WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (trzecia izba)
z dnia 15 lipca 2004 r.
Sprawy połączone T‑180/02 i T‑113/03
Georgios Gouvras
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich
Urzędnicy – Przydzielenie – Oddelegowanie w interesie służby – Zmiana z mocą wsteczną miejsca zatrudnienia oraz związanych z nim uprawnień finansowych – Zwrot nadpłaconych kwot – Dodatek na zagospodarowanie i dieta dzienna – Przelew części wynagrodzenia poza miejsce zatrudnienia
Pełny tekst w języku francuskim II–0000
Przedmiot:         Skarga mająca za przedmiot w sprawie T‑180/02 – uchylenie decyzji Komisji ustanawiającej z mocą wsteczną od dnia 1 listopada
2000 r. i na czas oddelegowania w interesie służby miejsce zatrudnienia skarżącego w Atenach, cofnięcie jego prawa do dodatku
zagranicznego i prawa do corocznego zwrotu kosztów podróży oraz zastosowanie do jego wynagrodzenia współczynnika korygującego
odnoszącego się do Grecji, a także decyzji o zwrocie nadpłaconych kwot, oraz w sprawie T‑113/03 – uchylenie decyzji Komisji
odmawiającej skarżącemu dodatku na zagospodarowanie i diety dziennej za okres jego oddelegowania w interesie służby do Aten
oraz dodatku na zagospodarowanie w związku z przydzieleniem go z powrotem do Luksemburga oraz decyzji ograniczającej do 35 %
część jego wynagrodzenia podlegającą przelewowi do miejsca zatrudnienia w Luksemburgu w czasie jego oddelegowania.
Orzeczenie:         Decyzja Komisji z dnia 30 kwietnia 2002 r. zostaje uchylona w zakresie, w jakim odmawia skarżącemu dodatku na zagospodarowanie
w związku z jego oddelegowaniem do Aten. Pozostałe żądania uchylenia w sprawach T‑180/02 oraz T‑113/03 zostają oddalone. Komisja
poniesie koszty własne i jedną trzecią kosztów skarżącego w obydwu sprawach. Skarżący poniesie dwie trzecie kosztów własnych
w obydwu sprawach.
Streszczenie
1.     Urzędnicy – Oddelegowanie w interesie służby – Prawo urzędnika do bycia wysłuchanym – Poszanowanie prawa do obrony – Zakres
(regulamin pracowniczy, art. 38 lit. a))
2.     Urzędnicy – Oddelegowanie w interesie służby – Miejsce zatrudnienia – Ustalenie
(regulamin pracowniczy, art. 38 lit. d), f)_i g))
3.     Urzędnicy – Zwrot nadpłaconych kwot – Przesłanki – Oczywisty brak podstawy prawnej wypłaty – Urzędnik oddelegowany w interesie
służby do kraju swego pochodzenia – Wypłata dodatku zagranicznego i skorzystanie ze współczynnika korygującego w odniesieniu
do wcześniejszego miejsca zatrudnienia
(regulamin pracowniczy, art. 38 lit. d) oraz art. 85)
4.     Urzędnicy – Obowiązek staranności ciążący na administracji – Zakres – Granice
5.     Urzędnicy – Zasady – Ochrona uzasadnionych oczekiwań – Urzędnik oddelegowany w interesie służby do kraju swego pochodzenia
– Wypłata wynagrodzenia wraz z dodatkiem zagranicznym do miejsca jego wcześniejszego zatrudnienia – Sytuacja niepowodująca
powstania uzasadnionych oczekiwań co do ustalenia miejsca zatrudnienia
6.     Urzędnicy – Zwrot kosztów – Dodatek na zagospodarowanie – Zmiana miejsca zatrudnienia – Urzędnik oddelegowany w interesie
służby zmuszony do zmiany miejsca zamieszkania, któremu jednakże nie towarzyszy jego rodzina – Prawo do dodatku – Powrót do
rodziny w miejsce wcześniejszego zatrudnienia – Nienależny dodatek
(regulamin pracowniczy, art. 20; załącznik VII, art. 5)
7.     Urzędnicy – Zwrot kosztów – Dieta dzienna – Przedmiot – Warunki przyznania
(regulamin pracowniczy, art. 20; załącznik VII, art. 10)
8.     Urzędnicy – Oddelegowanie w interesie służby – Dodatkowe wydatki spowodowane oddelegowaniem – Pojęcie
(regulamin pracowniczy, art. 38 lit. d))
