62011CC0630_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. Dawn il-kawżi għandhom iwasslu lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża jekk, għall-finijiet tal-eżami tal-kompatibbiltà ta’ għajnuna mill-Istat reġjonali mas-suq intern, il-fatt li ma jinbdewx ix-xogħlijiet minn qabel it-talba għall-għajnuna huwiex kundizzjoni inevitabbli tal-prova tal-effett ta’ inċentiv u għalhekk tan-neċessità tal-għajnuna.
2. Dawn il-kawżi għandhom bħala qafas appelli ppreżentati minn HGA Srl et (2) (C-630/11 P), ir-Regione autonoma della Sardegna (C-631/11 P), Timsas Srl (3) (C-632/11 P), u Grand Hotel Abi d’Oru SpA (4) (C-633/11 P) (iktar ’il quddiem, flimkien, l-“appellanti”), li talbu l-annullament tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal-20 ta’ Settembru 2011, Regione autonoma della Sardegna et
vs Il-Kummissjoni (T-394/08, T-408/08, T-453/08 u T-454/08) (5), li permezz tagħha hija ċaħdet ir-rikors għall-annullament tad-Deċiżjoni 2008/854/KE tal-Kummissjoni, tat-2 ta’ Lulju 2008, dwar l-iskema ta’ għajnuna “Liġi reġjonali nru 9 tal-1998 - applikazzjoni abbużiva tal-għajnuna N 272/98” C 1/04 (eks NN 158/03 u CP 15/2003) (6) .
3. Fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni Ewropea kkunsidrat li l-għajnuna mill-Istat mogħtija taħt il-liġi reġjonali Taljana bi ksur tal-obbligu ta’ talba għall-għajnuna qabel it-twettiq tax-xogħlijiet li jirriżulta mil-linji ta’ gwida dwar għajnuna nazzjonali reġjonali (7) kienet, għalhekk, inkompatibbli mas-suq intern.
4. Peress li dan il-punt jikkostitwixxi l-element essenzjali tad-dibattitu, ser nitratta biss it-talbiet dwar dan l-aspett ġuridiku tal-kawża, peress li d-dispożizzjonijiet l-oħra tas-sentenza appellata jidhirli li huma kkonfermati mingħajr kontestazzjoni.
I – Il-qafas ġuridiku rilevanti
5. Il-linji gwida kkodifikaw il-prassi tal-Kummissjoni fl-implementazzjoni tad-derogi elenkati fl-Artikolu 107(3) TFUE.
6. Fl-1998, il-Kummissjoni ppubblikat il-linji ta’ gwida dwar għajnuna nazzjonali reġjonali. L-aħħar paragrafu tal-punt 4.2 tal-linji gwida tal-1998 jipprovdi li “skemi ta’ għajnuna għandhom jistabbilixxu li l-applikazzjoni għall-għajnuna trid tingħata [issir] qabel ma jibdew ix-xogħlijiet fuq il-proġetti”.
7. Il-punt 6.1 tal-linji gwida jippreċiża dak li ġej:
“[…] il-Kummissjoni għandha tagħmel stima tal-kompatibilità tal-għajnuna reġjonali mas-suq komuni fuq il-bażi ta’ dawn il-Linji Gwida hekk kif dawn ikunu applikabbli. Madankollu, proposti għall-għajnuna li huma notifikati qabel ma’ dawn il-Linji Gwida jiġu komunikati lill-Istati Membri u li fuqhom il-Kummissjoni ma tkunx għadha adottat deċiżjoni finali għandhom jkunu stmati fuq il-bażi ta’ kriterji li jkunu fis-seħħ fiż-żmien tan-notifika.”
II – Il-fatti li wasslu għall-kawżi
8. Fl-10 ta’ Marzu 1998, kienu ppubblikati f’ Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej
il-linji gwida l-ġodda stabbiliti mill-Kummissjoni dwar l-għajnuna reġjonali. Minħabba l-punt li fuqu huma ffokati b’mod esklużiv dawn it-talbiet, huwa utili li jitfakkar il-valur tal-punt 4.2 ta’ dawn il-linji gwida li jeżiġi li l-iskemi ta’ għajnuna għandhom jistabbilixxu li l-applikazzjoni għall-għajnuna trid issir qabel ma jibda t-twettiq tax-xogħlijiet.
9. Fil-11 ta’ Marzu 1998, ir-Regione autonoma della Sardegna adotta, bid-data tad-dħul fis-seħħ stabbilita għall-5 ta’ April 1998, il-Liġi reġjonali nru 9 dwar inċentivi għat-tiġdid u l-adattament tal-istrutturi tal-lukandi u dispożizzjonijiet li jemendaw u jikkompletaw il-Liġi reġjonali nru 40 tal-14 ta’ Settembru 1993 [legge regionale n° 9, incentivi per la riqualificazione e l’adeguamento delle strutture alberghiere e norme modificative e integrative della legge regionale 14 settembre 1993, n. 40 (interventi creditizi a favore dell’industria alberghiera)] (8), li tat għajnuna għall-investimenti inizjali għall-benefiċċju ta’ impriżi fil-qasam tal-lukandi f’Sardegna (l-Italja).
10. Din l-iskema ta’ għajnuna inizjali bi skop reġjonali, introdotta bil-Liġi nru 9/1998, kienet innotifikata mill-awtoritajiet Taljani lill-Kummissjoni permezz ta’ ittra tas-6 ta’ Mejju 1998.
11. Wara talba għall-informazzjoni addizzjonali tal-Kummissjoni, l-awtoritajiet Taljani, permezz ta’ ittra tat-22 ta’ Ġunju 1998, informawha li d-dispożizzjonijiet tal-applikazzjoni tas-iskema ta’ għajnuna inizjali kienu ser jiġu adottati wara l-eventwali approvazzjoni tal-imsemmija skema.
