BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Deichiú Dlísheomra)
13 Samhain 2025 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Comhfhogasú dlíthe – Treoir (AE) 2015/2302 – Taisteal láneagraithe agus socruithe taistil nasctha – Airteagal 3(6) – An coincheap ‘taistealaí’ – Duine dlítheanach a bhfuil conradh taistil tugtha i gcrích aige dá bhaill)
I gCás C‑445/24,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, ón Hof van Cassatie (an Chúirt um Achomharc Deiridh, an Bheilg), trí bhreith an 3 Meitheamh 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 24 Meitheamh 2024, sna himeachtaí
MS Amlin Insurance SE
v
(W)onderweg VZW,
tugann AN CHÚIRT (an Deichiú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: J. Passer, Uachtarán Dlísheomra, D. Gratsias agus B. Smulders (Rapóirtéir), Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: L. Medina,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        MS Amlin Insurance SE, ag J. Van Bellinghen agus B. Vanlerberghe, advocaten,
–        (W)onderweg VZW, ag Y. Teughels, advocaat,
–        Rialtas na Beilge, ag S. Baeyens, P. Cottin agus C. Pochet, i gcáil Gníomhairí,
–        Rialtas na Gréige, ag C. Kokkosi agus E.-E. Krompa, i gcáil Gníomhairí,
–        Rialtas na hIodáile, ag S. Fiorentino, i gcáil Gníomhaire, le cúnamh ó M. F. Severi, avvocato dello Stato,
–        an Coimisiún Eorpach, ag I. Rubene agus F. Van Schaik, i gcáil Gníomhairí,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 3(6) de Threoir (AE) 2015/2302 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2015 maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil nasctha, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 agus Treoir 2011/83/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n‑aisghairtear Treoir 90/314/CEE ón gComhairle (IO 2015 L 326, lch. 1).
2        Rinneadh an iarraidh in imeachtaí idir MS Amlin Insurance SE, cuideachta árachais, agus (W)onderweg VZW, comhlachas neamhbhrabúsach a thug, dá bhaill, conradh taistil láneagraithe i gcrích le gníomhaireacht taistil, faoi árachas le MS Amlin Insurance, maidir le diúltú MS Amlin Insurance na híocaíochtaí a rinneadh faoin gconradh taistil a aisíoc le (W)onderweg, tar éis dhócmhainneacht na gníomhaireachta sin.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
Treoir 90/314/CEE
3        De réir aithris 10 de Threoir 90/314/CEE ón gComhairle an 13 Meitheamh 1990 maidir le taisteal láneagraithe, saoire láneagraithe agus turais láneagraithe (IO 1990 L 158, lch. 59):
‘de bhrí gur cheart go mbainfeadh an tomhaltóir tairbhe as an gcosaint a bhunaítear leis an Treoir seo, is cuma más páirtí sa chonradh, aistrí nó ball de ghrúpa a bhfuil conradh a bhaineann le pacáiste tugtha i gcrích thar a cheann ag duine eile é’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4        Foráiltear le hAirteagal 2(4) den Treoir sin mar a leanas:
‘Chun críocha na Treorach seo, beidh feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
[...]
4)      ciallaíonn “tomhaltóir” an duine a cheannaíonn an pacáiste nó a gheallann é a cheannach (‘an príomhchonraitheoir’), nó aon duine a ngeallann an príomhchonraitheoir an pacáiste a cheannach thar a cheann (“na tairbhithe eile”), nó aon duine a n‑aistríonn an príomhchonraitheoir nó duine de na tairbhithe eile an pacáiste chuige nó chuici (“an t‑aistrí”)’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 2015/2302
5        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in aithrisí 1 go 3, 7, 25 agus 39 de Threoir 2015/2302:
‘(1)      Tugtar roinnt cearta tábhachtacha do thomhaltóirí i réimse an taistil láneagraithe le Treoir [90/314], go háirithe maidir le hoibleagáidí faisnéise, dliteanas trádálaithe i ndáil le feidhmiú pacáiste agus an chosaint a thugtar ar dhócmhainneacht eagraí nó miondíoltóra. Mar sin féin, is gá an creat reachtach oiriúnú d’fhorbairtí sa mhargadh, d’fhonn é a dhéanamh níos oiriúnaí don mhargadh inmheánach, chun débhríochtaí a bhaint agus chun bearnaí reachtacha a líonadh.
(2)      Tá ról suntasach ag an turasóireacht i ngeilleagar an Aontais Eorpaigh agus is cuid thábhachtach den mhargadh taistil iad taisteal láneagraithe, saoire láneagraithe agus turais láneagraithe. Tá forbairt shuntasach tagtha ar an margadh sin ó glacadh Treoir [90/314]. [...] Is é is aidhm don Treoir seo raon feidhme na cosanta a oiriúnú chun na forbairtí sin a chur san áireamh, chun trédhearcacht a fheabhsú agus chun deimhneacht dhlíthiúil a mhéadú do thaistealaithe agus do thrádálaithe.
(3)      Foráiltear le hAirteagal 169(1), agus le hAirteagal 169(2)(a) [CFAE] gur cheart go rannchuideoidh an tAontas le hardleibhéal cosanta tomhaltóirí a bhaint amach trí bhearta a ghlactar de bhun Airteagal 114 [CFAE].
[...]
