62005CC0125_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Wprowadzenie
1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Østre Landsret (Dania) dotyczy zgodności z prawem wypowiedzenia – z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia – porozumienia w sprawie dystrybucji w świetle art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1475/95 z dnia 28 czerwca 1995 r. w sprawie stosowania art. [81] ust. 3 traktatu do niektórych kategorii porozumień dotyczących dystrybucji i serwisowania pojazdów silnikowych(2) .
2. Wyjątkowość tej sprawy polega na tym, że udzielenie odpowiedzi na przedstawione pytania utrudnione jest przez znaczną różnicę duńskiej wersji art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95 w porównaniu z innymi wersjami językowymi oraz przez istotne rozbieżności między poglądami reprezentowanymi wcześniej przez Komisję na temat wykładni ww. przepisu oraz poglądem przedstawionym przez nią w niniejszym postępowaniu.
II – Ramy prawne
3. Zgodnie z motywem 19 rozporządzenia nr 1475/95:
„Jednakże, aby nie hamować rozwoju elastycznych i efektywnych struktur dystrybucji, należy przyznać dostawcy nadzwyczajne(3) prawo do rozwiązania porozumienia w przypadku konieczności dokonania reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej].
Artykuł 5 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia brzmi następująco:
„2. W przypadku gdy dystrybutor przyjął na siebie zobowiązania, o których mowa w art. 4 ust. 1, w celu ulepszenia struktury dystrybucji i serwisowania pojazdów, zwolnienie znajduje zastosowanie, pod warunkiem że:
1) […]
2) porozumienie zostało zawarte na okres przynajmniej pięciu lat lub w przypadku porozumienia zawartego na czas nieokreślony zwykły termin wypowiedzenia wynosi przynajmniej dwa lata dla obu stron; […]
3. Przesłanki zwolnienia określone w ust. 1 i 2 nie stoją na przeszkodzie:
– prawu dostawcy do rozwiązania porozumienia z zachowaniem przynajmniej rocznego terminu wypowiedzenia w przypadku konieczności dokonania reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji[(4) ],
– […].
W każdym przypadku strony zobowiązane są wobec braku zgody przewidzieć przyspieszony system rozstrzygnięcia sporu, taki jak odwołanie się do niezależnego biegłego lub arbitra, przy czym nie narusza to prawa stron do wniesienia sprawy do właściwego sądu zgodnie z przepisami właściwego prawa krajowego”.
4. W broszurze wyjaśniającej(5), w której Komisja wyjaśnia wspomniane rozporządzenie, wywodzi ona w odpowiedzi na pytanie 16 lit. a)(6) – odnoszące się do wcześniejszego rozwiązania porozumienia dotyczącego dystrybucji – co następuje:
„Producent pojazdów ma prawo do wcześniejszego rozwiązania porozumienia (z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia), jeżeli jest on zmuszony dokonać reorganizacji całości lub znacznej części swojej sieci dystrybucji. O konieczności dokonania reorganizacji decydują strony w drodze porozumienia lub na wniosek dystrybutora niezależny biegły lub arbiter. Zwrócenie się do niezależnego biegłego lub arbitra nie narusza prawa stron do wniesienia sprawy do sądu krajowego na podstawie prawa krajowego [art. 5 ust. 3]. W przypadku gdy dostawca zastrzega sobie w umowie prawo do jednostronnego rozwiązania porozumienia wykraczającego poza granice ustanowione rozporządzeniem, traci on automatycznie korzyść wynikającą ze zwolnienia grupowego [art. 6 ust. 1 pkt 5; […]].
Ta możliwość wcześniejszego rozwiązania porozumienia została wprowadzona w celu umożliwienia producentowi elastycznego reagowania na zmiany w jego strukturach dystrybucji [motyw dziewiętnasty]. Konieczność dokonania reorganizacji może być konsekwencją zachowania konkurentów lub ewolucji warunków gospodarczych, niezależnie od tego, czy ewolucja ta została wywołana przez wewnętrzne decyzje producenta, czy też zdarzenia zewnętrzne, jak na przykład zamknięcie przedsiębiorstwa zatrudniającego dużą liczbę osób w danym regionie. Z uwagi na olbrzymią ilość ewentualnych sytuacji nierealistyczne jest wymienienie wszystkich możliwych przyczyn reorganizacji.
To właśnie badanie specyficznej organizacji sieci danego producenta pozwala na ustalenie w każdym przypadku, czy reorganizacja obejmuje »znaczną« część sieci, czy też nie. Przymiotnik »znaczna« odnosi się zarazem do aspektów gospodarczego oraz geograficznego, który może zostać ograniczony do sieci w jednym danym państwie członkowskim lub do części jego terytorium. W każdym razie konstruktor winien dojść do porozumienia czy to z niezależnym biegłym, arbitrem, czy też dystrybutorem, którego umowa dotycząca dystrybucji ma zostać rozwiązana, bez potrzeby przeprowadzania konsultacji z innymi dystrybutorami, których rozwiązanie tej umowy dotyczy pośrednio”(7) .
5. Z dniem 1 października 2002 r. rozporządzenie nr 1475/95 zostało zastąpione rozporządzeniem (WE) nr 1400/2002(8) .
Artykuł 3 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1400/2002 brzmi następująco:
„Zwolnienie stosuje się, pod warunkiem że porozumienie wertykalne, zawarte przez dostawcę nowych pojazdów silnikowych z dystrybutorem lub mającą autoryzację osobą zajmującą się naprawami przewiduje, że:
[…]
b) porozumienie jest zawierane na czas nieokreślony; w takim przypadku okres zwykłego wypowiedzenia porozumienia musi wynosić co najmniej dwa lata dla każdej ze stron; okres ten ulega skróceniu do co najmniej jednego roku, w przypadku gdy:
[…]
dostawca wypowiada porozumienie, w przypadku gdy jest to niezbędne do reorganizacji całej lub istotnej części sieci”.
Artykuł 10 tego rozporządzenia stanowi:
„Zakaz ustanowiony w art. 81 ust. 1 nie stosuje się w okresie od dnia 1 października 2002 r. do dnia 30 września 2003 r. w odniesieniu do porozumień już obowiązujących w dniu 30 września 2002 r., które nie spełniają warunków zwolnienia przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu, ale które spełniają warunki zwolnienia przewidziane w rozporządzeniu (WE) nr 1475/95”.
6. W broszurze wyjaśniającej do rozporządzenia (WE) nr 1400/2002(9) Komisja wyjaśnia w swojej odpowiedzi na pytanie 20(10), co następuje:
„[…] Wygaśnięcie rozporządzenia nr 1475/95 w dniu 30 września 2002 r. i zastąpienie go nowym rozporządzeniem nie oznacza samo w sobie, że powinna być dokonana reorganizacja sieci. Niemniej po wejściu w życie nowego rozporządzenia dany producent pojazdów może postanowić o istotnej reorganizacji swojej sieci. Aby powiadomienia o rozwiązaniu umowy były zgodne z rozporządzeniem nr 1475/95, a tym samym mogły korzystać z okresu przejściowego, powinny one być przesłane dwa lata z góry, chyba że postanowiona została reorganizacja lub istnieje zobowiązanie do zapłaty odszkodowania”.
