62013CC0004
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MELCHIORA WATHELETA
przedstawiona w dniu 10 kwietnia 2014 r. (
1
)
Sprawa C‑4/13
Agentur für Arbeit Krefeld – Familienkasse
przeciwko
Susanne Fassbender-Firman
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
złożony przez Bundesfinanzhof (Niemcy)]
„Zabezpieczenie społeczne — Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 — Artykuł 76 ust. 2 — Świadczenia rodzinne — Zasady zapobiegające kumulacji — Brak wniosku o wypłatę świadczeń w państwie członkowskim zamieszkania członków rodziny — Możliwość zawieszenia wypłaty świadczeń”
I – Wprowadzenie
1.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie, złożony w sekretariacie Trybunału w dniu 2 stycznia 2013 r. przez Bundesfinanzhof (Niemcy), dotyczy wykładni art. 76 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (
2
), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1992/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r. (
3
) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”).
2.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpisuje się w ramy sporu między Agentur für Arbeit Krefeld – Familienkasse (urząd pracy w Krefeld – kasa zasiłków rodzinnych, zwany dalej „Familienkasse”) a S. Fassbender-Firman, w przedmiocie cofnięcia zasiłków rodzinnych ze skutkiem od lipca 2006 r. i zwrotu zasiłków rodzinnych wypłaconych w okresie od lipca 2006 r. do marca 2007 r. (zwanym dalej „spornym okresem”).
3.
S. Fassbender-Firman oraz jej mąż mają prawo do zasiłków rodzinnych dla ich syna w Niemczech i w Belgii. Na podstawie art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 Królestwo Belgii, jako państwo członkowskie zamieszkania członków tej rodziny, jest w pierwszej kolejności właściwe do wypłacania im świadczeń rodzinnych, aby uniknąć nieuzasadnionej ich kumulacji. Jednakże w spornym okresie S. Fassbender-Firman otrzymała zasiłki rodzinne w Niemczech, podczas gdy jej mąż ani nie wystąpił o nie, ani ich nie otrzymywał w Belgii.
4.
Sąd odsyłający zapytuje Trybunał w szczególności w kwestii, czy i – jeżeli tak – na jakich warunkach, wobec braku wniosku o świadczenia rodzinne w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny (Królestwo Belgii), właściwa instytucja innego państwa członkowskiego (Republika Federalna Niemiec) dysponuje, na podstawie art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71, uprawnieniem dyskrecjonalnym do zawieszenia, do wysokości przewidzianej przez ustawodawstwo belgijskie, świadczeń wypłacanych w Niemczech.
II – Ramy prawne
A – Uregulowania Unii
5.
Artykuł 1 lit. u) rozporządzenia nr 1408/71 stanowi:
„(i)
określenie »świadczenia rodzinne« oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem, określonym w art. 4 ust. 1 lit. h) […];
(ii)
określenie »zasiłki rodzinne« oznacza okresowe świadczenia pieniężne przyznawane wyłącznie w zależności od liczby oraz w odpowiednim przypadku, od wieku członków rodziny”.
6.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 1408/71 rozporządzenie to stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą świadczeń rodzinnych.
7.
Artykuł 73 rozporządzenia nr 1408/71, zatytułowany „Pracownicy najemni lub osoby prowadzące działalność na własny rachunek, których członkowie rodziny zamieszkują w państwie członkowskim innym niż państwo właściwe”, stanowił:
„Pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu państwa członkowskiego są uprawnieni, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni terytorium tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI”.
8.
Artykuł 76 rozporządzenia nr 1408/71, zatytułowany „Zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem państwa właściwego i zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego miejsca zamieszkania członków rodziny”, przewidywał:
„1.   W przypadku gdy w tym samym okresie, dla tego samego członka rodziny i z tytułu wykonywania działalności zawodowej, świadczenia rodzinne są przewidziane w ustawodawstwie państwa członkowskiego, na którego terytorium zamieszkują członkowie rodziny, prawo do świadczeń rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego, w danym wypadku na podstawie art. 73 lub 74, jest zawieszane do wysokości przewidzianej w ustawodawstwie pierwszego państwa członkowskiego.
2.   Jeżeli wniosek o świadczenia nie jest złożony w państwie członkowskim, na którego terytorium zamieszkują członkowie rodziny, instytucja właściwa innego państwa członkowskiego może stosować przepisy ust. 1 tak, jakby świadczenia były przyznane w pierwszym państwie członkowskim”.
B – Krajowe prawo niemieckie obowiązujące w spornym okresie
9.
W Einkommensteuergesetz (niemieckiej ustawie o podatku dochodowym, zwanej dalej „EStG”) § 65, zatytułowany „Zasiłek na dziecko”, stanowił:
„1.   Zasiłek na dziecko pozostające na utrzymaniu nie przysługuje, jeśli na takie dziecko wypłacane jest jedno z poniżej wymienionych świadczeń albo jeśli takie świadczenie mogłoby być wypłacane, gdyby został złożony odpowiedni wniosek:
1)
zasiłek na dziecko pozostające na utrzymaniu z tytułu ustawowego ubezpieczenia wypadkowego lub dodatek na dziecko do świadczenia z tytułu ustawowego ubezpieczenia od inwalidztwa lub starości;
2)
świadczenia na dziecko przyznane w innym państwie i stanowiące odpowiednik zasiłku na dziecko pozostające na utrzymaniu lub jednego ze świadczeń wymienionych w pkt 1;
[…]”.
10.
Zgodnie z § 4 Bundeskindergeldgesetz (niemieckiej ustawy o zasiłku na dzieci, zwanej dalej „BKGG”), zatytułowanym „Inne świadczenia na dzieci”:
„Zasiłek na dziecko pozostające na utrzymaniu nie przysługuje, jeśli na takie dziecko wypłacane jest jedno z poniżej wymienionych świadczeń albo jeśli takie świadczenie mogłoby być wypłacane, gdyby został złożony odpowiedni wniosek:
1)
zasiłki na dziecko pozostające na utrzymaniu z tytułu ustawowego ubezpieczenia wypadkowego lub dodatek na dziecko do świadczenia z tytułu ustawowego ubezpieczenia od inwalidztwa lub starości;
2)
świadczenia na dzieci przyznane w innym państwie i stanowiące odpowiednik zasiłku na dziecko pozostające na utrzymaniu lub jednego ze świadczeń wymienionych w pkt 1;
[…]”.
III – Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
11.
S. Fassbender-Firman, obywatelka niemiecka, i jej mąż, obywatel belgijski, mają syna urodzonego w 1995 roku. S. Fassbender-Firman wykonuje w Niemczech pracę najemną, z którą związane są należne składki na ubezpieczenie społeczne. Mąż S. Fassbender-Firman po okresie bezrobocia zaczął pracować od listopada 2006 r. dla belgijskiego przedsiębiorstwa pracy tymczasowej. Rodzina, która mieszkała w Niemczech, przeniosła się w czerwcu 2006 r. do Belgii, gdzie odtąd zamieszkuje. S. Fassbender-Firman pobierała nadal zasiłki rodzinne w Niemczech na swoje dziecko, podczas gdy jej mąż ani nie występował o nie, ani ich nie otrzymywał w Belgii.
12.
Gdy Familienkasse powzięła wiadomość o przeprowadzeniu się rodziny do Belgii, cofnęła przyznanie zasiłków rodzinnych ze skutkiem od lipca 2006 r. oraz zażądała zwrotu zasiłków rodzinnych wypłaconych od tej daty i za cały okres sporny. Familienkasse uznała, że jeśli na mocy prawodawstwa niemieckiego S. Fassbender-Firman miała prawo do zasiłków rodzinnych dla okresu spornego, istniało również prawo do zasiłków rodzinnych w Belgii. Według Familienkasse świadczenie to wynosiło 77,05 euro miesięcznie od lipca do września 2006 r. oraz 78,55 euro miesięcznie od października 2006 do marca 2007 r. Według Familienkasse, przy zastosowaniu art. 76–79 rozporządzenia nr 1408/71 prawo do niemieckich zasiłków rodzinnych powinno zostać zawieszone do wysokości belgijskich zasiłków rodzinnych i powinna ona wypłacić tylko różnicę między odpowiednimi wysokościami zasiłków w Niemczech i w Belgii. Według Familienkasse fakt, iż nie zażądano zasiłków rodzinnych przewidzianych w Belgii, w świetle art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 jest bez znaczenia, ponieważ przepis ten ma właśnie na celu uniknięcie obchodzenia systemu podziału kompetencji ustanowionego w rozporządzeniu nr 1408/71 poprzez zaniechanie przez ubezpieczonego przedłożenia wniosku o przyznanie zasiłków rodzinnych.
13.
W wyniku skargi S. Fassbender-Firman do Finanzgericht (sądu w sprawach skarbowych) sąd ten orzekł, że decyzja Familienkasse w sprawie odwołania i odzyskania zasiłków rodzinnych była bezprawna. Uznał on, że Familienkasse nie zastosowała uprawnienia uznaniowego, które zostało jej przyznane w art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71. Zdaniem Finanzgericht bowiem (
4
) konsekwencja prawna zaliczenia belgijskich zasiłków rodzinnych – których nie zażądano – w celu odliczenia od niemieckich zasiłków rodzinnych podlega, na mocy art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71, władzy uznaniowej Familienkasse, w przeciwieństwie do tego, co dotyczy art. 76 ust. 1 tego rozporządzenia. Inaczej mówiąc, decyzja ta nie podlegałaby kompetencji związanej. Uznał on ponadto, że zgodnie z § 102 zdanie pierwsze Finanzgerichtsordnung (ustawy o właściwości sądów w sprawach skarbowych) decyzje uznaniowe wydawane przez organy administracji podlegają jedynie ograniczonej kontroli sądowej.
14.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku wydanego przez Finanzgericht Familienkasse podnosi, że art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 nie należy postrzegać jako przepisu przyznającego organom administracji uprawnienia dyskrecjonalne w rozumieniu niemieckiego prawa podatkowego i socjalnego w zakresie dokonywanej przez te organy oceny skutków prawnych okoliczności faktycznych. Jej zdaniem art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 określa podstawowe zasady pozwalające rozstrzygnąć problem zbiegu praw do świadczeń rodzinnych.
15.
Zdaniem Familienkasse dla postępowania głównego wynika stąd, że prawo do niemieckich zasiłków rodzinnych jest zawieszone do wysokości zasiłków rodzinnych, do jakich S. Fassbender-Firman może pretendować w państwie zamieszkania. Oznacza to, jej zdaniem, że o ile istnieje, co do zasady, prawo do świadczeń rodzinnych, wspomniane wyżej zawieszenie powinno nastąpić automatycznie.
16.
Na tej podstawie Familienkasse sądzi, że słowo „może” użyte w art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 nie może być interpretowane jako dające administracji uprawnienie dyskrecjonalne, lecz przeciwnie – znaczyłoby ono po prostu, że państwo członkowskie, którego świadczenie zostało zawieszone, powinno przyznawać tylko część świadczeń rodzinnych, które na nim ciążą, i to nawet wtedy, gdy wniosek o świadczenia rodzinne nie został przedłożony w państwie członkowskim zamieszkania rodziny.
17.
S. Fassbender-Firman uważa natomiast – jak Finanzgericht – że odliczenie zasiłków rodzinnych przewidzianych za granicą należy do władzy uznaniowej Familienkasse przy zastosowaniu art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71.
18.
