62020CC0713
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
GIOVANNI PITRUZZELLA
της 17ης Μαρτίου 2022 (
1
)
Υπόθεση C‑713/20
Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank
κατά
X και Y
[αίτηση του Centrale Raad van Beroep (εφετείου επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης, Κάτω Χώρες) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινωνική ασφάλιση των διακινούμενων εργαζομένων – Κανονισμός (ΕΚ) 883/2004 – Άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και εʹ – Πρόσωπο που κατοικεί σε κράτος μέλος και ασκεί μισθωτή δραστηριότητα σε άλλο κράτος μέλος – Σχέσεις εργασίας με εταιρία προσωρινής απασχόλησης – Προσδιορισμός της εφαρμοστέας νομοθεσίας κατά τα χρονικά διαστήματα μεταξύ των σχέσεων εργασίας»
1.
Κατά τα χρονικά διαστήματα κατά τα οποία ο εργαζόμενος δεν παρέχει εργασία και δεν είναι σε ισχύ καμία σύμβαση εργασίας, είναι εφαρμοστέα σε προσωρινώς απασχολούμενο που κατοικεί σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο παρέχει συνήθως την εργασία του η νομοθεσία του κράτους απασχόλησης, κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 (
2
) ή η νομοθεσία του κράτους κατοικίας, κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του εν λόγω κανονισμού;
2.
Αυτό είναι, κατ’ ουσίαν, το ερώτημα στο οποίο καλείται να απαντήσει το Δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση, η οποία έχει ως αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Centrale Raad van Beroep (εφετείο επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης, Κάτω Χώρες) στο πλαίσιο δύο συνεκδικαζόμενων υποθέσεων μεταξύ, αφενός, του Raad van Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank (διοικητικού συμβουλίου του ιδρύματος κοινωνικών ασφαλίσεων, Κάτω Χώρες, στο εξής: SVB) και, αφετέρου, των X και Y.
3.
Η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να διασαφηνίσει την έννοια της διάταξης του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 και να συμβάλει περαιτέρω στον ορισμό της γενικής οικονομίας των κανόνων περί προσδιορισμού της εφαρμοστέας νομοθεσίας που προβλέπονται στον τίτλο II του εν λόγω κανονισμού.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
4.
Ο κανονισμός 883/2004 κατήργησε από 1ης Μαΐου 2010 τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (στο εξής: κανονισμός 1408/71) (
3
).
5.
Στο άρθρο 1, στοιχεία αʹ και βʹ, του κανονισμού 883/2004 προβλέπονται τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, νοούνται ως:
α)
“μισθωτή δραστηριότητα”: η δραστηριότητα ή η ισοδύναμη κατάσταση την οποία θεωρεί ως τέτοια η νομοθεσία κοινωνικής ασφάλειας του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η εν λόγω δραστηριότητα ή υφίσταται η ισοδύναμη κατάσταση,
β)
“μη μισθωτή δραστηριότητα”: η δραστηριότητα ή η ισοδύναμη κατάσταση την οποία θεωρεί ως τέτοια η νομοθεσία κοινωνικής ασφάλειας του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η εν λόγω δραστηριότητα ή υφίσταται η ισοδύναμη κατάσταση».
6.
Ο τίτλος ΙΙ του κανονισμού 883/2004, ο οποίος επιγράφεται «Προσδιορισμός της εφαρμοστέας νομοθεσίας», περιλαμβάνει τα άρθρα 11 έως 16.
7.
Το άρθρο 11 του κανονισμού αυτού, το οποίο επιγράφεται «Γενικοί κανόνες», προβλέπει τα εξής:
«1.   Τα πρόσωπα στα οποία εφαρμόζεται ο παρών κανονισμός υπάγονται στη νομοθεσία ενός και μόνον κράτους μέλους. Η νομοθεσία αυτή προσδιορίζεται σύμφωνα με τον παρόντα τίτλο.
2.   Για τους σκοπούς εφαρμογής του παρόντος τίτλου, τα πρόσωπα που λαμβάνουν παροχές σε χρήμα λόγω ή συνεπεία μισθωτής ή μη μισθωτής τους δραστηριότητας, θεωρούνται ότι ασκούν τη δραστηριότητα αυτή. Τούτο δεν ισχύει για συντάξεις αναπηρίας, γήρατος ή επιζώντων ούτε για συντάξεις λόγω εργατικού ατυχήματος ή επαγγελματικής ασθένειας ούτε για παροχές ασθένειας σε χρήμα που καλύπτουν περίθαλψη απεριορίστου διαρκείας.
3.   Με την επιφύλαξη των άρθρων 12 έως 16:
α)
το πρόσωπο που ασκεί μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα σε κράτος μέλος, υπάγεται στη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους,
β)
ο δημόσιος υπάλληλος υπάγεται στη νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο ανήκει η υπηρεσία που τον απασχολεί,
γ)
το πρόσωπο το οποίο λαμβάνει παροχές ανεργίας σύμφωνα με το άρθρο 65, δυνάμει της νομοθεσίας του κράτους μέλους κατοικίας, υπάγεται στη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους,
δ)
το πρόσωπο που καλείται ή καλείται εκ νέου να εκτελέσει στρατιωτική θητεία ή πολιτική υπηρεσία σε κράτος μέλος, υπάγεται στη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους,
ε)
οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, στο οποίο δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις των στοιχείων α) έως δ), υπάγεται στη νομοθεσία του κράτους μέλους κατοικίας, με την επιφύλαξη άλλων διατάξεων του παρόντος κανονισμού που του εξασφαλίζουν παροχές δυνάμει της νομοθεσίας ενός ή περισσότερων άλλων κρατών μελών».
8.
Τα άρθρα 12 έως 16 του κανονισμού 883/2004 προβλέπουν ειδικούς κανόνες εφαρμοζόμενους στα πρόσωπα που έχουν αποσπασθεί (άρθρο 12), στα πρόσωπα που ασκούν δραστηριότητα σε δύο ή περισσότερα κράτη μέλη (άρθρο 13), στα πρόσωπα που έχουν επιλέξει προαιρετική υπαγωγή ή προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης (άρθρο 14), στους συμβασιούχους υπαλλήλους των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων (άρθρο 15), καθώς και εξαιρέσεις από τα άρθρα 11 έως 15 του εν λόγω κανονισμού (άρθρο 16).
Β.
Το δίκαιο των Κάτω Χωρών
9.
Το άρθρο 6 του Algemene Ouderdomswet (γενικού νόμου περί ασφαλίσεως γήρατος, στο εξής: AOW) προβλέπει τα εξής:
«1.   Κατά τις διατάξεις του παρόντος νόμου, ασφαλισμένος είναι όποιος δεν έχει ακόμη συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδότησης, και
a)
είναι κάτοικος ημεδαπής,
b)
δεν είναι κάτοικος ημεδαπής αλλά υπόκειται σε φόρο εισοδήματος για την παρεχόμενη στις Κάτω Χώρες ή εντός της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας εργασία.
[…]
3.   Κατά παρέκκλιση από τις παραγράφους 1 και 2, η κατηγορία των ασφαλισμένων προσώπων μπορεί να διευρυνθεί ή να περιοριστεί με γενικό διοικητικό μέτρο.»
10.
Το άρθρο 6a του AOW προβλέπει τα εξής:
«Κατά παρέκκλιση, εφόσον συντρέχει περίπτωση, από το άρθρο 6 και από τις διατάξεις που θεσπίστηκαν βάσει του άρθρου αυτού,
a)
ασφαλισμένος θεωρείται επίσης εκείνος του οποίου η ασφάλιση δυνάμει του παρόντος νόμου απορρέει από την εφαρμογή διατάξεων διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού,
b)
δεν θεωρείται ασφαλισμένος εκείνος επί του οποίου, βάσει διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού, έχει εφαρμογή η νομοθεσία άλλου κράτους.»
11.
Το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο a, του AOW προβλέπει ότι στο ποσό της σύνταξης εφαρμόζεται μείωση 2 % για κάθε ημερολογιακό έτος κατά το οποίο ο δικαιούχος της σύνταξης δεν ήταν ασφαλισμένος μετά τη συμπλήρωση του 15ου έτους αλλά πριν από τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας του.
