62015CC0568
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MACIEJA SZPUNARA
przedstawiona w dniu 10 listopada 2016 r. (
1
)
Sprawa C‑568/15
Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main e.V.
przeciwko
comtech GmbH
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht Stuttgart (sąd rejonowy w Stuttgarcie, Niemcy)]
„Dyrektywa 2011/83/UE — Ochrona konsumentów — Porozumiewanie się z wykorzystaniem telefonu — Wykorzystanie przez przedsiębiorcę linii telefonicznej w celu umożliwienia konsumentom kontaktowania się w sprawie zawartej umowy — Zakaz stosowania taryfy wyższej niż taryfa podstawowa — Pojęcie „taryfy podstawowej””
I – Wprowadzenie
1.
W niniejszej sprawie Trybunał ma wyjaśnić zagadnienia z dziedziny ochrony konsumentów, w szczególności jeśli chodzi o porozumiewanie się z wykorzystaniem telefonu, a dokładniej o udostępnienie przez przedsiębiorcę swoim klientom linii telefonicznej dla obsługi posprzedażnej.
2.
Przedstawione pytania prejudycjalne dotyczą wykładni pojęcia „taryfy podstawowej” w rozumieniu art. 21 dyrektywy 2011/83/UE (
2
), ponieważ sama ta dyrektywa nie zawiera definicji tego pojęcia. Niniejsza sprawa daje więc Trybunałowi sposobność do wypowiedzenia się po raz pierwszy w przedmiocie wykładni tego artykułu, a w szczególności zawartego w nim pojęcia „taryfy podstawowej”.
II – Ramy prawne
A – Prawo Unii
3.
Artykuł 4 dyrektywy 2011/83, zatytułowany „Poziom harmonizacji”, ma następujące brzmienie:
„Państwa członkowskie nie mogą utrzymywać ani wprowadzać do swojego prawa krajowego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w niniejszej dyrektywie, w tym również przepisów surowszych lub łagodniejszych w celu zapewnienia innego poziomu ochrony konsumentów, chyba że niniejsza dyrektywa stanowi inaczej”.
4.
W art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, zatytułowanym „Wymogi informacyjne dotyczące umów zawieranych na odległość i umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa”, przewidziano, co następuje:
„1.   Zanim konsument zostanie związany umową zawieraną na odległość lub umową zawieraną poza lokalem przedsiębiorstwa, lub jakąkolwiek ofertą w tym zakresie, przedsiębiorca w jasny i zrozumiały sposób udziela konsumentowi następujących informacji:
[…]
f)
koszt korzystania ze środka porozumiewania się na odległość w celu zawarcia umowy, w przypadku gdy koszt ten obliczany jest w sposób inny niż na podstawie taryfy podstawowej;
[…]”.
5.
Zgodnie z art. 21 tej dyrektywy, zatytułowanym „Porozumiewanie się z wykorzystaniem telefonu”:
„Państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku gdy przedsiębiorca posiada linię telefoniczną przeznaczoną do telefonicznego kontaktowania się z nim w sprawie zawartej umowy, konsument – kontaktując się z przedsiębiorcą – nie był zobowiązany do płacenia taryfy wyższej niż taryfa podstawowa.
Akapit pierwszy pozostaje bez uszczerbku dla prawa dostawców usług telekomunikacyjnych do pobierania opłat za te połączenia”.
B – Prawo niemieckie
6.
Paragraf 312a ust. 5 Bürgerliches Gesetzbuch (niemieckiego kodeksu cywilnego, zwanego dalej „BGB”), zatytułowany „Ogólne obowiązki i zasady mające zastosowanie w przypadku umów konsumenckich; ograniczenia dotyczące zawieranych postanowień w sprawie opłat”, w którym dokonano transpozycji art. 21 dyrektywy 2011/83, stanowi:
„Postanowienie, w którego wyniku konsument zobowiązany jest do uiszczenia opłaty za to, że kontaktuje się z przedsiębiorcą w związku z pytaniami lub wyjaśnieniami dotyczącymi zawartej między nimi umowy za pomocą udostępnianego przez przedsiębiorcę w takich celach numeru, jest nieważne, jeśli należna za to połączenie opłata przekracza opłatę należną za zwykłe korzystanie z usługi telekomunikacyjnej. Jeżeli na mocy poprzedniego zdania postanowienie jest nieważne, konsument nie jest zobowiązany do uiszczenia opłaty za to połączenie również wobec operatora telekomunikacyjnego. Operator ten jest uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy, który zawarł to nieważne porozumienie z konsumentem, uiszczenia opłaty za zwykłe korzystanie z usługi telekomunikacyjnej”.
III – Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
7.
comtech GmbH jest niemiecką spółką, której działalność gospodarcza polega na sprzedaży urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Na swojej stronie internetowej podaje ona numer telefonu będący numerem obsługi serwisowej skierowanej do klientów, którzy zawarli już z nią umowę kupna i chcą wyjaśnić lub doprecyzować kwestie związane ze swoją umową. Ten numer telefonu to numer specjalny, rozpoczynający się od prefiksu 0180, który jest w Niemczech używany do obsługi serwisowej według jednolitej taryfy krajowej. Koszt połączenia z tym numerem specjalnym (niegeograficznym) przekracza kwotę, którą konsument zapłaciłby za połączenie ze zwykłym numerem linii w sieci stacjonarnej (geograficznym) lub w sieci ruchomej przy zastosowaniu zazwyczaj obowiązujących cen za połączenie (
3
).