Zdaniem sądu odsyłającego art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 ma za skutek przyznanie właściwej instytucji prawa do decydowania o zastosowaniu art. 76 ust. 1 tego rozporządzenia w braku wniosku o świadczenia w państwie członkowskim zamieszkania członków rodziny, a więc i zawieszenia, w całości lub części, prawa do świadczeń rodzinnych, które powinna ona wypłacać. Sąd odsyłający uważa, że z genezy art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 wynika w szczególności, iż przepis ten stanowi normę szczególną, mającą zastosowanie w przypadku braku przedstawienia wniosku o świadczenia w państwie członkowskim zamieszkania rodziny. Wprowadzając tenże ust. 2 do art. 76 rozporządzenia nr 1408/71, prawodawca chciał zareagować konkretnie na wcześniejsze orzecznictwo Trybunału (
5
), wedle którego, gdy wniosek o świadczenie nie został złożony w państwie członkowskim zamieszkania rodziny, prawo do zasiłków rodzinnych w państwie członkowskim zatrudnienia nie powinno zostać zawieszone.
19.
Sąd odsyłający podnosi jednak, że w koncepcji niemieckiej użycie słowa „może” w akcie ustawowym lub wykonawczym nie oznacza koniecznie przyznania administracji uprawnień dyskrecjonalnych. Słowo to może być użyte jako zwykły synonim wyrażenia „być upoważnionym(ą) do” albo „być uprawnionym(ą)”. Sąd odsyłający uważa, że jeśli art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 udziela właściwej instytucji prawa do decydowania o zastosowaniu art. 76 ust. 1 tego rozporządzenia w braku wniosku o świadczenie w państwie członkowskim zamieszkania członków rodziny, to należałoby wówczas sprecyzować motywy, na których instytucja powinna oprzeć swą decyzję. Dodaje on, że jeśli art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 udziela właściwej instytucji prawa oceny, powstaje wówczas kwestia zakresu władzy kontrolnej sądu.
20.
W tych okolicznościach Bundesfinanzhof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 należy interpretować w ten sposób, że stosowanie art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 należy do swobodnego uznania właściwej instytucji państwa członkowskiego zatrudnienia, jeżeli w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny nie wystąpiono o przyznanie świadczenia?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: na podstawie jakich kryteriów uznaniowych instytucja państwa członkowskiego zatrudnienia właściwa w przedmiocie świadczeń rodzinnych może stosować art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, tak jakby świadczenia zostały przyznane w państwie członkowskim zamieszkania członków rodziny?
3)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: w jakim zakresie wydana przez właściwą instytucję decyzja uznaniowa podlega kontroli sądowej?”.
IV – Postępowanie przed Trybunałem
21.
Uwagi na piśmie zostały przedłożone przez Republikę Grecką oraz Komisję Europejską. Trybunał postawił pisemne pytanie Republice Federalnej Niemiec, na które odpowiedziała ona w wyznaczonym terminie.
22.
Rozprawa została przewidziana na dzień 5 marca 2014 r. Oprócz pytania do Komisji, która była wezwana do odpowiedzi na nie na tej rozprawie, strony oraz podmioty zainteresowane zostały wezwane do wypowiedzenia się na niej na temat elementów odpowiedzi na pytania prejudycjalne proponowanych przez Komisję w jej uwagach na piśmie. Pytania te zostały postawione w nadziei, że rozprawa może przynieść pewne nowe argumenty. Liczono w szczególności na ewentualną obecność stron w postępowaniu głównym oraz Republiki Federalnej Niemiec, które nie przedstawiły uwag na piśmie.
23.
Ponieważ jednak tylko Komisja wyraziła wolę, aby w niej uczestniczyć, rozprawa została odwołana, a pytanie, które postawiono jej w celu odpowiedzi ustnej, zostało przekształcone w pytanie do odpowiedzi pisemnej, która dotarła do Trybunału w dniu 10 marca 2014 r.
V – Analiza
A – Argumentacja
1. W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
24.
Republika Grecka uważa, że art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 nie powinien być interpretowany w ten sposób, że stosowanie art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 należy do swobodnego uznania właściwej instytucji państwa członkowskiego zatrudnienia, jeżeli w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny nie wystąpiono o przyznanie świadczenia. Według utrwalonego orzecznictwa w braku harmonizacji na poziomie Unii Europejskiej do ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego należy określenie warunków przyznania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jak też wysokości oraz czasu trwania ich przyznawania (
6
).
25.
W konsekwencji, zdaniem Republiki Greckiej, o ile art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 nie rozszerza ipso iure zakazu kumulacji w realizacji prawa do świadczeń rodzinnych na sytuacje, gdy w państwie członkowskim zamieszkania wniosek nie został przedłożony, o tyle nic w tym przepisie nie zabrania państwu członkowskiemu zatrudnienia uregulować tej kwestii bezpośrednio poprzez dokonanie ustawowego wyboru jednej lub drugiej opcji.
26.
Komisja uważa, że redakcja rozporządzenia nr 1408/71, a w szczególności użycie słowa „może” wskazuje, że art. 76 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi przepis upoważniający. Jej zdaniem fakt, że wykładnia i zastosowanie art. 76 rozporządzenia pozwalają brać pod uwagę liczne „kryteria”, przemawia na korzyść upoważnienia państw członkowskich. Komisja zauważa, że prawodawca Unii przyjął również, tak w art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, jak też w art. 10 rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U. L 74, s. 1), w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97, przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych, które nie pozostawiają właściwym instytucjom żadnego wyboru. Użycie w art. 76 rozporządzenia nr 1408/71 słowa „może” powinno więc, a contrario, z konieczności znaczyć, że przewidziana konsekwencja prawna nie jest automatyczna.
27.
Komisja uważa jednak, że prawo uprawnionych do świadczeń rodzinnych nie może być zależne od władzy uznaniowej administracji, lecz że powinno ono być uregulowane w sposób jasny i niewzruszalny przez ustawodawstwo państw członkowskich. Sądzi ona, że decyzja dyskrecjonalna nie jest w istocie możliwa, gdyż brak jest kryteriów, jakimi miałaby kierować się administracja. Nie byłoby pożądane ani wyobrażalne, w ramach polityki rodzinnej, aby doniosła kwestia pomocy rodzinom została pozostawiona władzy uznaniowej administracji.
