62025CO0257
ORDÚ NA CÚIRTE (an Seachtú Dlísheomra)
8 Nollaig 2025 (
*1
)
(Tarchur chun réamhrialú – Airteagal 99 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais – Pinsin scoir breithiúna – Bonn ríofa – Gan liúntas postú a chur san áireamh – Eisiamh ar chúiseanna a bhaineann le ceanglais chun easnamh rialtais iomarcach a dhíchur – Airteagal 2 CAE – An dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE – Prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh – Inniúlacht chumhachtaí reachtacha agus feidhmiúcháin na mBallstát chun tuarastal breithiúna a laghdú – Coinníollacha)
I gCás C‑257/25,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, ó Tribunalul Neamţ (an Chúirt Réigiúnach, Neamț, an Rómáin), trí bhreith an 7 Feabhra 2025, a fuarthas ag an gCúirt an 7 Aibreán 2025, sna himeachtaí
B.V.
v
I.J.,
tugann AN CHÚIRT (an Seachtú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: F. Schalin, Uachtarán Dlísheomra, M. Gavalec (Rapóirtéir) agus Z. Csehi, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: D. Spielmann,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
tar éis cinneadh a dhéanamh, tar éis di an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, rialú trí ordú réasúnaithe, i gcomhréir le hAirteagal 99 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais,
an tOrdú seo a leanas:
Ordú
1
Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 2 agus ar an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’).
2
Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir B.V., breitheamh ar scor, agus I.J. (Cigireacht Bhreithiúnach na Rómáine), maidir le diúltú I.J. deimhniú caighdeánach a eisiúint dó lena n‑áirítear na liúntais phostaithe laethúla a fuair sé, chun athbhreithniú a dhéanamh ar a chearta pinsin.
An dlí lena mbaineann
An Dlí maidir le hiarstádas breithiúna agus ionchúisitheoirí
3
Foráiltear le hAirteagal 82(1) den Legea nr. 303 privind statutul judecătorilor și procurorilor (Dlí Uimh. 303 maidir le stádas breithiúna agus ionchúisitheoirí) an 28 Meitheamh 2004 (arna ath-fhoilsiú in Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 826 an 13 Meán Fómhair 2005) (‘an Dlí maidir le hiarstádas breithiúna agus ionchúisitheoirí’), go bunúsach, go bhféadfaidh breithiúna a bhfuil 25 bliana sinsearachta ar a laghad acu i bhfeidhmeanna breithiúnacha ‘pinsean scoir a fháil, nuair a shroicheann siad 60 bliain d’aois, arb ionann é agus 80 % den bhonn ríofa a léirítear leis an ollliúntas fostaíochta speisialta míosúil nó leis an mbuntuarastal míosúil, de réir mar a bheidh, agus aon mhéadú a fhaightear le linn na míosa deiridh seirbhíse roimh dháta an scoir’.
Cinneadh Rialtais Uimh. 1275, an 18 Deireadh Fómhair 2005
4
Foráiltear le hAirteagal 7(1) agus (3) de na caighdeáin mhodheolaíocha arna gceadú ag Hotărârea Guvernului nr. 1275 pentru aprobarea Normelor metodologice de aplicare a prevederilor Legii nr. 303/2004 privind statutul judecătorilor și procurorilor, republicată, și ale Legii nr. 47/1992 privind organizarea și funcționarea Curții Constituționale, republicată, referitoare la pensiile de serviciu și la acordarea indemnizațiilor pentru creșterea copilului în vârstă de până la 2 ani (Cinneadh Rialtais Uimh. 1275 lena bhformheastar na rialacha lena gcuirtear chun feidhme forálacha Dhlí Uimh. 303/2004 maidir le stádas breithiúna agus ionchúisitheoirí, arna athfhoilsiú, agus forálacha Dhlí Uimh. 47/1992 maidir le heagrú agus feidhmiú na Cúirte Bunreachtúla, arna athfhoilsiú, a bhaineann le pinsin scoir agus le liúntais a dheonú do leanaí faoi bhun 2 bhliain d’aois) an 18 Deireadh Fómhair 2005 (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 979 an 3 Samhain 2005) mar seo a leanas:
‘1.   Beidh méid an phinsin seirbhíse dá bhforáiltear in Airteagal 82(1) agus (2) cothrom le 80 % den mheán‑ollioncam a fuarthas le linn na 12 mhí dheireanacha gníomhaíochta roimh dháta an scoir.
