62013CC0012
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
PEDRA CRUZA VILLALÓNA
przedstawiona w dniu 20 marca 2014 r. (
1
)
Sprawy połączone C‑12/13 P i C‑13/13 P
Gérard Buono
Jean-Luc Buono
Roger Louis Paul Del Ponte
Serge Antoine Di Rocco
Jean Gérald Lubrano
Jean Lubrano
Jean Lucien Lubrano
Fabrice Marin
Robert Marin
(sprawa C‑12/13 P)
i
Syndicat des thoniers méditerranéens
Marc Carreno
Jean Louis Donnarel
Jean-François Flores
Gérald Jean Lubrano
Hervé Marin
Nicolas Marin
Sébastien Marin
Serge Antoine José Perez
(sprawa C‑13/13 P)
„Odwołanie — Kwoty połowowe — Środki nadzwyczajne zastosowane przez Komisję — Skarga o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii Europejskiej — Dopuszczalność — Legitymacja osób prawnych do występowania w postępowaniu o stwierdzenie odpowiedzialności — Odpowiedzialność pozaumowna z tytułu działania zgodnego z prawem — Zastosowanie przez Sąd wyroku w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji — Odpowiedzialność z tytułu czynów niedozwolonych — Szkoda podlegająca naprawieniu — Utrata szansy”
1.
Niniejsze sprawy połączone, które są ściśle związane ze sprawą C‑611/12 P Giordano przeciwko Komisji, dotyczą odwołań wniesionych od wyroku Sądu z dnia 7 listopada 2012 r. w sprawie T‑574/08 Syndicat des thoniers méditerranéens i in. przeciwko Komisji, w którym oddalono skargę o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii wniesioną przez szereg francuskich armatorów statków rybackich do połowów okrężnicą prowadzących połowy tuńczyka błękitnopłetwego oraz przez związek zawodowy reprezentujący interesy sektora połowów tuńczyka. W odróżnieniu od sprawy C‑611/12 P wnoszący odwołanie w niniejszych sprawach podnieśli zarzut, który nie był wysuwany w sprawie C‑611/12 P, dotyczący odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem.
2.
W niniejszej opinii skupię się zatem na aspektach, które odróżniają niniejsze sprawy połączone od sprawy C‑611/12 P. Jednocześnie, mimo że rozpatrywane tu odwołania zostały połączone, należy podkreślić, że pisma procesowe dotyczące tych odwołań opierają się na odmiennych argumentach, które zasługują na odrębne omówienie w ramach niniejszej opinii. Aby dodać jeszcze złożoności, jeden z podmiotów wnoszących odwołanie w sprawie C‑13/13 P, Syndicat des thoniers méditerranéens, związek zawodowy reprezentujący interesy sektora połowów tuńczyka, kwestionuje rozstrzygnięcie Sądu w zakresie dotyczącym nieprzyznania mu legitymacji procesowej. Również tę kwestię poddam szczegółowej analizie, ponieważ dotyczy ona specyficznej problematyki legitymacji osób prawnych reprezentujących interesy innych podmiotów w ramach postępowania o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii.
I – Ramy prawne
3.
Artykuł 340 akapit drugi TFUE ustanawia następujące zasady odpowiedzialności pozaumownej Unii:
„W dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej Unia powinna naprawić, zgodnie z zasadami ogólnymi, wspólnymi dla praw państw członkowskich, szkody wyrządzone przez jej instytucje lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji”.
4.
Połów tuńczyka błękitnopłetwego uregulowano na poziomie zarówno międzynarodowym, jak i europejskim. Od 1997 r. Unia jest stroną Międzynarodowej konwencji o ochronie tuńczyka atlantyckiego, w ramach której Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony Tuńczyka Atlantyckiego (zwana dalej „ICCAT”) przyjmuje rekomendacje i plany w celu zapewnienia ochrony tego zasobu. Wykonując decyzje ICCAT, Unia przyjęła różne instrumenty, spośród których na użytek niniejszego postępowania najważniejszymi są rozporządzenie (WE) nr 520/2007 ustanawiające środki techniczne dotyczące ochrony niektórych zasobów gatunków masowo migrujących oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 973/2001 (
2
), a także rozporządzenie (WE) nr 1559/2007 ustanawiające wieloletni plan odbudowy zasobów tuńczyka błękitnopłetwego we wschodnim Atlantyku i w Morzu Śródziemnym i zmieniające rozporządzenie (WE) nr 520/2007 (
3
).
5.
Wspominanie przepisy prawa Unii wpisują się także w pole działania rozporządzenia (WE) nr 2371/2002 w sprawie ochrony i zrównoważonej eksploatacji zasobów rybołówstwa w ramach wspólnej polityki rybołówstwa (
4
). Akt ten wprowadza zbiór ogólnych środków mających na celu ochronę, zarządzanie oraz eksploatację żywych zasobów wodnych na terytorium państw członkowskich lub w wodach wspólnotowych albo przeprowadzanych przez statki Unii.
6.
W ramach środków, które przewiduje rozporządzenie nr 2371/2002, szczególnie istotny jest art. 7, zatytułowany „Środki nadzwyczajne Komisji”, zgodnie z którym:
„1.   Jeżeli istnieje dowód poważnego zagrożenia dla ochrony żywych zasobów wodnych lub dla ekosystemu morskiego, wynikającego z działalności połowowej i wymagającego natychmiastowego działania, Komisja, na uzasadniony wniosek państwa członkowskiego lub z własnej inicjatywy, może zadecydować o zastosowaniu środków nadzwyczajnych, trwających nie dłużej niż sześć miesięcy. Komisja może podjąć nową decyzję o przedłużeniu stosowania środków nadzwyczajnych na okres nie dłuższy niż sześć miesięcy.
2.   Państwo członkowskie przekazuje wniosek jednocześnie Komisji, pozostałym państwom członkowskim i zainteresowanym regionalnym komitetom doradczym. Mogą one przedłożyć swoje uwagi na piśmie Komisji w terminie pięciu dni roboczych od otrzymania żądania.
Komisja podejmuje decyzję w terminie 15 dni roboczych od otrzymania żądania określonego w ust. 1.
3.   Środki nadzwyczajne mają skutek natychmiastowy. Powiadamia się o nich zainteresowane państwa członkowskie i publikuje się je w Dzienniku Urzędowym.
4.   Zainteresowane państwa członkowskie mogą odwołać się od decyzji Komisji do Rady w terminie 10 dni roboczych od otrzymania powiadomienia.
5.   Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną, może podjąć inną decyzję w terminie miesiąca od daty otrzymania odwołania”.
7.
Rozporządzenie (WE) nr 40/2008 ustala uprawnienia do połowów na 2008 r. i związane z nimi warunki dla pewnych stad ryb, w tym tuńczyka błękitnopłetwego (
5
). Akt wprowadza limity połowowe i ustala kwotę połowów tuńczyka błękitnopłetwego w 2008 r. przez statki wspólnotowe w Oceanie Atlantyckim, na wschód od 45o długości geograficznej zachodniej oraz w Morzu Śródziemnym. Wspomniane limity połowowe i kwoty zostały zmienione na podstawie rozporządzenia Komisji (WE) nr 446/2008 (
6
).
8.