28.
Z tego względu Komisja podnosi, iż w świetle ustalonego orzecznictwa Trybunału świadczenie może być uznane za świadczenie z ubezpieczenia społecznego o tyle, o ile świadczenie to jest przyznawane beneficjentom poza wszelką oceną indywidualną i dyskrecjonalną ich potrzeb osobistych, na podstawie sytuacji prawnie określonej i o ile odnosi się ona do jednego z ryzyk wymienionych wyraźnie w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71. Zdaniem Komisji, jeśli świadczenie powinno być przewidziane w ustawodawstwie, to samo powinno dotyczyć ewentualnego obniżenia, co nie powinno należeć do uprawnień dyskrecjonalnych instytucji państwa członkowskiego.
29.
W odpowiedzi na pytanie pisemne Trybunału Komisja wskazała, że nie posiada dokładnych informacji na temat zamiaru prawodawcy podczas wprowadzania art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71. Wniosek Komisji dotyczący zmiany rozporządzenia nr 1408/71 – [COM(88) 27 wersja ostateczna] przedłożony przez nią Radzie Unii Europejskiej w dniu 5 lutego 1988 r., nie obejmował zmiany rzeczonego art. 76, przyjętej później przez Radę. Komisja domyśla się, że w zamierzeniu Rady zmiana ta miała stanowić reakcję na utrwalone orzecznictwo Trybunału, w szczególności wyroki Salzano (EU:C:1984:343), Ferraioli (EU:C:1986:168) i Kracht (EU:C:1990:279). Komisja nie udzieliła odpowiedzi na pytanie Trybunału dotyczące kwestii, czy prawodawca miał zamiar przyznać instytucji właściwej możliwość stosowania bezpośrednio art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 i ograniczyła się do powtórzenia w znacznej mierze swoich uwag w przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego. Dodała ona, że obligatoryjna reguła pierwszeństwa wyłączająca przeprowadzanie oceny w poszczególnych przypadkach stanowiłaby nieproporcjonalne ograniczenie zasady swobodnego przepływu pracowników.
2. W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
30.
Komisja, która jako jedyna przedstawiła uwagi dotyczące tego pytania, sądzi, że zanim właściwa instytucja zawiesi wypłaty lub, jak w tym przypadku, ograniczy je do wysokości różnicy między świadczeniem wyższym a świadczeniem niższym państwa zamieszkania, powinna ona upewnić się, że zostały spełnione cztery warunki. Po pierwsze, powinna ona poinformować rodziców, a w szczególności rodzica, który podlega jej właściwości, że ma on prawo do świadczeń rodzinnych w państwie członkowskim zamieszkania. Po drugie, powinna ona upewnić się, że prawo do świadczeń rodzinnych istnieje, przynajmniej co do zasady, w państwie członkowskim miejsca zamieszkania. Po trzecie, powinna ona wyznaczyć uprawnionym rodzicom termin na załatwienie formalności wymaganych na mocy przepisów państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, w szczególności na złożenie odpowiedniego wniosku. Po czwarte, powinna ona dysponować precyzyjnymi informacjami co do warunków uzyskania uprawnienia i jego wysokości w państwie członkowskim zamieszkania, ponieważ w braku takich informacji byłoby niemożliwe prawidłowe obliczenie przez nią różnicy między dwiema wysokościami. Tylko przy spełnieniu tych warunków i jeśli sytuacja braku wniosku w państwie członkowskim zamieszkania mimo wszystko nadal by trwała, właściwa instytucja mogłaby uczynić użytek z upoważnienia, które jej przyznaje art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71. Zdaniem Komisji w idealnej sytuacji wszystkie powyższe warunki powinny być zapisane w ustawie właściwego państwa członkowskiego.
3. W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego
31.
Nikt nie przedłożył uwag na temat tego pytania.
B – Ocena
1. Uwagi wstępne w przedmiocie omawianych przepisów
32.
Pytania sądu odsyłającego dotyczą wykładni art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 (
7
), a konkretnie kwestii, czy przepis ten przyznaje właściwej instytucji uprawnienia dyskrecjonalne co do stosowania normy „antykumulacyjnej” przewidzianej w art. 76 ust. 1 tego rozporządzenia, w braku wniosku o świadczenie w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny.
33.
Należy zauważyć, że rozporządzenie nr 1408/71 zostało zastąpione przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 166, s. 1), które weszło w życie w dniu 1 maja 2010 r.; z tym dniem rozporządzenie nr 1408/71 przestało obowiązywać. Biorąc jednak pod uwagę, że okoliczności faktyczne będące przedmiotem postępowania głównego poprzedzają datę wejścia w życie rozporządzenia nr 883/2004, rozporządzenie nr 1408/71 ma w dalszym ciągu zastosowanie ratione temporis do tego sporu. Zaznaczam również, że wobec tego, iż ust. 2 art. 76 rozporządzenia nr 1408/71 nie został inkorporowany do rozporządzenia nr 883/2004, interpretacja, o którą wnosi sąd odsyłający, będzie miała tylko bardzo ograniczone znaczenie na przyszłość.
34.
Reguły pierwszeństwa w przypadku zbiegu świadczeń rodzinnych są obecnie przewidziane w art. 68 rozporządzenia nr 883/2004, którego ust. 2 przewiduje w szczególności, że w razie zbiegu uprawnień świadczenia rodzinne są wypłacane zgodnie z ustawodawstwem określanym jako priorytetowe, a uprawnienia do świadczeń rodzinnych należnych na mocy tego lub innych obowiązujących ustawodawstw zostają zawieszone do wysokości przewidzianej przez to pierwsze ustawodawstwo i wypłacane, w odpowiednim przypadku, w formie zróżnicowanego uzupełnienia w części, która przekracza tę wysokość. Artykuł 68 ust. 3 tego rozporządzenia przewiduje, że jeśli wniosek o świadczenie rodzinne został przedłożony odpowiedniej instytucji państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo może być stosowane, lecz nie jest priorytetowe, instytucja ta przekazuje wniosek bezzwłocznie właściwej instytucji państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo jest stosowane priorytetowo, informuje o tym zainteresowanego i przekazuje, w odpowiednim przypadku, uzupełnienie, o którym mowa w ust. 2. Ponadto właściwa instytucja państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo jest stosowane w drodze pierwszeństwa, rozpatruje ten wniosek, tak jak gdyby został on złożony bezpośrednio do niej, a dzień, w którym wniosek taki został złożony w pierwszej instytucji, uważa się za dzień złożenia wniosku w instytucji mającej pierwszeństwo.
