61971C0026
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL
A. DUTHEILLET DE LAMOTHE
VAN 13 OKTOBER 1971 (
1
)
Mijnheer de President,
mijne beren Rechters,
De drie verzoekers in het hoofdgeding (de zaken 26-71, 27-71 en 28-71) zijn van Duitse nationaliteit en hebben hun beroep deels in Frankrijk, deels in Duitsland uitgeoefend.
Bij de vaststelling van' hun aanspraken ingevolge de ouderdomsverzekering rees de vraag of de artikelen 27 en 28 van verordening nr. 3 inzake de sociale zekerheid van migrerende werknemers op hen van toepassing zijn.
U zult zich herinneren, dat artikel 27 aan de in verordening nr. 3 bedoelde werkgevers in bepaalde gevallen met het oog op het ontstaan van recht op ouderdomsuitkeringen aanspraak geeft op samentelling van de verzekeringstijdvakken onder verschillende nationale regelingen vervuld. Artikel 28 regelt, hoe in zodanig geval tot toerekening pro rata van de uitkering wordt overgegaan. Het bedrag der uitkering wordt eerst alleen aan de hand van de nationale wettelijke regeling berekend, vervolgens wordt het uit te keren bedrag vastgesteld naar gelang van de verhouding van de duur der verzekeringstijdvakken, die onder de verschillende nationale wettelijke regelingen zijn vervuld.
Het Franse fonds, de Caisse régionale d'assurance vieillesse des travailleurs salariés te Straatsburg, gesteld voor de vraag of deze voorschriften ook golden voor verzoekers in het hoofdgeding, achtte beide artikelen op de drie hierbedoelde werknemers van toepassing en telde daarom eerst de door hen in Duitsland en Frankrijk vervulde verzekeringstijdvakken samen, om vervolgens over te gaan tot vaststelling van het ouderdomspensioen waarop zij bij samentelling krachtens de Franse wettelijke regeling aanspraak konden maken, en ten slotte tot bepaling van het werkelijk bedrag dat hun — door toerekening pro rata van de theoretische uitkering op grond van de in Frankrijk vervulde verzekeringstijdvakken — zou worden uitgekeerd.
Betrokkenen protesteerden tegen deze beslissing.
Met een beroep op Uw uitspraak van 5 juli 1967 in de zaak Ciechelsky maken zij bezwaar tegen de uit samentelling voortvloeiende toerekening pro rata — zonder zich overigens scherp rekenschap te geven van het tussen een en ander bestaande verband —.
Zij wendden zich eerst — vruchteloos — tot de Commission de procédure gracieuse te Straatsburg en vervolgens tot de Commission de première instance du contentieux de la sécurité sociale du Bas-Rhin.
Deze instantie heeft U de onderhavige vragen gesteld.
De vragen zijn in de drie zaken gelijkluidend, zodat het ons vergund zij er één enkele conclusie aan te wijden.
Op de in menig opzicht vage formulering der vragen valt genoeg af te dingen, doch wanneer wij ze in hun zakelijke samenhang bezien, blijkt het in feite te gaan om twee problemen, namelijk:
1.
of Uw Hof zich houdt aan de beginselen welke het heeft opgesteld in de arresten Ciechelsky en De Moor van 5 juli 1967 en nadien meermalen heeft bevestigd;
2.
of artikel 27, lid 1, van verordening nr. 3 moet worden toegepast wanneer betrokkene zonder samentelling van tijdvakken in de termen valt voor toekenning van enigerlei in een nationale wettelijke regeling voorziene ouderdomsuitkering, dan wel alleen wanneer hij zodanige samentelling behoeft om zich bepaalde uitkeringen te zien toegekend.
I
Wij kunnen, wat het eerste probleem betreft, met enkele summiere opmerkingen volstaan.
In Uw arresten Ciechelsky en De Moor van 5 juli 1967 hebt U voor de toepassing van de artikelen 27 en 28 van verordening nr. 3 drie grondbeginselen opgesteld:
1.
samentelling volgens artikel 27 moet achterwege blijven wanneer er in een Lid-Staat recht op uitkering ontstaat zonder dat een beroep behoeft te worden gedaan op tijdvakken, vervuld krachtens de wettelijke regeling van andere Lid-Staten;
2.
zonder samentelling ook geen toerekening pro rata;
3.
toerekening pro rata is in zodanig geval slechts mogelijk wanneer de verzekeringstijdvakken welke volgens het nationale recht van één der Lid-Staten recht op uitkering geven, tevens in aanmerking worden genomen ter vaststelling van het bedrag van andere renten in andere Lid-Staten.
Deze arresten schijnen de Commission de première instance du contentieux de la sécurité sociale du Bas-Rhin niet geheel te hebben overtuigd.