[...]
3.   Áirítear ar an ollioncam a fhaightear, sa bhreis ar an liúntas ollaicmithe míosúil, brabúis de chineál buan nó neamhbhuan. Ní áireofar in ollioncam méideanna a fhaightear trí bhónais, bónais, aisíocaíochtaí speansas, aisíocaíochtaí teidlíochtaí a bhaineann le tréimhse eile, nó cúiteamh atá cothrom leis na seacht liúntas ollaicmithe mhíosúla dá bhforáiltear in Airteagal 81(1) den Dlí nó teidlíochtaí eile nach teidlíochtaí tuarastail iad.’
5
De réir Airteagal 13(1)(b) de na caighdeáin mhodheolaíocha sin:
‘Chun críocha an pinsean seirbhíse a chinneadh, beidh na nithe seo a leanas sa chomhad pinsin:
[...]
(b)
an deimhniú caighdeánach don phinsean seirbhíse [...] arna tharraingt suas ag an bhfostóir deireanach, ina luaitear fad na seirbhíse sna breithiúna, fad na seirbhíse mar bhreitheamh agus ionchúisitheoir amháin, an meán‑ollioncam a tuilleadh le linn na 12 mhí dheireanacha den ghníomhaíocht roimh an dáta scoir agus an t‑ollioncam a fuarthas ar an dáta scoir.’
OUG Uimh. 27/2006
6
Foráladh mar seo a leanas le hAirteagal 13(1)(a) den Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 27 privind salarizarea și alte drepturi ale judecătorilorși procurorilor și altor categorii de personal din sistemul Justiției (Ordú Éigeandála Rialtais Uimh. 27 maidir le luach saothair agus cearta eile breithiúna, ionchúisitheoirí agus catagóirí eile foirne sa chóras breithiúnach) an 29 Márta 2006 (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 314 an 7 Aibreán 2006‘OUG Uimh. 27/2006’):
‘Beidh na cearta seo a leanas ag breithiúna, ionchúisitheoirí, baill foirne a ndéileáiltear leo amhlaidh agus giúistísí cúnta a thugtar ar iasacht nó a tharmligtear chuig áit seachas a n‑áit chónaithe, le linn thréimhse na toscaireachta nó na hiasachta:
(a)
liúntas laethúil ag ráta 2 % den ollliúntas aicmiúcháin míosúil, ach nach lú ná an liúntas le haghaidh fhoireann na n‑eintiteas buiséadach.’
An Dlí maidir le stádas nua breithiúna agus ionchúisitheoirí
7
Tháinig Legea nr. 303 privind statutul judecătorilor și procurorilor (Dlí Uimh. 303 maidir le stádas breithiúna agus ionchúisitheoirí) an 15 Samhain 2022 (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 1102 an 16 Samhain 2022) i bhfeidhm an 16 Samhain 2022 agus leasaíodh an Dlí sin le Legea nr. 282 pentru modificarea și completarea unor acte normative din domeniul pensiilor de serviciu și a Legii nr. 227/2015 privind codul fiscal (Dlí Uimh. 282 lena leasaítear agus lena bhforlíontar rialacha cur chun feidhme i réimse na bpinsean seirbhíse agus Dlí Uimh. 227/2015 maidir leis an gcód cánach), an 19 Deireadh Fómhair 2023 (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 950 an 20 Deireadh Fómhair 2023) (‘an Dlí maidir le stádas nua breithiúna agus ionchúisitheoirí’).
