62022CJ0512
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 19ης Σεπτεμβρίου 2024 (
*1
)
«Αίτηση αναιρέσεως – Οικονομική και νομισματική πολιτική – Προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων – Οδηγία 2013/36/ΕΕ – Κανονισμός (ΕΕ) 1024/2013 – Ειδικά καθήκοντα εποπτείας που έχουν ανατεθεί στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) – Αξιολόγηση αποκτήσεων ειδικών συμμετοχών – Εναντίωση στην απόκτηση ειδικής συμμετοχής»
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑512/22 P και C‑513/22 P,
με αντικείμενο δύο αιτήσεις αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκαν, αντιστοίχως, στις 26 και στις 27 Ιουλίου 2022,
Finanziaria d’investimento Fininvest SpA (Fininvest), με έδρα τη Ρώμη (Ιταλία), εκπροσωπούμενη από τους A. Baldaccini, M. Carpinelli, A. Saccucci και R. Vaccarella, avvocati,
αναιρεσείουσα στην υπόθεση C‑512/22 P,
όπου οι λοιποί διάδικοι είναι οι:
Silvio Berlusconi,
προσφεύγων πρωτοδίκως,
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (EKT), εκπροσωπούμενη από τον G. Buono και την C. Hernández Saseta, επικουρούμενους από τον M. Lamandini, avvocato,
καθής πρωτοδίκως,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους V. Di Bucci και A. Nijenhuis, την A. Steiblytė και τον Δ. Τριανταφύλλου, στη συνέχεια από τους P. A. Messina και A. Nijenhuis, την A. Steiblytė και τον Δ. Τριανταφύλλου, και τέλος από τον P. A. Messina, την A. Steiblytė και τον Δ. Τριανταφύλλου,
παρεμβαίνουσα πρωτοδίκως,
και
Marina Elvira Berlusconi,
Pier Silvio Berlusconi,
Barbara Berlusconi,
Eleonora Berlusconi,
Luigi Berlusconi,
ως κληρονόμοι του Silvio Berlusconi, εκπροσωπούμενοι αρχικώς από τους A. Di Porto, N. Ghedini, B. Nascimbene και G. Perroni, avvocati, εν συνεχεία, από τους A. Di Porto, B. Nascimbene και G. Perroni, avvocati,
αναιρεσείοντες στην υπόθεση C‑513/22 P,
όπου οι λοιποί διάδικοι είναι οι:
Finanziaria d’investimento Fininvest SpA (Fininvest), με έδρα τη Ρώμη,
προσφεύγουσα πρωτοδίκως,
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (EKT), εκπροσωπούμενη από τον G. Buono και την C. Hernández Saseta, επικουρούμενους από τον M. Lamandini, avvocato,
καθής πρωτοδίκως,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους V. Di Bucci και A. Nijenhuis, την A. Steiblytė και τον Δ. Τριανταφύλλου, εν συνεχεία από τους P. Messina και A. Nijenhuis, την A. Steiblytė και τον Δ. Τριανταφύλλου, και τέλος από τον P. Messina, την A. Steiblytė και τον Δ. Τριανταφύλλου,
παρεμβαίνουσα πρωτοδίκως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Κ. Λυκούργο, πρόεδρο τμήματος, O. Spineanu-Matei, J.‑C. Bonichot (εισηγητή), S. Rodin και L. S. Rossi, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 16ης Μαΐου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με τις αντίστοιχες αιτήσεις αναιρέσεως, η Finanziaria d’investimento Fininvest SpA (Fininvest), αφενός, και οι Marina Elvira Berlusconi, Pier Silvio Berlusconi, Barbara Berlusconi, Eleonora Berlusconi και Luigi Berlusconi, ως κληρονόμοι του Silvio Berlusconi, αφετέρου, ζητούν από το Δικαστήριο την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 11ης Μαΐου 2022, Fininvest και Berlusconi κατά ΕΚΤ (T‑913/16, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2022:279), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή της Fininvest και του Silvio Berlusconi με αίτημα την ακύρωση της αποφάσεως ECB/SSM/2016 – 7LVZJ6XRIE7VNZ4UBX81/4 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), της 25ης Οκτωβρίου 2016, διά της οποίας η ΕΚΤ εναντιώθηκε στην εκ μέρους της Fininvest και του S. Berlusconi απόκτηση ειδικής συμμετοχής στην Banca Mediolanum S.p.A (στο εξής: επίμαχη απόφαση).
I. Το νομικό πλαίσιο
Α. Η οδηγία CRD IV
2
Το άρθρο 3 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με την πρόσβαση στη δραστηριότητα πιστωτικών ιδρυμάτων και την προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων, για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/87/ΕΚ και για την κατάργηση των οδηγιών 2006/48/ΕΚ και 2006/49/ΕΚ (ΕΕ 2013, L 176, σ. 338, στο εξής οδηγία CRD IV), το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής.
«1.   Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι κάτωθι ορισμοί:
[…]
33)
“ειδική συμμετοχή”: ειδική συμμετοχή όπως ορίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 σημείο 36) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας για πιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδύσεων και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 (ΕΕ 2013, L 176, σ. 1)]».
3
Το άρθρο 22 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κοινοποίηση και εκτίμηση προτεινόμενων αποκτήσεων συμμετοχής», ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο (“υποψήφιος αγοραστής”) το οποίο, μεμονωμένα ή σε συνεννόηση με άλλα πρόσωπα, έχει αποφασίσει είτε να αποκτήσει, άμεσα ή έμμεσα, ειδική συμμετοχή σε πιστωτικό ίδρυμα, είτε να αυξήσει περαιτέρω, άμεσα ή έμμεσα, ειδική συμμετοχή σε πιστωτικό ίδρυμα, ούτως ώστε η αναλογία των δικαιωμάτων ψήφου ή των μεριδίων κεφαλαίου που κατέχει να φθάνει ή να υπερβαίνει τα όρια του 20 %, του 30 % ή του 50 %, ή ώστε το πιστωτικό ίδρυμα να καταστεί θυγατρική του επιχείρηση (“προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής”), απευθύνει κοινοποίηση στις αρμόδιες αρχές του πιστωτικού ιδρύματος στο οποίο επιδιώκει είτε να αποκτήσει είτε να αυξήσει την ειδική συμμετοχή εγγράφως πριν από την απόκτηση, προσδιορίζοντας το ύψος της σκοπούμενης συμμετοχής και τις σχετικές πληροφορίες, όπως εξειδικεύονται σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 4. […]
[…]
6.   Εάν οι αρμόδιες αρχές δεν αντιταχθούν εγγράφως στην προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής, εντός της περιόδου εκτίμησης, τότε η προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής θεωρείται ότι εγκρίθηκε.
[…]
8.   Τα κράτη μέλη δεν επιβάλλουν απαιτήσεις για την κοινοποίηση στις αρμόδιες αρχές ή την έγκριση από αυτές άμεσης ή έμμεσης απόκτησης δικαιωμάτων ψήφου ή κεφαλαίου αυστηρότερες από τις προβλεπόμενες στην παρούσα οδηγία.
[…]»
4
Το άρθρο 23 της οδηγίας CRD IV, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κριτήρια εκτίμησης», ορίζει τα εξής:
«1.   Κατά την εκτίμηση της κοινοποίησης του άρθρου 22 παράγραφος 1 και των πληροφοριών που αναφέρονται στο άρθρο 22 παράγραφος 3, οι αρμόδιες αρχές, προκειμένου να εξασφαλίσουν την ορθή και συνετή διοίκηση του πιστωτικού ιδρύματος για το οποίο προτείνεται η απόκτηση συμμετοχής, και λαμβάνοντας υπόψη την ενδεχόμενη επιρροή του υποψήφιου αγοραστή στο πιστωτικό ίδρυμα, εκτιμούν την καταλληλότητα του υποψήφιου αγοραστή και την ορθότητα της προτεινόμενης απόκτησης συμμετοχής από χρηματοοικονομική άποψη, σύμφωνα με τα ακόλουθα κριτήρια:
α)
τη φήμη του υποψήφιου αγοραστή,
β)
τη φήμη, τη γνώση, τις δεξιότητες και την πείρα, όπως ορίζεται στο άρθρο 91 παράγραφος 1, οιουδήποτε μέλους του διοικητικού οργάνου και οιουδήποτε ανώτερου διοικητικού στελέχους θα διευθύνει τις δραστηριότητες του πιστωτικού ιδρύματος κατόπιν της προτεινόμενης απόκτησης συμμετοχής,
γ)
τη χρηματοοικονομική ευρωστία του υποψήφιου αγοραστή, ιδίως ως προς το είδος των δραστηριοτήτων που ασκούνται ή προβλέπεται ότι θα ασκούνται από το πιστωτικό ίδρυμα για το οποίο προτείνεται η απόκτηση συμμετοχής,
[…]
2.   Οι αρμόδιες αρχές δύνανται να αντιταχθούν στην προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής μόνον εφόσον υπάρχουν βάσιμοι λόγοι γι’ αυτό, με βάση τα κριτήρια της παραγράφου 1 ή εάν οι πληροφορίες που διαβιβάσθηκαν από τον υποψήφιο αγοραστή δεν είναι πλήρεις.
[…]»
Β. Ο κανονισμός 575/2013
5
Η αιτιολογική σκέψη 5 του κανονισμού 575/2013 έχει ως εξής:
«Ο παρών κανονισμός και η οδηγία 2013/36/ΕΕ θα πρέπει μαζί να θέτουν το νομικό πλαίσιο που θα διέπει την πρόσβαση σε δραστηριότητες, το εποπτικό πλαίσιο και τους κανόνες προληπτικής εποπτείας των πιστωτικών ιδρυμάτων και των επιχειρήσεων επενδύσεων […]. Κατά συνέπεια, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να συνδυάζεται με την εν λόγω οδηγία.»