(7)      Is tomhaltóirí de réir bhrí dhlí tomhaltóirí an Aontais iad formhór na dtaistealaithe a cheannaíonn pacáistí nó socruithe taistil nasctha. Ag an am céanna, ní bhíonn sé éasca i gcónaí idirdhealú a dhéanamh idir tomhaltóirí agus ionadaithe fiontar beag nó gairmithe a chuireann turais a bhaineann lena ngnó nó lena ngairm in áirithe trí na bealaí áirithinte céanna le tomhaltóirí. Is minic a bhíonn leibhéal comhchosúil cosanta ag teastáil ó thaistealaithe den sórt sin. I gcodarsnacht leis sin, tá cuideachtaí nó eagraíochtaí ann a dhéanann socruithe taistil ar bhonn comhaontú ginearálta, a thugtar i gcrích go minic le haghaidh socruithe taistil iomadúla ar feadh tréimhse shonraithe, mar shampla le gníomhaireacht taistil. Ní éilíonn an dara cineál socruithe taistil an leibhéal cosanta atá beartaithe do thomhaltóirí. Dá bhrí sin, ba cheart feidhm a bheith ag an Treoir seo maidir le taistealaithe gnó, lena n‑áirítear baill de ghairmeacha beatha liobrálacha nó daoine féinfhostaithe nó daoine nádúrtha eile, i gcás nach ndéanann siad socruithe taistil ar bhonn comhaontú ginearálta. Chun mearbhall a sheachaint maidir leis an sainmhíniú ar an téarma “tomhaltóir” a úsáidtear i reachtaíocht eile de chuid an Aontais, ba cheart go dtugtar “taistealaithe” ar na daoine a chosnaítear faoin Treoir seo.
[...]
(25)      Ba cheart don taistealaí an fhaisnéis uile is gá a fháil sula gceannaíonn sé pacáiste, cibé acu a dhíoltar é trí mhodhanna cianchumarsáide, thar an gcuntar nó trí chineálacha eile dáilte. Agus an fhaisnéis sin á soláthar aige, ba cheart don trádálaí riachtanais shonracha na dtaistealaithe atá an‑leochaileach mar gheall ar a n‑aois nó ar lagú fisiceach a chur san áireamh, a d’fhéadfadh an trádálaí a thuar go réasúnta.
[...]
(39)      Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil taistealaithe a cheannaíonn pacáiste cosanta go hiomlán ar dhócmhainneacht an eagraí. Ba cheart do na Ballstáit ina bhfuil eagraithe bunaithe a áirithiú go ndéanfar ráthaíocht a sholáthar, i gcás dhócmhainneacht an eagraí, i leith na n‑íocaíochtaí uile a dhéanann taistealaithe nó a dhéantar thar a gceann agus, a mhéid a áirítear ar an bpacáiste iompar paisinéirí, i leith aisdúichiú taistealaithe. Mar sin féin, ba cheart go bhféadfar leanúint den phacáiste a thairiscint do thaistealaithe. Agus cumhacht lánroghnach á coinneáil acu maidir leis an gcaoi a socrófar cosaint ar dhócmhainneacht, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil an chosaint éifeachtach. Tugtar le tuiscint le héifeachtacht gur cheart an chosaint a bheith ar fáil a luaithe, mar thoradh ar fhadhbanna leachtachta an eagraí, nach bhfuil seirbhísí taistil á ndéanamh, nach ndéanfar iad nó nach ndéanfar iad ach go páirteach, nó i gcás ina gceanglaíonn soláthraithe seirbhíse ar thaistealaithe íoc as na seirbhísí sin. Ba cheart go bhféadfaidh na Ballstáit a cheangal ar eagraithe deimhniú a sholáthar do thaistealaithe lena ndeimhnítear go bhfuil teidlíocht dhíreach acu in aghaidh sholáthraí na cosanta ar dhócmhainneacht.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6        Foráiltear le hAirteagal 2 de Threoir 2015/2302, dar teideal ‘Raon feidhme’ mar a leanas:
‘1.      Beidh feidhm ag an Treoir seo maidir le pacáistí lena ndíol nó arna ndíol ag trádálaithe le taistealaithe agus maidir le socruithe taistil nasctha arna n‑éascú ag trádálaithe do thaistealaithe.
2.      Ní bheidh feidhm ag an Treoir seo maidir leis an méid seo a leanas:
(a)      pacáistí agus socruithe taistil nasctha lena gcumhdaítear tréimhse níos lú ná 24 uair an chloig mura n‑áirítear cóiríocht thar oíche;
(b)      pacáistí a thairgtear agus socruithe taistil nasctha a éascaítear, ar bhonn ócáideach agus neamhbhrabúsach agus do ghrúpa teoranta taistealaithe amháin;
(c)      pacáistí agus socruithe taistil nasctha arna gceannach ar bhonn comhaontú ginearálta maidir le taisteal gnó a shocrú idir trádálaí agus duine nádúrtha nó dlítheanach eile atá ag gníomhú chun críocha a bhaineann lena thrádáil, lena ghnó, lena cheird nó lena ghairm.
3.      Níl aon éifeacht ag an Treoir sin ar fhorálacha ginearálta dhlí na gconarthaí a leagtar síos ar an leibhéal náisiúnta, go háirithe na rialacha maidir le bailíocht, foirmiú agus éifeachtaí conarthaí, a mhéid nach rialaítear gnéithe ginearálta dhlí na gconarthaí leis an Treoir sin.’ [Aistriúchán neamhoifigiúil]
7        Foráiltear le hAirteagal 3(1) go (3) agus (6) go (8), dar teideal ‘Sainmhínithe’, mar a leanas:
‘Chun críocha na Treorach seo, beidh feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
1.      “seirbhís taistil”:
(a)      iompar paisinéirí;
(b)      cóiríocht nach cuid dhílis í d’iompar paisinéirí agus nach bhfuil chun críocha cónaithe;
[...]
