62024CJ0150_RES
Sprawa C‑150/24 [Aroja] (
i
)
A
przeciwko
Rikoskomisario B
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Korkein oikeus)
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 5 marca 2026 r.
Odesłanie prejudycjalne – Polityka imigracyjna – Wspólne normy i procedury stosowane w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich – Dyrektywa 2008/115/WE – Zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia – Artykuł 15 ust. 5 i 6 – Wyliczenie czasu trwania środka detencyjnego już zastosowanego – Sumowanie poprzednich okresów zastosowania środka detencyjnego – Przesłanki – Wykonanie jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót – Artykuł 15 ust. 3 zdanie drugie – Przedłużenie zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres ustalony na podstawie art. 15 ust. 5 – Kontrola przeprowadzana przez organ sądowy – Uregulowania krajowe uzależniające wszczęcie tej kontroli od wniosku złożonego przez osobę, wobec której zastosowano środek detencyjny – Moment, w którym należy przeprowadzić taką kontrolę – Konsekwencje braku kontroli we właściwym czasie
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka imigracyjna – Powrót nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich – Dyrektywa 2008/115 – Zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia – Maksymalny okres zastosowania – Obliczanie – Sumowanie wszystkich okresów zastosowania środka detencyjnego w państwie członkowskim w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 6; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115, art. 15 ust. 5, 6)
(zob. pkt 53–69, 73, pkt 1 sentencji)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka imigracyjna – Powrót nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich – Dyrektywa 2008/115 – Zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia – Podleganie kontroli w rozsądnych odstępach czasu – Przekroczenie maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania pierwotnego środka detencyjnego – Obowiązek przeprowadzenia kontroli przez organ sądowy – Uzależnienie wszczęcia kontroli od wniosku złożonego przez osobę, wobec której zastosowano środek detencyjny – Niedopuszczalność
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115, art. 15 ust. 3, 5)
(zob. pkt 75–79, pkt 2 sentencji)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka imigracyjna – Powrót nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich – Dyrektywa 2008/115 – Zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia – Ewentualne przedłużenie zastosowania środka detencyjnego – Decyzja organu administracyjnego o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres sześciu miesięcy – Kontrola przeprowadzana przez organ sądowy – Obowiązek przeprowadzenia tej kontroli jak najszybciej po wydaniu decyzji administracyjnej
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115, art. 15 ust. 2, 3, 5, 6)
(zob. pkt 80–89; pkt 3 sentencji)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka imigracyjna – Powrót nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich – Dyrektywa 2008/115 – Zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia – Ewentualne przedłużenie zastosowania środka detencyjnego – Decyzja organu administracyjnego o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres sześciu miesięcy – Brak przeprowadzenia przez organ sądowy kontroli we właściwym czasie – Konsekwencje – Automatyczne uchylenie zastosowania środka detencyjnego – Brak – Przesłanki
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115, art. 15 ust. 1–6)
(zob. pkt 90–100; pkt 4 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego Korkein oikeus (sąd najwyższy, Finlandia) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wypowiedział się w przedmiocie obliczania maksymalnych okresów stosowania środka detencyjnego w celu wydalenia nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich oraz w przedmiocie gwarancji proceduralnych mających zastosowanie do przedłużonych okresów stosowania środka detencyjnego w świetle art. 15 dyrektywy 2008/115 (
1
).
We wrześniu 2022 r. A, obywatel Maroka, nielegalnie przybył do Finlandii, mimo że był wówczas objęty zakazem wjazdu na obszar Schengen. W dniu przybycia został on po raz pierwszy umieszczony w ośrodku detencyjnym w celu wydalenia do Maroka.
We wrześniu 2023 r. A został umieszczony w ośrodku detencyjnym po raz trzeci w celu tego samego wydalenia. W tym dniu pozostawał on już w ośrodku detencyjnym przez łączny okres pięciu miesięcy i 23 dni. Jednakże zdaniem sądu odsyłającego przesłanki przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego wynoszącego sześć miesięcy zostały spełnione, ponieważ wykonanie wydalenia zostało opóźnione po pierwsze, ze względu na brak współpracy ze strony A, a po drugie, ze względu na to, że niezbędne dokumenty nie zostały jeszcze uzyskane od Królestwa Marokańskiego. Ów trzeci okres detencji został zbadany z urzędu i utrzymany przez Etelä-Karjalan käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji w Karelii Południowej, Finlandia), gdy okazało się, że mogło dojść do przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego wynoszącego sześć miesięcy.
Ponieważ jego apelacja została oddalona, A wniósł do sądu odsyłającego o uchylenie tego orzeczenia. Na poparcie swojego wniosku podnosi on niezgodność z prawem zastosowania środka detencyjnego ze względu na to, że kwestia przekroczenia maksymalnego okresu wynoszącego sześć miesięcy nie została rozpatrzona zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami proceduralnymi. Sąd odsyłający ze swej strony jest zdania, że wykładnia, zgodnie z którą wszystkie zakończone okresy zastosowania środka detencyjnego należy uwzględnić w celu oceny maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego, może być uzasadniona okolicznością, że w tych okresach zastosowanie środka detencyjnego wobec A opierało się na tej samej podstawie prawnej.
W świetle tych okoliczności sąd odsyłający zastanawia się, czy kolejne okresy zastosowania środka detencyjnego, przerywane okresami zwolnienia, należy zsumować bez wyjątku, czy też – i to z jakich powodów – wcześniejsze okresy zastosowania środka detencyjnego można wyłączyć z obliczeń. Sąd ten zastanawia się ponadto nad wymogami dotyczącymi terminu, jakim podlega kontrola sądowa przedłużonych okresów zastosowania środka detencyjnego, oraz nad konsekwencjami ewentualnej nieprawidłowości tej kontroli.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał dokonał wykładni art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115 w ten sposób, że w celu sprawdzenia, czy maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego przewidziany przez państwo członkowskie na podstawie jednego z tych przepisów został osiągnięty, należy zsumować wszystkie okresy zastosowania środka detencyjnego w tym państwie członkowskim w stosunku do nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego na podstawie art. 15 tej dyrektywy w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót. Na wykładnie tę nie ma wpływu okoliczność, że te okresy pobytu w ośrodku detencyjnym są przerywane okresami wolności.
Trybunał przypomniał bowiem, że każdy środek detencyjny zastosowany wobec obywatela państwa trzeciego stanowi poważną ingerencję w prawo do wolności zapisane w art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Wyjaśnił on również, że taki środek służy zapewnieniu skuteczności procedury powrotu i nie ma żadnego celu represyjnego.
Ponadto Trybunał podkreślił, że uzależnienie ewentualnego sumowania okresów stosowania środka detencyjnego od wystąpienia pewnych okoliczności faktycznych mogłoby naruszać cel polegający na zagwarantowaniu maksymalnego okresu stosowania środka detencyjnego wspólnego dla państw członkowskich. Ponadto nieuwzględnienie tych okresów mogłoby, w zależności od przypadku, prowadzić do naruszenia zasady proporcjonalności, zgodnie z którą jakikolwiek środek detencyjny przed wydaleniem powinien być stosowany przez możliwie najkrótszy okres.
Co się tyczy ryzyka ucieczki oraz okoliczności, że dany obywatel unika lub utrudnia przygotowania do powrotu lub proces wydalenia, Trybunał wskazał, że okoliczności te stanowią powody pozwalające uzasadnić umieszczenie w ośrodku detencyjnym. Jednakże rozpoczęcie biegu nowego terminu zastosowania środka detencyjnego na podstawie tych okoliczności, podczas gdy chodzi o wykonanie jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót, mogłoby pozbawić skuteczności (effet utile) maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego przewidziany w dyrektywie 2008/115. Jeśli chodzi o ewentualne uwzględnienie innych okoliczności faktycznych charakteryzujących sytuację danego obywatela, które nie zostały sprecyzowane i są ze swej natury zmienne i subiektywne, narażałoby ono zainteresowane osoby na ryzyko arbitralności, ze względu na wynikającą z tego niepewność prawa.
W drugiej kolejności, zważywszy, że kontrola przez organ sądowy decyzji o przedłużeniu pierwotnego okresu zastosowania środka detencyjnego ponad sześć miesięcy musi zostać obowiązkowo przeprowadzona, Trybunał stwierdził, że art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 stoi na przeszkodzie temu, by dokonanie przez organ sądowy kontroli przekroczenia maksymalnego sześciomiesięcznego okresu stosowania pierwotnego środka detencyjnego, przewidzianego w art. 15 ust. 5 tej dyrektywy, było uzależnione od złożenia wniosku przez osobę, w stosunku do której zastosowano środek detencyjny.
W trzeciej kolejności Trybunał podkreślił, że w braku przepisów ustanowionych w prawie Unii w zakresie kwestii proceduralnych dotyczących nadzoru organu sądowego nad kontrolami stosowania środka detencyjnego w przypadku przedłużonych okresów stosowania tego środka państwa członkowskie zachowują, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej i z zastrzeżeniem poszanowania zasad równoważności i skuteczności, kompetencję do uregulowania tych kwestii, przy jednoczesnym zagwarantowaniu poszanowania praw podstawowych i pełnej skuteczności przepisów prawa Unii. W związku z tym, z zastrzeżeniem przestrzegania tych zasad, państwa członkowskie nie są zobowiązane do ustanowienia, że przeprowadzana przez organ sądowy kontrola decyzji organu administracyjnego o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres zastosowania tego środka następuje przed upływem tego okresu. Niemniej jednak zasada równoważności wymaga, aby kontrola ta nie była dokonywana później niż kontrola przewidziana w art. 15 ust. 2 dyrektywy 2008/115 w odniesieniu do zastosowania środka detencyjnego, ponieważ środek detencyjny i przedłużenie zastosowania środka detencyjnego mają analogiczny charakter. Powinna ona zatem nastąpić możliwie najszybciej po wydaniu przez organ administracyjny tej decyzji.
W czwartej i ostatniej kolejności Trybunał uznał, że brak przeprowadzenia przez organ sądowy we właściwym czasie kontroli decyzji administracyjnej o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres sześciu miesięcy przewidziany w art. 15 ust. 5 dyrektywy 2008/115 nie pociąga za sobą automatycznie obowiązku natychmiastowego zakończenia stosowania środka detencyjnego, jeżeli w chwili przeprowadzania tej kontroli sądowej wszystkie przesłanki materialne uzasadniające utrzymanie środka detencyjnego są spełnione, a maksymalny okres stosowania środka detencyjnego przewidziany w tymże art. 15 ust. 6 nie został osiągnięty. W tej kwestii Trybunał przypomniał, że obowiązek przeprowadzenia przez organ sądowy kontroli decyzji organów administracyjnych o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres sześciu miesięcy znajduje się nie wśród tych przesłanek zgodności z prawem środka detencyjnego na podstawie tej dyrektywy 2008/115, lecz wśród przesłanek mających na celu zapewnienie obywatelom państw trzecich umieszczonym w ośrodku detencyjnym przez państwo członkowskie prawa do skutecznej ochrony sądowej.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. 2008, L 348, s. 98).