62022CC0351
OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 23 listopada 2023 r. (
1
)
Sprawa C‑351/22
Neves 77 Solutions SRL
przeciwko
Agenţia Naţională de Administrare Fiscală – Direcţia Generală Antifraudă Fiscală
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie, Rumunia)]
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB) – Środki ograniczające przyjęte ze względu na działania Rosji destabilizujące sytuację na Ukrainie – Decyzja Rady 2014/512/WPZiB – Jurysdykcja Trybunału – Artykuł 2, 6, 19 i 24 TUE – Artykuły 267 i 275 TFUE – Zakaz usług pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych – Wykonanie przez państwa członkowskie – Grzywna administracyjna – Konfiskata uzyskanych kwot – Zarzucane naruszenie zasad ogólnych prawa Unii i praw podstawowych – Zasada pewności prawa – Zasada nulla poena sine lege – Artykuł 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 1 Protokołu nr 1 do europejskiej konwencji praw człowieka – Prawo własności
I. Wprowadzenie
1.
W 2014 r., w odpowiedzi na niesprowokowane naruszenie suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy przez Federację Rosyjską, Unia Europejska przyjęła przeciwko temu państwu szereg środków ograniczających. Niniejsza sprawa dotyczy środków ograniczających wprowadzonych decyzją 2014/512/WPZiB (
2
).
2.
Najważniejszą kwestią podniesioną w niniejszej sprawie jest pytanie o to, czy Trybunał może dokonać wykładni przepisów tej decyzji, jeżeli brać pod uwagę ograniczenia jego właściwości w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (zwanej dalej „WPZiB”) wynikające z art. 24 ust. 1 TUE oraz art. 275 TFUE.
3.
Niniejsza sprawa jest rozpatrywana przez Trybunał równolegle z dwiema sprawami połączonymi, KS i KD/Rada i in. oraz Komisja/KS i in. (sprawy C‑29/22 P i C‑44/22 P, zwanymi dalej „sprawami KS i KD”), w których moja opinia jest przedstawiana tego samego dnia. Druga ze spraw dotyczy dodatkowo kwestii zakresu ograniczeń właściwości Trybunału w dziedzinie WPZiB. Z tego względu, gdy będzie to stosowne, będę odwoływać się do mojej opinii przedstawionej w przytoczonych sprawach.
4.
Szerszym kontekstem obu spraw są toczące się negocjacje w sprawie przystąpienia Unii do europejskiej konwencji praw człowieka (zwanej dalej „EKPC”). Wydaje się, że zamknięto wszystkie rozdziały negocjacyjne, które otwarto w rezultacie opinii 2/13 (
3
), z wyjątkiem jednego, jakim jest zakres właściwości sądów Unii w dziedzinie WPZiB.
II. Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
5.
Neves 77 Solutions SRL (zwany dalej „Neves”) jest spółką utworzoną w 2014 r., której głównym przedmiotem działalności jest pośrednictwo w sprzedaży produktów lotniczych.
6.
Neves pośredniczył w transakcji między ukraińską spółką SFTE Spetstechnoexport (zwaną dalej „SFTE”) a indyjską spółką Hindustan Aeronautics Limited (zwaną dalej „Hindustan”).
7.
W 2009 r. te dwie ostatnie spółki zawarły umowę, na mocy której SFTE zobowiązała się dostarczyć i naprawić dla Hindustan kilka samolotów z użyciem komponentów wyprodukowanych w Rosji. W następstwie inwazji Rosji na Ukrainę w regionie Krymu w 2014 r. SFTE zaprzestała jednak nabywania części i sprzętu potrzebnego do realizacji tego kontraktu bezpośrednio z Rosji.
8.
W dniu 4 stycznia 2019 r. SFTE zawarła z Neves umowę na dostawę 32 odbiorników radiowych R-800L2E, które miały zostać dostarczone do Zjednoczonych Emiratów Arabskich. W dniu 8 stycznia 2019 r. Neves z kolei zawarł z portugalską spółką umowę kupna 32 odbiorników radiowych R-800L2E, z których 20 zostało wyprodukowanych i wyeksportowanych z Rosji do Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Następnie Neves, na wniosek SFTE, przekazał tych 20 odbiorników radiowych spółce Hindustan w Indiach.
9.
Zawiadomieniem z dnia 26 lipca 2019 r. departament kontroli eksportu (zwany dalej „ANCEX”) poinformował Neves, że odbiornik radiowy R-800L2E został włączony do kategorii ML11 wykazu produktów wojskowych podlegających systemowi kontroli wywozu, przywozu i innych transakcji, zatwierdzonego przez rozporządzenie ministra spraw zagranicznych nr 901/2019 (zwane dalej „rozporządzeniem krajowym nr 901/2019”) (
4
). W zawiadomieniu tym wskazano również, że dalszy obrót tymi produktami zgodnie z prawem rumuńskim może odbywać się wyłącznie na podstawie potwierdzenia rejestracji i zezwoleń wydanych przez ANCEX.
10.
Zawiadomieniem z dnia 29 lipca 2019 r. ANCEX poinformował ponadto Neves, że transakcja pośrednictwa dotycząca odbiorników radiowych R-800L2E jest objęta zakresem środków ograniczających wobec Rosji wprowadzonych decyzją 2014/512/WPZiB.
11.
Neves odpowiedział na dwa zawiadomienia ANCEX, twierdząc, że odbiorniki radiowe były przeznaczone do użytku cywilnego, a rozporządzenie krajowe nr 901/2019, którym transponowano do prawa rumuńskiego unijny wykaz towarów wojskowych, na który powoływał się ANCEX, nie obowiązywało w czasie dostawy tych towarów. Zdaniem Neves również art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB nie miał zastosowania, ponieważ odbiorniki radiowe nie zostały sprzedane do Rosji.
12.
W dniach 6 i 9 sierpnia 2019 r. Neves otrzymał od SFTE kwoty w łącznej wysokości 2984961,40 EUR tytułem zapłaty za odbiorniki radiowe dostarczone na podstawie umowy z dnia 4 stycznia 2019 r.
13.
W dniu 12 maja 2020 r. departament ds. zwalczania oszustw podatkowych przy rumuńskiej krajowej agencji administracji podatkowej (zwany dalej „ANAF”) (
5
) wydał zawiadomienie o naruszeniu przepisów przez Neves. ANAF uznał że Neves popełnił przestępstwo z art. 26 ust. 1 lit. b) rozporządzenia z mocą ustawy nr 202/2008 poprzez naruszenie art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 24 ust. 1 tego samego rozporządzenia oraz art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB. Rozporządzenie z mocą ustawy reguluje sposób wdrażania na szczeblu krajowym sankcji międzynarodowych, w tym sankcji nałożonych przez Unię. Przepisy wspomnianego rozporządzenia z mocą ustawy, na które powołuje się ANAF, stanowią, że akty, którymi nakłada się sankcje międzynarodowe (w tym decyzje Unii w dziedzinie WPZiB), są wiążące dla organów publicznych oraz wszystkich osób fizycznych lub prawnych mające miejsce zamieszkania lub siedzibę w Rumunii. Wprowadzają one również ciążący na osobach fizycznych i prawnych obowiązek zawiadomienia właściwych organów o nawiązaniu stosunku dotyczącego transakcji objętych sankcjami międzynarodowymi lub pozostawaniu w faktycznym stosunku dotyczącym takich transakcji.
