62022CC0758
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 29ης Φεβρουαρίου 2024 (
1
)
Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑758/22 και C‑759/22
Bayerische Ärzteversorgung,
Bayerische Architektenversorgung,
Bayerische Apothekerversorgung,
Bayerische Rechtsanwalts- und Steuerberaterversorgung,
Bayerische Ingenieurversorgung-Bau m. Psychotherapeutenversorgung (C‑758/22)
Sächsische Ärzteversorgung (C‑759/22)
κατά
Deutsche Bundesbank
[αίτηση του Bundesverwaltungsgericht(Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Γερμανία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Οικονομική και νομισματική πολιτική – Κανονισμός (ΕΕ) 2018/231 – Στατιστικά στοιχεία προς την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) – Επαγγελματικά ταμεία προνοίας – Κανονισμός (ΕΕ) 549/2013 – Ευρωπαϊκό σύστημα εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΣΛ) – Υποχρεώσεις παροχής στατιστικών στοιχείων από τα συνταξιοδοτικά ταμεία – Ειδικά συνταξιοδοτικά συστήματα για τα ελεύθερα επαγγέλματα – Υποχρεωτική υπαγωγή σε ασφάλιση και υποχρεωτικές εισφορές – Χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση από συνταξιοδοτικά ταμεία»
1.
Οι δύο υπό κρίση αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως παρέχουν στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να ερμηνεύσει τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/231 (
2
), ο οποίος αναθέτει στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (στο εξής: ΕΚΤ), μεταξύ άλλων, την εξουσία να λαμβάνει λεπτομερή στατιστικά στοιχεία από τα συνταξιοδοτικά ταμεία (στο εξής: ΣΤ) σχετικά με τις δραστηριότητές τους χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης.
2.
Τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας (
3
) έχουν αισθητή παρουσία στη Γερμανία. Έξι οντότητες αυτού του είδους (
4
) αντιδικούν με την Deutsche Bundesbank (ομοσπονδιακή τράπεζα της Γερμανίας) η οποία ζητεί από αυτές τη διαβίβαση χρηματοοικονομικών στοιχείων, διότι εκτιμά ότι, ως ΣΤ, υπόκεινται στον κανονισμό 2018/231. Αντιθέτως, οι εν λόγω οντότητες θεωρούν ότι είναι οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης, ιδιότητα που τις απαλλάσσει από την υποχρέωση παροχής των ζητούμενων στοιχείων.
3.
Η υπόθεση αφορά την ερμηνεία της θεσπισθείσας με τον κανονισμό (ΕΕ) 549/2013 (
5
) ονοματολογίας του ευρωπαϊκού συστήματος εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΕΣΛ 2010) στην οποία παραπέμπει ο κανονισμός 2018/231. Η ερμηνεία της είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, διότι το ΕΣΛ 2010 περιέχει στατιστική ταξινόμηση του συνόλου της οικονομίας βάσει εννοιών των οποίων η νομική σημασία δεν είναι πάντοτε εύκολο να προσδιοριστεί. Το Δικαστήριο έχει ήδη εξετάσει, με πρόσφατες αποφάσεις του (
6
), ορισμένα από τα προβλήματα που εγείρει το ΕΣΛ 2010.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
1. Ο κανονισμός 2018/231
4.
Το άρθρο 1 («Ορισμοί») ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)
“συνταξιοδοτικό ταμείο” (ΣΤ) (υποτομέας S.129 του ΕΣΛ 2010): χρηματοοικονομική εταιρεία ή οιονεί εταιρεία που ασχολείται κατά κύριο λόγο με τη χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση ως συνέπεια της συγκέντρωσης των κινδύνων και των αναγκών των ασφαλισμένων (κοινωνική ασφάλιση). Ως συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, τα συνταξιοδοτικά ταμεία παρέχουν εισόδημα κατά τη συνταξιοδότηση και ενδεχομένως επιδόματα θανάτου και αναπηρίας.
Στο εννοιολογικό πεδίο του ορισμού δεν περιλαμβάνονται:
[…]
στ)
οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης, όπως ορίζονται στο σημείο 2.117 του ΕΣΛ 2010·
[…]».
5.
Το άρθρο 2 («Πραγματικός πληθυσμός παροχής στοιχείων») προβλέπει τα εξής:
«1.   Ο πραγματικός πληθυσμός παροχής στοιχείων αποτελείται από τα ΣΤ κατοίκους των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ.
2.   Τα ΣΤ που ανήκουν στον πραγματικό πληθυσμό παροχής στοιχείων υπόκεινται σε υποχρεώσεις παροχής πλήρων στατιστικών στοιχείων, εκτός εάν τους έχει χορηγηθεί παρέκκλιση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7.
[…]»
2. Ο κανονισμός 549/2013
6.
Το άρθρο 1 («Αντικείμενο») προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Ο παρών κανονισμός θεσπίζει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών 2010 (“ΕΣΛ 2010” ή “ΕΣΛ”).
2.   Το ΕΣΛ 2010 προβλέπει:
α)
μεθοδολογία (παράρτημα Α) σχετικά με κοινά πρότυπα, ορισμούς, ονοματολογίες και λογιστικούς κανόνες, που θα χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση συγκρίσιμων λογαριασμών και πινάκων για τις ανάγκες της Ένωσης, καθώς και τη λήψη αποτελεσμάτων όπως απαιτείται στο άρθρο 3·
[…]».
7.
Το κεφάλαιο 1 («Γενικά χαρακτηριστικά και βασικές αρχές») του παραρτήματος Α του ΕΣΛ 2010 περιλαμβάνει τα κάτωθι σημεία:
«[…]
1.37
Ο διαχωρισμός μεταξύ δραστηριοτήτων παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων και δραστηριοτήτων παραγωγής μη εμπορεύσιμων προϊόντων και, συνεπώς, για τις οντότητες του δημόσιου τομέα, η κατάταξή τους στον τομέα της γενικής κυβέρνησης ή στον τομέα των δημοσίων επιχειρήσεων αποφασίζεται με βάση τον ακόλουθο κανόνα:
Μια δραστηριότητα θεωρείται δραστηριότητα παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων όταν τα αντίστοιχα αγαθά και υπηρεσίες αποτελούν αντικείμενο εμπορίας υπό τους ακόλουθους όρους:
1)
οι πωλητές ενεργούν με σκοπό τη μεγιστοποίηση των κερδών τους σε μακροπρόθεσμη βάση, πωλώντας αγαθά και υπηρεσίες ελεύθερα στην αγορά σε οποιονδήποτε είναι διατεθειμένος να πληρώσει τη ζητούμενη τιμή·
2)
οι αγοραστές ενεργούν με σκοπό τη μεγιστοποίηση του οφέλους τους, δεδομένων των περιορισμένων πόρων τους, αγοράζοντας προϊόντα τα οποία ικανοποιούν καλύτερα τις ανάγκες τους στην προσφερόμενη τιμή·
3)
υπάρχουν αποτελεσματικές αγορές, όπου οι [πωλητές] και οι αγοραστές έχουν πρόσβαση στην αγορά και πληροφορίες σχετικά μ’ αυτή. Μια αγορά μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικά ακόμη και αν δεν πληρούνται απόλυτα οι εν λόγω όροι.