6
Το άρθρο 4 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«1.   Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
36)
ως “ειδική συμμετοχή” νοείται η άμεση ή έμμεση κατοχή κεφαλαίου που αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 10 % του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου μιας επιχείρησης ή που καθιστά δυνατή την άσκηση ουσιώδους επιρροής στη διαχείριση της επιχείρησης αυτής,
[…]».
Γ. Ο κανονισμός ΕΕΜ
7
Η αιτιολογική σκέψη 11 του κανονισμού (ΕΕ) 1024/2013 του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2013, για την ανάθεση ειδικών καθηκόντων στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχετικά με τις πολιτικές που αφορούν την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων (ΕΕ 2013, L 287, σ. 63, στο εξής: κανονισμός ΕΕΜ), έχει ως εξής:
«Θα πρέπει […] να διαμορφωθεί μια ευρωπαϊκή τραπεζική ένωση, στηριζόμενη σε ένα περιεκτικό και λεπτομερές ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες για το σύνολο της εσωτερικής αγοράς, αποτελούμενη από τον ενιαίο εποπτικό μηχανισμό και νέα πλαίσια εγγύησης των καταθέσεων και εξυγίανσης. […]»
8
Η αιτιολογική σκέψη 22 του κανονισμού αυτού έχει ως εξής:
«Η αξιολόγηση της καταλληλότητας κάθε νέου ιδιοκτήτη πριν από την αγορά σημαντικού μεριδίου σε πιστωτικό ίδρυμα είναι απαραίτητο εργαλείο προκειμένου να διασφαλίζεται η συνεχής καταλληλότητα και η οικονομική ευρωστία των ιδιοκτητών των πιστωτικών ιδρυμάτων. Η ΕΚΤ, ως θεσμικό όργανο της Ένωσης, βρίσκεται σε ιδανική θέση για να διενεργεί την αξιολόγηση αυτή, χωρίς να επιβάλλονται αδικαιολόγητοι περιορισμοί στην εσωτερική αγορά. Η ΕΚΤ πρέπει να έχει το καθήκον να αξιολογεί την απόκτηση και τη διάθεση σημαντικών συμμετοχών σε πιστωτικά ιδρύματα, εκτός από την περίπτωση εξυγίανσης τραπεζών.»
9
Το άρθρο 1 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«Με τον παρόντα κανονισμό ανατίθενται στην ΕΚΤ ειδικά καθήκοντα σχετικά με τις πολιτικές προληπτικής εποπτείας των πιστωτικών ιδρυμάτων, με σκοπό να συμβάλει στην ασφάλεια και την ευρωστία των πιστωτικών ιδρυμάτων, καθώς και στη σταθερότητα του χρηματοοικονομικού συστήματος στην ΕΕ και σε κάθε κράτος μέλος, διαφυλασσομένης πλήρως της ενότητας και της ακεραιότητας της εσωτερικής αγοράς με γνώμονα την ίση μεταχείριση των πιστωτικών ιδρυμάτων προς αποτροπή της καταχρηστικής επιλογής του ευνοϊκότερου καθεστώτος εποπτείας.
[…]»
10
Το άρθρο 4 του ίδιου κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.   Στο πλαίσιο του άρθρου 6, η ΕΚΤ, σύμφωνα με την παράγραφο 3 του παρόντος άρθρου, διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα να εκτελεί, για σκοπούς προληπτικής εποπτείας, τα κατωτέρω καθήκοντα όσον αφορά όλα τα πιστωτικά ιδρύματα που είναι εγκατεστημένα στα συμμετέχοντα κράτη μέλη:
[…]
γ)
να αξιολογεί γνωστοποιήσεις για την απόκτηση και τη διάθεση ειδικών συμμετοχών σε πιστωτικά ιδρύματα, πλην της περίπτωσης της εξυγίανσης των τραπεζών, και με επιφύλαξη του άρθρου 15,
[…]
3.   Για το σκοπό της εκτέλεσης των καθηκόντων που της ανατίθενται με τον παρόντα κανονισμό, με σκοπό τη διασφάλιση υψηλών προτύπων εποπτείας, η ΕΚΤ εφαρμόζει όλη την οικεία νομοθεσία και, αν το σχετικό ενωσιακό δίκαιο αποτελείται από οδηγίες, την εθνική νομοθεσία μεταφοράς των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη. Αν η σχετική ενωσιακή νομοθεσία αποτελείται από κανονισμούς και αυτοί οι κανονισμοί παρέχουν ρητώς επιλογές στα κράτη μέλη, η ΕΚΤ πρέπει να εφαρμόζει επίσης και την εθνική νομοθεσία διά της οποίας ασκούνται αυτές οι επιλογές.
[…]»
11
Το άρθρο 15 του κανονισμού ΕΕΜ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αξιολόγηση των αποκτήσεων των ειδικών συμμετοχών», ορίζει τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο γ), κάθε κοινοποίηση απόκτησης ειδικής συμμετοχής σε πιστωτικό ίδρυμα που είναι εγκατεστημένο σε συμμετέχον κράτος μέλος ή κάθε άλλη σχετική πληροφορία υποβάλλεται στις εθνικές αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους όπου είναι εγκατεστημένο το πιστωτικό ίδρυμα, σύμφωνα με τις απαιτήσεις που προβλέπει η σχετική εθνική νομοθεσία βάσει των πράξεων που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο του άρθρου 4 παράγραφος 3.
2.   Η εθνική αρμόδια αρχή αξιολογεί την προτεινόμενη απόκτηση και διαβιβάζει στην ΕΚΤ την κοινοποίηση και μια πρόταση απόφασης για την εναντίωση ή τη μη εναντίωση στην απόκτηση, βάσει των κριτηρίων που προβλέπονται στις πράξεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο του άρθρου 4 παράγραφος 3 […] και επικουρεί την ΕΚΤ σύμφωνα με το άρθρο 6.
3.   Η ΕΚΤ αποφασίζει αν θα εναντιωθεί ή όχι στην απόκτηση βάσει των κριτηρίων αξιολόγησης που προβλέπονται στη σχετική νομοθεσία της Ένωσης, καθώς και σύμφωνα με τη διαδικασία και εντός των περιόδων αξιολόγησης που προβλέπονται στο ενωσιακό δίκαιο.»
II. Το ιστορικό της διαφοράς και η επίμαχη απόφαση
12
Η Fininvest είναι εταιρία χαρτοφυλακίου ιταλικού δικαίου, η οποία ανήκε κατά 61,21 % στον S. Berlusconi. Η Fininvest κατείχε το 30,1 % του εταιρικού κεφαλαίου της Mediolanum, μικτής χρηματοοικονομικής εταιρίας συμμετοχών εισηγμένης στο χρηματιστήριο, και η Fin. Prog. Italia κατείχε το 26,5 % του κεφαλαίου της εν λόγω εταιρίας. Μέχρι τις 30 Δεκεμβρίου 2015, η Mediolanum κατείχε το 100 % του κεφαλαίου της Banca Mediolanum, πιστωτικού ιδρύματος.
13
Κατόπιν εκδόσεως της αποφάσεως 35729/13 του Corte suprema di cassazione (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ιταλία), η οποία κατέστη αμετάκλητη την 1η Αυγούστου 2013 και με την οποία ο S. Berlusconi κρίθηκε ένοχος για φοροδιαφυγή, η Banca d’Italia (Κεντρική Τράπεζα της Ιταλίας), με απόφαση της 7ης Οκτωβρίου 2014 (στο εξής: απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014), έκρινε ότι ο S. Berlusconi δεν πληρούσε πλέον τη σχετική με τη φήμη απαίτηση που προβλέπεται στη νομοθεσία περί μεταφοράς του άρθρου 23, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας CRD IV στην εσωτερική έννομη τάξη. Ως εκ τούτου, με την εν λόγω απόφαση η Banca d’Italia διέταξε τη μεταβίβαση της συμμετοχής που κατείχε η Fininvest στη Mediolanum κατά το μέτρο που υπερέβαινε ποσοστό 9,99 %, εντός προθεσμίας 30 μηνών από τη σύσταση ενός καταπιστεύματος για την πώληση, και την αναστολή της άσκησης των δικαιωμάτων ψήφου της Fininvest που αντιστοιχούσαν στα προς μεταβίβαση μερίδια κατά τη διάρκεια του διαστήματος που απαιτείτο για την ολοκλήρωση της μεταβίβασης.
14
Το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία), ενώπιον του οποίου προσέφυγαν ο S. Berlusconi και η Fininvest, διέταξε στις 4 Δεκεμβρίου 2015 την αναστολή εκτελέσεως της εν λόγω αποφάσεως της Banca d’Italia, η οποία, εν συνεχεία, ακυρώθηκε με απόφαση της 3ης Μαρτίου 2016 [στο εξής: απόφαση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016].
15
Στο μεταξύ, στις 30 Δεκεμβρίου 2015 η Mediolanum απορροφήθηκε από τη θυγατρική της, την Banca Mediolanum.
16
Η Banca d’Italia και η ΕΚΤ έκριναν ότι, κατόπιν της ανωτέρω συγχωνεύσεως και της αποφάσεως του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016, η Fininvest και ο S. Berlusconi είχαν αποκτήσει ειδική συμμετοχή στο κεφάλαιο της Banca Mediolanum και τους κάλεσαν να κοινοποιήσουν την απόκτηση αυτή, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία περί μεταφοράς των άρθρων 22 επ. της οδηγίας CRD IV στην εσωτερική έννομη τάξη.
17
Δεδομένου ότι ουδεμία συνέχεια δόθηκε στην πρόσκληση αυτή, η Banca d’Italia αποφάσισε στις 3 Αυγούστου 2016 να κινήσει αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία αξιολόγησης της εν λόγω απόκτησης συμμετοχής.
18
Στις 15 Οκτωβρίου 2016 η Banca d’Italia απέστειλε στην ΕΚΤ, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΕΜ, μια πρόταση αποφάσεως, με την οποία διατύπωνε αρνητική γνώμη όσον αφορά τη φήμη των αποκτώντων την επίμαχη ειδική συμμετοχή και καλούσε την ΕΚΤ να εναντιωθεί στην απόκτηση.