Akapit czwarty odpowiedzi na pytanie 68 broszury wyjaśniającej brzmi następująco:
„Kwestia, czy reorganizacja sieci jest konieczna, czy nie, jest kwestią obiektywną i fakt, że dostawca uważa taką reorganizację za niezbędną, nie rozstrzyga sprawy w przypadku sporu. W takim wypadku rozstrzygnięcie tej kwestii należy do sędziego krajowego lub arbitra na podstawie okoliczności sprawy”.
III – Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu przed sądem krajowym
7. W dniu 21 września 1996 r. Skandinavisk Motor Co. A/S (zwana dalej „SM”) zawarła z Vulcan Silkeborg A/S (zwaną dalej „VS”) – przedsiębiorstwem, które od 1975 r. zajmuje się dystrybucją pojazdów marki Audi w Danii – porozumienie dotyczące dystrybucji wspomnianych pojazdów w tym państwie członkowskim.
8. Artykuł 19 pkt 1 tego porozumienia, zatytułowany „Rozwiązanie z zachowaniem skróconego terminu wypowiedzenia”, stanowi:
„W przypadku wystąpienia konieczności dokonania reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji sprzedaży dostawcy może on […] rozwiązać niniejszą umowę z zachowaniem formy pisemnej, w drodze listu poleconego, oraz z zachowaniem terminu wypowiedzenia wynoszącego dwanaście miesięcy”.
9. W dniu 16 maja 2002 r. Audi AG (zwane dalej „Audi”) zatwierdziło plan reorganizacji swojej sieci dystrybucji w Danii (zwany dalej „planem reorganizacji”). Z uwzględnieniem przewidywalnego rozwoju sytuacji gospodarczej na duńskim rynku oraz pożądanych wyników operacyjnych dystrybutorów w planie tym stworzono różne możliwe scenariusze rocznej dystrybucji samochodów marki Audi na tym rynku. W ramach poszczególnych scenariuszy określona została liczba dystrybutorów umożliwiająca realizację zamierzonych celów finansowych.
10. W dniu 2 września 2002 r. SM wysłała do 28 dystrybutorów Audi w Danii następujące pismo:
„W świetle nowego zwolnienia wspólnotowego dotyczącego kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych w sektorze motoryzacyjnym, które weszło w życie w dniu 1 października 2002 r., jesteśmy zmuszeni zrestrukturyzować naszą sieć dystrybucji w okresie roku i dostosować umowy dotyczące dystrybucji do nowego rozporządzenia w sprawie zwolnienia grupowego.
A zatem zgodnie z art. 19 pkt 1 umowy dotyczącej dystrybucji z uwagi na konieczność dokonania reorganizacji jesteśmy zobowiązani wypowiedzieć zawartą z Państwem umowę w zakresie dotyczącym samochodów osobowych Audi z terminem wypowiedzenia wynoszącym dwanaście miesięcy, który upływa w dniu 30 września 2003 r.”.
11. W tym samym dniu SM wysłała osobne pismo do VS, w którym wskazała, że w ciągu kilku następnych miesięcy określi wymogi stawiane w przyszłości poszczególnym dystrybutorom przez Audi, podkreślając, że jest wciąż za wcześnie, by całościowo oszacować konsekwencje dla obecnej sieci dystrybucji Audi.
12. Pismem z dnia 3 października 2002 r. SM poinformowała VS, że w celu sprostania przyszłemu popytowi na rynku oraz wzmocnienia gospodarczych podstaw dystrybucji Audi istniejąca sieć dystrybucji zostanie ograniczona z 28 do 14 dystrybutorów, oraz że nie planuje się zaoferowania VS nowej umowy dotyczącej dystrybucji.
13. W tych okolicznościach VW‑Audi Forhandlerforening (stowarzyszenie dystrybutorów marek Volkswagen i Audi), działając w imieniu dystrybutorów pojazdów marki Audi, których umowy dotyczące dystrybucji zostały rozwiązane, wniósł pozew do Østre Landsret, utrzymując, że termin wypowiedzenia powinien był wynosić 24 miesiące.
IV – Pytania prejudycjalne
14. Stwierdzając, że zawisły przed nim spór porusza kwestie dotyczące wykładni prawa wspólnotowego mającego zastosowanie w rozpatrywanym przypadku, Østre Landsret postanowieniem z dnia 15 marca 2005 r. zgodnie z art. 234 WE zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1475/95 z dnia 28 czerwca 1995 r. w sprawie stosowania art. 85 ust. 3 traktatu do niektórych kategorii porozumień dotyczących dystrybucji i serwisowania pojazdów silnikowych (»rozporządzenia w sprawie zwolnień grupowych nr 1475/95«) należy interpretować w ten sposób, że dokonane przez dostawcę rozwiązanie porozumienia dotyczącego dystrybucji z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia wymaga uzasadnienia wykraczającego poza odwołanie się do tego przepisu?
2) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:
Jakie mogą być wymagania stawiane na podstawie prawa wspólnotowego w zakresie treści takiego uzasadnienia i kiedy należy przedstawić to uzasadnienie?
3) Czym skutkuje nieprawidłowe lub nieterminowe przedstawienie takiego uzasadnienia?
4) Czy art. 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie zwolnień grupowych nr 1475/95 należy interpretować w ten sposób, że rozwiązania porozumienia z dystrybutorem z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia należy dokonać na podstawie planu reorganizacji opracowanego wcześniej przez dostawcę?
5) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte:
Jakie mogą być wymagania stawiane na podstawie prawa wspólnotowego w zakresie treści i formy takiego planu reorganizacji opracowanego przez dostawcę oraz kiedy należy go przedłożyć?
6) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte:
Czy dostawca musi poinformować dystrybutora, któremu wypowiedział porozumienie, o treści planu reorganizacji, a jeśli tak, to kiedy i w jakiej formie?
7) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte:
Czym skutkuje fakt, że plan reorganizacji nie spełnia wymagań, które można stawiać co do jego formy i treści?
8) Z duńskiej wersji językowej art. 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie zwolnień grupowych nr 1475/95 wynika, że rozwiązanie przez dostawcę porozumienia z dystrybutorem z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia możliwe jest wtedy, gdy występuje »konieczność dokonania generalnej reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji«. Pojęcie »konieczności« występuje we wszystkich wersjach językowych rozporządzenia w sprawie zwolnień grupowych nr 1475/95, podczas gdy termin »generalna« – tylko w wersji duńskiej.
W tych okolicznościach:
Jakie mogą być wymagania w zakresie charakteru reorganizacji, aby dostawca mógł rozwiązać porozumienie z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie zwolnień grupowych nr 1475/95?