12. Permezz ta’ ittra tat-28 ta’ Settembru 1998, l-awtoritajiet Taljani indikaw lill-Kummissjoni li l-għoti tal-għajnuna seta’ jikkonċerna biss proġetti li kellhom jitwettqu “sussegwentement” u li din il-kundizzjoni kienet ser tiġi inkluża fid-dispożizzjonijiet ta’ implementazzjoni tal-Liġi nru 9/1998.
13. Permezz ta’ ittra tat-12 ta’ Novembru 1998, il-Kummissjoni ddeċidiet li tapprova l-iskema ta’ għajnuna bi skop reġjonali (9), u ddeċidiet li hija kompatibbli mas-suq intern fis-sens tal-Artikolu 107(3)(a) TFUE. F’din id-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, il-Kummissjoni ddeċidiet, b’mod partikolari, li t-talbiet għall-finanzjament għandhom isiru qabel ma tibda l-implementazzjoni tal-proġetti.
14. Sussegwentement, fid-29 ta’ April 1999, ir-Regione autonoma della Sardegna adotta d-Digriet nru 285 dwar l-applikazzjoni tal-Liġi nru 9/1998 (10) . Dan id-digriet jistabbilixxi li l-iskema ta’ għajnuna inizjali għandha tkun applikata fil-kuntest ta’ proċedura ta’ sejħa sabiex jitressqu talbiet, li l-għajnuna mogħtija għandha tikkonċerna proġetti li għandhom jitwettqu wara l-preżentazzjoni ta’ dawn it-talbiet u li l-ispejjeż eliġibbli għandhom ikunu dawk li jsiru wara dawn it-talbiet. Madankollu, fid-dispożizzjonijiet tranżitorji, hemm dispożizzjoni li tistabbilixxi, b’kontradizzjoni mal-Linji gwida tal-1998 stabbiliti ftit iktar minn sena qabel, li, waqt l-ewwel applikazzjoni tad-Digriet nru 285/1999, kienu eliġibbli l-ispejjeż magħmula wara l-5 ta’ April 1998, jiġifieri wara d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Liġi nru 9/1998.
15. Fis-27 ta’ Lulju 2000, ir-Regione autonoma della Sardegna adotta d-Deliberazzjoni nru 33/3 (deliberazione n° 33/3), li abrogat id-Digriet nru 285/1999 minħabba difetti proċedurali u d-Deliberazzjoni nru 33/4 (deliberazione n° 33/4), li stabbilixxiet dispożizzjonijiet ġodda tal-applikazzjoni tal-iskema ta’ għajnuna inizjali li din id-darba kienu josservaw b’mod ċar il-provvedimenti tal-aħħar paragrafu tal-punt 4.2 tal-lingwi gwida tal-1998, billi rtirat id-dispożizzjoni “tranżitorja”.
16. Fl-istess jum, ir-Regione autonoma della Sardegna adotta d-Deliberazzjoni Nru 33/6 (deliberazione n° 33/6) li kienet tipprovdi li, sa fejn il-pubblikazzjoni tad-Digriet Nru 285/1999, li kien jinkludi dispożizzjonijiet li ma kinux konformi mar-regoli tad-dritt tal-Unjoni, setgħet ħolqot, fir-rigward tal-benefiċjarji potenzjali ta’ għajnuna, l-aspettattiva li x-xogħlijiet kollha mwettqa wara l-5 ta’ April 1998 kienu ser jiġu kkunsidrati bħala eliġibbli, kellhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, matul l-ewwel applikazzjoni tal-Liġi Nru 9/1998, ix-xogħlijiet imwettqa wara din id-data, sakemm huma kienu s-suġġett ta’ talba għal għajnuna fil-kuntest tal-ewwel stedina annwali biex jitressqu talbiet.
17. B’risposta għal talba tal-Kummissjoni dwar il-kompatibbiltà tal-iskemi ta’ għajnuna eżistenti mal-linji gwida tal-1998, li bdew japplikaw mill-1 ta’ Jannar 2000, l-awtoritajiet Taljani kkonfermaw lill-Kummissjoni, fl-ittra tat-2 ta’ Novembru 2000, li huma kienu osservaw il-prinċipju tan-neċessità tal-għajnuna billi għamlu riferiment għad-Deliberazzjoni Nru 33/4 li tistabbilixxi b’mod espliċitu l-eligibbiltà tal-ispejjeż magħmula wara t-talba għall-għajnuna, mingħajr ma għamlu riferiment għad-Deliberazzjoni Nru 33/6.
18. Wara li l-ewwel sejħa biex jitressqu talbiet kienet ippubblikata mir-Regione autonoma della Sardegna, fid-29 ta’ Diċembru 2000, il-Kummissjoni talbet lill-awtoritajiet Taljani, permezz ta’ ittra tat-28 ta’ Frar 2001, informazzjoni supplimentari rigward il-mod li bih il-kundizzjoni tat-talba għall-għajnuna minn qabel il-bidu tat-twettiq tal-proġett kienet ġiet osservata fil-kuntest tal-mekkaniżmu tas-sejħa.
19. Permezz ta’ ittra tal-25 ta’ April 2001, l-awtoritajiet Taljani kkonfermaw mill-ġdid li l-iskema ta’ għajnuna kienet konformi mal-linji gwida tal-1998, billi annettew mill-ġdid id-Deliberazzjoni Nru 33/4, iżda għal darba oħra mingħajr ma semmew id-Deliberazzjoni Nru 33/6.
20. Wara lment, tal-21 ta’ Frar 2003, dwar applikazzjoni abbużiva tal-iskema tal-għajnuna inizjali, il-Kummissjoni talbet informazzjoni addizzjonali lill-awtoritajiet Taljani li, fit-22 ta’ Marzu 2003, għamlu riferiment għall-ewwel darba għad-Deliberazzjoni Nru 33/6.
