61971C0084
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
KARL ROEMER
της 24ης Φεβρουαρίου 1972 (
*1
)
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
Ακόμη και αν τα πραγματικά περιστατικά στην υπόθεση αυτή είναι διαφορετικά από εκείνα που οδήγησαν στο προδικαστικό ερώτημα του προέδρου του δικαστηρίου του Τουρίνου (υπόθεση 43/71, Politi), επί του οποίου αποφάνθηκε το Δικαστήριο με απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1971, πρόκειται και στην υπό κρίση υπόθεση για τα ίδια νομικά προβλήματα. Γι' αυτό μπορώ, όπως και οι διάδικοι που ανέπτυξαν προφορικές παρατηρήσεις, να είμαι σύντομος κατά την ανάπτυξη των προτάσεών μου.
Ως γνωστόν, η εταιρία Marimex του Μιλάνου εισήγαγε επανειλημμένα κατά τα έτη 1966, 1968 και 1969 βόειο κρέας στην Ιταλία από κράτη μέλη της ΕΟΚ και από τρίτες χώρες.
Με αφορμή αυτές τις εισαγωγές οι ιταλικές αρχές απαιτούσαν την καταβολή «τέλους στατιστικής» και «επιβαρύνσεως για παροχή διοικητικών υπηρεσιών».
Η εταιρία Marimex είναι όμως της απόψεως ότι η είσπραξη αυτών των επιβαρύνσεων αντίκειται προς τις διατάξεις του άρθρου 12 του κανονισμού 14/64 της 5ης Φεβρουαρίου 1964 (ABl. σ. 562) περί της σταδιακής δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος, αφενός, και στις διατάξεις του άρθρου 20 και 22 του κανονισμού 805/68 της 27ης Ιουνίου 1968 (EE 03/003, σ. 72) περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος.
Ως γνωστόν, αυτές οι διατάξεις του κανονισμού απαγόρευσαν στα κράτη μέλη την είσπραξη κάθε φορολογικής επιβαρύνσεως ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμούς, μετά τη θέση σε ισχύ της ρυθμίσεως περί εισφορών, αφού τόσο ο κανονισμός 14/64, όσο και ο κανονισμός 805/68 θεωρούν κάθε περιορισμό φορολογικής ή ποσοτικής φύσεως ασυμβίβαστο προς την εφαρμογή τους.
Για το λόγο αυτό η εταιρία Marimex κίνησε κατά του Ιταλικού Δημοσίου τη διαδικασία (εκδόσεως) διαταγής πληρωμής των άρθρων 633 επ. της ιταλικής Πολιτικής Δικονομίας, τη λεγόμενη «procedimento d'ingiunzione», προκειμένου να προβάλει τα δικαιώματά της από τις προαναφερθείσες κοινοτικές διατάξεις.
Με βάση την αίτηση εκδόσεως του «decreto d'ingiunzione» ο πρόεδρος του δικαστηρίου του Τουρίνου, ο οποίος δεν γνώριζε την απόφαση του Politi του Δικαστηρίου της 14ης Δεκεμβρίου 1971, θεώρησε εαυτόν αρμόδιο και διαπίστωσε ότι η αίτηση θέτει σειρά προδικαστικών ερωτημάτων, ως προς την ερμηνεία των διατάξεων των κοινοτικών κανονισμών που προαναφέρθηκαν. Γι' αυτό, σύμφωνα προς το άρθρο 177, παρέπεμψε στο Δικαστήριο τα υποβληθέντα ερωτήματα.
Ασχολούμενος τώρα με την εξέταση αυτών των ερωτημάτων, μπορώ καταρχήν να βεβαιώσω, ότι, όπως τονίστηκε στην απόφαση Politi, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφασίσει επ' αυτών των ερωτημάτων. Ακόμη και ο εκπρόσωπος της Ιταλικής Κυβερνήσεως δεν θεώρησε σκόπιμο να επαναλάβει κατά την αγόρευσή του τους ενδοιασμούς που είχε εκφράσει, στις γραπτές παρατηρήσεις του, τότε ακόμη αγνοώντας την απόφαση Politi, ίσως όμως όχι και τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Dutheillet de Lamothe.
Τα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν κυρίως πέντε προβλήματα.
1.
Ταυτίζεται η έννοια της φορολογικής επιβαρύνσεως ισοδύναμου αποτελέσματος προς δασμούς κατά το άρθρο 12 του κανονισμού 14/64 και το άρθρο 20 του κανονισμού 805/68 με αυτή των άρθρων 9 επ. της Συνθήκης;
2.