[…]
1.57
Οι θεσμικές μονάδες είναι οικονομικές οντότητες που μπορούν να κατέχουν αγαθά και περιουσιακά στοιχεία, να αναλαμβάνουν υποχρεώσεις και να επιδίδονται σε οικονομικές δραστηριότητες και συναλλαγές με άλλες μονάδες. Για τους σκοπούς του συστήματος ΕΣΛ 2010, οι θεσμικές μονάδες ομαδοποιούνται σε πέντε αλληλοαποκλειόμενους εγχώριους θεσμικούς τομείς:
α)
μη χρηματοοικονομικές εταιρείες·
β)
χρηματοοικονομικές εταιρείες·
γ)
γενική κυβέρνηση·
δ)
νοικοκυριά·
ε)
μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που εξυπηρετούν νοικοκυριά.
Οι πέντε αυτοί τομείς απαρτίζουν τη συνολική εγχώρια οικονομία. Επίσης, ο κάθε τομέας υποδιαιρείται σε υποτομείς. Το σύστημα ΕΣΛ 2010 επιτρέπει την κατάρτιση ενός πλήρους συνόλου λογαριασμών ροών και ισολογισμών για κάθε τομέα και κάθε υποτομέα, καθώς και για τη συνολική οικονομία. Οι μονάδες μη μόνιμοι κάτοικοι μπορούν να αλληλεπιδρούν μ’ αυτούς τους πέντε εγχώριους τομείς. Επιπλέον, παρουσιάζονται οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πέντε εγχώριων τομέων και ενός έκτου θεσμικού τομέα: του τομέα της αλλοδαπής.
[…]»
8.
Το κεφάλαιο 2 («Μονάδες και ομαδοποιήσεις μονάδων») του παραρτήματος Α του ΕΣΛ 2010 περιλαμβάνει τα κάτωθι σημεία:
«[…]
ΟΙ ΘΕΣΜΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ
2.12
Ορισμός: Η θεσμική μονάδα είναι μια οικονομική οντότητα που χαρακτηρίζεται από την αυτονομία της σε θέματα λήψης αποφάσεων κατά την άσκηση της κύριας λειτουργίας της. Μια μονάδα μόνιμος κάτοικος θεωρείται ότι αποτελεί θεσμική μονάδα της οικονομικής επικράτειας στην οποία έχει το κέντρο του κυρίαρχου οικονομικού συμφέροντός της αν έχει αυτονομία σε θέματα λήψης αποφάσεων και ή τηρεί πλήρη σειρά λογαριασμών ή είναι σε θέση να καταρτίζει πλήρη σειρά λογαριασμών.
[…]
ΘΕΣΜΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ
[…]
2.34
Το διάγραμμα 2.1 παρουσιάζει την ταξινόμηση των μονάδων στους κύριους τομείς. Για τον καθορισμό του τομέα μιας μονάδας μόνιμου κατοίκου που δεν είναι νοικοκυριό, σύμφωνα με το διάγραμμα, πρέπει να διευκρινίζεται αν ελέγχεται από τη γενική κυβέρνηση ή όχι και αν είναι παραγωγός εμπορεύσιμου ή μη εμπορεύσιμου προϊόντος.
Χρηματοοικονομικές εταιρείες (S.12)
[…]
Ενδιάμεσοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί
[…]
2.59
Η κύρια δραστηριότητα των ασφαλιστικών εταιρειών και των συνταξιοδοτικών ταμείων έγκειται στη συγκέντρωση των κινδύνων. Οι υποχρεώσεις αυτών των οργανισμών είναι ασφαλιστικά, συνταξιοδοτικά και τυποποιημένα εγγυοδοτικά προγράμματα (AF.6). Σε αντιστάθμισμα των υποχρεώσεων, οι ασφαλιστικές εταιρείες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία προβαίνουν σε επενδύσεις λειτουργώντας ως ενδιάμεσοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί.
[…]
Γενική κυβέρνηση (S.13)
2.111
Ορισμός: Ο τομέας της γενικής κυβέρνησης (S.13) περιλαμβάνει όλες τις θεσμικές μονάδες που είναι παραγωγοί λοιπού μη εμπορεύσιμου προϊόντος των οποίων η παραγωγή προορίζεται για ατομική και συλλογική κατανάλωση και που χρηματοδοτούνται κυρίως από υποχρεωτικές πληρωμές εκ μέρους μονάδων που ανήκουν σε άλλους τομείς, καθώς και τις θεσμικές μονάδες που ασχολούνται κυρίως με την αναδιανομή του εθνικού εισοδήματος και πλούτου.
[…]
Οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης (S.1314)
2.117
Ορισμός: Ο υποτομέας των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης περιλαμβάνει όλες τις θεσμικές μονάδες (κεντρικές, ομόσπονδων κρατών και τοπικές), η κύρια δραστηριότητα των οποίων είναι να προσφέρουν κοινωνικές παροχές και οι οποίες πληρούν και τα δύο παρακάτω κριτήρια:
α)
με νόμο ή με κανονιστική ρύθμιση ορισμένες ομάδες πληθυσμού υποχρεώνονται να συμμετέχουν στο σύστημα ή να καταβάλλουν εισφορές· και
β)
η γενική κυβέρνηση είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση του οργανισμού, όσον αφορά τον καθορισμό ή την έγκριση των εισφορών και των παροχών, ανεξάρτητα από τον ρόλο της ως εποπτικού φορέα ή εργοδότη.
Συνήθως δεν υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ του ύψους των εισφορών που καταβάλλει ένα άτομο και του κινδύνου στον οποίο αυτό το άτομο εκτίθεται».
9.
Το κεφάλαιο 3 («Συναλλαγές προϊόντων και μη παραχθέντων περιουσιακών στοιχείων») του παραρτήματος Α του ΕΣΛ 2010 περιλαμβάνει τα ακόλουθα σημεία:
«[…]
Παραγωγή (P.1)
[…]
3.17
Ορισμός: Η εμπορεύσιμη παραγωγή αποτελείται από την παραγωγή που διατίθεται στην αγορά ή που προορίζεται για διάθεση στην αγορά.