12.
Το άρθρο 6 του Algemene Kinderbijlagwet (γενικού νόμου περί οικογενειακών επιδομάτων, στο εξής: AKW) επαναλαμβάνει το γράμμα του άρθρου 6 του AOW.
13.
Το άρθρο 6a του AKW προβλέπει τα εξής:
«Κατά παρέκκλιση, εφόσον συντρέχει περίπτωση, από το άρθρο 6 και από τις διατάξεις που θεσπίστηκαν βάσει του άρθρου αυτού:
a)
ασφαλισμένος θεωρείται επίσης εκείνος του οποίου η ασφάλιση δυνάμει του παρόντος νόμου απορρέει από την εφαρμογή διατάξεων διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού·
b)
για τους σκοπούς του κεφαλαίου 3 του παρόντος νόμου, ως “ασφαλισμένος” νοείται επίσης το πρόσωπο που δεν είναι ασφαλισμένο και έχει αποκτήσει δικαίωμα επί οικογενειακής παροχής κατά την έννοια του κανονισμού 883/2004·
c)
πρόσωπο που υπάγεται στη νομοθεσία άλλου κράτους δυνάμει διεθνούς συμβάσεως ή αποφάσεως διεθνούς οργανισμού δεν θεωρείται ασφαλισμένος».
14.
Κατά το άρθρο 11, παράγραφος 1, του AKW:
«Οικογενειακό επίδομα δυνάμει του παρόντος νόμου δικαιούται μόνον όποιος είναι ασφαλισμένος την πρώτη ημέρα του ημερολογιακού τριμήνου.»
15.
Το άρθρο 6 του Besluit uitbreiding en beperking kring van verzekerden volksverzekeringen 1999 της 24ης Δεκεμβρίου 1998 (διατάγματος του 1999 για τη διεύρυνση και τον περιορισμό των υπαγομένων στο σύστημα υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης, στο εξής: BUB), με τίτλο «Προσωρινή διακοπή της εργασίας στις Κάτω Χώρες», προβλέπει τα εξής:
«Παραμένει ασφαλισμένος στην κοινωνική ασφάλιση όποιος δεν κατοικεί στις Κάτω Χώρες αλλά εργάζεται αποκλειστικά στις Κάτω Χώρες και του οποίου η εργασία διακόπτεται προσωρινά:
a)
λόγω ασθένειας, αναπηρίας, εγκυμοσύνης, μητρότητας ή ανεργίας, ή
b)
λόγω άδειας, απεργίας ή ανταπεργίας.»
II. Τα πραγματικά περιστατικά, η κύρια δίκη και τα προδικαστικά ερωτήματα
Α.
Η υπόθεση SVB κατά Χ
16.
Η Χ, Ολλανδή πολίτης, μετεγκαταστάθηκε στη Γερμανία το 2012. Η Χ, η οποία ουδέποτε εργάστηκε στη Γερμανία, από το 2013 εργάστηκε, με διακοπές, μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης, στις Κάτω Χώρες (
4
).
17.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τη δικογραφία που διαβιβάστηκε στο Δικαστήριο, η δραστηριότητα αυτή ασκήθηκε βάσει συμβάσεων προσωρινής απασχόλησης ορισμένου χρόνου που περιείχαν ρήτρα (
5
) βάσει της οποίας η σχέση εργασίας με την εταιρία άρχιζε κατά τον χρόνο που ο εργαζόμενος άρχιζε να εργάζεται για τον έμμεσο εργοδότη και έληγε με το πέρας της δραστηριότητας αυτής.
18.
Κατά τα διαστήματα που μεσολαβούσαν μεταξύ των διαφόρων σχέσεων εργασίας –διαστήματα που είχαν κυμαινόμενη διάρκεια, ήτοι από έξι ημέρες έως πέντε μήνες– η X παρέμενε εγγεγραμμένη σε διάφορες εταιρίες προσωρινής απασχόλησης των Κάτω Χωρών και ασκούσε εκεί εθελοντικές δραστηριότητες και δραστηριότητες οικιακής εργασίας για το τέκνο της, έναντι πολύ χαμηλής αμοιβής.
19.
Στις 6 Ιουλίου 2015, το SVB κοινοποίησε στην X ενημερωτικό σημείωμα σχετικά με τη σύνταξη που εδικαιούτο. Από το σημείωμα αυτό προέκυπτε ότι η σύνταξή της, δυνάμει του AOW, είχε μειωθεί στο 82 %, επειδή, σύμφωνα με τη νομοθεσία των Κάτω Χωρών περί κοινωνικής ασφαλίσεως, η Χ είχε θεωρηθεί ασφαλισμένη μόνο κατά τη διάρκεια των περιόδων κατά τις οποίες εργάστηκε πραγματικά ως προσωρινά απασχολούμενη στο κράτος αυτό. Αντιθέτως, στα διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ της μιας εργασίας και της άλλης, δεδομένου ότι δεν υφίστατο σχέση εργασίας ή πραγματική δραστηριότητα, έπρεπε να είχε εφαρμοστεί η νομοθεσία του κράτους κατοικίας, ήτοι η γερμανική νομοθεσία.
20.
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει, επίσης, ότι η Χ δεν δικαιούται σύνταξη γήρατος στη Γερμανία, διότι δεν έχει συμπληρώσει εκεί καμία περίοδο ασφάλισης.
21.
Η X υπέβαλε διοικητική ένσταση ενώπιον του SVB, ζητώντας να θεωρηθούν ως περίοδοι ασφάλισης κατά την έννοια του AOW τα διαστήματα που είχαν μεσολαβήσει μεταξύ των δραστηριοτήτων που είχε ασκήσει στο πλαίσιο της σχέσης προσωρινής απασχόλησης.
22.
Κατόπιν απόρριψης της διοικητικής της ένστασης, η X υπέβαλε προσφυγή με το ίδιο αίτημα ενώπιον του Rechtbank Amsterdam (πρωτοδικείου Άμστερνταμ, Κάτω Χώρες), την οποία το εν λόγω δικαστήριο έκανε δεκτή με απόφαση της 3ης Οκτωβρίου 2016. Ειδικότερα, το Rechtbank Amsterdam (πρωτοδικείο Άμστερνταμ), παραπέμποντας προς επίρρωση του σκεπτικού του στην υπόθεση Franzen κ.λπ. (
6
), έκρινε ότι τα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα έπρεπε να θεωρηθούν ως περίοδοι άδειας ή ανεργίας κατά την έννοια της εθνικής νομοθεσίας, ιδίως δε κατά την έννοια του άρθρου 6 του BUB, και επομένως ως περίοδοι κατά τις οποίες η Χ ήταν ασφαλισμένη βάσει της ολλανδικής νομοθεσίας.
23.
Το SVB άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Centrale Raad van Beroep (εφετείου επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
Β.
Η υπόθεση Υ κατά SVB
24.
Ο Υ κατοικεί μόνιμα με την οικογένειά του στην Πολωνία και από το 2007 έχει εργαστεί στις Κάτω Χώρες με ορισμένες διακοπές, δυνάμει διαφόρων ειδών συμβάσεων προσωρινής εργασίας, τις οποίες είχε συνάψει με εταιρία προσωρινής απασχόλησης.
25.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία εν προκειμένω είναι ότι ο Y συνήψε με την εν λόγω εταιρία σύμβαση προσωρινής απασχόλησης ορισμένου χρόνου διάρκειας οκτώ μηνών, με έναρξη ισχύος την 20ή Ιουλίου 2015. Εντούτοις, από την 1η Ιανουαρίου 2016 έως τις 7 Φεβρουαρίου 2016 ο Υ δεν παρέσχε καμία εργασία, και στις 8 Φεβρουαρίου 2016 συνήψε νέα σύμβαση εργασίας με την ίδια εταιρία προσωρινής απασχόλησης.
26.
Με απόφαση της 29ης Μαρτίου 2016, το SVB γνωστοποίησε στον Y ότι, δυνάμει του AKW, δεν εδικαιούτο επίδομα τέκνων για τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2016, λόγω του ότι δεν εργαζόταν στις Κάτω Χώρες την πρώτη εργάσιμη ημέρα των μηνών αυτών (
7
).