14.
W rezultacie Neves został obciążony grzywną w wysokości 30000 RON (około 6000 EUR) i zastosowano wobec niego środek w postaci konfiskaty kwoty w wysokości 14113003 RON (2984961,40 EUR), co odpowiadało kwotom uzyskanym od SFTE w dniach 6 i 9 sierpnia 2019 r.
15.
W zawiadomieniu o naruszeniu ANAF wskazał że chociaż ANCEX poinformował Neves, iż odbiornik radiowy R-800L2E znajduje się w wykazie produktów wojskowych objętych systemem kontroli wywozu, przywozu i innych transakcji oraz że transakcja pośrednictwa dotycząca tego produktu wchodzi w zakres stosowania decyzji 2014/512/WPZiB, Neves mimo wszystko kontynuował działania związane ze sprzedażą tych produktów poprzez pobranie kwot, który otrzymał na rumuński rachunek bankowy.
16.
Neves złożył skargę na zawiadomienie o naruszeniu do Judecătoria Sectorului 1 București (sądu pierwszej instancji dla rejonu 1 w Bukareszcie, Rumunia). Wyrokiem z dnia 2 listopada 2020 r. sąd ten oddalił skargę Neves jako bezzasadną.
17.
Neves wniósł środek odwoławczy od tego wyroku do Tribunalul București (sądu okręgowego w Bukareszcie, Rumunia), będącego sądem odsyłającym w niniejszej sprawie.
18.
Sąd odsyłający wyjaśnia, że na podstawie środka krajowego wdrażającego unijne środki ograniczające Neves obciążono karą administracyjną obejmującą grzywnę, a dodatkowo zastosowano wobec niego środek w postaci konfiskaty kwot otrzymanych od SFTE z tytułu transakcji pośrednictwa. Sąd odsyłający zauważa ponadto, że przepisy krajowe wprowadziły odrębny obowiązek zawiadamiania właściwych organów o jakichkolwiek transakcjach objętych zakresem zakazu usług pośrednictwa ustanowionego w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB, pod rygorem automatycznej konfiskaty wszelkich kwot uzyskanych w wyniku naruszenia tego obowiązku.
19.
Sąd odsyłający zasadniczo dąży do ustalenia, czy – biorąc pod uwagę twierdzenia Neves o braku proporcjonalności kary polegającej na konfiskacie całości kwoty w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”) w przedmiocie prawa własności zagwarantowanego w art. 1 protokołu nr 1 do EKPC (
6
) – krajowy akt wykonawczy może być sprzeczny z niektórymi zasadami ogólnymi prawa Unii i prawami zawartymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).
20.
Dodatkowo sąd odsyłający zastanawia się, czy zakaz usług pośrednictwa ustanowiony w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB ma zastosowanie do sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym, dotyczącej towarów pochodzących z Rosji, które nie zostały fizycznie przywiezione na terytorium państwa członkowskiego.
21.
Sąd odsyłający zauważa, że Trybunał nie wypowiadał się dotąd w przedmiocie przepisów decyzji 2014/512/WPZiB, których wykładnia stanowi przedmiot wniosku, a okoliczności tej sprawy różnią się od okoliczności, które doprowadziły do wydania wyroku Rosneft (
7
).
22.
W tych okolicznościach Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy decyzję 2014/512/WPZiB, w szczególności jej art. 5 i 7, w świetle zasad pewności prawa i nulla poena sine lege można interpretować w ten sposób, że dopuszcza ona (tytułem sankcji cywilnej) środek krajowy zezwalający na konfiskatę w całości kwot wynikających z transakcji takiej jak ta, o której mowa w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB, w przypadku stwierdzenia popełnienia czynu zakwalifikowanego w prawie krajowym jako wykroczenie?
2)
Czy art. 5 decyzji 2014/512/WPZiB należy interpretować w ten sposób, że zezwala on państwom członkowskim na przyjęcie środków krajowych przewidujących automatyczną konfiskatę wszelkich kwot wynikających z naruszenia obowiązku zawiadomienia o transakcji objętej zakresem zastosowania art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB?
3)
Czy zakaz przewidziany w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB ma zastosowanie, w przypadku gdy towary stanowiące sprzęt wojskowy, które były przedmiotem transakcji pośrednictwa, nigdy nie zostały fizycznie przywiezione na terytorium państwa członkowskiego?”.
23.
Uwagi na piśmie zostały przedłożone Trybunałowi przez Komisję Europejską. Ponadto w ramach środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 62 regulaminu postępowania przed Trybunałem rząd rumuński i Komisja zostały wezwane do udzielenia odpowiedzi na piśmie na dodatkowe pytania, w tym na pytanie dotyczące właściwości Trybunału w niniejszej sprawie.
24.
W dniu 27 czerwca 2023 r. odbyła się rozprawa, podczas której Neves, rządy niderlandzki i austriacki, Rada i Komisja przedstawili swoje uwagi ustnie.
III. Analiza
A.
Unijne ogólne środki ograniczające oraz środki ograniczające mające znaczenie w szczególności w niniejszej sprawie
1. Przyjęcie i wdrożenie środków ograniczających
25.
W ramach WPZiB Rada może podjąć decyzję o nałożeniu środków ograniczających na państwa trzecie, podmioty lub osoby zgodnie z celami WPZiB określonymi w art. 21 TUE.
26.
Ogólnie rzecz biorąc, celem środków ograniczających jest doprowadzenie do zmiany polityki lub działalności objętego nimi kraju, części tego kraju, rządu, podmiotów lub osób (
8
). Jak wynika z mapy sankcji Unii (
9
), obecnie w mocy jest ponad 40 unijnych środków ograniczających (głównie wymierzonych w państwa).
27.
Środki ograniczające przyjmuje Rada na podstawie art. 29 TUE i są one wdrażane na szczeblu unijnym lub krajowym.
28.
Środki dotyczące kwestii wchodzących w zakres kompetencji państw członkowskich lub kompetencji dzielonych, których nie wykonywano dotąd na szczeblu Unii, są wdrażane wyłącznie na szczeblu krajowym. Państwa członkowskie są zobowiązane do przyjęcia odpowiednich środków, ponieważ są one prawnie zobowiązane do działania zgodnie z decyzjami Rady w dziedzinie WPZiB (
10
). Dotychczas praktyką było, że środki takie jak embarga na broń i zakazy podróżowania były wdrażane bezpośrednio przez państwa członkowskie (
11
).
29.
Środki ograniczające wchodzące w zakres kompetencji Unii są co do zasady wdrażane na szczeblu Unii. Z tego względu środki polegające na częściowym lub całkowitym przerwaniu lub ograniczeniu stosunków gospodarczych z państwem trzecim, w tym środki polegające na zamrożeniu środków finansowych i zasobów gospodarczych, są przyjmowane przez Radę na wspólny wniosek Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa oraz Komisji w formie rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 215 TFUE (zwanego dalej „rozporządzeniem wydawanym na podstawie art. 215” lub „rozporządzeniem wydanym na podstawie art. 215”) (
12
). Tego rodzaju rozporządzenia są wiążące i bezpośrednio stosowane w całej Unii, w związku z czym zapewniają jednolite stosowanie środków ograniczających we wszystkich państwach członkowskich (
13
). Ponadto, inaczej niż w przypadku decyzji w dziedzinie WPZiB, rozporządzeniem wydawanym na podstawie art. 215 można nakładać obowiązki bezpośrednio na osoby w państwach członkowskich. Niemniej jednak, nawet jeżeli wdrożenie odbywa się w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 215, zastosowanie unijnych środków ograniczających w praktyce może wymagać dodatkowych aktów na szczeblu krajowym.