8
Tar éis na leasuithe sin, forlíonadh Airteagal 211 den Dlí maidir le stádas nua breithiúna agus ionchúisitheoirí le mír 41, ar dá réir, ón 1 Eanáir 2024:
‘Ní áireofar sa bhonn ríofa chun an pinsean seirbhíse a chinneadh suimeanna a fuarthas trí bhónais, peorcaisí, coigeartaithe, aisíocaíocht ceart tuarastail a chomhfhreagraíonn do thréimhse seachas an tréimhse a chuirtear san áireamh chun teidlíocht ar phinsean, liúntais chothaithe laethúla nó aon teidlíocht eile nach bhfuil buan a chinneadh.’
9
Luaitear sa mheabhrán míniúcháin a ghabhann leis an dréachtdlí as ar eascair an leasú reachtach sin ‘nach ionann athríomh mhéid na bpinsean scoir agus díshealbhú thairbhithe na bpinsean sin, ach go bhfuil sé d’aidhm aige cearta pinsin a laghdú, i gcomparáid leis an staid reatha, laistigh de raon feidhme na n‑oibleagáidí poiblí a bhfuil buiséad an Stáit geallta ina leith. Ní hionann athríomh pinsean scoir agus srian ar cheart bunreachtúil, ach tá gá leis chun speansais bhuiséadacha a laghdú’.
An díospóid sna príomhimeachtaí agus an cheist a tarchuireadh i gcomhair réamhrialú
10
Bhí an t‑iarratasóir sna príomhimeachtaí, B.V., ina bhreitheamh go dtí an 1 Nollaig 2022, dáta a scoir. Le linn na tréimhse ina raibh sé ina bhreitheamh imscrúdaithe laistigh de Chigireacht Bhreithiúnach na Rómáine, is é sin idir an 28 Nollaig 2018 agus an 1 Nollaig 2022, fuair sé liúntas poist laethúil, a chomhfhreagraíonn, faoi Airteagal 13(1)(a) de OUG Uimh. 27/2006, do 2 % den ollliúntas fostaíochta speisialta míosúil.
11
Chun a chearta pinsin a ríomh, d’iarr B.V. an 10 Samhain 2022 go n‑eiseodh Príomh-Chigire Chigireacht Bhreithiúnach na Rómáine deimhniú caighdeánach ina luaitear an t‑ollioncam a fuair sé i mí na Samhna 2022, lena n‑áirítear an liúntas poist laethúil. B’ionann an liúntas sin agus lei na Rómáine (RON) 10143 (thart ar EUR 2000) le haghaidh mhí na Samhna 2022.
12
Dhiúltaigh Cigireacht Bhreithiúnach na Rómáine iarraidh B.V. a dheonú, ar an bhforas nach raibh an cúiteamh sin mar chuid den bhonn chun an pinsean scoir dá bhforáiltear in Airteagal 82(1) den Dlí maidir le hiarstádas breithiúna agus ionchúisitheoirí a ríomh.
13
I mí na Samhna 2023, rinne B.V. agóid i gcoinne an diúltaithe sin os comhair Tribunalul Neamț (Ard-Chúirt Neamț, an Rómáin), arb í an chúirt a rinne an tarchur í.
14
Leanann sé ón iarraidh ar réamhrialú, ó tháinig an Dlí maidir le hiarstádas breithiúna agus ionchúisitheoirí i bhfeidhm, gur aithníodh go bhfuil breithiúna agus ionchúisitheoirí na Rómáine i dteideal pinsean scoir a fháil a chomhfhreagraíonn do 80 % den bhonn ríofa arb é atá ann, de réir mar a bheidh, an t‑ollliúntas fostaíochta speisialta míosúil nó an buntuarastal míosúil comhlán, agus aon mhéadú a fuarthas le linn na míosa deiridh seirbhíse roimh an dáta scoir.
15
Tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire, ar thaobh amháin, tar éis an liúntas poist laethúil a aicmiú mar cheart chun luach saothair a fháil, go háirithe, i gcinntí an 7 Feabhra 2022 agus an 13 Márta 2023, go ndearna an Înalta Curte de Casație și Justiție (an Ard-Chúirt um Achomharc agus um Cheartas, an Rómáin), le cinneadh an 11 Samhain 2024 (Monitorul oficial al României, Cuid I, Uimh. 1269 an 17 Nollaig 2024), an liúntas sin a eisiamh ón mbonn chun an pinsean scoir a ríomh agus, ar an taobh eile, ón 1 Eanáir 2024, go bhforáiltear go sainráite don chur chuige sin in Airteagal 211(4a) den Dlí maidir le stádas nua breithiúna agus ionchúisitheoirí.