3.18
Η εμπορεύσιμη παραγωγή περιλαμβάνει τα ακόλουθα:
α)
προϊόντα που πωλούνται σε οικονομικά σημαντικές τιμές·
[…]
3.19
Ορισμός: Οικονομικά σημαντικές τιμές είναι οι τιμές που έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στην ποσότητα των προϊόντων που επιθυμούν να προσφέρουν οι παραγωγοί και στην ποσότητα των προϊόντων που επιθυμούν να αγοράσουν οι αγοραστές. Οι τιμές αυτές προκύπτουν όταν ισχύουν και οι δύο ακόλουθοι όροι:
α)
ο παραγωγός έχει κίνητρο για να προσαρμόσει την προσφορά, είτε με στόχο να αποκομίσει κέρδος μακροπρόθεσμα είτε, τουλάχιστον, να καλύψει το κόστος κεφαλαίου και το λοιπό κόστος· και
β)
οι καταναλωτές είναι ελεύθεροι να αγοράζουν ή να μην αγοράζουν και επιλέγουν με βάση τις τιμές που χρεώνονται.
Οικονομικά μη σημαντικές τιμές χρεώνονται συνήθως για την είσπραξη κάποιων εσόδων ή την επίτευξη κάποιας μείωσης της υπερβολικής ζήτησης που μπορεί να προκύψει όταν οι υπηρεσίες παρέχονται εντελώς δωρεάν.
Η οικονομικά σημαντική τιμή ενός προϊόντος ορίζεται σε σχέση με τη θεσμική μονάδα και την τοπική ΜΟΔ που έχει παραγάγει το προϊόν. Για παράδειγμα, όλη η παραγωγή επιχειρήσεων μη εταιρικής μορφής που ανήκουν σε νοικοκυριά η οποία πωλείται σε άλλες θεσμικές μονάδες πωλείται σε οικονομικά σημαντικές τιμές, πρέπει συνεπώς να θεωρείται ως εμπορεύσιμη παραγωγή. Όσον αφορά την παραγωγή άλλων θεσμικών μονάδων, ελέγχεται η ικανότητα ανάληψης δραστηριότητας παραγωγής εμπορεύσιμου προϊόντος σε οικονομικά σημαντικές τιμές, ιδίως μέσω ενός ποσοτικού κριτηρίου (του κριτηρίου του 50 %), χρησιμοποιώντας τον λόγο των πωλήσεων προς το κόστος παραγωγής. Για να είναι παραγωγός εμπορεύσιμου προϊόντος, η μονάδα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 50 % του κόστους της με τις πωλήσεις της σε μια σταθερή πολυετή περίοδο.
[…]
3.24
Ορισμός: Παραγωγοί εμπορεύσιμου προϊόντος είναι τοπικές ΜΟΔ ή θεσμικές μονάδες των οποίων το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής είναι εμπορεύσιμη παραγωγή.
Αν μια τοπική ΜΟΔ ή μια θεσμική μονάδα είναι παραγωγός εμπορεύσιμου προϊόντος, η κύρια παραγωγή της είναι εξ ορισμού εμπορεύσιμη, δεδομένου ότι η έννοια της εμπορεύσιμης παραγωγής ορίζεται αφού έχει πρώτα εφαρμοστεί η διάκριση εμπορεύσιμη παραγωγή, παραγωγή για ιδία τελική χρήση και μη εμπορεύσιμη παραγωγή, στην τοπική ΜΟΔ και τη θεσμική μονάδα από την οποία προέρχεται η συγκεκριμένη παραγωγή.
[…]
3.26
Ορισμός: Παραγωγοί μη εμπορεύσιμου προϊόντος είναι τοπικές ΜΟΔ ή θεσμικές μονάδες των οποίων το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής παρέχεται δωρεάν ή σε οικονομικά μη σημαντικές τιμές».
10.
Στο κεφάλαιο 17 («Κοινωνική ασφάλιση περιλαμβανομένων των συντάξεων») του παραρτήματος Α του ΕΣΛ 2010 περιλαμβάνεται το ακόλουθο σημείο:
«[…]
ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ
[…]
Συνταξιοδοτικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης
17.43
Ορισμός: Τα δημόσια συστήματα κοινωνικής ασφάλισης είναι συμβατικά συστήματα ασφάλισης όπου οι δικαιούχοι, στο πλαίσιο της συμμετοχής τους σε σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, υποχρεώνονται από τη γενική κυβέρνηση να ασφαλιστούν έναντι του γήρατος και άλλων κινδύνων που συνδέονται με την ηλικία όπως ανικανότητα, υγεία κ.λπ. Οι συντάξεις κοινωνικής ασφάλισης παρέχονται στους δικαιούχους από τη γενική κυβέρνηση.
[…]»
11.
Στο κεφάλαιο 20 («Οι λογαριασμοί της γενικής κυβέρνησης») του παραρτήματος Α του ΕΣΛ 2010 διαλαμβάνονται τα εξής:
«[…]
Μονάδες της γενικής κυβέρνησης
[…]
20.10
Πέραν αυτής της πρωτοβάθμιας μονάδας, υφίστανται οντότητες της γενικής κυβέρνησης με χωριστές νομικές ταυτότητες και σημαντική αυτονομία, που διαθέτουν, μεταξύ άλλων, τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίζουν για τον όγκο και τη σύνθεση των δαπανών τους, καθώς και τη δυνατότητα να έχουν άμεση πηγή δικών τους εσόδων, λ.χ. εκχωρηθέντα φορολογικά έσοδα. Συχνά οι οντότητες αυτές δημιουργούνται για να εκτελούν συγκεκριμένες λειτουργίες, όπως οδικές κατασκευές ή μη εμπορική παραγωγή υπηρεσιών στον τομέα της υγείας, της εκπαίδευσης ή της έρευνας. Οι εν λόγω οντότητες αποτελούν χωριστές μονάδες της γενικής κυβέρνησης όταν τηρούν πλήρη σύνολα λογαριασμών, κατέχουν αγαθά ή περιουσιακά στοιχεία στο όνομά τους, αναπτύσσουν μη εμπορικές δραστηριότητες για τις οποίες είναι υπόλογες έναντι του νόμου και είναι ικανές να αναλαμβάνουν υποχρεώσεις και να συνάπτουν συμβάσεις. Οι μονάδες αυτές (μαζί με τα μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που ελέγχονται από τη γενική κυβέρνηση) είναι γνωστές ως “μονάδες εκτός προϋπολογισμού”, επειδή έχουν χωριστούς προϋπολογισμούς, είναι αποδέκτες σημαντικών μεταβιβάσεων από τον κύριο προϋπολογισμό και οι πρωτογενείς τους πηγές χρηματοδότησης συμπληρώνονται από δικές τους πηγές εσόδων, οι οποίες βρίσκονται εκτός του κύριου προϋπολογισμού. Οι μονάδες αυτές ταξινομούνται στον τομέα της γενικής κυβέρνησης, εκτός αν είναι κατά κύριο λόγο παραγωγοί εμπορεύσιμων προϊόντων, ελεγχόμενοι από άλλη μονάδα της γενικής κυβέρνησης.