2.      ciallaíonn “pacáiste” teaglaim de dhá chineál éagsúla seirbhísí taistil ar a laghad chun críche an turais chéanna nó na saoire céanna, más rud é:
(a)      gurb é trádálaí amháin a chomhcheanglaíonn na seirbhísí sin, lena n‑áirítear ar iarratas ón taistealaí nó i gcomhréir lena rogha, sula dtugtar conradh aonair maidir le gach seirbhís i gcrích; nó
[...]
3.      ciallaíonn “conradh taistil láneagraithe” conradh a bhaineann leis an bpacáiste ina iomláine [...]
[...]
6.      ciallaíonn “taistealaí” aon duine a fhéachann le conradh a thabhairt i gcrích faoi raon feidhme na Treorach seo nó atá i dteideal taisteal ar bhonn conradh a tugadh i gcrích cheana féin;
7.      ciallaíonn “trádálaí” aon duine nádúrtha nó dlítheanach, is cuma más faoi úinéireacht phríobháideach nó phoiblí, atá ag gníomhú, lena n‑áirítear trí aon duine eile atá ag gníomhú faoi ainm an duine nádúrtha nó an duine dhlítheanaigh sin nó thar a cheann, chun críocha a bhaineann lena thrádáil, lena ghnó, lena cheird nó lena ghairm, i ndáil le conarthaí a chumhdaítear leis an Treoir seo, bíodh sé ag gníomhú i gcáil eagraí, miondíoltóra, trádálaí a éascaíonn socrú taistil nasctha nó mar sholáthraí seirbhíse taistil;
8.      ciallaíonn “eagraí” trádálaí a chomhcheanglaíonn pacáistí agus a dhíolann iad nó a thairgeann iad lena ndíol, [...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8        Foráiltear le hAirteagal 4 den Treoir sin, dar teideal ‘Leibhéal an chomhchuibhithe’, mar a leanas:
‘Mura bhforáiltear a mhalairt sa Treoir seo, ní dhéanfaidh na Ballstáit forálacha a choimeád ar bun ná a thabhairt isteach ina ndlí náisiúnta, ar forálacha iad nach bhfuil i gcomhréir leis na forálacha a leagtar síos sa Treoir seo, lena n‑áirítear forálacha atá níos déine nó nach bhfuil chomh dian a mbeadh leibhéal éagsúil cosanta don taistealaí mar thoradh orthu.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
9        Foráiltear le hAirteagal 5(1) den Treoir sin, dar teideal ‘Faisnéis réamhchonarthach’, mar a leanas:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfaidh an t‑eagraí, chomh maith leis an miondíoltóir i gcás ina ndíoltar pacáistí trí mhiondíoltóir, an fhaisnéis seo a leanas a sholáthar don taistealaí, sula mbeidh sé nó sí faoi cheangal ag conradh taistil láneagraithe nó ag aon tairiscint chomhfhreagrach:
(a)      príomhthréithe na seirbhísí taistil:
[...]
(viii)      faisnéis a bhaineann le cé acu atá nó nach bhfuil an turas nó an tsaoire oiriúnach go ginearálta do dhaoine a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe agus, ar iarratas ón taistealaí, faisnéis bheacht maidir le hoiriúnacht an turais nó na saoire agus riachtanais an taistealaí á gcur san áireamh;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
10      Foráiltear le hAirteagal 12(2) agus (4) de Threoir 2015/2302, dar teideal ‘Foirceannadh an chonartha taistil láneagraithe agus an ceart chun tarraingt siar roimh thús an phacáiste’, mar a leanas:
‘2.      [...] Tá an taistealaí i dteideal an conradh taistil a fhoirceannadh roimh thús an phacáiste gan táillí foirceanta a íoc má bhaineann iarmhairtí a dhéanann difear suntasach d’fheidhmiú an phacáiste nó d’iompar paisinéirí chuig an gceann scríbe le himthosca dosheachanta agus urghnácha a tharlaíonn ag an gceann scríbe nó ag garchomharsanacht an chinn scríbe. I gcás fhoirceannadh an chonartha taistil láneagraithe de bharr na míre seo, beidh an taistealaí i dteideal aisíocaíocht iomlán d’aon íocaíocht a rinneadh as an bpacáiste ach ní bheidh sé i dteideal aon chúiteamh breise.
[...]
4.      Aisíocfaidh an t‑eagraí [...] na híocaíochtaí uile arna ndéanamh ag an taistealaí nó thar a cheann as an bpacáiste lúide na táillí foirceanta iomchuí. [...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
11      Foráiltear le hAirteagal 17(1), (3) agus (5) den Treoir sin, dar teideal ‘Éifeachtacht agus raon feidhme na cosanta ar dhócmhainneacht’, mar a leanas:
‘1.      Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfar eagraithe atá bunaithe ar a gcríoch ráthaíocht a sholáthar i leith aisíocaíocht na n‑íocaíochtaí uile a rinne taistealaithe nó a rinneadh thar a gceann, sa mhéid nach ndéantar na seirbhísí ábhartha mar thoradh ar dhócmhainneacht an eagraí. Má áirítear iompar paisinéirí sa chonradh taistil láneagraithe, déanfaidh eagraithe ráthaíocht a sholáthar i leith aisdúichiú na dtaistealaithe freisin. Féadfar leanúint den phacáiste a thairiscint.
[...]
3.      Tairbheoidh taistealaithe de chosaint an eagraí ar dhócmhainneacht gan beann ar a n‑áit chónaithe, an áit imeachta nó an áit ina ndíoltar an pacáiste, agus gan beann ar an mBallstát ina bhfuil an t‑eintiteas i gceannas ar an gcosaint ar dhócmhainneacht suite.
[...]