27.
Ο Y υπέβαλε διοικητική ένσταση, ζητώντας από το SVB να του χορηγηθούν οικογενειακά επιδόματα και για τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2016, ισχυριζόμενος ότι βρισκόταν σε άδεια κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής και ότι, ως εκ τούτου, η σχέση εργασίας εξακολουθούσε να ισχύει.
28.
Κατόπιν της απόρριψης της διοικητικής του ένστασης, ο Y άσκησε προσφυγή ενώπιον του Rechtbank Amsterdam (πρωτοδικείου Άμστερνταμ) με το ίδιο αίτημα, την οποία το εν λόγω δικαστήριο απέρριψε με απόφαση της 5ης Ιανουαρίου 2017, κάνοντας δεκτά τα αιτήματα του SVB.
29.
Ο Υ άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Centrale Raad van Beroep (εφετείου επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
Γ.
Η απόφαση περί παραπομπής
30.
Έχοντας αποφασίσει τη συνεκδίκαση των δύο υποθέσεων κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 29ης Μαΐου 2020, το Centrale Raad van Beroep (εφετείο επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης) υπέβαλε αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο στις 17 Δεκεμβρίου 2020.
31.
Όσον αφορά την περίπτωση της X, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, δεδομένου ότι η σύμβαση εργασίας χαρακτηριζόταν από την ύπαρξη της προαναφερθείσας ρήτρας, δυνάμει της οποίας η σχέση εργασίας λυόταν αυτοδικαίως με τη λήξη της εργασίας που παρεχόταν στον έμμεσο εργοδότη, δεν υφίστατο εργασιακή σχέση κατά τα διαστήματα που μεσολαβούσαν μεταξύ των δύο σχέσεων προσωρινής απασχόλησης.
32.
Επίσης, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι οι δραστηριότητες που ασκούσε η Χ εθελοντικά και στον οικογενειακό περίγυρο έναντι πολύ χαμηλής αμοιβής δεν ενέπιπταν σε οικονομικό πλαίσιο και δεν είχαν ως σκοπό την αποκόμιση εισοδήματος. Επομένως, δεν μπορούσαν να θεωρηθούν ως μισθωτή δραστηριότητα ή ισοδύναμη κατάσταση.
33.
Όσον αφορά τον Y, το Centrale Raad van Beroep (εφετείο επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης) επισημαίνει ότι αυτός ουδέποτε αμφισβήτησε τη μη καταβολή των αμοιβών κατά την περίοδο μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2016 και 7ης Φεβρουαρίου 2016 και ότι η νέα σύμβαση εργασίας συνήφθη σε ημερομηνία προγενέστερη της ημερομηνίας λήξης της προηγουμένης σύμβασης. Από τις περιστάσεις αυτές προκύπτει ότι κατά την περίοδο μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2016 και 7ης Φεβρουαρίου 2016 δεν ήταν σε ισχύ καμία σχέση εργασίας μεταξύ του Y και της εταιρίας προσωρινής απασχόλησης.
34.
Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι αμφότερες οι διαφορές αφορούν το ζήτημα αν οι X και Y, πρόσωπα τα οποία εργάζονται συνήθως στις Κάτω Χώρες αλλά κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος, παρέμειναν ασφαλισμένοι βάσει της νομοθεσίας κοινωνικής ασφάλισης των Κάτω Χωρών κατά τα χρονικά διαστήματα που μεσολάβησαν μεταξύ των σχέσεων προσωρινής απασχόλησης που περιγράφηκαν ανωτέρω.
35.
Το ζήτημα που τίθεται είναι αν τα διαστήματα αυτά συνιστούν καταστάσεις ισοδύναμες με μισθωτές ή μη μισθωτές δραστηριότητες κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 και, ως εκ τούτου, δικαιολογούν την εφαρμογή της νομοθεσίας των Κάτω Χωρών.
36.
Δεδομένου ότι δεν αμφισβητείται ότι οι υπό κρίση υποθέσεις δεν εμπίπτουν στις περιπτώσεις του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχεία βʹ, γʹ και δʹ, του κανονισμού 883/2004, τυχόν αρνητική απάντηση στο ερώτημα αυτό θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι στα ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα εφαρμοστέα νομοθεσία ήταν η νομοθεσία του κράτους κατοικίας, κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του εν λόγω κανονισμού, ήτοι της Γερμανίας όσον αφορά την Χ και της Πολωνίας όσον αφορά τον Υ.
37.
Τονίζοντας την πολυπλοκότητα του ζητήματος, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στην προαναφερθείσα απόφαση της 23ης Απριλίου 2015, Franzen κ.λπ., η οποία, καίτοι αφορά την ερμηνεία του κανονισμού 1408/71, θεωρείται ότι δύναται να τύχει αναλογικής εφαρμογής και όσον αφορά τον κανονισμό 883/2004.
38.
Η εν λόγω απόφαση θα μπορούσε να ερμηνευθεί υπό την έννοια –με βάση, κατ’ ουσίαν, τη διατύπωση της σκέψης 50 (
8
)– ότι τα πρόσωπα που ασκούν συνήθως την επαγγελματική τους δραστηριότητα σε κράτος μέλος εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 εφόσον δεν έχουν παύσει οριστικά ή προσωρινά τη δραστηριότητα αυτή. Εντούτοις, η ύπαρξη σχέσης εργασίας δεν είναι κρίσιμη για τη διαπίστωση της επέλευσης της εν λόγω παύσης. Προς τον σκοπό αυτόν, θα πρέπει να προσδιοριστούν διαφορετικά κριτήρια, συνδεόμενα με τα χαρακτηριστικά της εργασίας, τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία τα οικεία πρόσωπα παρείχαν την εργασία τους, τη διάρκεια των ενδιάμεσων διαστημάτων και τον προσανατολισμό προς μια εθνική αγορά εργασίας και μόνο.
39.
Αντιθέτως, από άλλη πιθανή ερμηνεία της απόφασης αυτής προκύπτει ότι η ύπαρξη σχέσης εργασίας είναι αναγκαία για την εφαρμογή του δικαίου του κράτους απασχόλησης. Επομένως, ένα πρόσωπο θα υπαγόταν αυτοδικαίως στη νομοθεσία του κράτους κατοικίας αν η σχέση εργασίας είχε διακοπεί ακόμη και προσωρινά, και ανεξαρτήτως της διάρκειας της διακοπής αυτής.
40.
Επίσης, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η λύση που συνίσταται στον περιορισμό της δυνατότητας εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υφίσταται σχέση εργασίας καθιστά δυνατό τον ασφαλή προσδιορισμό της εφαρμοστέας νομοθεσίας κατά τον χρόνο επέλευσης των γεγονότων. Πλην όμως, η εφαρμογή της λύσης αυτής σε περιπτώσεις όπως οι υπό κρίση ενδέχεται να οδηγήσει σε συχνότατες αλλαγές της εφαρμοστέας νομοθεσίας και σε σημαντικές διοικητικές επιπλοκές, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται δυνητικά η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.
41.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η λύση που επιβάλλει την εξακρίβωση, ανεξαρτήτως της ύπαρξης σχέσης εργασίας, του αν η δραστηριότητα πράγματι διακόπηκε –βάσει δεικτών όπως οι προαναφερθέντες στο σημείο 38 των παρουσών προτάσεων– παρουσιάζει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Όσον αφορά τα πλεονεκτήματα, θα παρείχε τη δυνατότητα να αποφευχθεί η μεταβολή της εφαρμοστέας νομοθεσίας όταν οι διακοπές μεταξύ των σχέσεων εργασίας είναι μικρής διάρκειας. Όσον αφορά τα μειονεκτήματα, η λύση αυτή, δεδομένου ότι βασίζεται στην αναδρομική εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών που πρέπει να διενεργηθεί ex post, χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερο βαθμό αβεβαιότητας.
42.
Κατόπιν των ανωτέρω, το Centrale Raad van Beroep (εφετείο επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης) ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1.
