62022CJ0351_RES
Υπόθεση C‑351/22
Neves 77 Solutions SRL
κατά
Agenţia Naţională de Administrare Fiscală - Direcţia Generală Antifraudă Fiscală
(αίτηση του Tribunalul București για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 10ης Σεπτεμβρίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ) – Περιοριστικά μέτρα λόγω των ενεργειών της Ρωσικής Ομοσπονδίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία – Απόφαση 2014/512/ΚΕΠΠΑ – Άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Άρθρο 24, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, τελευταία περίοδος, ΣΕΕ – Άρθρο 275 ΣΛΕΕ – Άρθρο 215 ΣΛΕΕ – Άρθρο 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα ιδιοκτησίας – Αρχές της ασφάλειας δικαίου και της νομιμότητας των ποινών – Υπηρεσίες μεσιτείας που αφορούν στρατιωτικό εξοπλισμό – Απαγόρευση παροχής τέτοιων υπηρεσιών – Παράλειψη γνωστοποίησης προς τις αρμόδιες εθνικές αρχές – Διοικητική παράβαση – Πρόστιμο – Αυτοδίκαιη κατάσχεση των ποσών που εισπράχθηκαν ως αντιπαροχή για την απαγορευόμενη συναλλαγή»
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Απαγόρευση παροχής υπηρεσιών μεσιτείας που αφορούν στρατιωτικό εξοπλισμό – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας – Περιεχόμενο – Διάταξη γενικής ισχύος που δεν αφορά ατομικό περιοριστικό μέτρο
(Άρθρο 275, εδ. 2, ΣΛΕΕ· απόφαση 2014/512/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2014/659/ΚΕΠΠΑ, άρθρο 2 § 2, στοιχείο αʹ· κανονισμός 833/2014 του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 37, 39)
Προδικαστικά ερωτήματα – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Ερμηνεία των γενικής ισχύος διατάξεων αποφάσεως η οποία προβλέπει τη διακοπή ή τη μείωση, εν όλω ή εν μέρει, των οικονομικών και χρηματοοικονομικών σχέσεων με μία ή περισσότερες τρίτες χώρες – Περιεχόμενο – Διατάξεις οι οποίες εμπίπτουν στα αναγκαία μέτρα για την εφαρμογή της εν λόγω αποφάσεως – Παράλειψη θέσεως σε εφαρμογή από το Συμβούλιο – Διατάξεις οι οποίες χρησιμεύουν ως βάση για τη λήψη εθνικού μέτρου επιβολής κυρώσεων σε βάρος τρίτου – Περιλαμβάνονται
(Άρθρα 2, 19, 21, 24 και 40 ΣΕΕ· άρθρα 215 § 1 και 267 ΣΛΕΕ· απόφαση 2014/512/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2014/659/ΚΕΠΠΑ, άρθρο 2 § 2, στοιχείο aʹ)
(βλ. σκέψεις 44-53, 56, 57, 60, 61)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Πεδίο εφαρμογής – Απαγόρευση παροχής υπηρεσιών μεσιτείας που αφορούν στρατιωτικό εξοπλισμό – Εμπίπτει – Εξοπλισμός ο οποίος ουδέποτε εισήχθη στο έδαφος κράτους μέλους – Δεν ασκεί επιρροή
(Απόφαση 2014/512/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2014/659/ΚΕΠΠΑ, άρθρο 2 § 2, στοιχείο aʹ)
(βλ. σκέψεις 64, 65, 71, διατακτ. 1)
Θεμελιώδη δικαιώματα – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων – Δικαίωμα ιδιοκτησίας – Περιεχόμενο
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 17 § 1 και 52 § 3)
(βλ. σκέψεις 82-84)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Απαγόρευση παροχής υπηρεσιών μεσιτείας που αφορούν στρατιωτικό εξοπλισμό – Παράβαση της απαγόρευσης – Παράλειψη γνωστοποίησης της παροχής στις αρμόδιες εθνικές αρχές – Αυτοδίκαιη κατάσχεση ολόκληρου του προϊόντος της εν λόγω συναλλαγής – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 17 § 1 και 52 § 1· κοινή θέση 2008/944/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, άρθρο 12· απόφαση 2014/512/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2014/659/ΚΕΠΠΑ, άρθρο 2 § 2, στοιχείο aʹ)
(βλ. σκέψεις 87-95, 101, 107, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Tribunalul București (πολυμελές πρωτοδικείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία), διευκρινίζει την έκταση των περιορισμών της αρμοδιότητάς του στον τομέα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ) (
1
). Εξάλλου, αποφαίνεται επί του πεδίου εφαρμογής της απαγόρευσης παροχής υπηρεσιών μεσιτείας που αφορούν στρατιωτικό εξοπλισμό, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως 2014/512/ΚΕΠΠΑ (
2
), η οποία αφορά τα περιοριστικά μέτρα που έλαβε το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω των ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία.