Het staat een nationale rechter stellig vrij U nadere vragen te stellen naar aanleiding van de uitlegging welke U reeds aan een communautaire verordening hebt gegeven.
U hebt dit met zoveel woorden uitgesproken in Uw arrest van 3 april 1968 (Mölkerei-Zentrale).
Wij zouden echter gaarne zien, dat de nationale rechter in zodanig geval duidelijk uiteenzet waarom hij Uw eerdere uitspraken in twijfel trekt; een zodanige uiteenzetting missen wij hier node.
De Caisse régionale te Straatsburg stelt Uw rechtspraak geheel opnieuw ter discussie, en wel zulks in een soms allerongelukkigst gestelde memorie.
Gezien de toon van dit stuk en de gebrekkige informatie over de communautaire verordeningen en Uw jurisprudentie welke er uit spreekt, heb ik een ogenblik overwogen het af te doen met een oud gezegde uit mijn landstreek: „de pastoor verdoet zijn tijd door tweemaal de mis voor doven te lezen”.
Wij zullen nochtans in het kort op bedoelde bedenkingen ingaan en daarbij volstaan met de volgende drie opmerkingen:
1.
Anders dan de Caisse régionale te Straatsburg schijnt te menen, houdt het al dan niet toekennen van een aanspraak op samentelling geen verband met het belang van betrokkene bij samentelling c.q. niet-samentelling.
In die zin uitdrukkelijk Uw arresten 11-67 van 12 december 1967 (Couture) en 12-67 van 13 december 1967 (Guissart), waarin valt te lezen dat „de toepassing van het bij de artikelen 27 en 28 van verordening nr. 3 voorziene stelsel uitsluitend afhankelijk is van de objectieve omstandigheden waarin de betrokken migrerende werknemer zich bevindt” en niet te zijner keuze staat.
2.
De tekstargumenten van de Caisse de sécurité sociale zijn door Uw Hof in de zaken Ciechelsky en De Moor minutieus onderzocht; U hebt ze niet beslissend geacht en wij behoeven er dus niet op terug te komen.
i.
En wat ten slotte het argument betreft, dat de Straatsburgse rechter in verwarring schijnt te hebben gebracht, namelijk dat bij niet-samentelling twee nationale uitkeringen te zamen hoger kunnen zijn dan één dier uitkeringen berekend na samentelling: U bent er uitvoerig op ingegaan, zoals Uw Advocaten-Generaal Roemer, onze deken, en Gand U hadden gevraagd en U hebt het in één der overwegingen van Uw arrest Ciechelsky uitdrukkelijk van de hand gewezen.
Wij willen hieraan nog toevoegen, dat het ook in hoge mate te betreuren ware, indien voormelde jurisprudentie zou worden herroepen:
a)
in verordening nr. 1408/71 van 14 juni 1971 werd de lijn reeds doorgetrokken, zodat het vorenstaande in een, hopelijk nabije, toekomst ook zal gelden in gevallen waarop Uw jurisprudentie op grond van de bestaande voorschriften nog niet kon worden toegepast;
b)
voormelde beginselen worden door de nationale rechterlijke instanties ten volle toegepast, zo ook in de Franse rechtspraak (wij menen hierop te moeten wijzen, omdat de onderhavige zaken door een Franse rechterlijke instantie naar U werden verwezen); men zie het arrest van de Cour d'appel te Dijon van 8 januari 1969, dat van de Cour de cassation, Chambre sociale, van 2 juli 1970 — waarin eerstgenoemd arrest is bevestigd — alsook dat van de Cour d'appel te Parijs van 9 juni 1970.
Daarom zult U onzes inziens de beginselen van Uw arresten Ciechelsky en De Moor nogmaals uitdrukkelijk moeten poneren; ook deze arresten hielden trouwens slechts een bevestiging in van aanwijzingen in deze richting, zoals die reeds te vinden waren in Uw arrest van der Veen van 15 juli 1964, Jurisprudentie 1964, blz. 1179-1181, en later in Uw arresten Couture en Guissart van 12 en 13 december 1967, Jurisprudentie 1967, blz. 485 en 546, zijn bevestigd.
II
Veel interessanter is het tweede probleem dat in deze zaak rijst.
In Uw arrest Ciechelsky, evenals in alle andere door ons geciteerde arresten, is de samentelling uitgesloten wanneer betrokkene zonder samentelling „recht op uitkering” heeft volgens de nationale wettelijke regeling.
Wellicht geven de onderhavige zaken U aanleiding nader te bepalen wat onder „recht op uitkering” is te verstaan.
Dat is in casu inderdaad de vraag.