Έχει το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 883/2004 την έννοια ότι όταν εργαζόμενος κατοικεί σε κράτος μέλος και εργάζεται στο έδαφος άλλου κράτους μέλους δυνάμει συμβάσεως προσωρινής απασχόλησης βάσει της οποίας η σχέση εργασίας λύεται με τη λήξη της τοποθέτησης του προσωρινά απασχολουμένου και συνεχίζεται ακολούθως, ο εν λόγω εργαζόμενος εξακολουθεί να υπόκειται στη νομοθεσία του τελευταίου αυτού κράτους μέλους κατά τη διάρκεια των ενδιάμεσων περιόδων, εφόσον δεν έχει παύσει προσωρινά την εν λόγω εργασία;
2.
Ποιοι είναι οι κρίσιμοι παράγοντες βάσει των οποίων μπορεί να διαπιστωθεί, σε τέτοιου είδους περιπτώσεις, κατά πόσον υφίσταται προσωρινή παύση της δραστηριότητας;
3.
Πόσος χρόνος πρέπει να παρέλθει για να μπορεί να θεωρηθεί –υπό την επιφύλαξη συγκεκριμένων ενδείξεων περί του αντιθέτου– ότι εργαζόμενος, ο οποίος δεν έχει πλέον σύμβαση εργασίας σε ισχύ, έχει παύσει προσωρινά τη δραστηριότητά του στο κράτος απασχόλησης;»
III. Νομική εκτίμηση
43.
Φρονώ ότι τα τρία προδικαστικά ερωτήματα μπορούν να εξεταστούν από κοινού, διότι το ζήτημα που προκύπτει από αυτά είναι, κατ’ ουσίαν, ένα και το αυτό.
44.
Δεν αμφισβητείται ότι, εν προκειμένω, τόσο η X όσο και ο Y εμπίπτουν στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 883/2004 και ότι οι επίμαχες παροχές, ήτοι η σύνταξη γήρατος και το οικογενειακό επίδομα, εμπίπτουν στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού.
45.
Όσον αφορά την υπόθεση της X, όπως ήδη τονίστηκε στα σημεία 31 και 32 των παρουσών προτάσεων, πρέπει να επισημανθεί ότι οι συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας με την εταιρία προσωρινής απασχόλησης χαρακτηρίζονταν από την ύπαρξη ρήτρας βάσει της οποίας η σχέση λυόταν αυτοδικαίως με τη λήξη της εργασίας που παρεχόταν στον έμμεσο εργοδότη. Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του Centrale Raad van Beroep (εφετείου επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης, Κάτω Χώρες), οι εν λόγω σχέσεις εργασίας δεν ήταν σε ισχύ κατά τα διαστήματα που μεσολαβούσαν μεταξύ των επαγγελματικών δραστηριοτήτων. Επίσης, το αιτούν δικαστήριο δεν έκανε δεκτό ότι οι δραστηριότητες που άσκησε η Χ εθελοντικά και στον οικογενειακό περίγυρο έναντι πολύ χαμηλής αμοιβής μπορούν να θεωρηθούν ως μισθωτή δραστηριότητα ή ισοδύναμη κατάσταση.
46.
Όσον αφορά τον Y, όπως ήδη επισημάνθηκε στο σημείο 33 των παρουσών προτάσεων, το αιτούν δικαστήριο διαπίστωσε ότι δεν υπήρχε σύμβαση εργασίας σε ισχύ κατά το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2016 έως τις 7 Φεβρουαρίου 2016.
47.
Οι υποθέσεις που αφορούν την Χ και τον Υ παρουσιάζουν, ως εκ τούτου, κοινά στοιχεία, δεδομένου ότι αμφότερες αφορούν περιόδους κατά τις οποίες δεν ίσχυε καμία σχέση εργασίας και τα επίμαχα πρόσωπα, που κατοικούν σε κράτος διαφορετικό από το κράτος της συνήθους απασχόλησης, δεν εργάζονταν.
48.
Επομένως, μπορεί να υποστηριχθεί ότι, με τα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να αποφανθεί αν στους X και Y, πρόσωπα που κατοικούσαν σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο, λόγω των σχέσεων προσωρινής απασχόλησης, εργάζονταν συνήθως, έχει εφαρμογή, κατά τη διάρκεια των περιόδων που δεν εργάζονταν και οι εν λόγω σχέσεις εργασίας είχαν παύσει, η νομοθεσία του κράτους απασχόλησης κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 ή η νομοθεσία του κράτους κατοικίας, κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του εν λόγω κανονισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τάχθηκε υπέρ της πρώτης λύσης, ενώ, αντιθέτως, το SVB και η Κυβέρνηση των Κάτω Χωρών υποστήριξαν τη δεύτερη.
49.
Προκειμένου να απαντήσω στο ερώτημα, κρίνω σκόπιμο να προχωρήσω σε μια σύντομη περιγραφή του πλαισίου του κανονισμού 883/2004.
50.
Σκοπός του εν λόγω κανονισμού, ο οποίος εκσυγχρόνισε και απλοποίησε τους κανόνες που περιλαμβάνονταν στον κανονισμό 1408/71 χωρίς όμως να μεταβάλει τη στόχευσή του, είναι ο συντονισμός των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας των κρατών μελών, προς διασφάλιση της πραγματικής άσκησης της ελευθερίας κυκλοφορίας των προσώπων (
9
).
51.
Ο κανονισμός 883/2004 δεν οργανώνει ένα κοινό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, αλλά διατηρεί ως έχουν τα διάφορα εθνικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης (
10
), διατυπώνοντας σειρά κοινών αρχών τις οποίες πρέπει να τηρούν οι κοινωνικοασφαλιστικές νομοθεσίες όλων των κρατών μελών. Σκοπός των αρχών αυτών είναι να διασφαλισθεί ότι τα πρόσωπα που ασκούν την ελευθερία τους κυκλοφορίας και διαμονής εντός της Ένωσης δεν τυγχάνουν δυσμενούς μεταχείρισης από τα διάφορα εθνικά συστήματα επειδή έκαναν χρήση της εν λόγω ελευθερίας (
11
).
52.
Στο πλαίσιο αυτό, ο τίτλος II του κανονισμού 883/2004, ο οποίος επιγράφεται «Προσδιορισμός της εφαρμοστέας νομοθεσίας», περιέχει κανόνες σύγκρουσης νόμων που καθιστούν δυνατό τον προσδιορισμό της εφαρμοστέας νομοθεσίας σε καταστάσεις εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού.
53.
Πρόκειται για κανόνες σύγκρουσης νόμων που βασίζονται σε κριτήρια σύνδεσης ανάλογα με εκείνα που υφίστανται στο ιδιωτικό διεθνές δίκαιο. Πράγματι, σκοπός τους είναι ο προσδιορισμός της εφαρμοστέας νομοθεσίας σε καταστάσεις που συνδέονται με διαφορετικά κράτη μέλη, καθόσον αφορούν, ακριβώς, μισθωτούς ή μη μισθωτούς εργαζομένους που έκαναν χρήση του δικαιώματός τους ελεύθερης κυκλοφορίας στο έδαφος της Ένωσης (
12
).
54.
Το Δικαστήριο έχει κρίνει επανειλημμένως ότι οι διατάξεις του τίτλου ΙΙ του κανονισμού 883/2004 αποτελούν ένα πλήρες και ομοιόμορφο σύστημα κανόνων σύγκρουσης νόμων, των οποίων σκοπός δεν είναι μόνον η αποφυγή της ταυτόχρονης εφαρμογής περισσότερων εθνικών νομοθεσιών, αλλά και η αποτροπή του ενδεχομένου τα εμπίπτοντα στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού πρόσωπα να στερούνται προστασίας σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης λόγω έλλειψης οποιασδήποτε εφαρμοστέας επ’ αυτών νομοθεσίας (
13
). Με άλλα λόγια, σκοπός των κανόνων αυτών είναι να αποφευχθεί, αφενός, το ενδεχόμενο οι διακινούμενοι εργαζόμενοι να στερούνται κοινωνικής προστασίας λόγω αρνητικής σύγκρουσης μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών και, αφετέρου, λόγω θετικής σύγκρουσης, να συσσωρεύουν τις ίδιες παροχές ή να υπόκεινται σε εισφορές δυνάμει της νομοθεσίας πλειόνων κρατών μελών.