9) Czy przy badaniu kwestii spełnienia warunków koniecznych, by dostawca mógł rozwiązać porozumienie z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie zwolnień grupowych nr 1475/95, mają znaczenie ewentu alne konsekwencje gospodarcze, jakie poniósłby dostawca, gdyby rozwiązał porozumienie z zachowaniem dwuletniego terminu wypowiedzenia?
10) Na kim spoczywa ciężar dowodu w zakresie spełnienia przez dostawcę warunków rozwiązania porozumienia z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie zwolnień grupowych nr 1475/95 i w jaki sposób należy taki dowód przedstawić?
11) Czy art. 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie zwolnień grupowych nr 1475/95 można interpretować w ten sposób, że warunki do tego, aby dostawca mógł rozwiązać porozumienie z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia na podstawie tego przepisu mogą zostać spełnione poprzez sam fakt, że wejście w życie rozporządzenia (WE) nr 1400/2002 w sprawie zwolnień grupowych samo w sobie mogło uczynić koniecznym dokonanie generalnej reorganizacji sieci dostawcy?”.
V – Uwagi wstępne
A – Brzmienie art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95 w różnych wersjach językowych
15. Jak sąd krajowy słusznie zauważa w ósmym pytaniu prejudycjalnym, rzeczywiście występuje istotna różnica pomiędzy brzmieniem duńskiej wersji językowej art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95 a brzmieniem innych wersji językowych, ponieważ jedynie w duńskiej wersji wymieniona we wszystkich wersjach językowych „konieczność dokonania reorganizacji sieci dystrybucji” podlega dalszej kwalifikacji poprzez „konieczność dokonania generalnej [»gennemgribende«] reorganizacji”.
16. Fakt, że mogą wystąpić mniej lub bardziej istotne rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi przepisów wspólnotowych, jest sam w sobie niepożądany, jednak zważywszy na szeroką działalność ustawodawczą Wspólnoty, która obecnie musi być dostępna w więcej niż 20 językach, nie da się tego całkowicie wykluczyć. Musi to skłaniać organy Wspólnoty oraz ich służby do dbałości o uniknięcie tego rodzaju rozbieżności i niezgodności, zwłaszcza gdy mogą one pociągnąć za sobą skutki prawne dla obrotu gospodarczego.
17. Tej dbałości, jak wynika z akt sprawy, właściwe służby Komisji najwyraźniej nie zachowały, kiedy to jesienią 2002 r. prowadziły korespondencję z duńskimi organami ochrony konkurencji na temat wykładni i stosowania art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95 będącego właśnie przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Dziwi mnie, dlaczego duńskie organy ochrony konkurencji nie wskazały przy tej okazji, która nadarzyła się niedawno, na tę językową różnicę i nie domagały się jej skorygowania. W ten sposób mogłyby być może nie dopuścić do tego, aby duński sąd musiał zwrócić się do Trybunału z pytaniami powstałymi na bazie tej właśnie różnicy.
18. W związku z koniecznością jednolitej wykładni prawa wspólnotowego ustanowionego w różnych wersjach językowych Trybunał w swoim orzecznictwie wypracował cztery podstawowe zasady.
19. Po pierwsze, nie należy rozpatrywać mających zastosowanie tekstów w sposób wyizolowany, ale w razie wątpliwości muszą być one interpretowane i stosowane w świetle innych autentycznych wersji językowych(11) .
20. Po drugie, w przypadku rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi właściwy przepis interpretowany winien być w świetle celu oraz systematyki tego uregulowania, do którego ten przepis należy(12) .
21. Po trzecie, z uwagi na zasadę pewności prawa sformułowanie danej wersji językowej powinno być interpretowane zgodnie z własnym i zwyczajowym znaczeniem słów, zaś mogące się pojawić wątpliwości muszą być w miarę możliwości rozstrzygane bez przyznawania pierwszeństwa którejkolwiek wersji językowej(13) .
22. Wreszcie należy co do zasady wszystkim wersjom językowym przyznać jednakową wagę, niezależnie od tego, jaki procent ludności Wspólnoty posługuje się danym językiem(14) .
23. Biorąc za podstawę te kryteria, kwestia związana z tym – nieznacznie – różniącym się duńskim brzmieniem art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95 może zostać rozstrzygnięta stosunkowo łatwo.
24. Szczególna kwalifikacja konieczności dokonania reorganizacji dodana jedynie w duńskiej wersji językowej poprzez użycie przymiotnika „generalna” („gennemgribende”) może w dosłownej interpretacji rzeczywiście nadać art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95 nieco inne znaczenie od tego, jakie ma on w innych wersjach językowych, jako że wydaje się ona stawiać wyższe wymagania reorganizacji, która stanowi przesłankę dopuszczalności krótszego terminu wypowiedzenia umów dotyczących dystrybucji zawartych na czas nieokreślony.
25. Moim zdaniem w świetle treści i celu art. 5 ust. 3 kwalifikacja „generalna” jest – mówiąc ściśle – zbędna, ponieważ reorganizacja całości lub znacznej części sieci dystrybucji jest już jako taka generalna. Słowo „generalna” nie dodaje nic do ilościowych kryteriów „całości” i „znacznej części”. Fakt, że żadna inna wersja językowa nie zawiera tej szczególnej kwalifikacji, potwierdza jej zbędność.
26. Stąd nie należy przypisywać żadnego szczególnego znaczenia słowu „generalna” użytemu w duńskiej wersji językowej przy wykładni i stosowaniu art. 5 tego rozporządzenia.
B – Różnice pomiędzy poglądami Komisji prezentowanymi w broszurach wyjaśniających do rozporządzeń nr 1475/95 i nr 1400/2002 oraz jej poglądami prezentowanymi w uwagach na piśmie i uwagach ustnych w tej sprawie
27. W swoich odpowiedziach na pytanie 16 lit. a) w broszurze wyjaśniającej do rozporządzenia nr 1475/95(15) oraz na pytanie 68 w broszurze wyjaśniającej do rozporządzenia (WE) nr 1400/2002(16) Komisja zajęła stanowisko, według którego wymóg z art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95 dla zastosowania krótszego terminu wypowiedzenia, a mianowicie wystąpienie „konieczności” reorganizacji, ma obiektywny charakter, którego istnienie w konkretnym przypadku może zostać zbadane przez sąd krajowy.
28. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym Komisja broniła tego stanowiska jeszcze pod koniec roku 2002 w nieformalnych kontaktach z duńskimi organami ochrony konkurencji, które powołały się na to w swoim piśmie z dnia 20 grudnia 2002 r. skierowanym do Dansk Automobilforhændler Forening (duńskiego stowarzyszenia dystrybutorów pojazdów silnikowych).
29. W swoich uwagach na piśmie w tej sprawie Komisja przyjmuje odmienny punkt widzenia, nie wspomina bowiem o swoich wcześniejszych poglądach opublikowanych w broszurach wyjaśniających, mianowicie, że konieczność dokonania reorganizacji zależy wyłącznie od subiektywnej oceny handlowej producenta, wymykającej się dokładniejszej kontroli sądowej.