Η εταιρία Neves 77 Solutions SRL (στο εξής: Neves) έχει ως κύρια δραστηριότητα τη μεσιτεία στην πώληση προϊόντων στον τομέα της αεροπλοΐας.
Το 2019 η Neves συνήψε με την ουκρανική εταιρία SFTE Spetstechnoexport (στο εξής: SFTE) σύμβαση για τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων κυριότητας επί 32 ασυρμάτων που έπρεπε να παραδοθούν στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η Neves, αφού αγόρασε από μια πορτογαλική εταιρία τους εν λόγω ασυρμάτους, εκ των οποίων 20 κατασκευάστηκαν στη Ρωσία και εξήχθησαν στα Αραβικά Εμιράτα, τους μεταβίβασε, κατόπιν αιτήματος της SFTE, σε μια ινδική εταιρία.
Η ρουμανική φορολογική αρχή έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι η εν λόγω πράξη μεσιτείας συνιστούσε παράβαση του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως 2014/512 και, ως εκ τούτου, εξέδωσε το 2020 πράξη βεβαίωσης διοικητικής παράβασης και επέβαλε στη Neves διοικητικό πρόστιμο και την κατάσχεση των ποσών που εισπράχθηκαν ως αντιπαροχή για την ανωτέρω συναλλαγή.
Η Neves άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της εν λόγω πράξης βεβαίωσης διοικητικής παράβασης ενώπιον του Judecătoria Sectorului 1 București (πρωτοδικείου του τομέα 1 του Βουκουρεστίου, Ρουμανία), το οποίο την απέρριψε. Η Neves άσκησε κατόπιν τούτου έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του πολυμελούς πρωτοδικείου Βουκουρεστίου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά την αρμοδιότητά του να ερμηνεύσει το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως 2014/512, το Δικαστήριο διαπιστώνει κατ’ αρχάς ότι η διάταξη αυτή θεσπίζει ένα γενικής ισχύος περιοριστικό μέτρο το οποίο χρησιμεύει ως βάση για τη λήψη εθνικού μέτρου επιβολής κυρώσεων. Μολονότι η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου ουδόλως υπόκειται σε περιορισμούς οσάκις πρόκειται για κανονισμό εκδοθέντα βάσει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ, με τον οποίο εφαρμόζονται οι θέσεις της Ένωσης που προσδιορίστηκαν στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ, η προβλεπόμενη στο εν λόγω άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, απαγόρευση παροχής υπηρεσιών μεσιτείας δεν είχε τεθεί σε εφαρμογή με κανονισμό κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης
Πλην όμως, κατά πρώτον, στο πλαίσιο του ελέγχου της τηρήσεως του άρθρου 40, πρώτο εδάφιο, ΣΕΕ (
3
), εναπόκειται στο Δικαστήριο να μεριμνά ιδίως ώστε, όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 215 ΣΛΕΕ, το Συμβούλιο να μη δύναται να παρακάμψει την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου όταν πρόκειται για κανονισμό εκδοθέντα δυνάμει του τελευταίου αυτού άρθρου. Συναφώς, από το σαφές γράμμα του άρθρου 215, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ προκύπτει ότι το Συμβούλιο οφείλει να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εφαρμοστεί απόφαση ΚΕΠΠΑ με την οποία καθορίζεται η θέση της Ένωσης όσον αφορά τη διακοπή ή τη μείωση των οικονομικών και χρηματοοικονομικών σχέσεων με τρίτη χώρα. Συνεπώς, στην περίπτωση της παραγράφου 1, το εν λόγω θεσμικό όργανο έχει δέσμια αρμοδιότητα.