30.
Treść decyzji WPZiB wydawanych na podstawie art. 29 TUE i rozporządzeń wydawanych na podstawie art. 215 niekoniecznie jest w pełni jednakowa. Decyzja WPZiB mogłaby bowiem obejmować środki wchodzące w zakres, jak i pozostające poza zakresem kompetencji w świetle TFUE, co oznaczałoby, że rozporządzeniem wydawanym na podstawie art. 215 nie wdrażano by pełnej treści tej decyzji (
14
). Jeżeli decyzja WPZiB jest wdrażana rozporządzeniem wydawanym na podstawie art. 215, istnieje możliwość dodatkowego jej uszczegółowienia w treści tego rozporządzenia.
2. Środki ograniczające wobec Rosji istotne dla niniejszej sprawy
31.
W odpowiedzi na inwazję Rosji na region Krymu w Ukrainie, do której doszło już w marcu 2014 r., Unia przyjęła decyzję 2014/145/WPZiB (
15
). Decyzja ta przewidywała ograniczenia w podróżowaniu oraz zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych określonych osób. Wdrożono ją rozporządzeniem nr 269/2014 (
16
).
32.
Następnie, ponieważ Rosja nie zastosowała się do żądań Unii, decyzją 2014/512/WPZiB Rada wprowadziła pakiet kolejnych unijnych środków ograniczających. Ograniczenia wprowadzono w odniesieniu do usług finansowych, towarów podwójnego zastosowania, technologii wrażliwych i towarów wojskowych (
17
). W związku z trwającą agresją wojskową Rosji wobec Ukrainy środki te były wielokrotnie zmieniane (
18
). Niemniej jednak niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie środków przyjętych decyzją 2014/512/WPZiB.
33.
W art. 2 tej decyzji przewidziano szereg zakazów dotyczących broni i powiązanych towarów wojskowych (
19
). W jej art. 2 ust. 2 lit. a) ustanowiono zakaz usług pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych. Przewiduje on następujący zakaz:
„świadczenia pomocy technicznej, usług pośrednictwa lub innych usług w związku z działaniami wojskowymi oraz w związku z dostarczaniem, wytwarzaniem, konserwacją i używaniem broni i materiału pokrewnego wszelkiego rodzaju – łącznie z bronią i amunicją, pojazdami i sprzętem wojskowym, sprzętem paramilitarnym oraz częściami zamiennymi do nich – bezpośrednio lub pośrednio na rzecz jakichkolwiek osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów w Rosji lub do wykorzystania w Rosji” (
20
).
34.
W tym samym dniu, w którym przyjęto decyzję 2014/512/WPZiB, Rada przyjęła na podstawie art. 215 TFUE rozporządzenie nr 833/2014 (
21
) w celu wykonania tej decyzji. Rozporządzenie nr 833/2014 nie zawierało początkowo zakazu usług pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych (
22
). Z art. 4 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia wynikało, że zakaz dotyczy:
„udzielania, bezpośrednio lub pośrednio, jakiejkolwiek osobie fizycznej lub prawnej, podmiotowi lub organowi w Rosji lub do wykorzystania w Rosji, pomocy technicznej związanej z towarami i technologiami wymienionymi we wspólnym wykazie uzbrojenia lub związanej z dostarczaniem, wytwarzaniem, konserwacją i użytkowaniem towarów zawartych w tym wykazie”.
35.
Dopiero niedawno, w dniu 23 czerwca 2023 r., Rada zmieniła art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014 (
23
), dodając po słowach „pomocy technicznej” sformułowanie „i usług pośrednictwa” (
24
). Zmiana ta nie ma jednak zastosowania ratione temporis do sytuacji analizowanej w postępowaniu głównym.
36.
W czasie istotnym dla sprawy zakaz usług pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych określonych w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB nie był zatem wdrożony rozporządzeniem nr 833/2014.
37.
Powód niewprowadzenia zakazu w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 215 Rada wyjaśniała w podany niżej sposób. Wywóz broni jest przedmiotem wspólnego stanowiska 2008/944/WPZiB (
25
), którym reguluje się całość takiego wywozu, a nie tylko wywóz do państw, w stosunku do których Unia nałożyła embargo na broń. Wynika z niego, że państwa członkowskie muszą wydać zezwolenie na każdy wywóz sprzętu wojskowego. Z tego względu nikt nie może dokonywać wywozu broni z Unii bez zezwolenia uzyskanego od organu ustanowionego w tym celu w każdym państwie członkowskim. Z tego samego wspólnego stanowiska wynika zobowiązanie państw członkowskich do odmowy wydania zezwolenia na wywóz broni między innymi wówczas, gdy taki wywóz jest niezgodny z embargiem na broń wiążącym państwa członkowskie (
26
). Aby ułatwić stosowanie tego wspólnego stanowiska, przyjęto wspólny wykaz uzbrojenia Unii (
27
). Wszystkie towary widniejące w tym wykazie są objęte kontrolą wywozu na podstawie wspólnego stanowiska 2008/944/WPZiB (
28
).
38.
To właśnie ten ogólny system regulujący wywóz broni jest, jak wyjaśniła Rada, powodem, dla którego zakazy wywozu broni bezpośrednio do państw objętych sankcjami (embargami na broń) nie są zawarte w rozporządzeniach wydawanych na podstawie art. 215. Przyjęcie takich rozporządzeń jest konieczne, gdy egzekwowanie środków ograniczających wymaga nałożenia obowiązku na jednostki w państwach członkowskich, ponieważ takiego obowiązku nie można nałożyć bezpośrednio w samej decyzji WPZiB. Niemniej jednak, ponieważ wszystkie państwa członkowskie musiały stworzyć systemy zezwoleń i zobowiązać wszystkich eksporterów broni na swoim terytorium do uzyskania takiego zezwolenia, nie zachodzi konieczność wydawania rozporządzenia na podstawie art. 215.
39.
Rada uważa jednak, że wspólne stanowisko 2008/944/WPZiB nie wymaga wyraźnie od państw członkowskich nałożenia obowiązku wydania zezwolenia na usługi pośrednictwa w związku z towarami wojskowymi, mimo iż art. 1 ust. 2 tego dokumentu stanowi, że do wniosków o udzielenie zezwolenia na wywóz należą również wnioski o zezwolenie na pośrednictwo (
29
). Z tego względu praktyka jest różna, ponieważ czasami wdrożenie zakazu usług pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych poprzez rozporządzenie wydawane na podstawie art. 215 uznaje się za konieczne, a czasami nie (
30
).
40.
Nawet jeśli nie uznaję wyjaśnienia Rady za przekonujące, nie zmienia to faktu, że zakaz pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych nie został włączony do rozporządzenia nr 833/2014 w wersji mającej zastosowanie w niniejszej sprawie.