Πρέπει οι επιβαρύνσεις, όπως το «τέλος στατιστικής» ή η «επιβάρυνση για παροχή διοικητικών υπηρεσιών», που εισπράττονταν στην Ιταλία επί ορισμένο διάστημα, να θεωρηθούν φορολογικές επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμούς, υπό την έννοια που αποδίδουν στον όρο αυτό οι κανονισμοί 14/64 και 805/68;
3.
Ισχύουν άμεσα οι διατάξεις των ανωτέρω κανονισμών που απαγορεύουν την είσπραξη φορολογικών επιβαρύνσεων ισοδύναμου αποτελέσματος και γεννούν δικαιώματα των ιδιωτών τα οποία πρέπει να προστατεύονται από τα εθνικά δικαστήρια;
4.
Από ποιο χρονικό σημείο παράγουν οι διατάξεις αυτές τέτοια αποτελέσματα;
5.
Με το τελευταίο ερώτημα τίθεται, τέλος, το πρόβλημα, εάν και κατά ποιο τρόπο πρέπει, σε περίπτωση συγκρούσεως μεταξύ κοινοτικού και εσωτερικού, ακόμη και μεταγενέστερου, δικαίου, να αναγνωρίζεται η υπεροχή του κοινοτικού δικαίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
Οι αναπτύξεις μου επί του πρώτου ερωτήματος θα είναι σύντομες: αρκεί να παραπέμψω στην υπόθεση Politi και να μεταφέρω αυτά που είπε εκεί το Δικαστήριο επί των εισαγωγών βοείου κρέατος, διότι το γεγονός ότι εδώ πρόκειται για βόειο κρέας και όχι για χοιρινό δεν αλλάζει φυσικά τίποτε ως προς το σημείο αυτό.
Επί του ερωτήματος που τέθηκε στην προκείμενη δίκη το Δικαστήριο έχει ήδη απαντήσει, διαπιστώνοντας ότι η έννοια των φορολογικών επιβαρύνσεων ισοδύναμου αποτελέσματος έχει σε όλους τους κανονισμούς περί κοινών οργανώσεων των γεωργικών αγορών το ίδιο περιεχόμενο που έχει και στα άρθρα 9 επ. της Συνθήκης (στο σημείο αυτό παραπέμπω περαιτέρω στην απόφαση της 1ης Ιουλίου 1969 επί της υποθέσεως 24/68, Επιτροπή κατά Ιταλικής Δημοκρατίας, SLG 1969,195). Αυτή η διαπίστωση ισχύει λοιπόν και για τα άρθρα 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 14/64 και 20, παράγραφος 2, του κανονισμού 805/68.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
Επιβαρύνσεις όπως το «τέλος στατιστικής» και η «επιβάρυνση για παροχή διοικητικών υπηρεσιών», που εισπράττονταν στην Ιταλία, είναι φορολογικές επιβαρύνσεις ισοδύναμου αποτελέσματος υπό την έννοια, που αποδίδουν στον όρο αυτό οι κανονισμοί περί γεωργίας. Αυτό αναφέρθηκε από το Δικαστήριο στο σκεπτικό της αποφάσεως της 14ης Δεκεμβρίου 1971 (σκέψη 7). Αλλά επειδή το Δικαστήριο δεν περιέλαβε αυτή τη διαπίστωση στο διατακτικό της αποφάσεως Politi, υποθέτω, ότι και στην υπό κρίση υπόθεση θα ενεργήσει κατά τον ίδιο τρόπο.
Επί του τρίτου ερωτήματος
Όσον αφορά το τρίτο ερώτημα, μου φαίνεται αναμφισβήτητο ότι οι αναφερθείσες διατάξεις των κανονισμών περί κοινής οργανώσεως των αγορών που προβλέπουν ρητά την κατάργηση των φορολογικών επιβαρύνσεων ισοδύναμου αποτελέσματος, παράγουν άμεσα αποτελέσματα και θεμελιώνουν δικαιώματα των ιδιωτών, τα οποία πρέπει να προστατεύονται από τα εθνικά δικαστήρια. Τα αποτελέσματα αυτά, έτσι είπε επίσης το Δικαστήριο στην απόφαση Politi, αντιτίθενται στην εφαρμογή κάθε, ακόμη και μεταγενέστερου, νομοθετικού μέτρου, ασυμβίβαστου προς τις διατάξεις των προαναφερθέντων κανονισμών.
Επί του τετάρτου ερωτήματος
Το ερώτημα, από ποιο χρονικό σημείο οι αναφερθείσες από τις επιχειρήσεις διατάξεις των κανονισμών περί κοινής οργανώσεως της αγοράς βοείου κρέατος θεμελιώνουν δικαιώματα των ιδιωτών, μπορεί επίσης να απαντηθεί σχετικά εύκολα.