Κατά δεύτερον, η δυνατότητα υποβολής στο Δικαστήριο αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία προβλέπουν οι Συνθήκες σχετικά με κανονισμό εκδοθέντα βάσει του άρθρου 215, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ πρέπει να παρέχεται ως προς όλες τις διατάξεις τις οποίες το Συμβούλιο θα όφειλε να περιλάβει σε έναν τέτοιο κανονισμό και οι οποίες χρησιμεύουν ως βάση για τη λήψη εθνικού μέτρου επιβολής κυρώσεων σε βάρος τρίτων. Η ερμηνεία αυτή καθιστά δυνατή όχι μόνο τη διασφάλιση της εκ μέρους των εθνικών δικαστηρίων ομοιόμορφης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης, αλλά και της συνοχής του συστήματος δικαστικής προστασίας που προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης. Πράγματι, η διαδικασία προδικαστικής παραπομπής (
4
), η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του δικαιοδοτικού συστήματος της Ένωσης, συμβάλλει ουσιωδώς στη διαφύλαξη της αξίας του κράτους δικαίου στην οποία βασίζεται η Ένωση (
5
).
Επομένως, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ερμηνεύσει περιοριστικό μέτρο γενικής ισχύος στην περίπτωση που το Συμβούλιο όφειλε να έχει θέσει σε εφαρμογή το μέτρο αυτό, το οποίο χρησιμεύει ως βάση για τη λήψη εθνικού μέτρου επιβολής κυρώσεων, με κανονισμό βάσει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ. Εν προκειμένω, η επίμαχη απαγόρευση παροχής υπηρεσιών μεσιτείας αποσκοπεί στον περιορισμό της δυνατότητας των οικονομικών φορέων να διενεργούν συναλλαγές που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΛΕΕ (
6
). Η απαγόρευση αυτή μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή σε επίπεδο Ένωσης μόνον αν ακολουθήσει η έκδοση τέτοιου κανονισμού και εμπίπτει στα μέτρα για την εφαρμογή της αποφάσεως 2014/512 σε επίπεδο Ένωσης τα οποία το Συμβούλιο όφειλε να θέσει σε εφαρμογή με τον κανονισμό 833/2014.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα.
Επί της ουσίας, το Δικαστήριο εκτιμά, πρώτον, ότι η προβλεπόμενη στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως 2014/512 απαγόρευση παροχής υπηρεσιών μεσιτείας έχει εφαρμογή ακόμη και όταν ο στρατιωτικός εξοπλισμός που αποτελεί αντικείμενο της οικείας πράξεως μεσιτείας ουδέποτε εισήχθη στο έδαφος κράτους μέλους.
Δεύτερον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η εν λόγω διάταξη, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του δικαιώματος ιδιοκτησίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) καθώς και των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της νομιμότητας των ποινών, δεν αντιτίθεται σε εθνικό μέτρο κατάσχεσης ολόκληρου του προϊόντος πράξεως μεσιτείας, κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, επιβαλλόμενο αυτοδικαίως κατόπιν της διαπίστωσης, από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, ότι παραβιάστηκαν η απαγόρευση διενέργειας της πράξεως αυτής και η υποχρέωση γνωστοποίησής της.
Όσον αφορά το δικαίωμα ιδιοκτησίας, το Δικαστήριο υπενθυμίζει κατ’ αρχάς τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: Δικαστήριο ΕΔΔΑ) κατά την οποία τα μέτρα κατάσχεσης που αφορούν προϊόν εγκλήματος ή παράνομης δραστηριότητας ή όργανο που χρησιμοποιήθηκε για αδίκημα το οποίο δεν ανήκει σε καλόπιστο τρίτο εμπίπτουν, γενικώς, στην επιβολή περιορισμών στη χρήση των αγαθών, έστω και αν, ως εκ της φύσεώς τους, στερούν από ένα πρόσωπο την ιδιοκτησία του (
7
).
Εν προκειμένω, φαίνεται ότι ο περιορισμός αυτός στην άσκηση του δικαιώματος ιδιοκτησίας είναι σύμφωνος προς την αρχή της αναλογικότητας και, κατά συνέπεια, δικαιολογημένος υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, όπερ εναπόκειται πάντως στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει. Πράγματι, ο περιορισμός αυτός προβλέπεται από τον νόμο (
8
) και σέβεται το βασικό περιεχόμενο του δικαιώματος ιδιοκτησίας, δεδομένου ότι εμπίπτει στον περιορισμό της χρήσεως των αγαθών, κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 1, τρίτη περίοδος, του Χάρτη, και δεν συνιστά στέρηση της ιδιοκτησίας, κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος. Επιπλέον, το μέτρο αυτό ανταποκρίνεται σε αναγνωριζόμενους από την Ένωση σκοπούς γενικού συμφέροντος.