16
Sa chomhthéacs sin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, in éagmais critéar oibiachtúil sna rialacháin lena rialaítear luach saothair breithiúna, an sáraítear prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh le heisiamh an liúntais sin ón mbonn chun pinsin scoir a ríomh, prionsabal a eascraíonn as Airteagail 2 agus 19 CAE agus as Airteagal 47 den Chairt, agus lena gceanglaítear go bhfaighidh breithiúna luach saothair cobhsaí a bhaineann le tábhacht agus sainiúlachtaí na seirbhíse a chuirtear ar fáil. Leagann roinnt ionstraimí idirnáisiúnta béim freisin ar an bpointe sin, go háirithe, pointe 54 de Mholadh CM/Rec(2010) 12 ó Choiste Airí Chomhairle na hEorpa, dar teideal ‘Breithiúna: neamhspleáchas, éifeachtúlacht agus cuntasacht’, arna ghlacadh an 17 Samhain 2010, agus pointe 6.4 den Chairt Eorpach do Reacht na mBreithiúna, arna glacadh in Strasbourg an 10 Iúil 1998 ag Comhairle na hEorpa.
17
Sna himthosca sin, chinn Tribunalul Neamț (an Chúirt Réigiúnach, Neamț) bac a chur ar na himeachtaí agus an cheist seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘An gcaithfear Airteagal 2 [CAE], ina ndéantar tagairt, agus na luachanna ar a bhfuil an tAontas fothaithe á leagan amach, d’urraim don smacht reachta, agus don dara fomhír d’Airteagal 19(1) [CAE], arna léamh i gcomhar le hAirteagal 47 den [Chairt], faoina ráthaíonn na Ballstáit cosaint bhreithiúnach éifeachtach bunaithe ar an gceart chun rochtain a fháil ar bhinse neamhspleách neamhchlaonta, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh ar dhiúltú comhpháirt tuarastail an [liúntas laethúil iasachta] a áireamh i raon feidhme na gceart, ar comhpháirt í nár íocadh trí aisíoc caiteachais a tabhaíodh iarbhír mar thoradh ar an iasacht, amhail caiteachas ar thaisteal, ar chóiríocht nó ar bhia, a dheonaítear do bhreithiúna a raibh stádas breithiúna ar iasacht/tarmligthe acu, toisc go maolaítear leis an diúltú sin ón sásra lena gcinntear [pinsean scoir] breithiúna ar bhonn critéir oibiachtúla, neamhspleách ar idirghabháil threallach na gcumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha, agus as a n‑eascraíonn laghdú marthanach ar leibhéal an luacha saothair, de shárú ar na ráthaíochtaí bunreachtúla lena ráthaítear [pinsean scoir] do bhreithiúna atá i gcomhréir le dínit a n‑oifige agus le raon feidhme a ndualgas, agus lena ráthaítear riar an cheartais ag cúirteanna neamhspleácha agus neamhspleácha?’
An cheist arna tarchur chun réamhrialú
18
De bhun Airteagal 99 de na Rialacha Nós Imeachta, nuair is féidir freagra ar cheist a tarchuireadh chun réamhrialú a rianú go soiléir ón gcásdlí atá ann nó nuair nach féidir aon amhras réasúnach a cheadú sa fhreagra ar cheist den sórt sin, féadfaidh an Chúirt, tráth ar bith, ar thogra ón mBreitheamh is Rapóirtéir, agus tar éis an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, a rialú cinneadh a thabhairt trí ordú réasúnaithe.
19
Ní mór an fhoráil sin a chur i bhfeidhm sa chás seo.
