62008CC0069
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
TRSTENJAK
ippreżentati fit-2 ta’ April 2009 (
1
)
Kawża C-69/08
Raffaello Visciano
vs
Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS)
“Politika soċjali — Protezzjoni tal-ħaddiema — Insolvenza ta’ min iħaddem — Direttiva 80/987/KEE — Obbligu ta’ ħlas tal-krediti kollha mhux imħallsa sa limitu massimu stabbilit minn qabel — Natura tal-krediti tal-ħaddiem fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija — Terminu ta’ preskrizzjoni”
I — Introduzzjoni
1.
Permezz tat-talba tiegħu għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 234 KE, it-Tribunale di Napoli tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej tliet domandi dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE tal-20 ta’ Ottubru 1980 dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (
2
).
2.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ rikors ta’ R. Visciano (iktar ’il quddiem ir-“rikorrent fil-kawża prinċipali”) kontra l-Istituto Nazionale della Previdenza Sociale (iktar ’il quddiem l-“INPS”) għall-ħlas tal-krediti relattivi għall-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni ta’ xogħol, li baqgħu ma tħallsux minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddmu. Il-partijiet fil-kawża prinċipali ma jaqblux, essenzjalment, dwar l-ammont ta’ dawn il-krediti, iżda fuq kollox dwar jekk l-INPS tistax tinvoka t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena stabbilit mid-dritt Taljan. F’dan ir-rigward, l-INPS jirreferi għall-ġurisprudenza tal-qorti tal-aħħar istanza Taljana, li tagħti lil dawn il-krediti n-natura ġuridika ta’ krediti ta’ sigurtà soċjali, kif ukoll l-inapplikabbiltà ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jistgħu jissospendu jew jinterrompu d-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni.
3.
Id-domandi preliminari huma intiżi sabiex jiċċaraw in-natura ġuridika kif ukoll ir-rekwiżiti tad-dritt Komunitarju li jikkonċernaw il-possibbiltà li jiġu invokati l-krediti ta’ impjegat fil-konfront ta’ istituzzjonijiet ta’ garanzija li għandhom jitwaqqfu skont id-Direttiva 80/987.
II — Il-kuntest ġuridiku
A — Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
4.
Id-Direttiva 80/987, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti fil-kawża ineżami, tinkludi d-dispożizzjonijiet rilevanti li ġejjin.
5.
Skont l-ewwel premessa tagħha, “jeħtieġ li jsiru dispożizzjonijiet għall-protezzjoni ta’ impjegati fil-każ ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddimhom, speċjalment biex jiġu garantiti pretensjonijiet mhux imħallsa […]”.
6.
L-Artikoli 1(1) u (2) tad-Direttiva 80/987 jipprovdu:
“(1)   Din id-Direttiva tapplika għal pretensjonijiet tal-impjegati bbażati fuq kuntratti tax-xogħol jew relazzjonijiet tax-xogħol u li jeżistu kontra persuni li jħaddmuhom u li jinsabu fi stat ta’ insolvenza skond it-tifsira ta’ l-Artikolu 2(1).
(2)   L-Istati Membri jistgħu, bħala eċċezzjoni, jeskludu l-pretensjonijiet ta’ xi kategoriji ta’ impjegati mill-iskop ta’ din id-Direttiva, minħabba fin-natura speċjali tal-kuntratt tax-xogħol ta’ l-impjegat jew relazzjoni ta’ xogħol jew minħabba li jeżistu forom oħra ta’ garanzija li joffru lill-impjegat protezzjoni li ssarraf daqs dik li toħroġ minn din id-Direttiva.
Il-kategoriji ta’ impjegati msemmija fl-ewwel subparagrafu huma elenkati fl-Anness.”
7.
Skont l-Artikolu 2(2) tagħha, id-Direttiva hija mingħajr preġudizzju għal-liġi nazzjonali f’dak li għandu x’jaqsam mad-definizzjoni tal-kliem “impjegat”, “min iħaddem”, “paga”, “dritt li jagħti titolu immedjat” u “dritt li jagħti titolu fil-ġejjieni”.
8.
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 80/987 jipprovdi li:
“(1)   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jiżguraw li l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jiggarantixxu, skond l-Artikolu 4, il-ħlas tal-pretensjonijiet ta’ l-impjegati li jkunu għadhom ma tħallsux li joħorġu minn kuntratti ta’ xogħol jew relazzjonijiet ta’ xogħol u konnessi mal-paga għall-perjodu li jiġi qabel id-data li tiġi iffissata.
(2)   Fuq għażla ta’ l-Istati Membri, id-data msemmija fil-paragrafu 1 għandha tkun:
—
Jew dik tal-bidu ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddem,
—
Jew dik tan-notifika tas-sensja maħruġa lill-impjegat interessat minħabba fl-insolvenza ta’ min iħaddem;
—
jew dik tal-bidu ta’ l-insolvenza ta’ min iħaddem jew dik li fiha l-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni tax-xogħol ma’ l-impjegat interessat twaqqfet minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddem.”
9.
Skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 80/987:
“(1)   L-Istati Membri għandhom l-għażla li jillimitaw ir-responsabbiltà ta’ l-istituzzjonijiet ta’ garanzija, imsemmija fl-Artikolu 3.
(2)   Meta l-Istati Membri jeżerċitaw l-għażla msemmija fil-paragrafu 1, huma għandhom:
—
fil-każ imsemmi fl-Artikolu 3(2), l-ewwel inċiż, jiżguraw il-ħlas tal-pretensjonijiet kollha li għadhom ma tħallsux fuq il-paga ta’ l-aħħar tliet xhur tal-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni tax-xogħol li jaqgħu fi żmien perjodu ta’ sitt xhur qabel id-data tal-bidu tal-insolvenza ta’ min iħaddem;
—
fil-każ imsemmi fl-Artikolu 3(2), it-tieni inċiż, jiżguraw li l-ħlas tal-pretensjonijiet li għadhom ma tħallsux fuq il-paga għall-aħħar tliet xhur tal-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni ta’ xogħol qabel id-data tan-notifika tas-sensja maħruġa lill-impjegat minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddem;
—
fil-każ imsemmi fl-Artikolu 3(2), it-tielet inċiż, jiżgura li l-ħlas tal-pretensjonijiet li għadhom ma tħallsux fuq il-paga għall-aħħar 18-il xahar tal-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni ta’ xogħol qabel id-data tal-bidu tal-insolvenza ta’ min iħaddem jew id-data li fiha l-kuntratt tax-xogħol jew relazzjoni ta’ xogħol ma’ l-impjegat twaqqfet minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddem. F’dan il-każ, l-Istati Membri jistgħu jillimitaw ir-responsabbilità li jħallsu għall-paga li tikkorrispondi għal perjodu ta’ tmien ġimgħat jew għal numru ta’ perjodi iqsar li kollha flimkien jagħmlu tmien ġimgħat.
(3)   Madanakollu, biex jevitaw li jħallsu somom li jaqbżu l-għan soċjali ta’ din id-Direttiva, l-Istati Membri jistgħu jiffissaw limitu massimu għar-responsabbilità ta’ min iħaddem għal-pretensjonijiet li għadhom ma tħallsux ta’ l-impjegati.
(…)”
10.
L-Artikolu 5 tad-Direttiva 80/987 jipprovdi:
“L-   Istati Membri għandhom ifasslu regoli dettaljati għall-organizzazzjoni, iffinanzjar u tħaddim ta’ l-istituzzjonijiet ta’ garanzija, li jissodisfaw b’mod speċjali l-prinċipji li ġejjin:
a)
l-assi ta’ l-istituzzjonijiet għandhom ikunu indipendenti mill-kapital li qed jitħaddem mill-persuna li tħaddem u ma jkunx aċċessibbli għall-proċeduri ta’ l-insolvenza;
b)
min iħaddem għandu jikkontribwixxi għall-iffinanzjar, sakemm dan ma jkunx kopert għal kollox mill-awtoritajiet pubbliċi.
c)
ir-responsabbilitajiet ta’ l-istituzzjonijiet m’għandhomx jiddipendu fuq jekk l-obbligazzjonijiet ta’ kontribuzzjonijiet għall-iffinanzjar ġewx sodisfatti jew le.”
11.
Skont l-Artikolu 6 tad-Direttiva 80/987:
“L-Istati Membri jistgħu jistipulaw li l-Artikoli 3, 4 u 5 ma japplikawx għall-kontribuzzjonijiet li għandhom isiru għal skemi statutorji nazzjonali ta’ sigurtà soċjali jew taħt xi skemi supplementari tal-kumpanija jew bejn il-kumpaniji li ma jidħlux fl-iskemi statutorji nazzjonali tas-sigurtà soċjali.”
B — Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
1. Il-Liġi Nru 297/82
12.
Għal finijiet ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 80/987, il-Liġi Nru 297 tad-29 ta’ Marzu 1982 (
3
), dwar sistema tal-ħlas ta’ tmiem ir-relazzjoni ta’ xogħol u dispożizzjonijiet fil-qasam tal-pensjoni (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 297/82”), ipprovdiet, fl-Artikolu 2 tagħha, għat-twaqqif fl-INPS ta’ fond ta’ garanzija għall-ħlas ta’ tmiem ir-relazzjoni ta’ xogħol (iktar ’il quddiem il-“Fond ta’ garanzija”), li huwa intiż sabiex, fil-każ ta’ insolvenza, jissostitwixxi lil min iħaddem fil-ħlas ta’ tmiem ir-relazzjoni ta’ xogħol previst fl-Artikolu 2120 tal-Kodiċi Ċivili Taljan (Codice civili) dovut lill-impjegati jew lis-suċċessuri fid-dritt tagħhom. Ladarba jsir il-ħlas, il-fond ta’ garanzija jkollu d-dritt ta’ azzjoni ta’ rkupru fil-konfront ta’ min iħaddem u jiġi ssurrogat, għall-ammont tas-somma mħallsa, fil-privileġġ rikonoxxut lill-kreditu tal-impjegat skont l-Artikoli 2751 bis u 2776 tal-Kodiċi Ċivili.
2. Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92
13.
L-Artikoli 1 u 2 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 80 tas-27 ta’ Jannar 1992, li jimplementa d-Direttiva 80/987 (
4
) fil-qasam ta’ protezzjoni tal-impjegati f’każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddimhom (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92”) jirregolaw il-garanzija tal-ħlas ta’ krediti tax-xogħol u l-intervent tal-Fond ta’ garanzija immaniġġjat mill-INPS.
14.
L-Artikolu 1(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92 jipprovdi, taħt it-Titolu “Garanzija tal-krediti tax-xogħol”, dan li ġej:
“Meta min iħaddem jiġi suġġett għal proċedura ta’ falliment, arranġament mal-kredituri, likwidazzjoni amministrattiva obbligatorja jew proċedura ta’ amministrazzjoni straordinarja […], l-impjegati tiegħu jew is-suċċessuri fid-dritt tagħhom jistgħu, fuq talba, jiksbu l-ħlas mill-Fond ta’ garanzija […] tal-krediti marbuta mal-paga mhux imħallsa msemmija fl-Artikolu 2”.
15.
Skont l-Artikoli 2(1), (2), (4) u (5) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92:
“1.   Il-ħlas magħmul mill-Fond ta’ garanzija skont l-Artikolu 1 ta’ dan id-digriet ikopri l-krediti tax-xogħol, minbarra dawk li jirrigwardaw il-ħlas tat-tmiem ir-relazzjoni ta’ xogħol, relattivi għall-aħħar tliet xhur tal-imsemmija relazzjoni ta’ xogħol li jaqgħu fl-aħħar tnax-il xahar li jippreċedu: a) id-data tal-provvediment li jiddetermina l-ftuħ ta’ waħda mill-proċeduri indikati fl-Artikolu 1(1); b) id-data tal-bidu tal-eżekuzzjoni obbligatorja; c) id-data tal-provvediment ta’ likwidazzjoni jew waqfien mill-eżerċizzju provviżorju jew tal-awtorizzazzjoni tal-kontinwazzjoni tal-attività tal-impriża, għall-impjegati li komplew jaħdmu, jew id-data ta’ tmiem ir-relazzjoni ta’ xogħol, jekk din tkun seħħet matul il-kontinwazzjoni tal-attività tal-impriża.
2.   Il-ħlas magħmul mill-Fond ta’ garanzija skont il-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu ma jistax ikun iktar minn somma ekwivalenti għal tliet darbiet l-ammont massimu tal-kumpens speċjali mħallas bħala żieda mal-paga mensili wara t-tnaqqis tas-sigurtà soċjali.