21. Segwiet deċiżjoni tal-Kummissjoni, tat-3 ta’ Frar 2004, li tinfetaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista fl-Artikolu 108(2) TFUE dwar l-applikazzjoni abbużiva tal-iskema ta’ għajnuna inizjali (11) . Peress illi kkunsidrat li l-awtoritajiet Taljani ma osservawx la l-obbligu li jinsab fid-deċiżjoni ta’ approvazzjoni u lanqas il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-linji gwida tal-1998, hija kkonkludiet li jista’ jkun hemm applikazzjoni abbużiva tal-iskema ta’ għajnuna inizjali, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament (KE) Nru 659/1999 (12), u esprimiet dubji rigward il-kompatibbiltà tal-għajnuna mogħtija favur proġetti ta’ investiment mibdija qabel id-data tat-talba għall-għajnuna.
22. L-awtoritajiet Taljani u Grand Hotel Abi d’Oru għamlu l-osservazzjonijiet tagħhom lill-Kummissjoni, l-ewwel darba fid-19 ta’ April 2004 u fil-25 ta’ Ġunju 2005, u t-tieni darba fit-30 ta’ April 2004.
23. Fit-22 ta’ Novembru 2006, il-Kummissjoni nnotifikat lir-Repubblika Taljana d-deċiżjoni tagħha li tirrettifika u testendi l-proċedura pendenti C 1/2004 miftuħa skont l-Artikolu 108(2) TFUE (13) . Hawn hija indikat b’mod partikolari li d-Deliberazzjoni Nru 33/6 ma kinitx imsemmija fid-deċiżjoni ta’ ftuħ, minkejja li kien abbażi ta’ din id-deliberazzjoni, u mhux tad-Deliberazzjoni Nru 33/4, li l-għajnuna kienet ġiet mogħtija lil 28 impriża għal proġetti ta’ investiment mibdija qabel id-data tat-talba għall-għajnuna. Barra minn hekk, il-Kummissjoni rrilevat li l-kunċett ta’ użu ħażin ta’ għajnuna, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 659/1999, li għalih tagħmel riferiment id-deċiżjoni ta’ ftuħ, ikopri sitwazzjonijiet li fihom il-benefiċjarju ta’ għajnuna awtorizzata japplikaha b’mod kuntrarju għall-kundizzjonijiet stabbiliti fid-deċiżjoni tal-għoti, u mhux sitwazzjonijiet li fihom l-Istat Membru, billi jimmodifika skema ta’ għajnuna eżistenti, jistabbilixxi għajnuna ġdida illegali [Artikolu 1(ċ) u (f) tar-Regolament Nru 659/1999].
24. Il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kkontestata li fiha hija kkonkludiet li l-iskema ta’ għajnuna kif applikata ma tosservax id-deċiżjoni ta’ approvazzjoni u li l-proġetti tal-għajnuna li t-twettiq tagħhom beda qabel il-preżentazzjoni ta’ kull talba għall-għajnuna għandhom għalhekk ikunu kkunsidrati bħala illegali.
25. Id-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata tipprovdi li ġej:
“Artikolu 1
L-għajnuniet mill-Istat mogħtija skont il-liġi reġjonali [nru 9 tal-1998], imwettqa b’mod illegali [mir-Repubblika Taljana] bid-[Deliberazzjoni] nru 33/6 u l-ewwel offerta, huma inkompatibbli mas-suq komuni, sakemm il-benefiċjarju tal-għajnuna ma jkunx ippreżenta talba għal-għajnuna abbażi ta’ din l-iskema qabel it-twettiq tax-xogħlijiet fuq proġett ta’ investiment inizjali.
[...]”
III – Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u s-sentenza appellata
26. Permezz ta’ rikorsi ppreżentati fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fis-16 u 25 ta’ Settembru 2008 kif ukoll fit-3 u 6 ta’ Ottubru 2008 rispettivament, ir-Regione autonoma della Sardegna, SF Turistico Immobiliare Srl, Timsas u Grand Hotel Abi d’Oru ppreżentaw rikorsi għall-annullament totali jew parzjali tad-deċiżjoni kkontestata.
27. Dawn il-partijiet appellanti, skont is-sentenza appellata, invokaw diversi aggravji li jinteressawni hawn hekk, jiġifieri dak ibbażat fuq żball manifest ta’ evalwazzjoni fir-rigward tal-eżistenza ta’ effett ta’ inċentiv. Huma argumentaw li l-Kummissjoni ma evalwatx korrettement l-effett ta’ inċentiv tal-iskema kkontestata, fid-dawl tal-karatteristiċi tas-suq lokali u tal-perċezzjoni suġġettiva akkwistata mill-operaturi ekonomiċi rigward il-funzjonament tal-iskemi ta’ għajnuna. F’dan ir-rigward, huma jressqu diversi argumenti bbażati fuq l-inapplikabbiltà tal-linji gwida tal-1998, id-dispożizzjonijiet relatati ma’ skema ta’ għajnuna preċedenti, il-kuntest leġiżlattiv nazzjonali, iċ-ċertezza li kellhom l-impriżi, bl-adozzjoni tal-Liġi Nru 9/1998, li jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-għajnuna li kienet hemm prevista, kif ukoll fuq is-sitwazzjoni partikolari jew fuq il-komportament tal-benefiċjarji tal-għajnuna kkontestata.
28. Il-Qorti Ġenerali wara li fakkret, fil-punti 213 sa 215 tas-sentenza appellata, li l-konstatazzjoni waħedha tal-preċedenza tat-talba għal għajnuna fir-rigward tal-bidu tat-twettiq tal-proġett tikkostitwixxi kriterju sempliċi, rilevanti u adegwat li jippermetti lill-Kummissjoni tippreżumi l-eżistenza ta’ effett ta’ inċentiv, kompliet billi indikat li, fil-kuntest ta’ dan il-motiv, ma kienx iktar il-każ li jitqiegħed inkwistjoni dan il-kriterju, imma biss li jiġi eżaminat jekk ir-rikorrenti wrewx l-eżistenza, f’dan il-każ, ta’ ċirkustanzi li jistgħu jiżguraw l-effett ta’ inċentiv tal-iskema kkontestata, anki fin-nuqqas ta’ tressiq tat-talba preċedentement għall-bidu tat-twettiq tal-proġetti inkwistjoni (14) .