19
Με την επίμαχη απόφαση, η ΕΚΤ εναντιώθηκε στην απόκτηση από τη Fininvest και τον S. Berlusconi της ειδικής αυτής συμμετοχής στο κεφάλαιο της Banca Mediolanum.
III. Η προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
20
Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 23 Δεκεμβρίου 2016, η Fininvest και ο S. Berlusconi άσκησαν προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως.
21
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή τους.
IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας
22
Με τις υπό κρίση αιτήσεις αναιρέσεως, οι οποίες έχουν σχεδόν πανομοιότυπη διατύπωση, η Fininvest (υπόθεση C‑512/22 P) και ο S. Berlusconi (υπόθεση C‑513/22 P) ζήτησαν από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·
–
κατ’ ακολουθία, να ακυρώσει την επίμαχη απόφαση·
–
επικουρικώς, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και να αναπέμψει την υπόθεση σε άλλο τμήμα του Γενικού Δικαστηρίου·
–
να καταδικάσει την ΕΚΤ στα δικαστικά έξοδα, συμπεριλαμβανομένων των εξόδωντης πρωτοβάθμιας δίκης·
–
για τους σκοπούς της απόδειξης, εφόσον το Δικαστήριο το κρίνει αναγκαίο, να διατάξει να κατατεθούν στη δικογραφία τα πρακτικά της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως που διεξήχθη στις 16 Σεπτεμβρίου 2021 ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η ηχητική εγγραφή της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως σύμφωνα με τον τρόπο εκτελέσεως που θα κρίνει σκόπιμο το Δικαστήριο.
23
Με απόφαση της 29ης Αυγούστου 2022, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑512/22 P και C‑513/22 P προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
24
Μετά τον θάνατο του S. Berlusconi, η E. Berlusconi, ο P. Berlusconi, η B. Berlusconi, η E. Berlusconi και ο L. Berlusconi υπέβαλαν, με επιστολή της 6ης Νοεμβρίου 2023, δήλωση περί συνέχισης της δίκης στην υπόθεση C‑513/22 P υπό την ιδιότητά τους ως κληρονόμων του θανόντος.
V. Επί των αιτημάτων επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας
25
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 13 Ιουνίου 2024, η ΕΚΤ ζήτησε την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 83 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
26
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο μπορεί ανά πάσα στιγμή, αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, να διατάξει την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 83 του Κανονισμού Διαδικασίας του, ιδίως αν κρίνει ότι δεν έχει διαφωτιστεί επαρκώς ή ακόμη όταν η διαφορά πρέπει να επιλυθεί βάσει επιχειρήματος επί του οποίου δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των διαδίκων (απόφαση της 6ης Μαρτίου 2018, Achmea, C‑284/16, EU:C:2018:158, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27
Προς στήριξη του αιτήματός της, η ΕΚΤ προβάλλει ότι ο γενικός εισαγγελέας, στις προτάσεις του, στηρίχθηκε σε ένα νέο στοιχείο το οποίο δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των διαδίκων, ήτοι στην ύπαρξη μιας αυτοτελούς, στο δίκαιο της Ένωσης, έννοιας της έμμεσης ειδικής συμμετοχής.
28
Εν προκειμένω, η διαφορά δεν απαιτείται να επιλυθεί βάσει επιχειρήματος επί του οποίου δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των διαδίκων. Πράγματι, τόσο σε πρώτο βαθμό ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου όσο και στο πλαίσιο του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, οι διάδικοι είχαν τη δυνατότητα να τοποθετηθούν επί της έννοιας της «ειδικής συμμετοχής», κατά το δίκαιο της Ένωσης, και επί του άμεσου ή έμμεσου χαρακτήρα της συμμετοχής της Fininvest και του S. Berlusconi στην Banca Mediolanum.
29
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, απορρίπτει το αίτημα επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας.
30
Με έγγραφο το οποίο κατέθεσαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 15 Ιουλίου 2024, οι κληρονόμοι του S. Berlusconi και η Fininvest ζήτησαν ομοίως την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, προκειμένου να μπορέσουν να λάβουν θέση επί του αιτήματος της ΕΚΤ για επανάληψη της προφορικής διαδικασίας καθώς και επί των νέων επιχειρημάτων που προέβαλε το θεσμικό αυτό όργανο με την εν λόγω αίτηση.
31
Ωστόσο, δεδομένου ότι το αίτημα της ΕΚΤ για επανάληψη της προφορικής διαδικασίας απορρίφθηκε, το Δικαστήριο, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, απορρίπτει επίσης το αίτημα επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας που υπέβαλαν οι κληρονόμοι του S. Berlusconi και η Fininvest.
VI. Επί των αιτήσεων αναιρέσεως
Α. Επί του παραδεκτού των αιτήσεων αναιρέσεως
1.
Επιχειρήματα των διαδίκων
32
Η ΕΚΤ υποστηρίζει, πρώτον, ότι ο S. Berlusconi, μετά την αποκατάστασή του το 2018, είχε τη δυνατότητα να ζητήσει επαναξιολόγηση της φήμης του στο πλαίσιο νέας αιτήσεως για τη χορήγηση άδειας απόκτησης ειδικής συμμετοχής στο κεφάλαιο της Banca Mediolanum. Κατά συνέπεια, λόγω της αποκατάστασης αυτής, οι αναιρεσείοντες δεν είχαν πλέον έννομο συμφέρον να ζητήσουν την ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως και την αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, οπότε οι υπό κρίση αιτήσεις αναιρέσεως είναι απαράδεκτες.
33
Δεύτερον, η ΕΚΤ εκτιμά ότι οι αιτήσεις αναιρέσεως, με τις οποίες οι αναιρεσείοντες απλώς επαναλαμβάνουν επιχειρήματα τα οποία έχουν ήδη απορριφθεί από το Γενικό Δικαστήριο, είναι απαράδεκτες και για τον λόγο αυτόν.
34
Οι αναιρεσείοντες ζητούν την απόρριψη των ανωτέρω λόγων οι οποίοι προβάλλονται προς στήριξη της ένστασης απαραδέκτου.
2.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
35
Πρώτον, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, το έννομο συμφέρον του προσφεύγοντος πρέπει, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της προσφυγής, να υφίσταται κατά τον χρόνο ασκήσεώς της, άλλως η προσφυγή κρίνεται απαράδεκτη. Το αντικείμενο αυτό της διαφοράς πρέπει να εξακολουθεί να υφίσταται, όπως και το έννομο συμφέρον, μέχρι την έκδοση της δικαστικής αποφάσεως, άλλως παρέλκει η έκδοση αποφάσεως, στοιχείο το οποίο προϋποθέτει ότι η προσφυγή ή, ενδεχομένως, η αναίρεση πρέπει να μπορεί, με το αποτέλεσμά της, να ωφελήσει τον διάδικο που την άσκησε (απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2023, Versobank κατά ΕΚΤ, C‑803/21 P, EU:C:2023:630, σκέψη 159 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36
Συναφώς, η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι, μετά την αποκατάσταση του S. Berlusconi το 2018, οι αναιρεσείοντες έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν επαναξιολόγηση της φήμης του τελευταίου στο πλαίσιο νέας αιτήσεως για τη χορήγηση άδειας απόκτησης ειδικής συμμετοχής στο κεφάλαιο της Banca Mediolanum και ότι, κατά συνέπεια, δεν έχουν πλέον έννομο συμφέρον προς ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως. Δεδομένου ότι η αποκατάσταση αυτή επήλθε πριν από την άσκηση των αιτήσεων αναιρέσεως, οι εν λόγω αιτήσεις είναι απαράδεκτες σύμφωνα με τη νομολογία που μνημονεύεται στην προηγούμενη σκέψη.
37
Εντούτοις, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η ΕΚΤ, η αποκατάσταση του S. Berlusconi δεν προσπορίζει στους αναιρεσείοντες το ίδιο όφελος με την ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως.
38
Πράγματι, αφενός, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η αποκατάσταση του S. Berlusconi εξαλείφει τον λόγο για τον οποίο η ΕΚΤ αντιτάχθηκε, με την επίμαχη απόφαση, στην απόκτηση από τους αναιρεσείοντες ειδικής συμμετοχής στο κεφάλαιο της Banca Mediolanum, εντούτοις, η αποκατάσταση αυτή δεν έχει ως συνέπεια την εξαφάνιση της επίμαχης αποφάσεως, όπως θα συνέβαινε σε περίπτωση ακυρώσεως της εν λόγω αποφάσεως από το Δικαστήριο.
39
Αφετέρου, ενώ η επίμαχη απόφαση θα θεωρηθεί ως μηδέποτε εκδοθείσα σε περίπτωση ακυρώσεώς της, η αποκατάσταση του S. Berlusconi παράγει τα αποτελέσματά της μόνον από την ημερομηνία κατά την οποία εκδόθηκε η σχετική απόφαση, ήτοι εντός του 2018.
40
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι πρέπει να απορριφθεί η ένσταση απαραδέκτου η οποία στηρίζεται στο γεγονός ότι, μετά την αποκατάσταση του S. Berlusconi, οι αναιρεσείοντες δεν έχουν πλέον έννομο συμφέρον να προσβάλουν την επίμαχη απόφαση.