35.
Przed odpowiedzią na pytania postawione przez sąd odsyłający należy moim zdaniem przywołać ponownie właściwe przepisy rozporządzenia nr 1408/71, mające zastosowanie do okoliczności faktycznych postępowania głównego.
2. Przypomnienie przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie
36.
Na mocy art. 13 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71 osoba, która, jak S. Fassbender-Firman, wykonuje pracę najemną na terytorium państwa członkowskiego (w tym przypadku Republiki Federalnej Niemiec), podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeśli zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego (
8
) (w tym przypadku Królestwa Belgii). S. Fassbender-Firman podlegała więc przepisom prawa niemieckiego do celów zabezpieczenia społecznego. W myśl art. 73 rozporządzenia nr 1408/71 pracownik podlegający ustawodawstwu państwa członkowskiego ma prawo, dla członków swej rodziny zamieszkałych na terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo tego pierwszego państwa, jakby zamieszkiwali oni na jego terytorium (
9
). Wynika z tego, że S. Fassbender-Firman miała prawo do niemieckich świadczeń rodzinnych dla swego syna podczas okresu spornego.
37.
Ponadto mąż S. Fassbender-Firman, w spornym okresie i dla tego samego dziecka, spełniał warunki uzyskania świadczeń rodzinnych na podstawie ustawodawstwa belgijskiego, najpierw z racji swego statusu bezrobotnego otrzymującego zasiłek, a następnie z racji działalności zawodowej w Belgii.
38.
Artykuł 76 rozporządzenia nr 1408/71 reguluje, jak wynika z jego nagłówka, „[z]asady pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem państwa właściwego i zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego miejsca zamieszkania członków rodziny”. Z brzmienia tego przepisu wynika, że dotyczy on zbiegu praw do świadczeń rodzinnych należnych na podstawie z jednej strony art. 73 tego rozporządzenia a, z drugiej strony, ustawodawstwa krajowego państwa miejsca zamieszkania członków rodziny, odnośnie do których powstaje uprawnienie do świadczeń rodzinnych w związku z wykonywaniem działalności zawodowej (
10
).
39.
Ponieważ równoległe zastosowanie uregulowań zabezpieczenia społecznego niemieckiego i belgijskiego, rozpatrywanych w postępowaniu głównym, mogłoby spowodować kumulację uprawnień do świadczeń rodzinnych, a więc nadmierną kompensatę kosztów rodzinnych (
11
), biorąc pod uwagę, że S. Fassbender-Firman i jej mąż mieli prawo do świadczeń rodzinnych z tytułu ich działalności zawodowej w Niemczech i w Belgii, ich uprawnienia do świadczeń rodzinnych powinny być rozważane w świetle przepisów „antykumulacyjnych” przewidzianych w art. 76 rozporządzenia nr 1408/71.
40.
Na podstawie art. 76 ust. 1 wykonywanie przez męża S. Fassbender-Firman działalności zawodowej w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny zawiesza, w zasadzie, prawo do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo niemieckie do wysokości świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo belgijskie (
12
). Królestwo Belgii jest bowiem w pierwszej kolejności właściwe do wypłacania omawianych świadczeń rodzinnych, a Republika Federalna Niemiec powinna, w odpowiednim przypadku, wypłacić dodatek dyferencyjny.
41.
Jednakże należy przypomnieć, że w postępowaniu głównym mąż S. Fassbender-Firman ani nie wystąpił o świadczenia rodzinne w Belgii na sporny okres, ani nie uzyskał tych świadczeń. Przyczyny tego zaniechania nie zostały przedstawione Trybunałowi. Ponadto nie wiemy, czy świadczenia belgijskie za okres sporny pozostają należne mężowi S. Fassbender-Firman w przypadku wniosku z jego strony, czy też taki spóźniony wniosek skutkowałby przedawnieniem. Niedostatek informacji w tej sprawie podkreśla, a nawet pogarsza fakt, że ani Familienkasse, ani S. Fassbender-Firman, ani Republika Federalna Niemiec, ani też Królestwo Belgii nie przedstawiły uwag pisemnych ani nie wyrażały woli uczestnictwa w rozprawie przewidzianej przez Trybunał. Ten brak zainteresowania stron w postępowaniu głównym oraz Republiki Federalnej Niemiec może być związany z dawnością okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, które sięgają lat 2006 i 2007, z małą wysokością sum, o które chodzi, oraz z faktem, że przepis, o którego interpretację wystąpił sąd odsyłający, nie obowiązuje od dnia 1 maja 2010 r. i nie został powtórzony w rozporządzeniu nr 883/2004.
3. Interpretacja art. 76 rozporządzenia nr 1408/71
42.
Z utrwalonego orzecznictwa dotyczącego stosowania art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 wynika, że aby można było uznać świadczenia rodzinne za należne na mocy ustawodawstwa państwa członkowskiego, prawo tego państwa powinno przyznawać prawo do wypłacania świadczeń na korzyść członka rodziny, który pracuje w tym państwie. Jest więc konieczne, żeby móc korzystać z tego prawa, aby zainteresowana osoba spełniała wszystkie warunki, tak co do formy, jak treści, nałożone przez ustawodawstwo tego państwa, wśród których może figurować, w odpowiednim przypadku, warunek, że został wniesiony uprzedni wniosek o wypłatę takich świadczeń (
13
).