29. Il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-argumenti tal-partijiet appellanti marbuta mas-sitwazzjoni partikolari tagħhom jew mal-komportament tagħhom qabel ma eżaminat, sussegwentement, dawk marbuta, b’mod ġenerali, mal-iskema kkontestata.
30. Fir-rigward tal-argument li d-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 9/1998 waħdu jagħti lill-impriżi ċ-ċertezza li jistgħu jibbenefikaw mill-għajnuna, il-Qorti Ġenerali fakkret li l-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tal-miżuri ta’ għajnuna jew ta’ skema ta’ għajnuna mas-suq intern taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Kummissjoni, li taġixxi taħt l-istħarriġ tal-qorti Komunitarja (15), u li fin-nuqqas ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni fuq din il-kompatibbiltà, l-adozzjoni waħedha ta’ dispożizzjonijiet legali nazzjonali li jistabbilixxu l-bidu ta’ skema ta’ għajnuna ma tistax tagħti ċertezza lill-benefiċjarji potenzjali ta’ din l-iskema li jistgħu jibbenefikaw mill-għajnuna prevista fl-iskema (16) .
31. Minn dan, il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li dan kien il-każ tad-dispożizzjonijiet tal-Liġi Nru 9/1998. Barra minn hekk, hija semmiet il-fatt li d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni temmet kull tama possibbli li seta’ kellhom il-benefiċjarji potenzjali dwar l-ammissibbiltà tal-proġetti mibdija qabel it-tressiq tat-talbiet għal għajnuna, peress li din id-deċiżjoni kienet teskludi espressament l-għoti ta’ għajnuna, taħt l-iskema introdotta mil-Liġi Nru 9/1998, għal tali proġetti (17) .
32. Il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikorsi tal-partijiet appellanti u kkundannathom għall-ispejjeż tal-Kummissjoni, bl-esklużjoni ta’ dawk li hija sostniet minħabba l-intervent, kif ukoll l-ispejjeż tagħhom.
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet
33. Permezz ta’ digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Marzu 2012, il-Kawżi C-630/11 P sa C-633/11 P ġew magħquda flimkien għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u orali kif ukoll tas-sentenza, skont l-Artikolu 54 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
34. HGA et kif ukoll ir-Regione autonoma della Sardegna talbu li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
– tannulla u/jew tirriforma s-sentenza appellata;
– tannulla d-deċiżjoni kkontestata.
35. Timsas u Grand Hotel Abi d’Oru talbu li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
– tannulla s-sentenza appellata;
– tannulla d-deċiżjoni kkontestata;
– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż li għandhom x’jaqsmu ma’ din l-istanza u mal-ewwel istanza tal-kawża.
36. Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
– tiċħad l-appelli;
– tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż ta’ din l-istanza u tal-ewwel istanza.
V – Dwar l-appelli
A – L-argumenti tal-appellanti dwar l-aggravju bbażat fuq żball manifest ta’ evalwazzjoni rigward l-eżistenza ta’ effett ta’ inċentiv
37. L-HGA et, permezz tar-raba’ aggravju tagħhom, u r-Regione autonoma della Sardegna, permezz tal-ewwel aggravju tiegħu, jallegaw li l-Qorti Ġenerali kisret il-prinċipji ta’ neċessità u tal-effett ta’ inċentiv. Fl-opinjoni tagħhom, is-sentenza appellata vvizzjata b’illegalità sa fejn il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li, sabiex jiġi eskluż l-effett ta’ inċentiv u n-neċessità tal-għajnuna, huwa biżżejjed li jkun applikat a priori
l-kriterju dwar it-tressiq tat-talba għal għajnuna qabel ma jinbeda t-twettiq tal-proġetti, li fl-opinjoni tagħha huwa rilevanti u adegwat għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv ta’ skema ta’ għajnuna (18) . Fl-opinjoni tagħhom, għandu jkun iddikjarat li n-nuqqas tat-tressiq tat-talba għal għajnuna qabel ma jinbeda t-twettiq tal-proġetti waħdu ma għandux ikun ikkunsidrat biżżejjed sabiex jeskludi n-natura ta’ inċentiv u neċessità tal-għajnuna.
38. Skont HGA et u kif ukoll ir-Regione autonoma della Sardegna, ċirkustanzi oħra setgħu ttieħdu inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni fl-evalwazzjoni tagħha tal-komptabbiltà tal-għajnuna, sa fejn it-talba minn qabel għal għajnuna ma kinitx tikkostitwixxi obbligu normattiv, iżda sempliċi kriterju ta’ evalwazzjoni.
39. Qabel xejn, fl-ewwel lok, huma għamlu riferiment għaċ-ċirkustanza li permezz tagħha l-appellanti kienu akkwistaw iċ-ċertezza li jingħataw l-għajnuna diġà qabel ma ressqu t-talba tagħhom, peress li huma kienu jissodisfaw b’mod ċar il-kundizzjonijiet kollha previsti mil-Liġi Nru 9/1998.
40. Fit-tieni lok, HGA et kif ukoll ir-Regione autonoma della Sardegna jippretendu li l-fatt li huma kienu jafu li l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 107(3)(a) u/jew (ċ) TFUE, kienu sodisfatti huwa prova li fil-fatt kien jeżisti effett ta’ inċentiv.