41
Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, αίτηση αναιρέσεως η οποία αποτελεί, στην πραγματικότητα, αίτηση για απλή επανεξέταση του δικογράφου της προσφυγής που κατατέθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου (πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
42
Ωστόσο, εφόσον ο αναιρεσείων αμφισβητεί την ερμηνεία ή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης από το Γενικό Δικαστήριο, τα νομικά ζητήματα που εξετάστηκαν πρωτοδίκως μπορούν να αποτελέσουν εκ νέου αντικείμενο συζητήσεως κατά την εξέταση αιτήσεως αναιρέσεως. Πράγματι, αν ο αναιρεσείων δεν μπορούσε να στηρίξει, κατά τον τρόπο αυτόν, την αίτησή του αναιρέσεως σε λόγους και επιχειρήματα που προέβαλε ήδη ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η αναιρετική διαδικασία θα καθίστατο εν μέρει άνευ νοήματος. Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι ο αναιρεσείων μπορεί παραδεκτώς να ασκήσει αναίρεση προβάλλοντας λόγους αντλούμενους από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση με τους οποίους αμφισβητείται η νομική της ορθότητα (απόφαση της 11ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, σκέψεις 28 και 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
43
Εν προκειμένω, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η ΕΚΤ χωρίς, εξάλλου, περαιτέρω διευκρινίσεις, οι αναιρεσείοντες παραθέτουν επακριβώς τα επικρινόμενα στοιχεία της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως καθώς και τους λόγους για τους οποίους η απόφαση αυτή ενέχει, κατά την άποψή τους, πλάνη περί το δίκαιο και, επομένως, δεν περιορίζονται σε απλή επανάληψη των επιχειρημάτων τα οποία προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
44
Επομένως, ο δεύτερος λόγος απαραδέκτου που προέβαλε η ΕΚΤ πρέπει ομοίως να απορριφθεί.
Β. Επί της ουσίας
45
Προς στήριξη των υπό κρίση αιτήσεων αναιρέσεως, οι οποίες έχουν σχεδόν πανομοιότυπη διατύπωση, οι αναιρεσείοντες προβάλλουν ένδεκα λόγους αναιρέσεως, οι οποίοι στηρίζονται, αντιστοίχως, όσον αφορά τον πρώτο, τον δεύτερο, τον τρίτο, τον τέταρτο, τον πέμπτο και τον έκτο λόγο αναιρέσεως, σε πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την εκτίμηση της επίμαχης αποφάσεως, όσον αφορά τον έβδομο και τον όγδοο λόγο, σε πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την εκτίμηση του νομοτύπου της διαδικασίας εκδόσεως της επίμαχης αποφάσεως και, όσον αφορά τον ένατο, τον δέκατο και τον ενδέκατο λόγο αναιρέσεως, σε πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά το μέρος που έκρινε απαράδεκτους ορισμένους από τους λόγους και ορισμένα από τα έγγραφα που του υποβλήθηκαν.
1.
Επί του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως
α)
Επί του παραδεκτού
46
Η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι ο πρώτος λόγος των αιτήσεων αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έκρινε ότι οι αναιρεσείοντες είχαν αποκτήσει ειδική συμμετοχή στο κεφάλαιο της Banca Mediolanum το 2016, δεν είναι παραδεκτός, διότι βάλλει κατά της εκτίμησης πραγματικού περιστατικού από το Γενικό Δικαστήριο, καθώς και κατά του χαρακτηρισμού του πραγματικού αυτού περιστατικού υπό το πρίσμα του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου.
47
Ασφαλώς, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και αποδεικτικών στοιχείων δεν συνιστά, υπό την επιφύλαξη της περίπτωσης παραμόρφωσής τους, νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως εκ της φύσεώς του, στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (απόφαση της 28ης Σεπτεμβρίου 2023, Changmao Biochemical Engineering κατά Επιτροπής, C‑123/21 P, EU:C:2023:708, σκέψη 121 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Δεν αμφισβητείται επίσης ότι, υπό την ίδια επιφύλαξη, ούτε ο χαρακτηρισμός των πραγματικών περιστατικών υπό το πρίσμα του εθνικού δικαίου ο οποίος συνεπάγεται ερμηνεία του δικαίου αυτού εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου (απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Jenkinson κατά Συμβουλίου κ.λπ., C‑46/22 P, EU:C:2024:50, σκέψη 107 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
48
Εντούτοις, όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 49 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η έννοια της απόκτησης ειδικής συμμετοχής σε πιστωτικό ίδρυμα αποτελεί αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης. Τούτο προκύπτει από το γεγονός ότι ούτε ο ορισμός της «ειδικής συμμετοχής» στο άρθρο 4, παράγραφος 1, σημείο 36, του κανονισμού 575/2013, ούτε το άρθρο 15 του κανονισμού ΕΕΜ, ούτε το άρθρο 22 της οδηγίας CRD IV, το οποίο καθορίζει τον τρόπο ελέγχου της απόκτησης μιας τέτοιας συμμετοχής, παραπέμπουν στο εθνικό δίκαιο. Τούτο προκύπτει επίσης από τον επιδιωκόμενο από τον νομοθέτη της Ένωσης σκοπό, όπως αυτός διατυπώνεται, μεταξύ άλλων, στην αιτιολογική σκέψη 11 και στο άρθρο 1 του κανονισμού ΕΕΜ, ο οποίος συνίσταται στην καθιέρωση εναρμονισμένης προληπτικής εποπτείας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, και, ιδίως, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 22 του κανονισμού, της απόκτησης σημαντικών, λεγόμενων «ειδικών» συμμετοχών, σε πιστωτικά ιδρύματα.
49
Κατά συνέπεια, η διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου ότι οι αναιρεσείοντες απέκτησαν ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum το 2016 συνιστά όχι χαρακτηρισμό του πραγματικού αυτού περιστατικού υπό το πρίσμα του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου ή απλή εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, αλλά χαρακτηρισμό του εν λόγω πραγματικού περιστατικού υπό το πρίσμα μιας έννοιας του δικαίου της Ένωσης, όπως αυτή έχει ερμηνευθεί από το Γενικό Δικαστήριο.
50
Πάντως, το Δικαστήριο, στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως, είναι αρμόδιο όχι μόνον να ελέγχει την ερμηνεία από το Γενικό Δικαστήριο μιας έννοιας του δικαίου της Ένωσης, όπως είναι η κατά την οδηγία CRD IV έννοια της «ειδικής συμμετοχής», καθώς και τον χαρακτηρισμό από το Γενικό Δικαστήριο μιας πράξεως υπό το πρίσμα της έννοιας αυτής, αλλά επίσης να εξακριβώνει, υπό το πρίσμα της νομολογίας που μνημονεύεται στη σκέψη 47 της παρούσας αποφάσεως, αν το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά ή τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται ο εν λόγω χαρακτηρισμός, όπως επισημαίνουν κατ’ επανάληψη οι αναιρεσείοντες στο πλαίσιο του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως.
51
Κατά συνέπεια, η ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η ΕΚΤ πρέπει να απορριφθεί.
β)
Επί της ουσίας
1) Επιχειρήματα των διαδίκων
52
Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο έπρεπε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η διαδικασία έγκρισης δεν μπορούσε να κινηθεί, δεδομένου ότι, με τη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, είχε διαπιστώσει ότι η Fininvest και, μέσω της εταιρίας αυτής, ο S. Berlusconi ασκούσαν από κοινού έλεγχο επί της Banca Mediolanum μέσω συμφωνίας μετόχων συναφθείσας με τη Fin. Prog. Italia.
53
Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά και υπέπεσε σε πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο, κατά το μέρος που έκρινε ότι η ανερχόμενη σε 30,16 % συμμετοχή της Fininvest στην Banca Mediolanum είχε μειωθεί σε 9,99 % με την απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014 και, μετά την έκδοση της αποφάσεως του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016, είχε καταστεί εκ νέου ειδική συμμετοχή.
54
Πρώτον, κατά τους αναιρεσείοντες, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έκρινε, με τη σκέψη 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014 είχε μειώσει σε 9,99 % την ανερχόμενη σε 30,16 % ειδική συμμετοχή της Fininvest στην Banca Mediolanum. Κατά τους αναιρεσείοντες, η ειδική αυτή συμμετοχή ποσοστού 30,16 % εξακολουθούσε, παρά την εντολή περί μεταβιβάσεώς της προσωρινώς και την ταυτόχρονη απαγόρευση άσκησης των δικαιωμάτων ψήφου, να αποτελεί ειδική συμμετοχή.
55
Όσον αφορά την εντολή μεταβίβασης, είναι προφανές ότι, ενόσω η μεταβίβαση δεν είχε πραγματοποιηθεί, η εντολή αυτή δεν επηρέαζε το μέγεθος της ειδικής συμμετοχής που κατείχε η Fininvest. Η μεταβίβαση, ωστόσο, αυτή ουδέποτε πραγματοποιήθηκε.
56
Όσον αφορά τα δικαιώματα ψήφου, ο περιορισμός τους δεν επηρέασε το γεγονός ότι οι αναιρεσείοντες κατείχαν ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum.
57
Δεύτερον, κατά τους αναιρεσείοντες, το πρώτο αυτό σφάλμα του Γενικού Δικαστηρίου το οδήγησε σε δεύτερο σφάλμα, στη σκέψη 73 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Συγκεκριμένα, εάν η Fininvest κατείχε ειδική συμμετοχή 30,16 % στη Mediolanum κατόπιν της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014 και μέχρι τη στιγμή της συγχώνευσης με απορρόφηση της Mediolanum από την Banca Mediolanum, δεν ήταν δυνατό, κατά τους αναιρεσείοντες, η Fininvest να καταστεί άμεση κάτοχος μόνον του 9,99 % των μετοχών της Banca Mediolanum μετά τη συγχώνευση αυτή. Αντιθέτως, η Fininvest εξακολούθησε να κατέχει την ίδια ειδική συμμετοχή 30,16 % την οποία κατείχε προηγουμένως και την οποία ουδέποτε μεταβίβασε.
58
Τρίτον, κατά τους αναιρεσείοντες, δεδομένου ότι η απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014 δεν μετέτρεψε την ειδική συμμετοχή 30,16 % της Fininvest σε μη ειδική συμμετοχή 9,99 % και ότι η συγχώνευση άφησε αμετάβλητη την εν λόγω συμμετοχή, το Γενικό Δικαστήριο έσφαλε επίσης κρίνοντας, με τη σκέψη 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Fininvest είχε αποκτήσει, ως αποτέλεσμα της αποφάσεως του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016, ειδική συμμετοχή 30,16 % στην Banca Mediolanum. Η τελευταία αυτή απόφαση δεν επηρέασε την έκταση της συμμετοχής. Εν πάση περιπτώσει, δικαστική απόφαση με την οποία ακυρώνεται παράνομη απόφαση δεν μπορεί να έχει τα ίδια αποτελέσματα με μια πράξη απόκτησης. Επομένως, η απόφαση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016 δεν δημιούργησε κανένα δικαίωμα, αλλά απλώς εξαφάνισε την εντολή μεταβίβασης.
