει και στο άρθρο 59, καθόσον αφορά τους υπηκόους άλλων κρατών μελών που θα μετέβαιναν ενδεχομένως στην Ελλάδα για να παράσχουν περιστασιακώς υπηρεσίες .
Ως προς την αιτίαση της παραβάσεως του άρθρου 48 της Συνθήκης
19 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η ελληνική νομοθεσία απαγορεύει στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών να κατέχουν θέση διευθυντή ή διδασκάλου σε φροντιστήρια και σε ιδιωτικές σχολές επαγγελματικής εκπαιδεύσεως, με μόνη εξαίρεση ότι επιτρέπεται η απασχόληση περιορισμένου ποσοστού αλλοδαπών διδασκάλων σε φροντιστήρια ξένων γλωσσών . Η διάκριση αυτή, που στηρίζεται στην ιθαγένεια και εμποδίζει ή περιορίζει την άσκηση μισθωτών δραστηριοτήτων, αντιβαίνει στο άρθρο 48 της Συνθήκης που αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων .
20 Η Επιτροπή δέχεται πάντως, όπως προκύπτει από την αιτιολογική γνώμη που απηύθυνε προς την Ελληνική Δημοκρατία και από τα επιχειρήματα που ανέπτυξε ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι δυνάμει των άρθρων 44 και 45 της πράξης περί των όρων προσχωρήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των συνθηκών, μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1988, οι διατάξεις του άρθρου 48 της Συνθήκης εφαρμόζονται πλήρως μόνο στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών που απασχολούνται ήδη στην Ελλάδα και στα μέλη των οικογενειών τους, που πληρούν ορισμένους όρους ως προς τη διάρκεια διαμονής τους στην Ελλάδα . Η Επιτροπή δηλαδή επικαλείται παράβαση των υποχρεώσεων της Ελληνικής Δημοκρατίας μόνο λόγω της διακρίσεως που γίνεται εις βάρος των δύο αυτών κατηγοριών προσώπων .
21 Αυτά τα επιχειρήματα της Επιτροπής, τα οποία εντός των προαναφερθέντων ορίων δεν αμφισβητήθηκαν από την καθής κυβέρνηση, πρέπει να θεωρηθούν βάσιμα μόνο καθόσον αφορούν τις θέσεις διευθυντή και διδασκάλου σε φροντιστήρια και σε ιδιωτικές σχολές μουσικής και χορού .
22 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφυγή της Επιτροπής πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
23 Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα . Σύμφωνα όμως με την παράγραφο 3, πρώτο εδάφιο, του ίδιου άρθρου, το Δικαστήριο μπορεί να συμψηφίσει τα έξοδα ολικώς ή μερικώς σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων . Εν προκειμένω, δεδομένου ότι τα αιτήματα της Επιτροπής έγιναν εν μέρει μόνο δεκτά, τα δικαστικά έξοδα πρέπει να συμψηφιστούν .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει :
1 ) Η Ελληνική Δημοκρατία, απαγορεύοντας στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών την ίδρυση φροντιστηρίων και ιδιωτικών σχολών μουσικής και χορού και την παροχή κατ' οίκον διδασκαλίας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 52 και 59 της Συνθήκης .
2 ) Η Ελληνική Δημοκρατία, απαγορεύοντας ή περιορίζοντας στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών που απασχολούνται ήδη στην Ελλάδα και στα μέλη των οικογενειών τους να προσλαμβάνονται ως διευθυντές και διδακτικό προσωπικό σε φροντιστήρια και σε ιδιωτικές σχολές μουσικής και χορού, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 48 της Συνθήκης .
3 ) Απορρίπτει τα λοιπά αιτήματα της προσφυγής .
4 ) Κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα .