SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA19 ta' Ġunju 1990 (*)"Talba
għal deċiżjoni preliminari: House of Lords - Renju Unit – Drittijiet li
jirriżultaw mid-dispożizzjonijiet Komunitarji – Protezzjoni mill-qrati
nazzjonali – Kompetenza tal-qrati nazzjonali biex jieħdu miżuri
provviżorji meta jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari"Fil-kawża C-213/89_li
għandha bħala suġġett talba mressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja, skond
l-Artiklu 177 tat-Trattat KEE, mill-House of Lords u intiża sabiex
tikseb, fil-kawża pendenti quddiem dik il-qorti bejnThe QueenuSecretary of State for Transport, ex parte: Factortame Ltd et_deċiżjoni
preliminari dwar l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju u dwar
il-portata tas-setgħa tal-qrati nazzjonali li jieħdu miżuri provviżorji
meta jkunu in kwistjoni drittijiet li huma mogħtija mid-dritt
Komunitarju_IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA_komposta
minn O. Due, President, Sir Gordon Slynn, C. N. Kakouris, F. A.
Schockweiler u M. Zuleeg, Presidenti ta' Awla, G. F. Mancini, R. Joliet,
J. C. Moitinho de Almeida, G. C. Rodríguez Iglesias, F. Grévisse, M.
Díez de Velasco, Imħallfin_Avukat Ġenerali : G. TesauroReġistratur: H. A. Ruhl, Amministratur Prinċipaliwara li rat l-osservazzjonijiet ippreżentati bil-miktub:–        għall-Gvern
tar-Renju Unit, minn T. J. G. Pratt, Principal Assistant Treasury
Solicitor, bħala aġent, assistit minn Sir Nicholas Lyell, QC, Solicitor
General, Christopher Bellamy, QC, u Christopher Vajda, barrister_–        għall-Gvern
Irlandiż, minn Louis J. Dockery, Chief State Solicitor, bħala aġent,
assistit minn James O'Reilly, SC_–        għal Factortame Ltd et,
minn David Vaughan, QC, Gerald Barling, barrister, David Anderson,
barrister, u Stephen Swabey, solicitor, ta' l-uffiċċju legali Thomas
Cooper & Stibbard_–        għall-Kummissjoni,
minn Götz zur Hausen, konsulent legali, u Peter Oliver, membru
tas-servizz ġuridiku tagħha, bħala aġenti_wara li rat ir-rapport għas-seduta_wara li semgħet l-osservazzjonijiet orali tal-Gvern tar-Renju Unit, ta' Factortame Ltd et,
ta' Rawlings (Trawling) Ltd, irrappreżentata minn N. Forwood, QC, u
tal-Kummissjoni, ippreżentati fis-seduta għas-smigħ tat-trattazzjoni
tal-5 ta' April 1990_wara li semgħet il-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas-7 ta' Mejju 1990, tagħti l-preżentiSentenza1        Permezz
tas-sentenza tat-18 ta' Mejju 1989, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja
fl-10 ta' Lulju 1989, il-House of Lords ressqet, skond l-Artikolu 177
tat-Tratt KEE, żewġ domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni
tad-dritt Komunitarju u dwar il-portata tas-setgħa tal-qrati nazzjonali
li jieħdu miżuri provviżorji meta jkunu in kwistjoni drittijiet li huma
mogħtija mid-dritt Komunitarju.2        Dawn
id-domandi tqajmu fil-kuntest ta' kawża mressqa kontra s-Secretary of
State for Transport minn Factortame Ltd u minn kumpanniji oħra regolati
bil-liġi tar-Renju Unit, kif ukoll mid-diretturi u mill-azzjonisti ta’
dawn il-kumpanniji, li l-parti l-kbira tagħhom huma ċittadini Spanjoli
(iktar 'il quddiem l-"appellanti fil-kawża prinċipali").3        Jirriżulta
mill-proċess li l-kumpanniji in kwistjoni huma l-proprjetarji jew
l-operaturi ta' 95 bastiment tas-sajd li kienu rreġistrati fir-reġistru
tal-bastimenti Britanniċi taħt il-Merchant Shipping Act 1894 (Att dwar
il-Bastimenti Merkantili ta' l-1894). Mill-imsemmija bastimenti, 53
kienu oriġinarjament irreġistrati fi Spanja, u kienu jtajru l-bandiera
Spanjola, iżda f'diversi dati mill-1980 'il quddiem, huwa ġew
irreġistrati fir-reġistru Brittaniku. It-42 bastiment l-oħra dejjem
kienu rreġistrati fir-Renju Unit, iżda nxtraw mill-kumpanniji in
kwistjoni f'diversi dati, l-iktar mill-1983 'il quddiem.4        Is-sistema
legali li tirrigwarda r-reġistrazzjoni tal-bastimenti tas-sajd
Britanniċi ġiet emendata radikalment permezz tat-Taqsima II tal-Merchant
Shipping Act 1988 (Att dwar il-Bastimenti Merkantili ta' l-1988, iktar
'il quddiem l-"Att ta’ l-1988"), u tal-Merchant Shipping (Registration
of Fishing Vessels) Regulations 1988 (Regolamenti ta' l-1988 dwar
ir-Reġistrazzjoni tal-Bastimenti tas-Sajd, iktar 'il quddiem
ir-"Regolamenti ta' l-1988"; S.I. 1988, Nru 1926). Huwa paċifiku li
r-Renju Unit wettaq din l-emenda bil-għan li jġib fit-tmiem il-prattika
magħrufa bħala "quota hopping", jiġifieri l-prattika li, skond il-Gvern
tar-Renju Unit, tikkonsisti fis-"sakkeġġ" tal-kwoti tas-sajd allokati
lir-Renju Unit minn bastimenti li jtajru l-bandiera Britannika iżda li
m'għandhom l-ebda rabta awtentika mar-Renju Unit.5        L-Att
ta' l-1988 ipprovda għat-twaqqif ta' reġistru ġdid li fih, minn dak
iż-żmien 'il quddiem, kellhom jiġu rreġistrati l-bastimenti tas-sajd
Britanniċi kollha, inklużi dawk li kienu diġà rreġistrati fir-reġistru
ġenerali l-antik skond l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili ta' l-1894.
Madankollu, huma biss il-bastimenti tas-sajd li jissodisfaw
il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 14 ta' l-Att ta' l-1988 li
jistgħu jiġi rreġistrati fir-reġistru l-ġdid.6        Dan
l-Artikolu jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li, bla ħsara għad-derogi
li jistgħu jingħataw mill-Ministru tat-Trasport, bastiment tas-sajd
jista' jiġi rreġistrat fir-reġistru l-ġdid biss jekk:(a) il-proprjetarju tiegħu jkun Britanniku,(b) ikun operat mir-Renju Unit, u l-operazzjonijiet tiegħu huma mmexxija u kkontrollati mir-Renju Unit,(c) in-noleġġatur, l-armatur jew l-operatur tal-bastiment ikun persuna jew kumpannija kwalifikata.Skond
il-paragrafu 2 ta' l-istess Artikolu, bastiment tas-sajd jitqies li
jappartjeni lil propjetarju Brittaniku jekk il-proprjetà nominali (legal ownership) hija totalment miżmuma minn persuna jew kumpannija kwalifikata waħda jew iktar u jekk it-proprjetà effettiva (beneficial ownership)
tal-bastiment tappartjeni lil kumpannija kwalifikata waħda jew iktar
jew jekk mill-inqas 75% tal-proprjetà effettiva tiegħu tappartjeni lil
persuna kwalifikata waħda jew iktar; il-paragrafu 7 ta' l-istess
dispożizzjoni jispeċifika li "persuna kwalifikata" tfisser persuna li
għandha ċ-ċittadinanza Britannika, u li hija residenti u domiċiljata
fir-Renju Unit, u li "kumpannija kwalifikata" tfisser kumpannija
kkostitwita fir-Renju Unit, li għandha l-uffiċċju reġistrat tagħha
hemmhekk, u li mill-inqas 75% ta' l-ishma tagħha jappartjenu lil persuna
jew kumpannija kwalifikata waħda jew iktar, u li mill-inqas 75%
tad-diretturi tagħha huma persuni kwalifikati.7        L-Att
u r-Regolamenti ta' l-1988 daħlu fis-seħħ fl-1 ta' Diċembru 1988.