30. Komisja, zapytana o to przez sędziego sprawozdawcę oraz przeze mnie, w czasie rozprawy wyraźnie odcięła się od swojego punktu widzenia prezentowanego w broszurach wyjaśniających.
31. Abstrahując od kwestii, który z tych poglądów jest obecnie słuszny – do czego odniosę się w dalszej części – należy tutaj poczynić kilka uwag na temat zachowania Komisji.
32. Broszury, o których tu mowa, należy traktować jako niewiążące prawnie komunikaty Komisji, w których przedstawia ona swój punkt widzenia co do wykładni i stosowania odpowiednich ogólnych rozporządzeń w sprawie zwolnień. Nie mogą one odbiegać od traktatu ani od prawa wtórnego(17) .
33. Nawet jeśli takie czynności, o których mowa w niniejszej sprawie, nie są prawnie wiążące, mogą one jednak, jak zostało to wielokrotnie potwierdzone w orzecznictwie Trybunału i Sądu(18), wywołać istotne skutki prawne w tym sensie, że prowadzą one, w połączeniu z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań, do samozwiązania Komisji w wykonywaniu jej uprawnień.
34. Abstrahując od tych możliwych skutków prawnych w wąskim znaczeniu, Komisja musi także postępować niezwykle uważnie, biorąc pod uwagę skuteczność prowadzonej przez nią polityki konkurencji.
35. W swoich zachowaniach rynkowych podmioty gospodarcze biorą zazwyczaj w dużym stopniu pod uwagę poglądy, jakie Komisja wyraża w swoich komunikatach wyjaśniających, takich jak wspomniane powyżej broszury. W ten sposób owe komunikaty odnoszą skutki nie tylko w pionowych stosunkach między Komisją a uczestnikami rynku, ale także w horyzontalnych stosunkach pomiędzy tymi uczestnikami rynku. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu zawisłego przed sądem krajowym oraz argumenty przedstawione w postępowaniu przed sądem krajowym, w których powołano się wyraźnie na odpowiednie fragmenty broszur wyjaśniających, są tego dobrą ilustracją.
36. Komunikaty Komisji, takie jak te broszury wyjaśniające, zyskały na znaczeniu w praktyce administracyjnej i prawnej w państwach członkowskich, odkąd na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu(19) kontrola przestrzegania wspólnotowego prawa konkurencji została przeniesiona na krajowe organy ochrony konkurencji i na sądy krajowe. Co więcej, pewność prawa i jednolitość prawa w ramach stosowania i przestrzegania tego prawa, a także jego skuteczność są zapewnione, jeżeli Komisja daje jasne podstawy do stosowania części tego prawa. Potwierdzają to także okoliczności leżące u podstaw sporu przed sądem krajowym, w tym uprzednie kontakty, jakie miały miejsce pomiędzy Komisją i duńskimi organami ochrony konkurencji oraz to, że zgodnie z postanowieniem odsyłającym sąd krajowy poszukiwał wskazówek w ww. broszurach.
37. Jak wspomniano powyżej, owe broszury wyjaśniające nie są wiążącymi przepisami, ale służą jako wyjaśnienie w kwestii wykładni obowiązującego pierwotnego i wtórnego prawa wspólnotowego. Nie można zatem wykluczyć, że Komisja po bliższym zbadaniu może dojść do przekonania, że wyjaśnienia i wykładnia w jej broszurach wyjaśniających są nie do końca słuszne z punktu widzenia prawa. Biorąc pod uwagę zakres i złożoność wspólnotowego prawa konkurencji, można także w przypadku Komisji jako odpowiedzialnej władzy wykonawczej mówić niekiedy o „ewoluujących poglądach”.
38. Tymczasem dla pewności prawa zainteresowanych podmiotów gospodarczych oraz dla skutecznego stosowania i przestrzegania wspólnotowego prawa konkurencji na poziomie krajowym istotne znaczenie ma to, aby Komisja informowała o swoich zmienionych poglądach tak szybko i jasno, jak to tylko możliwe. Jeśli tego zaniecha, podaje w poważną wątpliwość wiarygodność swoich komunikatów w sprawie wykładni i stosowania wspólnotowego prawa konkurencji lub jego części, a co za tym idzie skuteczność swojej polityki.
39. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, Komisja wzięła na siebie to ryzyko, gdy bez bliższego wyjaśnienia w czasie rozprawy poinformowała, że jej wykładnia art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95, jak została ona sformułowana w przytoczonych w pkt 4 i 6 fragmentach obu broszur wyjaśniających, „nie znajduje już zastosowania”.
40. Ten brak staranności ciąży tym mocniej, że zastąpienie rozporządzenia nr 1475/95 rozporządzeniem (WE) nr 1400/2002, jak wynika z innych zawisłych przed Trybunałem postępowań w trybie prejudycjalnym(20), skłoniło wielu producentów samochodów do reorganizacji ich sieci dystrybucji w taki sposób, że wypowiedzieli oni wszystkie istniejące umowy dotyczące dystrybucji ze skróconym terminem wypowiedzenia wynoszącym jeden rok, a następnie zawarli nowe umowy dotyczące dystrybucji ze zmniejszoną liczbą dystrybutorów z zachowaniem nowych wymogów przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 1400/2002(21) . Powstały przy tym kwestie prawne, które są porównywalne z kwestiami omawianymi w tej sprawie.
C – Rozważenie pytań prejudycjalnych
41. Przedłożone Trybunałowi pytania dzielą się na cztery grupy:
– w pierwszych trzech pytaniach sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy producent jest zobowiązany uzasadnić wypowiedzenie, jeśli chce rozwiązać umowę dotyczącą dystrybucji z zachowaniem krótszego terminu wypowiedzenia, a jeśli tak, jaki zakres ma ten obowiązek uzasadnienia;
– pytania od czwartego do dziewiątego odnoszą się w całości do rodzaju reorganizacji, która może uzasadniać wypowiedzenie ze skróconym terminem w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95, zaś w szczególności pytania od czwartego do siódmego odnoszą się do okoliczności, z których wynika taka konieczność dokonania reorganizacji;
– pytanie dziesiąte dotyczy problemu, na kim spoczywa ciężar dowodu, że spełnione są przesłanki wypowiedzenia umowy dotyczącej dystrybucji z zachowaniem skróconego terminu wypowiedzenia;
– pytanie jedenaste zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wejście w życie rozporządzenia (WE) nr 1400/2002 mogło samo w sobie uczynić koniecznym dokonanie reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji.
42. Chciałbym w dalszej części rozważyć te pytania w takich grupach.
VI – Analiza i odpowiedź na pytania prejudycjalne
A – Pytania od pierwszego do trzeciego: w przedmiocie obowiązku uzasadnienia
43. Artykuł 5 ust. 3 nie przewiduje wyraźnie obowiązku uzasadnienia w odniesieniu do wystąpienia konieczności reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji. Także motyw 19 rozporządzenia, który dotyczy tej kwestii, milczy na ten temat.