Ως προς τον κανονισμό 14/64, προκύπτει από το άρθρο του 25, σε συνδυασμό προς τις διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, και 3 του κανονισμού 82/64 (ABL σ. 1626), ότι οι απαγορεύσεις που εξαγγέλλονται στο άρθρο 12 του κανονισμού 14/64 ίσχυαν από την 1η Νοεμβρίου 1964, με όλες τις έννομες συνέπειες που συνεπάγονταν: δηλαδή, ακόμη και αν οι εκτελεστικοί του κανονισμού 13/64 κανονισμοί δεν εκδόθηκαν πριν από τις 31 Ιουλίου 1964 (πράγματι εκδόθηκαν στις 30 Ιουλίου 1964 και μάλιστα επρόκειτο για τους κανονισμούς 111/64, ABL σ. 2174, 112/64, ABL σ. 2180 και 114/64, ABL σ. 2187), αποφασιστική σημασία είχε το ότι η ημερομηνία της 31ης Ιουλίου 1964 αντικαταστάθηκε από την 1η Νοεμβρίου 1964.
Ως προς τον κανονισμό 805/68, προκύπτει από το άρθρο του 34, παράγραφος 2, ότι η προβλεπόμενη ρύθμιση και προπαντός οι απαγορεύσεις των άρθρων 20 και 22 του κανονισμού τέθηκαν σε ισχύ στις 29 Ιουλίου 1968.
Επομένως, η επί των εισαγωγών βοείου κρέατος εφαρμοστέα ρύθμιση εξακολουθούσε να υφίσταται αδιάκοπα μεταξύ της 1ης Νοεμβρίου 1964 και του χρονικού σημείου, κατά το οποίο πραγματοποιήθηκαν οι επίδικες εισαγωγές.
Επί του πέμπτου ερωτήματος
Ο πρόεδρος του δικαστηρίου του Τουρίνου θα ήθελε τέλος να γνωρίζει επίσης, εάν τα δικαιώματα, τα οποία προκύπτουν για τους ιδιώτες από την υποχρέωση που προβλέπεται στην κοινοτική ρύθμιση, εξακολούθησαν να υφίστανται αδιάκοπα μεταξύ του χρονικού σημείου, κατά το οποίο αυτή η υποχρέωση κατέστη ενεργός, και του — διακεκριμένου — χρονικού σημείου, κατά το οποίο εθνικός νόμος κατήργησε ρητά προγενέστερο νόμο, αντίθετο προς την κοινοτική ρύθμιση.
Για τον ιταλό δικαστή προκύπτουν δυσκολίες από το γεγονός ότι ο ιταλικός «νόμος 447 της 24ης Ιουνίου 1971» κατήργησε τις επίδικες επιβαρύνσεις μόνο με ανεπαρκή αναδρομική ισχύ και συνεπώς δεν φαίνεται να είναι σύμφωνος προς την κοινοτική ρύθμιση. Έτσι ο δικαστής βρίσκεται προ συρροής συγκρουομένων διατάξεων.
Θα ήθελε γι' αυτό να γνωρίζει πώς μπορεί να ικανοποιήσει την αξίωση του ιδιώτη για επιστροφή επιβαρύνσεως που κακώς εισπράχθηκε, μολονότι το εσωτερικό δίκαιο αποκλείει ή επιτρέπει μόνο εν μέρει αυτή την επιστροφή.
Επί του θέματος αυτού η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο εθνικός δικαστής πρέπει, προκειμένου να επιλύσει αυτό το πρόβλημα, να αναζητήσει ερμηνεία, που να επιτρέπει το συμβιβασμό, κατά το δυνατό, των εθνικών και κοινοτικών απαιτήσεων. Πρέπει καταρχήν να προσπαθήσει να αποφύγει ενδεχόμενη σύγκρουση, ακολουθώντας την αρχή, κατά την οποία, σε περίπτωση αμφιβολίας, ο εθνικός νομοθέτης θέλησε να τηρήσει τις διεθνείς του υποχρεώσεις.
Εάν αυτή η προσπάθεια αποτύχει και ο μεταγενέστερος νόμος είναι σαφώς και ρητά ασυμβίβαστος προς το κοινοτικό δίκαιο, τότε ο δικαστής δεν επιτρέπεται να εφαρμόσει στην προκείμενη περίπτωση το εθνικό δίκαιο, αλλά πρέπει να αποφασίσει«contra legem» ή «ultra legem» ως προς την εθνική έννομη τάξη. Δεν νομίζω, όμως, ότι το Δικαστήριο θα έπρεπε στην απόφασή του να παραπέμψει τον ερωτώντα δικαστή στην ερμηνευτική μέθοδο που προτείνεται από την Επιτροπή, η οποία εφαρμόζεται κατά τα λοιπά από όλα τα δικαστήρια των κρατών μελών.