[…]
20.12
Οι οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης αποτελούν ιδιαίτερο τύπο μονάδων της γενικής κυβέρνησης, με αντικείμενο τη λειτουργία δημοσίων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Τα δημόσια συστήματα κοινωνικής ασφάλισης είναι συστήματα κοινωνικής ασφάλισης που καλύπτουν το σύνολο ή μεγάλο τμήμα του κοινωνικού συνόλου και τα οποία επιβάλλονται και ελέγχονται από τη γενική κυβέρνηση. Ένας οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης αποτελεί θεσμική μονάδα αν είναι οργανωμένος χωριστά από τις λοιπές δραστηριότητες των μονάδων της γενικής κυβέρνησης, κατέχει τα περιουσιακά του στοιχεία και τις υποχρεώσεις του χωριστά και προβαίνει σε χρηματοοικονομικές συναλλαγές για λογαριασμό του.
[…]
Συνταξιοδοτικά ταμεία
20.38
Τα εργοδοτικά συνταξιοδοτικά συστήματα είναι συμφωνίες που έχουν συναφθεί για την παροχή συνταξιοδοτικών παροχών στα μέλη τους, με βάση μια συμβατική σχέση εργοδότη-εργαζομένου. Τα συστήματα αυτά μπορεί να είναι κεφαλαιοποιητικά, αναδιανεμητικά και μερικώς κεφαλαιοποιητικά.
20.39
Ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα καθορισμένων εισφορών, που έχει θεσπισθεί από μονάδα της γενικής κυβέρνησης, δεν αντιμετωπίζεται ως σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, εφόσον δεν υπάρχει εγγύηση από τη γενική κυβέρνηση ως προς το επίπεδο των οφειλομένων συντάξεων και το επίπεδο των συντάξεων είναι αβέβαιο, δεδομένου ότι εξαρτάται από την απόδοση των περιουσιακών στοιχείων. Κατά συνέπεια, η μονάδα που αναγνωρίζεται ως έχουσα τη διαχείριση του συστήματος –καθώς επίσης και το ίδιο το ταμείο, αν πρόκειται για χωριστή θεσμική μονάδα– θεωρείται χρηματοοικονομική εταιρεία και ταξινομείται στον υποτομέα των ασφαλιστικών εταιρειών και συνταξιοδοτικών ταμείων.
[…]»
Β.
Το εθνικό δίκαιο
12.
Στο ομόσπονδο κράτος της Βαυαρίας (Γερμανία) έχει εφαρμογή ο Gesetz über das öffentliche Versorgungswesen (
7
). Κατ’ αυτόν, τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας:
–
είναι οργανισμοί δημοσίου δικαίου με ικανότητα δικαίου·
–
πρέπει να πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις ώστε οι ασφαλισμένοι τους να απαλλάσσονται από την υποχρέωση υπαγωγής στο γενικό σύστημα ασφάλισης γήρατος (άρθρο 28, τρίτη περίοδος, του VersoG)·
–
μπορούν να ασκούν μόνο μη κερδοσκοπικές δραστηριότητες και να χρησιμοποιούν τους πόρους τους καθώς και τα περιουσιακά στοιχεία τους αποκλειστικά για τη χορήγηση παροχών προνοίας (άρθρο 9, παράγραφοι 1 και 3, του VersoG)·
–
πρέπει να καλύπτουν με ιδίους πόρους τα διοικητικά τους έξοδα, συμπεριλαμβανομένων των αποδοχών των εργαζομένων και των παροχών που καταβάλλονται στους δικαιούχους (άρθρο 9, παράγραφος 2, πρώτη περίοδος, του VersoG)·
–
η συντριπτική πλειονότητα των ασφαλισμένων τους υποχρεούται εκ του νόμου να υπαχθεί στην ασφάλισή τους εφόσον ασκεί επάγγελμα στο ομόσπονδο κράτος της Βαυαρίας (
8
). Η απαλλαγή από την υποχρεωτική υπαγωγή στην ασφάλιση επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις (
9
)·
–
οι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι που αποχωρούν μπορούν να παραμείνουν προαιρετικά ασφαλισμένοι (
10
), σύμφωνα με το καταστατικό, προκειμένου να διατηρήσουν το δικαίωμά τους σε μελλοντικές συντάξεις, καταβάλλοντες τις ίδιες εισφορές με αυτές που καταβάλλουν οι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι·
–
ρυθμίζουν την είσπραξη εισφορών ή συνεισφορών για τη χρηματοδότηση των υποχρεώσεών τους, καθώς και τις προϋποθέσεις, τις λεπτομέρειες, το ύψος και την απόσβεση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων μέσω καταστατικού, τηρουμένων των νομοθετικών διατάξεων (
11
)·
–
το καταστατικό μπορεί να επιτρέπει στους ασφαλισμένους να προβαίνουν σε προαιρετικές πρόσθετες καταβολές προκειμένου να αυξήσουν τα δικαιώματά τους σε μελλοντικές συντάξεις, υπό την προϋπόθεση ότι το σύνολο των πρόσθετων καταβολών και των εισφορών υποχρεωτικού χαρακτήρα δεν υπερβαίνει το προβλεπόμενο εκ του νόμου ανώτατο όριο εισφορών (
12
).
13.
Στο ομόσπονδο κράτος της Σαξονίας (Γερμανία) έχουν εφαρμογή ο Sächsisches Heilberufekammergesetz (
13
) και το Satzung über die Sächsische Ärzteversorgung (
14
). Όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής στην υπόθεση C‑759/22, το περιεχόμενο των διατάξεων αυτών δεν διαφέρει, κατ’ ουσίαν και όσον αφορά τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας, από το περιεχόμενο των αντίστοιχων διατάξεων στην υπόθεση C‑758/22.
14.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά του Säschische Ärtzeversorgung (επαγγελματικού ταμείου προνοίας υγειονομικών του ομόσπονδου κράτους της Σαξονίας):
–
είναι οργανισμός με μερική ικανότητα δικαίου, ενταγμένος στον Sächsische Landesärztekammer (ιατρικό σύλλογο του ομόσπονδου κράτους της Σαξονίας), ο οποίος χορηγεί παροχές στους ασφαλισμένους του εν λόγω συλλόγου και του Landestierärztekammer (κτηνιατρικού συλλόγου του ομόσπονδου κράτους της Σαξονίας) (
15
)·
–
ως μέλη του λογίζονται, εκ του νόμου, όσοι είναι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι στον ιατρικό σύλλογο και στον κτηνιατρικό σύλλογο του ομόσπονδου αυτού κράτους (
16
)·
–
μεταξύ των υποχρεωτικά ασφαλισμένων περιλαμβάνονται, κατ’ αρχήν, όλοι οι ιατροί και κτηνίατροι οι οποίοι διαθέτουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος στο ομόσπονδο κράτος της Σαξονίας και ασκούν το επάγγελμά τους ή έχουν την κύρια κατοικία τους στο εν λόγω ομόσπονδο κράτος·
–
ασχολείται κυρίως με τη χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση που απορρέει από τις δραστηριότητες που περιγράφονται στο άρθρο 1, σημείο 1, πρώτη και δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2018/231, χορηγώντας στους ασφαλισμένους του συντάξεις γήρατος, επιζώντων και αναπηρίας, χρηματοδοτούμενες από εισφορές·
–
τηρεί πλήρη σειρά λογαριασμών (άρθρο 8 του καταστατικού). Μολονότι δεν διαθέτει νομική προσωπικότητα, είναι ανεξάρτητος από τον ιατρικό σύλλογο σε οργανωτικό και οικονομικό επίπεδο και απολαύει ευρείας αυτονομίας. Ασκεί τα καθήκοντά του σύμφωνα με τον νόμο και το καταστατικό, μέσω δικών του οργάνων, με δική του ευθύνη και με ίδια κεφάλαια (που διαφέρουν από τα κεφάλαια του συλλόγου). Συναφώς, δραστηριοποιείται οικονομικά, μπορεί να είναι φορέας δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, να συνάπτει έννομες σχέσεις και να αναλαμβάνει υποχρεώσεις για τις οποίες ευθύνεται με τα περιουσιακά του στοιχεία.