Ingevolge hoofdstuk V („Assurance vieillesse”), afdeling I, van de Franse Code de la sécurité sociale betreffende de vaststelling en berekening van de ouderdomspensioenen, kan drieërlei uitkering worden toegekend:
1.
Het ouderdomspensioen van artikel L 331 of 332, zoals dat bij het bereiken van de zestigjarige leeftijd wordt uitgekeerd aan degenen die aantonen ten minste 30 verzekeringsjaren te hebben vervuld, en dat naar een basisjaarsalaris wordt berekend.
2.
Het pensioen van artikel L 335, in de praktijk „evenredig” pensioen genoemd, waarop een verzekerde bij het bereiken van de zestigjarige leeftijd recht heeft wanneer hij gedurende meer dan 15, doch minder dan 30 jaren zijn bijdragen heeft gestort; het wordt berekend op dezelfde grondslag als het pensioen van artikel L 331, doch op een andere wijze.
3.
De lijfrente van artikel L 336 waarop een verzekerde bij het bereiken van de vijfenzestigjarige leeftijd recht heeft wanneer hij gedurende meer dan 5, doch minder dan 15 jaar zijn bijdragen heeft gestort; deze rente wordt volgens een zeer ingewikkeld systeem berekend aan de hand van de door en/of voor de werknemer gestorte bijdragen.
Ten slotte regelt artikel L 337 de wijze waarop de stortingen moeten worden terugbetaald aan de verzekerde die geen recht op enigerlei uitkering heeft.
In casu schijnen weliswaar alle betrokkenen bij het bereiken van de vijfenzestigjarige leeftijd zonder samentelling recht op een ouderdomsuitkering krachtens de Duitse wettelijke regeling te hebben gehad, doch blijkens hetgeen door de Franse rechterlijke instanties is vastgesteld hadden de heren Gross — zaak 26-71 — en Höhn — zaak 28-71 — in Frankrijk zonder samentelling alleen maar aanspraak op de rente van artikel L 336, terwijl de heer Keiler — zaak 27-71 — aldaar zonder samentelling recht zou hebben gehad op het evenredig pensioen van artikel L 335.
De Commissie vindt dit blijkbaar van veel belang en geeft U in de zaken 26 en 28-71 in overweging te antwoorden, dat waar de samentelling gold voor het ontstaan van recht op het evenredig pensioen, tot toerekening pro rata moet worden overgegaan, doch niet in de zaak 27-71, waarin het recht op dit zelfde evenredig pensioen zonder samentelling werd verkregen.
Doch ik geloot niet dat U zover kunt gaan als de Commissie U voorstelt — zonder overigens duidelijk te zeggen waarom.
U zult namelijk alleen een oordeel mogen geven over de vraag of voor deze of gene uitkering van een nationale regeling de artikelen 27 en 28 al dan niet gelden, wanneer zulks U langs de weg van artikel 177 uitdrukkelijk is gevraagd — hetgeen niet het geval is.
Hoogstens zult U de nationale rechter opheldering kunnen verschaffen op de navolgende punten:
1.
Geldt de samentelling niet, wanneer betrokkene zonder samentelling recht had op enigerlei ouderdomsuitkering in de zin van de nationale regeling?
2.
Of moet worden samengeteld wanneer betrokkene zonder samentelling geen recht had op de maximumuitkering, die de nationale regeling kent?
Wat Frankrijk betreft zij opgemerkt, dat de Cour de cassation, na Uw arresten Cièchelsky en anderen, in voormeld arrest van de Chambre sociale van 2 juli 1970, zich uitdrukkelijk in eerstgemelde zin heeft uitgesproken:
„Wanneer in een Lid-Staat het recht op een ouderdomsuitkering ontstaat zonder dat een beroep behoeft te worden gedaan op tijdvakken vervuld krachtens de wettelijke regeling van andere Lid-Staten, missen de artikelen 27 en 28 van verordening nr. 3 toepassing”.
Is er aanleiding dit standpunt, dat berust op een zekere uitlegging van artikel 27 van verordening nr. 3, van Uw arresten waarin dit artikel reeds werd geïnterpreteerd en van de toepasselijke nationale voorschriften, in algemene bewoordingen te bevestigen of te corrigeren?
Mijns inziens)a, mits behoedzaam wordt te werk gegaan:
1.
Het lijdt voor ons geen twijfel, dat de stelling volgens welke de samentellingsregel zou moeten worden toegepast wanneer betrokkene zonder samentelling geen recht heeft op de maximumuitkering van een nationale regeling, in Uw jurisprudentie reeds werd verworpen, zij het implicite.