B.
Przeformułowanie pytań i właściwość Trybunału
41.
Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie) sformułował swoje pytania prejudycjalne w ten sposób, że dotyczą one wykładni niektórych przepisów decyzji 2014/512/WPZiB. Jak jednak wynika jasno z uzasadnienia skierowania pytań do Trybunału, sąd odsyłający oczekuje co do zasady wskazówek dotyczących zgodności krajowych aktów wykonawczych z prawami podstawowymi i zasadami Unii.
42.
W prawie rumuńskim w ramach sankcji cywilnoprawnej postanowiono karać osoby świadczące usługi pośrednictwa sprzeczne z unijnymi środkami ograniczającymi grzywną administracyjną i konfiskatą całości wpływów pochodzących z zakazanej transakcji. Wyboru takich sankcji dokonał krajowy ustawodawca w ramach stosowania unijnych środków ograniczających, w tym sankcji nałożonych na Rosję. Tego rodzaju środki nie są wymagane w świetle decyzji 2014/512/WPZiB i żaden z uczestników niniejszego postępowania nie twierdzi, że tak jest.
43.
Zatem dwa pierwsze pytania, nawet jeżeli zostały sformułowane jako pytanie o wykładnię niektórych przepisów decyzji 2014/512/WPZiB, nie wymagają w rzeczywistości wykładni tej decyzji. Wymagają one raczej dokonania przez Trybunał wykładni niektórych zasad prawa Unii, na które powołuje się sąd odsyłający, a mianowicie: pewności prawa, nulla poena sine lege i prawa własności.
44.
Z tego względu proponuję przeformułować pierwsze dwa pytania prejudycjalne.
45.
W pytaniu pierwszym sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy zasady pewności prawa i nulla poena sine lege oraz prawo podstawowe, jakim jest prawo własności, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie środkom krajowym przewidującym konfiskatę w całości kwot wynikających z transakcji zakazanej w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB.
46.
W pytaniu drugim sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy takie prawa i zasady Unii należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby środki krajowe przewidujące taką konfiskatę były automatyczne i wynikały z naruszenia obowiązku zawiadomienia o transakcji objętej zakresem art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB.
47.
Pytanie trzecie wymaga dokonania wykładni samej decyzji 2014/512/WPZiB, ponieważ dotyczy ono pojęcia usług pośrednictwa, których zakazano w tej decyzji.
48.
Nie widzę przeszkód, aby Trybunał udzielił odpowiedzi na dwa pierwsze pytania w przeformułowanym brzmieniu. Trybunał jest właściwy do dokonywania wykładni zasad ogólnych prawa Unii i praw podstawowych zawartych w karcie. Jest tak nawet wówczas, gdy wykładnia Trybunału ma znaczenie dla dokonywanej przez sąd krajowy oceny zgodności z prawem środków krajowych stanowiących środki wdrażania WPZiB.
49.
Jak zasugerowałam w opinii w sprawach KS i KD (
31
), Trybunał byłby właściwy do dokonania wykładni zasad ogólnych prawa Unii i praw podstawowych zawartych w karcie również wtedy, gdyby taka wykładnia miała znaczenie dla oceny zgodności z prawem decyzji WPZiB. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Gdyby jednak w samej decyzji 2014/512/WPZiB przewidziano konfiskatę jako środek, który ma być wdrożony przez państwa członkowskie, odesłanie z sądu krajowego byłoby odesłaniem zawierającym pytanie o ważność środka WPZiB. Artykuł 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE nie wykluczają właściwości Trybunału do rozpoznania takiego odesłania.
50.
Powodem, dla którego zaproponowałam taką wykładnię art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE, jest to, że postanowienia te stanowią wyjątek od ogólnej właściwości Trybunału przewidzianej traktatami i że należy je interpretować w sposób zawężający (
32
). Jeżeli przyjąć taką wykładnię tych postanowień traktatowych, nie wynika z nich wykluczenie właściwości Trybunału do badania zgodności wszystkich środków WPZiB, w tym środków o zasięgu ogólnym, z prawami podstawowymi chronionymi w porządku prawnym Unii. Wykładnia art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE wykluczająca właściwość Trybunału w takich sprawach nie byłaby zgodna z konstytucyjnymi fundamentami Unii. Pozbawiłaby ona Trybunał jego konstytucyjnej roli polegającej na zapewnieniu, aby instytucje i organy Unii nie naruszały praw podstawowych gwarantowanych w jej porządku prawnym. To z kolei pozbawiłoby jednostki skutecznej ochrony sądowej ich praw podstawowych wynikających z prawa Unii. Nie mogła być to intencja autorów traktatów, kiedy ograniczali właściwości Trybunału w dziedzinie WPZiB.
51.
Wręcz przeciwnie: intencją autorów traktatów mogło być wyłączenie właściwości Trybunału do dokonywania wykładni środków WPZiB jedynie w zakresie wyjaśnienia ich znaczenia na potrzeby stosowania tych środków w państwach członkowskich. Artykuł 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE należy zatem interpretować w sposób wykluczający właściwość tego właśnie rodzaju. Wyjaśnię to stanowisko bardziej szczegółowo w mojej odpowiedzi na pytanie trzecie.
C.
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
52.
Pierwsze dwa pytania dotyczą potencjalnej niezgodności z prawem środków polegających na konfiskacie nałożonych na podstawie prawa rumuńskiego. Istnieją trzy możliwe przyczyny takiej niezgodności z prawem, które zostały podniesione przez sąd odsyłający: naruszenie zasady pewności prawa, zasady nulla poena sine lege oraz prawa własności.
53.
Moim zdaniem, jak zresztą wskazała Komisja, dwie pierwsze zasady nie mają znaczenia w niniejszej sprawie.
54.
Zasada pewności prawa w znaczeniu, w jakim powołał się na nią Neves, stoi na przeszkodzie mocy wstecznej nowego przepisu prawa w stosunku do sytuacji zaistniałej przed jego wejściem w życie (
33
). W niniejszej sprawie Neves twierdzi, że rozporządzenie krajowe nr 901/2019, w którym Rumunia ustanowiła wykaz produktów wojskowych, dokonując transponowania wykazu Unii, nie obowiązywało jeszcze w chwili zawarcia przez Neves transakcji dotyczącej spornych odbiorników radiowych, których dotyczy sprawa. Rozporządzenie krajowe nr 901/2019 zawiera jednak wykaz produktów wojskowych identyczny z wykazem zawartym w rozporządzeniu krajowym nr 156/2018, który obowiązywał w czasie istotnym dla sprawy. Z tego względu w niniejszej sprawie nie pojawia się problem stosowania prawa z mocą wsteczną.
55.
Zasada nulla poena sine lege dotyczy legalności i przewidywalności czynów zabronionych i kar (
34
). Z uwagi na fakt, że konfiskata nałożona środkami krajowymi nie jest sankcją karną, lecz cywilnoprawną, nie dostrzegam, w jaki sposób można powołać się w niniejszej sprawie na tę zasadę.
56.