Komisja, w świetle informacji dostarczonych przez inspektorów w wyniku wizyt przeprowadzonych w zainteresowanych państwach, uznała, że możliwości połowowe tuńczyka błękitnopłetwego w Oceanie Atlantyckim, na wschód od 45o długości geograficznej zachodniej oraz w Morzu Śródziemnym, przyznane statkom rybackim pod banderą Grecji, Francji, Włoch, Cypru i Malty, mogą zostać wyczerpane do dnia 16 czerwca 2008 r. Z kolei możliwości połowowe tuńczyka błękitnopłetwego przyznane statkom rybackim do połowu okrężnicą pływającym pod banderą hiszpańską będą uznane za wyczerpane w dniu 23 czerwca 2008 r. W obliczu tych okoliczności Komisja, zgodnie z art. 7 ww. rozporządzenia nr 2371/2002, przyjęła rozporządzenie nr 530/2008 ustanawiające środki nadzwyczajne w odniesieniu do statków rybackich do połowów okrężnicą prowadzących połowy tuńczyka błękitnopłetwego w Oceanie Atlantyckim, na wschód od 45° długości geograficznej zachodniej, oraz w Morzu Śródziemnym (
7
). Trzy przepisy rozporządzenia nr 530/2008 stanowią, co następuje:
„Artykuł 1
Z dniem 16 czerwca 2008 r. zakazuje się połowów tuńczyka błękitnopłetwego w Oceanie Atlantyckim na wschód od 45° długości geograficznej zachodniej oraz w Morzu Śródziemnym przez statki rybackie do połowów okrężnicą pływające pod banderą Grecji, Francji, Włoch, Cypru i Malty lub zarejestrowane w tych państwach.
Zakazuje się również przechowywania na statku, umieszczania w sadzach w celu tuczenia i w celach hodowlanych, przeładunku, transferu i wyładunku ryb pochodzących z tych stad złowionych przez te statki po tej dacie.
Artykuł 2
Z dniem 23 czerwca 2008 r. zakazuje się połowów tuńczyka błękitnopłetwego w Oceanie Atlantyckim na wschód od 45° długości geograficznej zachodniej oraz w Morzu Śródziemnym przez statki rybackie do połowów okrężnicą pływające pod banderą Hiszpanii lub zarejestrowane w tym państwie.
Zakazuje się również przechowywania na statku, umieszczania w sadzach w celu tuczenia i w celach hodowlanych, przeładunku, transferu i wyładunku ryb pochodzących z tych stad złowionych przez te statki po tej dacie.
Artykuł 3
1.   Z zastrzeżeniem ustępu drugiego, z dniem 16 czerwca 2008 r. podmioty wspólnotowe nie zgadzają się na wyładunki, umieszczanie w sadzach w celu tuczenia i w celach hodowlanych oraz na przeładunki na wodach i w portach Wspólnoty tuńczyka błękitnopłetwego złowionego przez statki rybackie do połowów okrężnicą w Oceanie Atlantyckim na wschód od 45° długości geograficznej zachodniej oraz w Morzu Śródziemnym.
2.   Do dnia 23 czerwca 2008 r. dozwolone są wyładunki, umieszczanie w sadzach w celu tuczenia i w celach hodowlanych oraz przeładunki na wodach lub w portach Wspólnoty tuńczyka błękitnopłetwego złowionego w Oceanie Atlantyckim, na wschód od 45° długości geograficznej zachodniej, oraz w Morzu Śródziemnym przez statki rybackie do połowów okrężnicą pływające pod banderą Hiszpanii lub zarejestrowane w tym państwie”.
II – Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
A – Sprawa C‑12/13 P
9.
Gérard Buono, Jean‑Luc Buono, Roger Del Ponte, Serge Antoine Di Rocco, Keam Gérald Lubrano, Jean Lubrano, Jean Lucien Lubrano, Fabrice Marin i Robert Marin (zwani dalej „wnoszącymi odwołanie w sprawie C‑12/13 P” lub „wnoszącymi odwołanie”) są obywatelami francuskimi, a zarazem armatorami statków rybackich do połowów okrężnicą, które przeprowadzają połowy na wodach Morza Śródziemnego. Wszyscy oni są członkami Syndicat des thoniers méditerranéens.
10.
Zgodnie z prawem Unii Republice Francuskiej przysługiwały w 2008 r. 4164 t kwoty połowowej tuńczyka błękitnopłetwego, z czego 90% przyznano statkom rybackim do połowu okrężnicą pływającym pod banderą francuską dokonującym połowu w Morzu Śródziemnym.
11.
Każdy z wnoszących odwołanie uzyskał na rok 2008 r. specjalną licencję połowową tuńczyka błękitnopłetwego powiązaną z indywidualną kwotą połowową. Pozwolenie obejmowało połów w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2008 r.
12.
Po uzyskaniu wspomnianej licencji wnoszący odwołanie rozpoczęli połów na wodach Morza Śródziemnego, który został przerwany w dniu 16 czerwca 2008 r. w wyniku przyjęcia i wejścia w życie rozporządzenia nr 530/2008, którego wykonanie pociągało za sobą odebranie wyżej wspomnianych licencji połowowych.
B – Sprawa C‑13/13 P
13.
Syndicat des thoniers méditerranéens (zwany dalej „STM”) jest związkiem zawodowym działającym zgodnie z księgą IV francuskiego kodeksu pracy, do którego przystępować mogą wyłącznie osoby wykonujące powiązaną z połowem tuńczyka pracę na morzu.
14.
Marc Carreno, Jean‑Louis Donnarel, Jean‑François Flores, Gérald Jean Lubrano, Hervé Marin, Nicolas Marin, Sébastien Marin i Serge Antoine José Perez (zwani dalej „indywidualnymi wnoszącymi odwołanie w sprawie C‑13/13 P” lub „indywidualnymi wnoszącymi odwołanie”), posiadający obywatelstwo francuskie, są armatorami lub udziałowcami w statkach rybackich do połowu okrężnicą dokonujących połowów na wodach Morza Śródziemnego. Wszyscy oni są członkami STM.
15.
Jak wskazano w pkt 10 niniejszej opinii, Republice Francuskiej przysługiwały w 2008 r. 4164 tony kwoty połowowej tuńczyka błękitnopłetwego, z czego 90% przyznano statkom rybackim do połowu okrężnicą pływającym pod banderą francuską dokonującym połowu w Morzu Śródziemnym.
16.
Każdy z indywidualnych wnoszących odwołanie uzyskał na rok 2008 r. specjalną licencję połowową tuńczyka błękitnopłetwego powiązaną z indywidualną kwotą połowową. Pozwolenie obejmowało połów w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2008 r.
17.
Po uzyskaniu wspomnianej licencji indywidulani wnoszący odwołanie rozpoczęli połów na wodach Morza Śródziemnego, który został przerwany w dniu 16 czerwca 2008 r. w wyniku przyjęcia i wejścia w życie rozporządzenia nr 530/2008, którego wykonanie pociągało za sobą odebranie wyżej wspomnianych licencji połowowych.
III – Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
18.
W dniu 24 grudnia 2008 r. do sekretariatu Sądu wpłynęła skarga o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii złożona przez STM, przez wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P i przez indywidualnych wnoszących odwołanie z uwagi na zakaz połowu wydany na podstawie rozporządzenia nr 530/2008.
19.
W dniu 25 marca 2010 r. prezes szóstej izby Sądu zawiesił postępowanie w oczekiwaniu na wydanie przez Trybunał wyroku w sprawie AJD Tuna (
8
) i na rozstrzygnięcie przez Sąd sprawy Norilsk Nickel Harjavalta i Umicore przeciwko Komisji (
9
) oraz sprawy Etimine i Etiproducts przeciwko Komisji (
10
). Po ogłoszeniu orzeczeń we wspomnianych sprawach strony zostały wezwane do przedstawienia stanowiska na temat konsekwencji, jakie powyższe orzeczenia mogły mieć dla niniejszego postępowania.
20.
W dniu 12 kwietnia 2011 r. Sąd został powiadomiony o tym, że wnoszący odwołanie w sprawie C‑12/13 P zmienili pełnomocnika procesowego.
21.
W uwagach przedstawionych na piśmie i ustnie STM wniósł do Sądu o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii za szkody wywołane przez rozporządzenie nr 530/2008. STM nie kwestionował jednak zgodności z prawem wspomnianego rozporządzenia, opierając swoje żądanie na twierdzeniu, że istnieje odpowiedzialność pozaumowna Unii za działania zgodne z prawem. Jednocześnie STM wniósł do Sądu o zasądzenie od Komisji kwoty 30000 EUR tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, która to kwota miała zostać przekazana na rozpropagowanie informacji na temat uregulowań prawa europejskiego z zakresu rybołówstwa wśród członków związku.