55.
Οι επίμαχες διατάξεις δεν αποσκοπούν στον καθορισμό των ουσιαστικών προϋποθέσεων υπαγωγής σε σύστημα κοινωνικής ασφάλισης ή θεμελίωσης δικαιώματος στις παροχές κοινωνικής ασφάλισης. Στη νομοθεσία κάθε κράτους μέλους απόκειται, κατ’ αρχήν, να καθορίσει τις προϋποθέσεις αυτές (
14
).
56.
Οι κανόνες σύγκρουσης που προβλέπει ο κανονισμός 883/2004 επιβάλλονται κατά τρόπο δεσμευτικό στα κράτη μέλη, τα οποία δεν έχουν, συνεπώς, την ευχέρεια να καθορίζουν εάν και κατά πόσον εφαρμόζεται η δική τους νομοθεσία ή η νομοθεσία άλλου κράτους μέλους (
15
). Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να αποκλείουν από την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας τα άτομα στα οποία η νομοθεσία αυτή έχει εφαρμογή δυνάμει του κανονισμού (
16
).
57.
Προκειμένου να επιλύονται ενδεχόμενες θετικές ή αρνητικές συγκρούσεις των εθνικών νομοθεσιών, οι διατάξεις του τίτλου II του κανονισμού 883/2004 αποσκοπούν στη διασφάλιση της υπαγωγής των ενδιαφερομένων στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης ενός μόνον κράτους μέλους.
58.
Το άρθρο 11 του κανονισμού 883/2004, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικοί κανόνες» και αποτελεί τον «ακρογωνιαίο λίθο» του συστήματος, εισάγει πράγματι στην παράγραφο 1 την αρχή της εφαρμογής της νομοθεσίας ενός μόνον κράτους μέλους.
59.
Επομένως, οσάκις ένα πρόσωπο εμπίπτει στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 883/2004, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 2 του εν λόγω κανονισμού, ισχύει κατ’ αρχήν ο κανόνας της εφαρμογής μίας μόνον εθνικής νομοθεσίας, η δε εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία καθορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του τίτλου ΙΙ του εν λόγω κανονισμού (
17
).
60.
Στο μέτρο που ασκεί επιρροή εν προκειμένω, το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 καθιερώνει την αρχή του lex loci laboris, προβλέποντας ότι «το πρόσωπο που ασκεί μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα σε κράτος μέλος, υπάγεται στη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους» (
18
).
61.
Οι όροι «μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα» ορίζονται στο άρθρο 1, στοιχεία αʹ και βʹ του κανονισμού 883/2004. Η διάταξη αυτή ορίζει ότι, για τους σκοπούς του εν λόγω κανονισμού, ως «μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα» νοείται «η δραστηριότητα ή η ισοδύναμη κατάσταση την οποία θεωρεί ως τέτοια η νομοθεσία κοινωνικής ασφάλειας του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η εν λόγω δραστηριότητα ή υφίσταται η ισοδύναμη κατάσταση».
62.
Επομένως, από τον συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι η εφαρμογή του lex loci laboris τελεί από την προϋπόθεση ότι το επίμαχο πρόσωπο ασκεί δραστηριότητα η οποία θεωρείται ως «μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα» από τη νομοθεσία που ισχύει στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης στο οικείο κράτος μέλος (
19
). Κατά συνέπεια, φρονώ ότι η ύπαρξη σχέσης εργασίας, η οποία χαρακτηρίζεται ως τέτοια σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους εντός του οποίου παρέχεται η εργασία, είναι ουσιώδης για τους σκοπούς της εφαρμογής της νομοθεσίας του κράτους απασχόλησης.
63.
Η ύπαρξη σχέσης εργασίας παύει να είναι κρίσιμη μόνο στην εξαιρετική περίπτωση του άρθρου 11, παράγραφος 2, του κανονισμού 883/2004, η οποία εξομοιώνει προς τα πρόσωπα που ασκούν μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα τα πρόσωπα που λαμβάνουν παροχή σε χρήμα λόγω ή συνεπεία της δραστηριότητας αυτής.
64.
Το αιτούν δικαστήριο έχει ήδη διευκρινίσει ρητώς ότι η κατάσταση στην οποία τελούσαν οι Χ και Υ κατά τις περιόδους που μεσολαβούν μεταξύ των σχέσεων προσωρινής απασχόλησης δεν θεωρείται, σύμφωνα με τη νομοθεσία των Κάτω Χωρών, μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα (
20
).
65.
Εξάλλου, δεν αμφισβητείται ότι τα εν λόγω πρόσωπα δεν έλαβαν, κατά τη διάρκεια των επίμαχων περιόδων, τις παροχές του άρθρου 11, παράγραφος 2, του κανονισμού 883/2004.
66.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, πρέπει να αποκλειστεί η δυνατότητα εφαρμογής της νομοθεσίας του κράτους απασχόλησης στην υπό κρίση υπόθεση, τόσο βάσει του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 όσο και βάσει του άρθρου 11, παράγραφος 2, του αυτού κανονισμού.
67.
Η λύση αυτή φαίνεται να είναι η καταλληλότερη για την επίτευξη των σκοπών του κανονισμού 883/2004. Η σύνδεση της αρμοδιότητας του κράτους απασχόλησης με την ύπαρξη σχέσης εργασίας καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό της εφαρμοστέας εθνικής νομοθεσία αμέσως, ήτοι κατά τον χρόνο επέλευσης των γεγονότων, και μάλιστα με τη δέουσα ασφάλεια.
68.
Με τον τρόπο αυτό, διαφυλάσσεται η ασφάλεια δικαίου, η οποία αποτελεί ουσιώδη αξία ενός συστήματος που, όπως ήδη αναφέρθηκε, αποσκοπεί στη διευκόλυνση του συντονισμού και στην αποτροπή συγκρούσεων μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών, κατά τα πρότυπα του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.
69.
Κατά τα λοιπά, όπως προαναφέρθηκε, ο εν λόγω κανονισμός δεν αποσκοπεί στη διασφάλιση των δικαιωμάτων επί κοινωνικών παροχών και παροχών προνοίας, η ρύθμιση των οποίων απόκειται στα κράτη μέλη.
70.
Το δίκαιο της Ένωσης δεν εγγυάται σε εργαζόμενο ότι η μετακίνηση σε κράτος μέλος άλλο από το κράτος μέλος καταγωγής του θα είναι ουδέτερη από κοινωνικοασφαλιστικής άποψης, δεδομένου ότι μια τέτοια μετακίνηση, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ των συστημάτων και των νομοθεσιών των κρατών μελών, είναι δυνατόν, αναλόγως της περίπτωσης, να είναι περισσότερο ή λιγότερο συμφέρουσα για τον ενδιαφερόμενο από την άποψη αυτή (
21
).
71.
Επομένως, το γεγονός ότι οι ενδιαφερόμενοι δεν δικαιούνται την επίμαχη κοινωνική παροχή στο κράτος μέλος κατοικίας τους δεν ασκεί επιρροή στην εφαρμογή των κανόνων σύγκρουσης νόμων που προβλέπονται στον τίτλο II του κανονισμού 883/2004. Εξάλλου, εξυπακούεται ότι, θεωρητικώς, η νομοθεσία του κράτους κατοικίας θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ευνοϊκότερη από τη νομοθεσία του κράτους απασχόλησης.
72.
Μια ερμηνεία βασιζόμενη σε κριτήρια –όπως αυτά που αναφέρει η Επιτροπή στις παρατηρήσεις της– σχετικά με τα χαρακτηριστικά της σχέσης εργασίας, τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία τα οικεία πρόσωπα παρείχαν την εργασία αυτή, τη διάρκεια των ενδιάμεσων διαστημάτων, τον προσανατολισμό προς μία μόνο αγορά [εργασίας], θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη αμφισβήτηση και αβεβαιότητα και θα εγκυμονούσε τον κίνδυνο συγκρούσεων μεταξύ εθνικών νομοθεσιών.
73.