[…]
4.   Il-ħlas imsemmi fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu ma jakkumulax sal-livell ta’ dawn l-ammonti: a) bil-kumpens speċjali mħallas bħala żieda mal-paga matul it-tnax-il xahar imsemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu; b) bil-paga mħallsa lill-impjegat matul it-tliet xhur imsemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu; c) bil-benefiċċju tal-mobbiltà mħallas skont il-Liġi Nru 223, tat-23 ta’ Lulju 1991, matul it-tliet xhur wara t-terminazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol.
5.   Id-dritt għall-benefiċċju msemmi fil-paragrafu 1 għandu preskrizzjoni ta’ sena. […]”
III — Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
16.
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li r-rikorrent fil-kawża prinċipali ħadem sad-9 ta’ Novembru 2000 mal-kumpannija tas-sigurtà La Metropoli Scarl. F’din id-data, wara li nbdiet il-proċedura ta’ konkors tal-kredituri għal-likwidazzjoni amministrattiva obbligatorja minħabba insolvenza, permezz ta’ digriet ministerjali tal-24 ta’ Ottubru 2000, ir-rikorrent ġie suġġett għall-proċedura ta’ tkeċċija kollettiva skont l-Artikoli 4 u 24 tal-Liġi Nru 233 tat-23 ta’ Lulju 1991.
17.
Fit-8 ta’ Ġunju 2001, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ressaq, skont l-Artikoli 1 u 2 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92, talba sabiex jitħallas, mill-Fond ta’ garanzija mwaqqaf fi ħdan l-INPS, il-krediti tax-xogħol li baqgħu ma tħallsux fir-rigward tal-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni ta’ xogħol.
18.
Għall-finijiet tal-likwidazzjoni tal-ħlas mill-Fond ta’ garanzija, minflok ma ħallas lir-rikorrent fil-kawża prinċipali l-paga li ma kinitx tħallset fil-limitu stabbilit mid-Digriet Leġiżlattiv 80/92, jiġifieri tliet darbiet il-limitu massimu tal-kumpens speċjali mħallas bħala żieda mal-paga mensili, l-INPS naqqas mil-limitu massimu stabbilit mil-liġi, il-ħlasijiet bil-quddiem fuq il-paga miksuba minn min iħaddem, u b’hekk ġiet illikwidata somma iżgħar minn dik dovuta lir-rikorrent.
19.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali sostna li l-metodu użat mill-INPS, li jitnaqqsu mill-ammont massimu l-ħlasijiet bil-quddiem fuq il-paga mħallsa minn min iħaddem, kellu jiġi meqjus illegali fid-dawl tas-sentenza Barsotti et (
5
) u talab, għalhekk, li l-qorti tar-rinviju tagħraf id-dritt tiegħu li jirċievi d-differenza bejn l-ammont lilu mħallas u l-ammont massimu lilu dovut, mingħajr tnaqqis.
20.
Kontra dan ir-rikors, l-INPS qajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni ta’ sena tal-kreditu. F’dan ir-rigward, huwa sostna li l-kreditu invokat fil-konfront tal-Fond ta’ garanzija ma kienx l-istess kreditu invokat fil-konfront ta’ min iħaddem iżda obbligu tas-sigurtà soċjali awtonomu u distint. Barra minn hekk, l-INPS ilmenta li n-natura awtonoma u soċjali tal-kreditu kienet teskludi l-klassifikazzjoni tal-fatti f’termini ta’ ħlas ex lege u kienet tirrendi inapplikabbli d-dispożizzjonijiet dwar il-preskrizzjoni fl-obbligi solidali u, għalhekk, l-Artikolu 94 tal-liġi dwar il-falliment (legge fallimentare), li jipprevedi s-sospensjoni tad-dekorrenza tal-preskrizzjoni sa tmiem il-proċedura tal-konkors ta’ kredituri. Skont l-INPS, fin-nuqqas ta’ sospensjoni jew ta’ atti preċedenti li jinterrompu l-preskrizzjoni, il-kreditu inkwistjoni kellu jiġi kkunsidrat preskritt minħabba l-iskadenza tat-terminu ta’ sena previst fl-Artikolu 2 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92.
21.
It-Tribunale di Napoli jqis li s-soluzzjoni tal-kwistjoni tiddependi mill-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju. Fl-istess ħin, huwa jaċċetta li għandu dubji fir-rigward tal-applikazzjoni tal-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 80/987 kif ukoll ta’ prinċipji oħra tad-dritt Komunitarju. Fid-dawl ta’ dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale di Napoli ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u jagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
1)
L-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 80/987, sa fejn dawn jipprevedu l-ħlas ta’ krediti marbuta mal-paga tal-impjegati li jkunu għadhom ma tħallsux, jippermettu li tali krediti, fil-mument meta jiġu mitluba lill-istituzzjoni ta’ garanzija, titneħħilhom in-natura inizjali tagħhom ta’ krediti marbuta mal-paga u jiġu kklassifikati minflok bħala krediti tas-sigurtà soċjali għas-sempliċi fatt li l-ħlas tagħhom ikun ġie assenjat mill-Istat Membru lil istituzzjoni tas-sigurtà soċjali u li, b’hekk, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali, it-terminu “paga” jiġi ssostitwit bit-terminu “benefiċċju tas-sigurtà soċjali”?
2)
Għall-iskop soċjali tad-Direttiva 80/987, huwa biżżejjed li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tuża l-kreditu inizjali marbut mal-paga tal-impjegat bħala sempliċi bażi ta’ paragun, b’mod li jkun jista’ jiġi stabbilit per relationem il-benefiċċju li għandu jiġi ggarantit bl-intervent tal-istituzzjoni ta’ garanzija, jew huwa meħtieġ li l-kreditu marbut mal-paga tal-impjegat fil-konfront tal-persuna li tħaddem li tkun insolventi jkun protett, permezz tal-intervent tal-istituzzjoni ta’ garanzija, billi jiġi assigurat lilu l-istess kontenut, garanziji, termini u modalitajiet ta’ azzjoni bħal dawk rikonoxxuti lil kull kreditu tax-xogħol ieħor fl-istess sistema legali?
3)
Il-prinċipji li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni Komunitarja, u b’mod partikolari l-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività, jippermettu li fil-konfront tal-krediti tal-impjegati li jkunu għadhom ma tħallsux, marbuta mal-paga għall-perijodu ddeterminat skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 80/987, jiġu applikati regoli ta’ preskrizzjoni inqas favorevoli meta mqabbla ma’ dawk applikati għall-krediti ta’ natura simili?
IV — Il-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
22.
Id-digriet tar-rinviju tad-29 ta’ Jannar 2008, ġie ppreżentat fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-20 ta’ Frar 2008.
23.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, l-INPS, il-Gvernijiet tar-Repubblika Taljana, tal-Olanda u tar-Renju ta’ Spanja kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunità Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub fit-terminu previst fl-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja.
24.
Għas-seduta tat-12 ta’ Frar 2009, dehru r-rappreżentanti tar-rikorrent fil-kawża prinċipali, tal-INPS, tal-Gvernijiet tar-Repubblika Taljana, tal-Olanda u tar-Renju ta’ Spanja kif ukoll tal-Kummissjoni sabiex jagħmlu osservazzjonijiet orali.
V — L-argumenti prinċipali tal-partijiet
A — Fuq l-ewwel domanda
25.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jissuġġerixxi soluzzjoni għall-ewwel domanda fis-sens li interpretazzjoni tad-Direttiva 80/987 intiża sabiex tagħti lill-krediti, fil-konfront tal-Fond ta’ garanzija, natura ġuridika differenti minn dik marbuta mal-paga hija inkompatibbli mal-għan soċjali tal-imsemmija direttiva, minħabba li interpretazzjoni bħal din ma tissodisfax il-minimu ta’ protezzjoni mogħti fil-livell Komunitarju. Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jenfasizza li l-leġiżlatur Komunitarju kellu l-għan li jagħti lir-relazzjoni tax-xogħol garanzija addizzjonali fil-każijiet ta’ insolvenza ta’ min iħaddem billi jassenja lill-Istati Membri l-oneru tal-ħlas ta’ parti mill-paga li ma tkunx tħallset.
26.
L-INPS jirrileva li d-domandi preliminari jirrigwardaw biss il-każ fejn il-kreditu marbut mal-paga li ma jkunx tħallas jiġi invokat fil-kuntest ta’ proċedura ta’ konkors ta’ kredituri. Skont l-INPS, il-ġurisprudenza reċenti tal-Corte suprema di Cassazione, li tikkunsidra li l-krediti li jirriżultaw mid-Direttiva 80/987 huma ta’ natura ta’ sigurtà soċjali, issaħħaħ il-protezzjoni li din id-direttiva tipprovdi. L-għan soċjali tad-Direttiva huwa mħares mill-istituzzjoni ta’ garanzija, minħabba li jiġi żgurat il-ħlas sħiħ tal-paga.
27.
Il-Gvern Taljan jissuġġerixxi li għall-ewwel domanda tingħata risposta fis-sens li l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 80/987 jippermettu li meta l-krediti mhux imħallsa tal-impjegat jiġu invokati fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija, dawn jitilfu n-natura inizjali tagħhom ta’ paga u jiġu kklassifikati minflok bħala sigurtà soċjali, ladarba l-Istat għadda l-ħlas tagħhom lil istituzzjoni ta’ garanzija u, għalhekk, il-leġiżlazzjoni nazzjonali biddlet it-terminu “paga” bl-espressjoni “benefiċċju tas-sigurtà soċjali”.
28.
Dan il-gvern jikkunsidra li l-impjegat huwa mħares b’mod partikolari mill-istruttura li tikkaratterizza l-istituzzjonijiet ta’ garanzija, minħabba li dawn tal-aħħar mhumiex suġġetti għal proċeduri eżekuttivi. Barra minn hekk, id-Direttiva 80/987 tipprevedi wkoll il-possibbiltà li jiġi limitat l-obbligu ta’ ħlas tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija għal ċertu perijodu u li jiġi stabbilit limitu. B’dan il-mod, l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jiggarantixxu ammont minimu lill-impjegati kollha. Min-naħa l-oħra, il-ħlas tal-paga li ma tkunx tħallset ma jkunx żgurat jekk l-impjegat kellu jinvoka huwa stess il-krediti tiegħu fil-konfront ta’ min iħaddmu.
29.
Il-Gvern Spanjol jissuġġerixxi li għall-ewwel domanda għandha tingħata risposta negattiva. Fl-ewwel lok, huwa jenfasizza li l-Konvenzjoni Nru 173 u r-Rakkomandazzjoni Nru 180 tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO) żguraw il-protezzjoni tal-krediti marbuta mal-paga permezz tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija. Fit-tieni lok, huwa jqis li l-benefiċċju ggarantit mill-istituzzjoni huwa kreditu marbut mal-paga u dan minkejja l-fatt li l-patrimonju tal-istituzzjoni ta’ garanzija, bħal benefiċċji soċjali oħra, huwa ġestit mill-INPS innifsu.
30.
Il-Kummissjoni tqis li għall-ewwel domanda għandha tingħata risposta fis-sens li l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 80/987 ma jipprekludux li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal-Liġi Nru 297/82 u d-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92, li tattribwixxi lill-krediti tal-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija natura ġuridika differenti minn dawk li huwa għandu fil-konfront ta’ min iħaddmu.
31.
Skont il-Kummissjoni, id-Direttiva 80/987 fil-fatt timponi obbligu ta’ riżultat u tħalli f’idejn kull Stat Membru l-għażla tal-mezzi sabiex jiksbuh. Dak li huwa importanti huwa li l-krediti tal-impjegat li baqgħu ma tħallsux, jitħallsu mill-istituzzjoni ta’ garanzija, u dan indipendentement minn natura ġuridika tal-krediti invokati fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija.
32.
Il-Kummissjoni tirrileva li l-leġiżlazzjoni Taljana hija ambigwa fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-krediti tal-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija, minħabba li din tippermetti li dawn jiġu kklassifikati kemm bħala “krediti marbuta mal-paga” kif ukoll bħala “krediti tas-sigurtà soċjali”.
B — Fuq it-tieni domanda
33.