59
Με το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρανόμως υποκατέστησε την αιτιολογία του οργάνου που εξέδωσε την επίμαχη απόφαση με τη δική του, όπως προκύπτει από τα κατωτέρω εκτιθέμενα επιχειρήματα.
60
Με το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείοντες εκθέτουν ότι το Γενικό Δικαστήριο, αποκλείοντας την ύπαρξη «ρητής παραπομπής» στο εθνικό δίκαιο και, συνακόλουθα, αποκλείοντας την εφαρμογή του ιταλικού δικαίου για την ερμηνεία της έννοιας «απόκτηση ειδικής συμμετοχής», παρέβη το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού ΕΕΜ και το άρθρο 19 του decreto legislativo n. 385 – Testo unico delle leggi in materia bancaria e creditizia (νομοθετικού διατάγματος 385 – για την κωδικοποίηση της νομοθεσίας περί τραπεζών και πιστωτικών ιδρυμάτων), της 1ης Σεπτεμβρίου 1993 (τακτικό συμπλήρωμα στη GURI αριθ. 230 της 30ής Σεπτεμβρίου 1993), όπως τροποποιήθηκε με το decreto legislativo no 72 (νομοθετικό διάταγμα 72), της 12ης Μαΐου 2015 (στο εξής: TUB), καθώς επίσης παραβίασε τη γενική αρχή της καλόπιστης συνεργασίας η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ.
61
H πλάνη αυτή περί το δίκαιο καθιστά, κατά τους αναιρεσείοντες, πλημμελή την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, διότι, αν το Γενικό Δικαστήριο είχε εφαρμόσει το ιταλικό δίκαιο, δεν θα μπορούσε να θεωρήσει «τη μεταβολή της νομικής δομής» μιας συμμετοχής ως πράξη απόκτησης.
62
Επιπλέον, δεδομένου ότι η ΕΚΤ, με την επίμαχη απόφαση, είχε ρητώς δεχθεί ότι το ιταλικό δίκαιο αποτελούσε τη νομική βάση για τον ορισμό της έννοιας της «απόκτησης ειδικής συμμετοχής», το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία εκείνη του οργάνου που εξέδωσε την επίμαχη απόφαση και παραβίασε την αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως ως προς το σημείο αυτό.
63
Με το πέμπτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι η ερμηνεία της έννοιας της «απόκτησης ειδικής συμμετοχής» ως περιλαμβάνουσας «τη μεταβολή της νομικής δομής μιας συμμετοχής» δεν βρίσκει έρεισμα ούτε στο κείμενο της οδηγίας CRD IV, ούτε στο κείμενο του κανονισμού ΕΕΜ, ούτε στην καθομιλουμένη, ούτε στους σκοπούς που επιδιώκει η επίμαχη νομοθεσία. Συγκεκριμένα, η οδηγία CRD IV και ο κανονισμός ΕΕΜ εισήγαγαν την προηγούμενη αξιολόγηση της καταλληλότητας κάθε προσώπου που προτίθεται να αποκτήσει συμμετοχή σε πιστωτικό ίδρυμα. Ωστόσο, ενδεχόμενες «μεταβολές της νομικής δομής» μιας υφιστάμενης συμμετοχής δεν επιφέρουν, όπως στην προκειμένη περίπτωση, καμία αλλαγή όσον αφορά τον ιδιοκτήτη της συμμετοχής.
64
Επιπλέον, η καινοφανής έννοια της «μεταβολής της νομικής δομής» μιας συμμετοχής, την οποία επινόησε το Γενικό Δικαστήριο, αντιβαίνει στην αρχή της ασφάλειας δικαίου, δεδομένου ότι η έννοια αυτή δεν έχει καθορισμένο περιεχόμενο στο δίκαιο της Ένωσης και ότι δεν θα μπορούσε, κατά το Γενικό Δικαστήριο, να ερμηνευθεί με παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών.
65
Τέλος, δεδομένου ότι η έννοια της «απόκτησης ειδικής συμμετοχής» την οποία δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο δεν αντιστοιχεί σε εκείνη η οποία χρησιμοποιήθηκε στην επίμαχη απόφαση, οι διάδικοι δεν είχαν τη δυνατότητα να συζητήσουν επ’ αυτής.
66
Με το έκτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 22 της οδηγίας CRD IV και το άρθρο 22 του TUB κρίνοντας ότι η Fininvest είχε αποκτήσει ειδική συμμετοχή η οποία υπόκειται σε έγκριση, διότι η έμμεση ειδική συμμετοχή της στην Banca Mediolanum είχε καταστεί άμεση.
67
Συγκεκριμένα, οι κανόνες που διέπουν την προληπτική εποπτεία των τραπεζών, τόσο στο δίκαιο της Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 22, παράγραφος 1, της οδηγίας CRD IV, όσο και στο εθνικό δίκαιο, σύμφωνα με το άρθρο 22 του TUB, δεν αποδίδουν καμία σημασία στη διάκριση που γίνεται με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση μεταξύ άμεσης ειδικής συμμετοχής και έμμεσης ειδικής συμμετοχής, δεδομένου ότι οι κανόνες αυτοί αποσκοπούν στον εντοπισμό του πραγματικού κατόχου μιας ειδικής συμμετοχής, ανεξαρτήτως της παρουσίας ενδιάμεσων προσώπων.
68
Επιπλέον, η διάκριση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο μεταξύ άμεσης και έμμεσης συμμετοχής στερείται παντελώς σημασίας όσον αφορά τον S. Berlusconi. Συγκεκριμένα, ο τελευταίος είχε, τόσο πριν όσο και μετά τη συγχώνευση και την έκδοση της αποφάσεως του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016, έμμεση συμμετοχή στην Banca Mediolanum.
69
Η ΕΚΤ φρονεί ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως είναι αβάσιμο. Το Γενικό Δικαστήριο, με τη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αναφέρθηκε απλώς σε ένα στοιχείο του γενικότερου πλαισίου.
70
Απαντώντας στο δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι οι αναιρεσείοντες δεν κατείχαν, εν πάση περιπτώσει, ειδική συμμετοχή μετά την απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014 και ότι απέκτησαν την εν λόγω ειδική συμμετοχή ως αποτέλεσμα της συγχώνευσης και της έκδοσης της αποφάσεως του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016. Περαιτέρω, βάσει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου, η συμμετοχή των αναιρεσειόντων στη Mediolanum δεν συνιστούσε έμμεση ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum, διότι η Mediolanum δεν υπόκειτο στον αποκλειστικό έλεγχο των αναιρεσειόντων.
71
Όσον αφορά το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, κατά την ΕΚΤ, το Γενικό Δικαστήριο δεν υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία την αιτιολογία του οργάνου που εξέδωσε την επίμαχη απόφαση. Η μόνη διαφορά μεταξύ της θέσης της ΕΚΤ και της θέσης του Γενικού Δικαστηρίου αφορούσε την περιγραφή του πλαισίου, χωρίς να επηρεάσει τη ratio decidendi.
72
Κατά την ΕΚΤ, το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως είναι επίσης αβάσιμο. Συγκεκριμένα, βάσει τόσο γραμματικής όσο και συστηματικής ερμηνείας, ο όρος «απόκτηση» έχει κατ’ ανάγκην αυτοτελή έννοια στο δίκαιο της Ένωσης, όπως και ο σύνθετος όρος «απόκτηση ειδικών συμμετοχών». Εν πάση περιπτώσει, αν το Γενικό Δικαστήριο είχε εφαρμόσει την ιταλική νομοθεσία, θα είχε επίσης διαπιστώσει ότι οι αναιρεσείοντες είχαν αποκτήσει ειδική συμμετοχή.
73
Απαντώντας στο πέμπτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο εξήγησε ότι, μετά τη συγχώνευση, η Mediolanum δεν παρεμβαλλόταν πλέον μεταξύ των αναιρεσειόντων και της Banca Mediolanum και ότι «ο βαθμός έμμεσου ελέγχου της εν λόγω συμμετοχής» είχε, επομένως, μεταβληθεί. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο, αναφερόμενο στη μεταβολή της «νομικής δομής» της συμμετοχής, θέλησε να διακρίνει όσον αφορά, αφενός, τη σχέση μεταξύ των αναιρεσειόντων και της Banca Mediolanum με τη Mediolanum ως ενδιάμεσο και, αφετέρου, τη σχέση μεταξύ των ανωτέρω μετά την απορρόφηση της Mediolanum από την Banca Mediolanum.
74
Κατά την ΕΚΤ, το έκτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως πρέπει επίσης να απορριφθεί, διότι στηρίζεται στην εσφαλμένη παραδοχή ότι ο S. Berlusconi εξακολουθούσε να κατέχει έμμεση ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum.
75
Η Επιτροπή εκτιμά ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, με το οποίο οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο S. Berlusconi και η Fininvest ασκούσαν ήδη, πριν από τη συγχώνευση, από κοινού έλεγχο επί της Banca Mediolanum δυνάμει συμφωνίας μετόχων, πρέπει να απορριφθεί, δεδομένου ότι δεν βάλλει κατά της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Εν πάση περιπτώσει, το γεγονός αυτό δεν ασκεί επιρροή για τον προσδιορισμό του κατά πόσον η συγχώνευση οδήγησε σε νέα συμμετοχή που υπόκειτο σε κοινοποίηση. Αυτό το οποίο έχει σημασία είναι ότι η συμμετοχή της Fininvest και του S. Berlusconi στην Banca Mediolanum δεν είχε ποτέ προηγουμένως υποβληθεί σε έλεγχο της εποπτικής αρχής, όπως προκύπτει από το παράρτημα 5 της επίμαχης αποφάσεως.