Niemniej jednak konfiskata z pewnością stanowi ingerencję w prawo własności zagwarantowane w art. 17 ust. 1 karty. Prawo to nie ma charakteru bezwzględnego i może, jak przewidziano w art. 52 ust. 1 karty, zostać ograniczone w sposób proporcjonalny, aby można było osiągnąć uzasadnione cele publiczne.
57.
Aby wspomóc sąd odsyłający, należy dokonać wykładni karty w celu wyjaśnienia, czy prawo własności może zostać ograniczone z zamiarem osiągnięcia celów publicznych, których realizacji służy decyzja 2014/512/WPZiB.
58.
Podobne pytanie Trybunał omawiał już w wyroku Rosneft (
35
). W przytoczonej sprawie Trybunał oddalił skargę, w której kwestionowano ważność niektórych przepisów decyzji 2014/512/WPZiB nakładających indywidualne środki ograniczające i analogicznych przepisów rozporządzenia nr 833/2014, powołując się na okoliczność, że zezwolono w nich na konfiskatę mienia i ingerencję w prawa własności. Trybunał przypomniał swój wyrok w sprawie Bosphorus (
36
), w którym uznał, że środki ograniczające z definicji niosą konsekwencje wpływające na prawo własności i swobodę prowadzenia działalności handlowej lub gospodarczej, co w tamtej sprawie umożliwiało ich uzasadnienie, nawet jeżeli powodują one szkodę osób, które nie są w żaden sposób odpowiedzialne za sytuację leżącą u podstaw przyjęcia sankcji. Trybunał stwierdził w sprawie Rosneft, że takie ograniczenia mogą być a fortiori uzasadnione w odniesieniu do skutków ukierunkowanych środków ograniczających zaistniałych względem podmiotów podlegających tym środkom (
37
).
59.
W wyroku Rosneft Trybunał zauważył ponadto, że celami, których osiągnięciu mają służyć środki ograniczające wobec Rosji, są ochrona integralności terytorialnej, suwerenności i niepodległości Ukrainy oraz promowanie pokojowego rozwiązania kryzysu w tym kraju. Osiągnięcie tych celów stanowi część szerszego dążenia, jakim jest utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego zgodnie z art. 21 TUE (
38
). Cele te uznano za uzasadniające ingerencję w prawo własności przysługujące stronie skarżącej.
60.
Można zatem stwierdzić, że cele środków ograniczających stosowanych wobec Rosji mogą stanowić uzasadnienie ograniczenia prawa własności. Kolejnym pytaniem, na które należy odpowiedzieć, jest pytanie o to, czy konfiskata jest środkiem proporcjonalnym dla osiągnięcia tych zasadnych celów i czy wprowadzenie automatycznej konfiskaty za niezawiadomienie o transakcji zakazanej tymi środkami ograniczającymi nie stanowi nadmiernej ingerencji.
61.
Środki krajowe, za pomocą których wdraża się unijne środki ograniczające, muszą umożliwiać osiągnięcie celów przyświecających tym środkom ograniczającym. W tym sensie muszą one mieć skutek odstraszający. Dokonując w tym względzie wyboru odpowiednich środków, państwa członkowskie korzystają z uprawnień dyskrecjonalnych. Jest to konieczne, ponieważ sytuacja w każdym państwie członkowskim może być odmienna. Określenie, które środki są wystarczające, aby zniechęcić przedsiębiorstwa i osoby do prowadzenia zakazanych transakcji, może wymagać uwzględnienia specyfiki danego kraju. Moim zdaniem, jak zasugerowała Komisja, przewidzenie oprócz grzywny również konfiskaty może faktycznie być konieczne, ponieważ sama grzywna może nie przynieść pożądanego efektu, zważywszy że jej wysokość jest znikoma w stosunku do kwot otrzymanych tytułem zapłaty za zakazaną transakcję.
62.
Nawet jeżeli sąd krajowy może uwzględnić specyfikę krajową, musi wziąć pod uwagę również wymogi prawa Unii dotyczące oceny proporcjonalności. Zgodnie z art. 52 ust. 3 karty, aby dokonać wykładni art. 17 karty, konieczne jest uwzględnienie orzecznictwa ETPC dotyczącego art. 1 protokołu nr 1 do EKPC, w którym ustanowiono ochronę prawa własności jako minimalny próg ochrony (
39
).
63.
W przypadkach, w których ETPC uznał środki w postaci konfiskaty za nieproporcjonalne, było tak, ponieważ powodowały one nałożenie na jednostki nadmiernego obciążenia, jako że nie uwzględniono takich czynników jak legalne pochodzenie skonfiskowanych kwot czy też brak zamiaru wprowadzenia w błąd organów. Innym czynnikiem uwzględnianym w niektórych sprawach było to, czy środek w postaci konfiskaty był sankcją dodatkową (
40
).
64.
W niniejszej sprawie konfiskata jest środkiem stosowanym automatycznie w konsekwencji braku zawiadomienia o zakazanej transakcji. Mogę się zgodzić, że – co do zasady – automatyczna konfiskata, która nie pozwala sądowi na ocenę okoliczności sprawy, może okazać się problematyczna z punktu widzenia proporcjonalności. Niemniej jednak wydaje się, że prawo rumuńskie wiąże automatyczność konfiskaty z faktem, że nie dokonano zawiadomienia o zakazanej i tym samym niezgodnej z prawem transakcji. Jeżeli zatem sąd stwierdzi, że transakcja była zgodna z prawem, nie dojdzie do konsekwencji w postaci automatycznej konfiskaty.
65.
Z tego względu, którego weryfikacja należy do sądu odsyłającego, jestem zdania, że automatyczna konfiskata stanowi ograniczenie prawa własności, które to ograniczenie jest proporcjonalne względem celu polegającego na zniechęceniu osób do naruszania środków ograniczających wprowadzonych wobec Rosji, które to środki przyjęto, aby osiągnąć uzasadnione cele publiczne (
41
).
66.
Z tego względu uważam, że na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć w ten sposób, że krajowe środki przewidujące konfiskatę całości wpływów z transakcji dokonanej z naruszeniem decyzji 2014/512/WPZiB stanowią proporcjonalne ograniczenie prawa własności. Jest tak nawet wówczas, gdy konfiskata jest automatyczną konsekwencją niezawiadomienia właściwych organów krajowych o takiej transakcji.
D.
W przedmiocie pytania trzeciego
67.
W pytaniu trzecim sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB ma zastosowanie, gdy towary wojskowe, które były przedmiotem transakcji pośrednictwa, nigdy nie zostały fizycznie przywiezione na terytorium państwa członkowskiego.
68.
Zadając to pytanie, sąd odsyłający oczekuje od Trybunału dokonania wykładni przepisu ogólnego decyzji WPZiB nakładającej środki ograniczające wobec państwa trzeciego.
69.
Trybunał nie miał jeszcze możliwości wyjaśnienia, czy art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE wykluczają jego właściwość w takiej sytuacji.
70.
Jestem zdania, że art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE wykluczają właściwość Trybunału do dokonywania wykładni przepisów środków WPZiB w celu doprecyzowania ich znaczenia.
71.