44. Obowiązek tego rodzaju jest natomiast wyraźnie przewidziany w art. 3 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1400/2002. Ten przepis wyjaśniony jest w motywie 9 tego rozporządzenia(22) .
45. Skądinąd ten obowiązek ciąży, jak wynika z brzmienia art. 3 ust. 4 i motywu 9, nie tylko w przypadkach, w których następuje wypowiedzenie umowy ze skróconym terminem, ale także we wszystkich przypadkach, w których um owa jest wypowiadana. Wypowiedzenie ze skróconym terminem nie podlega według art. 3 ust. 5 lit. b) tiret drugie szczególnemu, specjalnie przewidzianemu obowiązkowi uzasadnienia(23) .
46. Jednakże z istnienia ogólnego obowiązku uzasadnienia w przypadku wypowiedzenia umowy dotyczącej dystrybucji przewidzianego w rozporządzeniu (WE) nr 1400/2002 Komisja wyprowadza argument przeciwko – dorozumianemu – obowiązkowi uzasadnienia występowania przesłanki, zgodnie z którą taka umowa może zostać wypowiedziana ze skróconym terminem na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1475/95.
47. Stanowisko, jakie Komisja zajmuje dzisiaj, różni się zresztą mocno od stanowiska, które zostało przekazane duńskim organom ochrony konkurencji pod koniec roku 2002, jako że, ogólnie rzecz biorąc, stwierdziła ona, iż wypowiedzenie musi zostać uzasadnione w szczegółowo opracowanym planie(24) .
48. Niezależnie od tego, jakie powody leżą u podstaw tej raptownej zmiany stanowiska, nie może ona jednak w drodze wnioskowania a contrario opierać się na brzmieniu i zakresie art. 3 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1400/2002. W przepisie tym chodzi o ogólny obowiązek uzasadnienia, który winien w szczególności wykluczyć to, że dostawcy pojazdów silnikowych nadużywają swojego uprawnienia do wypowiedzenia umów dotyczących dystrybucji w celu powstrzymania dystrybutorów od zachowań promujących konkurencję.
49. W niniejszym przypadku chodzi jednak o kwestię, czy oraz w jakim zakresie wypowiedzenie ze skróconym terminem wymaga szczególnego uzasadnienia, które jest dostosowane do wykonywania tego nadzwyczajnego uprawnienia do wypowiedzenia.
50. Niemniej jednak na to pytanie nie można odpowiedzieć przy pomocy rozumowania, które decydujący argument wywodzi z braku w rozporządzeniu nr 1475/95 ogólnego obowiązku uzasadnienia ciążącego na producencie w przypadku wypowiedzenia umowy dotyczącej dystrybucji oraz z istnienia takiego obowiązku w rozporządzeniu (WE) nr 1400/2002.
51. Zważywszy, że w ramach niniejszej sprawy Komisja zachowuje się nie tylko w niespójny sposób, ale również przedstawia podważalną argumentację w swoich uwagach na piśmie i uwagach ustnych, z pewnością nie przyczynia się to do wiarygodności jej stanowiska.
52. W systemie rozporządzenia nr 1475/95, w szczególności w art. 5 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 3 tiret pierwsze, wypowiedzenie porozumień zawartych na czas nieokreślony ze skróconym terminem wynoszącym jeden rok jest wyraźnie przewidziane jako wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą termin wypowiedzenia wynosi 2 lata.
53. Jeśli producent chce skorzystać z możliwości zastosowania wyjątkowego skróconego terminu wypowiedzenia, musi on przynajmniej uprawdopodobnić, że przesłanki zastosowania tego szczególnego terminu są spełnione.
54. Bez tego wymagania zastosowanie szczególnego skróconego terminu wypowiedzenia traci swój wyjątkowy charakter. Taki wynik jest, według mnie, niezgodny z systemem oraz sensem i celem art. 5 ust. 2 i 3 powyższego rozporządzenia.
55. Stąd producent, który wypowiada umowę dotyczącą dystrybucji ze skróconym terminem, zobowiązany jest na mocy przepisu wymienionego w poprzednim punkcie uzasadnić, dlaczego wypowiada umowę ze skróconym terminem.
56. Aby odpowiedzieć na pytanie, jaki jest zakres tego obowiązku, należy wziąć pod uwagę brzmienie art. 5 ust. 3 tiret pierwsze. Są tam wskazane trzy elementy:
a) konieczność
b) dokonania reorganizacji
c) całości lub znacznej części sieci dystrybucji.
57. Pewien opis dwóch pierwszych elementów znajduje się w motywie 19 rozporządzenia nr 1475/95(25) . Zgodnie ze zdaniem drugim tego motywu zwykły termin wypowiedzenia wynoszący 2 lata nie powinien hamować rozwoju elastycznych i efektywnych struktur dystrybucji.
58. Stąd wynika moim zdaniem, że „konieczność dokonania reorganizacji” jako powód skorzystania ze szczególnego skróconego terminu wypowiedzenia musi być związana z gospodarczą wydajnością struktur dystrybucji w zmieniającym się środowisku gospodarczym, w którym producent prowadzi działalność.
59. Trzeci element ma raczej ilościowy charakter: konieczność dokonania reorganizacji musi być na tyle znacząca, że dotyczy ona całości sieci dystrybucji albo jej znacznej części.
60. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w tej kwestii(26) podzielam w pełni punkt widzenia Komisji oraz stron w postępowaniu przed sądem krajowym, że krajowa sieć dystrybutorów jako część całkowitej sieci dystrybucji danego producenta może zostać uznana za „znaczną jej część”.
61. Rozumiane w ten sposób trzy elementy razem wzięte oznaczają, że producent, który wypowiada umowę dotyczącą dystrybucji ze skróconym terminem, musi uzasadnić skorzystanie z tego nadzwyczajnego prawa przynajmniej koniecznością utrzymania lub poprawy gospodarczej wydajności sieci dystrybucji z uwagi na obiektywne – wewnętrzne lub zewnętrzne – zmiany gospodarcze, na które jest narażony; konieczność ta musi ponadto być na tyle istotna, że prowadzi do reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji.
62. Oczywiste jest, że to uzasadnienie musi być zawarte w powiadomieniu producenta skierowanym do dystrybutora, w którym wypowiada on istniejącą umowę dotyczącą dystrybucji ze skróconym terminem. Bez takiego uzasadnienia, które winno mieć na celu wykazanie, że faktyczne przesłanki wypowiedzenia ze skróconym terminem są spełnione, wypowiedzenie nie czyni zadość wymogom określonym w art. 5 ust. 3 tiret pierwsze rozporządzenia nr 1475/95.
B – Pytania od czwartego do dziewiątego: w przedmiocie konieczności wypowiedzenia
63. Z odpowiedzi zaproponowanej powyżej na trzy pierwsze pytania wynika, że producent musi wykazać, iż przesłanki zastosowania przewidzianego jako wyjątek wypowiedzenia ze skróconym terminem są spełnione.