76
Κατά την Επιτροπή, οι αιτιάσεις που διατυπώνονται με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως είναι αλυσιτελείς, διότι αναφέρονται σε στοιχεία αιτιολογίας τα οποία δεν αποτελούν τη βάση του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Επιπλέον, δεν ασκούν επιρροή. Επικουρικώς, σε περίπτωση που το Δικαστήριο διαπιστώσει παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών, θα μπορούσε να αποφασίσει να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος που το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, κατόπιν της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, η έμμεση συμμετοχή των αναιρεσειόντων στην Banca Mediolanum δεν αποτελούσε πλέον ειδική συμμετοχή και, αποφαινόμενο επί της προσφυγής σε πρώτο βαθμό, να απορρίψει τον πρώτο λόγο της προσφυγής κρίνοντας ότι, μετά τη συγχώνευση και την έκδοση της αποφάσεως του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016, η Fininvest και ο S. Berlusconi απέκτησαν για πρώτη φορά άμεση συμμετοχή στην Banca Mediolanum.
77
Κατά την Επιτροπή, το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, με το οποίο προβάλλεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε την αιτιολογία της επίμαχης αποφάσεως με τη δική του, όσον αφορά την ερμηνεία της έννοιας της «απόκτησης ειδικής συμμετοχής», είναι ουσία αβάσιμο.
78
Το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως συγχέει, κατά την Επιτροπή, δύο διαφορετικά ζητήματα: το πρώτο, αφορά το δίκαιο το οποίο όφειλε να εφαρμόσει η ΕΚΤ, ήτοι, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού ΕΕΜ, «όλη την οικεία νομοθεσία και, αν το σχετικό ενωσιακό δίκαιο αποτελείται από οδηγίες, την εθνική νομοθεσία μεταφοράς των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη», ενώ το δεύτερο αφορά την ερμηνεία τής κατά το άρθρο 15 του κανονισμού ΕΕΜ έννοιας της «απόκτησης ειδικής συμμετοχής».
79
Σύμφωνα με την πάγια νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 44 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το γράμμα διάταξης του δικαίου της Ένωσης που δεν περιέχει ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο αυτοτελή και ομοιόμορφο σε ολόκληρη την Ένωση. Η απλή ανάγνωση των προαναφερθεισών διατάξεων του κανονισμού ΕΕΜ και της οδηγίας CRD IV επιβεβαιώνει αυτό το οποίο ορθώς επισημαίνεται στη σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ήτοι ότι οι εν λόγω διατάξεις δεν περιέχουν παραπομπή στα δίκαια των κρατών μελών. Επομένως, η έννοια της «απόκτησης ειδικής συμμετοχής» συνιστά αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης, η οποία πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο ομοιόμορφο στο σύνολο των κρατών μελών.
80
Όσον αφορά την προβαλλόμενη εσφαλμένη ερμηνεία από το Γενικό Δικαστήριο της έννοιας της «απόκτησης ειδικής συμμετοχής», η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι αιτιάσεις των αναιρεσειόντων επικεντρώνονται, κατά τρόπο παραπλανητικό, στη χρήση από το Γενικό Δικαστήριο της φράσης «μεταβολή της νομικής δομής». Ωστόσο, το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο είναι σαφώς δομημένο και αρκούντως ακριβές, αναφέρεται συγκεκριμένα στη μετατροπή μιας έμμεσης ειδικής συμμετοχής σε άμεση ειδική συμμετοχή, όπως προκύπτει από την αντικειμενική ανάγνωση των σκέψεων 78 έως 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Επομένως, η αιτίαση ότι η ερμηνεία στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο είναι αντίθετη προς την αρχή της ασφάλειας δικαίου είναι αβάσιμη.
81
Κατά την Επιτροπή, στην καλύτερη περίπτωση θα μπορούσε να γίνει δεκτό ότι, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, οι ενδοομιλικές συναλλαγές ενός υφιστάμενου μετόχου που πραγματοποιούνται εντός του ομίλου, οι οποίες δεν οδηγούν σε πραγματική ή ουσιώδη μεταβολή της άμεσης ή τελικής μετοχικής σύνθεσης του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, εξαιρούνται από την υποχρέωση κοινοποίησης και τον έλεγχο της εποπτικής αρχής, αλλά μόνον υπό την προϋπόθεση ότι έχει ήδη πραγματοποιηθεί τουλάχιστον μία αξιολόγηση. Οι κοινές κατευθυντήριες γραμμές των ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών του 2008 (CEBS/2008/214, CEIOPS 3L 3 19/08, CESR/08 543b) έχουν διατυπωθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Εν προκειμένω, η συμμετοχή της Fininvest και του S. Berlusconi στην Banca Mediolanum ουδέποτε αποτέλεσε αντικείμενο αξιολόγησης.
82
Με το έκτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείοντες επικρίνουν, κατά την Επιτροπή, τη διάκριση μεταξύ άμεσης και έμμεσης συμμετοχής, υποστηρίζοντας ότι δεν ασκεί επιρροή στην ύπαρξη ειδικής συμμετοχής.
83
Ασφαλώς, η ευρωπαϊκή και η ιταλική νομοθεσία προβλέπουν τον έλεγχο τόσο των άμεσων όσο και των έμμεσων αποκτήσεων ειδικών συμμετοχών. Εντούτοις, κατά την Επιτροπή, τούτο δεν σημαίνει ότι η φύση και ο τρόπος συμμετοχής δεν ασκούν επιρροή. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας CRD IV, η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, την ενδεχόμενη επιρροή του υποψήφιου αγοραστή και την ορθότητα της σχεδιαζόμενης απόκτησης συμμετοχής, τα κριτήρια δε αυτά μπορούν να επηρεαστούν από τη φύση και τη νομική δομή της συμμετοχής.
84
Το γεγονός ότι η συμμετοχή του S. Berlusconi παρέμεινε έμμεση δεν ασκεί ομοίως επιρροή. Η φύση και η νομική δομή της συμμετοχής είχε επίσης μεταβληθεί λόγω της μετατροπής της συμμετοχής της Fininvest σε άμεση συμμετοχή.
2) Εκτίμηση του Δικαστηρίου
85
Καταρχάς, υπενθυμίζεται ότι η οδηγία CRD IV, η οποία ρυθμίζει την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων και των επιχειρήσεων επενδύσεων, προβλέπει, μεταξύ άλλων, τον έλεγχο της απόκτησης ειδικών συμμετοχών στα πιστωτικά ιδρύματα.
86
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, σημείο 36, του κανονισμού 575/2013, στο οποίο παραπέμπει το άρθρο 3, παράγραφος 1, σημείο 33, της οδηγίας CRD IV, ορίζει ότι ως ειδική συμμετοχή νοείται «η άμεση ή έμμεση κατοχή κεφαλαίου που αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 10 % του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου μιας επιχείρησης ή που καθιστά δυνατή την άσκηση ουσιώδους επιρροής στη διαχείριση της επιχείρησης αυτής».
87
Το άρθρο 22, παράγραφος 1, της οδηγίας CRD IV απαιτεί από τα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι «κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο […] έχει αποφασίσει είτε να αποκτήσει, άμεσα ή έμμεσα, ειδική συμμετοχή σε πιστωτικό ίδρυμα, είτε να αυξήσει περαιτέρω, άμεσα ή έμμεσα, ειδική συμμετοχή σε πιστωτικό ίδρυμα, […] απευθύνει κοινοποίηση [της απόφασης αυτής] στις αρμόδιες αρχές […] εγγράφως πριν από την απόκτηση».
88
Το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΕΜ προβλέπει ότι η αίτηση απόκτησης ειδικής συμμετοχής αξιολογείται από την αρμόδια εθνική αρχή, η οποία διαβιβάζει στην ΕΚΤ πρόταση απόφασης. Η ΕΚΤ έχει την εξουσία να εναντιωθεί ή μη στην απόκτηση ειδικής συμμετοχής, δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 3, του ως άνω κανονισμού.
89
Κατά το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας CRD IV, για την εκτίμηση της καταλληλότητας του υποψήφιου αγοραστή και της ορθότητας της σχεδιαζόμενης απόκτησης συμμετοχής από χρηματοοικονομική άποψη πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, προκειμένου να εξασφαλισθεί η ορθή και συνετή διοίκηση του οικείου πιστωτικού ιδρύματος, διάφορα κριτήρια, μεταξύ των οποίων και «η φήμη του υποψήφιου αγοραστή».
90
Η ΕΚΤ, στην οποία απευθύνθηκε η Banca d’Italia, εναντιώθηκε, με την επίμαχη απόφαση, στην απόκτηση από τη Fininvest και τον S. Berlusconi ειδικής συμμετοχής στην Banca Mediolanum, με την αιτιολογία ότι ο S. Berlusconi δεν πληρούσε το σχετικό με τη φήμη κριτήριο.
91
Με τον πρώτο λόγο της προσφυγής ακυρώσεως, οι αναιρεσείοντες αμφισβήτησαν ότι είχαν αποκτήσει ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum το 2016. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τον ως άνω λόγο βάσει σκεπτικού το οποίο οι αναιρεσείοντες αμφισβητούν με τον πρώτο λόγο των υπό κρίση αιτήσεων αναιρέσεως.
92
Με τον πρώτο λόγο των υπό κρίση αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έκρινε ότι είχαν αποκτήσει ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum το 2016.