5.      I gcás seirbhísí taistil nach ndearnadh, déanfar an aisíocaíocht gan moill mhíchuí tar éis iarratas ón taistealaí.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
12      Foráiltear le hAirteagal 23(2) den Treoir sin, dar teideal ‘Cineál éigeantach na Treorach’, mar a leanas:
‘Ní fhéadfaidh taistealaithe na cearta arna dtabhairt dóibh leis na bearta náisiúnta lena dtrasuitear an Treoir seo a tharscaoileadh.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Beilge
13      I gcomhréir le hAirteagal 2(6) de Wet betreffende de verkoop van pakketreizen, gekoppelde reisarrangementen en reisdiensten (an Dlí maidir le taisteal láneagraithe, socruithe taistil nasctha agus seirbhísí taistil a dhíol) an 21 Samhain 2017 (Belgisch Staatsblad, an 1 Nollaig 2017, lch. 106673) (‘an Dlí maidir le taisteal láneagraithe’), ciallaíonn ‘taistealaí’ aon duine a fhéachann le conradh a thabhairt i gcrích a thagann faoi raon feidhme an dlí sin nó atá i dteideal taisteal ar bhonn conradh den sórt sin a tugadh i gcrích cheana féin.
14      Faoi Airteagal 4 den Dlí maidir le taisteal láneagraithe, níl feidhm ag an dlí sin, ar an gcéad dul síos, maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil nasctha lena gcumhdaítear tréimhse níos lú ná 24 uair an chloig, mura n‑áirítear cóiríocht thar oíche, ar an dara dul síos, maidir le taisteal láneagraithe a thairgtear agus socruithe taistil nasctha a éascaítear, ar bhonn ócáideach agus neamhbhrabúsach agus do ghrúpa teoranta taistealaithe amháin, agus, ar an tríú dul síos, taisteal láneagraithe, socruithe taistil nasctha agus seirbhísí taistil a dhíoltar ar leithligh, arna gceannach faoi chomhaontú ginearálta arna thabhairt i gcrích chun turas gnó a eagrú idir trádálaí agus duine nádúrtha nó dlítheanach eile atá ag gníomhú chun críocha a bhaineann lena thrádáil, lena ghnó, lena cheird nó lena ghairm.
15      Foráiltear le hAirteagal 2(3) de Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen insolventie bij de verkoop van pakketreizen, gekoppelde reisarrangementen en reisdiensten (Foraithne Ríoga maidir le cosaint ar dhócmhainneacht maidir le taisteal láneagraithe, socruithe taistil nasctha agus seirbhísí taistil a dhíol) an 29 Bealtaine 2018 (Belgisch Staatsblad, an 11 Meitheamh 2018, lch. 48438), chun críocha chur i bhfeidhm na foraithne sin, go gciallaíonn ‘an tairbhí’ aon taistealaí, de réir bhrí Airteagal 2(6) den Dlí maidir le taisteal láneagraithe, a sonraítear na seirbhísí árachais dá dtagraítear i gCaibidil 4 den fhoraithne sin ina leith.
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear
16      Is comhlachas neamhbhrabúsach é (W)onderweg a oibríonn ar mhaithe le daoine a bhfuil neamhoird speictrim an uathachais orthu ó theaghlaigh ar ioncam íseal.
17      An 18 Eanáir 2020, thug sé conradh taistil ‘citytrip’ go Lyon (an Fhrainc), lena n‑áirítear ticéid traenach agus lóistín óstáin, i gcrích do chuid dá bhaill. Bhí an turas beartaithe don tréimhse ón 21 go dtí an 24 Aibreán 2020. D’íoc sé suim EUR 9 165.14 i leith an phacáiste sin.
18      An 16 Márta 2020, i bhfianaise theacht i bhfeidhm na mbeart imshrianta a bhaineann le paindéim COVID-19, d’iarr (W)onderweg ar an ngníomhaireacht taistil an turas sin a chur siar go dtí mí Mheán Fómhair 2020 ar an bpraghas céanna agus san óstán céanna.
19      Ós rud é go raibh cuir siar den sórt sin dodhéanta, d’iarr sé ar an ngníomhaireacht sin an bhféadfaí an turas a chur siar ar feadh bliana, is é sin le rá, go dtí an 20 Aibreán 2021. I gcomhthéacs an mhalartaithe sin, rinneadh tagairt freisin don fhéidearthacht (W)onderweg a chúiteamh trí dhearbhán, bailí ar feadh bliana, ós rud é, de réir na gníomhaireachta sin, nach bhféadfaí, i bprionsabal, na híocaíochtaí a rinne (W)onderweg a aisíoc ach amháin tar éis bailíocht dearbháin den sórt sin a dhul in éag.
20      An 7 Meán Fómhair 2020, thug (W)onderweg fógra foirmiúil don ghníomhaireacht taistil maidir leis an tsuim a íocadh faoin gconradh taistil láneagraithe a aisíoc leis.
21      Ós rud é gur dearbhaíodh an ghníomhaireacht sin a bheith dócmhainneach an 22 Meán Fómhair 2020, sheol (W)onderweg iarraidh ar aisíocaíocht chuig MS Amlin Insurance, an chuideachta árachais a d’árachaigh an baol a bhaineann le dócmhainneacht na gníomhaireachta sin.
22      Tar éis do MS Amlin Insurance an iarraidh sin a dhiúltú, thionscain (W)onderweg caingean os comhair rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen (an Chúirt Chéadchéime, Rannán Antuairp, Antuairp, an Bheilg) lena n‑iarrtar go n‑aisíocfaidh an chuideachta árachais sin an tsuim arb ionann í agus praghas an taistil láneagraithe mar gheall ar neamh-chomhlíonadh an chonartha taistil.