8.
Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs e.V. Frankfurt nad Menem (zwana dalej „Zentrale”) jest stowarzyszeniem działającym na rzecz wspierania interesów handlowych swoich członków, w szczególności stowarzyszeń i przedsiębiorstw. Zentrale wniosła do sądu odsyłającego przeciwko comtech powództwo o zaniechanie naruszenia § 312a ust. 5 BGB, który stanowi transpozycję art. 21 dyrektywy 2011/83. W ramach tego powództwa Zentrale podniosła, że udostępnienie linii telefonicznej obsługi posprzedażnej po cenie połączenia wyższej niż za zwykłe połączenia stanowi nieuczciwą praktykę handlową (
4
).
9.
comtech sprzeciwia się temu powództwu o zaniechanie. Spółka ta stwierdziła, że § 312a ust. 5 BGB w związku z art. 21 dyrektywy 2011/83 wymaga, aby przedsiębiorca nie uzyskiwał dochodów za pośrednictwem serwisowej linii telefonicznej. Z tego względu zdaniem tej spółki nie jest zakazane stosowanie opłat za połączenia wyższych od „zwykłej” taryfy dla pokrycia opłaty należnej operatorowi telefonicznemu za udostępnienie linii serwisowej, o ile przedsiębiorca nie uzyskuje z niej dochodów (
5
).
10.
Sąd odsyłający wskazuje, że dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym niezbędne jest dokonanie wykładni pojęcia „opłaty za zwykłe korzystanie z usługi telekomunikacyjnej” w § 312a ust. 5 BGB. Zważywszy, że taryfy linii telefonicznych takie jak taryfa rozpatrywana w postępowaniu głównym są przedmiotem harmonizacji na poziomie europejskim, ustanowionej w art. 21 dyrektywy 2011/83, należy także dokonać wykładni tego przepisu dyrektywy 2011/83. Przepis ten stanowi, że za kontakty telefoniczne po zawarciu umowy konsument nie jest zobowiązany do zapłaty kwoty wyższej od „taryfy podstawowej”.
11.
Zdaniem sądu odsyłającego prawodawca niemiecki zamierzał uniknąć sytuacji, w której przedsiębiorca uzyskiwałby dochód z udostępnienia niegeograficznej linii telefonicznej. Taka wykładnia art. 21 dyrektywy 2011/83, a co za tym idzie § 312a ust. 5 BGB, nie wyklucza możliwości, by konsument płacił więcej za połączenie z linią niegeograficzną niż za zwykłe połączenie, o ile przychody nie przekraczają kosztów udostępnienia takiej linii.
12.
Sąd odsyłający ma wątpliwości co do tej wykładni i zastanawia się nad tym, czy należy dokonać wykładni pojęcia „taryfy podstawowej” bardziej zawężającej niż wykładnia dokonana przez niemieckiego prawodawcę, w celu zagwarantowania wyższego poziomu ochrony konsumentów. Uważa on, że brzmienie art. 21 dyrektywy 2011/83, a także jego cel przemawiają za taką bardziej zawężającą wykładnią. Chociaż bowiem sporny przepis krajowy zakazuje, jak wspomniałem, uzyskiwania dochodów poprzez wykorzystanie niegeograficznej linii telefonicznej, to jednak nie zakazuje on pobierania za korzystanie z omawianej linii opłat wyższych od opłat pobieranych za połączenia ze zwykłymi liniami.
13.
Wobec tych wątpliwości Landgericht Stuttgart (sąd rejonowy w Stuttgarcie, Niemcy) postanowieniem z dnia 15 października 2015 r., które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 5 listopada 2015 r., postanowił zawiesić postępowanie i przedstawić Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne:
„1)
Czy art. 21 akapit pierwszy dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy konsument kontaktuje się z przedsiębiorcą, który uruchomił linię telefoniczną po to, by konsumenci mogli kontaktować się z nim telefonicznie w związku z zawartą umową, konsument ten nie może ponosić kosztów wyższych niż te, które ponosiłby przy połączeniu ze zwykłym (geograficznym) numerem w sieci stacjonarnej lub numerem w sieci ruchomej?
2)
Czy art. 21 akapit pierwszy dyrektywy 2011/83 stoi na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, zgodnie z którym, w przypadkach, w których przedsiębiorca zorganizował pod specjalnym numerem (prefiks 0180) obsługę serwisową w celu umożliwienia konsumentom telefonicznego kontaktowania się z nim w związku z zawartą umową, konsument ma ponosić te koszty, które nalicza mu operator telekomunikacyjny za korzystanie z usług telekomunikacyjnych, i to również wtedy, gdy przekraczają one koszty, które konsument ten ponosiłby przy połączeniu ze zwykłym (geograficznym) numerem w sieci stacjonarnej lub numerem w sieci ruchomej?
Czy w każdym wypadku art. 21 akapit pierwszy dyrektywy nie stoi na przeszkodzie takiemu przepisowi prawa krajowego, w przypadkach gdy ten operator telekomunikacyjny nie odprowadza na rzecz tego przedsiębiorcy części z naliczanej konsumentowi za kontaktowanie się z numerem specjalnym opłaty?”.
14.