41. Fit-tielet lok, huma jinvokaw il-fatt li huma setgħu implementaw proġetti ta’ rinovazzjoni taħt skemi ta’ għajnuna differenti minn dawk previsti mil-Liġi Nru 9/1998.
42. Sussegwentement, ir-Regione autonoma della Sardegna argumenta li, peress li l-linji gwida tal-1998 kienu ġew stabbiliti fl-istess waqt mal-Liġi Nru 9/1998, huma ma setgħux għalhekk jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-impriżi u li, sad-data tad-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, is-sistema fis-seħħ preċedentement ma kinitx teżiġi l-preċedenza tat-talba għal għajnuna.
43. Fl-aħħar nett, HGA et, ir-Regione autonoma della Sardegna kif ukoll Timsas jibbażaw ruħhom fuq il-ġurisprudenza Graphischer Maschinenbau vs Il-Kummissjoni (19) li tipprovdi li l-Kummissjoni ma tistax tiddeduċi mis-sempliċi fatt li x-xogħlijiet kienu mibdija qabel id-data tan-notifika tal-għajnuna sabiex tiffinanzjahom li din l-għajnuna ma tissodisfax il-kriterju tal-inċentiv (20) .
44. Il-Kummissjoni tiċħad dawn l-argumenti tal-appellanti kollha bħala infondati jew inammissibbli.
B – L-evalwazzjoni tiegħi
45. Għandu jiġi nnotat, qabel xejn, li l-ġurisprudenza Graphischer Maschinenbau vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq bl-ebda mod ma tapplika għal dan il-każ.
46. Din il-ġurisprudenza li fuqha jibbażaw ruħhom HGA et, ir-Regione autonoma della Sardegna kif ukoll Timsas, li tipprovdi li l-Kummissjoni ma tistax tiddeduċi mis-sempliċi fatt li x-xogħlijiet kienu mibdija qabel id-data tan-notifika tal-għajnuna sabiex tiffinanzjahom li din l-għajnuna ma tissodisfax il-kriterju tal-inċentiv (21), ma tapplikax għal dawn il-kawżi, sa fejn, fil-kawża li tat lok għall-imsemmija ġurisprudenza, il-kuntest kien totalment differenti, peress li kien jirrigwarda, f’dik il-kawża, il-linji gwida Komunitarji għal għajnuna mill-Istat sabiex jiġu salvati u ristrutturati impriżi f’diffikultà (22) . L-impriża inkwistjoni li s-sitwazzjoni ekonomika tagħha kienet tali li hija kellha bżonn tibbenefika minn għajnuna għar-ristrutturazzjoni sabiex tiżgura l-vijabbiltà tagħha ma setgħetx tistenna li jkollha ċertezza assoluta tal-ħlas ta’ din l-għajnuna sabiex timplementa l-programm ta’ ristrutturazzjoni tagħha biex terġa’ ssir vijabbli.
47. Sussegwentement, għandu jiġi espost li, kif irrilevat il-Kummissjoni fir-risposta tagħha, jiena tal-opinjoni li HGA et kif ukoll ir-Regione autonoma della Sardegna qraw is-sentenza appellata b’mod żbaljat.
48. Fil-fatt, huma sostnew, għall-kuntrarju ta’ dak li ddikjarat il-Qorti Ġenerali, li n-nuqqas ta’ tressiq tat-talba għal għajnuna qabel il-bidu tat-twettiq tal-proġetti waħdu ma jistax ikun ikkunsidrat bħala biżżejjed sabiex jeskludi n-natura ta’ inċentiv u n-neċessità tal-għajnuna.
49. Madankollu, infakkar li l-Qorti Ġenerali, wara li enfasizzat li l-kriterju tal-preċedenza tat-talba għal għajnuna fir-rigward tal-bidu tat-twettiq tal-proġett ta’ investiment tikkostitwixxi kriterju sempliċi, rilevanti u adegwat li jippermetti lill-Kummissjoni tippreżumi l-eżistenza ta’ effett ta’ inċentiv (23), żiedet li għandu jiġi eżaminat jekk ir-rikorrenti wrewx il-kapaċità tal-iskema kkontestata li tiżgura l-effett ta’ inċentiv, anki fin-nuqqas tat-talba qabel il-bidu tat-twettiq tal-proġett ta’ investiment (24) .
50. Il-Qorti Ġenerali pproċediet għalhekk bl-eżami taċ-ċirkustanzi differenti invokati mill-appellanti u kkonkludiet li dawn ma setgħux jiżguraw l-effett ta’ inċentiv tal-iskema ta’ għajnuna.
51. Għaldaqstant, għall-kuntrarju ta’ dak iddikjarat mill-appellanti, hija ma kkonkluditx li l-kriterju dwar in-nuqqas ta’ tressiq tat-talba għal għajnuna qabel il-bidu tax-xogħlijiet għandu neċessarjament iwassal għall-esklużjoni tal-effett ta’ inċentiv mingħajr possibbiltà li jiġi ppruvat il-kuntrarju.
52. Madankollu, minkejja dan il-qari żbaljat li għamlu l-appellanti ta’ passaġġi rilevanti tas-sentenza appellata, xorta jibqa’ l-fatt li, permezz tal-aggravju li ressqu, huma jridu jikkontestaw l-evalwazzjoni magħmula mill-Qorti Ġenerali rigward l-eżistenza jew le tal-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna.
53. Fl-analiżi tagħha, il-Qorti Ġenerali rrendiet il-kriterju tat-tressiq tat-talba għal għajnuna qabel il-bidu tat-twettiq tal-proġetti bħala preżunzjoni tal-eżistenza tal-effett ta’ inċentiv u mhux bħala kundizzjoni inevitabbli tan-neċessità tal-għajnuna.