22.
W uwagach przedstawionych na piśmie i ustnie indywidualni wnoszący odwołanie w sprawie C‑13/13 P wnosili do Sądu o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii za szkody wywołane przez rozporządzenie nr 530/2008. Niemniej jednak indywidualni wnoszący odwołanie, podobnie jak STM, nie zakwestionowali zgodności z prawem wspomnianego rozporządzenia, opierając swoje żądanie na twierdzeniu, że istnieje odpowiedzialność pozaumowna Unii za działania zgodne z prawem. Jednocześnie indywidualni wnoszący odwołanie w sprawie C‑13/13 P wnosili do Sądu o zasądzenie od Komisji następujących kwot:
—
symbolicznego 1 EUR na rzecz Marca Carrena;
—
351685 EUR na rzecz Jeana‑Louisa Donnarela;
—
symbolicznego 1 EUR na rzecz Jeana‑Françoisa Floresa;
—
237160 EUR (lub 474320 EUR – w zależności od obciążeń fiskalnych) na rzecz Géralda Jeana Lubrana;
—
symbolicznego 1 EUR na rzecz Hervégo Marina, Nicolasa Marina, Roberta Marina i Sébastiena Marina oraz
—
838970 EUR na rzecz Serge’a Antoine’a Joségo Pereza.
23.
W uwagach przedstawionych na piśmie i ustnie wnoszący odwołanie w sprawie C‑12/13 P wnosili do Sądu o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii za szkody wywołane przez rozporządzenie nr 530/2008. Chociaż w pierwszym momencie opierali oni swoje żądanie na istnieniu odpowiedzialności pozaumownej Unii za działania zgodne z prawem, później, po ogłoszeniu ww. wyroku Trybunału w sprawie AJD Tuna, wnoszący odwołanie w sprawie C‑12/13 P oparli swoją skargę do Sądu także na niezgodnym z prawem charakterze wspomnianego rozporządzenia. Jednocześnie wnosili do Sądu o zasądzenie od Komisji poniższych kwot:
—
323053 EUR (lub 564956 EUR – w zależności od obciążeń fiskalnych) na rzecz Gérarda Buona i Jeana‑Luca Buona;
—
518707 EUR (lub 703707 EUR – w zależności od obciążeń fiskalnych) na rzecz Rogera Louisa Paula Del Pontego;
—
388047 EUR (lub 634207 EUR – w zależności od obciążeń fiskalnych) na rzecz Serge’a Antoine’a Di Rocca;
—
213588 EUR na rzecz Géralda Lubrana;
—
212358 EUR na rzecz Jeana Lubrana i Jeana Luciena Lubrana oraz
—
466655 EUR (lub 610820 EUR – w zależności od obciążeń fiskalnych) na rzecz Fabrice’a Marina i Roberta Marina.
24.
Wszyscy wnoszący odwołanie wnosili do Sądu także o obciążenie Komisji kosztami postępowania.
25.
Ze swej strony Komisja wnosiła do Sądu o oddalenie skargi w całości i obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
26.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r. Sąd uznał za niedopuszczalną skargę wniesioną przez STM, oddalił skargi wniesione przez pozostałych wnoszących odwołanie i obciążył wszystkich wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
27.
Co się tyczy legitymacji procesowej STM, Sąd oparł się na utrwalonym orzecznictwie Trybunału, zgodnie z którym legitymacja procesowa na podstawie art. 268 TFUE przysługuje stowarzyszeniom zawodowym wyłącznie wówczas, gdy mogą one powołać się przed sądem na własny interes, odrębny od interesów swoich członków, lub na prawo do odszkodowania, które zostało na nie przeniesione przez inne osoby. Sąd doszedł do wniosku, że STM nie wykazał ani własnego interesu, ani też przeniesienia prawa do odszkodowania z osoby trzeciej, który to wniosek uzasadnił stwierdzenie niedopuszczalności skargi.
28.
W dalszej kolejności Sąd przeanalizował podnoszony przez wnoszących odwołanie zarzut dotyczący odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu czynów niedozwolonych. Rozpatrując tę kwestię, Sąd skupił się wyłącznie na wymogu rzeczywistego i pewnego charakteru szkody. Opierając się na wyroku w sprawie Cofradía de pescadores „San Pedro” de Bermeo i in. przeciwko Komisji (
11
), Sąd stwierdził, że kwota połowowa stanowi jedynie teoretyczny limit połowu, a nie prawo podmiotowe po stronie uprawnionego. Ponieważ skarżący oparli swoją obronę na niemożności wyczerpania przyznanej im kwoty ze względu na decyzję Komisji, Sąd doszedł do wniosku, że wnoszący odwołanie nie wykazali rzeczywistego i pewnego charakteru poniesionej szkody. W rezultacie oddalił omawiany zarzut.
29.
Wreszcie Sąd rozpatrzył zarzut dotyczący odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem. Przypomniawszy orzecznictwo Trybunału w tym zakresie, Sąd skupił się na nadzwyczajnym charakterze poniesionej szkody. W ocenie Sądu działalność w zakresie rybołówstwa charakteryzuje się dwiema cechami: kwoty nie przyznają praw podmiotowych i działalność ta przynosi rezultaty, których nie da się przewidzieć. Te dwie cechy wystarczają, by oddalić żądanie oparte na nadzwyczajnym charakterze poniesionej szkody, z którego to względu Sąd oddalił także i ten zarzut.
IV – Odwołanie i żądania stron
30.
W dniu 11 stycznia 2013 r. do sekretariatu Trybunału wpłynęły odwołania od wyroku Sądu z dnia 7 listopada 2012 r. wniesione przez wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P i przez indywidualnych wnoszących odwołanie w sprawie C‑13/13 P.
31.
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2013 r. prezes Trybunału zarządził połączenie spraw C‑12/13 P i C‑13/13 P do łącznego rozpoznania w ramach pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz do wydania wyroku, zgodnie z art. 54 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
32.
Wnoszący odwołanie w sprawie C‑12/13 P wnoszą do Trybunału o:
—
uchylenie zaskarżonego wyroku;
—
stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii oraz
—
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
33.
Indywidualni wnoszący odwołanie w sprawie C‑13/13 P wnoszą do Trybunału o:
—
uchylenie zaskarżonego wyroku;
—
stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii oraz
—
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
34.
Komisja wnosi ze swej strony do Trybunału o:
—
oddalenie odwołania;
—
tytułem żądania ewentualnego, oddalenie skargi o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii, oraz
—
obciążenie wnoszących odwołanie kosztami niniejszego postępowania i postępowania w pierwszej instancji.
V – W przedmiocie odwołań
A – W przedmiocie dopuszczalności niektórych z powołanych zarzutów (C‑12/13 P i C‑13/13 P)
35.
Przed dokonaniem analizy centralnych kwestii niniejszych odwołań należy zwrócić uwagę, że dopuszczalność niektórych z powołanych zarzutów może nasuwać wątpliwości. Należy do nich zarzut dotyczący błędu w ocenie nieodłącznego ryzyka gospodarczego, który został podniesiony przez wnoszących odwołanie w sprawie C‑13/13 P, oraz zarzut dotyczący naruszenia podstawowego prawa własności, który został podniesiony przez wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P.
36.
W pierwszym z tych przypadków pismo procesowe wnoszących odwołanie podważa dokonaną przez Sąd analizę roli, jaką pełnią kwoty, istnienia prawa podmiotowego i przewidywalności wyczerpania kwoty połowowej. Jednakże nie wydaje się, by zarzut ten stanowił odrębny zarzut, ponieważ kontynuuje on linię argumentacji wcześniejszego zarzutu, dotyczącego odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem. W tych okolicznościach i w zakresie, w jakim wspomniany zarzut powtarza argumenty przedstawione już w innych zarzutach odwołania, uważam, że należy stwierdzić jego niedopuszczalność.