Madanakollu, skond l-Artikolu 13 ta' l-Att, il-validità
tar-reġistrazzjonijiet magħmula taħt is-sistema preċedenti ġiet estiża
għal perijodu tranżitorju sal-31 ta' Marzu 1989.8        Fl-4
ta' Awwissu 1989, il-Kummissjoni ressqet rikors quddiem il-Qorti
tal-Ġustizzja skond l-Artikolu 169 tat-Trattat KEE, bil-għan li jiġi
kkonstatat li, bil-fatt li impona l-kundizzjonijiet ta' nazzjonalità
previsti fl-Artikolu 14 ta' l-Att ta' l-1988, ir-Renju Unit naqas li
jwettaq l-obbligi imposti fuqu skond l-Artikoli 7, 52 u 221 tat-Trattat
KEE. Dan ir-rikors huwa s-suġġett tal-kawża 246/89, attwalment pendenti.
Permezz ta' att separat, ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti
tal-Ġustizzja fl-istess jum, il-Kummissjoni talbet lill-Qorti
tal-Ġustizzja tordna, bħala miżura proviżorja, is-sospensjoni ta'
l-applikazzjoni ta’ dawn il-kundizzjonijiet ta' nazzjonalità
fil-konfront taċ-ċittadini ta' Stati Membri oħra u tal-bastimenti
tas-sajd li, sal-31 ta' Marzu 1989, kienu jeżerċitaw attività ta' sajd
taħt il-bandiera Britannika u b'liċenzja tas-sajd Britannika. Permezz
ta' digriet ta' l-10 ta' Ottubru 1989 (246/89 R, Ġabra p. 3125),
il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja laqa' din it-talba. B'eżekuzzjoni
ta’ dan id-digriet, ir-Renju Unit adotta digriet irjali li jemenda
l-Artikolu 14 ta' l-Att ta' l-1988 b'effett mit-2 ta' Novembru 1989.9        Fil-mument
meta tressqu l-proċeduri li taw lok għall-kawża prinċipali, il-95
bastiment tas-sajd proprjetà ta’ l-appellanti fil-kawża prinċipali ma
kinux jissodisfaw mill-inqas waħda mill-kundizzjonijiet
għar-reġistrazzjoni previsti fl-Artikolu 14 ta' l-Att ta' l-1988 u
għalhekk ma setgħux jiġu rreġistrati fir-reġistru l-ġdid.10      Billi
dawn il-bastimenti kienu ser jiġu mċaħħda mid-dritt li jistadu mill-1
ta' April 1989 'il quddiem, il-kumpanniji in kwistjoni kkontestaw,
permezz ta' rikors għal stħarriġ ġudizzjarju, il-kompatibbiltà mad-dritt
Komunitarju tat-Taqsima II ta' l-Att ta' l-1988; huma talbu wkoll li
jittieħdu miżuri provviżorji għall-perijodu kollu sakemm jiġi deċiż
b'mod finali r-rikors tagħhom għal stħarriġ ġudizzjarju.11      Permezz
tas-sentenza tagħha ta' l-10 ta' Marzu 1989, id-Divisional Court
tal-Queen's Bench Division: i) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u
tressaq lill-Qorti tal-Ġustizzja domanda preliminari skond l-Artikolu
177 tat-Trattat KEE dwar il-punti ta' dritt Komunitarju mqajma waqt
il-proċeduri; u ii) ordnat, bħala miżura proviżorja, is-sospensjoni ta'
l-applikazzjoni tat-Taqsima II ta' l-Att ta' l-1988 u tar-Regolamenti
ta' l-1988 fil-konfront tar-rikorrenti.12      Fit-13
ta' Marzu 1989, is-Secretary of State for Transport appella mid-digriet
tad-Divisional Court dwar il-miżuri provviżorji. Permezz ta' sentenza
tat-22 ta' Marzu 1989, il-Court of Appeal iddeċidiet li skond il-liġi
nazzjonali l-qrati ma kellhomx is-setgħa li jissospendu provviżorjament