43.
W sprawie zakończonej wyrokiem Ragazzoni (134/77, EU:C:1978:88), Trybunał wyjaśnił, że ów art. 76 ust. 1 stanowił wyjątek od zasady sformułowanej w art. 73 omawianego rozporządzenia i że przepis ten miał na celu tylko ograniczenie możliwości kumulacji (
14
). Zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych należnych w państwie członkowskim zatrudnienia stosuje się więc tylko wtedy, gdy istnieje rzeczywiście kumulacja ze świadczeniami państwa członkowskiego miejsca zamieszkania członków rodziny, co zakłada, że były one istotnie pobierane, a więc i wnioskowane w tym państwie (
15
).
44.
Z powyższych rozważań wynika, że przy zastosowaniu art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 w interpretacji Trybunału prawo S. Fassbender-Firman do świadczeń rodzinnych w Niemczech, przy zastosowaniu art. 73 tego rozporządzenia, nie powinno było zostać zawieszone, ponieważ świadczenia rodzinne nie były pobierane w Belgii, państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny (
16
), gdyż o nie nie wnioskowano (
17
).
45.
Czy art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71, wprowadzony rozporządzeniem nr 3427/89, zmienia taki wniosek?
46.
Według brzmienia tego przepisu, gdy wniosek o świadczenie nie został wniesiony w państwie członkowskim, na którego terytorium członkowie rodziny zamieszkują, „właściwa instytucja” innego państwa członkowskiego „może” zastosować przepisy art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, a więc zawiesić prawo do świadczeń rodzinnych należnych w tym ostatnim państwie członkowskim do wysokości przewidzianej przez ustawodawstwo państwa członkowskiego zamieszkania członków rodziny, tak jakby świadczenia zostały przyznane w tym ostatnim państwie członkowskim.
47.
Wbrew argumentom podniesionym przez Familienkasse przed sądem odsyłającym sądzę, że użycie słowa „może” w tym przepisie jasno wskazuje, że zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych należnych w państwie członkowskim zatrudnienia nie jest obowiązkowe. Jak stąd wynika, art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 upoważnia, ale nie nakazuje takiego zawieszenia.
48.
Z brzmienia art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 wynika niewątpliwie, że uznaje on możliwość tego zawieszenia nawet w braku efektywnej kumulacji świadczeń.
49.
Przepis ten pozwala więc pozbawić pracownika migrującego lub osób wywodzących od niego swoje prawa uprawnionej korzyści ze świadczeń przyznanych na mocy ustawodawstwa państwa członkowskiego z tą konsekwencją, że pobieraliby oni świadczenia rodzinne w wysokości niższej niż wysokość przewidziana przez ustawodawstwo jednocześnie państwa członkowskiego zatrudnienia, jak też państwa członkowskiego zamieszkania członków rodziny (
18
). Takie odstępstwo należy moim zdaniem interpretować ściśle, co potwierdza, że nie może ono być obowiązkowe.
50.
Obecnie należy rozważyć, kto może realizować to uprawnienie i w jakich warunkach. Uważam, że te kwestie są powiązane i powinno się je analizować w świetle utrwalonego orzecznictwa, które wskazuje, że świadczenia z ubezpieczenia społecznego w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71 są przyznawane beneficjentom poza wszelką oceną indywidualną i dyskrecjonalną ich potrzeb osobistych, na podstawie sytuacji prawnie określonej i odnoszącej się do jednego z ryzyk wyraźnie wymienionych w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 (
19
).
51.
Przyznawanie świadczeń rodzinnych na podstawie sytuacji prawnie określonej wymaga, aby nie tylko warunki rządzące tym przyznawaniem, lecz również, w odpowiednim wypadku jego zawieszeniem, były określone przez ustawodawstwo właściwego państwa członkowskiego, a w szczególności w przypadku, który nas zajmuje, państwa członkowskiego zatrudnienia. Zaznaczam przy tym, że art. 1 lit. j) rozporządzenia nr 1408/71 stanowi, iż „określenie »ustawodawstwo« oznacza w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego ustawy, rozporządzenia i inne przepisy oraz wszelkie obowiązujące lub przyszłe środki wykonawcze, odnoszące się do działów i systemów zabezpieczenia społecznego określonych w art. 4 ust. 1 […]”.
52.
Wobec tego art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 stanowi w prawie Unii, zgodnie z uwagami sądu odsyłającego i Komisji w niniejszej sprawie, przepis upoważniający. Przepis ten upoważnia „państwo członkowskie zatrudnienia” (
20
) do przewidzenia w swym ustawodawstwie zawieszenia przez właściwą instytucję prawa do świadczeń rodzinnych, jeśli wniosek o uzyskanie tych świadczeń nie został przedłożony w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny. Zatem właściwa instytucja państwa członkowskiego zatrudnienia może zastosować art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, gdy wniosek o świadczenia nie został zgłoszony w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny, tylko jeśli ustawodawstwo państwa członkowskiego zatrudnienia przewiduje taką ewentualność wyraźnie i niewątpliwie.
53.
Tylko bowiem przepisy tego rodzaju mogą zapewnić opinii publicznej minimum informacji. Jak słusznie podnosi Komisja, prawo uprawnionych do świadczeń rodzinnych nie może być zależne od uprawnień dyskrecjonalnych właściwej instytucji.
54.
Wymóg bezpieczeństwa prawnego i przejrzystości nakazuje, aby migrujący pracownicy lub osoby wywodzące od nich swoje prawa mieli jasną i precyzyjnie określoną sytuację prawną, pozwalającą im poznać nie tylko pełnię ich praw, lecz również, w odpowiednim przypadku, ograniczenia tych uprawnień (
21
).
4. W przedmiocie spornego ustawodawstwa krajowego
55.