Zo lag immers het geval Ciechelsky: zonder samentelling had hij geen recht op de maximumuitkering voorzien in artikel L 331 van de Franse Code de sécurité sociale, doch alleen op het evenredig pensioen van artikel L 335. De Advocaat-Generaal Gand had hierop de aandacht gevestigd en U gevraagd er in Uw arrest rekening mede te houden.
Dat Uw arrest alleen het geval betreft dat samentelling niet noodzakelijk is voor het ontstaan van het recht op uitkering, wijst er duidelijk op dat er volgens Uw Hof geen rekening mede behoefde te worden gehouden dat betrokkene zonder samentelling geen recht had op de maximumuitkering, in de nationale regeling voorzien.
Bovendien: indien U artikel 27 in tegengestelde zin zoudt uitleggen, zou dat er waarschijnlijk op neerkomen dat samentelling en toerekening pro rata zonder onderscheid op vrijwel alle migrerende werknemers van toepassing zijn, hetgeen stellig niet in de bedoeling van de auteurs van verordening nr. 3 heeft gelegen.
2.
Nu de regelingen inzake de ouderdomsvoorziening der zes landen zo sterk uiteenlopen, zou bezwaarlijk een algemeen criterium kunnen worden gevonden om met betrekking tot de ouderdomsuitkeringen in de nationale regelingen voorzien, te onderscheiden tussen uitkeringen waarop de samentelling wel of niet moet worden toegepast, in aanmerking genomen de voordelen welke zij aan betrokkenen verschaffen.
Dit blijkt duidelijk uit het Franse voorbeeld.
Voor het ontstaan van recht op alle drie uitkeringen van hoofdstuk V van de Franse Code de sécurité sociale („Assurance vieillesse”) wordt een gelijksoortige voorwaarde gesteld: de verzekering moet een bepaalde tijd hebben geduurd. Zij kunnen onder dezelfde voorwaarden worden omgezet in een uitkering aan de weduwe of rechthebbende.
De grondslag voor vaststelling van de beide uitkeringen van artikel L 331 (30 verzekeringsjaren) en artikel L 335 (meer dan 15, doch minder dan 30 jaren) is dezelfde.
Weliswaar geldt voor vaststelling van de rente van artikel L 336 een andere grondslag (het totaalbedrag van werknemers- en werkgeversbijdragen).
Doch kunt U op grond van deze omstandigheid voor de toepassing van artikel 27 van verordening nr. 3 onderscheiden tussen de rechthebbenden op de uitkeringen bedoeld in de artikelen L 331 of L 335 respectievelijk in artikel L 336?
Dit kan bezwaarlijk worden aanvaard, nu U in voormeld arrest Ciechelsky uitdrukkelijk hebt uitgesproken dat ten aanzien van de toepassing van artikel 27 van verordening nr. 3 de voorwaarden voor het ontstaan van recht op uitkeringen en niet de wijze van berekening de doorslag geven.
3.
Zolang het niet is gekomen tot de met de dag urgenter wordende coördinatie van de verschillende nationale regelingen inzake de sociale zekerheid, lijkt het dus raadzaam het ervoor te houden dat alleen moet worden samengeteld wanneer betrokkene anders geen recht heeft op enigerlei uitkering voorzien in de nationale regeling inzake de ouderdomsvoorzieningen.
Er lijkt mij echter iets voor te zeggen, dat Uw Hof — ten einde de nationale rechterlijke instanties in staat te stellen een bepaald aantal praktische moeilijkheden op te lossen zonder dat U zich voor de toekomst vastlegt — zulks in die zin voorzichtig preciseert, dat Uw uitlegging althans geldt voor lijfrenten waarop men volgens de nationale regeling recht krijgt wanneer de verzekering een bepaalde tijd heeft geduurd.
Wij concluderen dat het Uw Hof behage te verklaren voor recht:
1.
dat wanneer in een Lid-Staat recht op een der ouderdomsuitkeringen, toegekend op grond van een bepaalde verzekeringsduur, ontstaat zonder dat een beroep behoeft te worden gedaan op tijdvakken vervuld krachtens de wettelijke regeling van andere Lid-Staten, het bevoegde orgaan van eerstgenoemde Staat niet gerechtigd is de artikelen 27 en 28 van verordening nr. 3 toe te passen ten einde de uitkering welke het krachtens de eigen wettelijke regeling schuldig is, een inkorting te doen ondergaan, althans voor zover deze uitkering geen betrekking heeft op tijdvakken welke reeds hebben gediend ter berekening van hetgeen door het bevoegde orgaan van een andere Staat werd uitgekeerd;
2.
dat de artikelen 27 en 28 van verordening nr. 3, aldus uitgelegd, niet in strijd zijn met artikel 51 van het EEG-Verdrag.
(
1
)	Vertaald uit het Frans.