37.
Powyższe dotyczy także zarzutu podniesionego w sprawie C‑12/13 P, dotyczącego naruszenia praw podstawowych. Wnoszący odwołanie koncentrują się w swojej argumentacji na podstawowym prawie własności w celu wykazania, że mamy tu do czynienia ze szkodą podlegającą naprawieniu. Jednakże ta właśnie kwestia jest przedmiotem zarzutu dotyczącego odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu czynów niedozwolonych. Z tego względu, a także z przyczyn wskazanych w punkcie powyżej, proponuję, by zarzut ten został uznany za niedopuszczalny.
B – W przedmiocie zarzutu dotyczącego legitymacji STM do wniesienia skargi o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii (C‑13/13 P)
38.
STM zarzuca Sądowi błędne zastosowanie wymogów dotyczących legitymacji procesowej, znajdujących zastosowanie do osób prawnych w kontekście skargi o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii. STM uważa, że analizując dopuszczalność jego skargi, Sąd przeinaczył przedstawione w aktach okoliczności faktyczne, nie uwzględnił powierzonej STM misji obrony interesu ogólnego i pominął odrębny charakter szkody poniesionej przez sam STM.
39.
Aby dokonać oceny zasadności tego zarzutu, należy na wstępie w sposób zwięzły przypomnieć orzecznictwo Trybunału dotyczące tego zagadnienia.
40.
Od wyroku w sprawie Union syndicale i in. przeciwko Radzie (
12
) Trybunał wymagał, by osoby prawne domagające się naprawienia szkody poniesionej w następstwie działań Wspólnot przedstawiły dowód na okoliczność odrębnego charakteru poniesionej przez nie szkody. Powyższe oznacza, że osoba prawna nie może występować o naprawienie szkody poniesionej zbiorowo przez jej członków, a jedynie może domagać się naprawienia szkody poniesionej odrębnie przez nią samą (
13
).
41.
Jednocześnie wyrok w sprawie Ireks‑Arkady przeciwko Radzie i Komisji (
14
) ukazał drugi możliwy przypadek, umożliwiając osobom prawnym wniesienie skargi o stwierdzenie odpowiedzialności także w przypadku, gdy inna osoba przeniesie na te osoby prawo do odszkodowania. W takiej sytuacji przyjmuje się, że beneficjentem jest osoba prawna, na którą przeniesiono prawo, a nie osoba przenosząca to prawo, która to konstrukcja pozwala osobie prawnej uzyskać w danym przypadku legitymację procesową (
15
).
42.
Chociaż to do skarżącego należy udowodnienie, że spełnia on powyższe wymogi, to w szczególnym kontekście skargi o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii należy jednak zwrócić uwagę na szczególny związek między pierwszą podstawą legitymacji procesowej (dotyczącą odrębności szkody) a jedną z materialnych przesłanek samej odpowiedzialności (dotyczącą rzeczywistego i pewnego charakteru szkody). Istnieje duże prawdopodobieństwo, że fakt wymagania odrębności szkody jako podstawy legitymacji procesowej może zazębić się z wymogiem dotyczącym rzeczywistego i pewnego charakteru szkody. Jeżeli przeprowadzenie dowodu na odrębność szkody jest zbyt trudne, istnieje ryzyko, że wymóg odrębności szkody zostanie sprowadzony do wymogu rzeczywistej i pewnej szkody. Z tego też względu istotne jest rozdzielenie dwóch momentów, w których osoba prawna musi wykazać z jednej strony odrębność poniesionej szkody, z drugiej zaś strony jej rzeczywisty i pewny charakter. W przeciwnym wypadku mogłoby dojść do przeobrażenia wymogów związanych z legitymacją procesową w wymogi materialne, czego należy absolutnie unikać, aby skarżący nie był obciążony nadmiernym ciężarem dowodu, który uniemożliwi mu dostęp do wymiaru sprawiedliwości.
43.
W niniejszej sprawie STM zarzuca Sądowi stwierdzenie, że nie został spełnionych żaden z dwóch powyższych wymogów.
44.
Co się tyczy wymogu dotyczącego przeniesienia prawa do odszkodowania, Sąd słusznie stwierdził, że skarga STM ma charakter odrębny w stosunku do skarg indywidualnych wniesionych przez indywidualnych skarżących w tej samej sprawie. W przeciwnym wypadku skarżący nie wnosiliby równolegle z STM skarg indywidualnych. Z tego względu Sąd nie naruszył prawa, uznając w pkt 24–27 zaskarżonego wyroku, że STM nie działał jako cesjonariusz prawa do odszkodowania przysługującego niektórym z jego członków.
45.
Na szczególną uwagę zasługuje wymóg dotyczący odrębnego charakteru szkody poniesionej przez osobę prawną. W tej kwestii Sąd stwierdził, że STM nie dowiódł podnoszonej krzywdy.
46.
W istocie skarga STM nie zawiera żadnych informacji na temat poniesionej przez tę organizację szkody. Jedyna w całym piśmie wzmianka na temat szkody pojawia się we wnioskach końcowych, w których powtórzone zostały żądania skargi, uzupełnione o wniosek o zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz STM za krzywdę w ryczałtowej wysokości 30000 EUR, która to kwota miała następnie zostać przekazana na programy kształcenia dla członków tej organizacji.
47.
Jest oczywiste, że sama aluzja do zaistnienia krzywdy, bez żadnego dodatkowego wskazania konkretnych okoliczności jej wystąpienia, nie może stanowić podstawy żądania odszkodowawczego. Jednakże w świetle omawianego pisma procesowego uważam, że Sąd naruszył prawo, stwierdzając niedopuszczalność skargi ze względu na brak legitymacji procesowej po stronie STM, ponieważ wada, jaką było dotknięte to pismo procesowe, była na tyle istotna, że wpływała raczej na samą skargę.
48.
Jak wiadomo, art. 44 regulaminu postępowania przed Sądem wymaga między innymi, by skarga zawierała „przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów”. Niedopełnienie tego wymogu powoduje niedopuszczalność żądania, nie powoduje jednak niedopuszczalności skargi ze względu na brak legitymacji procesowej, jak już miałem okazję zaznaczyć.
49.
A zatem w niniejszej sprawie skarga nie może zostać uznana za niedopuszczalną z powodu braku legitymacji. Nie wiadomo bowiem, jaką krzywdę poniósł STM, zważywszy, że organizacja ta w ogóle nie nawiązuje w skardze do owej krzywdy. Skarga STM mogłaby zostać uznana za niedopuszczalną z powodu braku legitymacji wówczas, gdyby krzywda i konkretne okoliczności jej wystąpienia zostały opisane, jednak w sposób oczywisty brakowałoby elementów dowodowych. Niemniej jednak w niniejszej sprawie w skardze pominięto nie tylko dowody, ale także jakiekolwiek nawiązanie do krzywdy jako takiej, co utrudnia już samą możliwość oceny dopuszczalności skargi.
50.
Z tego względu proponuję Trybunałowi, aby dokonał zmiany uzasadnienia i orzekł, że Sąd naruszył prawo, stwierdzając niedopuszczalność skargi wniesionej przez STM z powodu braku legitymacji, ponieważ ostatecznie jej niedopuszczalność należało stwierdzić z uwagi na niedochowanie wymogu określonego w art. 44 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem.
51.
Niemniej jednak, zważywszy, że rezultat, do którego prowadzi powyższy wniosek, nie zmienia wyniku postępowania w pierwszej instancji, zarzut podniesiony przez STM należy uznać za nieistotny.
C – W przedmiocie zarzutu dotyczącego odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu czynów niedozwolonych (C‑12/13 P)
52.