Skont il-Kummissjoni, id-Direttiva 80/987 għandha tiġi interpretata fis-sens li għall-implementazzjoni tagħha huwa biżżejjed, b’ħarsa tal-għan soċjali tagħha, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tuża l-kreditu inizjali marbut mal-paga tal-impjegat bħala sempliċi terminu ta’ paragun, li fir-rigward tiegħu għandha tiġi ddeterminata per relationem il-benefiċċju li għandu jiġi ggarantit mill-Fond ta’ garanzija. Hija ssostni li d-Direttiva għandha l-għan li tiggarantixxi protezzjoni minima lill-impjegati fir-rigward tal-ħlas tal-krediti tagħhom li ma jkunux tħallsu fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddem. Kieku l-leġiżlatur Komunitarju ried jassimila, minn kull perspettiva, il-pożizzjoni ta’ kreditu tal-impjegat fil-konfront tal-Fond ta’ garanzija ma’ dik fil-konfront ta’ min iħaddmu, ma kienx se jaqbel mal-Istati Membri dwar il-possibbiltà li l-obbligu ta’ ħlas mill-Fond ta’ garanzija jiġi llimitat.
34.
Il-Gvern Taljan jissuġġerixxi risposta fis-sens li huwa biżżejjed għall-għan soċjali tad-Direttiva 80/987, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tuża l-kreditu marbut mal-paga biss bħala terminu ta’ paragun li fid-dawl tiegħu tiddetermina per relationem il-benefiċċju li għandu jiġi ggarantit bl-intervent tal-istituzzjoni ta’ garanzija, mingħajr ma l-kreditu marbut mal-paga tal-impjegat fil-konfront ta’ min iħaddmu li huwa insolventi għandu jaqbel eżattament f’sens ġuridiku, f’dak li jirrigwarda ż-żamma tal-garanziji, termini u modalitajiet oħra, mal-krediti l-oħra kollha tax-xogħol li huma simili. Huwa jiċċara li l-iktar ġurisprudenza reċenti tal-Corte suprema di cassazione hija bbażata fuq l-idea li d-dritt għall-ħlas mill-Fond ta’ garanzija ma jinħoloqx fuq il-bażi tar-relazzjoni tax-xogħol iżda jirriżulta mir-relazzjoni mal-istituzzjoni ta’ garanzija. Din in-natura awtonoma, meta mqabbla ma’ dik tal-kreditu fil-konfront ta’ min iħaddem, għandha bħala konsegwenza l-inapplikabbiltà tad-dispożizzjonijiet dwar il-krediti marbuta mal-paga.
35.
Il-Gvern Olandiż jissuġġerixxi risposta fis-sens li, b’rabta mal-għan soċjali tad-Direttiva 80/987, huwa biżżejjed li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tuża l-kunċett ta’ kreditu marbut mal-paga bħala terminu ta’ paragun li jippermetti li jiġi ddeterminat per relationem il-benefiċċju li għandu jiġi ggarantit permezz tal-intervent tal-Fond ta’ garanzija. Mhux meħtieġ li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tittratta dan il-kreditu b’konformità man-natura ġuridika oriġinali tiegħu.
36.
Il-Gvern Spanjol jesponi li huwa xieraq li, fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddem, il-krediti marbuta mal-paga mhux imħallsa jiġu suġġetti għall-istess regoli ta’ protezzjoni previsti għall-pagi inġenerali. Huwa jenfasizza li l-krediti marbuta mal-paga jibbenefikaw minn garanziji li għandhom jiġu mħarsa.
C — Fuq it-tielet domanda
37.
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jissuġġerixxi risposta fis-sens li l-interpretazzjoni tad-Direttiva 80/987 li tagħti lill-krediti invokati fil-konfront tal-Fond ta’ garanzija natura ġuridika differenti minn dik tal-krediti marbuta mal-paga hija inammissibbli minħabba li din toħloq trattament differenzjali bejn l-impjegati fl-Istati Membri differenti, skont jekk ikunx hemm jew le sistema ta’ sigurtà soċjali. Barra minn hekk, din l-interpretazzjoni tinvolvi trattament differenzjali bejn l-impjegati fi ħdan l-istess Stat.
38.
Huwa jsostni li l-iktar ġurisprudenza reċenti tal-Corte suprema di cassazione għandha l-effett li toħloq, għall-krediti eżistenti mħallsa mill-Fond ta’ garanzija, regoli ta’ preskrizzjoni differenti minn dawk applikabbli għall-krediti l-oħra kollha inklużi fil-passiv.
39.
Barra minn hekk, huwa jsostni li, minkejja li l-proċedura tal-konkors tal-kredituri tkun għadha miftuħa u għalhekk it-terminu ta’ preskrizzjoni għall-krediti inklużi fil-passiv ikun ġie sospiż, il-kreditu tal-impjegati li ma jkunux għadhom kisbu s-somma fl-ammont stabbilit fis-sentenza Barsotti et iktar ’il fuq iċċitata, jiġi kkunsidrat bħala preskritt sempliċement minħabba li dan ikun ġie kklassifikat bħala benefiċċju tas-sigurtà soċjali.
40.
Fl-aħħar nett, huwa jsostni li klassifikazzjoni bħal din tikkostitwixxi ksur tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
41.
L-INPS josserva li, permezz ta’ sentenza tat-18 ta’ April 2001, il-Corte suprema di cassazione kienet ċaħdet l-eċċezzjoni preliminari relattiva għall-inkompatibbiltà mal-prinċipju ta’ ekwivalenza, peress li t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena ma kien ser jagħti lill-impjegat l-ebda żvantaġġ meta mqabbel ma’ rikors simili ta’ natura interna. Fil-kawża prinċipali, in-nuqqas ta’ azzjoni min-naħa tal-impjegat, li għamel kawża sabiex jikseb il-ħlas tal-paga li kienet għadha ma tħallsitx wara iktar minn sena mill-preżentata tat-talba għall-ħlas mill-Fond ta’ garanzija, hija dovuta għall-fatt li, fid-dawl tal-iżvilupp tal-ġurisprudenza, kien hemm diffikultà li jiġi stabbilit b’ċertezza l-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni. Madankollu, il-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione ma għandhiex l-effett li timpedixxi l-azzjoni, f’dan it-terminu, għall-ħlas tal-krediti marbuta mal-paga tal-impjegat fil-konfront tal-Fond ta’ garanzija.
42.
Skont il-Kummissjoni, it-tielet domanda tibbaża ruħha fuq il-preżunzjoni li l-krediti invokati mill-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija għandhom l-istess natura ġuridika ta’ dawk li l-impjegat jista’ jinvoka fil-konfront ta’ min iħaddmu. Fid-dawl tar-risposta proposta għall-ewwel domanda, il-Kummissjoni tqis li mhuwiex meħtieġ li tingħata risposta għat-tielet domanda.
43.
Fil-każ li l-qorti nazzjonali tasal xorta waħda għall-konklużjoni li ż-żewġ tipi ta’ kreditu għandhom natura ġuridika simili, il-Kummissjoni tqis li l-prinċipju ta’ trattament ugwali u tan-nondiskriminazzjoni jeħtieġ li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ insolvenza, il-krediti invokati fil-konfront ta’ min iħaddem ma jkunux ittrattati b’mod differenti. Għalhekk, fir-rigward tal-interruzzjoni tal-preskrizzjoni, dawn għandhom ikunu suġġetti għall-istess modalitajiet.
44.
Il-Gvern Taljan jissuġġerixxi li għat-tielet domanda tingħata risposta fis-sens li l-prinċipji tad-dritt Komunitarju, u b’mod partikolari l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, jippermettu li jiġu applikati, għall-krediti marbuta mal-paga li baqgħu ma tħallsux, regoli ta’ preskrizzjoni inqas favorevoli minn dawk applikati għal krediti simili, inkwantu l-leġiżlazzjoni applikabbli rispettivament għandha tiġi kkunsidrata fl-intier tagħha.
45.
Fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività, il-Gvern Taljan jirrileva li d-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92 huwa ċar ħafna fl-iffissar ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena. It-tibdil fil-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione jirrigwarda esklużivament l-applikabbiltà tar-responsabbiltà in solidum. Fir-rigward tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, huwa jiddikjara li t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena huwa applikabbli inġenerali għall-benefiċċji tas-sigurtà soċjali. Barra minn hekk, huwa jsostni wkoll li l-Corte suprema di cassazione tqis, bħala regola ġenerali, li l-preskrizzjoni ma tiddekorrix qabel ma jkunu ssodisfati l-kundizzjonijiet speċifiċi li jagħtu lok għad-dritt għall-benefiċċji tas-sigurtà soċjali, u dan iseħħ mhux fil-mument meta r-relazzjoni tax-xogħol tintemm, iżda meta jseħħu l-kundizzjonijiet previsti mil-liġi dwar il-falliment.
46.
Skont il-Gvern Olandiż, id-dritt Komunitarju ma jostakolax l-applikazzjoni ta’ regoli ta’ preskrizzjoni bħal dawk applikati fil-kawża ineżami għall-krediti marbuta mal-paga tal-impjegati li jibqgħu ma jitħallsux fir-rigward tal-perijodu previst fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 80/987, sakemm dawn ir-regoli ta’ preskrizzjoni ma jiksrux il-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività.
47.
F’dan ir-rigward, il-Gvern Olandiż jibbaża ruħu fuq is-sentenza Pflücke (
6
), li tawtorizza lill-Istati Membri jistabbilixxu terminu ta’ dekadenza li fih impjegat jista’ jressaq, skont id-dritt nazzjonali, talba bil-għan li jikseb il-ħlas ta’ kumpens għall-krediti marbuta mal-paga li jkunu għadhom ma tħallsux minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddem, kemm-il darba, madankollu, dan it-terminu josserva l-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju. Għaldaqstant, b’mod konformi mal-prinċipju ta’ ekwivalenza, dan it-terminu ta’ dekadenza ma għandux ikun inqas favorevoli minn dak li jirrigwarda talbiet simili ta’ natura interna u, b’mod konformi mal-prinċipju ta’ effettività, ma għandux ikun ifformulat b’tali mod li jirrendi prattikament impossibbli l-eżerċizzju tad-drittijiet rikonoxxuti mill-ordinament ġuridiku Komunitarju.
48.
Barra minn hekk, il-Gvern Olandiż jirrileva li jidher li l-qorti tar-rinviju tqis li r-regoli ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-krediti inkwistjoni huwa inqas favorevoli minn dawk applikabbli għal krediti simili. Dan il-gvern isostni li l-prinċipju ta’ ekwivalenza għandu jiġi applikat billi jitqabblu r-regoli proċedurali applikabbli għal krediti simili. Fil-każ li Stat Membru jkun għażel sistema li skontha l-garanzija tal-krediti marbuta mal-paga tkun ifformulata bħala kreditu tad-dritt privat, hemm lok li jsir riferiment għat-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-krediti simili tad-dritt privat. L-istess jgħodd fil-każ li l-garanzija tal-krediti marbuta mal-paga tkun ifformulata bħala li hija benefiċċju tas-sigurtà soċjali.
49.
Il-Gvern Spanjol jissuġġerixxi li għat-tielet domanda tingħata risposta negattiva. Huwa jsostni li liġi nazzjonali, li tipprovdi għal terminu ta’ dekadenza ta’ sena mingħajr ma tispeċifika l-bidu tad-dekorrenza ta’ dan it-terminu u mingħajr ma żżomm kont tal-aspetti speċifiċi tal-proċedura ta’ insolvenza ta’ min iħaddem, tista’ toħloq sitwazzjoni fejn il-livell minimu ta’ protezzjoni previst mid-Direttiva 80/987 ma jkunx żgurat.
VI — Evalwazzjoni legali
A — Osservazzjonijiet preliminari
50.
Id-dritt tax-xogħol tal-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea ġie armonizzat f’ċerti oqsma. Il-leġiżlazzjoni adottata f’dan ir-rigward tista’ bħala prinċipju tiġi kklassifikata f’dikjarazzjonijiet ta’ prinċipju, dispożizzjonijiet intiżi għall-protezzjoni tal-impjegat fil-każ ta’ kriżi fi ħdan l-impriża u għat-trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa, kif ukoll f’dispożizzjonijiet dwar il-protezzjoni teknika tax-xogħol (
7
).
51.
Id-Direttiva 80/987 għandha tiġi kklassifikata fit-tieni kategorija tal-leġiżlazzjonijiet Komunitarji fil-qasam tad-dritt tax-xogħol (
8
). Permezz tagħha tiġi żgurata protezzjoni minima tal-impjegati kollha f’każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddimhom (
9
). Il-krediti mhux imħallsa minn min iħaddem, li jirriżulaw minn kuntratti ta’ xogħol jew minn relazzjonijiet ta’ xogħol u relattivi għall-paga għal perijodu ddeterminat ta’ żmien, jitħallsu minn istituzzjonijiet ta’ garanzija maħluqa għal dan il-għan. Mingħajr il-protezzjoni tad-Direttiva 80/987, il-krediti marbuta mal-paga tal-impjegati jitqiegħdu, ħafna drabi, fl-istess livell mal-krediti ta’ kredituri oħra. F’dawn il-każijiet, kważi ma hemmx tama li dawn jitħallsu (
10
). Għaldaqstant din id-Direttiva tfittex, kif diġà jirriżulta mill-ewwel premessa tagħha (“ħtieġa għall-iżvilupp bilanċjat […] soċjali fil-Komunità”) u kif sostniet ripetutament il-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha, għan soċjali fl-interess tal-impjegati (
11
). L-istess japplika għad-Direttiva 2002/74/KE (
12
), li kellha tiġi ttrasposta fid-dritt nazzjonali sat-8 ta’ Ottubru 2005, u li, minħabba l-iżvilupp tad-dritt fil-qasam tal-insolvenza fl-Istati Membri u l-iżvilupp fis-suq intern, ġabet adattamenti u tibdil skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
52.