Uwagi na piśmie zostały złożone przez Zentrale, rządy estoński, litewski, niderlandzki i fiński oraz przez Komisję Europejską. Ponieważ żadna z zainteresowanych stron nie złożyła stosownego wniosku, Trybunał postanowił wydać orzeczenia bez przeprowadzenia rozprawy.
IV – Analiza
A – W przedmiocie łącznego rozpoznania pytań prejudycjalnych
15.
Poprzez swoje pytania prejudycjalne sąd odsyłający zmierza do ustalenia z jednej strony, czy pojęcie „taryfy podstawowej” należy interpretować w taki sposób, że koszty, jakie ponosi konsument, kiedy kontaktuje się z przedsiębiorcą za pomocą linii telefonicznej serwisu posprzedażnego, nie mogą przekroczyć ceny, jaką zapłaciłby za połączenie ze zwykłym numerem linii w sieci stacjonarnej (geograficznym) lub w sieci ruchomej, a z drugiej strony – jakie znaczenie należy przypisać temu, czy przedsiębiorca uzyskuje dochód z tej linii telefonicznej.
16.
Wydaje mi się właściwe, jak w sposób dorozumiany sugeruje Komisja, rozpoznanie tych pytań łącznie, ponieważ dotyczą one wykładni jednego i tego samego pojęcia.
17.
W swoich dwóch pytaniach sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia tego, w jaki sposób należy interpretować pojęcie „taryfy podstawowej” zawarte w art. 21 dyrektywy 2011/83.
18.
Należy uściślić na wstępie, że Zentrale, rządy estoński i litewski oraz Komisja w swoich uwagach na piśmie prezentowali przekonanie, iż konsument, kiedy dzwoni do przedsiębiorcy używając linii telefonicznej obsługi posprzedażnej, nie powinien płacić za komunikowanie się przez telefon ceny wyższej niż ta, którą zapłaciłby za połączenie z numerem w sieci stacjonarnej (geograficznym) lub zwykłym numerem w sieci ruchomej.
B – W przedmiocie pojęcia
„taryfy podstawowej
” w rozumieniu art. 21 dyrektywy 2011/83
1. Brzmienie art. 21 dyrektywy 2011/83
19.
Zgodnie z art. 21 akapit pierwszy dyrektywy 2011/83 „[p]aństwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku gdy przedsiębiorca posiada linię telefoniczną przeznaczoną do telefonicznego kontaktowania się z nim w sprawie zawartej umowy, konsument – kontaktując się z przedsiębiorcą – nie był zobowiązany do płacenia taryfy wyższej niż taryfa podstawowa”.
20.
Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że w braku definicji pojęcia „taryfy podstawowej” w dyrektywie 2011/83, a także w ramach prawnych stworzonych przez prawodawcę Unii w dziedzinie świadczenia usług telekomunikacyjnych (
6
), ustalenie znaczenia i zakresu pojęć, których definicji prawo Unii nie zawiera, powinno być dokonywane zgodnie z ich zwykłym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym są one użyte, i celów uregulowania, którego są częścią (
7
).
21.
Jeśli chodzi o zwykłe znaczenie pojęcia „taryfy podstawowej” w języku niemieckim, odnosi się ono, jak wskazał sąd odsyłający, do pojęcia „taryfy lokalnej”, oznaczającej koszt lokalnego połączenia ze zwykłym numerem. Sąd odsyłający podkreśla ponadto, że wykładnia tego pojęcia nie jest w Niemczech jednolita (
8
).
22.
W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako jedynej podstawy jego wykładni; nie można też przyznawać mu w tym zakresie pierwszeństwa względem innych wersji językowych. Przepisy prawa Unii należy bowiem interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach Unii. W razie rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi on część (
9
).
23.
W niniejszym przypadku, jak słusznie wskazuje Komisja, chociaż nie występuje co do zasady niejasność w tekście różnych wersji językowych (
10
), to z uwagi na różnorodność taryf oferowanych końcowym użytkownikom za udostępnienie usług telekomunikacyjnych w państwach członkowskich (
11
) oraz na szybki rozwój obserwowany w dynamicznym sektorze telekomunikacji nie wydaje się możliwe zdefiniowanie użycia w języku potocznym pojęcia „taryfy podstawowej”. W konsekwencji powszechne rozumienie terminu użytego w innych wersjach językowych samo w sobie nie pozwala na udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie prejudycjalne.
24.
Należy zatem dokonać wykładni pojęcia „taryfy podstawowej” na podstawie ogólnej systematyki i celu, a także kontekstu regulacyjnego dyrektywy 2011/83. Geneza tej dyrektywy może także stanowić wiarygodne źródło pozwalające do pewnego stopnia na odtworzenie intencji prawodawcy Unii w delikatnej dziedzinie, jaką jest ochrona konsumentów.
2. Wykładnia art. 21 dyrektywy 2011/83 umiejscowiona w jej kontekście
25.
Wykładni art. 21 dyrektywy 2011/83 należy dokonywać z uwzględnieniem przepisów otaczających ten artykuł w tej dyrektywie.
26.