9.     Urzędnicy – Wynagrodzenie – Regularne przelewy poza kraj miejsca zatrudnienia – Ustalenie górnego limitu przez instytucje
– Zgodność z prawem ustalenia górnego limitu na 35 % wynagrodzenia netto
(regulamin pracowniczy, załącznik VII, art. 17)
10.   Urzędnicy – Wynagrodzenie – Przelewy poza kraj miejsca zatrudnienia – Artykuł 17 ust. 2 lit. c) załącznika VII do regulaminu
pracowniczego – Przelew o wyjątkowym charakterze – Uzasadnienie – Objęcie w całości regularnych wydatków – Wyłączenie – Swobodne
uznanie administracyjne
(regulamin pracowniczy, załącznik VII, art. 17 § 2 lit. c))
1.     W sytuacji oddelegowania w interesie służby, o którym w odróżnieniu od oddelegowania na wniosek decyduje organ powołujący
i które może nastąpić wbrew woli danego urzędnika, administracja winna o nim poinformować urzędnika i wysłuchać go przed podjęciem
decyzji, zgodnie z zasadą poszanowania prawa do obrony. W tym zakresie administracja czyni zadość swym obowiązkom, gdy w przypadku
urzędnika, co do którego ma prawo – uwzględniając grupę jego zaszeregowania – oczekiwać wysokiego stopnia znajomości procedur
administracyjnych oraz procedur wynikających z regulaminu pracowniczego, wskazuje zainteresowanemu, który zawsze ma prawo
zażądania dokładniejszych informacji, główne cechy przewidywanego oddelegowania.
(zob. pkt 74 i 76)
Odesłanie: Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑15/95 do Paço Quesado przeciwko Komisji, 28 lutego lutego 1996 r., RecFP str. I-A-57
i II-171, pkt 30; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑348/00 Barth przeciwko Komisji, 30 maja 2001 r., RecFP str. I-A-119 i II-557,
pkt 33
2.     Miejsce zatrudnienia urzędnika oddelegowanego w interesie służby znajduje się w miejscu oddelegowania, ze wszystkimi konsekwencjami,
jakie stąd wypływają co do prawa do dodatku zagranicznego i zastosowania współczynników korygujących. W tym zakresie postanowienia
art. 38 regulaminu pracowniczego w sprawie zachowania stanowiska i łącznego wynagrodzenia urzędnika w jego instytucji macierzystej
pozostają bez znaczenia dla ustalenia miejsca zatrudnienia oddelegowanego pracownika, ponieważ mają one na celu jedynie zachowanie
jego uprawnień. Stanowisko pracy jest zatem ideą funkcjonalną a nie geograficzną.
(zob. pkt 81 i 82)
3.     Zwrot nadpłaconych kwot zakłada, zgodnie z art. 85 regulaminu pracowniczego brak podstawy prawnej wypłaty, o którym beneficjent
wiedział, albo tak oczywisty brak podstawy prawnej wypłaty, że urzędnik nie mógł o nim nie wiedzieć.
Jeżeli chodzi o występowanie braku podstawy prawnej, błąd dotyczący wypłaty może wynikać z braku działania lub z zaniechania
administracyjnego i może dotyczyć długiego okresu czasu. W tym zakresie takim błędem dotyczącym wypłaty jest – w sytuacji,
w której urzędnik jest oddelegowany w interesie służby do kraju, którego jest obywatelem – utrzymywanie przez wiele miesięcy
uprawnień finansowych związanych z błędnie określonym miejscem zatrudnienia, tj. wypłacania dodatku zagranicznego, a także
zastosowanie do wynagrodzenia urzędnika współczynnika korygującego stosowanego dla macierzystego miejsca zatrudnienia. Zasada
zachowania łącznego wynagrodzenia ustanowiona w art. 38 regulaminu pracowniczego przewiduje wyrównanie, w sytuacji gdy urzędnik
oddelegowany otrzymuje od instytucji przyjmującej łączne wynagrodzenie niższe niż to odpowiadające jego grupie zaszeregowania
i jego stopniowi w instytucji macierzystej, i nie może ona prowadzić do sytuacji, w której administracja wypłaca dodatki i świadczenia,
do których urzędnik oddelegowany nie jest uprawniony.