Όσον αφορά την αρχή της αναλογικότητας, η κατάσχεση ολόκληρου του προϊόντος της απαγορευόμενης πράξης μεσιτείας παρίσταται αναγκαία προκειμένου οι οικονομικοί φορείς να αποτραπούν πραγματικά και αποτελεσματικά από την παράβαση της απαγόρευσης παροχής υπηρεσιών μεσιτείας σχετικών με στρατιωτικό εξοπλισμό. Ομοίως, η αυτοδίκαιη επιβολή μέτρου κατάσχεσης είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της κυρώσεως. Εντούτοις, κατά την επιβολή κυρώσεως κατάσχεσης ανεξαρτήτως ποινικής καταδίκης, είναι σημαντικό, σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ, η συνολική διαδικασία να παρέχει στον ενδιαφερόμενο τη δυνατότητα να αμυνθεί τόσο ενώπιον των εθνικών αρχών που του επέβαλαν την κύρωση όσο και ενώπιον των δικαστηρίων που επιλαμβάνονται της προσφυγής κατά των αποφάσεων των αρχών αυτών, ώστε να είναι σε θέση να προβούν σε συνολική εξέταση των διαφόρων εμπλεκομένων συμφερόντων (
9
).
(
1
)	Οι περιορισμοί αυτοί επιβάλλονται με το άρθρο 24, παράγραφος 1, ΣΕΕ και το άρθρο 275, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
(
2
)	Απόφαση 2014/512/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 31ης Ιουλίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (ΕΕ 2014, L 229, σ. 13), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2014/659/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 8ης Σεπτεμβρίου 2014 (ΕΕ 2014, L 271, σ. 54).
(
3
)	Κατά το άρθρο 40, πρώτο εδάφιο, ΣΕΕ, η εφαρμογή της ΚΕΠΠΑ δεν επηρεάζει την εφαρμογή των διαδικασιών και το αντίστοιχο εύρος των αρμοδιοτήτων των θεσμικών οργάνων που προβλέπονται στις Συνθήκες για την άσκηση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης, τις οποίες αναφέρουν τα άρθρα 3 έως 6 της Συνθήκης ΛΕΕ.
(
4
)	Η διαδικασία προδικαστικής παραπομπής προβλέπεται στο άρθρο 19, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, ΣΕΕ και στο άρθρο 267 ΣΛΕΕ.
(
5
)	Βλ. άρθρο 2 ΣΕΕ καθώς και άρθρο 21 ΣΕΕ, στο οποίο παραπέμπει το άρθρο 23 ΣΕΕ, το οποίο αφορά την ΚΕΠΠΑ.
(
6
)	Το εμπόριο των όπλων, του στρατιωτικού εξοπλισμού και των υπηρεσιών στα οποία αναφέρεται το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως 2014/512 εμπίπτει πράγματι στο εν λόγω πεδίο εφαρμογής δυνάμει των άρθρων 114 και 207 ΣΛΕΕ.
(
7
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 24ης Οκτωβρίου 1986, Agosi κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:1986:1024JUD000911880, § 51), της 12ης Μαΐου 2015, Gogitidze κ.λπ. κατά Γεωργίας (CE:ECHR:2015:0512JUD003686205, § 94), και της 15ης Οκτωβρίου 2020, Karapetyan κατά Γεωργίας (CE:ECHR:2020:1015JUD006123312, § 32).
(
8
)	Το μέτρο αυτό βασίζεται στην Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 202/2008 privind punerea în aplicare a sancțiunilor internaționale (πράξη νομοθετικού περιεχομένου 202/2008, περί εφαρμογής των διεθνών κυρώσεων), της 4ης Δεκεμβρίου 2008 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 825 της 8ης Δεκεμβρίου 2008), καθώς και στον εθνικό κατάλογο στρατιωτικής τεχνολογίας και εξοπλισμού, ο οποίος μνημονεύεται στο άρθρο 12 της κοινής θέσης 2008/944 και καταρτίστηκε, όσον αφορά τη Ρουμανία, με τις υπουργικές αποφάσεις 156/2018 και 901/2019.
(
9
)	Πρβλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 15ης Οκτωβρίου 2020, Karapetyan κατά Γεωργίας (CE:ECHR:2020:1015JUD006123312, § 35).