Il-protezzjoni li toffri d-Direttiva 80/987 hija, minn naħa waħda, maħsuba bħala standard minimu tad-dritt Komunitarju. Min-naħa l-oħra, din tirriżulta minn armonizzazzjoni parzjali (
13
) tad-dritt nazzjonali, b’tali mod li d-dritt tal-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi iktar favorevoli għall-impjegati mhuwiex limitat, kif jirriżulta espressament mill-Artikolu 9 tad-Direttiva 80/987 (
14
). Fl-istess waqt, fl-implementazzjoni tad-Direttiva 80/987 (
15
), il-leġiżlatur Komunitarju jħalli lill-Istati Membri marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni billi jħalli f’idejhom, fost oħrajn, it-tfassil tal-modalitajiet tal-organizzazzjoni, tal-finanzjament u t-tħaddim tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija (Artikolu 5) kif ukoll tal-għażla tal-miżuri kollha meħtieġa għall-iżgurar tal-ħlas tal-krediti tal-impjegati li jkunu għadhom ma tħallsux (Artikolu 3). Barra minn hekk, il-leġiżlatur Komunitarju jevita li jipprovdi huwa stess definizzjonijiet legali għal ċerti termini tad-dritt tax-xogħol inklużi fl-Artikolu 2(2) tal-imsemmija direttiva u minflok jirreferi, fir-rigward tad-definizzjoni tagħhom, għad-dritt nazzjonali (
16
).
53.
Ninnota li din mhijiex l-ewwel darba li tressqu minn qrati Taljani quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja domandi preliminari li jinvolvu l-interpretazzjoni tad-Direttiva 80/987. Id-domanda preliminari preżenti toffri għal darba oħra l-possibbiltà li wieħed juri l-koinċidenza tad-dritt Komunitarju tax-xogħol kif espress mid-Direttiva 80/987 u tad-dritt nazzjonali, sabiex jiġu ppreċiżati, jekk ikun il-każ, il-konfini tal-kompetenzi leġiżlattivi tal-Istati Membri, fl-interess ta’ implementazzjoni effettiva tal-drittijiet Komunitarji tal-impjegati.
B — Fuq l-ewwel domanda
54.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk huwiex kompatibbli mad-Direttiva 80/987, il-fatt li d-dritt nazzjonali ma jikkunsidrax iktar il-krediti tal-impjegat bħala krediti marbuta mal-paga iżda bħala krediti tas-sigurtà’ soċjali minħabba li l-Istat Membru assenja l-ħlas tagħhom lil istituzzjoni soċjali.
55.
Fid-digriet tar-rinviju, il-qorti tar-rinviju tirreferi għall-fatt li matul l-aħħar tliet snin kien hemm, fil-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione, interpretazzjonijiet diverġenti fir-rigward tan-natura ġuridika tal-ħlasijiet magħmula mill-Fond ta’ garanzija sabiex jagħmlu tajjeb għall-krediti tal-impjegati, fir-rigward tal-aħħar tliet xhur tar-relazzjoni tax-xogħol, li baqgħu ma tħallsux minħabba l-insolvenza ta’ min iħaddem, li influwenzaw il-ġurisprudenza tal-qrati ordinarji, b’mod partikolari fir-rigward tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena previst fl-ordinament ġuridiku Taljan għall-ħlas tal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali. Filwaqt li l-ewwel approċċ, li ħadu s-Sezioni Unite (awli magħquda) tal-Corte suprema di cassazione, jikklassifika l-ħlasijiet mill-fond ta’ garanzija bħala “paga”, it-tieni approċċ jitlaq mill-presuppost li l-kreditu invokat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija għandu bħala għan “benefiċċju tas-sigurtà soċjali” li għandu jiġi kkunsidrat indipendentement mill-kreditu marbut mal-paga invokat fil-konfront ta’ min iħaddem. Il-Gvern Taljan isostni, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li fil-preżent il-Corte suprema di cassazione tapplika din it-tieni teżi.
56.
B’eżami iktar fil-fond tal-argumenti esposti favur klassifikazzjoni jew oħra tal-krediti inkwistjoni, jirriżulta evidenti li t-teżijiet applikati fi ħdan il-ġurisprudenza tal-qorti suprema Taljana huma bbażati prinċipalment fuq l-aspetti partikolari tad-dritt Taljan. Dan japplika, pereżempju, għall-kwistjoni tal-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet li jistabbilixxu t-termini differenti ta’ preskrizzjoni, kif ukoll ta’ dawk li jirregolaw is-sospensjoni jew l-interruzzjoni ta’ dawn it-termini ta’ preskrizzjoni. Kif espost korrettament mill-Kummissjoni u mill-qorti tar-rinviju, huwa possibbli li jinġiebu, fuq il-bażi tad-dispożizzjoni nazzjonali kkunsidrata, argumenti favur jew kontra interpretazzjoni partikolari.
57.
Għaldaqstant jeħtieġ li jiġi mfakkar li mhuwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tieħu pożizzjoni, fil-kuntest ta’ proċedura għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 234 KE, fir-rigward ta’ dispożizzjonijiet tal-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali. Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita (
17
), il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax, fil-kuntest tal-Artikolu 234 KE, tesprimi ruħha la fuq l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari nazzjonali u lanqas fuq il-kompatibbiltà tagħhom mad-dritt Komunitarju. Madankollu, hija tista’ tipprovdi lill-qorti nazzjonali l-elementi interpretattivi rilevanti tad-dritt Komunitarju li jippermettulha ssolvi l-problema ġuridika mressqa quddiemha.
58.
F’dan ir-rigward, għandna qabelxejn nirreferu għall-marġni ta’ diskrezzjoni, diġà msemmi, li l-Istati Membri għandhom fil-qasam tal-implementazzjoni tad-Direttiva 80/987 (
18
), li jippermettilhom li jistabbilixxu huma stess id-dettalji tas-sistema ta’ garanzija, filwaqt li fl-istess ħin jiġi impost fuqhom għan Komunitajru partikolari ta’ protezzjoni. F’dan ir-rigward, il-leġiżlatur Komunitarju jeżiġi biss, skont l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 80/987 li l-Istati Membri “jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa” sabiex l-istituzzjonijiet ta’ garanzija “jiggarantixxu” l-ħlas tal-krediti mhux imħallsa tal-impjegati, li jirriżultaw minn kuntratti ta’ xogħol jew relazzjonijiet ta’ xogħol u li huma konnessi mal-paga għall-perijodu li jiġi qabel id-data li tiġi stabbilita.
59.
B’konformità man-natura ġuridika tagħha ta’ Direttiva, skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 249 KE, din id-direttiva hija vinkolanti f’dak li jirrigwarda r-riżultat li għandu jinkiseb, filwaqt li titħalla lill-istituzzjonijiet nazzjonali l-kompetenza fir-rigward tal-forma u l-mezzi. Għaldaqstant, it-traspożizzjoni ta’ kull direttiva timplika, fir-rigward ta’ kull Stat Membru, ċertu obbligu ta’ riżultat iddeterminat (
19
), li fil-każ tad-Direttiva 80/987, jista’ jiġi deskritt bħala l-għoti b’mod effettiv ta’ garanzija addizzjonali għall-ħlas ta’ arretrati ta’ paga fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddem.
60.
Barra minn hekk, kif diġà ġie espost fil-bidu, il-leġiżlatur Komunitajru jħalli f’idejn l-Istati Membri l-kompitu li jispeċifikaw il-modalitajiet tal-organizzazzjoni, tal-finanzjament u tat-tħaddim tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija, filwaqt li jillimita ruħu għad-definizzjoni ta’ ċertu qafas mandatorju intiż sabiex jiggarantixxi li l-għan ta’ protezzjoni tad-Direttiva jintlaħaq f’kull każ.
61.
Minħabba li l-obbligu tal-Istati Membri, jikkonsisti sostanzjalment fil-ħolqien ta’ sitwazzjoni ġuridika li d-Direttiva tfittex li tikseb, mhijiex importanti, mill-perspettiva tal-leġiżlatur Komunitarju, in-natura ġuridika li b’mod definittiv għandhom il-krediti tal-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija, speċjalment minħabba li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 80/987 ma jipprovdu ebda element favur interpretazzjoni f’sens kuntrarju. Bħala konsegwenza, fl-istat preżenti tad-dritt Komunitarju, il-leġiżlatur nazzjonali huwa, bħala regola ġenerali, liberu li jiddetermina huwa stess in-natura ġuridika ta’ dawn il-krediti, sakemm din tkun konformi mal-bqija tad-dritt Komunitarju. Fil-kuntest tal-eżami tat-tielet domanda preliminari, ser nerġa’ nittratta l-limiti imposti mid-dritt Komunitarju fuq il-libertà tal-leġiżlatur nazzjonali fl-implementazzjoni tad-Direttiva 80/987.
62.
Il-fatt li l-leġiżlatur nazzjonali għandu, bħala prinċipju, il-kompetenza li jiddetermina n-natura ġuridika tal-krediti fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija, huwa fl-aħħar mill-aħħar spjegat ukoll mill-fatt li d-Direttiva 80/987 tillimita ruħha għal armonizzazzjoni minima sabiex tistabbilixxi livell minimu ta’ protezzjoni għall-impjegati. Hija ġiet adottata fuq il-bażi tal-Artikolu 100 Trattat KE (li sar l-Artikolu 94 KE) u kellha tippromwovi l-approssimazzjoni tal-liġijiet fi stadji skont l-Artikolu 117 tat-Trattat KE (l-Artikoli 117 sa 120 tat-Trattat ġew mibdula bl-Artikoli 136 KE sa 143 KE). L-armonizzazzjoni mfittxija għandha wkoll isseħħ biss fi stadji, tant hu hekk, li l-leġiżlatur Komunitarju, kif iddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Francovich (
20
), sab diffikultà sabiex jarmonizza sistemi nazzjonali differenti ħafna minn xulxin, li xi wħud minnhom ma kinux jafu b’dan it-tip ta’ mekkaniżmi ta’ garanzija (
21
). Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja għarfet, fl-istess sentenza, li minkejja li d-Direttiva tikkostitwixxi ċertament progress fit-triq tat-titjib tal-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol tal-impjegati fil-Komunità kollha kif ukoll f’dik tal-armonizzazzjoni gradwali tal-liġijiet fil-qasam, jibqgħu differenzi ta’ sistema minn Stat Membru għall-ieħor li jista’ jkollhom effett fuq il-protezzjoni tal-impjegati (
22
).
63.
B’mod kuntrarju għall-qorti tar-rinviju, nikkunsidra li mis-sempliċi fatt li l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 80/987 jitkellmu fuq “paga” ma tista’ tinġibed l-ebda konklużjoni dwar l-eventwali klassifikazzjoni magħmula mid-dritt Komunitarju tal-ħlasijiet inkwistjoni tal-istituzzjoni ta’ garanzija. Din l-interpretazzjoni purament litterali ma tikkunsidrax il-fatt li din id-direttiva, skont l-Artikolu 2(2) tagħha, hija mingħajr preġudizzju għad-dritt nazzjonali f’dak li għandu x’jaqsam mad-definizzjoni tal-kelma “paga”. Fis-sentenza Rodríguez Caballero (
23
), il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat din id-dispożizzjoni fis-sens li huwa d-dritt nazzjonali li għandu l-kompitu li jippreċiża t-terminu “paga” u li jiddefinixxi il-kontenut tiegħu. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja indikat f’din is-sentenza, din id-dispożizzjoni għandha tiġi ġuridikament mifhuma bħala riferiment dirett għad-dritt nazzjonali.
64.