20
Lena ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 2 CAE agus an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh ar dhiúltú liúntas postála laethúil a chur san áireamh chun pinsean scoir a ríomh, i gcás ina maolaíonn diúltú den sórt sin, ar an gcéad dul síos, ar an sásra lena gcinntear pinsean scoir breithiúna ar bhonn critéir oibiachtúla, neamhspleách ar idirghabháil threallach an fheidhmeannais agus an reachtais, agus, ar an dara dul síos, ina bhfuil laghdú marthanach ar leibhéal luacha saothair breithiúna atá ar scor mar thoradh air.
21
Mar is léir ó chásdlí na Cúirte Breithiúnais, cé, i gcomhréir le prionsabal dheighilt na gcumhachtaí atá ina shaintréith d’fheidhmiú an smachta reachta, nach mór neamhspleáchas na mbreithiúna a áirithiú i ndáil leis an reachtas agus le feidhmeannas Ballstáit, ní leor ann féin go bhfuil baint ag an reachtas agus ag an bhfeidhmeannas le luach saothair breithiúna a chinneadh chun spleáchas na mbreithiúna sin ar an reachtas nó ar an bhfeidhmeannas a chruthú nó chun amhras a chruthú maidir le neamhspleáchas nó neamhchlaontacht na mbreithiúna. Tá lánrogha leathan ag na Ballstáit agus a mbuiséid á dtarraingt suas acu agus cinneadh á dhéanamh acu idir na míreanna éagsúla caiteachais phoiblí. Áirítear leis an lánrogha leathan sin modh ríofa an chaiteachais sin a chinneadh agus, go háirithe, luach saothair na mbreithiúna. Is iad na cumhachtaí reachtacha agus feidhmiúcháin náisiúnta is fearr atá in ann comhthéacs socheacnamaíoch agus airgeadais ar leith an Bhallstáit ina bhfuil an buiséad le tarraingt suas agus neamhspleáchas na mbreithiúna a ráthaítear a chur san áireamh (breithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, míreanna 50 agus 51).
22
Is amhlaidh fós nach féidir go gcothódh na rialacha náisiúnta lena rialaítear luach saothair breithiúna amhras inchosanta maidir le seasmhacht na mbreithiúna lena mbaineann ar thosca seachtracha agus maidir lena neodracht i ndáil leis na leasanna os a gcomhair. Chuige sin, féadfaidh cairteacha, tuarascálacha agus doiciméid eile arna dtarraingt suas ag comhlachtaí Chomhairle na hEorpa nó faoi chóras na Náisiún Aontaithe treoir ábhartha a sholáthar maidir le léiriú dhlí an Aontais i láthair forálacha náisiúnta ábhartha (breithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, míreanna 52 agus 53).
23
Mar a chinn an Chúirt i mír 65 de bhreithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė (C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109), féadfaidh reachtas agus feidhmeannas Ballstáit maolú ar reachtaíocht náisiúnta, lena sainítear go hoibiachtúil na rialacha mionsonraithe chun luach saothair breithiúna a chinneadh, trí chinneadh a dhéanamh méid an luacha saothair sin a laghdú, faoi réir roinnt ceanglas a chomhlíonadh.
24
Ar an gcéad dul síos, i gcomhréir le prionsabal na deimhneachta dlíthiúla, ní mór foráil le dlí do bheart lena laghdaítear tuarastail breithiúna nó a bpinsean scoir agus ní mór dó a bheith oibiachtúil, intuartha agus trédhearcach (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 25 agus an cásdlí dá dtagraítear).