54. Anki jekk jiena naqbel mar-riżultat finali li waslet għalih il-Qorti Ġenerali, jiġifieri ċ-ċaħda tat-talba tal-appellanti, jiena naħseb mandakollu li, fir-raġunijiet esposti minnha, hija kkommettiet żball ta’ liġi, li għandu jiġi rrettifikat fl-interess ta’ azzjonijiet futuri.
55. Sabiex tkun iddikjarata kompatibbli mas-suq intern, taħt l-Artikolu 107(3) TFUE, għajnuna għandha tirrispondi għal ċerti prinċipji ta’ bażi bħal dak tan-neċessità tal-għajnuna.
56. B’mod ġenerali, hija l-Kummissjoni li, bla ħsara għall-istħarriġ tal-ġurisdizzjoni sħiħa li l-qorti Komunitarja għandha teżerċita f’każ ta’ azzjoni ġudizzjarja, għandha s-setgħa unika ta’ evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tal-għajnuna mas-suq intern. Hija għandha, permezz tal-evalwazzjoni tal-iskema ġenerali tas-sistema proposta mal-għan intiż, tiddetermina l-ammissibbiltà globali.
57. Il-prinċipju tan-neċessità tal-għajnuna kien iddikjarat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha Philip Morris Holland vs Il-Kummissjoni (25) . Skont dan il-prinċipju, għajnuniet li mingħajrhom l-għan allegatament intiż jista’ xorta waħda jintlaħaq mill-benefiċjarji ma jistgħux ikunu ddikjarati kompatibbli mas-suq intern (26) .
58. L-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna kkunsidrata fuq l-impriżi finalment ma huwa xejn ħlief it-traduzzjoni konkreta tan-neċessità tagħha. Hija l-għajnuna awtorizzata mill-Kummissjoni li nkoraġġixxiet lill-impriżi sabiex jipparteċipaw fix-xogħol? Kif, għalhekk, jista’ jiġi kkarratterizzat dan l-effett ta’ inċentiv? Hija b’mod anqas u anqas kontestabbli l-prova tan-neċessità tal-għajnuna, kundizzjoni fundamentali tal-kompatibbiltà mat-trattat tal-iskema proposta.
59. Il-prinċipju ta’ neċessità tal-għajnuna kien oġġettivament stabbilit mill-Kummissjoni fil-linji gwida tal-1998. Dawn il-linji gwida jikkontribwixxu għal garanzija tat-trasparenza, il-prevedibbiltà u ċ-ċertezza legali tal-azzjoni tal-Kummissjoni (27) .
60. Hekk, pereżempju, fil-każ ta’ konnessjoni, suċċessjoni jew sovrappożizzjoni ta’ diversi skemi ta’ għajnuna li jirrigwardaw l-istess reġjun, il-kriterju tal-preċedenza tat-talba, li, min-natura tiegħu, jidhirli li għandu jagħmel riferiment għal skema speċifika u li għandu jiġi approvat mill-Kummissjoni (28), inqis li jikkostitwixxi kriterju li jeskludi kull dubju, kontestazzjoni u inċertezza legali. Nosserva, barra minn hekk, li dan il-kriterju bl-ebda mod ma jikkawża dannu lill-impriżi, għax il-preċedenza tat-talba tirrikjedi li, ladarba din il-kundizzjoni tkun sodisfatta, in-neċessità, kundizzjoni essenzjali, tiġi awtomatikament murija mingħajr ma tista’ titqajjem kontestazzjoni, fuq dan il-punt.
61. Kif ġustament tirrileva b’mod qawwi l-Qorti Ġenerali fil-punt 208 tas-sentenza appellata jirriżulta mill-parti introduttiva tagħhom li l-linji gwida tal-1998 jiffissaw, b’mod ġenerali u astratt, il-kriterji li l-Kummissjoni għandha tapplika għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà mas-suq intern tal-għajnuna b’għan reġjonali, skont l-Artikolu 107(3)(a) u (ċ) TFUE u jiżguraw, konsegwentement, iċ-ċertezza legali tal-Istati Membri li jagħtu din l-għajnuna. Il-kundizzjoni stabbilita fil-punt 4.2 ta’ dawn il-linji gwid a, li jipprovdi li l-iskemi ta’ għajnuna għandhom jistabbilixxu li t-talba għal għajnuna għandha titressaq qabel il-bidu tat-twettiq tal-proġetti, tapplika għall-għajnuniet kollha previsti mill-imsemmija linji, indipendentement mill-għan, mill-forma jew mill-ammont tagħhom, u għalhekk jidhirli li tissodisfa b’mod sħiħ ir-rekwiżit tas-sigurtà u tieħu inkunsiderazzjoni n-natura eżatta tar-rwol tal-Kummissjoni kif timponi n-natura tal-affarijiet.