II. Τα πραγματικά περιστατικά, οι ένδικες διαφορές και τα προδικαστικά ερωτήματα
Α.
Υπόθεση C‑758/22
15.
Με έγγραφα της 7ης Σεπτεμβρίου 2018 και της 25ης Μαρτίου 2019, η Deutsche Bundesbank (ομοσπονδιακή τράπεζα της Γερμανίας) ενημέρωσε τέσσερις βαυαρικές οντότητες ότι, κατά τα άρθρα 1 και 2 του κανονισμού 2018/231, υπείχαν υποχρέωση παροχής στατιστικών στοιχείων υπό την ιδιότητά τους ως ΣΤ και ότι όφειλαν να της διαβιβάζουν σε τριμηνιαία βάση, αρχής γενομένης από την 30ή Σεπτεμβρίου 2019, στοιχεία οριζόμενα από την ίδια σχετικά με την οικονομική κατάστασή τους.
16.
Από άλλη προσφεύγουσα οντότητα ζητήθηκε, με σχεδόν πανομοιότυπα έγγραφα της 12ης Νοεμβρίου 2018 και της 17ης Ιουλίου 2019, η διαβίβαση, σε ετήσια βάση, δεδομένων μικρότερης κλίμακας.
17.
Οι εν λόγω οντότητες άσκησαν ένδικες προσφυγές με τις οποίες ζητούσαν να ακυρωθούν οι κοινοποιήσεις που τους αφορούσαν και, επικουρικώς, να διαπιστωθεί ότι δεν υπείχαν υποχρέωση παροχής στατιστικών στοιχείων.
18.
Με απόφαση της 4ης Νοεμβρίου 2021, το Verwaltungsgericht Frankfurt am Main (διοικητικό πρωτοδικείο Φρανκφούρτης επί του Μάιν, Γερμανία) απέρριψε τις προσφυγές, κρίνοντας ότι οι προσφεύγουσες οντότητες είναι ΣΤ κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, του κανονισμού 2018/231 και ότι υπέχουν υποχρέωση παροχής στατιστικών στοιχείων κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού.
19.
Τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας άσκησαν αναιρέσεις per saltum κατά της πρωτόδικης αποφάσεως ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Γερμανία).
20.
Με τις αιτήσεις αναιρέσεώς τους, ισχυρίστηκαν ότι είναι παραγωγοί μη εμπορεύσιμου προϊόντος και ότι οι παροχές τους υποχρεωτικού χαρακτήρα, οι οποίες αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους, δεν διατίθενται σε οικονομικά σημαντικές τιμές. Συναφώς, οι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι σε αυτά δεν μπορούν να επιλέγουν ελεύθερα να αποκτήσουν παροχές προνοίας με βάση τις τιμές των εισφορών κατά την έννοια του παραρτήματος Α, σημείο 3.19, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 549/2013. Ο κανόνας του 50 % που προβλέπεται στο σημείο 3.19, τελευταίο εδάφιο, δεν ασκεί επιρροή, καθόσον χρησιμεύει απλώς για τον καθορισμό της παραγωγής. Εν πάση περιπτώσει, τα εν λόγω ταμεία προνοίας ανήκουν στην κοινωνική ασφάλιση.
Β.
Υπόθεση C‑759/22
21.
Τα πραγματικά περιστατικά και η πορεία της κύριας δίκης συμπίπτουν, κατ’ ουσίαν, με την επιφύλαξη των ιδιαιτεροτήτων της κάθε υποθέσεως, με εκείνα της υποθέσεως C‑758/22.
Γ.
Τα προδικαστικά ερωτήματα
22.
Στο πλαίσιο αυτό, το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο) ζητεί από το Δικαστήριο να απαντήσει στα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία είναι πανομοιότυπα και στις δύο διαδικασίες:
«1)
α)
Απαιτεί το παράρτημα Α, σημείο 3.19, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 549/2013 να είναι όλοι οι καταναλωτές των προϊόντων που προσφέρει ο παραγωγός ελεύθεροι να αγοράζουν ή να μην αγοράζουν και να επιλέγουν με βάση τις τιμές που χρεώνονται;
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο ανωτέρω ερώτημα:
β)
Σε περίπτωση κατά την οποία η μεγάλη πλειονότητα των καταναλωτών αυτών, χωρίς να διαθέτει τέτοια ελευθερία επιλογής, λαμβάνει από τον παραγωγό προϊόντα σε ποσότητα ανώτερη από το ήμισυ της παραγωγής του τελευταίου λόγω της υποχρεωτικής εκ του νόμου υπαγωγής στην ασφάλιση του παραγωγού αυτού και της καταβολής εισφορών υποχρεωτικού χαρακτήρα σε τιμές καθοριζόμενες από τον ίδιο, πληρούνται οι προϋποθέσεις της εν λόγω διάταξης εάν μια μειοψηφία είχε τη δυνατότητα προαιρετικής υπαγωγής στην ασφάλιση του παραγωγού και έκανε χρήση αυτής της δυνατότητας προκειμένου να λαμβάνει προϊόντα καταβάλλοντας τις ίδιες εισφορές με εκείνες που καταβάλλουν οι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι;
2)
Υφίσταται πάντοτε εμπορεύσιμη παραγωγή σε οικονομικά σημαντικές τιμές, κατά την έννοια του παραρτήματος Α, σημεία 3.17 έως 3.19, του κανονισμού 549/2013, οσάκις πληρούται το “κριτήριο του 50 %” που ορίζεται στο παράρτημά του Α, σημείο 3.19, τρίτο εδάφιο, τρίτη και τέταρτη περίοδος, περί κάλυψης τουλάχιστον του 50 % του κόστους από τις πωλήσεις στη διάρκεια μιας συνεχούς πολυετούς περιόδου, ή πρέπει το κριτήριο αυτό να νοείται ως μη επαρκής (αφ’ εαυτού), αλλά αναγκαίος όρος ο οποίος πρέπει να πληρούται από κοινού με τις προβλεπόμενες στο παράρτημά του Α, σημείο 3.19, πρώτο εδάφιο, στοιχεία αʹ και βʹ, προϋποθέσεις;
3)
Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εξέταση του κατά πόσον οι θεσμικές μονάδες είναι παραγωγοί εμπορεύσιμου προϊόντος κατά το παράρτημα Α, σημείο 3.24, του κανονισμού 549/2013, και οι πρόσθετες απαιτήσεις που προβλέπονται στο παράρτημά του Α, σημείο 1.37, δεύτερο εδάφιο, εκτός από αυτές που προβλέπονται στο ίδιο παράρτημα Α, σημεία 3.17, 3.19 και 3.26;
4)
α)