Taki błąd dotyczący wypłaty nie zwalnia zainteresowanego od podjęcia trudu zastanowienia się lub kontroli i nie umyka on urzędnikowi
przeciętnie starannemu, co do którego zakłada się znajomość zasad rządzących jego wynagrodzeniem. Nawet jeśli administracja
nie wypowiada się jasno i wiele miesięcy zabiera jej wypowiedzenie się co do uprawnień zainteresowanego, urzędnik przeciętnie
staranny, o wysokim doświadczeniu i wysokiej grupie zaszeregowania, nie może nie wiedzieć, że wypłata dodatku zagranicznego
jest związana ze zmianą kraju zamieszkania w rozumieniu art. 4 załącznika VII do regulaminu pracowniczego.
(zob. pkt 102, 104, 106, 107, 110 i 111)
Odesłanie: Trybunał, sprawa 56/75 Elz przeciwko Komisji, 24 czerwca 1976 r., Rec. str. 1097, pkt 19 i 20; Sąd Pierwszej Instancji,
sprawa T‑107/92 White przeciwko Komisji, 10 lutego 1994 r., RecFP str. I-A-41 i II-143, pkt 33
4.     Obowiązek staranności administracji w stosunku do swych pracowników oznacza, że bierze ona pod rozwagę całość elementów mogących
wpłynąć na jej decyzję i czyniąc tak uwzględnia nie tylko interes służby, lecz również interes danego urzędnika. Jednakże
obowiązek ten nie może prowadzić administracji do pominięcia wymogu, zgodnie z którym ochrona praw i interesów urzędników
nie może wykraczać poza poszanowanie obowiązujących przepisów.
(zob. pkt 123)
Odesłanie: Trybunał, sprawa C-255/90 P Burban przeciwko Parlamentowi, 31 marca 1992 r., Rec. str. I-2253, pkt 7; Sąd Pierwszej
Instancji, sprawa T‑123/89 Chomel przeciwko Komisji, 27 marca 1990 r., Rec. str. II-131, pkt 32; Sąd Pierwszej Instancji, sprawy
połączoneT‑33/89 i T‑74/89 Blackman przeciwko Parlamentowi, 16 marca 1993 r., Rec. str. II-249, pkt 96
5.     Żaden urzędnik nie może powoływać się na naruszenie zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań w sytuacji braku precyzyjnych zapewnień
ze strony administracji.
W tym zakresie w sytuacji urzędnika oddelegowanego w interesie służby do Państwa Członkowskiego, którego jest obywatelem,
tymczasowa kontynuacja wypłaty jego wynagrodzenia wraz z dodatkiem zagranicznym w kraju wcześniejszego zatrudnienia nie oznacza
dorozumianej decyzji administracji w kwestii ustalenia miejsca jego zatrudnienia w tym kraju, która mogłaby być uznana za
przyznającą zainteresowanemu uprawnienie.
(zob. pkt 127, 130 i 132)
Odesłanie: ww. sprawa Chomel przeciwko Komisji, pkt 26; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑498/93 Dornonville de la Cour przeciwko
Komisji, 30 listopada 1994 r., RecFP str. I-A-257 i II-813, pkt 46
6.     W rozumieniu art. 5 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego dodatek na zagospodarowanie należy się urzędnikowi,
który wykaże, iż został zmuszony do zmiany swojego miejsca zamieszkania w celu spełnienia wymogów art. 20 regulaminu pracowniczego.
Stąd urzędnik oddelegowany w interesie służby, który zmuszony jest do urządzenia się w miejscu innym niż jego poprzednie miejsce
zatrudnienia, podczas gdy jego rodzina w dalszym ciągu tam zamieszkuje, ma prawo skorzystać z tego dodatku, jeżeli chodzi
o jego urządzenie się w miejscu oddelegowania. Za to nie ma on prawa to tego dodatku przy swoim powrocie po zakończeniu oddelegowania
do macierzystego miejsca zatrudnienia, gdzie dalej mieszka jego rodzina.