Wnoszący odwołanie w sprawie C‑12/13 P zarzucają Sądowi naruszenie prawa poprzez stwierdzenie, że poniesiona przez nich szkoda nie jest „pewna”. Argumentują, że Sąd nie dokonał prawidłowej oceny lucrum cessans czy też, posiłkowo, utraty szansy wynikającej z powodu przyjęcia rozporządzenia nr 530/2008. Zdaniem wnoszących odwołanie fakt, że samo rozporządzenie wskazuje, iż wnoszący odwołanie wyczerpali swoje kwoty połowowe w ubiegłych latach, oraz fakt, że hiszpańskie statki rybackie do połowów okrężnicą wyczerpały swoje kwoty podczas przyznanego im dodatkowego tygodnia na połów, wystarczająco potwierdzają wystąpienie szkody „pewnej”.
53.
Na wstępie Komisja stwierdza, że omawiany zarzut jest niedopuszczalny, ponieważ chodzi tu o nową kwestię, która nie była poruszana w skardze w pierwszej instancji. Co do istoty, Komisja nie zgadza się z opisanym powyżej podejściem i potwierdza stanowisko, którego broniła w pierwszej instancji, a które w głównej mierze opiera się na argumencie, że nie istnieje prawo do wyczerpania kwoty, w związku z czym nie można dokładnie określić szkody. Już sama ta okoliczność uzasadnia wniosek, do którego doszedł Sąd, stwierdzając, że poniesiona szkoda nie była „pewna”.
54.
Jeżeli chodzi o dopuszczalność omawianego zarzutu, nie mam żadnych wątpliwości, że jest on całkowicie dopuszczalny, gdyż to nie strony dokonały jednostronnie rozszerzenia zarzutów skargi, tylko zostało ono zainicjowane przez pytanie skierowane do stron przez Sąd po ogłoszeniu ww. wyroku Trybunału w sprawie AJD Tuna. W następstwie wydania tego wyroku Sąd wezwał strony do zajęcia stanowiska – na piśmie i ustnie podczas rozprawy – ponieważ we wspomnianej sprawie Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia nr 530/2008. Z tego też względu uważam, że rozszerzenie zarzutu podnoszonego w pierwszej instancji, widoczne obecnie w ramach postępowania odwoławczego, zostało dokonane prawidłowo, w związku z czym nie można teraz stwierdzić jego niedopuszczalności.
55.
Badając zasadność niniejszego zarzutu, stwierdzam, że aby dokonać jego analizy, wystarczy odwołać się do mojej opinii w sprawie zakończonej ww. wyrokiem w sprawie C‑611/12 P, a dokładnie do pkt 38–69 tej opinii, w których szczegółowo wyjaśniam, dlaczego utrata szansy stanowi szkodę podlegającą naprawnieniu. Ze wskazanych tam względów, w pełni znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ wyroki zaskarżone w obu tych sprawach zostały w tym zakresie zredagowane identycznie i są oparte na tych samych argumentach, uważam, że Sąd naruszył prawo.
56.
Dlatego też proponuję, by Trybunał uwzględnił podnoszony przez wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P zarzut dotyczący błędnego zastosowania art. 340 akapit drugi TFUE w związku z „pewnym” charakterem szkody poniesionej przez wnoszących odwołanie.
D – W przedmiocie zarzutu dotyczącego odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem (C‑12/13 P i C‑13/13 P)
57.
Zarówno wnoszący odwołanie w sprawie C‑12/13 P, jak i indywidualni wnoszący odwołanie w sprawie C‑13/13 P twierdzą, że Sąd naruszył prawo, uznając, iż rozporządzenie nr 530/2008 nie stanowi ograniczenia noszącego znamiona szkody „nadzwyczajnej” i „szczególnej”.
58.
Na wstępie pragnę zauważyć, że do zarzutu podnoszonego w sprawie C‑13/13 P będę odnosił się wyłącznie w zakresie dotyczącym indywidualnych wnoszących odwołanie, ponieważ jak wskazano powyżej, uważam, z zastrzeżeniem opisanych tam niuansów, że Sąd prawidłowo nie dopuścił skargi wniesionej przez STM.
59.
Co się tyczy wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P, na poparcie swojego żądania powołują się oni bardzo ogólnie na opinię rzecznika generalnego przedstawioną w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji (
16
). Natomiast indywidualni wnoszący odwołanie w sprawie C‑13/13 P zarzucają Sądowi, że stwierdził on, iż uprawnienie do kwoty połowowej nie jest równoważne z posiadaniem prawa podmiotowego, że błędnie zastosował pojęcie „nieodłącznego ryzyka gospodarczego” oraz że dopuścił się przeinaczenia funkcji, jaką pełnią kwoty połowowe.
60.
Ze swej strony Komisja utrzymuje, że zaskarżony wyrok, we fragmentach dotyczących odpowiedzialności pozaumownej za działanie zgodne z prawem, porusza problematykę związaną z wykładnią prawa, ponieważ nie jest jasne, czy Sąd dopuszcza istnienie tego rodzaju odpowiedzialności, czy też nie. Z tego względu Komisja proponuje dokonanie zmiany uzasadnienia i oddalenie skargi przez Trybunał z ograniczeniem się do stwierdzenia, że taka odpowiedzialność nie występuje, lub w drodze orzeczenia, że przeprowadzona przez Sąd analiza nadzwyczajnego charakteru szkody została przeprowadzona jedynie uzupełniająco.
61.
Aby dokonać analizy odpowiedzialności pozaumownej Unii w przypadku działania zgodnego z prawem, należy w głównej mierze przywołać wyrok Trybunału w sprawie Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji (
17
) oraz ww. wyrok w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji. W wyrokach tych, których treść nie musi być tutaj szczegółowo przytaczana, Trybunał orzekł, że jeśli tego rodzaju odpowiedzialność miałaby zostać uznana co do zasady, to wymagałaby ona co najmniej łącznego spełnienia trzech przesłanek: rzeczywistego charakteru szkody, istnienia związku przyczynowego pomiędzy szkodą a rozpatrywanym działaniem oraz nadzwyczajnego i szczególnego charakteru szkody (
18
).
62.
Należy podkreślić, że tok rozumowania zawarty w ww. wyrokach w sprawie Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji oraz w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji ma charakter hipotetyczny. Oznacza to, że Trybunał nie stwierdza istnienia odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem, lecz wskazuje przesłanki, które należałoby spełnić, gdyby istnienie takiej odpowiedzialności zostało dopuszczone w prawie Unii. Wyżej wymieniony wyrok w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji, wydany osiem lat po ww. wyroku w sprawie Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji, całkowicie potwierdza hipotetyczny charakter tego rodzaju odpowiedzialności.
63.
Zasadne wydaje się postawienie pytania, dlaczego Trybunał rozumuje w ten sposób. Sądzę, że odpowiedź na to pytanie można odnaleźć w orzecznictwie poprzedzającym ww. wyroki w sprawie Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji oraz w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji.
64.
W latach siedemdziesiątych Trybunał miał bowiem okazję, konkretnie w sprawie Compagnie d’approvisionnement, de transport et de crédit SA i Grands Moulins de Paris przeciwko Komisji, wypowiedzieć się w przedmiocie możliwości stwierdzenia po stronie istniejącej wówczas Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej odpowiedzialności z tytułu działania zgodnego z prawem. W tamtej sprawie Trybunał rozpatrywał zarzut dotyczący odpowiedzialności z tytułu działania zgodnego z prawem, w przedmiocie którego orzekł, że taka „ewentualna” odpowiedzialność, wynikająca z wydania „zgodnego z prawem aktu normatywnego” (
19
), nie może zostać stwierdzona w sytuacji takiej jak będąca przedmiotem owego postępowania. I stąd właśnie bierze swój początek niejednoznaczność w definicji zakresu odpowiedzialności pozaumownej z tytułu działania zgodnego z prawem, ponieważ fakt odnoszenia się do tej odpowiedzialności jako „ewentualnej” wyraźnie wskazuje na wątpliwości Trybunału.