W tej kwestii należy podkreślić, że w art. 6 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2011/83, dotyczącym wymogów informacyjnych przed zawarciem umowy dotyczących umów zawieranych na odległość i umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, również użyto pojęcia „taryfy podstawowej”. W przepisie tym przewidziano, że przedsiębiorca ma obowiązek poinformować konsumenta, przed zwarciem umowy, o „kosz[cie] korzystania ze środka porozumiewania się na odległość w celu zawarcia umowy, w przypadku gdy koszt ten obliczany jest w sposób inny niż na podstawie taryfy podstawowej” (
12
).
27.
Zdaniem Komisji ten obowiązek informowania konsumenta pozwala temu ostatniemu na podjęcie decyzji, czy poznawszy koszty korzystania ze środka porozumiewania się na odległość, akceptuje on zawarcie umowy z przedsiębiorcą (
13
). Komisja twierdzi również, że za „taryfę podstawową” w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2011/38 mogą być uważane wyłącznie te koszty, z którymi konsument powinien się liczyć, to znaczy koszty zwykłego komunikowania się przez telefon, pobierane za połączenie ze zwykłym numerem linii w sieci stacjonarnej (geograficznym) lub w sieci ruchomej. Zważywszy, że konsument zna te koszty na podstawie umowy zawartej ze swoim operatorem telekomunikacyjnym, w ramach tego artykułu nie nałożono na przedsiębiorcę żadnego wymogu informacyjnego. Natomiast jeśli komunikowanie się przez telefon między konsumentem i przedsiębiorcą następuje poprzez numer, za połączenie z którym konsument ponosi koszty przekraczające koszty zwykłego komunikowania się przez telefon, stacjonarny (geograficzny) lub komórkowy, konsument powinien zostać o tym poinformowany przez przedsiębiorcę w sposób jasny i zrozumiały.
28.
Jeśli w ramach art. 6 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2011/83 wykładnia tego przepisu oraz zawartego w nim pojęcia „taryfy podstawowej” przemawia za tym, że obejmuje ono wyłącznie koszty normalnie ponoszone przy zwykłym komunikowaniu się przez telefon stacjonarny (geograficzny) lub komórkowy, nie może moim zdaniem być inaczej w przypadku wykładni pojęcia „taryfy podstawowej” w ramach art. 21 tej dyrektywy.
29.
Z tego względu art. 21 dyrektywy 2001/83, rozpatrywany w jego kontekście, należy interpretować jako dotyczący wyłącznie kosztów powstających dla konsumenta podczas połączenia ze zwykłym numerem linii w sieci stacjonarnej (geograficznym) lub w sieci ruchomej.
30.
Tylko ta wykładnia może zagwarantować osiągnięcie celów, do których zmierza dyrektywa 2011/83, co obecnie wykażę.
3. W przedmiocie pojęcia „taryfy podstawowej” w odniesieniu do celu ochrony konsumentów
31.
Celem dyrektywy 2011/83, znajdującym wyraz w jej art. 1, jest „[przyczynianie się] poprzez osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów, […] do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego” (
14
).
32.
W tym względzie w motywach 3 (
15
)–5 i 7 dyrektywy 2011/83 przypomniano, że celem tej dyrektywy jest przyczynianie się do „wysokiego poziomu ochrony konsumentów”. W szczególności w motywie 7 tej dyrektywy wskazano, że „konsumenci powinni mieć możliwość korzystania ze wspólnego wysokiego poziomu ochrony w całej Unii” (
16
).
33.
Zdaniem rządu niderlandzkiego niemieckie ustawodawstwo rozpatrywane w postępowaniu głównym nie jest sprzeczne z art. 21 dyrektywy 2011/83, a w szczególności z celem ochrony konsumentów uznanym w motywach 3–5 i 7 oraz w art. 1 tej dyrektywy. Przeciwnie do poglądów rządów estońskiego (
17
) i litewskiego rząd niderlandzki uważa bowiem, że pojęcie „taryfy podstawowej” obejmuje dodatkowe koszty taryfy informacyjnej, które wynikają z udostępnienia rozpatrywanego numeru serwisowego (
18
).
34.
Ten argument mnie nie przekonuje.
35.
W motywie 2 dyrektywy 2011/83 podkreślono, że dyrektywa ta rezygnuje z zasady harmonizacji minimalnej przyjętej w dyrektywach 85/577/EWG (
19
) i 97/7 na rzecz pełnej harmonizacji. W interesie pewności prawa, cel „korzystania ze wspólnego wysokiego poziomu ochrony w całej Unii” zostaje osiągnięty poprzez pełną harmonizację niektórych kluczowych aspektów umów między przedsiębiorcami a konsumentami (
20
). W konsekwencji, zgodnie z art. 4 dyrektywy 2011/83, „[p]aństwa członkowskie nie mogą utrzymywać ani wprowadzać do swojego prawa krajowego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w niniejszej dyrektywie, w tym również przepisów surowszych lub łagodniejszych w celu zapewnienia innego poziomu ochrony konsumentów, chyba że niniejsza dyrektywa stanowi inaczej”, czego, jak pragnę przypomnieć, nie przewidziano w odniesieniu do art. 21 tej dyrektywy (
21
).
36.