93
Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, το οποίο πρέπει να εξεταστεί καταρχάς, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας, με τις σκέψεις 72, 73 και 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η συμμετοχή τους στην Banca Mediolanum είχε αυξηθεί το 2016, παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς και υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
94
Όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 47 της παρούσας αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο για τη διαπίστωση και την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών. Επομένως, υπό την επιφύλαξη της περίπτωσης παραμόρφωσης των στοιχείων αυτών, η ως άνω εκτίμηση δεν συνιστά νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως εκ της φύσεώς του, στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου. Μια τέτοια παραμόρφωση πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να απαιτείται εκ νέου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων (πρβλ. απόφαση της 25ης Ιουνίου 2020, EUSC κατά KF, C‑14/19 P, EU:C:2020:492, σκέψεις 104 και 105 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
95
Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, με τη σκέψη 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, μετά την απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, με την οποία αυτή διέταξε τους αναιρεσείοντες να μεταβιβάσουν τα μερίδια που κατείχαν στο κεφάλαιο της Mediolanum κατά το μέτρο που υπερέβαιναν το 9,99 % και ανέστειλε τα δικαιώματα ψήφου των αναιρεσειόντων που συνδέονταν με τα μερίδια αυτά, η έμμεση συμμετοχή τους στην Banca Mediolanum μειώθηκε στο 9,99 % και, ως εκ τούτου, αυτοί απώλεσαν την ειδική συμμετοχή που κατείχαν προηγουμένως στο εν λόγω πιστωτικό ίδρυμα. Με τη σκέψη 73 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατά συνέπεια, ότι, μετά τη συγχώνευση με απορρόφηση της Mediolanum από την Banca Mediolanum στις 30 Δεκεμβρίου 2015, η Fininvest κατέστη άμεσος κάτοχος μόνον του 9,99 % των μετοχών της Banca Mediolanum. Το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε από τα ανωτέρω, με τη σκέψη 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, μετά την ακύρωση της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, η οποία επήλθε με την απόφαση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016, η Fininvest είχε καταστεί άμεσος κάτοχος του 30,16 % των μετοχών της Banca Mediolanum και, ως εκ τούτου, είχε αποκτήσει ειδική συμμετοχή.
96
Εντούτοις, παρατηρείται ότι η απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, με την οποία διατάχθηκε η μεταβίβαση της συμμετοχής των αναιρεσειόντων στο κεφάλαιο της Mediolanum κατά το μέτρο που υπερέβαινε το 9,99 %, δεν είχε, αυτή καθεαυτήν, ως συνέπεια τη μείωση της εν λόγω συμμετοχής. Πράγματι, η απόφαση της Banca d’Italia όριζε ότι η μεταβίβαση θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί εντός 30 μηνών, με τη μεσολάβηση εταιρίας καταπιστευματικής διαχείρισης επιφορτισμένης με την πώληση. Όπως, όμως, επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 43 των προτάσεών του, κατά το χρονικό σημείο της ακυρώσεως της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, η οποία επήλθε με την απόφαση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016, οι μετοχές οι οποίες αντιστοιχούσαν στο 30,16 % της συμμετοχής της Fininvest στην Banca Mediolanum εξακολουθούσαν να βρίσκονται στα χέρια της πρώτης εταιρίας και δεν είχαν ακόμη μεταβιβαστεί σε κάποιον αγοραστή. Όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 44 των προτάσεών του, το μόνο αποτέλεσμα το οποίο είχε η απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, μέχρι την ακύρωσή της, ήταν η αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου που συνδέονταν με τις μετοχές ως προς τις οποίες υφίστατο υποχρέωση μεταβίβασης.
97
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε το περιεχόμενο της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014.
98
Πράγματι, το Γενικό Δικαστήριο προδήλως παραγνώρισε το περιεχόμενο της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, συγχέοντας τη διαταγή την οποία αυτή απηύθυνε προς τους αναιρεσείοντες για τη μεταβίβαση των μεριδίων τους στο κεφάλαιο της Mediolanum, κατά το μέτρο που υπερέβαιναν το 9,99 %, και την ίδια τη μεταβίβαση των εν λόγω μεριδίων, η οποία ήταν η μόνη δυνάμενη να οδηγήσει σε μείωση της συμμετοχής τους, ενώ, εξάλλου, η εν λόγω διαταγή δεν είχε παραγάγει αποτελέσματα κατά την ημερομηνία ακυρώσεώς της από το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας).
99
Κατά συνέπεια, η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών που εκτίθεται στη σκέψη 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, σύμφωνα με την οποία η απόφαση της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014 είχε μειώσει σε 9,99 % τη συμμετοχή των αναιρεσειόντων στο κεφάλαιο της Mediolanum, ενέχει παραμόρφωση των εν λόγω πραγματικών περιστατικών, όπως υποστηρίζουν οι αναιρεσείοντες.
100
Ως εκ τούτου, ενέχουν ομοίως παραμόρφωση οι συνέπειες τις οποίες συνήγαγε από την ανωτέρω εκτίμηση το Γενικό Δικαστήριο, με τις σκέψεις 73, 76 και 77 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ήτοι, αφενός, ότι η Fininvest κατέστη άμεσος κάτοχος μόνον του 9,99 % των μετοχών της Banca Mediolanum μετά την απορρόφηση της Mediolanum από την Banca Mediolanum και, αφετέρου, ότι η ακύρωση της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014 με την απόφαση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016 είχε ως αποτέλεσμα η Fininvest να αποκτήσει εκ νέου ειδική συμμετοχή, ύψους 30,16 %, στην Banca Mediolanum.
101
Επιπλέον, η εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου όσον αφορά το περιεχόμενο της αποφάσεως του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016, η οποία περιλαμβάνεται στη σκέψη 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ενέχει πλάνη περί το δίκαιο. Πράγματι, ανεξαρτήτως του περιεχομένου της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, η ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως με την απόφαση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016 είχε ως αποτέλεσμα, όπως υποστηρίζουν οι αναιρεσείοντες, την επαναφορά τους στην κατάσταση στην οποία βρίσκονταν πριν από την απόφαση της Banca d’Italia, ήτοι, όπως δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 71 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην κατάσταση κατόχων ειδικής συμμετοχής στην Banca Mediolanum, και όχι την εκ μέρους τους απόκτηση τέτοιας συμμετοχής.
102
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι αναιρεσείοντες βασίμως υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς και υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η συμμετοχή τους στην Banca Mediolanum είχε αυξηθεί μετά την απόφαση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016.
103
Επομένως, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτό.
104
Με το πέμπτο και το έκτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, τα οποία πρέπει να εξεταστούν εν συνεχεία από κοινού, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο, με τις σκέψεις 75 έως 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ερμήνευσε εσφαλμένως την έννοια της «απόκτησης ειδικής συμμετοχής», κατά το μέρος που δέχθηκε ότι μια τέτοια απόκτηση μπορούσε να προκύπτει από τη μεταβολή και μόνον της νομικής δομής μιας ειδικής συμμετοχής και, ειδικότερα, από τη μετατροπή έμμεσης ειδικής συμμετοχής σε άμεση ειδική συμμετοχή.
105
Επισημαίνεται εξαρχής ότι, όπως ανέφερε και ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 61 των προτάσεών του, η ερμηνεία η οποία παρατίθεται στην προηγούμενη σκέψη και την οποία υιοθέτησε το Γενικό Δικαστήριο δεν βρίσκει έρεισμα ούτε στο γράμμα της οδηγίας CRD IV ούτε στο γράμμα του κανονισμού ΕΕΜ.
106
Όσον αφορά, ειδικότερα, τον άμεσο ή έμμεσο χαρακτήρα της ειδικής συμμετοχής η οποία αποτελεί το αντικείμενο της απόκτησης, το άρθρο 22, παράγραφος 1, της οδηγίας CRD IV ρητώς αναφέρει ότι είναι αδιάφορο αν η συμμετοχή αυτή αποκτάται «άμεσα ή έμμεσα».
107
Το γεγονός ότι η νομική δομή της ειδικής συμμετοχής δεν έχει σημασία προκύπτει γενικότερα από το άρθρο 4, παράγραφος 1, σημείο 36, του κανονισμού (ΕΕ) 575/2013, το οποίο ορίζει την ειδική συμμετοχή, εναλλακτικώς, ως την «άμεση ή έμμεση κατοχή κεφαλαίου που αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 10 % του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου μιας επιχείρησης ή που καθιστά δυνατή την άσκηση ουσιώδους επιρροής στη διαχείριση της επιχείρησης αυτής».
108
Επομένως, αυτό το οποίο καθορίζει την ύπαρξη ειδικής συμμετοχής δεν είναι η νομική δομή μιας συμμετοχής, και ιδίως ο άμεσος ή έμμεσος χαρακτήρας της, αλλά, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 73 των προτάσεών του, το γεγονός ότι η συμμετοχή αυτή καθιστά δυνατή την επίτευξη ορισμένου επιπέδου ελέγχου ή επιρροής επί του πιστωτικού ιδρύματος.
109
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από τον σκοπό τον οποίο επιδίωξε ο νομοθέτης της Ένωσης με τη θέσπιση εποπτείας όσον αφορά την απόκτηση ειδικών συμμετοχών σε πιστωτικά ιδρύματα, η οποία εποπτεία αποσκοπεί, κατά το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας CRD IV, στο να εξασφαλισθεί η «ορθή και συνετή διοίκηση του πιστωτικού ιδρύματος για το οποίο προτείνεται η απόκτηση συμμετοχής […] [λαμβανομένης] υπόψη τη[ς] ενδεχόμενη[ς] επιρροή[ς] του υποψήφιου αγοραστή στο πιστωτικό ίδρυμα».
110
Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, με τη σκέψη 80 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η μεταβολή της νομικής δομής της ειδικής συμμετοχής μπορούσε να χαρακτηριστεί ως απόκτηση ειδικής συμμετοχής, παρά το γεγονός ότι το ποσοστό της εν λόγω συμμετοχής δεν είχε μεταβληθεί.