Taka wykładnia jest zgodna z celem ograniczenia właściwości określonym w tych dwóch postanowieniach traktatowych. Autorzy traktatów poprzez te postanowienia zamierzali zasadniczo wyłączyć Trybunał z kształtowania polityki w dziedzinie WPZiB. Jeżeli Trybunał może dokonać wyboru pomiędzy kilkoma możliwymi znaczeniami przepisu prawnego, w sposób nieunikniony wpływa na wybór polityczny dokonany przez autorów danej normy prawnej. Dzieje się tak nawet wówczas, gdy wykładnia sądowa jest ograniczona, między innymi koniecznością interpretowania normy w zgodzie z intencją autora lub autorów. Taka intencja nie zawsze jest oczywista, co oznacza, że sama w sobie staje się przedmiotem wykładni sądowej (
42
).
72.
Czy takie stanowisko jest sprzeczne z moim przekonaniem, że Trybunał może oceniać zgodność z prawami podstawowymi wszystkich środków WPZiB, w tym środków o zastosowaniu ogólnym (zob. pkt 49 i 50 niniejszej opinii)? Koniec końców, kroki intelektualne podejmowane w ramach kontroli sądowej wymagają zrozumienia interpretowanej normy oraz normy, w świetle której pierwsza norma ma być interpretowana. Z tego względu, gdy Trybunał ocenia zgodność środka WPZiB z kartą, musi dokonać nie tylko wykładni karty, ale również przepisu WPZiB, którego zgodność z prawem jest przedmiotem oceny. Niemniej jednak taka sprzeczność nie występuje, jeżeli przyjąć, że dokonując kontroli zgodności z prawem, Trybunał jest związany znaczeniem przypisywanym poddawanemu kontroli środkowi przez jego autora, który przedkłada go albo jako strona w skardze bezpośredniej kierowanej do Trybunału, albo jako uczestnik postępowania prejudycjalnego. Niezależnie od ograniczenia właściwości przewidzianego w art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE Trybunał może oceniać, czy norma WPZiB w rozumieniu jej autora jest dozwolona w świetle praw podstawowych i zasad Unii.
73.
Z kolei gdy do Trybunału zwrócono się w ramach postępowania prejudycjalnego, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, z wnioskiem o wyjaśnienie znaczenia normy WPZiB, które nie jest jasne dla sądu odsyłającego, Trybunał ma do czynienia z normą, której w sposób konieczny można przypisać różne znaczenia. W takiej procedurze znaczenie, za którym opowiadają się autorzy normy, jest jedynie jednym z możliwych znaczeń, a inni uczestnicy mogą mieć odmienne poglądy. Postępowanie prejudycjalne wymaga zatem od Trybunału rozstrzygnięcia, które ze znaczeń jest „prawidłowe”.
74.
Można słusznie zapytać: dlaczego w ocenie zgodności normy z prawem Trybunał miałby się kierować znaczeniem zaproponowanym przez autora normy, ale dokonując jej wykładni w ramach postępowania prejudycjalnego, miałby mieć możliwość przypisywania normie innego znaczenia niż zaproponowane przez autora?
75.
Przyczyna leży w odmiennym celu dwóch rodzajów właściwości Trybunału. Ocena zgodności z prawem środka WPZiB (czy to na przykład w skardze o stwierdzenie nieważności, postępowaniu prejudycjalnym w przedmiocie oceny ważności lub skargi o odszkodowanie) służy stwierdzeniu, że dana norma, która ma znaczenie zamierzone przez Radę, nie może zostać zaakceptowana w porządku prawnym Unii. Innymi słowy, Trybunał nie może zgadywać, co Rada miała na myśli, ale może sprawdzić, czy to, co Rada miała na myśli, jest zgodne z prawami podstawowymi i zasadami Unii.
76.
Z kolei w kontekście wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczącego wykładni chodzi o znaczenie normy nadawane jej przez różne podmioty, takie jak: autor lub autorzy, strony postępowania głównego czy sam sąd odsyłający. Gdy proces legislacyjny dobiegnie końca, norma zaczyna niejako „żyć swoim życiem”. Jeżeli wszystkie znaczenia nadane normie w jej stosowaniu są możliwe (a są one możliwe tylko, gdy nie stoją w sprzeczności z prawami podstawowymi i zasadami Unii), nie ma powodu, by jedno ze znaczeń przeważało nad innymi. Dla zapewnienia jednolitości w porządku konstytucyjnym Unii powierzono Trybunałowi uprawnienie polegające na dokonywaniu wyboru jednego z możliwych znaczeń. Uprawnienie to wyłączono w kontekście WPZiB.
77.
Jednolitość prawa w dziedzinie WPZiB ma swoją cenę w postaci ograniczenia właściwości Trybunału. Ponieważ pojęcie usług pośrednictwa może być interpretowane na różne sposoby, może ono nabierać jednego znaczenia w sądach jednego państwa członkowskiego i innego znaczenia w sądach innego państwa członkowskiego. Niemniej jednak należy przyjąć, że autorzy traktatów, ograniczając właściwość Trybunału w drodze art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE, dopuścili możliwość takich rozbieżności. Możliwe, że autorzy traktatów woleli, aby takie rozbieżności były rozwiązywane z wykorzystaniem mechanizmów politycznych, a nie sądowych. Jeżeli rola polegająca na zapewnieniu jednolitości miałaby zostać powierzona Trybunałowi w taki sposób, jak ma to miejsce w świetle TFUE, ograniczenie właściwości wynikające z dwóch przytoczonych postanowień musiałoby zostać zniesione w drodze zmiany treści traktatów.
78.
Jeżeli jednak decyzja WPZiB jest wykonywana nie przez państwa członkowskie, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, ale przez Unię – w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 215 – wówczas Trybunałowi będzie przysługiwać pełna właściwość do dokonywania wykładni tego rozporządzenia i może on wykonywać ją w ramach postępowania prejudycjalnego (
43
). Rozporządzenie wydawane na podstawie art. 215 jest środkiem przewidzianym w TFUE, którym to środkiem Unia wybiera znaczenie, jakie należy przypisać normie zawartej w decyzji WPZiB. Ponieważ może nie być jasne, jakie znaczenie wybrała Unia, Trybunałowi na mocy traktatów powierza się zadanie doprecyzowania tego znaczenia w celu zapewnienia jednolitego stosowania tego rozporządzenia.
79.
Ściślej rzecz ujmując, oznaczałoby to, że gdyby rozporządzenie nr 833/2014 stanowiło pełne wykonanie art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB poprzez uwzględnienie zakazu usług pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych, to do Trybunału należałoby określenie, czy pojęcie usług pośrednictwa obejmuje transakcje dotyczące towarów, które nigdy nie zostały fizycznie przywiezione na terytorium państwa członkowskiego. Niemniej jednak wykładnia Trybunału dotyczyłaby jedynie tego rozporządzenia, a nie tej decyzji WPZiB.
80.
W tym sensie nie można zgodzić się z argumentem Komisji, że Trybunał jest właściwy do dokonania wykładni decyzji 2014/512/WPZiB, ponieważ zakaz pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych powinien był zostać wprowadzony rozporządzeniem nr 833/2014. Nawet gdyby prawdą było, że Rada błędnie nie włączyła usług pośrednictwa do rozporządzenia wydanego na podstawie art. 215, wykładnia pojęcia usług pośrednictwa zawartego w tym rozporządzeniu nie wpływałaby na znaczenie tego pojęcia w decyzji WPZiB. Z tego względu nie ma potrzeby analizowania, czy w świetle traktatów zachodził obowiązek wdrożenia zakazu usług pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych.