Jak słusznie wskazały rządy estoński i litewski oraz Komisja, art. 21 dyrektywy 2011/83 dotyczy sytuacji, w której po zawarciu umowy konsument zwraca się do przedsiębiorcy w sprawie tej umowy, w szczególności w celu wyjaśnienia kwestii związanych z jej wykonaniem (
22
) lub po jej wykonaniu w celu podniesienia praw z gwarancji lub przygotowania powództwa. Zważywszy, że to przedsiębiorca udostępnia linię telefoniczną umożliwiającą kontakt z nim, może on wpływać na kwotę opłat pobieranych od konsumentów za odbierane przez niego połączenie. Jeśli bowiem przedsiębiorca zdecyduje się na zwykły numer linii w sieci stacjonarnej (geograficzny) lub w sieci ruchomej, połączenie konsumenta z przedsiębiorcą będzie pociągało za sobą jedynie opłaty obliczane na podstawie umowy zawartej między konsumentem a jego operatorem telekomunikacyjnym. Natomiast, jeśli przedsiębiorca zdecyduje się na specjalną linię telefoniczną, w przypadku której taryfy za połączenia są wyższe niż zwykłe taryfy rynkowe, istnieje ryzyko, iż konsument może powstrzymywać się ze względów oszczędnościowych na swoją niekorzyść od kontaktu telefonicznego z przedsiębiorcą, ponieważ to pociągałoby za sobą dla niego dodatkowe koszty.
37.
W konsekwencji płacenie ceny wyższej niż cena za połączenia ze zwykłą linią telefoniczną mogłoby zniechęcić konsumentów do kontaktowania się z przedsiębiorcą ze względu na dodatkowe koszty, jakie za sobą pociąga (
23
). Ponadto z ogólnej systematyki dyrektywy wynika niewzruszalne domniemanie, że telefoniczna obsługa serwisowa zawarta jest w zobowiązaniach stron, a więc w cenie zapłaconej już przez konsumenta. Używanie numeru o zawyżonej opłacie oznaczałoby zmuszanie konsumenta do zapłaty dodatkowych kosztów za tę samą usługę (
24
). Jest tak tym bardziej w sytuacji, gdy wartość towaru stanowiącego przedmiot umowy jest niewielka.
38.
Takiej wykładni art. 21 akapit pierwszy dyrektywy 2011/83 nie podważa w żaden sposób akapit drugi tego przepisu, w którym uściślono jedynie, że „[a]kapit pierwszy pozostaje bez uszczerbku dla prawa dostawców usług telekomunikacyjnych do pobierania opłat za te połączenia”. Zgadzam się z argumentem rządu litewskiego i Komisji, zgodnie z którym decydującym czynnikiem jest okoliczność, że opłata ponoszona przez konsumenta nie może być wyższa od opłaty za zwykłe połączenie po zwykłej cenie rynkowej.
39.
Moim zdaniem system pełnej harmonizacji wprowadzony w dyrektywie 2011/83 i wysoki poziom ochrony konsumentów mogłyby stracić swoją skuteczność, gdyby Trybunał przyjął w niniejszej sprawie wykładnię art. 21 dyrektywy 2011/83 pozwalającą państwom członkowskim na wprowadzenie na poziomie krajowym przepisów takich jak przepis rozpatrywany w postępowaniu głównym, dotyczących nie tylko zwykłych cen rynkowych połączeń telefonicznych ze zwykłym numerem linii w sieci stacjonarnej (geograficznym) lub w sieci ruchomej.
40.
Jak obecnie wyjaśnię, wykładnia ta znajduje również potwierdzenie w genezie art. 21 dyrektywy 2011/83.
4. Wykładnia art. 21 dyrektywy 2011/83 w świetle jego genezy
41.
Wykładnia systemowa i celowościowa art. 21 dyrektywy 2011/83 przedstawiona w pkt 29 i 39 niniejszej opinii znajduje również potwierdzenie w genezie tego przepisu.
42.
Stwierdziwszy bowiem podczas procedury legislacyjnej (
25
) brak jednolitych reguł dotyczących kwestii związanych z płatną obsługą serwisową klientów, Parlament Europejski w poprawce 1378 dodał art. 28a (nowy), zatytułowany „Komunikacja i dostępność” (
26
). W uzasadnieniu tej poprawki stwierdzono, że „przedsiębiorcy przekazują w coraz większym stopniu obsługę serwisową klientów i reklamacji do centrów obsługi telefonicznej. Konsumenci ponoszą zatem koszty, czasem znaczne, kiedy są kierowani do płatnych numerów specjalnych […]. Komunikacja i dostępność powinny zatem być przewidziane w ustawodawstwie jako dodatkowe zobowiązania umowne, za które nie jest pobierana żadna dodatkowa opłata w okresie trwania stosunku umownego lub gwarancji” (
27
).
43.
W swoich pismach Komisja podniosła w tej kwestii, że pojęcie „taryfy podstawowej” zostało wprowadzone w wyniku przyjęcia i po przeformułowaniu propozycji Parlamentu (
28
). W ten sposób w pierwszym czytaniu, po uzyskaniu porozumienia między Parlamentem i Radą Unii Europejskiej, został przyjęty projekt dyrektywy zawierający art. 21 (
29
). Celem prawodawcy Unii była więc ochrona konsumentów przed zawyżonymi kosztami komunikacji naliczanymi za komunikowanie się przez telefon z przedsiębiorcą lub jego obsługą serwisową w sprawie zawartej już umowy.
44.