Należy rozpatrzyć pokrótce kwestię czy przepisy krajowe, takie jak § 65 EStG i § 4 BKGG, są zgodne z warunkami upoważnienia przewidzianymi w art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71.
56.
Republika Federalna Niemiec twierdzi co do istoty, że w sprawach połączonych zakończonych wydanym przez Trybunał wyrokiem Hudzinski i Wawrzyniak (C‑611/10 i C‑612/10, EU:C:2012:339) § 65 EStG i § 4 BKGG były interpretowane i stosowane w sposób zgodny z prawem Unii. Zawieszenie jest tam jasno przewidziane, jak też wypłata ewentualnej różnicy między niższymi zagranicznymi świadczeniami rodzinnymi a wyższymi krajowymi świadczeniami rodzinnymi. To państwo członkowskie uważa, że właściwa instytucja nie dysponuje żadną władzą uznaniową w tym względzie.
57.
Uważam, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, iż z akt przedłożonych Trybunałowi wynika, że przepisy takie jak § 65 EStG i § 4 BKGG spełniają kryteria bezpieczeństwa prawnego i przejrzystości wymagane w prawie Unii dla realizacji upoważnienia przewidzianego w art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 i zapewniają, że uzupełnienie różnicowe zostanie w razie konieczności wypłacone (
22
).
5. W przedmiocie wymogu dodatkowych przesłanek zawieszenia
58.
Muszę powrócić do uwag Komisji, gdy chodzi o warunki, które powinny jej zdaniem być spełnione, zanim świadczenia rodzinne zostaną zawieszone na podstawie art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 (
23
).
59.
Moim zdaniem warunki opisane nader szczegółowo przez Komisję zostały częściowo zainspirowane sformułowaniem art. 68 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 (
24
) mającym na celu ochronę uprawnień do świadczeń rodzinnych należnych w państwie członkowskim, którego ustawodawstwo ma się stosować priorytetowo, podczas gdy wniosek o wypłatę świadczeń został przedstawiony właściwej instytucji państwa członkowskiego niemającego priorytetu.
60.
Należy stwierdzić, że te precyzyjne warunki proponowane przez Komisję są w sposób oczywisty nieobecne w art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 i nie mogą prowadzić do retroaktywnego ograniczenia upoważnienia przewidzianego w tym przepisie.
61.
Podsumowując, wyrażam stanowisko, że właściwa instytucja nie dysponuje żadnymi uprawnieniami dyskrecjonalnymi w decydowaniu o zawieszeniu świadczeń rodzinnych na podstawie art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71. Przepis ten upoważnia państwo członkowskie zatrudnienia do przewidzenia w swym ustawodawstwie zawieszenia przez właściwą instytucję prawa do świadczeń rodzinnych, jeśli wniosek mający na celu uzyskanie tych świadczeń nie został przedłożony w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny. Ustawodawstwo państwa członkowskiego zatrudnienia powinno jasno określić granice tej możliwości. Uważam, że zaproponowana przez Komisję w jej pisemnej odpowiedzi na pytanie Trybunału ocena „w poszczególnych przypadkach” (
25
) nie tylko stoi w sprzeczności z jej wcześniejszymi uwagami na piśmie dotyczącymi braku uprawnień dyskrecjonalnych instytucji właściwej w tej dziedzinie (
26
), ale ponadto stoi w sprzeczności z samym pojęciem świadczenia z zabezpieczenia społecznego w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71 (
27
)
62.
Sądzę, że w świetle powyższych rozważań, a w szczególności w świetle braku uprawnień dyskrecjonalnych instytucji właściwej w tej materii, nie ma powodu do udzielania odpowiedzi na pytania drugie i trzecie postawione przez sąd odsyłający.
VI – Wnioski
63.
W świetle powyższych rozważań proponuję, by Trybunał odpowiedział na pytanie Bundesfinanzhof w następujący sposób:
Instytucja właściwa nie dysponuje uprawnieniami dyskrecjonalnymi podczas podejmowania decyzji w kwestii zawieszenia świadczeń rodzinnych na podstawie art. 76 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. dotyczącego zastosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników płatnych, osób pracujących na własny rachunek oraz do członków ich rodzin, którzy przemieszczają się w obrębie Wspólnoty, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r., zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 1992/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. Przepis ten upoważnia państwo członkowskie zatrudnienia do przewidzenia w swym ustawodawstwie możliwości zawieszenia przez właściwą instytucję prawa do świadczeń rodzinnych, jeśli wniosek o uzyskanie tych świadczeń nie został złożony w państwie członkowskim miejsca zamieszkania członków rodziny. Ustawodawstwo państwa członkowskiego zatrudnienia powinno jasno określić granice wykonywania tego uprawnienia.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Dz.U. 1997, L 28, s. 1.
(
3
)	Dz.U. L 392, s. 1.
(
4
)	A w sprzeczności z tezą podtrzymywaną przez Familienkasse.
(
5
)	Wyroki: Salzano, 191/83, EU:C:1984:343; Ferraioli, 153/84, EU:C:1986:168; Kracht, C‑117/89, EU:C:1990:279.
(
6
)	Wyroki: Klöppel, C‑507/06, EU:C:2008:110, pkt 16; Xhymshiti, C‑247/09, EU:C:2010:698, pkt 43.