23      Dhiúltaigh an chúirt sin don chaingean ar an bhforas gur cuireadh an turas ar ceal cheana féin sular dearbhaíodh an ghníomhaireacht taistil a bheith dócmhainneach.
24      Ar achomharc ó (W)onderweg, d’ordaigh hof van beroep te Antwerpen (an Chúirt Achomhairc, Antuairp, an Bheilg) do MS Amlin Insurance suim EUR 9 165.14 a íoc, móide ús agus costais.
25      Rinne MS Amlin Insurance achomharc ar phointe dlí chuig an Hof van Cassatie (an Chúirt um Achomharc Deiridh, an Bheilg), arb í an chúirt a rinne an tarchur.
26      I ndáil leis sin, maíonn MS Amlin Insurance, murab ionann agus an méid a chinn hof van beroep te Antwerpen (an Chúirt Achomhairc, Antuairp), nach féidir a mheas gur taistealaí é (W)onderweg, de réir bhrí na reachtaíochta náisiúnta lena gcuirtear Treoir 2015/2302 chun feidhme, ná nach féidir cearta a dhíorthú ón reachtaíocht sin. Ní chumhdaítear leis an gcoincheap ‘taistealaí’ a shainmhínítear inti ach an taistealaí mar dhuine nádúrtha, eadhon, sa chás seo, na baill de (W)onderweg ar cheannaigh sé an turas dóibh seachas (W)onderweg féin, ar duine dlítheanach é.
27      Cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl nach mór di a mheas, dá bhrí sin, an féidir duine dlítheanach, amhail comhlachas neamhbhrabúsach, a cheannaíonn taisteal láneagraithe ó thrádálaí, ar bhonn ócáideach, dá bhaill, a mheas mar thaistealaí, de réir bhrí Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302, ós rud é gur chinn na cúirteanna a dhéanann breithniú ar an tsubstaint, óna dtaobh féin, go bhféadfadh duine dlítheanach teacht faoin gcoincheap ‘taistealaí’ sin.
28      Sna himthosca sin, chinn an Hof van Cassatie (an Chúirt um Achomharc Deiridh) bac a chur ar na himeachtaí agus an cheist seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnas:
‘An bhfuil an coincheap “an taistealaí” de réir bhrí Airteagal 3(6) de Threoir [2015/2302] le léiriú mar choincheap lena gcumhdaítear duine dlítheanach freisin, amhail comhlachas neamhbhrabúsach, a cheannaíonn pacáiste dá oibreoirí ó thrádálaí ó am go chéile?’
An cheist a tharchuirtear
29      Mar réamhphointe, ní mór a thabhairt faoi deara, ar thaobh amháin, go bhfuil an cheist a tarchuirtear bunaithe ar an mbonn go mbaineann an conradh taistil atá i gceist sna príomhimeachtaí le pacáiste, de réir bhrí Airteagal 3(2) de Threoir 2015/2302, agus dá bhrí sin, i bprionsabal, go dtagann sé faoi raon feidhme na Treorach sin, mar a leagtar síos in Airteagal 2(1) di. I ndáil leis sin, cé gur thug Rialtais na Beilge, na Gréige agus na hIodáile agus an Coimisiún Eorpach aghaidh, ina mbarúlacha i scríbhinn, ar ábharthacht fhéideartha na n‑eisceachtaí ar an raon feidhme sin dá bhforáiltear in Airteagal 2(2) chun é a cur as an áireamh, ní mór a chur in iúl nach bhfuil na heisceachtaí sin ina n‑ábhar don cheist a tarchuirtear, ós rud é, thairis sin, gur chuir an chúirt a rinne an tarchur cur i bhfeidhm na heisceachta dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta, lena dtrasuitear Airteagal 2(2)(b) den Treoir sin, as an áireamh, a bhaineann, go háirithe, le pacáistí a thairgtear ‘ar bhonn ócáideach’ agus neamhbhrabúsach, do ghrúpa teoranta taistealaithe amháin.
30      Ar an taobh eile, is léir ón gcomhad atá os comhair na Cúirte Breithiúnais, cé gur chuir (W)onderweg an conradh atá i gceist sna príomhimeachtaí i gcrích thar ceann a bhaill, go ndearna sí amhlaidh ina ainm féin, an díospóid sna príomhimeachtaí maidir le ceart chun aisíocaíochta a mhaíonn an comhlachas sin féin a bheith aige, mar ‘thaistealaí’, de réir bhrí Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302, i ndáil le MS Amlin Insurance, faoin dlí náisiúnta lena gcuirtear Airteagal 17 den Treoir sin chun feidhme, foráil maidir le taistealaithe a chosaint ar bhaol dócmhainneachta eagraithe, amhail an ghníomhaireacht taistil atá i gceist sna príomhimeachtaí, maidir le, inter alia, aisíocaíocht na n‑íocaíochtaí a rinneadh i leith pacáiste i gcás nach ndéantar na seirbhísí atá mar chuid den phacáiste sin.
31      Sna himthosca sin, ní mór a mheas, trína ceist aonair, go n‑iarrann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302 le léiriú sa chaoi go dtagann duine dlítheanach amhail comhlachas neamhbhrabúsach, a thug conradh taistil láneagraithe i gcrích le heagraí, ina ainm féin, ach thar ceann cuid dá bhaill, faoin gcoincheap ‘taistealaí’ de réir bhrí na forála sin.