64. To oznacza nieuchronnie, że musi być możliwa pewna kontrola sądowa co do tego, czy zachodzi obiektywna konieczność przywołana przez producenta jako powód reorganizacji.
65. W przeciwnym wypadku wystarczyłoby, że producent powoła się na tę konieczność, aby móc wypowiedzieć umowę dotyczącą dystrybucji, nie przedstawiając faktycznej argumentacji na poparcie tego twierdzenia. Jak wskazano w pkt 53 powyżej, ochrona, jaką art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1475/95 chce wyraźnie przyznać dystrybutorowi, byłaby jedynie symboliczna.
66. Jako że stanowisko zajęte przez Komisję w niniejszym postępowaniu, które odbiega od jej wcześniejszych poglądów prezentowanych w broszurach wyjaśniających do rozporządzeń nr 1475/95 i nr 1400/2002(27), prowadzi do tak radykalnego wyniku, nie można go bronić.
67. Taki sposób rozstrzygnięcia prowadziłby bowiem do tego, że dystrybutor w przypadku wypowiedzenia ze skróconym terminem byłby pozbawiony jakiejkolwiek ochrony sądowej w odniesieniu do kwestii, czy istnieje obiektywna gospodarcza konieczność takiego wypowiedzenia.
68. Stąd producent, który chce wypowiedzieć umową dotyczącą dystrybucji ze skróconym terminem, musi wykazać, że istnieje ku temu obiektywna gospodarcza konieczność. Taki wymóg, który jest wskazany z punktu widzenia minimalnej ochrony prawnej dystrybutora, nie może jednak wpływać na możliwości producenta do elastycznego reagowania na zmieniające się warunki gospodarcze, w których prowadzi on swoją działalność.
69. Sąd krajowy musi – także bez potrzeby zagłębiania się w rozważania gospodarcze leżące u podstaw dokładnego opracowania i przeprowadzenia reorganizacji sieci dystrybucji – być w stanie ocenić, czy zachodzi zmiana obiektywnych – wewnętrznych lub zewnętrznych – stosunków gospodarczych, która może skłonić do takiego kroku.
70. Z wywodów w poprzednim punkcie wynika, że podnoszona zmiana obiektywnych warunków gospodarczych musi być na tyle istotna, że stanowi ona wystarczający powód dla raczej drastycznej interwencji w postaci reorganizacji całej sieci dystrybucji lub jej znacznej części. Także ten ilościowy stosunek musi być możliwy do zbadania przez sąd krajowy.
71. Jeśli producent uczyni zadość wymogowi wykazania, że istnieją obiektywne – wewnętrzne lub zewnętrzne – warunki gospodarcze, które są tak istotne, że uzasadniają dokonanie reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji, dystrybutor jest przynajmniej chroniony przed tym, że producent zmieni zdanie co do optymalnego ukształtowania swojej sieci dystrybucji, nie będąc do tego zmuszonym przez zmianę obiektywnych warunków. Pozostaje to w zgodzie z celem art. 5 ust. 3 tiret pierwsze rozporządzenia nr 1475/95, który znajduje poparcie w motywie 19 tego rozporządzenia(28) .
72. Fakt, iż konieczne jest, że wypowiedzenie umowy dotyczącej dystrybucji ze skróconym terminem powinno móc zostać poddane – ograniczonej – kontroli sądowej, ma taki skutek, że w przypadku wypowiedzenia umowy dotyczącej dystrybucji producent musi przedstawić odpowiednie fakty, które w wiarygodny sposób świadczą o istnieniu konieczności znaczącej reorganizacji.
73. Wynika z tego, że fakty, które producent musi przedstawić w przypadku wypowiedzenia ze skróconym terminem, nie muszą zawierać w pełni opracowanego planu reorganizacji. Taki wymóg wychodziłby poza to, co jest konieczne do zgodnego z prawem zastosowania szczególnego terminu wypowiedzenia.
74. Jak to opisano w pkt 15–26 powyżej, słowo „generalna” („gennemgribende”) w duńskiej wersji językowej art. 5 ust. 3 tiret pierwsze nie ma szczególnego znaczenia, które wymagałoby więcej niż tego, że przedstawiona przez producenta konieczność jest tego rodzaju, iż reorganizacja całości lub znacznej części sieci dystrybucji jest na nią odpowiednią reakcją.
75. Punkt 71 zawiera właśnie w sposób dorozumiany odpowiedź na pytanie dziewiąte: Jeśli zmiana obiektywnych – wewnętrznych lub zewnętrznych – warunków gospodarczych prowadzi do tego, że konieczne jest dokonanie przez producenta reorganizacji całości lub znacznej części jego sieci dystrybucji, to można – a contrario – założyć, że zaniechanie takiej reorganizacji miałoby dla niego istotne niekorzystne konsekwencje gospodarcze.
C – Pytanie dziesiąte: Na kim spoczywa ciężar dowodu?
76. Odpowiedź na pytanie, na kim spoczywa ciężar dowodu, można łatwo wywieść z powyższych rozważań: spoczywa on na producencie, który chce skorzystać ze szczególnej możliwości wypowiedzenia umowy. Zobowiązany jest on w związku z tym do wykazania, że przesłanki zastosowania skróconego terminu są spełnione.
77. Ponadto zgodnie z orzecznictwem Trybunału każdy, kto powołuje się na zwolnienie w rozumieniu art. 81 ust. 3 WE, w tym zwolnienie grupowe, musi wykazać, że przesłanki do tego są spełnione(29) . Kto zatem powołuje się na szczególny sposób wypowiedzenia umowy, taki, jaki jest przewidziany w zwolnieniu grupowym, musi wykazać, że spełnione są przesłanki ku temu.
D – Pytanie jedenaste: Czy wejście w życie rozporządzenia (WE) nr 1400/2002 samo w sobie stanowi wystarczający powód do wypowiedzenia umowy dotyczącej dystrybucji ze skróconym terminem?
78. Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy dokonać rozróżnienia pomiędzy wejściem w życie nowego rozporządzenia jako takim a możliwymi zmianami gospodarczych warunków wytwarzania i sprzedaży pojazdów silnikowych, jakie wynikają z tego rozporządzenia.
79. Wejście w życie tego rozporządzenia jako takie nie stanowi takiego faktu lub takiej okoliczności, które mogłyby jako obiektywna zmiana gospodarcza zmusić do wypowiedzenia istniejących umów dotyczących dystrybucji ze skróconym terminem.
80. Zwolnienie grupowe jest jedną z przysługujących uczestnikom rynku prawnych możliwości wyłączenia spod zakazu przewidzianego w art. 81 ust. 1 WE pewnych klauzul ograniczających konkurencję, które występują w zawieranych przez nich umowach dotyczących dystrybucji. Do tych uczestników należy jednak decyzja, czy z takiej możliwości skorzystają(30) .