65.
Takie przybierające postać hipotezy rozumowanie zostało przyjęte następnie w sprawie Biovilac przeciwko EWG, w której Trybunał stwierdził, że odpowiedzialność z tytułu działania zgodnego z prawem „należałoby stwierdzić w sytuacji, gdy do prawa wspólnotowego zostanie wprowadzony system odpowiedzialności obiektywnej, niezależnej od winy” (
20
). Trybunał uchyla się jednak od szczegółowego wyjaśnienia, czy taki system istnieje, czy też nie, w momencie wydania wyroku. Podobne podejście zostało przyjęte w wyroku w sprawie Développement i Clemessy przeciwko Komisji, w którym Trybunał ponownie położył nacisk na fakt, że „[nie ma] potrzeby rozpatrywania, czy we wspólnotowym porządku prawnym istnieje tego rodzaju zasada odpowiedzialności niezależnej od winy” (
21
).
66.
W ten sposób dochodzimy do sprawy Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji, w której Trybunał ponownie poruszył tę problematykę, jednak tym razem, w następstwie utworzenia Sądu, w ramach postępowania odwoławczego. W kwestii odpowiedzialności pozaumownej z tytułu działania zgodnego z prawem Sąd przyjął podejście bardzo podobne do tego, które zostało przedstawione w punktach powyżej, i doszedł do wniosku, że w tamtej sprawie nie było podstaw do stwierdzenia odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty z tytułu działania zgodnego z prawem, opierając się jednak – podobnie jak wcześniej uczynił to Trybunał – na hipotetycznych rozważaniach, „[z]ważywszy na szczególne okoliczności niniejszej sprawy” (
22
). Wobec takiego rozumowania Trybunał nie przedstawił żadnego zastrzeżenia i w pełni zgodził się z rozstrzygnięciem Sądu, przypominając po raz kolejny, że odpowiedzialność pozaumowna z tytułu działania zgodnego z prawem pozostaje kategorią, której istnienie nie zostało potwierdzone (
23
).
67.
W sprawie FIAMM i FIAMM Technologies przeciwko Radzie i Komisji (
24
) Sąd stwierdził, że nadszedł moment uznania istnienia odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem. Jednakże w odpowiedzi na odwołanie od ww. wyroku Sądu Trybunał sprostował tę wypowiedź Sądu i wyraźnie stwierdził, że „na obecnym etapie rozwoju prawa wspólnotowego nie istnieje system odpowiedzialności, który pozwoliłby na stwierdzenie odpowiedzialności [Unii] za działanie mieszczące się w sferze przysługującej jej kompetencji normatywnej” (
25
).
68.
Dokonawszy powyższego przybliżenia, należy przejść do analizy sposobu, w jaki Sąd zastosował to orzecznictwo w zaskarżonym wyroku.
69.
Sąd zaczyna od szczegółowego opisania w pkt 69–75 zaskarżonego wyroku myśli przewodnich rozumowania Trybunału zawartego w ww. wyroku w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji. Jakkolwiek przytoczył on kilka fragmentów wspomnianego wyroku, warto zauważyć, że w żadnym momencie nie nawiązał do pkt 176 tego wyroku, to znaczy do fragmentu, w którym Trybunał kategorycznie wyklucza istnienie, na obecnym etapie, odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem.
70.
Następnie Sąd przystępuje do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w niniejszej sprawie Unia ponosi odpowiedzialność pozaumowną za działanie zgodne z prawem. Do celów udzielenia takiej odpowiedzi Sąd koncentruje się na wymogu nadzwyczajnego charakteru poniesionej szkody, dochodząc do wniosku, że tego rodzaju szkoda nie wystąpiła w omawianym przypadku.
71.
Wreszcie w pkt 86 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdza, że nie zostały spełnione wymogi konieczne do tego, by „można było w danym wypadku” stwierdzić odpowiedzialność pozaumowną Unii za działanie zgodne z prawem. Takie zastosowanie trybu przypuszczającego stanowi jedyne doprecyzowanie, którego dokonuje Sąd w celu wyjaśnienia, że wyrok nie uznaje istnienia odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem, a zawiera jedynie ocenę żądania wnoszących odwołanie w hipotetycznym kontekście przyszłego, a nie dokonywanego właśnie badania możliwości stwierdzenia odpowiedzialności pozaumownej Unii za działanie zgodne z prawem.
72.
Mimo że zaskarżony wyrok może grzeszyć pewną dwuznacznością, bez wątpienia wpisuje się jednak w dotychczasową linię orzeczniczą. Ten sposób hipotetycznego rozumowania, rozwijany od lat siedemdziesiątych, może bowiem wydawać się wprawdzie mało jasny, jednak jest oczywiste, że stanowi on metodę argumentowania wykorzystaną przez Trybunał do poradzenia sobie z problematyką odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem. Byłoby zatem nielogiczne zarzucanie Sądowi, że odwołał się on do tego rodzaju hipotetycznego rozumowania, skoro sam Trybunał już od kilku dekad prezentuje identyczny sposób argumentacji.
73.
Co się tyczy istoty sprawy, należy uznać, że przeprowadzona przez Sąd analiza „nadzwyczajnego” charakteru szkody stanowi pewien rodzaj odpowiedzi uzupełniającej. W tym sensie i z tego punktu widzenia oczywiste jest, że w kontekście niniejszej sprawy wnoszący odwołanie, domagając się odszkodowania za całość szkody poniesionej w następstwie przyjęcia rozporządzenia nr 530/2008, nie wykazali „nadzwyczajnego” charakteru tej szkody. Chodzi tu ponadto o szkodę noszącą szczególne znamiona, która nie odpowiada zwykłej utracie udziału w rynku, jak to słusznie zauważył Sąd, przywołując utrwalone orzecznictwo Trybunału. W istocie funkcja art. 7 rozporządzenia nr 2371/2002 polega właśnie na umożliwieniu Komisji przyjęcia środków zachowawczych, mających na celu zapewnienie równowagi między ochroną zasobów morskich a rozwijaniem działalności gospodarczej. W szczególnym kontekście odpowiedzialności pozaumownej z tytułu działania zgodnego z prawem, całkowicie różnej od odpowiedzialności pozaumownej z tytułu czynów niedozwolonych, trudno jest uznać za „nadzwyczajną” szkodę poniesioną w następstwie zasadnego skorzystania przez Komisję z uprawnienia przewidzianego w porządku prawnym Unii. Ponadto skorzystanie z tego uprawnienia musi opierać się na kryteriach technicznych, wyraźnie przedstawionych – jak wskazuje Komisja – w momencie wydania zakazu.
74.
Z uwagi na powyższe uważam, że Sąd nie naruszył prawa, stwierdzając, iż wnoszący odwołanie nie ponieśli „nadzwyczajnej” szkody, nawet gdyby należało dopuścić istnienie odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu działania zgodnego z prawem.
75.
W konsekwencji uważam, że niniejszy zarzut należy oddalić.
VI – Ostateczne rozstrzygnięcie sporu (C‑12/13 P)
76.
Zgodnie z art. 61 statutu Trybunału Sprawiedliwości, „jeśli odwołanie jest zasadne, Trybunał Sprawiedliwości uchyla orzeczenie Sądu” i „może […] wydać orzeczenie ostateczne, jeśli stan postępowania na to pozwala”.
77.
Moim zdaniem w sprawie C‑12/13 P Trybunał może w części ostatecznie rozstrzygnąć spór.
78.
W tej kwestii, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dotyczącym odpowiedzialności pozaumownej Unii za bezprawne działanie jej instytucji i organów, uznaje się, iż odszkodowanie przysługuje w przypadku spełnienia trzech warunków, to jest gdy przepis prawa przyznaje uprawnienia jednostkom, gdy jego naruszenie miało wystarczająco istotny charakter, a szkoda ma rzeczywisty charakter, i wreszcie gdy istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy zarzucanym Unii naruszeniem i szkodą poniesioną przez poszkodowanego (
26
).