(
7
)	Przepis ten został wprowadzony rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3427/89 z dnia 30 października 1989 r. zmieniającym rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 w sprawie zastosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, oraz rozporządzenie nr 574/72 (Dz.U. L 331, s. 1) i obowiązuje od dnia 1 maja 1990 r. Cel tego przepisu nie został przedstawiony w motywach rozporządzenia nr 3427/89. Ponadto wskazane uzupełnienie, dokonane rozporządzeniem nr 3427/89, nie było przewidziane w projekcie rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie nr 1408/71 oraz rozporządzenie nr 574/72 [COM(88) 27 wersja ostateczna] przedstawionym Radzie przez Komisję w dniu 5 lutego 1988 r. (zob. pkt 29 niniejszej opinii). Zaznaczam również, że decyzja 91/425/EWG, z dnia 10 października 1990 r., decyzja nr 147 dotycząca stosowania art. 76 rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz.U. L 235, s. 21) komisji administracyjnej Wspólnot Europejskich ds. zabezpieczenia społecznego przemieszczających się pracowników określa w szczególności sposoby stosowania wspomnianego artykułu w sprawie dostarczania informacji przez instytucję miejsca zamieszkania do instytucji właściwej w celu zawieszenia świadczeń na mocy jego ust. 2, gdy chodzi o porównanie wysokości świadczeń przewidzianych przez dwa odpowiednie ustawodawstwa oraz w sprawie określenia ewentualnego uzupełnienia różnicowego do zapłaty przez właściwą instytucję, nie tłumaczy też celu tego przepisu.
(
8
)	Wyrok Bosmann, C‑352/06, EU:C:2008:290, pkt 17.
(
9
)	Zobacz w szczególności wyroki: Dodl i Oberhollenzer, C‑543/03, EU:C:2005:364, pkt 45; Weide, C‑153/03, EU:C:2005:428, pkt 20; a także Slanina, C‑363/08, EU:C:2009:732, pkt 21.
(
10
)	Wyrok Schwemmer, C‑16/09, EU:C:2010:605, pkt 45.
(
11
)	Zobacz podobnie wyrok Dodl i Oberhollenzer (EU:C:2005:364, pkt 51). Zgodnie z celem unikania nieuzasadnionego łączenia świadczeń wyrażonym w motywie dwudziestym siódmym rozporządzenia nr 1408/71 art. 12 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakaz kumulacji świadczeń”, stanowi między innymi w ust. 1, że „nie można przyznać ani zachować prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego”. Biorąc pod uwagę, że art. 12 rozporządzenia nr 1408/71 mieści się w tytule I tego rozporządzenia, dotyczącym przepisów ogólnych, zasady wynikające z tego przepisu stosują się do reguł pierwszeństwa w przypadku skumulowania się uprawnień do świadczeń rodzinnych przewidzianych w art. 76 tego rozporządzenia. Zobacz również moją opinię w sprawie Wiering (C‑347/12, EU:C:2013:504, pkt 51, 52).
(
12
)	W wyroku Ferraioli (EU:C:1986:168) Trybunał przypomniał, że cel traktatów polegający na ustanowieniu swobody przepływu pracowników warunkuje wykładnię przepisów rozporządzenia nr 1408/71 oraz że nie można stosować art. 76 tego rozporządzenia w taki sposób, że poprzez zastąpienie zasiłków dostępnych w jednym państwie członkowskim zasiłkami należnymi w innym państwie członkowskim pracownik zostanie pozbawiony bardziej korzystnych świadczeń. Według Trybunału zasady, na których opiera się rozporządzenie nr 1408/71, wymagają, aby w przypadku gdy wysokość świadczeń udzielanych przez państwo miejsca zamieszkania jest niższa od wysokości świadczeń przyznanych przez inne państwo zobowiązane do ich wypłaty, pracownik zachował prawo do świadczenia w wyższej wysokości oraz miał prawo do otrzymywania od instytucji ubezpieczeń społecznych tego ostatniego państwa dodatku do świadczeń odpowiadającego różnicy między tymi dwoma kwotami. Należy przypomnieć, że sposoby zastosowania reguł niezbieżności świadczeń rodzinnych zostały przyjęte przez prawodawcę Unii przewidującego w szczególności wymianę informacji między instytucjami państw członkowskich zamieszkania i zatrudnienia w celu porównania świadczeń oraz ich wysokości, aby móc określić ewentualne uzupełnienie wynikające z różnicy. Zobacz w szczególności decyzję 91/425. Zobacz moją opinię w sprawie Wiering (EU:C:2013:504, pkt 53, 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
13
)	Wyrok Schwemmer, EU:C:2010:605, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
14
)	Punkty 6, 7.
(
15
)	Wyrok Kracht, EU:C:1990:279, pkt 11.
(
16
)	Podczas gdy przepis mówi o świadczeniach „przewidzianych”.
(
17
)	Zaznaczam, że w pkt 54 wyroku Schwemmer (EU:C:2010:605) Trybunał przypomniał, że w wyrokach Ragazzoni (EU:C:1978:88), Salzano (EU:C:1984:343), Ferraioli (EU:C:1986:168) i Kracht (EU:C:1990:279) powody braku uprzedniego wniosku pozostawały bez znaczenia dla odpowiedzi udzielonych przez Trybunał w tych postępowaniach.
(
18
)	Zobacz przez analogię wyrok Schwemmer, EU:C:2010:605, pkt 58. W istocie przy zastosowaniu art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71, tylko różnica między wyższym świadczeniem niemieckim a niższym świadczeniem belgijskim, to znaczy uzupełnienie różnicowe, byłoby, w danym przypadku, należne, mimo że S. Fassbender-Firman i jej mąż mieli prawo do zasiłków rodzinnych dla syna w tych dwóch państwach członkowskich.
(
19
)	Zobacz podobnie wyrok Lachheb, C‑177/12, EU:C:2013:689, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo. Podkreślenie moje.
(
20
)	Wyroki: Kracht, EU:C:1990:279, pkt 10; Schwemmer, EU:C:2010:605, pkt 56.
(
21
)	Zobacz analogicznie wyrok Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, C‑280/00, EU:C:2003:415, pkt 58, 59.
(
22
)	Zobacz pkt 12 niniejszej opinii. W istocie wydaje się, że Familienkasse uważa uzupełnienie różnicowe za należne.
(
23
)	Zobacz pkt 30 niniejszej opinii.
(
24
)	Zobacz pkt 34 niniejszej opinii.
(
25
)	Zobacz pkt 29 niniejszej opinii.
(
26
)	Zobacz pkt 27 i 53 niniejszej opinii.
(
27
)	Zobacz pkt 50 niniejszej opinii.