111
Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως επίσης έκρινε, με τις σκέψεις 75 έως 81 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι αρκούσε για να θεωρηθεί ότι οι αναιρεσείοντες είχαν αποκτήσει ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum το γεγονός ότι, αφενός, η προηγουμένως έμμεση συμμετοχή της Fininvest στην Banca Mediolanum κατέστη άμεση λόγω της απορρόφησης της Mediolanum από την Banca Mediolanum, και, αφετέρου, ότι η έμμεση συμμετοχή του S. Berlusconi στην Banca Mediolanum μέσω, προηγουμένως, της Fininvest και της Mediolanum, κατέστη πλέον έμμεση μόνο μέσω της Fininvest.
112
Επομένως, το πέμπτο και το έκτο σκέλος του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως πρέπει να γίνουν δεκτά.
113
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, χωρίς να χρειάζεται να αποφανθεί το Δικαστήριο επί των λοιπών σκελών του πρώτου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως, ο πρώτος λόγος των αιτήσεων αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτός.
2.
Επί του δευτέρου λόγου των αιτήσεων αναιρέσεως
α)
Επιχειρήματα των διαδίκων
114
Κατά τους αναιρεσείοντες, μολονότι το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε, με τις σκέψεις 95 έως 99 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η οδηγία CRD IV δεν έχει αναδρομική ισχύ, εντούτοις, με τη σκέψη 100 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, προέβη σε αναδρομική εφαρμογή της, δεδομένου ότι εφάρμοσε την εν λόγω οδηγία σε ειδική συμμετοχή την οποία κατείχαν η Fininvest και ο S. Berlusconi από το 1996.
115
Η ΕΚΤ και η Επιτροπή εκτιμούν ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν εφάρμοσε αναδρομικά την οδηγία CRD IV, δεδομένου ότι διαπίστωσε ότι ο S. Berlusconi, δυνάμει της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014, δεν κατείχε πλέον έμμεση ειδική συμμετοχή κατά την ημερομηνία θεσπίσεως του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού βάσει του κανονισμού ΕΕΜ και ότι κατέστη κάτοχος τέτοιας συμμετοχής μόνον μετά την απορρόφηση της Mediolanum από την Banca Mediolanum το 2015 και τη δημοσίευση της αποφάσεως του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 3ης Μαρτίου 2016.
β)
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
116
Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 22 της οδηγίας CRD IV προβλέπει ότι τα κράτη μέλη απαιτούν από κάθε πρόσωπο το οποίο έχει αποφασίσει να αποκτήσει, άμεσα ή έμμεσα, ειδική συμμετοχή σε πιστωτικό ίδρυμα να κοινοποιήσει την εν λόγω απόφαση, εγγράφως πριν από την απόκτηση, στις αρμόδιες αρχές και ότι, σύμφωνα με το άρθρο 23 της οδηγίας, μια τέτοια απόκτηση μπορεί να εγκριθεί μόνον εάν το πρόσωπο πληροί τα κριτήρια που προβλέπονται στην τελευταία αυτή διάταξη.
117
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 98 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τα άρθρα 22 και 23 της οδηγίας CRD IV έχουν εφαρμογή μόνο στις αποκτήσεις ειδικών συμμετοχών που είναι μεταγενέστερες της ημερομηνίας έναρξης ισχύος των διατάξεων τις οποίες τα εν λόγω άρθρα επιβάλλουν στα κράτη μέλη να θεσπίσουν, η ημερομηνία δε αυτή ορίζεται από το άρθρο 162 της οδηγίας, το αργότερο, στις 31 Δεκεμβρίου 2013.
118
Εν προκειμένω, οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν, χωρίς να αμφισβητούνται, ότι το 1996 απέκτησαν στην Banca Mediolanum μια συμμετοχή 30,16 %, ήτοι μια ειδική συμμετοχή κατά την έννοια της οδηγίας CRD IV. Όπως προκύπτει, εξάλλου, από τις σκέψεις 71 και 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι οι νυν αναιρεσείοντες εξακολουθούσαν να κατέχουν μια τέτοια συμμετοχή κατά την ημερομηνία έκδοσης της αποφάσεως της Banca d’Italia της 7ης Οκτωβρίου 2014.
119
Ωστόσο, αφενός, από τη σκέψη 102 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι, εν αντιθέσει προς όσα έκρινε το Γενικό Δικαστήριο, η τελευταία αυτή απόφαση δεν μετέβαλε το ποσοστό της συμμετοχής των αναιρεσειόντων στην Banca Mediolanum.
120
Αφετέρου, από τις σκέψεις 108 και 110 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι η μεταβολή της νομικής δομής της εν λόγω συμμετοχής κατόπιν της απορροφήσεως της Mediolanum από την Banca Mediolanum ουδεμία επιρροή είχε ως προς το γεγονός ότι οι αναιρεσείοντες κατείχαν ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum.
121
Επομένως, οι αναιρεσείοντες δεν απέκτησαν ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum μετά την ημερομηνία έναρξης ισχύος των διατάξεων περί μεταφοράς της οδηγίας CRD IV στην εσωτερική έννομη τάξη, αλλά απλώς διατήρησαν τη συμμετοχή την οποία είχαν αποκτήσει πριν από την ημερομηνία αυτή.
122
Ωστόσο, από τη σκέψη 117 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι τα άρθρα 22 και 23 της εν λόγω οδηγίας, τα οποία δεν έχουν αναδρομική ισχύ, δεν έχουν εφαρμογή στις ειδικές συμμετοχές που αποκτήθηκαν πριν από την ημερομηνία αυτή. Επομένως, οι αναιρεσείοντες βασίμως υποστηρίζουν ότι η ΕΚΤ, κατά το μέρος που εναντιώθηκε στην κατοχή από τους αναιρεσείοντες ειδικής συμμετοχής στην Banca Mediolanum, παρανόμως προέβη σε αναδρομική εφαρμογή των εν λόγω άρθρων.
123
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η ΕΚΤ δεν είχε εφαρμόσει αναδρομικά τα εν λόγω άρθρα, κατά το μέρος που με την επίμαχη απόφαση είχε εναντιωθεί στην κατοχή από τους αναιρεσείοντες ειδικής συμμετοχής στην Banca Mediolanum.
124
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι πρέπει να γίνει δεκτός, πέραν του πρώτου λόγου, και ο δεύτερος λόγος των αιτήσεων αναιρέσεως.
125
Επομένως, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αναιρεθεί, χωρίς να χρειάζεται να εξεταστούν οι λοιποί λόγοι των αιτήσεων αναιρέσεως.
VII. Επί της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
126
Σύμφωνα με το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο μπορεί, σε περίπτωση αναιρέσεως της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, είτε να την αναπέμψει στο Γενικό Δικαστήριο για να την κρίνει είτε το ίδιο να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση.
127
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο αποφαίνεται οριστικά επί της υπό κρίση διαφοράς, η οποία είναι ώριμη προς εκδίκαση.
128
Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως που προβάλλουν με την προσφυγή τους, οι αναιρεσείοντες αμφισβητούν ότι είχαν αποκτήσει ειδική συμμετοχή στην Banca Mediolanum το 2016.
129
Από τη σκέψη 121 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει, ωστόσο, ότι οι αναιρεσείοντες δεν απέκτησαν τέτοια συμμετοχή στην Banca Mediolanum το 2016.
130
Κατά συνέπεια, η ΕΚΤ δεν μπορούσε νομίμως να εναντιωθεί, με την επίμαχη απόφαση, στην προβαλλόμενη απόκτηση ειδικής συμμετοχής των αναιρεσειόντων στην Banca Mediolanum το 2016.
131
Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός ο πρώτος αυτός λόγος ακυρώσεως και να ακυρωθεί η επίμαχη απόφαση, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστούν οι λοιποί λόγοι ακυρώσεως.
VIII. Επί των δικαστικών εξόδων
132
Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αίτηση αναιρέσεως γίνεται δεκτή και το Δικαστήριο κρίνει το ίδιο οριστικά τη διαφορά, αυτό αποφαίνεται και επί των δικαστικών εξόδων.
133
Το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού αυτού, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του ίδιου Κανονισμού, ορίζει ότι ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
134
Δεδομένου ότι οι αναιρεσείοντες ζήτησαν να καταδικαστεί η ΕΚΤ στα δικαστικά έξοδα και η τελευταία ηττήθηκε, η ΕΚΤ πρέπει να φέρει, πέραν των δικών της δικαστικών εξόδων, και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν οι αναιρεσείοντες, τόσο στην πρωτόδικη όσο και στην αναιρετική διαδικασία.
135
Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αναίρεση δεν ασκήθηκε από παρεμβαίνοντα πρωτοδίκως, αυτός μπορεί να καταδικαστεί στα έξοδα της αναιρετικής δίκης μόνον αν έλαβε μέρος στην ενώπιον του Δικαστηρίου έγγραφη ή προφορική διαδικασία. Όταν ο εν λόγω διάδικος μετέχει στη δίκη, το Δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει ότι αυτός φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
136
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Επιτροπή, παρεμβαίνουσα πρωτοδίκως, καίτοι δεν άσκησε η ίδια την αίτηση αναιρέσεως, έλαβε μέρος στην ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία υπέρ της ΕΚΤ, πρέπει να φέρει τα δικαστικά έξοδά της.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της 11ης Μαΐου 2022, Fininvest και Berlusconi κατά ΕΚΤ (T‑913/16, EU:T:2022:279).
2)
Ακυρώνει την απόφαση ECB/SSM/2016 – 7LVZJ6XRIE7VNZ4UBX81/4 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), της 25ης Οκτωβρίου 2016.
3)
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) φέρει, πέραν των δικαστικών εξόδων της, τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Finanziaria d’investimento Fininvest SpA (Fininvest), ο Silvio Berlusconi καθώς και η Marina Elvira Berlusconi, ο Pier Silvio Berlusconi, η Barbara Berlusconi, η Eleonora Berlusconi και ο Luigi Berlusconi, υπό την ιδιότητά τους ως κληρονόμων του Silvio Berlusconi, τόσο στην πρωτόδικη όσο και στην αναιρετική διαδικασία.
4)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει τα δικαστικά έξοδά της.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.