25
I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go gcomhlíontar an ceanglas maidir le deimhneacht dhlíthiúil i gcás ina bhfuil an duine lena mbaineann in ann a fháil amach ó fhoclaíocht na forála ábhartha agus, más gá, le cúnamh óna léiriú ag na cúirteanna náisiúnta lena mbaineann, cad iad na gníomhartha agus na neamhghníomhartha a chuirfidh faoi dhliteanas é (féach, de réir analaí, breithiúnais an 3 Bealtaine 2007, Advocaten voor de Wereld, C‑303/05, EU:C:2007:261, mír 50, agus an 26 Meitheamh 2025, Makeleio agus Zougla, C‑555/23 agus C‑556/23, EU:C:2025:484, mír 88). Ní féidir a thuiscint go gciallaíonn prionsabal na deimhneachta dlíthiúla, lena gceanglaítear go mbeidh na rialacha dlí soiléir agus beacht agus go mbeidh a gcur i bhfeidhm intuartha dóibh siúd atá faoi réir an dlí, go háirithe i gcás ina bhféadfadh iarmhairtí díobhálacha a bheith acu, nach mór don reachtóir nó do na cúirteanna náisiúnta, i gcomhthéacs norm a ghlacann an reachtas agus a léirmhíníonn na cúirteanna sin, tagairt a dhéanamh do na hipitéisí sonracha éagsúla ina bhféadfadh feidhm a bheith ag norm teibí, ós rud é nach féidir na hipitéisí sin go léir a chinneadh roimh ré (féach, de réir analaí, breithiúnas an 1 Lúnasa 2025, Timchenko v an Chomhairle, C‑703/23 P, EU:C:2025:608, mír 33).
26
Ar an dara dul síos, ní mór údar a thabhairt le beart lena laghdaítear tuarastail nó pinsean scoir breithiúna le cuspóir ar mhaithe leis an leas ginearálta, amhail ceanglas maidir le heasnamh iomarcach rialtais a dhíothú, de réir bhrí Airteagal 126(1) CFAE, agus é á shonrú nach dtuigtear leis an bhféidearthacht atá ag Ballstát brath ar cheanglas den sórt sin go dtionscnaítear nós imeachta ina choinne faoi Phrótacal Uimh. 12 maidir leis an nós imeachta um easnamh iomarcach, atá i gceangal le Conarthaí an Aontais agus CFAE (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 26 agus an cásdlí dá dtagraítear).
27
Ní mór míniú soiléir a thabhairt ar na cúiseanna buiséadacha lena dtugtar údar le beart a ghlacadh de mhaolú ar rialacha an ghnáthdhlí maidir le luach saothair breithiúna. Ina theannta sin, faoi réir imthosca eisceachtúla a bhfuil údar cuí leo, níor cheart na bearta sin a dhíriú go sonrach ar chomhaltaí na gcúirteanna náisiúnta amháin agus ní mór iad a bheith mar chuid de chreat níos ginearálta lena bhféachtar lena áirithiú go rannchuideoidh tacar níos leithne comhaltaí den státseirbhís náisiúnta leis an iarracht bhuiséadach atá á saothrú (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 27 agus an cásdlí dá dtagraítear).
28
Mar a fhoráiltear i bpointe 54 de Mholadh CM/Rec(2010) 12 an 17 Samhain 2010, ‘ba cheart forálacha dlíthiúla sonracha a thabhairt isteach mar chosaint ar laghdú ar luach saothair atá dírithe go sonrach ar bhreithiúna’. Os a choinne sin, mar a luaitear i mír 57 den mheabhrán míniúcháin a ghabhann leis an moladh sin, ‘níl beartais phoiblí arb é is aidhm dóibh luach saothair státseirbhíseach a laghdú go ginearálta ag teacht salach ar an gceanglas laghdú sonrach ar luach saothair breithiúna a sheachaint’.
29
Dá bhrí sin, nuair a ghlacann Ballstát bearta sriantacha buiséadacha a dhéanann difear dá oifigigh agus dá sheirbhísigh phoiblí, féadfaidh sé a chinneadh, i sochaí ina bhfuil an dlúthpháirtíocht i réim, mar a luaitear in Airteagal 2 CAE, na bearta sin a chur i bhfeidhm freisin maidir le breithiúna náisiúnta (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 29 agus an cásdlí dá dtagraítear).