81. Nie wyklucza to, że wejście w życie nowego zwolnienia grupowego może faktycznie pociągnąć za sobą takie skutki gospodarcze, które zmienią warunki gospodarcze, w których producent musi wytwarzać pojazdy silnikowe w tak dużym stopniu, że wyniknie z tego konieczność dokonania reorganizacji sieci dystrybucji.
82. Nowe zwolnienie grupowe przewidziane w rozporządzeniu (WE) nr 1400/2002 różni się istotnie od swojego poprzednika z rozporządzenia nr 1475/95 i otwiera, poprzez pozostawienie zarówno producentom, jak i dystrybutorom szeregu różnych opcji, szeroki wachlarz możliwości w zakresie dystrybucji, które pozwalają zainteresowanym uczestnikom rynku na konkurowanie ze sobą o przychylność konsumenta.
83. Zgodnie z broszurą wyjaśniającą do rozporządzenia (WE) nr 1400/2002(31) nowe zwolnienie grupowe otwiera drogę do większego wykorzystania nowych technik dystrybucji, takich jak sprzedaż przez Internet oraz wielomarkowe punkty dealerskie. Ponadto właściciele samochodów będą mieć większą możliwość wyboru miejsca przeprowadzenia naprawy i przeglądu oraz tego, jakie części zapasowe zostaną użyte.
84. Zgodnie z tym celem zniesione zostały praktyki ograniczające, takie jak możliwość połączenia dystrybucji selektywnej z dystrybucją wyłączną oraz zobowiązanie do zapewnienia zarówno sprzedaży nowych pojazdów, jak i obsługi posprzedażnej.
85. Wynika z tego, że gospodarcze warunki wytwarzania, sprzedaży i serwisu pojazdów silnikowych mogły się istotnie zmienić po wejściu w życie rozporządzenia (WE) nr 1400/2002, co zgodnie z motywami tego rozporządzenia jest właśnie jego celem(32) .
86. W tych okolicznościach można założyć, że nowe zwolnienie grupowe może wpłynąć na obiektywne warunki gospodarcze dystrybucji pojazdów silnikowych w taki sposób, że wyniknie z tego konieczność dokonania zmiany istniejących sieci dystrybucji(33) .
87. Sąd krajowy będzie musiał ocenić, czy wskutek nowego zwolnienia grupowego powstały takie nowe warunki, które powodują wystarczająco poważną konieczność dokonania reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji.
VII – Wnioski
88. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, aby na pytania przedłożone przez Østre Landsret udzielił następującej odpowiedzi:
Pytania od pierwszego do trzeciego
– Producent, który powołując się na art. 5 ust. 3 tiret pierwsze rozporządzenia Komisji (WE) nr 1475/95 z dnia 28 czerwca 1995 r. w sprawie stosowania art. [81] ust. 3 traktatu do niektórych kategorii porozumień dotyczących dystrybucji i serwisowania pojazdów silnikowych wypowiada umowę dotyczącą dystrybucji ze skróconym terminem wypowiedzenia wynoszącym jeden rok, musi w powiadomieniu o wypowiedzeniu uzasadnić zastosowanie tego nadzwyczajnego terminu wypowiedzenia przynajmniej koniecznością utrzymania lub poprawy wydajności gospodarczej sieci dystrybucji z uwagi na obiektywne – wewnętrzne lub zewnętrzne – zmiany gospodarcze, na które jest narażony; konieczność ta musi być ponadto na tyle istotna, że prowadzi do reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji.
Pytania od czwartego do dziewiątego
– W powiadomieniu informującym dystrybutora o wypowiedzeniu umowy ze skróconym terminem producent musi wskazać obiektywne – wewnętrzne lub zewnętrzne – warunki gospodarcze, z których wynika konieczność dokonania reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji.
– Wystąpienie takich warunków oraz ich istotność mogą zostać poddane kontroli sądu krajowego.
– Producent nie musi jednak podawać faktów, które wychodzą poza to, co jest konieczne do zastosowania skróconego terminu wypowiedzenia.
– Słowo „generalna” („gennemgribende”) w duńskiej wersji językowej art. 5 ust. 3 tiret pierwsze nie ma szczególnego znaczenia, które wymagałoby więcej niż tego, że przedstawiona przez producenta konieczność jest tego rodzaju, iż reorganizacja całości lub znacznej części sieci dystrybucji jest na nią odpowiednią reakcją.
– Jeśli zmiana obiektywnych – wewnętrznych lub zewnętrznych – warunków gospodarczych prowadzi do tego, że konieczne jest dokonanie przez producenta reorganizacji całości lub znacznej części jego sieci dystrybucji, to można – a contrario – założyć, że zaniechanie takiej reorganizacji miałoby dla niego istotne niekorzystne konsekwencje gospodarcze.
Pytanie dziesiąte
– Ciężar dowodu, że przesłanki zastosowania wypowiedzenia ze skróconym terminem zgodnie z art. 5 ust. 3 tiret pierwsze są spełnione, spoczywa na producencie.
Pytanie jedenaste
– Artykuł 5 ust. 3 tiret pierwsze rozporządzenia nr 1475/95 należy zatem interpretować w ten sposób, że wejście w życie rozporządzenia Komisji (WE) nr 1400/2002 z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych w sektorze motoryzacyjnym jako takie nie stworzyło przesłanek do wypowiedzenia przez producenta umowy dotyczącej dystrybucji ze skróconym terminem.
– Wejście w życie powyższego rozporządzenia może jednak doprowadzić do takiej zmiany obiektywnych warunków gospodarczych w stosunku do producenta, że wypowiedzenie ze skróconym terminem będzie uzasadnione.
– Na producencie ciąży obowiązek wykazania, że ma to miejsce.
(1) .
(2)  –	Dz.U. L 145, str. 25.
(3)
– We francuskiej i duńskiej wersji językowej występują porównywalne terminy, mianowicie „extraordinaire” i „ekstraordinaert”, podczas gdy w angielskiej wersji językowej brak jest porównywalnego przymiotnika.
(4)
–	W duńskiej wersji językowej ten ustęp odnosi się do konieczności „ generalnej reorganizacji całości lub znacznej części sieci dystrybucji”.
(5)
–	Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna IV – Konkurencja, dystrybucja pojazdów silnikowych [rozporządzenie (WE) nr 1475/95, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
(L 145 z dnia 29 czerwca 1995 r.)], broszura wyjaśniająca IV/9509/95. Ta broszura wyjaśniająca jest dostępna jedynie w języku francuskim, angielskim i niemieckim.
(6)
–	Pytanie to brzmi: „Czy istnieje możliwość wcześniejszego rozwiązania porozumienia?”.
(7)  – Przypis nie dotyczy polskiej wersji językowej.
(8)  –	Rozporządzenie Komisji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych w sektorze motoryzacyjnym (Dz.U. L 203, str. 30).