Εξάλλου, η διάρκεια των ενδιάμεσων διαστημάτων και η ενδεχόμενη επιστροφή στο προηγούμενο κράτος απασχόλησης αποτελούν περιστάσεις που μπορούν να καθοριστούν μόνον ex post, οπότε κατά τη διάρκεια των περιόδων αυτών δεν θα ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί η εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία και θα προέκυπταν πρακτικά προβλήματα, ιδίως όσον αφορά τη χορήγηση παροχών όπως, παραδείγματος χάριν, των οικογενειακών παροχών, οι οποίες δεν εξαρτώνται από την οριστική παύση της εργασίας.
74.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι η ανάγκη να μην κατακερματιστεί υπέρμετρα η νομοθεσία που εφαρμόζεται σε έναν και μόνο εργαζόμενο (
22
) υποχωρεί έναντι των επιταγών της ασφάλειας δικαίου στις οποίες στηρίζεται το επίμαχο κανονιστικό σύστημα.
75.
Συναφώς, θα ήθελα επίσης να επισημάνω ότι ο νομοθέτης της Ένωσης, όπου θέλησε να αποτρέψει έναν τέτοιο κατακερματισμό, το έπραξε ρητώς.
76.
Αναφέρομαι στη ρύθμιση του άρθρου 12 του κανονισμού 883/2004 περί απόσπασης, κατά την οποία το πρόσωπο που ασκεί μισθωτή δραστηριότητα σε κράτος μέλος για λογαριασμό εργοδότη «ο οποίος ασκεί κανονικά τις δραστηριότητές του εκεί και το οποίο έχει αποσπαστεί από τον εν λόγω εργοδότη σε άλλο κράτος μέλος για να εκτελέσει εργασία για λογαριασμό του εν λόγω εργοδότη, εξακολουθεί να υπάγεται στη νομοθεσία του πρώτου κράτους μέλους, υπό τον όρο ότι η προβλεπόμενη διάρκεια της εργασίας δεν υπερβαίνει τους είκοσι τέσσερις μήνες και ότι το πρόσωπο αυτό δεν έχει αποσταλεί σε αντικατάσταση άλλου προσώπου».
77.
Η διάταξη αυτή, σκοπός της οποίας είναι να αποφευχθεί το ενδεχόμενο μια εγκατεστημένη στο έδαφος κράτους μέλους επιχείρηση να είναι αναγκασμένη να ασφαλίσει τους εργαζομένους της, που υπόκεινται κανονικά στη νομοθεσία κοινωνικής ασφάλισης του κράτους μέλους αυτού, στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης άλλου κράτους μέλους όπου αυτοί έχουν αποσταλεί για την εκτέλεση εργασιών περιορισμένης χρονικής διάρκειας (
23
), έχει προφανώς χαρακτήρα παρέκκλισης και εξαίρεσης και, επομένως, δεν είναι δυνατή η κατ’ αναλογίαν εφαρμογή της πέραν των περιπτώσεων που προβλέπει ρητώς. Εξάλλου, αυτή αναφέρεται σε περιπτώσεις οι οποίες, σε αντίθεση με τις υποθέσεις της κύριας δίκης, χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη διαρκών σχέσεων εργασίας.
78.
Εν συνεχεία, δεν μπορεί κατά τη γνώμη μου να αντληθεί από την προπαρατεθείσα απόφαση Franzen κανένα στοιχείο που να συνηγορεί υπέρ της εφαρμογής της νομοθεσίας του κράτους μέλους απασχόλησης και μετά τη λύση της σχέσης εργασίας.
79.
Στη σκέψη 50 της προπαρατεθείσας απόφασης αναφέρεται ως προϋπόθεση της εφαρμογής της νομοθεσίας του κράτους μέλους το να ασκεί το οικείο πρόσωπο την «επαγγελματική δραστηριότητα στο έδαφος του κράτους μέλους αυτού».
80.
Επιπλέον, στις σκέψεις 51 και 52 της εν λόγω απόφασης, το Δικαστήριο διέκρινε την εξεταζόμενη υπόθεση από εκείνες επί των οποίων είχαν εκδοθεί ορισμένες προγενέστερες αποφάσεις (
24
) στις οποίες είχε επέλθει οριστική ή προσωρινή λύση της σχέσης εργασίας.
81.
Ειδικότερα, στην προαναφερθείσα σκέψη 52 αναφέρεται ότι «το χρονικό διάστημα κατά το οποίο δεν ασκούνται οι δραστηριότητες στο πλαίσιο της περιστασιακής εργασίας δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως προσωρινή παύση της δραστηριότητας», αφού «από τη δικογραφία που διαβιβάσθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι η σχέση εργασίας […] διήρκεσε πέντε έτη αδιαλείπτως».
82.
Αυτό σημαίνει ότι το Δικαστήριο θεώρησε ουσιώδη την ύπαρξη συνεχιζόμενης σχέσης εργασίας, αλλά έκρινε –όπως και με την απόφαση της 3ης Μαΐου 1990, Kits van Hejningen (
25
)– ότι δεν ασκούν επιρροή οι συγκεκριμένοι τρόποι παροχής της εργασίας, δεδομένου ότι το δίκαιο του κράτους απασχόλησης μπορεί να εφαρμοστεί και στις σχέσεις περιστασιακής και μερικής απασχόλησης.
83.
Το συμπέρασμα που μπορεί να συναχθεί είναι ότι το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 11, παράγραφος, 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 έχει εφαρμογή στην περίπτωση αυτή, ακόμη και κατά τις ημέρες κατά τις οποίες δεν παρασχέθηκε η περιστασιακή υπηρεσία, δεδομένου ότι η υπόθεση της οποίας είχε επιληφθεί, σε αντίθεση με την υπό κρίση υπόθεση, αφορούσε σχέση εργασίας η οποία εξακολουθούσε να ισχύει.
84.
Τη θέση που υποστηρίζω επιρρωννύει περαιτέρω η απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2017, X (
26
), η οποία επίσης ήταν σχετική με τον κανονισμό 1408/71, αλλά δύναται να τύχει εφαρμογής, όπως προαναφέρθηκε, και στον κανονισμό 883/2004, και η οποία αφορούσε εργαζόμενο στις Κάτω Χώρες που είχε συμφωνήσει με τον εργοδότη του περίοδο άδειας άνευ αποδοχών και που, κατά τη διάρκεια της άδειας αυτής, είχε ασκήσει πρόσθετη επαγγελματική δραστηριότητα σε άλλο κράτος μέλος.
85.
Στη σκέψη 24 της εν λόγω απόφασης αναφέρεται ότι «στο μέτρο κατά το οποίο ένα πρόσωπο διατηρεί την ιδιότητα του εργαζομένου κατά τη διάρκεια της περιόδου άδειας άνευ αποδοχών που του έχει χορηγηθεί από τον εργοδότη του, είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι το πρόσωπο αυτό ασκεί μισθωτή δραστηριότητα κατά την έννοια του τίτλου ΙΙ του κανονισμού 1408/71, τούτο δε παρά την αναστολή των κύριων υποχρεώσεων που απορρέουν από την οικεία εργασιακή σχέση κατά τη διάρκεια της καθορισμένης αυτής περιόδου».
86.
Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνει, κατά τη γνώμη μου, ότι για την εφαρμογή του lex loci laboris η ύπαρξη σχέσης εργασίας είναι πάντοτε αναγκαία, ανεξαρτήτως της ενδεχόμενης αναστολής των ειδικών υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτή (
27
).
87.
Εν κατακλείδι, φρονώ ότι η κατάσταση στην οποία τελούσαν οι X και Y κατά τα ενδιάμεσα διαστήματα δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 (ούτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού) και ότι, επομένως, πρέπει να αποκλειστεί η δυνατότητα εφαρμογής της νομοθεσίας του κράτους απασχόλησης στις περιπτώσεις αυτές.
88.
Επιπροσθέτως, δεν αμφισβητείται ότι τα οικεία πρόσωπα δεν τελούσαν στις καταστάσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στο άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχεία βʹ, γʹ και δʹ, του κανονισμού 883/2004, τα οποία αναφέρονται στους δημοσίους υπαλλήλους, τα πρόσωπα που λαμβάνουν παροχές ανεργίας και τα πρόσωπα που καλούνται ή καλούνται εκ νέου να εκτελέσουν στρατιωτική θητεία ή πολιτική υπηρεσία.