Τίθεται ως προϋπόθεση από το παράρτημα Α, σημείο 2.107, του κανονισμού 549/2013, προκειμένου μια θεσμική μονάδα να ταξινομηθεί στον υποτομέα S.129, να καταβάλλει η ίδια το σύνολο των παροχών της προς όλα τα μέλη της βάσει συμβατικής συμφωνίας;
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο προηγούμενο ερώτημα:
β)
Πληρούται ήδη υπό την έννοια αυτή η απαίτηση περί συμβατικής βάσης των παροχών, οσάκις, μολονότι η υποχρεωτική υπαγωγή στην ασφάλιση, οι εισφορές και οι παροχές υποχρεωτικού χαρακτήρα της θεσμικής μονάδας ρυθμίζονται από το καταστατικό που θέσπισε η ίδια κατ’ ενάσκηση προνομίων δημόσιας εξουσίας, εντούτοις οι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι μπορούν επίσης να θεμελιώσουν δικαίωμα λήψης συμπληρωματικών παροχών καταβάλλοντας προαιρετικές πρόσθετες εισφορές;
5)
Έχει το άρθρο 1, σημείο 1, τρίτη περίοδος, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 2018/231 την έννοια ότι εξαιρεί από την έννοια του συνταξιοδοτικού ταμείου η οποία διαλαμβάνεται στο άρθρο 1, σημείο 1, πρώτη περίοδος, του εν λόγω κανονισμού, μόνον τις θεσμικές μονάδες που πληρούν τα δύο κριτήρια του παραρτήματος Α, σημείο 2.117, του κανονισμού 549/2013, ή καλύπτει η εν λόγω εξαίρεση και άλλες θεσμικές μονάδες οι οποίες πρέπει να θεωρούνται ως συνταξιοδοτικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης κατά το παράρτημα Α, σημείο 17.43, του κανονισμού 549/2013, χωρίς να πληρούν όλες τις απαιτήσεις του εν λόγω παραρτήματος Α, σημείο 2.117;
6)
α)
Καλύπτει η έννοια της γενικής κυβέρνησης κατά το παράρτημα Α, σημείο 2.117, στοιχείο βʹ, και σημείο 17.43, του κανονισμού 549/2013 μόνον την οικεία πρωτοβάθμια μονάδα ή περιλαμβάνει επίσης φορείς κοινωνικής ασφάλισης που έχουν συσταθεί διά νόμου, διαθέτουν νομική ανεξαρτησία, προβλέπουν υποχρεωτική υπαγωγή στην ασφάλιση χρηματοδοτούμενη από εισφορές, έχουν εξουσία αυτοδιαχείρισης και καταρτίζουν αυτόνομα τους λογαριασμούς τους;
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο αμέσως ανωτέρω ερώτημα:
β)
Προϋποθέτει ο καθορισμός εισφορών και παροχών κατά το παράρτημα Α, σημείο 2.117, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 549/2013 έγκριση του ύψους τους ή αρκεί να προβλέπονται στον νόμο οι ελάχιστοι κίνδυνοι που πρέπει να καλύπτονται και το ελάχιστο επίπεδο κάλυψης και να ρυθμίζονται οι αρχές και τα όρια είσπραξης των εισφορών, ακόμη και αν ο υπολογισμός των εισφορών και των παροχών εντός του πλαισίου αυτού καταλείπεται στον φορέα κοινωνικής ασφάλισης;
γ)
Περιλαμβάνει η έννοια της μονάδας της γενικής κυβέρνησης κατά το παράρτημα Α, σημείο 20.39, του κανονισμού 549/2013, μόνον τις θεσμικές μονάδες που πληρούν όλες τις απαιτήσεις του παραρτήματός του Α, σημεία 20.10 και 20.12;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
23.
Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 15 Δεκεμβρίου 2022. Λόγω της συνάφειάς τους, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των δύο υποθέσεων.
24.
Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η ΕΚΤ, η Deutsche Bundesbank (ομοσπονδιακή τράπεζα της Γερμανίας), ο Bayerische Ärzteversorgung, εκπροσωπώντας πέντε βαυαρικά συνταξιοδοτικά ταμεία, ο Sächsische Ärzteversorgung, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όλοι οι ανωτέρω παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 13ης Δεκεμβρίου 2023.
IV. Εκτίμηση
25.
Προτού απαντήσω συγκεκριμένα στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα, κρίνω σκόπιμο να εκθέσω τους λόγους για τους οποίους, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας τους για την οικονομική και νομισματική πολιτική των κρατών μελών, τα ΣΤ υπέχουν ορισμένες υποχρεώσεις παροχής στοιχείων. Προκαταρκτικώς επίσης, θα εξετάσω τα χαρακτηριστικά του υφιστάμενου συνταξιοδοτικού συστήματος στη Γερμανία, στο μέτρο που έχει σχέση με τις προδικαστικές αυτές παραπομπές, καθώς και τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του ΕΣΛ 2010.
Α.
Η οικονομική σημασία των ΣΤ
26.
Τα ΣΤ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην οικονομία της ζώνης του ευρώ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της, καθώς προσφέρουν στα νοικοκυριά δυνατότητα αποταμίευσης για τη συνταξιοδότηση, συμβάλλοντας συγχρόνως στην αποτελεσματική κατανομή των κεφαλαίων μακροπρόθεσμα.
27.
Μετά τη χρηματοοικονομική κρίση του 2008, τα στοιχεία ενεργητικού των ΣΤ πολλαπλασιάστηκαν ενώ, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, υπερβαίνουν τα 3 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι εκτιμήσεις αυτές καταδεικνύουν ότι το μερίδιό τους στο ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ σχεδόν διπλασιάστηκε, από το 13 % το 2008 σε άνω του 25 % σήμερα (
17
).
28.
Τα στοιχεία ενεργητικού στα οποία επενδύουν κατά κύριο λόγο τα ΣΤ είναι συμμετοχές σε επενδυτικά κεφάλαια και σε χρεόγραφα. Λοιπές επενδύσεις μικρότερης κλίμακας περιλαμβάνουν μετοχές και συμμετοχές, χρηματοοικονομικά παράγωγα, μετρητά και δάνεια (
18
).
29.