l-applikazzjoni tal-liġijiet. Konsegwentement, hija annullat id-digriet
tad-Divisional Court.13      Il-House
of Lords, li quddiemha tressqet il-kawża, tat is-sentenza tagħha tat-18
ta' Mejju 1989, iċċitata iktar 'il fuq. Permezz ta' din is-sentenza,
hija kkonstatat, l-ewwel nett, li l-allegazzjonijiet ta’ l-appellanti
fil-kawża prinċipali dwar id-dannu irreparabbli li kienu ser isofru
fil-każ li ma jittieħdux il-miżuri provviżorji mitluba kienu fondati.
Madanakollu, hija ddeċidiet li, skond il-liġi nazzjonali, il-qrati
Britanniċi ma kellhomx is-setgħa li jieħdu miżuri provviżorji f'każ bħal
dak tal-kawża prinċipali; b'mod iktar partikolari, it-teħid ta' miżuri
provviżorji kien prekluż mir-regola antika tal-common law, li skondha
ebda miżura provviżorja ma tista' tittieħed kontra l-Kuruna, jiġifieri
kontra l-gvern, flimkien mal-preżunzjoni li l-liġijiet nazzjonali huma
konformi mad-dritt Komunitarju, sakemm ma tingħatax deċiżjoni fuq
il-kompatibbiltà tagħhom ma' dan id-dritt.14      Il-House
of Lords imbagħad ikkunsidrat il-kwistjoni jekk, minkejja l-imsemmija
regola tad-dritt nazzjonali, il-qrati Britanniċi kellhomx is-setgħa li
jieħdu miżuri provviżorji kontra l-Kuruna abbażi tad-dritt Komunitarju.15      Billi
kkunsidrat li l-kawża qajmet problema ta' interpretazzjoni tad-dritt
Komunitarju, il-House of Lords iddeċidiet, b'applikazzjoni ta'
l-Artikolu 177 tat-Trattat KEE, li tissospendi l-proċeduri sakemm
il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi fuq id-domandi preliminari li ġejjin:1) Meta, i)
fi proċeduri mressqa quddiem qorti nazzjonali, parti ssostni li hija
tgawdi drittijiet taħt il-dritt Komunitarju li għandhom effett dirett
fid-dritt nazzjonali (id-'drittijiet invokati')_ii)
jekk tiġi applikata, dispożizzjoni nazzjonali fformulata f'termini ċari
se ċċaħħad awtomatikament lil din il-parti mid-drittijiet invokati_iii)
jeżistu argumenti serji kemm favur kif ukoll kontra l-eżistenza
tad-drittijiet invokati u l-qorti nazzjonali talbet deċiżjoni
preliminari skond l-Artikolu 177 dwar jekk id-drittijiet invokati
jeżistux jew le_iv) id-dritt nazzjonali
jippreżumi li d-dispożizzjoni nazzjonali in kwistjoni hija konformi
mal-dritt Komunitarju, sakemm ma tiġix ikkonstatata l-inkompatibbiltà
tagħha_v) il-qorti nazzjonali m'għandhiex
is-setgħa li tieħu miżuri provviżorji li jipproteġu d-drittijiet
invokati permezz tas-sospensjoni ta’ l-applikazzjoni tad-dispożizzjoni
nazzjonali sakemm tingħata d-deċiżjoni preliminari_vi)
fl-aħħar nett, fil-każ li d-deċiżjoni preliminari tkun favur
id-drittijiet invokati, il-parti intitolata għal dawn id-drittijiet
probabbilment tkun sofriet dannu irreparabbli sakemm ma jkunux ittieħdu
dawn il-miżuri protettivi provviżorji_id-dritt Komunitarjua) jobbliga lill-qorti nazzjonali li tagħti din il-protezzjoni provviżorja tad-drittijiet invokati, jewb) jagħti lill-qorti s-setgħa li tagħti din il-protezzjoni provviżorja tad-drittijiet invokati?2)