Ten zamiar prawodawcy Unii znajduje ponadto potwierdzenie w wytycznych DG ds. Sprawiedliwości dotyczących dyrektywy 2011/83 (
30
). W pkt 10 tego dokumentu przypomniano w pierwszej kolejności, że celem art. 21 tej dyrektywy jest „ochrona konsumenta przed stosowaniem dodatkowych opłat, w przypadku gdy potrzebuje on zwrócić się przez telefon do przedsiębiorcy, z którym zawarł umowę, na przykład jeśli chce złożyć reklamację, a w drugiej kolejności zapewnienie, by ten rodzaj połączeń telefonicznych nie kosztował konsumenta więcej niż »taryfa podstawowa«. Jakkolwiek dyrektywa nie definiuje wyraźnie terminu »taryfa podstawowa«, to jednak jej celem jest skłonienie przedsiębiorców do zapewnienia, aby konsumenci nie płacili za połączenia objęte art. 21 więcej niż koszt netto usługi komunikacji elektronicznej” (
31
). W dokumencie tym wyjaśniono ponadto, że aby dostosować się do tego wymogu dotyczącego taryfy podstawowej, „przedsiębiorcy powinni wykorzystywać numery linii w sieci stacjonarnej (geograficznej) lub zwykłej linii w sieci ruchomej, które nie podlegają specjalnej taryfie. Numery niegeograficzne, które operator komunikacji elektronicznej zawiera zwykle w swojej ofercie abonamentowej na okres odpowiadający stałej miesięcznej cenie i numery, za które cena nie jest wyższa niż połączenia z numerami geograficznymi, stanowią przykłady numerów, za które pobierana jest taryfa podstawowa” (
32
).
45.
Moim zdaniem z pkt 25–40 niniejszej opinii wynika jasno, że interpretowanie art. 21 dyrektywy 2011/83 w taki sposób, iż pojęcie „taryfy podstawowej” obejmuje wszystkie koszty ponoszone przy korzystaniu z usług telekomunikacyjnych, i to bez względu na wysokość tych kosztów, byłoby sprzeczna z celem regulacji, do którego zmierza prawodawca Unii.
C – W przedmiocie tego, czy przedsiębiorca uzyskuje dochód z linii telefonicznej w ramach wykładni art. 21 dyrektywy 2011/83
46.
Jak już wskazałem w pkt 38 niniejszej opinii, decydującym czynnikiem dla wykładni art. 21 dyrektywy 2011/83 i pojęcia „taryfy podstawowej” jest to, aby opłata ponoszona przez konsumenta nie była wyższa niż opłata za zwykłe połączenie po zwykłych cenach rynkowych. W konsekwencji, jak to zostało potwierdzone przez wykładnię systemową, celowościową i genezę tego przepisu, jeśli koszty, jakie konsument ponosi, przekraczają zwykłą taryfę za zwykłe połączenia telefoniczne, to nie jest to „taryfa podstawowa” w rozumieniu art. 21 dyrektywy 2011/83.
47.
Jak bowiem słusznie zauważyły rządy estoński, litewski i fiński oraz Komisja, cel ochrony konsumentów przed podwyższonymi taryfami komunikacyjnymi w ramach komunikacji z przedsiębiorcą przy zawieraniu umowy lub po jej zawarciu przeważa, niezależnie od tego, kto ostatecznie pobiera opłatę płaconą przez konsumenta za korzystanie z usługi telekomunikacyjnej (
33
). Ponadto art. 21 dyrektywy 2011/83 straciłby swoją skuteczność, gdyby ochrona konsumentów przed podwyższonymi kosztami komunikacji zależała od okoliczności, czy przedsiębiorca otrzymuje część uiszczanej opłaty, czy też jej nie otrzymuje.
V – Wnioski
48.
W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał udzielił na pytania prejudycjalne przedstawione przez Landgericht Stuttgart (sąd rejonowy w Stuttgarcie, Niemcy) następującej odpowiedzi:
Pojęcie „taryfy podstawowej” zawarte w art. 21 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, należy interpretować w ten sposób, że kiedy w ramach obsługi posprzedażnej konsument kontaktuje się przez telefon z przedsiębiorcą, w sytuacji gdy ten ostatni udostępnił linię telefoniczną umożliwiającą konsumentom kontakt w sprawie zawartej umowy, to ponoszone przez konsumenta opłaty nie mogą przekraczać zwykłych opłat, które ponosiłby on za połączenie ze zwykłym numerem linii w sieci stacjonarnej (geograficznym) lub w sieci ruchomej.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2011, L 304, s. 64).
(
3
)	Z postanowienia odsyłającego wynika, że za połączenia z numerem specjalnym rozpoczynającym się prefiksem 0180 konsumenci ponoszą opłatę w wysokości 0,14 EUR/min z niemieckiej sieci stacjonarnej i 0,42 EUR/min z sieci ruchomej.
(
4
)	Z postanowienia odsyłającego wynika również, że wybierając ten numer konsument wyraża poprzez swoje zachowanie zamiar zaakceptowania oferty comtech dotyczącej zawarcia umowy w rozumieniu art. 312a ust. 5 BGB, zgodnie z którą kiedy konsument dzwoni pod numer specjalny wskazany w taryfie wymienionej w wyjaśnieniu do oferty, sprawy dotyczące umowy, która została zawarta z konsumentem, są załatwiane przez telefon i tą samą drogą przekazywane są wyjaśnienia w tym względzie.