32      De réir cásdlí socair, i gcomhthéacs léiriú ar fhoráil de dhlí an Aontais, ní mór machnamh a dhéanamh ní hamháin ar a foclaíocht, ach ar an gcomhthéacs ina bhfuil sí agus ar na cuspóirí a shaothraítear leis na rialacha a bhfuil sí mar chuid díobh agus, i gcás inarb iomchuí, bunús na forála sin. Mar sin féin, i gcás nach bhféadfaidh an Chúirt Bhreithiúnais léiriú sin a fhágáil i leataobh i gcás gur ríshoiléir brí forála de chuid dhlí an Aontais óna bhrí (féach, chuige sin, breithiúnas an 29 Iúil 2024, HDI Global agus MS Amlin Insurance, C‑771/22 agus C‑45/23, EU:C:2024:644, mír 56 agus an cásdlí dá dtagraítear).
33      I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, faoi Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302, go sainmhínítear an coincheap ‘taistealaí’ mar ‘aon duine a fhéachann le conradh a thabhairt i gcrích, nó atá i dteideal taisteal ar bhonn conradh a tugadh i gcrích, faoi raon feidhme na Treorach seo’.
34      A mhéid a shainmhínítear san fhoráil sin an coincheap ‘taistealaí’ gan tagairt a dhéanamh don dlí náisiúnta maidir leis an mbrí atá le tabhairt don choincheap sin, ní mór a mheas, chun críocha chur i bhfeidhm na Treorach sin, go bhfuil coincheap uathrialach de dhlí an Aontais san fhoráil sin, nach mór a léiriú ar bhealach aonfhoirmeach i gcríoch an Aontais (féach, chuige sin, breithiúnas an 9 Samhain 2016, Wathelet, C-149/15, EU:C:2016:840, mír 29).
35      Thairis sin, cé go bhfuil an téarma ‘taistealaí’ i ngníomhartha eile de dhlí an Aontais, níl an sainmhíniú sonrach a leagtar amach in Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302 le fáil ach amháin sa Treoir sin. Dá bhrí sin, is coincheap é nach mór a léiriú i bhfianaise a fheidhme ar leith i gcomhthéacs na Treorach sin agus i bhfianaise a cuspóirí (féach, de réir analaí, breithiúnas an 9 Samhain 2016, Wathelet, C‑149/15, EU:C:2016:840, mír 30).
36      Mar sin féin, ba cheart a thabhairt faoi deara, sa chéad áit, go dtagraíonn foclaíocht Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302, d’fhonn an coincheap ‘taistealaí’ a shainmhíniú, do ‘aon duine’ i gceachtar den dá chás dá dtagraítear i mír 33 den bhreithiúnas seo.
37      Ba cheart a thabhairt faoi deara nach ndéantar aon idirdhealú idir daoine nádúrtha agus daoine dlítheanacha san fhoclaíocht sin, murab ionann, go háirithe, agus an sainmhíniú ar an gcoincheap ‘trádálaí’ in Airteagal 3(7) den Treoir sin, ar dá réir a d’fhéadfadh ‘aon duine nádúrtha nó dlítheanach’ teacht faoin gcoincheap sin, agus an sainmhíniú, i ndlí an Aontais, ar an gcoincheap ‘tomhaltóir’ a glacadh go ginearálta, ar coincheap é sin atá teoranta go sainráite, i bprionsabal, do dhaoine nádúrtha (féach, chuige sin, breithiúnas an 2 Aibreán 2020, Condominio di Milano, via Meda, C‑329/19, EU:C:2020:263, míreanna 24 agus 25 agus an cásdlí dá dtagraítear).
38      Ina theannta sin, ní mór a thabhairt faoi deara, chun teacht faoin gcoincheap ‘taistealaí’, de réir bhrí Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302, nach mór don duine lena mbaineann, mar mhalairt air sin, teacht faoi cheann amháin den dá chatagóir dá dtagraítear san fhoráil sin: eadhon ‘duine a fhéachann le conradh [taisteal láneagraithe] a thabhairt i gcrích’ nó ‘atá i dteideal taisteal’ ar bhonn conradh den sórt sin. Cé gur fíor nach féidir le duine dlítheanach taisteal ar bhonn conradh den sórt sin, féadfaidh sé, ar an taobh eile, féachaint le conradh den sórt sin a thabhairt i gcrích thar ceann duine nádúrtha amháin nó níos mó a dhéanfar an turas atá beartaithe leis an gconradh sin.
39      Dá bhrí sin, cé gur léir go bhfuil foclaíocht Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302 oiriúnach do léiriú lena n‑áirítear daoine dlítheanacha ar an gcoincheap ‘taistealaí’, de réir bhrí na forála sin, eadhon i gcás ‘[ina bh]féachann [duine] le conradh [taisteal láneagraithe] a thabhairt i gcrích’, ní féidir léiriú níos srianta a chur as an áireamh ón tús ar dá réir nach dtagraíonn an coincheap sin ach do dhaoine nádúrtha, cé hiad na daoine amháin a bhfuil in ann taisteal ar bhonn conradh den sórt sin.
40      Dá bhrí sin, is gá, sa dara háit, scrúdú a dhéanamh ar an gcomhthéacs ina bhfuil Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302.
41      I ndáil leis sin, is léir ó aithris 7 den Treoir sin go bhfuil sé beartaithe leis an Treoir ní hamháin tomhaltóirí a chosaint, ach freisin daoine ‘a chuireann turais a bhaineann lena ngnó nó lena ngairm in áirithe trí na bealaí áirithinte céanna le tomhaltóirí’, ós rud é go bhféadfadh ‘taistealaithe gnó, lena n‑áirítear baill de ghairmeacha beatha liobrálacha, nó daoine féinfhostaithe nó daoine nádúrtha eile’ a bheith san áireamh sa chatagóir sin daoine. Dá bhrí sin, ‘chun mearbhall a sheachaint maidir leis an sainmhíniú ar an téarma “tomhaltóir” a úsáidtear i reachtaíocht eile de chuid an Aontais’, cuireadh an coincheap ‘taistealaí’ in ionad ‘tomhaltóir’, a bhí san áireamh in Airteagal 2(4) de Threoir 90/314, tar éis an Treoir sin a aisghairm agus Treoir 2015/2302 a chur ina hionad.