Barra minn hekk, jidhirli li l-klassifikazzjoni ta’ kreditu tal-impjegat fil-konfront ta’ istituzzjoni ta’ garanzija (
24
) bħala kreditu tas-sigurtà soċjali hija konformi mad-Direttiva u l-għan tagħha. In-natura ġuridika tal-krediti invokati mill-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija tiddependi mill-fatt jekk l-istituzzjoni ta’ garanzija tassumix id-dejn ta’ min iħaddem jew jekk din tagħmilx ħlas awtonomu u tirreferi għall-paga mħallsa sa dak il-mument biss sabiex tiddetermina l-ammont tal-ħlas. Għas-soluzzjoni ta’ din id-domanda hija importanti n-natura ġuridika tal-istituzzjoni ta’ garanzija stess skont id-Direttiva. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 5 tad-Direttiva 80/987 jipprovdi li l-istituzzjoni ta’ garanzija huwa ffinanzjat minn kontribuzzjonijiet ta’ min iħaddem u mill-awtoritajiet pubbliċi. Id-dettalji jiġu ffissati mill-Istati Membri nfushom. B’dan il-mod l-istituzzjoni ta’ garanzija pjuttost takkwista n-natura ta’ istituzzjoni tas-sigurtà soċjali. Dan l-element diġà jissuġġerixxi l-idea li huwa skont id-Direttiva 80/987 li l-benefiċċju mħallas mill-istituzzjoni ta’ garanzija jiġi kkunsidrat bħala benefiċċju awtonomu, bil-konsegwenza li lanqas il-krediti tal-impjegat fil-konfront tal-imsemmi fond ma jeħtieġu li jkollhom l-istess natura ġuridika tal-kreditu inizjali marbut mal-paga sabiex ikunu konformi mal-imsemmija direttiva.
65.
Barra minn hekk l-Artikolu 5(ċ) tad-Direttiva 80/987 jippreskrivi li l-eżistenza tal-obbligu ta’ ħlas fuq l-istituzzjoni ta’ garanzija fil-konfront tal-impjegati inkwistjoni ma’ tistax tiddependi mill-adempiment effettiv, minn min iħaddem, tal-obbligu ta’ finanzjament fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija (
25
). Fi kliem ieħor, din l-istituzzjoni għandha f’kull każ twettaq l-obbligu tagħha ta’ ħlas fil-każ li l-kundizzjonijiet legali meħtieġa għal dan il-għan ikunu sodisfatti. Din id-dispożizzjoni għandha l-għan li tevita r-riskju li, wara l-insolvenza ta’ min iħaddmu, l-impjegat jitlef id-drittijiet tiegħu fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija, minkejja li din l-istituzzjoni għandha tħarsu fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddmu. Minn din id-dispożizzjoni tad-Direttiva jista’ jirriżulta li l-kreditu invokat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija ma għandux neċessarjament jiġi assimilat, mill-aspett legali, mal-kreditu invokat fil-konfront ta’ min iħaddem. Minflok, dan jeżisti bil-liġi, indipendentement mill-kapaċità u r-rieda kontributtiva ta’ min iħaddem. Għaldaqstant, nikkunsidra li dan ma jeħtieġx li jkollu l-istess natura ġuridika tal-kreditu eżistenti fil-konfront ta’ min iħaddem.
66.
Fl-aħħar nett, fl-eżami tal-ewwel domanda, jeħtieġ li jitqies il-fatt li skont l-Artikolu 6 tad-Direttiva 80/987 l-Istati Membri jistgħu jeskludu l-kontribuzzjonijiet ta’ min iħaddem fi skemi statutorji nazzjonali tas-sigurtà soċjali. Madankollu, bħala prinċipju, dawn il-kontribuzzjonijiet jikkostitwixxu wkoll parti integrali mill-paga, minħabba li huma bbażati fuq ir-relazzjoni tax-xogħol reċiproka u huma dovuti flimkien mal-paga, anki fil-każ li din tal-aħħar — bħal fil-każ ta’ insolvenza — ma titħallasx. Il-possibbiltà mogħtija mid-Direttiva 80/987, li jiġu kkumpensati b’mod ieħor l-iżvantaġġi li jirriżultaw min-nuqqas ta’ ħlas tal-kontribuzzjonijiet tas-siġurtà soċjali għalhekk turi wkoll li d-Direttiva 80/987 ma tpoġġix bħala kundizzjoni l-inklużjoni tal-kreditu inizjali marbut mal-paga fl-iskema nazzjonali.
67.
Għaldaqstant, għall-ewwel domanda preliminari għandha tingħata risposta fis-sens li l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 80/987 ma jipprekludux li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma huma l-Liġi Nru 297/82 u d-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92, li tagħti lill-krediti tal-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija natura ġuridika differenti minn dik li għandhom il-krediti ta’ dan l-impjegat invokati fil-konfront ta’ min iħaddmu.
C — Fuq it-tieni domanda
68.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob jekk, fid-dawl tal-għan soċjali tad-Direttiva 80/987, huwiex biżżejjed li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tuża l-kreditu inizjali marbut mal-paga tal-impjegat bħala sempliċi terminu ta’ paragun, li jippermetti li jiġi ddeterminat per relationem il-benefiċċju li għandu jiġi ggarantit bl-intervent tal-istituzzjoni ta’ garanzija, jew jekk dan il-kreditu għandux jiġi żgurat b’garanziji, termini u modalitajiet proċedurali simili għal dawk applikati għal kull kreditu tax-xogħol ieħor fl-istess ordinament ġuridiku.
69.
Sabiex din il-kwistjoni tiġi riżolta, jeħtieġ qabelxejn li jiġi eżaminat l-Artikolu 4 tad-Direttiva 80/987 fejn il-paragrafu 1 tiegħu jipprovdi li l-Istati Membri għandhom l-għażla li jillimitaw l-obbligu ta’ ħlas tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija msemmi fl-Artikolu 3. Il-possibbiltà li jkun hemm limitazzjoni, kemm fiż-żmien u kif ukoll fl-ammont, tal-garanzija tal-krediti mill-istituzzjonijiet ta’ garanzija għandha, minn naħa, tevita li dawn l-istituzzjonijiet ta’ garanzija jitgħabbew eċċessivament mill-aspett finanzjarju, u min-naħa l-oħra tiżgura wkoll protezzjoni kontra l-użu abbużiv tal-istituzzjoni ta’ garanzija (
26
). L-istabbiliment ta’ limitu massimu jippermetti li jiġi evitat li jkun hemm ħlas ta’ somom li jmorru lil hinn mill-għan soċjali tad-Direttiva (
27
).
70.
Indipendentement mill-għan ta’ din il-leġiżlazzjoni, jirriżulta diġà fir-rigward ta’ din l-awtorizzazzjoni, li l-kreditu tal-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija mhuwiex identiku bħala kwalità għall-kreditu fil-konfront ta’ min iħaddem li jkun fi stat ta’ insolvenza, iżda huwa, għall-kuntrarju, suġġett għal restrizzjonijiet li, fil-limiti strettament iddefiniti fl-Artikolu 4(2) u (3) tad-Direttiva 80/987, jaqgħu taħt il-marġni ta’ diskrezzjoni tal-Istati Membri. Kieku l-leġiżlatur Komunitarju kellu l-għan li jpoġġi lill-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija, fl-istess pożizzjoni legali tiegħu fil-konfront ta’ min iħaddmu, ma kienx jimponi, kif korrettament tesponi il-Kummissjoni, tali limitazzjoni għall-portata tal-protezzjoni mogħtija mid-Direttiva 80/987.
71.
Għal din ir-raġuni, interpretazzjoni li ssostni li d-Direttiva 80/987 għandha l-għan li tiżgura għall-kreditu fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija kontenut, garanziji, termini u modalitjaiet proċedurali simili għal dawk applikati għal kull kreditu ieħor tax-xogħol fl-istess ordinament ġuridiku, tkun insostenibbli.
72.
Barra minn hekk, kif spjegajt fil-kuntest tal-eżami tal-ewwel domanda preliminari, id-deċiżjoni dwar in-natura ġuridika tal-kreditu tal-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija taqa’, bħala prinċipju u fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni espressa fid-Direttiva 80/987, fil-kompetenza tal-Istati Membri. Fid-dawl ta’ diverġenza possibbli fir-rigward tan-natura ġuridika taż-żewġ tipi ta’ kreditu, wieħed ma jistax jeskludi li l-kontenut, il-garanziji, it-termini u l-modalitajiet proċedurali fil-konfront ta’ min iħaddem u tal-istituzzjoni ta’ garanzija jvarjaw bejniethom. Dan fih innifsu ma jmurx kontra d-dritt Komunitarju fl-istat attwali tiegħu.
73.
Għaldaqstant jeħtieġ li għat-tieni domanda tingħata risposta fis-sens li, fid-dawl tal-għan soċjali tad-Direttiva 80/987 huwa biżżejjed li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tuża l-kreditu inizjali marbut mal-paga tal-impjegat bħala sempliċi terminu ta’ paragun li jippermetti d-determinazzjoni per relationem tal-benefiċċju li għandu jiġi ggarantit bl-intervent tal-istituzzjoni ta’ garanzija.
D — Fuq it-tielet domanda
74.
It-tielet domanda hija intiża sabiex taċċerta jekk id-dritt Komunitarju jeskludix l-applikazzjoni ta’ regoli ta’ preskrizzjoni, bħal dawk tal-kawża prinċipali, għall-krediti mhux imħallsa ta’ impjegati fir-rigward ta’ paga marbuta mal-perijodu ddeterminat skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 80/987.
75.
F’dan ir-rigward, għandi qabelxejn nirrileva li t-termini imposti għall-eżerċizzju tar-rimedji huma termini imperattivi. L-iskadenza tagħhom, bħala regola, tipprojbixxi definittivament lis-suġġetti interessati milli jressqu b’mod ulterjuri proċedura quddiem awtorità amministrattiva jew ġudizzjarja indipendentement mis-sitwazzjoni ġuridika fil-mertu. Dan ta lok, b’mod kostanti, għal talbiet sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tistħarreġ il-kompatibbiltà tat-termini nazzjonali mad-dritt Komunitarju.
76.
Id-dritt proċedurali tal-Istati Membri mhuwiex armonizzat. F’dan il-qasam, lanqas ma għandha l-Komunità kompetenza leġiżlattiva ġenerali. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-ġurisprudenza tagħha ssostni li l-proċedura intiża għall-eżerċizzju tad-drittijiet Komunitarji suġġettivi hija rregolata mid-dritt nazzjonali (
28
). Dan il-prinċipju tad-dritt Komunitarju, magħruf ukoll bħala l-prinċipju tal-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri huwa rikonoxxut ukoll mid-duttrina ġuridika (
29
).
77.
Id-Direttiva 80/987 ma fiha l-ebda dispożizzjoni fir-rigward tat-tul tat-termini ta’ dekadenza jew preskrizzjoni. Madankollu, fis-sentenza Pflücke (
30
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-Istati Membri huma liberi, bħala prinċipju, li jistabbilixxu, fil-kuntest tal-ordinamenti nazzjonali rispettivi tagħhom, dispożizzjonijiet li jistabbilixxu terminu ta’ dekadenza għal preżentata ta’ talba minn impjegat intiża sabiex jikseb, skont il-modalitajiet previsti mid-Direttiva 80/987, il-ħlas ta’ kumpens ta’ insolvenza (“Konkursausfallgeld”), dejjem jekk tali dispożizzjonijiet josservaw il-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju.
78.
Fir-rigward ta’ dawn il-prinċipji, hija ġurisprudenza stabbilita (
31
) li dawn it-termini ta’ dekadenza previsti mid-dritt nazzjonali ma jistgħux ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirrigwardaw talbiet simili ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u ma jistgħux jkunu fformulati b’mod li jagħmel l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku Komunitarju impossibbli (prinċipju ta’ effettività). Minħabba li d-dritt Komunitarju ma jiddistingwix bejn it-termini ta’ dekadenza u dawk ta’ preskrizzjoni, iżda huwa bbażat esklużivament fuq l-possibbiltà effettiva tal-eżerċizzju tad-drittijiet iggarantiti fil-livell Komunitarju, jidhirli li huwa xieraq li din il-ġurisprudenza tiġi estiża għar-regoli ta’ preskrizzjoni.
79.
Bħala prinċipju, hija kompetenza tal-qrati nazzjonali, li jistabbilixxu b’mod konkret jekk regola proċedurali nazzjonali tirrispettax l-imsemmija rekwiżiti, u huwa l-kompitu tagħhom, skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni stabbilit fl-Artikolu 10 KE, li jiżguraw il-protezzjoni ġuridika tal-individwi li tirriżulta mid-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju li għandhom effett dirett. Konsegwentement, jekk il-qorti nazzjonali tikkonstata li r-regola nazzjonali mhijiex, minn din il-perspettiva, konformi mad-dritt Komunitarju, hija ma għandhiex tapplikaha (
32
).