(
5
)	Z postanowienia odsyłającego wynika, że operator telekomunikacyjny, któremu pozwana powierzyła zadanie udostępnienia telefonicznej linii serwisowej, nie przekazuje jej żadnej kwoty stanowiącej część opłaty wpłacanej przez konsumentów za połączenia z rozważanym numerem specjalnym.
(
6
)	Zobacz w szczególności dyrektywa 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywa o usłudze powszechnej) (Dz.U. 2002, L 108, s. 51).
(
7
)	Wyrok z dnia 24 czerwca 2015 r., Hotel Sava Rogaška, C‑207/14, EU:C:2015:414, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
8
)	Zgodnie z jedną z wykładni § 312a ust. 5 BGB nie jest uważany za wierną transpozycję przepisów art. 21 dyrektywy 2011/83, ponieważ jakkolwiek wyklucza on bezpośrednie przekazywanie przedsiębiorcy, uwidocznione na fakturach, opłat uiszczonych w zamian za korzystanie z usługi telekomunikacyjnej, to jednak nie wyklucza w szczególności częstego przypadku „subsydiowania krzyżowego”, pozwalającego przedsiębiorcy na uzyskanie albo po korzystniejszej cenie albo nieodpłatnie innych usług telekomunikacyjnych świadczonych przez tego samego usługodawcę w zamian za pobieranie zawyżonej opłaty za telefoniczną linię serwisową. Natomiast, zgodnie z innym przekonaniem, pojęcie „taryfy podstawowej” należy rozumieć jako obejmujące również opłatę, jaką usługodawca telekomunikacyjny pobiera za wykorzystanie telefonicznej linii serwisowej, nawet jeśli operator telekomunikacyjny nie przekazuje przedsiębiorcy żadnej opłaty za połączenie.
(
9
)	Wyroki: z dnia 27 października 1977 r., Bouchereau, 30/77, EU:C:1977:172, pkt 14; z dnia 19 września 2013 r., Brey, C‑140/12, EU:C:2013:565, pkt 74; z dnia 7 lipca 2016 r., Ambisig, C‑46/15, EU:C:2016:530, pkt 48.
(
10
)	W szczególności w wersjach w języku bułgarskim (основната тарифа), niemieckim (Grundtarif), estońskim (põhitariifi), hiszpańskim (tarifa básica), włoskim (tariffa di base), litewskim (bazinė kaina), polskim (taryfa podstawowa) i angielskim (basic rate).
(
11
)	Taryfy mogą być w szczególności obliczane w zależności od rodzaju (lokalne lub zamiejscowe) i czasu trwania połączeń, ewentualnie w kombinacji z abonamentem (flatrate). Zdaniem Komisji żadna z tych różnych wykładni nie może zostać wykluczona na podstawie zwykłego znaczenia pojęcia „taryfy podstawowej”. W tej kwestii z uwag rządu fińskiego wynika, że w rozdziale 2 art. 14 Kuluttajansuojalaki (ustawy o ochronie konsumentów) przewidziano, iż wyrażenie „taryfa podstawowa” należy rozumieć jako każdą taryfę przewidzianą w umowie o abonament z konsumentem.
(
12
)	Przepis ten jest analogiczny do art. 4 ust. 1 lit. g) dyrektywy 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 1997 r. w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość (Dz.U. 1997, L 144, s. 19), która została uchylona przez dyrektywę 2011/83. Podkreślenie moje.
(
13
)	W tym względzie pragnę przypomnieć, że w motywie 12 dyrektywy 97/7 wskazano, iż „w przypadku porozumiewania się z wykorzystaniem telefonu niezbędne jest przekazanie konsumentowi na początku rozmowy wystarczających informacji umożliwiających podjęcie decyzji o przerwaniu lub kontynuowaniu rozmowy”.
(
14
)	Zobacz również motyw 4 tej dyrektywy.
(
15
)	Pragnę przypomnieć, że w motywie 3 dyrektywy 2011/83 przewidziano, iż „art. 169 ust. 1 i art. 169 ust. 2 lit. a) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowią, że Unia ma przyczyniać się do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez środki, które przyjmuje na podstawie art. 114 TFUE”.
(
16
)	Pragnę również przypomnieć, że art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej stanowi, iż „zapewnia się wysoki poziom ochrony konsumentów w politykach Unii”.
(
17
)	W uwagach na piśmie rząd estoński podkreślił, że zgodnie z art. 281 ust. 3 Võlaõigusseadus (ustawy o prawie zobowiązań), w którym dokonano transpozycji art. 21 akapit pierwszy dyrektywy 2011/83, przedsiębiorca nie może wymagać od konsumenta, aby zapłacił on dodatkową cenę za kontaktowanie się z nim. I tak rząd ten wskazuje, że przy transpozycji dyrektywy 2011/83 do prawa estońskiego oparł się na celu art. 21 akapit pierwszy tej dyrektywy, polegającym na zagwarantowaniu, by konsument w kontaktach z przedsiębiorcą nie był zobowiązany do uiszczenia opłaty zgodnie z taryfą wyższą niż zwykła taryfa za kontaktowanie się przez telefon.