81.
Na podstawie powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał stwierdził brak swojej właściwości do udzielenia odpowiedzi na pytanie trzecie.
IV. Wnioski
82.
Proponuję Trybunałowi, by na pytania prejudycjalne przedstawione przez Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie, Rumunia) odpowiedział następująco:
Zasada pewności prawa, zasada nulla poena sine lege i podstawowe prawo własności nie stoją na przeszkodzie środkom krajowym przewidującym konfiskatę w całości kwot wynikających z transakcji przeprowadzonej z naruszeniem decyzji 2014/512/WPZiB. Jest tak nawet wówczas, gdy konfiskata jest automatyczną konsekwencją niezawiadomienia właściwych organów krajowych o takiej transakcji.
Trybunał nie jest właściwy do orzekania w przedmiocie pytania trzeciego.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Decyzja Rady 2014/512/WPZiB z dnia 31 lipca 2014 r. dotycząca środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 13).
(
3
)	Zobacz opinia 2/13 (Przystąpienie Unii do EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r. (EU:C:2014:2454, pkt 153–258), w której Trybunał wyjaśnił powody, dla których projekt traktatu przewidującego przystąpienie Unii do EKPC w proponowanym wówczas kształcie nie był zgodny z traktatami.
(
4
)	Jak określono w postanowieniu odsyłającym, rozporządzenie krajowe nr 901/2019 obowiązujące od dnia 5 lipca 2019 r. do dnia 6 października 2021 r. zastąpiło poprzednie rozporządzenie ministra spraw zagranicznych nr 156/2018 ratyfikujące wykaz produktów wojskowych podlegających systemowi kontroli wywozu, przywozu i innych transakcji, które obowiązywało w okresie od dnia 5 marca 2018 r. do dnia 4 lipca 2019 r. Załączniki do tych rozporządzeń krajowych zawierały w szczególności kategorię ML11, zatytułowaną „Urządzenia elektroniczne, »statki kosmiczne« i części niewymienione w innych punktach niniejszego wykazu”.
(
5
)	Jak zauważono w postanowieniu odsyłającym, rumuński urząd ds. zapobiegania praniu pieniędzy i jego zwalczania już wcześniej wniósł skargę przeciwko Neves w związku z zarzucanym przestępstwem prania pieniędzy, jednak skargę tę oddalono dnia 11 maja 2020 r., uzasadniając to brakiem przesłanek popełnienia przestępstwa.
(
6
)	Sąd odsyłający powołuje się na wyrok ETPC z dnia 6 kwietnia 2008 r. w sprawie Ismayilov przeciwko Rosji (CE:ECHR:2008:1106JUD003035203) i wyrok ETPC z dnia 9 października 2009 r. w sprawie Moon przeciwko Francji (CE:ECHR:2009:0709JUD003997303).
(
7
)	Wyrok z dnia 28 marca 2017 r. (C‑72/15, EU:C:2017:236, zwany dalej „wyrokiem Rosneft”).
(
8
)	Zobacz przykładowo Wytyczne w sprawie stosowania i oceniania środków ograniczających (sankcji) w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE, Sekretariat Generalny Rady Unii Europejskiej, Bruksela, Doc. 5664/18, dnia 4 maja 2018 r., pkt 4.
(
9
)	Dostęp: https://www.sanctionsmap.eu/#/main.
(
10
)	Zobacz art. 29 TUE zdanie drugie.
(
11
)	Zobacz przykładowo Wytyczne w sprawie stosowania i oceniania środków ograniczających (sankcji) w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE, op.cit. w przypisie 8 niniejszej opinii, pkt 7. Zobacz ponadto C. Portela, European Union Sanctions and Foreign Policy: When and why do they work?, London/New York, Routledge 2010, w szczególności s. 19–28; C. Eckes, EU restrictive measures against natural and legal persons: From counterrorist to third country sanctions, Common Market Law Review, t. 51(3), 2014, s. 869.
(
12
)	Artykuł 215 ust. 1 TFUE zasadniczo odpowiada dawnemu art. 60 TWE, dotyczącemu środków ograniczających w dziedzinie przepływu kapitału i płatności, oraz dawnemu art. 301 TWE, dotyczącemu przerwania lub ograniczenia, w całości lub części, stosunków gospodarczych z jednym państwem trzecim lub większą ich liczbą. Ponadto art. 215 ust. 2 TFUE umożliwia Radzie przyjęcie środków ograniczających wobec osób fizycznych lub prawnych oraz grup lub podmiotów niepaństwowych, co przed traktatem lizbońskim wymagało zastosowania dawnego art. 308 TWE (obecnie art. 352 TFUE). Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 19 lipca 2012 r., Parlament/Rada (C‑130/10, EU:C:2012:472, pkt 51–53).
(
13
)	Zobacz wyrok Rosneft, pkt 89, a także wyrok z dnia 6 października 2020 r., Bank Refah Kargaran/Rada (C‑134/19 P, EU:C:2020:793, pkt 38).
(
14
)	Przykładowo ograniczenia dotyczące wjazdu na terytorium państw członkowskich mogą znaleźć się w decyzjach WPZiB, ale nie w rozporządzeniach wydawanych na podstawie art. 215. Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 6 października 2020 r., Bank Refah Kargaran/Rada (C‑134/19 P, EU:C:2020:793, pkt 41).
(
15
)	Decyzja Rady 2014/145/WPZiB z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy (Dz.U. 2014, L 78, s. 16), zmieniona ostatnio decyzją Rady (WPZiB) 2023/1767 z dnia 13 września 2023 r. (Dz.U. 2023, L 226, s. 104).
(
16
)	Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2014, L 78, s. 6), zmienione ostatnio rozporządzeniem Rady (UE) 2023/1215 z dnia 23 czerwca 2023 r. (Dz.U. 2023, L 159 I, s. 330).
(
17
)	Zobacz decyzja 2014/512/WPZiB, motywy 7–12.
(
18
)	Decyzję tę zmieniono ostatnio decyzją Rady (WPZiB) 2023/1517 z dnia 20 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023, L 184, s. 40).
(
19
)	Zobacz również w tym względzie motyw 10 decyzji 2014/512/WPZiB, stanowiący, że „państwa członkowskie powinny zakazać sprzedaży, dostawy, przekazywania lub wywozu do Rosji broni i materiału pokrewnego wszelkiego rodzaju. Nabywanie od Rosji broni i materiału pokrewnego wszelkiego rodzaju także powinno być zakazane”.
(
20
)	Wyrónienie moje.
(
21
)	Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 1). Rozporządzenie to zmieniano wielokrotnie, a po raz jak dotąd ostatni rozporządzeniem Rady (UE) 2023/1214 z dnia 23 czerwca 2023 r. (Dz.U. 2023, L 159 I, s. 1).
(
22
)	Pierwotnie zakaz usług pośrednictwa dotyczył towarów i technologii podwójnego zastosowania [art. 4 ust. 1 lit. c), obecnie art. 2 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014]. Wraz z kolejnymi zmianami tego rozporządzenia zakaz usług pośrednictwa rozszerzono między innymi na towary mogące przyczynić się do zwiększenia potencjału militarnego, technologicznego lub przemysłowego Rosji (art. 2a, 3k), broń palną (art. 2aa), towary związane z ropą naftową i gazem (art. 3, 3b, 3m, 3n), towary związane z lotnictwem i przemysłem kosmicznym (art. 3c), towary związane z przemysłem morskim (art. 3f), żelazo i stal (art. 3g), towary luksusowe (art. 3h) i złoto (art. 3o).