Τα υφιστάμενα κενά στις διαθέσιμες πληροφορίες και η έλλειψη συγκρισιμότητας μεταξύ χωρών καθιστούσαν δυσχερή την κατανόηση του αντικτύπου των ΣΤ στον μηχανισμό μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής, καθώς και των κινδύνων που συνδέονται με την επενδυτική συμπεριφορά των ίδιων των ΣΤ και της διασύνδεσής τους με το υπόλοιπο χρηματοοικονομικό σύστημα και την πραγματική οικονομία.
30.
Για τον λόγο αυτόν, η ΕΚΤ έκρινε ότι ήταν απαραίτητο να έχει στη διάθεσή της ορισμένα εναρμονισμένα και υψηλής ποιότητας στατιστικά στοιχεία σχετικά με τα ΣΤ της ζώνης του ευρώ, γεγονός που εξηγεί τη νομοθετική διαδικασία που ακολουθήθηκε όσον αφορά την παροχή λεπτομερών στατιστικών στοιχείων.
31.
Αρχικά, το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 2533/98 (
19
) απέκλεισε τα ΣΤ από τον λεγόμενο «πληθυσμό αναφοράς παροχής στοιχείων» (
20
). Ωστόσο, η ΕΚΤ συνέστησε (
21
) τη συμπερίληψή τους, η οποία πραγματοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 951/2009 (
22
).
32.
Τα επιχειρήματα υπέρ της τροποποίησης αυτής ήταν τα εξής:
–
ο πληθυσμός αναφοράς παροχής στοιχείων έπρεπε να περιλαμβάνει και τον τομέα των χρηματοδοτικών εταιριών στο σύνολό του, ιδίως τις ασφαλιστικές εταιρίες και τα ΣΤ, που αποτελούν τον δεύτερο μεγαλύτερο υποτομέα του εν λόγω τομέα από απόψεως χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού·
–
η όλο και πιο ευρεία κατανόηση των επιπτώσεων της μακροβιότητας στον χρηματοπιστωτικό τομέα, καθώς και η ροπή προς τα κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά συστήματα ήταν πιθανό να ενισχύσουν τη σημασία του υποτομέα αυτού στη διαμόρφωση πολιτικής εκ μέρους της ΕΚΤ·
–
το γεγονός ότι οι οντότητες του υποτομέα αυτού διαχειρίζονταν τα χαρτοφυλάκιά τους πολύ πιο δραστήρια από ό,τι στο παρελθόν ενίσχυε τη σημασία τους για τη νομισματική πολιτική.
33.
Μετά τη συμπερίληψή τους στον πληθυσμό αναφοράς παροχής στοιχείων, ο κανονισμός 2018/231 επέβαλε στα ΣΤ υποχρεώσεις διαβίβασης στατιστικών δηλώσεων προς τις κεντρικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ (
23
). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η ΕΚΤ έχει ακριβή εικόνα του ρόλου των ΣΤ στον μηχανισμό μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής.
34.
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η ΕΚΤ επιβεβαίωσε ότι, κατά τη λήψη των αποφάσεών της, ο κανονισμός 2018/231 της παρέχει πλέον τη δυνατότητα να έχει στη διάθεσή της τα αναγκαία λεπτομερή τριμηνιαία στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη χρηματοοικονομική δραστηριότητα των ΣΤ. Προηγουμένως, μπορούσε να αποκτήσει, μόνον έμμεσα και σε ετήσια βάση, στοιχεία σχετικά με το ενεργητικό τους, αλλά όχι το παθητικό τους.
Β.
Τα συνταξιοδοτικά συστήματα στη Γερμανία
35.
Στη Γερμανία υπάρχουν διάφορα συστήματα (πυλώνες) ασφάλισης γήρατος. Το γενικό σύστημα είναι η ασφάλιση γήρατος που έχει καθιερωθεί ως κλάδος της κοινωνικής ασφάλισης, υπάρχουν όμως και άλλα συστήματα (
24
), μεταξύ των οποίων το σύστημα των ταμείων προνοίας για ορισμένες επαγγελματικές ομάδες (
25
).
36.
Τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας διέπονται από τους κανόνες που ισχύουν στα επιμέρους ομόσπονδα κράτη. Συνήθως, τα ομόσπονδα κράτη χορηγούν, κατόπιν αιτήσεως των επαγγελματικών συλλόγων, άδεια για τη λειτουργία των ταμείων αυτών τα οποία συστήνονται είτε ως αυτοδιοικούμενοι οργανισμοί δημοσίου δικαίου είτε ως ταμεία εξαρτώμενα από τους επαγγελματικούς συλλόγους που τα διαχειρίζονται. Τα επαγγέλματα που καλύπτουν τα εν λόγω ταμεία δεν είναι τα ίδια σε όλα τα ομόσπονδα κράτη.
37.
Τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας χρηματοδοτούνται από τις εισφορές των μελών τους, τα οποία απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής εισφορών στο γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Με τα κεφάλαια που συγκεντρώνονται μέσω αυτών των εισφορών, αποκομίζουν πρόσθετα κέρδη τα οποία επενδύουν στις κεφαλαιαγορές, όπως οποιοσδήποτε άλλος ενδιάμεσος χρηματοοικονομικός οργανισμός.
38.
Οι ασκούντες ορισμένο επάγγελμα εγγράφονται υποχρεωτικά στο ταμείο προνοίας, από της συστάσεως του τελευταίου στο ομόσπονδο κράτος όπου εργάζονται, και οφείλουν να καταβάλλουν εισφορές υποχρεωτικού χαρακτήρα, εισφορές στις οποίες μπορούν να προστίθενται προαιρετικές εισφορές. Όσοι παύουν τη δραστηριότητά τους μπορούν να παραμείνουν προαιρετικά ασφαλισμένοι στο ταμείο προνοίας. Κατά τον καθορισμό των εισφορών, τα ταμεία προνοίας δεν διακρίνουν μεταξύ υποχρεωτικής ή προαιρετικής ασφάλισης.
39.
Τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας χρηματοδοτούν τις συντάξεις από τις εισφορές των ασφαλισμένων. Ως εκ τούτου, λειτουργούν με βάση την αρχή της αμοιβαίας κάλυψης των κινδύνων: τα διευθυντικά τους όργανα αποφασίζουν σχετικά με το ύψος των εισφορών και τις παραμέτρους υπολογισμού των συντάξεων που πρέπει να καταβάλλονται στους ασφαλισμένους.
40.
Τα διοικητικά έξοδα χρηματοδοτούνται από τα ίδια τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας, τα οποία δεν λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση ή στήριξη. Ο παράγοντας αυτός, μεταξύ άλλων, τα διακρίνει από το γενικό συνταξιοδοτικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, τα ελλείμματα του οποίου αντισταθμίζονται από τον κρατικό προϋπολογισμό.
41.
Η σημασία των ΣΤ που έχουν συσταθεί από τα γερμανικά επαγγελματικά ταμεία προνοίας είναι σημαντική. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, οι επενδύσεις των πέντε βαυαρικών ταμείων προνοίας στην υπόθεση C‑758/22 ανήλθαν το 2022 σε 106800 εκατομμύρια ευρώ ενώ οι επενδύσεις του σαξονικού ταμείου (υπόθεση C‑759/22) σε 4700 εκατομμύρια ευρώ (
26
).