30
Ar an tríú dul síos, i gcomhréir le prionsabal na comhréireachta, ar prionsabal ginearálta de dhlí an Aontais é, ní mór beart lena bhféachtar le luach saothair breithiúna a laghdú a bheith iomchuí chun a áirithiú go mbainfear amach an cuspóir leasa ghinearálta atá á shaothrú chun easnamh iomarcach rialtais a dhíothú, a bheith teoranta don mhéid atá fíor-riachtanach chun an cuspóir sin a bhaint amach agus gan bheith díréireach leis an gcuspóir sin, rud a chiallaíonn nach mór tábhacht an chuspóra sin a mheas i bhfianaise a thromchúisí atá an cur isteach ar phrionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureųti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 30).
31
Mar sin féin, i bhfianaise na lánrogha leithne a thugtar do na Ballstáit agus a mbuiséid á dtarraingt suas acu agus cinneadh á dhéanamh acu idir na míreanna éagsúla caiteachais phoiblí, mar a mheabhraítear i mír 21 den bhreithiúnas seo, is féidir le Ballstát beart reachtach a ghlacadh arb é is aidhm dó gan maolú ar an mbunreachtaíocht lena socraítear luach saothair breithiúna chun déileáil le géarchéim bhuiséadach ach an reachtaíocht sin a leasú amach anseo, trína luach saothair a laghdú, chun a staid bhuiséadach fhadtéarmach a fheabhsú (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel București (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 32).
32
Ní féidir le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh, a eascraíonn as an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2 CAE, cosc a chur ar leasú den sórt sin, fiú mura bhfuil sé teoranta ó thaobh ama de, ar choinníoll go leanann leibhéal nua-shocraithe tuarastail breithiúna de bheith leordhóthanach chun a neamhspleáchas a áirithiú. Chun neamhspleáchas na mbreithiúna a chaomhnú, ní mór, d’ainneoin beart sriantach buiséadach a chur i bhfeidhm maidir leis na breithiúna, leibhéal luacha saothair na mbreithiúna a bheith i gcomhréir i gcónaí le tábhacht na bhfeidhmeanna a chuireann siad i gcrích, ionas go mbeidh siad fós cosanta ar idirghabhálacha seachtracha nó ar bhrú seachtrach a d’fhéadfadh a mbreithiúnas neamhspleách a chur i mbaol agus tionchar a imirt ar a gcinntí (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar dhul ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, míreanna 33 agus 34).
33
Ní mór leibhéal luacha saothair na mbreithiúna a bheith ard go leor, i bhfianaise chomhthéacs socheacnamaíoch an Bhallstáit lena mbaineann, chun neamhspleáchas eacnamaíoch áirithe a thabhairt dóibh chun iad a chosaint ar aon chur isteach seachtrach nó ar aon bhrú seachtrach a d’fhéadfadh an bonn a bhaint de neodracht a gcinntí. Dá bhrí sin, ní mór leibhéal an luacha saothair sin a bheith de chineál a chosnóidh breithiúna ar riosca an éillithe. Chun leordhóthanacht luach saothair breithiúna a mheas, ní mór aird a thabhairt, inter alia, ar staid eacnamaíoch, shóisialta agus airgeadais an Bhallstáit lena mbaineann. Ón taobh sin de, is iomchuí meánluach saothair na mbreithiúna a chur i gcomparáid leis an meántuarastal sa Stát sin (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, míreanna 35 agus 36).
34
Tá feidhm mutatis mutandis ag na breithnithe sin maidir le breithiúna atá ar scor. Ós rud é go bhfuil ráthaíocht ag breithiúna atá ar seirbhís go bhfaighidh siad pinsean sách ard tar éis dóibh dul ar scor, cosnaítear iad ar riosca an éillithe le linn a dtréimhse sheirbhíse (breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 37 agus an cásdlí dá dtagraítear).
35
Ba cheart tagairt a dhéanamh, i ndáil leis sin, do mhír 54 de Mholadh CM/Rec(2010) 12 an 17 Samhain 2010, ar dá réir ‘gur cheart ráthaíochtaí a bheith ann maidir le pinsean scoir a íoc [le breithiúna] ar cheart dóibh a bheith i gcoibhneas réasúnach lena leibhéal luacha saothair agus iad ag obair’. Ar an gcaoi chéanna, is léir ó mhír 6.4 den Chairt Eorpach do Reacht na mBreithiúna dá dtagraítear i mír 16 den bhreithiúnas seo nach mór a ráthú leis an stádas sin go dtairbheoidh breithiúna ‘a bhfuil aois scoir bhreithiúnaigh bainte amach acu tar éis an ama riachtanaigh a chaitear mar bhreithiúna de phinsean scoir a íoc, nach mór a leibhéal a bheith chomh gar agus is féidir do leibhéal a dtuarastail deiridh mar bhreitheamh’.