89.
Υπό τις συνθήκες αυτές, συνάγεται ότι οι εν λόγω καταστάσεις εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εναπομένουσας διάταξης του άρθρου 11, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, η οποία εφαρμόζεται σε όλα τα πρόσωπα που δεν μνημονεύονται στα στοιχεία αʹ έως δʹ της εν λόγω διάταξης (
28
) και, ιδίως, τόσο στα πρόσωπα τα οποία έχουν οριστικά σταματήσει κάθε επαγγελματική δραστηριότητα όσο και σε εκείνα τα οποία απλώς σταμάτησαν προσωρινά τη δραστηριότητά τους (
29
).
90.
Επαναλαμβάνω ότι το συμπέρασμα αυτό συνάδει με τον σκοπό των διατάξεων του τίτλου II του κανονισμού 883/2004, οι οποίες αποσκοπούν στη διασφάλιση της υπαγωγής των οικείων προσώπων στη νομοθεσία κοινωνικής ασφάλειας ενός μόνον κράτους μέλους και όχι στη διασφάλιση της καταβολής των παροχών κοινωνικής ασφάλισης και πρόνοιας, η οποία, αντιθέτως, εξακολουθεί να εξαρτάται από την πλήρωση των ουσιαστικών προϋποθέσεων που θέτει το κράτος μέλος του οποίου η νομοθεσία έχει εφαρμογή εν προκειμένω.
91.
Εναπόκειται, βεβαίως, στο αιτούν δικαστήριο να εφαρμόσει τις προαναφερθείσες αρχές εν προκειμένω και να ερμηνεύσει την εθνική νομοθεσία σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης.
IV. Πρόταση
92.
Κατόπιν του συνόλου των ανωτέρω εκτιμήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Centrale Raad van Beroep (εφετείο επί υποθέσεων κοινωνικής ασφάλισης και δημόσιας διοίκησης, Κάτω Χώρες) ως εξής:
«Το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 883/2004 έχει την έννοια ότι όταν εργαζόμενος κατοικεί σε κράτος μέλος και εργάζεται συνήθως στο έδαφος άλλου κράτους μέλους δεν εξακολουθεί να υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους απασχόλησης κατά τη διάρκεια των περιόδων κατά τις οποίες, σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους αυτού περί κοινωνικής ασφάλισης, δεν είναι σε ισχύ σύμβαση εργασίας και ο εν λόγω εργαζόμενος δεν παρέχει εργασία που να μπορεί να θεωρηθεί, σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους μέλους, μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα. Αντιθέτως, κατά τη διάρκεια των εν λόγω χρονικών διαστημάτων εφαρμόζεται η νομοθεσία του κράτους κατοικίας, σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 883/2004.»
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
(
2
)	Κανονισμός (ΕΚ) 883/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας (ΕΕ 2004, L 166, σ.1, και διορθωτικό ΕΕ 2004, L 200, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/1149 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, για την ίδρυση Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 883/2004, (ΕΕ) αριθ. 492/2011 και (ΕΕ) 2016/589 και την κατάργηση της απόφασης (ΕΕ) 2016/344 (ΕΕ 2019, L 186, σ. 21).
(
3
)	Κανονισμός (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου της 14ης Ιουνίου 1971 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 73), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 118/97 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 1996, για τροποποίηση και ενημέρωση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, και του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 574/72 περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 (ΕΕ 1997, L 28, σ. 1).
(
4
)	Διευκρινίζω, στο στάδιο αυτό, ότι οι δύο υποθέσεις της κύριας δίκης αφορούν σχέσεις προσωρινής απασχόλησης. Ως γνωστόν, αυτό το είδος εργασίας –που ρυθμίζεται σε επίπεδο Ένωσης από την οδηγία 2008/104/ΕΚ περί της εργασίας μέσω εταιρίας προσωρινής απασχόλησης– περιλαμβάνει τρία πρόσωπα: την επιχείρηση προσωρινής απασχόλησης, τον εργαζόμενο και τον έμμεσο εργοδότη. Οι σχέσεις αυτές χαρακτηρίζονται από ένα τριγωνικό σχήμα στηριζόμενο στην ταυτόχρονη ύπαρξη δύο συμβάσεων: μίας συμβάσεως εξαρτημένης εργασίας μεταξύ της επιχείρησης και του εργαζομένου και μίας συμβάσεως δυνάμει της οποίας η επιχείρηση παρέχει στον έμμεσο εργοδότη έναν ή περισσότερους εργαζομένους. Επομένως, αυτοί εξακολουθούν μεν να προσλαμβάνονται και να αμείβονται τυπικά από την επιχείρηση, πλην όμως παρέχουν την εργασία τους για λογαριασμό και υπό τη διεύθυνση του έμμεσου εργοδότη. Μεταξύ της εταιρίας προσωρινής απασχόλησης και του εργαζομένου μπορεί να συναφθεί σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου ή ορισμένου χρόνου. Μόνο στην πρώτη περίπτωση δικαιούται ο εργαζόμενος μισθό εφεδρείας για τις περιόδους κατά τις οποίες αναμένει την τοποθέτησή του σε επιχείρηση του έμμεσου εργοδότη.
(
5
)	Η συμβατική αυτή ρύθμιση προβλέπεται στο άρθρο 7:691, παράγραφος 2, του Burgerlijk Wetbook (αστικού κώδικα των Κάτω Χωρών).
(
6
)	Απόφαση της 23ης Απριλίου 2015, Franzen κ.λπ. (C‑382/13, EU:C:2015:261).
(
7
)	Συναφώς, όπως επισημαίνει το SVB στις παρατηρήσεις του (σημείο 19), είναι εξίσου κρίσιμο το άρθρο 59, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 987/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, για καθορισμό της διαδικασίας εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 883/2004 για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας (ΕΕ 2009, L 284, σ. 1), κατά το οποίο «όταν η εφαρμοστέα νομοθεσία ή/και η αρμοδιότητα χορήγησης οικογενειακών παροχών μεταβάλλεται μεταξύ κρατών μελών κατά τη διάρκεια ενός ημερολογιακού μηνός, ανεξάρτητα από τις προθεσμίες για την καταβολή των οικογενειακών παροχών που προβλέπονται από τη νομοθεσία αυτών των κρατών μελών, ο φορέας ο οποίος κατέβαλε τις οικογενειακές παροχές σύμφωνα με τη νομοθεσία δυνάμει της οποίας έχουν χορηγηθεί οι παροχές κατά την αρχή του μηνός αυτού εξακολουθεί να το πράττει έως το τέλος του τρέχοντος μηνός».
(
8
)	Στη σκέψη 50 της αποφάσεως Franzen, το Δικαστήριο έκρινε ότι «η νομοθεσία του κράτους μέλους απασχόλησης εξακολουθεί να είναι εφαρμοστέα καθόσον χρόνο το οικείο πρόσωπο ασκεί την επαγγελματική δραστηριότητα στο έδαφος του κράτους μέλους αυτού. Προς τούτο, η ύπαρξη σχέσεως εργασίας και το είδος αυτής, όπως είναι η μερική απασχόληση ή η περιστασιακή εργασία, ή ακόμη και ο αριθμός των ωρών κατά τις οποίες εργάζεται ο οικείος εργαζόμενος, στερούνται σημασίας» (η υπογράμμιση δική μου).
(
9
)	Πρβλ. αιτιολογικές σκέψεις 1, 3, 4 και 45 του κανονισμού 883/2004. Πρβλ., επίσης, αποφάσεις της 30ής Σεπτεμβρίου 2021, Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (Uwv) (C‑285/20, EU:C:2021:785, σκέψη 42), της 29ης Οκτωβρίου 2020, Veselības ministrija (C‑243/19, EU:C:2020:872, σκέψη 22), και της 21ης Μαρτίου 2018, Klein Schiphorst (C‑551/16, EU:C:2018:200, σκέψη 31).