(
18
)	Według rządu niderlandzkiego całkowity koszt, jaki konsument płaci za serwisowy numer usługowy, dzieli się na dwie taryfy. Chodzi z jednej strony o taryfę komunikacyjną, a więc taryfę, jaką konsument płaci za samą usługę komunikacji elektronicznej, w szczególności koszt naliczony za połączenie z numerem linii stacjonarnej (geograficznym) lub zwykłym numerem w sieci ruchomej, a z drugiej strony o taryfę za informacje, a więc taryfę dodatkową, która jest ustalana przez przedsiębiorcę i polega na podwyższeniu opłaty stosowanym przez przedsiębiorcę ze względu na świadczenie usługi informowania, w niniejszym przypadku udostępnienie numeru serwisowego. Zdaniem tego rządu dodatkowe usługi, jakie operator telekomunikacyjny świadczy na rzecz przedsiębiorcy, polegają w szczególności na funkcji oczekiwania i menu wyboru.
(
19
)	Dyrektywa Rady z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa (Dz.U. 1985, L 372, s. 31).
(
20
)	W motywie 7 dyrektywy 2011/83 wskazano, że „[p]ełna harmonizacja niektórych kluczowych aspektów regulacyjnych powinna znacznie poprawić pewność prawa zarówno wśród konsumentów, jak i przedsiębiorców […]. Rezultatem takiej harmonizacji powinno być zlikwidowanie barier wynikających z rozdrobnienia przepisów oraz pełne wprowadzenie rynku wewnętrznego w tej dziedzinie. Bariery te można zlikwidować tylko przez stworzenie jednolitych przepisów na poziomie Unii. Ponadto konsumenci powinni mieć możliwość korzystania ze wspólnego wysokiego poziomu ochrony w całej Unii”.
(
21
)	Zgodnie z motywem 13 dyrektywy 2011/83 państwa członkowskie „mogą […] utrzymać w mocy lub wprowadzić przepisy krajowe, odpowiadające wszystkim lub niektórym przepisom niniejszej dyrektywy, w odniesieniu do umów nieobjętych zakresem jej stosowania”. Niemniej jednak ten zakres swobody dotyczy jedynie regulowania dziedzin nieobjętych tą dyrektywą, co, jak pragnę podkreślić, nie dotyczy przypadku art. 21 tej dyrektywy.
(
22
)	W szczególności w celu ustalenia daty dostawy lub w kwestiach związanych z fakturowaniem.
(
23
)	Zgodnie z tym poglądem w doktrynie podkreślono, że „zadaniem art. 21 dyrektywy 2011/83 jest […] powstrzymanie pobierania zawyżonych opłat za połączenia z obsługą serwisową oferowaną przez przedsiębiorcę. Ten przepis ochronny kładzie zatem kres dodatkowym opłatom za telefoniczną obsługę posprzedażną […]”. Zobacz Pôle de droit privé de l’Université Saint‑Louis – Bruxelles, „La directive 2011/83/UE du 25 octobre 2011 relative aux droits des consommateurs”, Revue Générale de Droit Civil Belge, 2013, nr 4, s. 174–207, w szczególności s. 204 i 206. Zobacz także J. Laffineur i G. Stretmans, „La directive 2011/83 relative aux droits des consommateurs: les modifications de la réglementation concernant les ventes aux consommateurs et les ‘autres droits des consommateurs’”, Revue européenne de droit de la consommation, 2013, nr 3, s. 475–498. Autorzy ci podkreślają, że prawodawca unijny nie zajął się kwestią związaną z okresem oczekiwania na połączenie, nierzadko długim, poprzedzającym faktyczną rozmowę. Zobacz w tym względzie P. Rott, „More coherence? A higher level of consumer protection? A review of the new Consumer Rights Directive 2011/83/EU”, European Journal of Consumer Law, 2012, nr 3, s. 371–392, w szczególności s. 391.
(
24
)	Zobacz w tym względzie pkt 42 niniejszej opinii.
(
25
)	Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw konsumentów [COM(2008) 614 wersja ostateczna].
(
26
)	PE452.545v01-00, uzasadnienie poprawki 1378.
(
27
)	PE452.545v01-00, uzasadnienie poprawki 1378. Podkreślenie moje.
(
28
)	Zobacz poprawka 165, wniosek dotyczący dyrektywy, artykuł 28a (nowy), dokument P7_TA(2011)0116 (Dz.U. 2012, C 247 E, s. 99).
(
29
)	Zobacz dokument 9507/11 CONSOM 65 JUSTCIV 107, s. 4 i 15.
(
30
)	Wytyczne DG ds. Sprawiedliwości dotyczące dyrektywy 2011/83/UE, czerwiec 2014 r., s. 70.
(
31
)	Podkreślenie moje.
(
32
)	W dokumencie tym wskazano, przeciwnie, że „przedsiębiorcy powinni w szczególności unikać wykorzystywania numerów telefonów, które pozwalają im na sfinansowanie lub częściowe pokrycie kosztów centrów obsługi telefonicznej lub na czerpanie dodatkowych przychodów z tych połączeń telefonicznych poprzez podział przychodów z operatorami telekomunikacyjnymi, w szczególności numerów serwisowych płatnych według podwyższonej taryfy”. Zobacz wytyczne DG ds. Sprawiedliwości dotyczące dyrektywy 2011/83/UE, czerwiec 2014, s. 71. Podkreślenie moje.
(
33
)	Wydaje mi się ponadto, że niektóre rodzaje pośrednich opłat przekazywanych przedsiębiorcy w zamian za korzystanie z usługi komunikacji telefonicznej, jak w szczególności subwencjonowanie krzyżowe, nie są łatwe do zweryfikowania.