(
23
)	Zobacz art. 1 ust. 19 rozporządzenia 2023/1214.
(
24
)	Przepis ten stanowi obecnie: „udzielania, bezpośrednio lub pośrednio, jakiejkolwiek osobie fizycznej lub prawnej, podmiotowi lub organowi w Rosji lub do wykorzystania w Rosji, pomocy technicznej i usług pośrednictwa związanych z towarami i technologiami wymienionymi we wspólnym wykazie uzbrojenia lub związanych z dostarczaniem, wytwarzaniem, konserwacją i użytkowaniem towarów zawartych w tym wykazie” (wyróżnienie moje).
(
25
)	Wspólne stanowisko Rady 2008/944/WPZiB z dnia 8 grudnia 2008 r. określające wspólne zasady kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego (Dz.U. 2008, L 335, s. 99). Co do zasady zgodnie z art. 1 tego wspólnego stanowiska państwa członkowskie muszą indywidualnie dla każdego przypadku ocenić wnioski o zezwolenie na wywóz (do których należą między innymi wnioski o zezwolenie na pośrednictwo) w odniesieniu do artykułów zawartych we wspólnym wykazie uzbrojenia Unii, stosując kilka (osiem) kryteriów wymienionych w art. 2 tego wspólnego stanowiska.
(
26
)	Zobacz art. 2 ust. 1 lit. a) wspólnego stanowiska 2008/944/WPZiB.
(
27
)	Zobacz art. 12 wspólnego stanowiska 2008/944/WPZiB. Wspólny wykaz uzbrojenia Unii został uzgodniony pierwotnie w 2000 r. (Dz.U. 2000, C 191, s. 1), a następnie był wielokrotnie aktualizowany, ostatnio w dniu 20 lutego 2023 r. (Dz.U. 2023, C 72, s. 2).
(
28
)	Niemniej jednak wspólny wykaz uzbrojenia jest wykorzystywany również do innych celów, w tym celów niewchodzących w zakres WPZiB. Zobacz przykładowo dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/43/WE z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie uproszczenia warunków transferów produktów związanych z obronnością we Wspólnocie (Dz.U. 2009, L 146, s. 1), zmieniona ostatnio dyrektywą delegowaną Komisji (UE) 2023/277 z dnia 5 października 2022 r. (Dz.U. 2023, L 42, s. 1).
(
29
)	Rada wyjaśniła również, że w jej opinii sytuacja dotycząca usług pośrednictwa nie jest wcale jaśniejsza w świetle wspólnego stanowiska Rady 2003/468/WPZiB z dnia 23 czerwca 2003 r. w sprawie kontroli pośrednictwa w handlu bronią (Dz.U. 2003, L 156, s. 79).
(
30
)	Wygląda bowiem na to, że obecnie istnieje kilka unijnych środków ograniczających {Republika Środkowoafrykańska, Demokratyczna Republika Konga, Iran, Korea Północna, Sudan Południowy, Sudan, terroryzm [środki ograniczające w odniesieniu do ISIL (Daisz i Al-Kaidy) oraz Wenezuela]}, w których przepisy przewidujące zakaz usług pośrednictwa w odniesieniu do towarów wojskowych zawarto zarówno w decyzji WPZiB, jak i rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 215. Z kolei w przypadku szeregu innych unijnych środków ograniczających [Białoruś, Liban, Mjanma (Birma) i Zimbabwe] taki zakaz usług pośrednictwa związany z towarami wojskowymi znajduje się jedynie w decyzji WPZiB, ale nie w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 215.
(
31
)	Zobacz pkt 53–155 mojej opinii w sprawach KS i KD.
(
32
)	Trybunał uznał to w wyrokach: z dnia 24 czerwca 2014 r., Parlament/Rada (C‑658/11, EU:C:2014:2025, pkt 70; „Mauritius”); z dnia 12 listopada 2015 r., Elitaliana/Eulex Kosovo (C‑439/13 P, EU:C:2015:753, pkt 42); z dnia 19 lipca 2016 r., H/Rada i in. (C‑455/14 P, EU:C:2016:569, pkt 40).
(
33
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 25 stycznia 2022 r., VYSOČINA WIND (C‑181/20, EU:C:2022:51, pkt 47).
(
34
)	Zobacz przykładowo wyrok z dnia 3 maja 2007 r., Advocaten voor de Wereld (C‑303/05, EU:C:2007:261, pkt 49, 50).
(
35
)	Zobacz wyrok Rosneft, w szczególności pkt 148–151.
(
36
)	Zobacz wyrok z dnia 30 lipca 1996 r., Bosphorus (C‑84/95, EU:C:1996:312, pkt 22). Wyrok ten wydano w kontekście wdrożenia embarga przeciwko Federalnej Republice Jugosławii (Serbii i Czarnogórze).
(
37
)	Wyrok Rosneft, pkt 149.
(
38
)	Wyrok Rosneft, pkt 150.
(
39
)	Zobacz przykładowo wyroki: z dnia 21 maja 2019 r., Komisja/Węgry (Prawa użytkowania gruntów rolnych) (C‑235/17, EU:C:2019:432, pkt 72); a także z dnia 5 maja 2022 r., BPC Lux 2 i in. (C‑83/20, EU:C:2022:346, pkt 37).
(
40
)	Zobacz przykładowo wyrok ETPC z dnia 15 stycznia 2021 r. w sprawie Karapetyan przeciwko Gruzji (CE:ECHR:2020:1015JUD006123312, § 37). Zobacz również w tym względzie przykładowo wyrok ETPC z dnia 6 kwietnia 2009 r. w sprawie Ismayilov przeciwko Rosji (CE:ECHR:2008:1106JUD003035203, § 35); a także wyrok ETPC z dnia 24 września 2021 r. w sprawie Imeri przeciwko Chorwacji (CE:ECHR:2021:0624JUD007766814, § 86). W szczególności ETPC podtrzymał nałożenie grzywny i zastosowanie środka w postaci konfiskaty w okolicznościach, gdy spółka skarżąca prowadziła działalność bez zezwoleń wymaganych prawem krajowym: zob. wyrok ETPC z dnia 24 kwietnia 2018 r. w sprawie S.C. Fiercolect Impex S.R.L. przeciwko Rumunii (CE:ECHR:2016:1213JUD002642907, w szczególności §§ 62–73).
(
41
)	Dodatkowo Komisja wskazała, że w niniejszej sprawie automatyczna konfiskata została nałożona na Neves za umyślne niezastosowanie się, pomimo otrzymanego ostrzeżenia, do obowiązku przewidzianego w prawie krajowym, który to obowiązek dotyczył wstrzymania się od transakcji bez uprzedniego zawiadomienia właściwych organów.
(
42
)	Zobacz pkt 112 mojej opinii w sprawach KS i KD.
(
43
)	Zobacz w tym względzie wyrok Rosneft, pkt 106.