Αυτό το ερώτημα δεν υποβάλλεται στο Δικαστήριο για πρώτη φορά. Ήδη στην υπόθεση 34/67 (Gebrüder Lück, Slg. 1968, 366) ένα δικαστήριο είχε υποβάλει το ερώτημα τι σημασία έχει για το αντίθετο εθνικό δίκαιο η αναγνώριση της υπεροχής μιας διατάξεως απευθείας εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Ανέκυψε το ερώτημα, αν αυτό το (εθνικό) δίκαιο έπρεπε να θεωρηθεί άκυρο, ή αν απλώς δεν μπορούσε να εφαρμοστεί εν όλω ή εν μέρει στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Επ' αυτού αποφάσισε το Δικαστήριο στις 4 Απριλίου 1968 ότι, οι άμεσα ισχύουσες κοινοτικές διατάξεις δεν περιορίζουν την εξουσία των αρμόδιων εθνικών δικαστηρίων να επιλέγουν, μεταξύ των περισσότερων σχετικών μεθόδων της εσωτερικής έννομης τάξεως, αυτές που φαίνονται καταλληλότερες για την προστασία των δικαιωμάτων που απορρέουν από το κοινοτικό δίκαιο. Το Δικαστήριο, στην απόφαση επί της υποθέσεως 13/68 (Salgoil) της 19ης Δεκεμβρίου 1968 (Slg. 682) έκρινε ότι τα εθνικά δικαστήρια είναι υποχρεωμένα να προστατεύουν τα δικαιώματα των ιδιωτών που στηρίζονται σε κοινοτικές διατάξεις απευθείας εφαρμογής. Ο συνάδελφός μου Gand είχε επιπλέον δηλώσει ότι η υποχρέωση αυτή αποκλείει κάθε διακριτική ευχέρεια του κράτους να αντιταχθεί στην άσκηση αυτών των δικαιωμάτων.
Το Δικαστήριο έκρινε, τέλος, με την απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 1971 (υποθέσεις 51-54/71, International Fruit Company) κυρίως ότι το ερώτημα, κατά ποιο τρόπο μπορούν τα κράτη μέλη να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους ως προς την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, πρέπει να απαντηθεί αποκλειστικά κατά τα συνταγματικά συστήματα των κατ' ιδίαν κρατών μελών.
Κατά τη γνώμη μου μπορεί, συνεπώς, το Δικαστήριο, στα πλαίσια αυτής της δίκης, να περιοριστεί στην απάντηση ότι, ο δικαστής δεν πρέπει να εφαρμόσει το εθνικό δίκαιο που αντίκειται προς τη Συνθήκη, αλλά, — επειδή αυτό έχει κατώτερη τυπική ισχύ (απόφαση 15ης Ιουλίου 1964 επί της υποθέσεως 6/64, ENEL, Slg. 1964, 1251· απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 1969 επι της υποθέσεως 14/68, Walt Wilhelm, Slg. 1969, 1) — το κοινοτικό δίκαιο.
Ο δικαστής πρέπει λοιπόν να αναζητήσει στις αρχές της εσωτερικής έννομης τάξεως τη μέθοδο που θα εξασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή του κοινοτικού κανόνα. Δεσμεύεται ως προς το αποτέλεσμα, όχι όμως και ως προς τον τρόπο.
Προτείνω, επομένως, να δοθεί στα ερωτήματα που υπέβαλε ο πρόεδρος του Δικαστηρίου του Τουρίνου η ακόλουθη απάντηση:
1.
Η έννοια «φορολογική επιβάρυνση ισοδύναμου αποτελέσματος» έχει στα άρθρα 12, παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού 14/64 και 20, παράγραφος 2, του κανονισμού 805/68 το ίδιο περιεχόμενο που έχει και στα άρθρα 9 επ. της Συνθήκης.
2.
Τα άρθρα 12, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 14/64, 20, παράγραφος 2, και 22, παράγραφος 1, του κανονισμού 805/68 παράγουν άμεσα αποτελέσματα και θεμελιώνουν δικαιώματα των ιδιωτών, τα οποία πρέπει να προστατεύονται από τα εσωτερικά δικαστήρια.
3.
Όσον αφορά τις εισαγωγές πριν από τις 29 Ιουλίου 1968, τα προαναφερθέντα δικαιώματα γεννήθηκαν την 1η Νοεμβρίου 1964 και, όσον αφορά τις εισαγωγές που πραγματοποιήθηκαν μετά τις 29 Ιουλίου του 1968, στις 29 Ιουλίου 1968.
4.
Συγκρούσεις μεταξύ κανόνων του κοινοτικού και του εσωτερικού δικαίου πρέπει να επιλύονται σύμφωνα με την αρχή της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου.
(
*1
)	Γλώσσα τσυ πρωτοτύπου: η γερμανική.