42      Mar sin féin, ní léir ó aithris 7 sin an gciallaíonn ionadú den sórt sin go gcumhdaítear daoine dlítheanacha freisin leis an gcoincheap ‘taistealaí’, i dteannta le daoine nádúrtha agus tomhaltóirí.
43      Ar an gcaoi chéanna, baineann roinnt forálacha de Threoir 2015/2302 le cásanna ina meastar gur duine nádúrtha é an taistealaí. Is amhlaidh atá, mar shampla, maidir le hAirteagal 5(1)(a)(viii) den Treoir sin, a bhaineann leis an oibleagáid atá ar an eagraí faisnéis bheacht a chur in iúl don taistealaí, sula mbeidh sé nó sí faoi cheangal ag conradh taistil láneagraithe, go háirithe, a bhaineann le hoiriúnacht an turais ‘do riachtanais an taistealaí’, ós rud é go sonraítear in aithris 25 den Treoir sin nach mór don trádálaí, sa chomhthéacs sin, ‘riachtanais shonracha na dtaistealaithe atá an‑leochaileach mar gheall ar a n‑aois nó ar lagú fisiceach a chur san áireamh, a d’fhéadfadh an trádálaí a thuar go réasúnta’.
44      Ba cheart a chur in iúl, áfach, nach ndearbhaítear leis na gnéithe sin den chomhthéacs ina bhfuil Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302 ach gur léir go bhféadfadh daoine nádúrtha teacht faoin gcoincheap ‘taistealaí’ de réir bhrí na forála sin, go háirithe i gcás ina bhféachann siad le conradh taistil láneagraithe a thabhairt i gcrích, gan, áfach, daoine dlítheanacha sa chás céanna a eisiamh.
45      Thairis sin, is féidir a thuiscint ó Airteagal 2(2)(c) den Treoir sin, lena n‑eisiatar óna raon feidhme, inter alia, pacáistí arna gceannach faoi chomhaontú ginearálta arna thabhairt i gcrích chun turas gnó a eagrú idir trádálaí agus duine nádúrtha ‘nó dlítheanach’ eile chun críoch gnó, go n‑áirítear, i bprionsabal, pacáistí arna gceannach ag daoine dlítheanacha sa raon feidhme sin.
46      Sa tríú háit, tacaítear le léiriú den sórt sin leis na cuspóirí a shaothraítear le Treoir 2015/2302, arb é atá iontu, mar is léir ó Airteagal 1 den Treoir sin, arna léamh i gcomhar le haithrisí 1 go 3 di, débhríochtaí a bhaint, bearnaí reachtacha a líonadh agus raon feidhme na cosanta a thugtar do thaistealaithe le Treoir 90/314 a oiriúnú chun forbairtí sa mhargadh a chur san áireamh, agus chun rannchuidiú le hardleibhéal cosanta tomhaltóirí a bhaint amach mar a cheanglaítear le hAirteagal 169 CFAE. Dá bhrí sin, rannchuidítear le Treoir 2015/2302 le hardleibhéal cosanta a áirithiú do thomhaltóirí i mbeartas an Aontais Eorpaigh maidir le taistil láneagraithe, i gcomhréir le hAirteagal 38 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (breithiúnas an 29 Iúil 2024, HDI Global agus MS Amlin Insurance, C‑771/22 agus C‑45/23, EU:C:2024:644, mír 74).
47      I ndáil leis sin, ar an gcéad dul síos, i bhfianaise na gcuspóirí sin agus chineál sainordaitheach na gcearta a thugtar le Treoir 2015/2302, mar is léir ó Airteagal 23(2) den Treoir sin, ní mór go dtabharfaí tús áite do léiriú leathan ar an gcoincheap ‘taistealaí’, de réir bhrí Airteagal 3(6) den Treoir sin, chun éifeachtacht na Treorach sin a áirithiú (féach, de réir analaí, breithiúnas an 24 Deireadh Fómhair 2024, Zabitoń, C‑347/23, EU:C:2024:919, mír 28 agus an cásdlí dá dtagraítear).
48      Ar an dara dul síos, mar thoradh ar léiriú ar an gcoincheap ‘taistealaí’, de réir bhrí Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302, lena n‑eisiatar duine dlítheanach a fhéachann le conradh taistil láneagraithe a thabhairt i gcrích, ina ainm féin ach thar ceann duine nádúrtha amháin nó níos mó, bheadh laghdú ar leibhéal cosanta na ndaoine nádúrtha sin, ar tomhaltóirí iad go minic, i gcomparáid leis an gcás ina n‑aithneofaí an duine dlítheanach lena mbaineann mar ‘thaistealaí’, go háirithe i gcás inar comhlachas neamhbhrabúsach é an duine sin, mar atá sa chás seo, a oibríonn ar mhaithe le cuid dá bhaill a d’fhéadfaí a mheas mar dhaoine leochaileacha.
49      Sa chéad chás, cé gur comhpháirtí conarthach aonair an eagraí é an duine dlítheanach sin, a priori, maidir leis an gconradh taistil láneagraithe a tugadh i gcrích, ní féidir leis, mura féidir é a mheas mar ‘thaistealaí’, brath, ina ainm féin ach ar mhaithe leis na daoine nádúrtha ar tugadh an conradh sin i gcrích thar a gceann, ar na cearta a d’fhéadfaí a dhíorthú ar shlí eile ó Threoir 2015/2302, lena n‑áirítear an ceart dá dtagraítear in Airteagal 17 di. Ní mór do na daoine nádúrtha sin iad féin ansin, a mhéid a bhaineann siad leo féin, agus cé nach páirtí sa chonradh sin iad, a gcearta a dhearbhú os comhair na gcúirteanna náisiúnta.