(9)
–	Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna IV – Konkurencja, rozporządzenie Komisji (WE) nr 1400/2002 z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych w sektorze motoryzacyjnym, broszura wyjaśniająca (http://europa.eu.int.comm/competition/car_sector).
(10)
–	Pytanie 20 brzmi następująco: „W jaki sposób może odbywać się w okresie przejściowym rozwiązywanie umów, które są zgodne z rozporządzeniem nr 1475/95?”.
(11)
–	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 5 grudnia 1967 r. w sprawie 19/67 Van der Vecht, Rec. str. 445 oraz z dnia 9 sierpnia 1994 r. w sprawie C‑327/91 Francja przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3641, pkt 35.
(12)
–	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 24 października 1996 r. w sprawie C‑72/95 Kraaijeveld i in., Rec. str. I‑5403, pkt 28–31 oraz z dnia 5 grudnia 1996 r. w sprawach połączonych C‑267/95 i C‑268/95 Merck i Beecham, Rec. str. I‑6285, pkt 21–24.
(13)
–	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 3 marca 1977 r. w sprawie 80/76 North Kerry Milk Products, Rec. str. 425, pkt 11.
(14)
–	Wyrok z dnia 2 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑296/95 EMU Tabac i in., Rec. str. I‑1605, pkt 36.
(15)
–	Zobacz pkt 4 powyżej.
(16)
–	Zobacz pkt 6 powyżej.
(17)
–	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 24 lutego 1987 r. w sprawie 310/85 Deufil przeciwko Komisji, Rec. str. 901, pkt 22 oraz z dnia 14 stycznia 1997 r. w sprawie C‑169/95 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑135, pkt 22.
(18)
–	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 24 marca 1993 r. w sprawie C‑313/90 CIRF i in. przeciwko Komisji, Rec. str. I‑1125, pkt 34 i 36 oraz wyroki Sądu: z dnia 5 marca 1997 r. w sprawie T‑105/95 WWF UK przeciwko Komisji, Rec. str. II‑313, pkt 53–55, a także z dnia 20 marca 2002 r. w sprawie T‑23/99 LR AF 1998 przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1705, pkt 274.
(19)
–	Dz.U. 2003, L 1, str. 1.
(20)
–	Sprawa C‑376/05 A. Brünsteiner (Dz.U. 2006, C 10, str. 8) i sprawa C‑377/05 Autohaus Hilgert (Dz.U. 2006, C 10, str. 8) oraz sprawa C‑421/05 City Motors Groep (Dz.U. 2006, C 36, str. 21).
(21)
–	Zobacz także P. Kileste i C. Staudt, Le règlement n˚ 1400/2002 du 31 juillet 2002, de la Commission européenne en matière de distribution automobile, Journal des Tribunaux
2003, str. 141, pkt 76.
(22)
–	Artykuł 3 ust. 4 rozporządzenia nr 1400/2002 stanowi: „Zwolnienie stosuje się, pod warunkiem że porozumienie wertykalne zawarte z dystrybutorem lub osobą zajmującą się naprawami przewiduje, że dostawca, który zamierza dokonać wypowiedzenia porozumienia, musi przekazać takie wypowiedzenie na piśmie i musi ono zawierać szczegółowe, obiektywne i przejrzyste powody rozwiązania umowy, aby uniemożliwić dostawcy rozwiązanie porozumienia wertykalnego z dystrybutorem lub osobą zajmującą się naprawami z powodu praktyk, które nie mogą być ograniczone na mocy niniejszego rozporządzenia”.
Motyw 9 brzmi następująco: „W celu uniemożliwienia dostawcy rozwiązywania porozumienia, gdy dystrybutor lub osoba zajmująca się naprawami podejmie zachowanie prokonkurencyjne, takie jak aktywna lub pasywna sprzedaż konsumentom zagranicznym, prowadzenie napraw i świadczenie usług w zakresie pojazdów wielu marek lub zlecanie napraw innym osobom lub usług przeglądowych, każde wypowiedzenie porozumienia musi jednoznacznie na piśmie podawać przyczyny, które muszą być obiektywne i przejrzyste. Ponadto w celu wzmocnienia niezależności dystrybutorów i osób zajmujących się naprawą od ich dostawców minimalny okres wypowiedzenia powinien być zapewniony w przypadku nieodnowienia porozumień zawartych na czas określony oraz rozwiązywania umów zawartych na czas nieokreślony”.
(23)
–	Zobacz art. 3 ust. 5, cytowany w pkt 5 powyżej.
(24)
–	Ten punkt widzenia został powtórzony w ww. (pkt 17) piśmie duńskich organów ochrony konkurencji skierowanym do duńskiego stowarzyszenia dystrybutorów pojazdów silnikowych.
(25)
–	Zobacz pkt 3 powyżej.
(26)
–	Zobacz w szczególności analogicznie wyrok z dnia 11 lipca 1989 r. w sprawie 246/86 Belasco i in., Rec. str. 2117.
(27)
–	Zobacz pkt 27–45 powyżej.
(28)
–	Chodzi tu w szczególności o motyw 19 zdanie pierwsze: „Artykuł 5 ust. 2 pkt 2 i 3 oraz art. 5 ust. 3 określają minimalne przesłanki zwolnienia w zakresie okresu trwania i rozwiązania porozumienia dotyczącego dystrybucji i serwisowania pojazdów, ponieważ z uwagi na nakłady poczynione przez dystrybutora w celu ulepszenia struktury dystrybucji i serwisowania towarów objętych umową zależność dystrybutora od dostawcy wzrasta w przypadku umów krótkookresowych lub umów, które mogą zostać rozwiązane w krótkim okresie czasu”.
(29)
–	Wyrok z dnia 17 stycznia 1984 r. w sprawach połączonych 43/82 i 63/82 VBVB i VBBB przeciwko Komisji, Rec. str. 19, pkt 52 i 61.
(30)
–	Wyroki: z dnia 18 grudnia 1986 r. w sprawie 10/86 VAG France, Rec. str. 4071, pkt 16, z dnia 5 czerwca 1997 r. w sprawie C‑41/96 VAG, Rec. str. I‑3123, pkt 61 oraz z dnia 30 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑230/96 Cabour, Rec. str. I‑2055, pkt 46.
(31)
–	Wspomniana w przypisie 9, str. 3 i 11.
(32)
–	Zobacz w szczególności motyw 12 i nast.
(33)
–	Komisja przyznała to w sposób dorozumiany w swojej odpowiedzi na pytanie 20 w broszurze wyjaśniającej do rozporządzenia nr 1400/2002: „Wygaśnięcie rozporządzenia nr 1475/95 w dniu 30 września 2002 r. i zastąpienie go nowym rozporządzeniem nie oznacza samo w sobie, że powinna być dokonana reorganizacja sieci. Niemniej po wejściu w życie nowego rozporządzenia dany producent pojazdów może postanowić o istotnej reorganizacji swojej sieci. […]”. W swoich uwagach na piśmie Komisja wyraziła się o wiele wyraźniej.