80.
Madankollu, l-istħarriġ astratt tal-imsemmija kundizzjonijiet huwa kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li, fil-kuntest tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 234 KE, hija responsabbli sabiex tiżgura l-applikazzjoni uniformi tad-dritt Komunitarju (
33
).
81.
Skont il-qorti tar-rinviju, bil-klassifikazzjoni tal-kreditu invokat mill-impjegat fil-konfront tal-Fond ta’ garanzija bħala kreditu tas-sigurtà soċjali, wieħed ikun qed jistabbilixxi, fir-rigward ta’ dan il-kreditu, kundizzjoni inqas favorevoli meta mqabbel ma’ krediti simili invokati fil-kuntest tal-proċedura ta’ konkors ta’ kredituri. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tqabbel ir-regoli ta’ preskrizzjoni li jistipulaw sena skont kif previst l-Artikolu 2(5) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 80/92, mar-regoli ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-krediti marbuta mal-paga li jistipulaw ħames snin.
82.
Għaldaqstant, fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, se ngħaddi biex neżamina, qabelxejn, jekk il-leġiżlatur nazzjonali, fir-rigward tat-termini ta’ preskrizzjoni fil-kuntest tat-traspożizzjoni tad-Direttiva Nru 80/987, għandux jieħu t-terminu nazzjonali previst mil-liġi sabiex jiġu invokati l-krediti marbuta mal-paga, sabiex jibqa’ konformi mal-għanijiet ta’ din id-direttiva.
83.
Kif diġà wrejt fil-kuntest tar-risposta għall-ewwel u għat-tieni domandi preliminari, il-kreditu invokat mill-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija ma għandux ikun identiku bħala kwalità għall-kreditu invokat fil-konfront ta’ min iħaddem li jkun fi stat ta’ insolvenza (
34
). Għall-kuntrarju, dan huwa suġġett għal restrizzjonijiet li, fil-limiti strettament iddefiniti fid-Direttiva Nru 80/987, jaqgħu fil-marġni ta’ diskrezzjoni tal-Istati Membri. Għaldaqstant, il-leġiżlatur Komunitarju ma kellux il-ħsieb li jpoġġi lill-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija fl-istess pożizzjoni legali tiegħu fil-konfront ta’ min iħaddmu. Dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw anki fir-rigward tat-termini ta’ preskrizzjoni rispettivi taż-żewġ krediti. Dan jippermetti li wieħed jikkonkludi li t-terminu sabiex jiġu invokati l-krediti marbuta mal-paga mhuwiex determinanti fir-rigward tat-terminu sabiex jiġu invokati krediti, u l-preskrizzjoni applikabbli għalihom, fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija. Il-fatt li t-terminu impost sabiex jiġu invokati l-krediti ordinarji marbuta mal-paga huwa ta’ ħames snin, u għalhekk sostanzjalment itwal minn dak previst għall-krediti invokati fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija, huwa irrilevanti, minħabba li ż-żewġ sistemi mhumiex ekwivalenti. Iż-żewġ termini ta’ preskrizzjoni ma jistgħux jiġu ttrattati b’mod simili lanqas taħt kull aspett ieħor tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, minħabba li t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin għal kreditu li effettivament mhuwiex rekuperabbli ma jistax jiġi assimilat għat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena għal kreditu ggarantit li l-ħlas tiegħu huwa assigurat [żgurat] mill-istituzzjoni ta’ garanzija. Għaldaqstant ma hemmx ksur tal-prinċipju ta’ ekwivalenza mil-liġi nazzjonali.
84.
Din il-konklużjoni hija kkonfermata mill-fatt li, f’xi Stati Membri, it-terminu sabiex jiġu invokati l-krediti ta’ xogħol fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddem huwa ssostitwit mit-termini speċjali — u fuq kollox iqsar — previsti mil-liġijiet fil-qasam tal-insolvenza bħala lex specialis. F’dan il-każ jirriżulta b’mod ġenerali li l-eżekuzzjoni tal-krediti tax-xogħol fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddem — b’konformità man-natura tal-insolvenza — tista’ tinbidel, bil-konsegwenza li, anki jekk il-krediti invokati fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija jiġu kklassifikati bħala krediti li jirriżultaw mir-relazzjoni ta’ xogħol, dan ma għandux neċessarjament implikazzjonijiet għall-konfigurazzjoni tal-preskrizzjoni tagħhom.
85.
Huwa possibbli li dan huwa bbażat fuq il-kunsiderazzjoni li għall-kwistjoni tal-eżekuzzjoni tal-krediti marbutin mal-kuntratt ta’ xogħol, mhuwiex iktar possibbli li wieħed jibbaża ruħu biss fuq ir-relazzjoni kuntrattwali reċiproka tal-impjegat u min iħaddmu. Fil-fatt, f’sitwazzjonijiet ta’ insolvenza, jeħtieġ li jittieħdu inkunsiderazzjoni pluralità ta’ interessi differenti fl-istess ħin: il-ħtiġijiet soċjali tal-impjegati, l-interessi tal-kuratur fallimentari għal riorganizzazzjoni jew likwidazzjoni immedjata, li tista’ tiġi mfixkla minn termini ta’ preskrizzjoni twal, kif ukoll l-interessi tal-kredituri tal-persuna insolventi — fosthom l-impjegati — għal ħlas kemm jista’ jkun sħiħ tal-krediti tagħhom (
35
). Huwa l-kompitu tal-qorti tar-rinviju li twieġeb għall-kwistjoni ta’ jekk fl-Italja t-termini fil-qasam tad-dritt tax-xogħol humiex ukoll issostitwiti minn regoli speċifiċi dwar l-insolvenza.
86.
L-insolvenza tikkostitwixxi, mhux biss skont kif inhi mifhuma f’diversi ordinamenti ġuridiċi nazzjonali iżda evidentement anki fl-ispirtu tal-awturi tad-Direttiva 80/987, avveniment mhux mistenni u radikali li għalih hemm bżonn jinsabu soluzzjonijiet ad hoc. Id-Direttiva 80/987, kif tindika speċifikament l-istruttura tagħha, għandha l-għan li tagħmel tajjeb għal din is-sitwazzjoni speċjali fir-rigward tal-pagi mhux imħallsa. Fir-rigward tat-termini, hija tawtorizza lill-Istati Membri jeżerċitaw is-setgħa diskrezzjonali tagħhom biss sakemm jiġi osservat l-għan tas-sostenn finanzjarju tranżitorju matul il-perijodu ta’ qgħad. Min-naħa l-oħra, minn din id-direttiva wieħed ma jistax jikkonkludi li l-għan tagħha huwa dak li jiġu ggarantiti termini fil-qasam tad-dritt tax-xogħol li llum mhumiex applikabbli f’ħafna ordinamenti ġuridiċi f’sitwazzjonijiet ta’ insolvenza u li b’mod ġenerali ma jistgħux jiġu użati mill-impjegat ta’ impriża insolventi fil-konfront ta’ min iħaddmu sal-iskadenza tagħhom (fil-każ preżenti ħames snin).
87.
Fl-aħħar jeħtieġ li jiġi vverifikat jekk it-terminu ta’ sena previst mil-liġi Taljana għall-krediti tas-sigurtà huwiex redatt b’tali mod li jirrendi prattikament impossibbli l-eżerċizzju tad-drittijiet li l-qrati nazzjonali huma marbutin iħarsu. Kif iddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Pflücke (
36
) fir-rigward tal-applikazzjoni ta’ termini ta’ dekadenza fl-livell nazzjonali, jeħtieġ li l-qosor tagħhom ma jkunx tali li jpoġġi l-parti interessata fl-impossibbiltà prattika li josserva dawn it-termini u b’hekk li jibbenefika mill-protezzjoni li d-Direttiva 80/987 għandha tiggarantilu.
88.
Huwa veru li l-Qorti tal-Ġustizzja fl-istess sentenza ssostni li, terminu ta’ xahrejn, minħabba l-qosor tiegħu, għandu jiġi ġġustifikat minn raġunijiet imperattivi marbuta mal-prinċipju taċ-ċertezza legali, u b’mod partikolari mal-ħidma tajba tal-istituzzjoni ta’ garanzija (
37
). Madankollu, hija naqset milli timponi rekwiżiti iktar preċiżi fir-rigward tat-tul ta’ terminu, u lanqas ma stabbilixxiet terminu minimu għall-eżerċizzju ta’ krediti invokati fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija.
89.
Minn evalwazzjoni globali tal-ġurisprudenza rilevanti (
38
), jirriżulta barra minn hekk, li l-Qorti tal-Ġustizzja tintervjeni fl-iffissar ta’ termini adegwati, bħal pereżempju għall-eżerċizzju ta’ drittijiet, applikazzjoni tal-prinċipju fundamentali taċ-ċertezza legali u għaldaqstant tippresupponi, bħala prinċipju, il-konformità mad-dritt Komunitarju tat-termini nazzjonali ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni (
39
). B’hekk fis-sentenza Palmisani (
40
), fir-rigward ta’ talbiet ta’ ħlas ta’ danni minn individwi minħabba t-traspożizzjoni tardiva tad-Direttiva 80/987 fid-dritt nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat ammissibbli, f’kull każ, abbażi tal-istat tad-dritt Komunitarju fis-seħħ dak iż-żmien, it-terminu ta’ dekadenza ta’ sena għall-preżentata ta’ rikors għad-danni. L-istess jingħad fir-rigward tat-termini ta’ dekadenza jew ta’ preskrizzjoni ta’ sentejn (
41
), tliet (
42
) jew ħames (
43
) snin għal rikorsi intiżi sabiex jiġi irkuprat il-ħlas ta’ somom mhux dovuti.
90.
Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, ma narax f’liema qies l-applikazzjoni ta’ terminu nazzjonali ta’ preskrizzjoni ta’ sena jista’ fih innifsu jirrendi prattikament impossibbli l-ħlas, akkordat mill-ordinament ġuridiku Komunitarju, ta’ krediti ta’ impjegati li ma tħallsux li jirriżultaw minn kuntratti jew relazzjonijiet ta’ xogħol. Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali kellu oġġettivament il-possibbiltà li jsir jaf bit-terminu, minħabba li dan kien ipprovdut fil-liġi nazzjonali u għalhekk kien ċertament aċċessibbli għalih, diversament minn kif iseħħ ta’ spiss fil-każ ta’ direttivi li jkunu għadhom ma ġewx trasposti jew ikunu ġew trasposti biss parzjalment. Barra minn hekk, ma hemm xejn li jindika li għar-rikorrent kien prattikament impossibbli jew diffiċli li josserva t-terminu sabiex jinvoka l-krediti fil-konfront tal-Fond ta’ garanzija. Jidhirli li huwa raġonevoli u possibbli li wieħed jinvoka l-krediti fi żmien terminu ta’ sena. Dan jikkostitwixxi terminu suffiċjenti fis-sitwazzjoni partikolari tal-insolvenza ta’ min iħaddem, li teħtieġ riorganizzazzjoni jew likwidazzjoni rapida għall-ħlas tal-kredituri.
91.
Għaldaqstant, fid-dawl tal-prinċipji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja, nasal għall-konklużjoni li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tissodisfa wkoll ir-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ effettività.
92.
Limitu ieħor tad-dritt Komunitarju għas-setgħa diskrezzjonali tal-leġiżlaturi nazzjonali fir-rigward tat-traspożizzjoni tad-Direttiva 80/987, jirriżulta mid-drittijiet fundamentali. Skont ġurisprudenza stabbilita, dawn tal-aħħar jiffurmaw parti integrali mill-prinċipji ġenerali tad-dritt li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiggarantixxi l-osservanza tagħhom. Huwa fil-fatt rikonoxxut li, fit-traspożizzjoni u l-implementazzjoni ta’ leġiżlazzjonijiet Komunitarji, l-Istati Membri għandhom josservaw l-obbligi inerenti għall-ħarsien tad-drittijiet fundamentali fl-ordinament ġuridiku Komunitarju. Għaldaqstant, huma marbuta, sa fejn hu possibbli, li japplikaw dawn il-leġiżlazzjonijiet filwaqt li jirrispettaw dawn l-obbligi (
44
). Fost id-drittijiet fundamentali jidħol b’mod partikolari, il-prinċipju ġenerali ta’ trattament ugwali u ta’ nondiskriminazzjoni. Bis-saħħa ta’ dan il-prinċipju, sitwazzjonijiet simili ma jistawx jiġu ttrattati b’mod differenti u sitwazzjonijiet differenti ma jistawx jiġu ttrattati b’mod ugwali sakemm dan it-trattament ma jkunx oġġettivament iġġustifikat (
45
).