50      Cé gur féidir a shamhlú, sa chomhthéacs sin, go bhféadfadh na daoine nádúrtha sin údarú a thabhairt, i gcás inarb iomchuí, don duine dlítheanach lena mbaineann ionadaíocht a dhéanamh thar a cheann in imeachtaí dlíthiúla chun na críche sin, ní laghdófaí ualach fheidhmiú na gceart a thugtar le Treoir 2015/2302 leis an ngá atá le bearta den sórt sin a dhéanamh agus, dá bhrí sin, ní bheadh sé de chineál a rannchuidíonn le hardleibhéal cosanta do thomhaltóirí a bhaint amach, ach de chineál a bhaineann an bonn de chuspóir den sórt sin.
51      Ar an tríú dul síos, bheadh sé d’éifeacht ag léiriú ar an gcoincheap ‘taistealaí’, nach n‑áirítear daoine dlítheanacha amhail comhlachais neamhbhrabúsacha, bearna reachtach a chruthú, a mhéid a d’fhéadfadh conradh taistil láneagraithe a bheith ann ansin arna thabhairt i gcrích go bailí ag duine dlítheanach, gan an duine sin a bheith in ann na cearta a bhaineann leis an gconradh sin mar a thugtar le Treoir 2015/2302 a fheidhmiú. Dá bhrí sin, bheadh léiriú ar an gcoincheap ‘taistealaí’ as a n‑eascraíonn an toradh sin ar neamhréir leis an gcuspóir dá dtagraítear i mír 46 den bhreithiúnas seo, arb é atá ann, inter alia, bearnaí reachtacha a líonadh.
52      Ina theannta sin, ar an gceathrú dul síos, mar a cuireadh in iúl i mír 35 den bhreithiúnas seo, ní mór feidhm shonrach an choincheapa ‘taistealaí’ a chur san áireamh i gcomhthéacs na Treorach sin.
53      Mar is léir freisin ó aithris 7 de Threoir 2015/2302, dá dtagraítear i mír 41 den bhreithiúnas seo, dealraíonn sé, i gcás pacáiste a thagann faoi raon feidhme na Treorach sin mar a shainmhínítear in Airteagal 2 di, nach é feidhm shonrach an choincheapa ‘taistealaí’ daoine áirithe a eisiamh ón gcosaint a thugtar leis an Treoir sin ar bhonn critéar feidhmiúil a bhaineann, inter alia, leis an gcumas ina gceannaíonn siad an pacáiste sin nó lena gcineál dlíthiúil, ach na daoine a fhéadfaidh brath ar na cearta a thugtar leis an Treoir sin a shainmhíniú ar an mbonn amháin go bhfuil nasc acu le conarthaí a bhaineann le pacáiste den sórt sin, eadhon go bhféachann siad le conarthaí den sórt sin a thabhairt i gcrích nó go bhfuil siad i dteideal taisteal ar bhonn conarthaí a tugadh i gcrích cheana féin.
54      Dá bhrí sin, ceanglaítear leis na cuspóirí a shaothraítear le Treoir 2015/2302 agus leis an bhfeidhm shonrach a chomhlíonann an coincheap ‘taistealaí’, de réir bhrí Airteagal 3(6) di, i gcomhthéacs na Treorach sin, léiriú ar an gcoincheap sin a ghlacadh ar dá réir a chumhdaítear léi freisin daoine dlítheanacha a fhéachann le conradh taistil láneagraithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach sin a thabhairt i gcrích ina n‑ainm féin ach thar ceann daoine nádúrtha áirithe.
55      Ar deireadh, ní mór a thabhairt faoi deara, mar a rinne an Coimisiún, go gcoinníonn duine, bíodh sé nádúrtha nó dlíthiúil, a fhéachann le conradh taistil láneagraithe a thabhairt i gcrích agus nach mór, ar an mbonn sin, a mheas mar thaistealaí, de réir bhrí Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302, an stádas sin nuair a thugann sé an conradh i gcrích. Ní féidir glacadh leis go gcaillfidh duine a fhéachann le conradh den sórt sin a thabhairt i gcrích ar mhaithe le duine eile a stádas mar thaistealaí tar éis an conradh a thabhairt i gcrích ar an bhforas amháin nach bhfuil an ceart aige féin taisteal ar bhonn an chonartha sin, mura bhfuil an chosaint atá beartaithe leis an Treoir sin a thabhairt dó le neodrú.
56      I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, is é an freagra ar an gceist a tharchuirtear go bhfuil Airteagal 3(6) de Threoir 2015/2302 le léiriú sa chaoi go dtagann duine dlítheanach amhail comhlachas neamhbhrabúsach, a thug conradh taistil láneagraithe i gcrích le heagraí, ina ainm féin, ach thar ceann cuid dá bhaill, faoin gcoincheap ‘taistealaí’ de réir bhrí na forála sin.
Costais
57      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Deichiú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 3(6) de Threoir (AE) 2015/2302 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2015 maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil nasctha, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 agus Treoir 2011/83/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n‑aisghairtear Treoir 90/314/CEE ón gComhairle,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
tagann duine dlítheanach amhail comhlachas neamhbhrabúsach, a thug conradh taistil láneagraithe i gcrích le heagraí, ina ainm féin, ach thar ceann cuid dá bhaill, faoin gcoincheap ‘taistealaí’ de réir bhrí na forála sin.
Sínithe
*      Teanga an cháis: an Ollainnis.