62. Kif ġustament esponiet b’mod qawwi l-Qorti Ġenerali fil-punt 215 tas-sentenza appellata, l-applikazzjoni tal-kriterju ta’ dan il-punt 4.2 huwa intiż sabiex jistabbilixxi jekk miżura għal għajnuna tippreżentax effett ta’ inċentiv, u għalhekk natura neċessarja, f’sitwazzjoni fejn ma huwiex possibbli li jsir eżami komplet tal-aspetti ekonomiċi kollha tad-deċiżjoni individwali ta’ investiment ta’ benefiċjarji futuri tal-għajnuna. Hija indikat f’dan ir-rigward li mit-tieni u mir-raba’ paragrafi tal-punt 2 tal-linji gwida tal-1998, jirriżulta li, bħala regola ġenerali, il-Kummissjoni tapprova għajnuna reġjonali biss fil-forma ta’ skemi ta’ għajnuna, peress li hija tikkunsidra li l-għajnuna individwali ad hoc
ma tissodisfax il-kundizzjoni li għandu jiġi żgurat il-bilanċ bejn id-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni li jirriżultaw mill-għajnuna u l-vantaġġi tal-għajnuna f’termini ta’ żvilupp ta’ reġjun żvantaġġjat. Issa, hija tkompli li, waqt l-eżami tal-kompatibbiltà mas-suq komuni ta’ skema ta’ għajnuna nnotifikata, iċ-ċirkustanzi partikolari speċifiċi għad-diversi benefiċjarji potenzjali tal-iskema u għall-proġetti konkreti li għalihom dawn jistgħu jitolbu sussidji, bħala regola ġenerali, ma jkunux magħrufa mill-Kummissjoni. Il-Qorti Ġenerali ddeduċiet li din tal-aħħar għandha tibbaża ruħha, sabiex tevalwa l-kompatibbiltà mas-suq intern ta’ skema ta’ għajnuna, fuq kriterji li huma jew indipendenti miċ-ċirkustanzi partikolari speċifiċi għall-benefiċjarji futuri, jew uniformi għall-benefiċjarji futuri kollha. Il-fatt li huwa meħtieġ li t-talba għal għajnuna tippreċedi l-bidu tat-twettiq tal-proġett issussidjat jippermetti li jiġi żgurat li l-impriża kkonċernata tkun uriet b’mod ċar ir-rieda tagħha li tibbenefika mill-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni qabel ma tibda twettaq l-imsemmi proġett. Dan jippermetti għalhekk li jiġi evitat li jiġu ppreżentati ex post
talbiet għal proġetti li jkunu diġà bdew jitwettqu irrispettivament mill-eżistenza ta’ skema ta’ għajnuna.
63. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti, li jiena min-naħa tiegħi qiegħed nirriproduċi, jirriżulta li l-Kummissjoni kellha dritt tistabbilixxi kriterju oġġettiv intiż sabiex jistabbilixxi l-eżistenza tal-effett ta’ inċentiv u li l-kriterju użat, jiġifieri l-preċedenza tat-talba għal għajnuna fir-rigward tal-bidu tat-twettiq tal-proġetti, jikkostitwixxi motiv adattat u rilevanti tal-konstatazzjoni tal-effett ta’ inċentiv tal-offerta u mhux sempliċi preżunzjoni.
64. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali ssemmi, fil-punt 169 tas-sentenza appellata, li kemm mill-proċedura prekontenzjuża bejn il-Kummissjoni u r-Regione autonoma della Sardegna kif ukoll mill-komportament ta’ din tal-aħħar quddiem il-Qorti Ġenerali jirriżulta li l-persuna kkonċernata kienet konxja mill-kundizzjoni dwar it-tressiq tat-talba għal għajnuna qabel il-bidu tax-xogħlijiet. Fil-fatt, il-Qorti Ġenerali indikat li, kif il-Kummissjoni ġustament issostni, ir-Regione autonoma della Sardegna qatt ma ċaħad, la fil-korrispondenza tiegħu mal-Kummissjoni u lanqas quddiem il-Qorti Ġenerali, li impenja ruħu li jagħti l-għajnuna biss lil proġetti mibdija wara t-tressiq ta’ talba għal għajnuna.
65. B’hekk, ir-rikonoxximent impliċitu tan-natura inevitabbli tal-kundizzjoni li tikkostitwixxi t-talba għal għajnuna minn qabel jidhirli li hija sostnuta mill-iskambji bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Taljani matul il-proċedura prekontenżjuza. Minn dawn l-iskambji jidher li l-Kummissjoni staqsiet diveri drabi lill-awtoritajiet Taljani fir-rigward tal-osservanza, min-naħa tagħhom, tal-prinċipju ta’ neċessità tal-għajnuna, awtoritajiet li dejjem ikkonfermaw li huma josservaw il-kriterju tat-talba minn qabel (29) . Matul dawn l-iskambji, magħmula fil-kuntest tal-Artikolu 4(3) TUE li jistabbilixxi li, skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri għandhom jirrispettaw u jassistu lil xulxin fit-twettiq tal-missjonijiet li jirriżultaw mit-trattati, l-awtoritajiet Taljani, minflok innegozjaw mal-Kummissjoni ftehim dwar l-iskema tranżitorja stabbilita mid-Deliberazzjoni Nru 33/6, purament u sempliċement ħbew l-eżistenza tagħha. Billi adottaw id-Digriet Nru 285/1999 u d-Deliberazzjoni Nru 33/6, l-awtoritajiet Taljani kienu jafu b’mod ċar li kienu sejrin kontra d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, għaliex, kif irrilevat il-Qorti Ġenerali fil-punt 168 tas-sentenza appellata, fil-parti tad-deċiżjoni ta’ approvazzjoni tagħha ddedikata għad-deskrizzjoni tal-iskema approvata, il-Kummissjoni indikat mingħajr ambigwità li “[l]-impriżi għandhom iressqu talba għal finanzjament qabel il-bidu tat-twettiq tal-proġetti ta’ investimenti”.
66. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, jidhirli għalhekk li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi sa fejn hija kellha tiddeċiedi mhux, bħal ma għamlet fil-punti 215 u 226 tas-sentenza appellata, li l-kriterju tat-talba minn qabel huwa kriterju sempliċi, rilevanti u adegwat li jippermetti lill-Kummissjoni tippreżumi l-eżistenza tal-effett ta’ inċentiv, iżda li n-natura minn qabel tat-talba għal għajnuna fir-rigward tat-twettiq tal-proġetti, wara approvazzjoni mill-Kummissjoni, hija kundizzjoni inevitabbli tan-neċessità tagħha. Din in-natura inevitabbli ma tistax tiġi kkontestata u ma tistax tirrendi ammissibbli l-eżami ta’ ċirkustanzi oħra ħlief fil-każ li, fil-kuntest tal-eżami tal-kompatibbiltà ta’ skema ta’ għajnuna partikolari, kien hemm elementi (dikjarazzjonijiet, deċiżjonijiet, notifikazzjonijiet, eċċ.) naxxenti biss mill-Kummissjoni, li kienu ta’ natura li jwasslu għal żball dwar l-applikabbiltà jew il-kundizzjonijiet ta’ applikabbiltà għall-iskema inkwistjoni tad-dispożizzjoni tal-aħħar paragrafu tal-punt 4.2 tal-linji gwida tal-1998. Din l-evalwazzjoni jidhirli li hija sotunta mis-salvagwardji addizzjonali stabbiliti mill-Kummissjoni fil-linji gwida li jikkonċernaw l-għajnuna mill-Istat għal skopijiet reġjonali għall-perijodu 2007-2013 (30) .