93.
Fil-każ preżenti, madankollu, diġà hemm nieqsa żewġ sitwazzjonijiet simili. Minn naħa waħda, id-Direttiva bl-ebda mod ma tippresupponi, kif diġà spjegajt, li l-kreditu ta’ paga invokat fil-konfront ta’ min iħaddem għandu jiġi ttrattat bl-istess mod bħall-kreditu invokat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija. Min-naħa l-oħra, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ma jistax jinvoka l-fatt li jinħoloq trattament differenzjali bejn l-impjegati fl-Istati Membri differenti, partikolarment inkwantu l-leġiżlatur Komunitarju ħalla lill-Istati Membri marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni fid-determinazzjoni kemm tan-natura ġuridika tal-kreditu fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija kif ukoll tat-termini ta’ preskrizzjoni.
94.
Kif diġà sostnejt dan l-aħħar fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Horvath (
46
), differenzi bejn id-diversi leġiżlazzjonijiet nazzjonali ma jikkostitwixxux diskriminazzjoni fl-oqsma li mhumiex suġġetti għall-armonizzazzjoni. Għall-kuntrarju, fl-oqsma ta’ kompetenza tagħhom, l-Istati Membri huma ħielsa li jilleġiżlaw, b’mod li l-fatt biss li sitwazzjoni partikolari tkun suġġetta għal regoli differenti f’żewġ Stati Membri ma tistax tikkostitwixxi ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali. Dan ilu magħruf żmien fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (
47
). Għaldaqstant, għall-ewwel darba fis-sentenza Van Dam en Zonen et (
48
), il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali ma tistax tiġi kkunsidrata bħala kuntrarja għall-prinċipju ta’ trattament ugwali minħabba li Stati Membri partikolari japplikaw dispożizzjonijiet inqas stretti. Mingħajr dubju, dan huwa għal kollox ċar inkwantu interpretazzjoni kuntrarja toħloq preġudizzju għad-diskrezzjoni leġiżlattiva tal-Istati Membri li huwa diffiċilment ġustifikabbli.
95.
Għalhekk, bl-iffissar ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena, lanqas ma jista’ jiġi konkluż li kien hemm ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali.
VII — Konklużjoni
96.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej lit-Tribunale di Napoli:
1.
L-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE tal-20 ta’ Ottubru 1980 dwar it-taqrib tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar il-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija l-Liġi Nru 297 tad-29 ta’ Mejju 1982 u d-Digriet Leġiżlattiv Nru 80 tas-27 ta’ Jannar 1992, li tagħti lill-krediti tal-impjegat fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija natura ġuridika differenti minn dik li għandhom il-krediti invokati fil-konfront ta’ min iħaddmu.
2.
Fir-rigward tal-għan soċjali tad-Direttiva 80/987, huwa biżżejjed li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tuża l-kreditu inizjali marbut mal-paga tal-impjegat bħala sempliċi terminu ta’ paragun, li jippermetti d-determinazzjoni per relationem tal-benefiċċju li għandu jiġi ggarantit bl-intervent tal-istituzzjoni ta’ garanzija.
3.
Il-prinċipji li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni Komunitarja, u b’mod partikolari l-prinċipji ta’ ekwivalenza, ta’ effettività u ta’ nondiskriminazzjoni jippermettu l-applikazzjoni għall-krediti invokati fil-konfront tal-istituzzjoni ta’ garanzija ta’ regoli ta’ preskrizzjoni li jinvolvu termini iqsar minn dawk applikati għall-krediti marbuta mal-paga fil-konfront ta’ min iħaddem.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 217.
(
3
)	GURI Nru 147, tal-31 ta’ Mejju 1982.
(
4
)	Suppliment ordinarju għall-GURI Nru 36, tat-13 ta’ Frar 1992, p. 26.
(
5
)	Sentenza tal-4 ta’ Marzu 2004 (C-19/01, C-50/01 u C-84/01, Ġabra p. I-2005).
(
6
)	Sentenza tat-18 ta’ Settembru 2003, (C-125/01, Ġabra p. I-9375).
(
7
)	Ara f’dan ir-rigward il-klassifikazzjoni tematika ta’ Eichenhofer, E., “Arbeitsrecht”, f’ Handbuch des EU-Wirtschaftsrechts (minn M. A. Dauses), D. III, punt 29, p. 9.
(
8
)	Fit-tema ta’ protezzjoni soċjali, apparti l-protezzjoni tal-impjegati f’każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddem (irregolata mid-Direttiva 80/987) tidħol ukoll fi ħdan id-dritt tax-xogħol tal-Unjoni Ewropea, il-protezzjoni tal-impjegati fil-każ ta’ redundancies kollettivi (irregolata mid-Direttiva tal-Kunsill 98/59/KE tal-20 ta’ Lulju 1998, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri dwar redundancies kollettivi, ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 327) u l-protezzjoni soċjali fil-każ ta’ trasferiment ta’ impriżi (irregolata mid-Direttiva tal-Kunsill 77/187/KEE, tal-14 ta’ Frar 1977, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri relatati mas-salvagwardja tad-drittijiet tal-impjegati fil-każ ta’ trasferiment ta’ impriżi, negozji jew partijiet ta’ impriżi jew negozji ĠU L 61, p. 26).
(
9
)	Ara wkoll, f’dan ir-rigward, Barnard, C., EC Employment Law, it-tieni Edizzjoni Oxford 2000, p. 504, b’riferiment għall-Artikolu 9 tad-Direttiva 80/987.
(
10
)	Ara f’dan ir-rigward, Krimphove, D., Europäisches Arbeitsrecht, Munich, 1996, p. 255.
(
11
)	Ara s-sentenzi tal-10 ta’ Lulju 1997, Maso et (C-373/95, Ġabra p. I-4051, punt 56); tal-14 ta’ Lulju 1998, Regeling (C-125/97, Ġabra p. I-4493, punt 20); tat-18 ta’ Ottubru 2001, Gharehveran (C-441/99, Ġabra p. I-7687, punt 26), u tal-11 ta’ Settembru 2003, Walcher (C-201/01, Ġabra p. I-8827, punt 38).
(
12
)	Direttiva 2002/74/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Settembru 2002 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 80/987/KEE dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu mal-protezzjoni tal-impjegati f’każ tal-insolvenza ta’ min iħaddimhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 261).
(
13
)	Sentenza Regeling, iċċitata iktar ’il fuq, (punt 19). Fil-punt 47 tal-konklużjonijiet tiegħu tal-14 ta’ Mejju 1998 f’din il-kawża, l-Avukat Ġenerali Cosmas isostni li s-soluzzjoni ta’ armonizzazzjoni parzjali ma intgħażlitx deliberatement mill-leġiżlatur Komunitarju, iżda ġiet imposta mill-fatti, jiġifieri mid-diverġenzi sinjifikattivi li kienu jippreżentaw l-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri fil-qasam u mid-diffikultajiet prattiċi mqajma mit-tfassil ta’ regoli komuni biex jiġu applikati b’mod uniformi fl-Istati Membri kollha.
(
14
)	Sentenza Maso et, iċċitata iktar ’il fuq, (punt 3).
(
15
)	Sentenzi tad-19 ta’ Novembru 1991, Francovich et (C-6/90 u C-9/90, Ġabra p. I-5357, punti 25 u 26); tas-16 ta’ Diċembru 1993, Wagner Miret (C-334/92, Ġabra p. I-6911, punt 17), kif ukoll Gharehveran, iċċitata iktar ’il fuq, (punt 36).
(
16
)	Ara s-sentenzi tat-12 ta’ Diċembru 2004, Rodríguez Caballero (C-442/00, Ġabra p. I-11915, punt 27) u tas-16 ta’ Diċembru 2004, Olaso Valero (C-520/03, Ġabra p. I-12065, punt 31).
(
17
)	Ara, inter alia, is-sentenzi tat-18 ta’ Novembru 1999, Teckal (C-107/98, Ġabra p. I-8121, punt 33); tat-23 ta’ Jannar 2003, Makedoniko Metro u Michaniki (C-57/01, Ġabra p. I-1091, punt 55), kif ukoll Barsotti et, iċċitata iktar ’il fuq (punt 30).
(
18
)	Ara l-punt 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
19
)	Il-kunċett ta’ “Ziele” [fil-verżjoni Maltija: riżultat] fil-verżjoni Ġermaniża tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 249 KE, huwa mifhum ukoll mid-duttrina tal-lingwa Ġermaniża fis-sens ta’ “riżultat” preskritt mid-Direttiva. Din l-opinjoni hija sostnuta mill-formulazzjoni użata f’verżjonijiet lingwistiċi oħra (“résultat”, “result”, “resultado”, “risultato”, “resultaat”). Għaldaqstant, l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu sitwazzjoni ġuridika li d-Direttiva tfittex li tikseb (ara f’dan ir-rigward Schroeder, W., f’: EUV/EGV — Kommentar [minn Rudolf Streinz], Munich 2003, Artikolu 249 EGV, punt 77, S. 2178, u Biervert, B., EU-Kommentar [minn Jürgen Schwarze], Baden-Baden 2000, Artikolu 249 EGV, punt 25, p. 2089). Għal din ir-raġuni, fid-duttrina beda jintuża fil-preżent il-kunċett Franċiż ta’ “obligation de résultat” (ara Lenaerts, K./Van Nuffel, P., Constitutional Law of the European Union, it-tieni Edizzjoni, Londra 2006, punt 17-123, p. 768).
(
20
)	Sentenza tad-9 ta’ Novembru 1995, Francovich (C-479/93, Ġabra p. I-3843, punti 25 u 26). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għall-proposta ta’ Direttiva mressqa mill-Kummissjoni quddiem il-Kunsill fit-13 ta’ April 1978 (ĠU C 135, p. 2). Minn din jirriżulta li, qabel l-adozzjoni tad-Direttiva, kienu diġà jeżistu f’iktar minn Stat Membru wieħed istituzzjonijiet intiżi sabiex jiggarantixxu d-drittijiet tal-impjegati fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddem, iżda s-sistemi tagħhom kienu madankollu differenti ħafna minn xulxin filwaqt li, f’ċerti Stati Membri, dawn l-istituzzjonijiet kienu nieqsa.
(
21
)	Fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja kienu jeżisti diġà fl-1974, u għalhekk, qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 80/987, dispożizzjonijiet li kienu jirrigwardaw il-kumpens ta’ insolvenza (“Insolvenzgeld”). Ir-raġuni għall-introduzzjoni ta’ dan il-kumpens kienet ir-reċessjoni tal-bidu tas-snin 70, li kienet żiedet in-numru ta’ impriżi falluti u aggravat is-sitwazzjoni tal-impjegati fil-każ ta’ insolvenza ta’ min iħaddimhom. Fl-1974, il-Gvern Federali Ġermaniż telaq mill-presuppost ta’ telf fil-pagi annwali bi preġudizzju għall-impjegati fl-ammont ta’ bejn DEM 20 miljun u DEM 50 miljun. Għaldaqstant, adattament tad-dispożizzjonijiet leġiżlattivi fl-istrutturi ekonomiċi u soċjali li kienu inbidlu kien ikkunsidrat neċessarju (ara Grepl, M., Die Funktionen des Insolvenzgeldes unter besonderer Berücksichtigung des europäischen Rechts, Hamburg 2008, p. 8). Madankollu, il-Belġju huwa kkunsidrat wieħed mill-ewwel Stati Membri li daħħal is-sistema ta’ garanzija peress li fis-snin 60 huwa kien diġà waqqaf fond ta’ garanzija bħal dan (ara Servais, J.-M., Droit Social de l’Union Européenne, Brussel 2008, p. 182). Qabel l-introduzzjoni tal-kumpens ta’ insolvenza fl-għamla preżenti, il-protezzjoni tal-impjegat kienet iggarantita wkoll f’iktar minn Stat Membru wieħed permezz tal-konċessjoni ta’ privileġġ għall-krediti marbuta mal-paga. Din kienet tikkonsisti fil-klassifikazzjoni tal-arretrati ta’ pagi dovuti qabel il-ftuħ tal-proċedura tal-konkors ta’ kredituri, bħala krediti tal-ewwel livell ta’ preferenza fl-imsemmija proċedura. Madankollu, matul iż-żmien dan il-metodu rriżulta insuffiċjenti sabiex jiżgura l-protezzjoni tal-impjegati.
(
22
)	Ara s-sentenza Francovich, iċċitata iktar ’il fuq (punti 20 u 27).