36
Ar an gceathrú dul síos, ní mór beart laghdaithe tuarastail a bheith in ann a bheith faoi réir athbhreithniú breithiúnach éifeachtach, i gcomhréir leis na rialacha nós imeachta a leagtar síos le dlí an Bhallstáit lena mbaineann.
37
Cé nach faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé, in imeachtaí faoi Airteagal 267 CFAE, rialacha dhlí an Aontais a chur i bhfeidhm maidir le cás ar leith, féadfaidh sí, chun freagra úsáideach a thabhairt do na cúirteanna a rinne an tarchur, treoir a thabhairt bunaithe ar na doiciméid a bhaineann leis na príomhimeachtaí agus ar na barúlacha i scríbhinn atá os a comhair, ionas go mbeidh na cúirteanna sin in ann breithiúnas a thabhairt (breithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, mír 77 agus an cásdlí dá dtagraítear).
38
I ndáil leis sin, tugann an Chúirt dá haire, sa chás seo, nár socraíodh go sainráite leis an Dlí maidir le hiarstádas breithiúna agus ionchúisitheoirí, ná le Cinneadh Uimh. 1275 ón Rialtas an 18 Deireadh Fómhair 2005 ná le OUG Uimh. 27/2006 an cheist an bhfuil nó nach bhfuil luach saothair ag baint leis an liúntas poist laethúil. Thairis sin, agus na luaineachtaí a tugadh faoi deara maidir leis an bpointe sin i gcásdlí an Înalta Curte de Casație și Justiție (an Ard-Chúirt um Achomharc agus um Cheartas), dá dtagraítear i mír 15 den ordú seo á gcur san áireamh, leanann sé nach féidir a mheas go bhfuil bunús leordhóthanach i ndlí na Rómáine ag an gceart chun an liúntas sin a áireamh i ríomh an phinsin scoir (féach, de réir analaí, breithiúnas an 5 Meitheamh 2025, Curtea de Apel Bucureşti (Deireadh a chur le scaoilíocaíocht a dhéantar le breithiúna ar scor), C‑762/23, EU:C:2025:400, mír 48).
39
I bhfianaise na mbreithnithe roimhe seo, is é an freagra ar an gceist a tharchuirtear ná nach mór Airteagal 2 CAE agus an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc le prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh ar dhiúltú liúntas poist laethúil a chur san áireamh chun pinsean scoir a ríomh, i gcás ina maolaíonn diúltú den sórt sin, ar thaobh amháin, ar an sásra lena gcinntear pinsean scoir breithiúna ar bhonn critéir oibiachtúla, neamhspleách ar idirghabháil threallach an fheidhmeannais agus an reachtais, agus, ar an taobh eile, ina bhfuil laghdú marthanach ar leibhéal luacha saothair breithiúna atá ar scor mar thoradh air.
Costais
40
Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a cuireadh faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Seachtú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Ní mór Airteagal 2 CAE agus an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc le an neamhspleáchais bhreithiúnaigh ar dhiúltú liúntas poist laethúil a chur san áireamh chun pinsean scoir a ríomh, i gcás ina maolaíonn diúltú den sórt sin, ar thaobh amháin, ón sásra lena gcinntear pinsean scoir na mbreithiúna ar bhonn critéir oibiachtúla, gan beann ar idirghabháil threallach an fheidhmeannais agus an reachtais, agus, ar an taobh eile, go n‑eascraíonn laghdú marthanach ar leibhéal luacha saothair breithiúna atá ar scor as.
Sínithe
(
*1
)	Teanga an cháis: an Rómáinis.