67. Għalkemm il-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi, il-konstatazzjoni ta’ dan l-iżball ma hijiex ta’ natura li madankollu twassal għall-annullament tas-sentenza appellata.
68. Fil-fatt, għandu jitfakkar li jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita li jekk il-motivi ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġenerali juru ksur tad-dritt tal-Unjoni, iżda d-dispożittiv tagħha jidher fondat minħabba motivi ta’ dritt oħra, l-appell għandu jinċaħad (31) .
69. Isegwi li, sa fejn, fl-opinjoni tiegħi, iċ-ċaħda tal-Qorti Ġenerali, tar-rikors għal annullament tal-appellanti huwa bbażat fuq ir-raġuni tan-nuqqas tal-effett ta’ inċentiv u r-raġunijiet l-oħra relatati mal-motivi li jiena ma eżaminajtx, l-iżball ta’ liġi magħmul fil-punti 215 u 226 tas-sentenza appellata ma huwiex tan-natura li jannulla din is-sentenza (32) .
70. Għalhekk, jiena nikkunsidra li l-appelli għandhom jiġu miċħuda.
VI – Fuq l-ispejjeż
71. Skont l-Artikolu 184 tar-Regoli tal-Proċedura meta l-appell ma huwiex fondat jew meta l-appell ikun fondat u l-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ l-kawża definittivament hija stess, hija għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. Skont l-Artikolu 138(1) ta’ dawn ir-regoli, li sar applikabbli għall-proċedura ta’ appell skont l-Artikolu 184 tal-istess regoli, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Peress li l-appellanti tilfu l-kawża, hemm lok li dawn jiġu ordnati jbatu l-ispejjeż, kif mitlub mill-Kummissjoni.
VII – Konklużjoni
72. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi bil-mod kif ġej:
1) L-appelli huma miċħuda.
2) HGA Srl et, Regione autonoma della Sardegna, Timsas Srl u Grand Hotedl Abi d’Oru huma kkundannati għall-ispejjeż.
(1) .
(2)
–	Iktar ’il quddiem “HGA et ”.
(3)
–	Iktar ’il quddiem “Timsas”.
(4)
–	Iktar ’il quddiem “Grand Hotel Abi d’Oru”.
(5)
–	Ġabra p. II-6255, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”.
(6)
–	ĠU L 302, p. 9, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”
(7)
–	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 226, iktar ’il quddiem il-“linji gwida tal-1998”.
(8)
–	Bollettino ufficiale della Regione Autonoma della Sardegna n° 9
tal-21 ta’ Marzu 1998, iktar ’il quddiem il-“liġi nru 9/1998”.
(9)
–	Iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ approvazzjoni”.
(10)
–	Bolletino ufficiale della Regione Autonoma della Sardegna
nru 15, tat-8 ta’ Mejju 1999, iktar ’il quddiem id-“Digriet nru 285/1999”.
(11)
–	ĠU C 79, p. 4, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ ftuħ”.
(12)
–	Regolament tal-Kunsill tat-22 ta’ Marzu 1999 li jistabilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu [108 TFUE] (ĠU L 83, p. 1).
(13)
–	ĠU 2007, C 32, p. 2.
(14)
–	Punt 226 tas-sentenza appellata.
(15)
–	Sentenzi tat-22 ta’ Marzu 1977, Steinike & Weinlig (78/76, Ġabra p. 595, punt 9); tal-21 ta’ Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Syndicat national des négociants et transformateurs de saumon (C-354/90, Ġabra p. I 5505, punt 14), u tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini (C-119/05, Ġabra p. I 6199, punt 52).
(16)
–	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-20 ta’ Settembru 1990, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-5/89, Ġabra p. I-3437, punt 14), u tal-14 ta’ Jannar 1997, Spanja vs Il-Kummissjoni (C-169/95, Ġabra p. I-135, punt 51).
(17)
–	Punti 233 u 234 tas-sentenza appellata.
(18)
–	Punt 226 tas-sentenza appellata.
(19)
–	Sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-14 ta’ Mejju 2002 (T-126/99, Ġabra p. II-2427).
(20)
–	Punt 43.
(21)
–	Ibidem .
(22)
–	ĠU 1997, C 283, p. 2.
(23)
–	Punt 215 tas-sentenza appellata.
(24)
–	Punt 226 tas-sentenza appellata.
(25)
–	Sentenza tas-17 ta’ Settembru 1980 (730/79, Ġabra p. 2671).
(26)
–	Punt 17.
(27)
–	Sentenza tas-7 ta’ Marzu 2002, L-Italja vs Il-Kummissjoni (C-310/99, Ġabra p. I-2289, punt 52).
(28)  – Fil-fatt, ma narax kif talba għal awtorizzazzjoni mhux aċċettata mill-Kummissjoni jista’ jkollha effett ta’ inċentiv billi għalhekk tkun tikkostitwixxi biss sempliċi proġett.
(29)
–	Punti 12 u 17 sa 19 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(30)  – ĠU 2006, C 54, p. 13.
(31)
–	Sentenza tad-19 ta’ April 2012, Artegodan vs Il-Kummissjoni (C 221/10 P, punt 94 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(32)
–	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-26 ta’ April 2007, Alcon vs OHMI (C 412/05 P, Ġabra p. I 3569, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).