A – Przepis prawa przyznający uprawnienia jednostkom, którego naruszenie ma charakter wystarczająco istotny
79.
Jak już wskazano, cechą charakterystyczną niniejszej sprawy jest to, iż naruszoną normą prawną jest zasada niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową, co potwierdził Trybunał w wyroku w sprawie AJD Tuna. Nasze bogate orzecznictwo wskazuje, że naruszenie tej kluczowej dla Unii zasady wystarcza do uznania, iż naruszenie było wystarczająco istotne (
27
).
80.
Niemniej jednak normą prawną, która została tu naruszona, jest jedynie rzeczona zasada, a nie żaden inny z przepisów wskazywanych przez wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P, a Trybunał miał okazję wypowiedzieć się co do możliwych naruszeń dokonanych przez rozporządzenie nr 530/2008, między innymi w zakresie zasady proporcjonalności, uzasadnionych oczekiwań lub własności. Jedyną wadą, jaką można zarzucić wskazanemu rozporządzeniu, po dokonaniu wyczerpującej analizy przez Trybunał w ww. wyroku w sprawie AJD Tuna, jest naruszenie zasady niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową. Wnoszącym odwołanie umożliwiono, z naruszeniem wskazanej zasady, prowadzenie połowów jedynie w okresie o tydzień krótszym niż w przypadku statków rybackich do połowów okrężnicą prowadzących połowy tuńczyka i żeglujących pod banderą hiszpańską.
81.
Wobec powyższego zostaje spełniona przesłanka istnienia naruszenia przepisu prawa przyznającego uprawnienia jednostkom, którego naruszenie ma wystarczająco istotny charakter.
B – Bezpośredni związek przyczynowy między zarzucanym Unii naruszeniem i szkodą poniesioną przez poszkodowanego
82.
Podobnie uważam, że istnieje bezpośredni związek przyczynowy między zarzucanym Unii naruszeniem a szkodą poniesioną przez poszkodowanych, ponieważ oczywiste jest, że powodem przerwania działań przez wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P było wyłącznie rozporządzenie nr 530/2008.
83.
Jednakże należy wprowadzić niuans, który będzie decydował o zakresie odpowiedzialności.
84.
Działaniem niezgodnym z prawem powodującym szkodę po stronie wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P jest, jak już wskazano, naruszenie zasady niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową, z uwagi na nieuzasadnione odmienne traktowanie statków rybackich do połowów tuńczyka pływających pod banderą hiszpańską względem statków pływających pod banderą innych państw. Zważywszy, że hiszpańskim statkom rybackim do połowu tuńczyka przysługiwał dodatkowy tydzień połowów, wspomniani wnoszący odwołanie zostali pozbawieni możliwości działania w okresie, z którego korzystały inne jednostki.
85.
Ze względu na to, że odpowiedzialność wskazywana przez wnoszących odwołanie wynika z bezprawnych działań, i odrzuciwszy we wcześniejszym punkcie możliwość wystąpienia innych wad prawnych w przypadku rozporządzenia nr 530/2008, uważam, że istnieje związek przyczynowy wyłącznie pomiędzy prowadzącym do dyskryminacji dodatkowym tygodniem na połów, z którego korzystały statki rybackie do połowów okrężnicą prowadzące połowy tuńczyka pływające pod banderą hiszpańską, a poniesioną szkodą. Odmienne traktowanie, uznane przez Trybunał za nieuzasadnione, stawiało wnoszących odwołanie w gorszej sytuacji jedynie w okresie tego tygodnia, a już nie w czasie tygodnia następnego, kiedy to wszystkie statki rybackie prowadzące połowy tuńczyka, w tym hiszpańskie, musiały zaprzestać działań.
86.
Ponieważ przesłanką odpowiedzialności pozaumownej Unii jest jedynie bezprawność szkody, na którą powołali się w niniejszej sprawie wnoszący odwołanie, konieczne jest w związku z tym, aby związek przyczynowy obejmował bezprawne działanie i poniesione szkody, ale nie inne akty, pozbawione bezprawnego charakteru, niezależnie od tego, jak bardzo mogą być związane z okolicznościami sprawy. Skoro stwierdzone bezprawne działanie odnosi się do tygodnia, kiedy to wnoszący odwołanie zostali bezpodstawnie pozbawieni możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, to jest to właśnie okres relewantny w zakresie odpowiedzialności pozaumownej za czyn niedozwolony.
87.
Z tego względu proponuję Trybunałowi, aby ograniczył związek przyczynowy do tego, który dotyczy okresu od 16 do 23 czerwca 2008 r., w którym to okresie rozporządzenie nr 530/2008 bezprawnie zakazało połowu wnoszącym odwołanie, w przeciwieństwie do hiszpańskich statków rybackich do połowów okrężnicą prowadzących połowy tuńczyka.
88.
W rezultacie przesłanka dotycząca bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem zarzucanym Unii i szkodą poniesioną przez poszkodowanego zostaje spełniona pod warunkiem ograniczenia szkody do okresu, jaki upłynął pomiędzy 16 a 23 czerwca 2008 r.
C – Szkoda rzeczywista i pewna
89.
Wreszcie należy zbadać, czy został udowodniony rzeczywisty charakter szkody, gdyż musi być ona pewna i rzeczywista.
90.
Jak miałem okazję zauważyć w pkt 49–61 opinii w sprawie Giordano przeciwko Komisji, w orzecznictwie Trybunału wielokrotnie wskazywano, że pewny charakter szkody nie musi oznaczać całkowitej pewności i może występować w przypadku utraty poważnej szansy, bezpośrednio wywołanej bezprawnym działaniem Unii. Nie zamierzam tu powtarzać tego, co zostało stwierdzone w pkt 38–69 tamtej opinii, wystarczy przypomnieć w tym miejscu, iż utrata poważnej szansy stanowi szkodę rzeczywistą i pewną, która podlega naprawieniu.
91.
Z akt sprawy wynika, że wnoszący odwołanie w sprawie C‑12/13 P posiadali licencję połowową, zgodnie z którą mieli prawo prowadzić działalność gospodarczą do dnia 30 czerwca 2008 r. Jednocześnie, czego nie kwestionowała również Komisja, kwoty połowowe armatorów takich jak wnoszący odwołanie były zwykle wyczerpywane w latach poprzednich.
92.
Co więcej, okoliczność zaistnienia poważnych przesłanek wskazujących na to, iż łowiska miałyby zostać wyczerpane przed dniem zakończenia połowów, nie przeszkodziła, jak się wydaje, statkom rybackim do połowów okrężnicą prowadzących połowy tuńczyka pod banderą hiszpańską w kontynuowaniu pracy w okresie od 16 do 23 czerwca 2008 r., w tym również w tych samych wodach, gdzie dokonują zwykle połowów statki rybackie do połowów okrężnicą prowadzące połów tuńczyka pod banderą francuską, takie jak należące do wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P.
93.
Właśnie dlatego, że utrata szansy nie odpowiada całości utraconego zysku, argumenty przedstawione przez Komisję po prostu potwierdzają, iż prawdopodobieństwo dalszego korzystania z kwoty przez wnoszących odwołanie w tygodniu pomiędzy dniem 16 a 23 czerwca 2008 r. nie było całkowite, lecz nie umniejsza to powagi utraconej szansy.
94.
Natomiast strony sporu nie miały okazji wypowiedzieć się szczegółowo co do kwestii dokładnego określenia prawdopodobieństwa osiągnięcia przez wnoszących odwołanie w sprawie C‑12/13 P zysków w okresie, jaki upłynął pomiędzy 16 a 23 czerwca 2008 r. Kwestia ta, ściśle związana z kwestią obliczenia wielkości poniesionej szkody, nie była badana w przedstawiony tu sposób w trakcie postępowania przed Sądem.