(zob. pkt 156, 157 i 161)
7.     Dieta dzienna przewidziana w art. 10 załącznika VII do regulaminu pracowniczego ma na celu skompensowanie kosztów i niedogodności
wynikłych dla urzędnika w związku z koniecznością podróży lub tymczasowego osiedlenia się w miejscu jego zatrudnienia, przy
jednoczesnym zachowaniu, również tymczasowo, miejsca zamieszkania w miejscu naboru lub poprzedniego zatrudnienia. Nie należy
się ona urzędnikowi, który nie wykaże, że poniósł koszty związane z tymczasowym osiedleniem się.
(zob. pkt 163 i 165)
Odesłanie: Trybunał, sprawa 280/85 Mouzourakis przeciwko Parlamentowi, 5 lutego 1987 r., Rec. str. 589, pkt 9; Sąd Pierwszej
Instancji, sprawa T‑63/91 Benzler przeciwko Komisji, 10 lipca 1992 r., Rec. str. II-2095, pkt 20; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa
T‑57/96 Costantini przeciwko Komisji, 18 grudnia 1997 r., RecFP str. I-A-495 i II-1293, pkt 40
8.     Przewidziany w art. 38 lit. d) regulaminu pracowniczego zwrot dodatkowych wydatków poniesionych przez urzędnika oddelegowanego
w interesie służby do tymczasowego zajęcia stanowiska poza swą instytucją nie ma na celu kompensowania wprowadzenia w życie
innych postanowień regulaminu pracowniczego. Cofnięcie dodatku zagranicznego i zastosowanie współczynnika korygującego kraju
miejsca zatrudnienia nie może w konsekwencji stanowić wydatków w rozumieniu tego przepisu. Jedynie koszty mogą zostać zakwalifikowane
jako dodatkowe wydatki spowodowane oddelegowaniem.
(zob. pkt 195)
Odesłanie: Trybunał, sprawa 56/81 Novi przeciwko Komisji, 14 stycznia 1982 r., Rec. str. 1, pkt 7
9.     Artykuł 17 załącznika VII do regulaminu pracowniczego, który przewiduje możliwość dokonywania przez urzędnika przelewów wynagrodzenia,
upoważnia instytucje wspólnotowe do określenia warunków dla tych przelewów pozostawiając im określony margines swobodnego
uznania. Stąd też ustalenie górnych limitów, których nie przewiduje regulamin pracowniczy, nie jest samo w sobie niezgodne
z prawem tylko dlatego, że przewidziane jest przez normę prawną niższego rzędu.
W tym zakresie ustalenie limitu 35 % wynagrodzenia netto dla przelewów regularnych nie wykracza poza granice tego swobodnego
uznania. W istocie limit ten nie wydaje się być oczywiście nieproporcjonalny, ponieważ stanowi odstępstwo od zasady, zgodnie
z którą kwoty należne urzędnikom są wypłacane w miejscu i w walucie kraju, w którym urzędnik wykonuje swe obowiązki i co do
którego zakłada się, że dokonuje w nim swych wydatków.
(zob. pkt 201–203)
Odesłanie: ww. sprawa Elz przeciwko Komisji, pkt 11–15; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑75/91 Scaramuzza przeciwko Komisji,
15 grudnia 1992 r., Rec. str. II-2557, pkt 44; Sąd Pierwszej Instancji, sprawy połączone T‑6/92 i T‑52/92 Reinarz przeciwko
Komisji, 26 października 1993 r., Rec. str. II-1047, pkt 71–74
10.   Artykuł 17 ust. 2 lit. c) załącznika VII do regulaminu pracowniczego nie dotyczy przelewów regularnych ograniczonych do 35 %
wynagrodzenia netto, lecz przelewów dokonywanych jedynie wyjątkowo, w przypadkach odpowiednio uzasadnionych. W konsekwencji
na przepis ten nie można się powoływać w celu objęcia nim w całości regularnych wydatków, jakich urzędnik dokonuje w państwie
innym niż państwo jego miejsca zatrudnienia. Ma on w oczywisty sposób charakter ścisły i ze względu na swój wyjątkowy charakter
przyznaje on z definicji organowi administracyjnemu dużą swobodę uznania przy jego stosowaniu.
(zob. pkt 206–209)