Fil-każ li r-risposta għad-domanda 1(a) tkun fin-negattiv, u r-risposta
għad-domanda 1(b) tkun fl-affermattiv, liema huma l-kriterji li
għandhom jiġu applikati sabiex jiġi deċiż jekk għandhomx jittieħdu
l-imsemmija miżuri protettivi provviżorji favur id-drittijiet invokati?"16      Għal
rendikont iktar dettaljat tal-fatti tal-kawża prinċipali, ta'
l-iżvolġiment tal-proċeduri u ta' l-osservazzjonijiet ippreżentati
lill-Qorti tal-Ġustizzja, qed issir referenza għar-rapport għas-seduta.
Ser issir referenza iktar 'il quddiem għal dawn l-elementi tal-proċess
biss safejn huwa neċessarju għall-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti
tal-Ġustizzja.17      Jirriżulta
mill-proċess u b'mod partikolari mis-sentenza tar-rinviju u, kif
spjegat iktar 'il fuq, mill-iżvolġiment tal-proċeduri quddiem il-qrati
nazzjonali li semgħu l-kawża fl-ewwel u fit-tieni istanzi, li d-domanda
preliminari mqajma mill-House of Lords tfittex essenzjalment li jiġi
stabbilit jekk il-qorti nazzjonali li, f'kawża mressqa quddiemha li
tikkonċerna d-dritt Komunitarju, tikkunsidra li l-uniku ostakolu li
jipprekludiha milli tieħu miżuri provviżorji huwa regola tad-dritt
nazzjonali, għandhiex teskludi l-applikazzjoni ta' din ir-regola. 18      Bil-għan
li tingħata risposta għal din id-domanda, għandu jiġi mfakkar li,
fis-sentenza tagħha tad-9 ta' Marzu 1978, Simmenthal (106/77, Ġabra p.
629), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li r-regoli direttament
applikabbli tad-dritt Komunitarju "għandhom jiġu applikati b'mod sħiħ u
uniformi fl-Istati Membri kollha mid-data li fiha jidħlu fis-seħħ u
matul il-perijodu ta' validità tagħhom kollu" (punt 14), u li, "skond
il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt Komunitarju, id-dispożizzjonijiet
tat-Trattat u l-atti ta' l-istituzzjonijiet li huma direttament
applikabbli għandhom l-effett, fir-relazzjoni tagħhom mad-dritt intern
ta' l-Istati Membri ... li jagħmlu inapplikabbli ipso jure, bil-fatt biss tad-dħul tagħhom fis-seħħ, kull dispożizzjoni konfliġġenti tal-leġiżlazzjoni nazzjonali" (punt 17).19      Skond
il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, huma l-qrati nazzjonali li,
b'applikazzjoni tal-prinċipju ta' kooperazzjoni previst fl-Artikolu 5
tat-Trattat, għandhom jiżguraw il-protezzjoni ġuridika li tirriżulta
għall-individwi mill-effett dirett tad-dispożizzjonijiet tad-dritt
Komunitarju (ara, bħala l-iktar sentenzi reċenti, is-sentenzi ta' l-10
ta' Lulju 1980, Ariete, 811/79, Ġabra p. 2545, u Mireco, 826/79, Ġabra
p. 2559).20      Il-Qorti
ddeċidiet ukoll li kull dispożizzjoni ta' sistema legali nazzjonali jew
kull prassi, leġiżlattiva, amministrattiva jew ġudizzjarja, li jkollha
l-effett li tnaqqas l-effettività tad-dritt Komunitarju bil-fatt li
ċċaħħad lill-qorti li tkun kompetenti biex tapplika dan id-dritt,
mis-setgħa li tagħmel, fil-mument innifsu meta dan jiġi applikat, dak
kollu li jkun neċessarju biex twarrab id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi
nazzjonali li jistgħu jxekklu, anki temporanjament, l-effettività sħiħa
tar-regoli Komunitarji, hija inkompatibbli mar-rekwiżiti inerenti
għall-istess natura tad-dritt Komunitarju (sentenza tad-9 ta' Marzu
1978, Simmenthal, iċċitata iktar 'il fuq, punti 22 u 23).21      Għandu
jingħad ukoll li l-effettività sħiħa tad-dritt Komunitarju tiddgħajjef
bl-istess mod li kieku regola tad-dritt nazzjonali setgħet tipprekludi
lill-qorti li quddiemha titressaq kawża regolata mid-dritt Komunitarju
milli tieħu miżuri provviżorji bil-għan li tiżgura l-effettività sħiħa
tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata fuq l-eżistenza
tad-drittijiet invokati abbażi tad-dritt Komunitarju. Minn dan
jirriżulta li l-qorti li, f'dawn iċ-ċirkustanzi, kienet tieħu miżuri
provviżorji, li kieku ma kienx għal regola tad-dritt nazzjonali, hija
obbligata twarrab din ir-regola.22      Din
l-interpretazzjoni hija kkorroborata mis-sistema stabbilita permezz ta'
l-Artikolu 177 tat-Trattat KEE li l-effettività tagħha tiddgħajjef li
kieku l-qorti nazzjonali, li tissospendi l-proċeduri sakemm il-Qorti
tal-Ġustizzja tiddeċiedi t-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, ma
setgħetx tieħu miżuri provviżorji sakemm tagħti d-deċiżjoni tagħha wara
r-risposta mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja.23      Għaldaqstant,
ir-risposta għad-domanda mressqa għandha tkun li d-dritt Komunitarju
għandu jiġi interpretat fis-sens li l-qorti nazzjonali li, f'kawża
mressqa quddiemha li tikkonċerna d-dritt Komunitarju, tikkunsidra li
l-uniku ostakolu li jipprekludiha milli tieħu miżuri provviżorji huwa
regola tad-dritt nazzjonali, għandha teskludi l-applikazzjoni ta' din
ir-regola. Fuq l-ispejjeż24      L-ispejjeż
sostnuti mill-Gvern tar-Renju Unit, mill-Gvern Irlandiż u
mill-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, li ppreżentaw
osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, ma jistgħux jitħallsu lura.
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża
prinċipali, in-natura ta' kwistjoni mqajma quddiem il-qorti nazzjonali,
hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż.Għal dawn il-motivi, IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA_b'risposta
għad-domanda li tressqet quddiemha mill-House of Lords, permezz ta'
sentenza tat-18 ta' Mejju 1989, taqta' u tiddeċiedi:Id-dritt
Komunitarju għandu jiġi interpretat fis-sens li l-qorti nazzjonali li,
f'kawża mressqa quddiemha li tikkonċerna d-dritt Komunitarju,
tikkunsidra li l-uniku ostakolu li jipprekludiha milli tieħu miżuri
provviżorji huwa regola tad-dritt nazzjonali, għandha teskludi
l-applikazzjoni ta' din ir-regola.DueSlynnKakourisSchockweilerZuleegManciniJolietMoitinho de AlmeidaRodríguez IglesiasGrévisse       Díez de VelascoMogħtija fil-Qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu fid-19 ta' Ġunju 1990.J.G. Giraud       O. DueReġistratur       President* Lingwa tal-kawża: l-Ingliż.