95.
W konsekwencji proponuję Trybunałowi, aby w części przekazał sprawę Sądowi, by ten w obliczu przedstawionych argumentów mógł się wypowiedzieć co do konkretnej wielkości szkody poniesionej przez wnoszących odwołanie.
VII – Koszty
A – W sprawie C‑12/13 P
96.
Pomimo że proponuję przekazać sprawę w części do ponownego rozpoznania przez Sąd, uważam, iż główne zagadnienie niniejszej sprawy zostało rozstrzygnięte co do zasady. Z tego względu, na podstawie art. 138 § 1 oraz art. 184 § 2 regulaminu postępowania, proponuję Trybunałowi, aby obciążył Komisję kosztami postępowania w pierwszej instancji (w której wydano wyrok z dnia 7 listopada w sprawie T‑574/08) oraz kosztami niniejszego postępowania odwoławczego.
B – W sprawie C‑13/13 P
97.
Zgodnie z art. 138 § 1 oraz z art. 184 § 1 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania, a ci ostatni przegrali sprawę, należy obciążyć ich kosztami postępowania.
VIII – Wnioski
98.
W świetle całości powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, aby orzekł, co następuje:
W sprawie C‑12/13 P proponuję:
1)
uchylenie sentencji wyroku Sądu z dnia 7 listopada 2012 r. w sprawie T‑574/11 Syndicat des thoniers méditerranéens i in. przeciwko Komisji wyłącznie w zakresie dotyczącym zarzutu dotyczącego odpowiedzialności pozaumownej Unii Europejskiej z tytułu czynów niedozwolonych, omówionego w pkt 48–66 tego wyroku;
2)
uwzględnienie skargi o odszkodowanie z tytułu odpowiedzialności pozaumownej i stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii z tytułu przyjęcia rozporządzenia Komisji nr 530/2008 ze względu na udowodnienie przesłanek odpowiedzialności pozaumownej przewidzianych w art. 340 akapit drugi TFUE;
3)
przekazanie sprawy Sądowi, aby orzekł co do wielkości szkody poniesionej przez wnoszących odwołanie, oraz
4)
obciążenie Komisji kosztami postępowania w pierwszej instancji, w której zapadł wyrok z dnia 7 listopada 2012 r. w sprawie T‑574/08, oraz kosztami postępowania odwoławczego.
W sprawie C‑13/13 P proponuję:
1)
oddalenie odwołania oraz
2)
obciążenie Syndicat des thoniers méditerranéens, Marca Carrena, Jeana‑Louisa Donnarela, Jeana‑Françoisa Floresa, Géralda Jeana Lubrana, Hervégo Marina, Nicolasa Marina, Sébastiena Marina i Serge’a Antoine’a Joségo Pereza kosztami postępowania odwoławczego.
(
1
)	Język oryginału: hiszpański.
(
2
)	Rozporządzenie Rady z dnia 7 maja 2007 r. (Dz.U. L 123, s. 3).
(
3
)	Rozporządzenie Rady z dnia 17 grudnia 2007 r. (Dz.U. L 340, s. 8).
(
4
)	Rozporządzenie Rady z dnia 20 grudnia 2002 r. (Dz.U. L 359, s. 59 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 4, t. 5, s. 460).
(
5
)	Rozporządzenie Rady z dnia 16 stycznia 2008 r. ustalające wielkości dopuszczalnych połowów na 2008 r. i związane z nimi warunki dla niektórych zasobów rybnych i grup zasobów rybnych, stosowane na wodach terytorialnych Wspólnoty oraz w odniesieniu do statków wspólnotowych na wodach, na których wymagane są ograniczenia połowowe (Dz.U. L 19, s. 1).
(
6
)	Rozporządzenie z dnia 22 maja 2008 r. dostosowujące niektóre kwoty połowowe dla tuńczyka błękitnopłetwego na 2008 r. zgodnie z art. 21 ust. 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2847/93 ustanawiającego system kontroli mający zastosowanie do wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. L 134, s. 11).
(
7
)	Rozporządzenie Komisji z dnia 12 czerwca 2008 r. (Dz.U. L 155, s. 9).
(
8
)	Wyrok z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie C-221/09, Zb.Orz. s. I-1655.
(
9
)	Postanowienie z dnia 7 września 2010 r. w sprawie T-532/08, Zb.Orz. s. II-3959.
(
10
)	Postanowienie z dnia 7 września 2010 r. w sprawie T-539/08, Zb.Orz. s. II-4017.
(
11
)	Wyrok z dnia 19 października 2005 r. w sprawie T-415/03, Zb.Orz. s. I-4355.
(
12
)	Wyrok z dnia 18 marca 1975 r. w sprawie 72/74, Rec. s. 401.
(
13
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 5 lipca 1984 r. w sprawie 114/83 Société d’initiatives et de coopération agricoles i Société interprofessionnelle des producteurs et expéditeurs de fruits, légumes, bulbes et fleurs d’Ille-et-Vilaine przeciwko Komisji, Rec. s. 2589, pkt 3–5.
(
14
)	Wyrok z dnia 4 października 1979 r. w sprawie 238/78, Rec. s. 2955.
(
15
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawach połączonych 256/80, 257/80, 265/80, 267/80, 5/81, 51/81 i 282/82 Birra Wührer i in. przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. 3693, pkt 8–14; postanowienie z dnia 21 listopada 1996 r. w sprawie T-53/96 Syndicat des producteurs de viande bovine i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-1579, pkt 11.
(
16
)	Wyrok z dnia 9 września 2008 r. w sprawach połączonych C-120/06 P i C-121/06 P, Zb.Orz. s. I-6513.
(
17
)	Wyrok z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie C-237/98 P, Rec. s. I-4549.
(
18
)	Wyżej wymienione wyroki: w sprawie Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji, pkt 19; w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji, pkt 169.
(
19
)	Wyrok z dnia 13 czerwca 1972 r. w sprawach połączonych 9/71 i 11/71, Rec. s. 391, pkt 46.
(
20
)	Wyrok z dnia 6 grudnia 1984 r. w sprawie 59/83, Rec. s. 4057, pkt 28.
(
21
)	Wyrok z dnia 24 czerwca 1986 r. w sprawie 267/82, Rec. s. 1907, pkt 33.
(
22
)	Wyrok z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie T-184/95 Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. II-667, pkt 69.
(
23
)	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji, pkt 18: „w sytuacji gdyby należało dopuścić w prawie wspólnotowym istnienie zasady odpowiedzialności Wspólnoty za działania zgodne z prawem, stwierdzenie takiej odpowiedzialności wymagałoby […]”.
(
24
)	Wyrok z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie T-69/00, Zb.Orz. s. II-5393.
(
25
)	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie FIAMM i in. przeciwko Radzie i Komisji, pkt 176.
(
26
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie C-352/98 P Bergaderm i Goupil przeciwko Komisji, Rec. s. I-5291, pkt 42; z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie C-312/00 P Komisja przeciwko Camar i Tico, Rec. s. I-11355, pkt 53; z dnia 10 lipca 2003 r. w sprawie C-472/00 P Komisja przeciwko Fresh Marine, Rec. s. I-7541, pkt 25.
(
27
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 25 maja 1978 r. w sprawach połączonych 83/76, 94/76, 4/77, 15/77 i 40/77 Bayerische HNL Vermehrungsbetriebe i in. przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. 1209, pkt 5; ww. wyrok w sprawie Ireks‑Arkady i in. przeciwko Radzie i Komisji, pkt 11; wyroki: z dnia 15 września 1982 r. w sprawie 106/81 Kind przeciwko EWG, Rec. s. 2885, pkt 22–25; z dnia 18 kwietnia 1991 r. w sprawie C-63/89 Assurances du crédit przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. I-1799, pkt 14–23.