(
10
)	Πρβλ. αποφάσεις της 25ης Νοεμβρίου 2021, Finanzamt Österreich (Οικογενειακές παροχές που χορηγούνται στους εργαζόμενους σε αναπτυξιακά προγράμματα) (C‑372/20, EU:C:2021:962, σκέψη 71), της 14ης Ιουνίου 2016, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου (C‑308/14, EU:C:2016:436, σκέψη 67), και της 21ης Μαρτίου 2018, Klein Schiphorst (C‑551/16, EU:C:2018:200, σκέψη 44).
(
11
)	Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Cruz Villalón στην υπόθεση Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου (C‑308/14, EU:C:2015:666, σημείο 49), καθώς και δικές μου προτάσεις στην υπόθεση SF (C‑631/17, EU:C:2019:10, σημείο 21).
(
12
)	Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Szpunar στην υπόθεση Franzen κ.λπ. (C‑382/13, EU:C:2014:649, σημείο 63).
(
13
)	Πρβλ. αποφάσεις της 3ης Ιουνίου 2021, TEAM POWER EUROPE (C‑784/19, EU:C:2021:427, σκέψη 32), και της 16ης Ιουλίου 2020, AFMB κ.λπ. (C‑610/18, EU:C:2020:565, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
14
)	Πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, A (Παροχές ασθένειας) (C‑535/19, EU:C:2021:595, σκέψη 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Πρβλ., επίσης, απόφαση της 11ης Ιουνίου 1998, Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1998:279, σκέψη 29).
(
15
)	Πρβλ. αποφάσεις της 15ης Ιουλίου 2021, A (Παροχές ασθένειας) (C‑535/19, EU:C:2021:595, σκέψη 48), και της 25ης Οκτωβρίου 2018, Walltopia (C‑451/17, EU:C:2018:861, σκέψη 48).
(
16
)	Πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 1998, Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1998:279, σκέψη 30).
(
17
)	Πρβλ. αποφάσεις της 3ης Ιουνίου 2021, TEAM POWER EUROPE (C‑784/19, EU:C:2021:427, σκέψη 33), και της 16ης Ιουλίου 2020, AFMB κ.λπ. (C‑610/18, EU:C:2020:565, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
18
)	Αυτή η γενική αρχή έχει ως σκοπό να εξασφαλίσει ότι όλοι οι εργαζόμενοι που εργάζονται στην ίδια χώρα υπάγονται στην ίδια νομοθεσία κοινωνικής ασφάλισης και λαμβάνουν τις ίδιες κοινωνικές παροχές (πρβλ. απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2018, Alpenrind κ.λπ., C‑527/16, EU:C:2018:669, σκέψεις 97 και 98). Με τον τρόπο αυτό μπορούν να αποφευχθούν μη επιθυμητές μορφές ανταγωνισμού μέσω του μισθολογικού κόστους και, συνακολούθως, η άσκηση πίεσης στα εθνικά συστήματα κοινωνικής ασφαλίσεως. Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση AFMB κ.λπ. (C‑610/18, EU:C:2019:1010, σημείο 29).
(
19
)	Πρβλ., συναφώς, απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2017, Χ (C‑569/15, EU:C:2017:673, σκέψεις 23 έως 26).
(
20
)	Πρβλ. σκέψεις 4.3 έως 4.7 της αποφάσεως περί παραπομπής.
(
21
)	Πρβλ. απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2019, van den Berg κ.λπ. (συνεκδικασθείσες υποθέσειςC‑95/18 και C‑96/18, EU:C:2019:767, σκέψη 64). Από την απόφαση αυτή, η οποία αφορά αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Hoge Raad der Nederlanden (Ανώτατο Δικαστήριο των Κάτω Χωρών) στο πλαίσιο της ίδιας διαδικασίας, η οποία όμως έφθασε στο στάδιο ελέγχου της νομιμότητας, επί της οποίας εκδόθηκε η προμνημονευθείσα απόφαση της 23ης Απριλίου 2015, Franzen κ.λπ., προκύπτει ότι το κράτος απασχόλησης δεν υποχρεούται να υπαγάγει τον εργαζόμενο που κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος στο δικό του σύστημα ασφάλισης για περιόδους κατά τις οποίες εφαρμόζεται η νομοθεσία του κράτους κατοικίας δυνάμει του τίτλου II του κανονισμού 883/2004.
(
22
)	Πρβλ., συναφώς, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 1970, Manpower, (35/70, EU:C:1970:120). Είναι αληθές ότι με την εν λόγω απόφαση κρίθηκε ότι είναι προς το συμφέρον των διακινουμένων εργαζομένων να μην υπόκεινται στη νομοθεσία περισσοτέρων χωρών για σύντομα χρονικά διαστήματα, δεδομένου ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων θα ζημιώνονταν λόγω του ότι οι εθνικές νομοθεσίες κατά κανόνα αποκλείουν τις σύντομες περιόδους από το δικαίωμα σε ορισμένες κοινωνικές παροχές. Ωστόσο, η απόφαση αυτή, η οποία αφορούσε αίτηση προδικαστικής αποφάσεως σχετικά με το άρθρο 13, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 3 του Συμβουλίου ΕΟΚ, της 25ης Σεπτεμβρίου 1958, περί της κοινωνικής ασφαλίσεως των διακινουμένων εργαζομένων, αφορούσε υπάλληλο γαλλικής εταιρίας προσωρινής απασχόλησης προσωπικού, ο οποίος κλήθηκε να εργαστεί σε γερμανική επιχείρηση. Επρόκειτο, επομένως, για ενιαία, σταθερή και συνεχή σχέση εξαρτημένης εργασίας μεταξύ του εργαζομένου και της εταιρίας προσωρινής απασχόλησης (βλ. σκέψεις 17 έως 19 της εν λόγω αποφάσεως), η οποία –σε αντίθεση με τις υπό κρίση υποθέσεις– δεν διακόπηκε. Είναι ευνόητο ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, το Δικαστήριο, με διασταλτική ερμηνεία του άρθρου 13, στοιχείο αʹ, του ως άνω κανονισμού, το οποίο αναφέρεται ρητώς μόνο σε περιπτώσεις αποσπάσεως, έκρινε ότι έπρεπε να εφαρμοστεί η νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο ήταν εγκατεστημένη η εταιρία προσωρινής απασχόλησης.
(
23
)	Πρβλ. αποφάσεις της 3ης Ιουνίου 2021, TEAM POWER EUROPE (C‑784/19, EU:C:2021:427, σκέψη 60), και της 25ης Οκτωβρίου 2018, Walltopia (C‑451/17, EU:C:2018:861, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
24
)	Γινόταν παραπομπή στις αποφάσεις της 11ης Ιουνίου 1998, Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1998:279, σκέψεις 39 και 40), και της 11ης Νοεμβρίου 2004, Adanez-Vega (C‑372/02, EU:C:2004:705, σκέψη 24).
(
25
)	Πρβλ. απόφαση της 3ης Μαΐου 1990, Kits van Heijningen (C‑2/89, EU:C:1990:183). Στις σκέψεις 14 και 15 της αποφάσεως εκείνης, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71 δεν εισήγε διάκριση «ως προς το αν η μισθωτή εργασία ασκείται με πλήρη ή μερική απασχόληση». Για τον λόγο αυτό, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, κατά το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1408/71, στον ασκούντα έμμισθη δραστηριότητα με μερική απασχόληση στο έδαφος κράτους μέλους και υπαγόμενο στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού εφαρμόζεται η νομοθεσία του εν λόγω κράτους τόσο κατά τη διάρκεια των ημερών εργασίας του όσο και κατά τη διάρκεια των υπολοίπων ημερών.
(
26
)	Πρβλ. απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2017, Χ (C‑569/15, EU:C:2017:673).
(
27
)	Πρβλ., συναφώς, και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Szpunar στην υπόθεση Χ (C‑569/15, EU:C:2017:181, σημεία 31 έως 36).
(
28
)	Πρβλ. απόφαση της 8ης Μαΐου 2019, SF (C‑631/17, EU:C:2019:381, σκέψη 40).
(
29
)	Πρβλ. απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2004, Adanez-Vega (C‑372/02, EU:C:2004:705, σκέψη 24).