(
23
)	Sentenza iċċitata iktar ’il fuq.
(
24
)	Servais, J.-M., op. cit., p. 182, jidher li għandu l-istess fehma. Huwa jsostni li l-prinċipji li jispiraw t-tħaddim tal-istituzzjonijiet ta’ garanzija huma simili għal dawk tal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali: natura obbligatorja, solidarjetà, finanzjament (salv eċċezzjonijiet) permezz ta’ kontribuzzjonijiet ikkalkolati fuq il-bażi tal-paga, implementazzjoni permezz ta’ istituzzjonijiet awtonomi mill-aspett amministrattiv, finanzjarju u legali.
(
25
)	Fuchs, M., u Marhold, F., Europäisches Arbeitsrecht, it-tieni Edizzjoni, Vjenna, 2006, p. 169.
(
26
)	F’dan ir-rigward, Fuchs, M., u Marhold, F., op. cit., p. 169 et seq., u Teyssié, B., Droit européen du travail, it-tieni Edizzjoni, Pariġi, 2003, p. 220.
(
27
)	Skont Laut Teyssié, B., op. cit., p. 220, l-Istati Membri jistgħu għalhekk, billi jistabbilixxu limitu massimu, jevitaw li l-benefiċċji li jitħallsu jkunu iktar minn dak iggarantit mill-għan soċjali tad-Direttiva, mingħajr ksur tad-Direttiva nfisha. Ara wkoll Guggenbühl, A., u Leclerc, S., Droit social européen des travailleurs salariés et indépendants — Recueil de la législation et de la jurisprudence de l’Union européenne, Brussell, 1995, p. 518, u Grepl, M., op. cit., p. 34, li jsostni li l-iffissar ta’ limitu massimu għandu l-għan li jevita li l-ħlas jeċċedi l-għan soċjali tad-Direttiva fil-każ konkret.
(
28
)	Skont il-prinċipju tal-awtonomija istituzzjonali u proċedurali tal-Istati Membri, dawn tal-aħħar huma marbuta li jimplementaw id-dritt Komunitarju, bħala prinċipju, skont id-dritt amministrattiv nazzjonali u l-proċedura amministrattiva nazzjonali. Ara f’dan ir-rigward, dwar l-eżempju tal-eżekuzzjoni diretta tad-dritt tad-dwana tal-Komunità mill-Istati Membri, l-osservazzjonijiet tiegħi, fil-punt 36, fil-konklużjonijiet tat-3 ta’ Mejju 2007 għas-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2007, ZF Zefeser (C-62/06, Ġabra p. I-11995). Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fin-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni Komunitarja fil-qasam, l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru għandu jistabbilixxi l-qrati kompetenti u l-modalitajiet proċedurali tar-rimedji ġudizzjarji intiżi biex jiggarantixxu l-protezzjoni tad-drittijiet taċ-ċittadin skont ir-regoli tad-dritt Komunitarju. Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 1976, Rewe-Zentralfinanz u Rewe-Zentral (33/76, Ġabra p. 1989, punt 5) u Comet (45/76, Ġabra p. 2043, punt 13); tal-14 ta’ Diċembru 1995, Peterbroeck (C-312/93, Ġabra p. I-4599, punt 12); tal-20 ta’ Settembru 2001, Courage u Crehan (C-453/99, Ġabra p. I-6297, punt 29); tal-11 ta’ Settembru 2003, Safalero (C-13/01, Ġabra p. I-8679, punt 49); tat-13 ta’ Marzu 2007, Unibet (C-432/05, Ġabra p. I-2271, punt 39); tas-7 ta’ Ġunju 2007, van der Weerd et (C-222/05 sa C-225/05, Ġabra p. I-4233, punt 28), kif ukoll tat-12 ta’ Frar 2008, Kempter (C-2/06, Ġabra p. I-411, punt 57).
(
29
)	Ara Stettner, R., “Verwaltungsvollzug”, Handbuch des EU-Wirtschaftsrechts minn Dauses, Vol. III, punt 30; Voß, R., Grabitz, E. u Hilf, Das Recht der Europäischen Union, Artikolu 135 KE, punti 4 u 9 (suppliment Jannar 2004); Kahl, W., Kommentar zum EUV/EGV, l-ewwel Edizzjoni (1999), Artikolu 10, p. 377, punt 24 kif ukoll Lenaerts, K., Arts, D. u Maselis, I., Procedural Law of the European Union, it-tieni Edizzjoni, Londra 2006, p. 83, punt 3-001.
(
30
)	Sentenza ċċitata iktar ’il fuq (punt 33).
(
31
)	Ara b’mod partikolari s-sentenza Pflücke, iċċitata iktar ’il fuq (punt 34) u, b’mod ġenerali s-sentenzi Rewe-Zentralfinanz u Rewe-Zentral, iċċitati iktar ’il fuq (punt 5); Comet, iċċitata iktar ’il fuq (punti 13 u 16); Francovich et, iċċitata iktar ’il fuq, (punt 43); Peterbroeck, iċċitata iktar ’il fuq (punti 14 et seq), tal-10 ta’ Lulju 1997, Palmisani, (C-261/95, Ġabra p. I-4025, punt 27); tal-1 ta’ Ġunju 1999, Eco Swiss (C-126/97, Ġabra p. I-3055, punt 45); tat-22 ta’ Frar 2001, Camarotto u Vignone (C-52/99 u C-53/99, Ġabra p. I-1395, punti 28 u 30); Courage u Crehan, iċċitata iktar ’il fuq, (punt 29); tas-6 ta’ Ġunju 2002, Sapod Audic (C-159/00, Ġabra p. I-5031, punt 52), kif ukoll tat-13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (C-295/04 sa C-298/04, Ġabra p. I-6619, punt 62).
(
32
)	Skont ġurisprudenza stabbilita, il-qorti tar-rinviju ma għandhiex tapplika d-dispożizzjoni nazzjonali fir-rigward ta’ terminu ta’ dekadenza fejn issib li din mhix konformi mar-rekwiżiti tad-dritt Komunitarju u lanqas ma tista’ tiġi interpretata b’konformità ma’ dan id-dritt (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad-9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal, 106/77, Ġabra p. 629, punt 21; tal-14 ta’ Lulju 1994, Faccini Dori, C-91/92, Ġabra p. I-3325, punt 26; tad-19 ta’ Novembru 2002, Kurz, C-188/00, Ġabra p. I-10691, punt 69, kif ukoll Pflücke, iċċitata iktar ’il fuq (punt 48). Ara wkoll, f’dan is-sens, il-punt 20 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cosmas għas-sentenza Palmisani, iċċitata iktar ’il fuq.
(
33
)	Ara l-punt 21 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cosmas għas-sentenza Palmisani, iċċitata iktar ’il fuq, u s-sentenza Palmisani, iċċitata iktar ’il fuq (punt 33).
(
34
)	Ara l-punti 61 u 70 ta’ dawn il-konlużjonijiet.
(
35
)	L-għan tal-proċedura ta’ insolvenza huwa l-ħlas kollettiv tal-kredituri ta’ debitur. Il-ħlas tal-kredituri jseħħ permezz tal-likwidazzjoni tal-assi tad-debitur; f’dan ir-rigward tliet toroq huma possibbli: (1) Fil-parti l-kbira tal-każijiet l-assi tad-debitur jiġu kkonvertiti fi flus u r-rikavat jinqasam bejn il-kredituri. Dan huwa l-każ ta’ likwidazzjoni tal-assi. (2) Fil-każ ta’ impriżi tittieħed inkunsiderazzjoni anki r-riorganizzazzjoni. F’dan il-każ, l-assi tad-debitur jintużaw għall-kredituri b’ċertu mod li — ġeneralment wara diversi investimenti u ristrutturazzjonijiet — jerġà jitpoġġa fi stat li jkun jista’ jirrendi profitti li bihom jissodisfa l-kredituri. (3) Fl-aħħar nett, wieħed jista’ jagħżel riorganizzazzjoni permezz ta’ ċessjoni, ikkaratterizzata mill-fatt li impriża li kapaċi tibqa’ topera (jew parti minnha) tiġi ċeduta lil entità legali oħra, bħal pereżempju kompetitur jew kumpannija ta’ salvataġġ u l-prezz miksub mill-bejgħ jinqasam bejn il-kredituri tal-impriża preċedenti (ara f’dan ir-rigward Bork, R., Einführung in das Insolvenzrecht, ir-raba’ Edizzjoni, Tubinga, 2005, p. 2 et seq).
(
36
)	Sentenza ċċitata iktar ’il fuq (punt 37).
(
37
)	Ibidem (punt 39).
(
38
)	Ara l-ġurisprudenza ċċitata fin-nota 31 tal-konklużjonijiet preżenti.
(
39
)	Ara, dwar il-kompatibbiltà tat-termini nazzjonali ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni mad-dritt Komunitarju, il-punt 94 tal-konklużjonijiet tiegħi tal-4 ta’ Settembru 2008 għas-sentenza tal-24 ta’ Marzu 2009, Danske Slagterier (C-445/06, Ġabra p. I-2119). Ara wkoll, f’dan is-sens, Von Bogdandy, A., fi Grabitz, E., u Hilf, M., op. cit., Artikolu 10, punti 48, 54 u 54a.
(
40
)	Sentenza ċċitata iktar ’il fuq. Din il-kawża kienet tinvolvi fil-kawża prinċipali rikors għad-danni subiti minħabba t-traspożizzjoni tardiva tad-Direttiva 80/987.
(
41
)	Sentenza Camarotto u Vignone, iċċitata iktar ’il fuq (punt 30).
(
42
)	Sentenza tal-15 ta’ Settembru 1998, Edis (C-231/96, Ġabra p. I-4951).
(
43
)	Sentenzi tas-17 ta’ Lulju 1997, Haahr Petroleum (C-90/94, Ġabra p. I-4085, punt 49) u tat-2 ta’ Diċembru 1997, Fantask et (C-188/95, Ġabra p. I-6783, punt 49).
(
44
)	Ara s-sentenzi tal-24 ta’ Marzu 1994, Bostock (C-2/92, Ġabra p. I-955, punt 16), tat-13 ta’ April 2000, Karlsson et (C-292/97, Ġabra p. I-2737, punt 37), kif ukoll Rodríguez Caballero, iċċitata iktar ’il fuq (punt 30).
(
45
)	Ara, pereżempju, sentenzi tat-13 ta’ Diċembru 1994, SMW Winzersekt (C-306/93, Ġabra p. I-5555, punt 30); tat-23 ta’ Novembru 1999, Il-Portugall vs Il-Kummissjoni (C-149/96, Ġabra p. I-8395, punt 91); Francovich, iċċitata iktar ’il fuq, (punt 23); tat-12 ta’ Lulju 2001, Jippes et (C-189/01, Ġabra p. I-5689, punt 129); kif ukoll Rodríguez Caballero, iċċitata iktar ’il fuq, (punt 32).
(
46
)	Punti 112 sa 114 tal-konklużjonijiet ippreżentati fit-3 ta’ Frar 2009 fil-kawża Horvath (C-428/07, li għadha pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja).
(
47
)	Ara s-sentenzi tat-13 ta’ Frar 1969, Walt Wilhelm (14/68, Ġabra p. 1, punt 13); tat-28 ta’ Ġunju 1978, Kenny (1/78, Ġabra p. 1489, punt 18); tat-30 ta’ Novembru 1978, Bussone (31/78, Ġabra p. 2429, punt 38 et seq); tas-7 ta’ Frar 1979, Auer (136/78, Ġabra p. 437, punt 23-26); tat-3 ta’ Lulju 1979, van Dam en Zonen et (185/78 sa 204/78, Ġabra p. 2345, punt 10); tal-14 ta’ Lulju 1981, Oebel (155/80, Ġabra p. 1993, punt 9); tal-25 ta’ Jannar 1983, Smit Transport (126/82, Ġabra p. 73, punt 27); tas-7 ta’ Mejju 1992, Wood u Cowie (C-251/90 u C-252/90, Ġabra p. I-2873, punt 19); tal-24 ta’ Novembru 1993, Keck u Mithouard (C-267/91 u C-268/91, Ġabra p. I-6097, punt 8); tal-14 ta’ Frar 1995, Schumacker (C-279/93, Ġabra p. I-225, punt 21), kif ukoll tal-1 ta’ Frar 1996, Perfili (C-177/94, Ġabra p. I-161, punt 17).
(
48
)	Sentenza ċċitata iktar ’il fuq (punt 10). Din il-ġurisprudenza ġiet ikkonfermata fis-sentenzi Oebel (punt 9); Smit (punt 27); Wood u Cowie (punt 19) kif ukoll Perfili (punt 17).