42.
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Bundesbank (ομοσπονδιακή τράπεζα) ανέφερε ότι μόνον τα έξι προσφεύγοντα ταμεία προνοίας αντιτάχθηκαν στην παροχή λεπτομερών τριμηνιαίων στατιστικών στοιχείων προς την ΕΚΤ, κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού 2018/231. Οι λοιπές παρόμοιες γερμανικές οντότητες έχουν αποδεχθεί τον χαρακτηρισμό τους ως ΣΤ και παρέχουν τα σχετικά στοιχεία.
Γ.
Επί της ερμηνείας της ονοματολογίας του ΕΣΛ 2010
43.
Προκειμένου να καθοριστεί ποια ΣΤ υπέχουν υποχρέωση παροχής λεπτομερών στατιστικών στοιχείων προς την ΕΚΤ, ο κανονισμός 2018/231 παραπέμπει στις έννοιες του ΕΣΛ 2010, όπως έχουν καθοριστεί με τον κανονισμό 549/2013.
44.
Το ΕΣΛ 2010 αποτελεί στατιστική ονοματολογία η οποία παρατίθεται στο παράρτημα Α του κανονισμού 549/2013. Πρόκειται για «ένα διεθνώς συμβατό λογιστικό πλαίσιο για τη συστηματική και λεπτομερή περιγραφή μιας συνολικής οικονομίας (δηλ. περιφέρειας, χώρας ή ομάδας χωρών), των συνιστωσών της και των σχέσεών της με άλλες συνολικές οικονομίες» (
27
).
45.
Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί σχετικά με το ΕΣΛ 2010 κρίνοντας ότι:
–
«[…] το ΕΣΛ 2010 θεσπίζει ένα πλαίσιο αναφοράς το οποίο χρησιμεύει, όσον αφορά τις ανάγκες της Ένωσης και δη τον καθορισμό και την παρακολούθηση των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών της Ένωσης, για την κατάρτιση των λογαριασμών των κρατών μελών. Συναφώς, κατά την αιτιολογική σκέψη 3 του εν λόγω κανονισμού, η κατάρτιση των λογαριασμών αυτών πρέπει να πραγματοποιείται βάσει ενός ενιαίου συνόλου αρχών μη επιδεχόμενων διαφορετικές ερμηνείες, ώστε να είναι δυνατή η επίτευξη συγκρίσιμων αποτελεσμάτων» (
28
).
–
«Όπως προκύπτει από το άρθρο 1 του ίδιου κανονισμού [549/2013], το ΕΣΛ 2010 προβλέπει μια μεθοδολογία, η οποία καθορίζεται στο παράρτημα Α και αφορά, ειδικότερα, κοινούς ορισμούς και λογιστικούς κανόνες που θα χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση συγκρίσιμων, εθνικών και περιφερειακών, λογαριασμών καθώς και πινάκων για τις ανάγκες της Ένωσης. Σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού 549/2013, οι λογαριασμοί αυτοί πρέπει να διαβιβάζονται από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή (Eurostat)» (
29
).
46.
Δεδομένου ότι το ΕΣΛ αποτελεί στατιστικό εργαλείο, κατά την ερμηνεία του πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι οι έννοιες που χρησιμοποιεί δεν συμπίπτουν πάντοτε με τις αντίστοιχες διοικητικές έννοιες. Έτι περαιτέρω, ο κανονισμός 549/2013 ορίζει ότι «[ο]ι έννοιες του ΕΣΛ διαφέρουν συνήθως από τις αντίστοιχες διοικητικές έννοιες κατά τα εξής: […] δ) οι διοικητικές έννοιες δεν είναι γενικά οι βέλτιστες για την πραγματοποίηση οικονομικών αναλύσεων και για την αξιολόγηση της οικονομικής πολιτικής» (
30
).
47.
Οι έννοιες και οι όροι του ΕΣΛ 2010 αντικατοπτρίζουν μια συνολική οικονομική προσέγγιση και δεν μπορούν να ερμηνεύονται μεμονωμένα και κατά γράμμα. Μόνον η ερμηνεία τους βάσει συστηματικών και τελολογικών κριτηρίων θα καταστήσει δυνατή την κατανόηση της λογικής στην οποία στηρίζονται (
31
). Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι ορισμοί του ΕΣΛ συμπληρώνονται με δείκτες, ως βοήθημα για την επαλήθευση της πλήρωσης των στοιχείων του, καθώς και με διαγράμματα που δημιουργούν συνδέσεις μεταξύ των σταδίων εξέτασης που προκύπτουν από τους επιμέρους ορισμούς.
48.
Ειδικότερα, καθόσον ρυθμίζουν το ίδιο ζήτημα και επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό, τα σημεία των διαφόρων κεφαλαίων πρέπει, παρά τις παραλλαγές στη διατύπωση, «να αλληλοσυμπληρώνονται κατά την ερμηνεία τους και να θεωρούνται μία ενιαία διάταξη» (
32
).
49.
Για τους σκοπούς του ΕΣΛ 2010, οι θεσμικές μονάδες (
33
) ομαδοποιούνται σε πέντε αλληλοαποκλειόμενους εγχώριους θεσμικούς τομείς (μη χρηματοοικονομικές εταιρίες· χρηματοοικονομικές εταιρίες· γενική κυβέρνηση· νοικοκυριά· και μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που εξυπηρετούν νοικοκυριά) (
34
).
50.
Τα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν δύο από τους πέντε αυτούς τομείς που απαριθμούνται στο παράρτημα Α (
35
):
–
τον τομέα των χρηματοοικονομικών εταιριών (S.12), υποτομέας του οποίου είναι οι ενδιάμεσοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί, όπως οι ασφαλιστικές εταιρίες (S.128) και τα συνταξιοδοτικά ταμεία (S.129)· και
–
τον τομέα της γενικής κυβέρνησης (S.13), ο οποίος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον υποτομέα των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης (S.1314).
Δ.
Επί του τετάρτου, του πέμπτου και του έκτου προδικαστικού ερωτήματος
51.
Φρονώ ότι η καταλληλότερη σειρά για να δοθεί απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου είναι να εξεταστούν, κατ’ αρχάς και από κοινού, το τέταρτο, το πέμπτο και το έκτο ερώτημα, προκειμένου να διαπιστωθεί αν τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας είναι ΣΤ ή οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης. Η συζήτηση επικεντρώνεται στην επιλογή μίας μόνον από αυτές τις δύο εναλλακτικές, αποκλειομένων όλων των υπολοίπων (
36
).
52.
Η ταξινόμηση των θεσμικών μονάδων στο ΕΣΛ 2010 πρέπει να πραγματοποιείται μέσω σφαιρικής εκτίμησης των χαρακτηριστικών τους σε συνάρτηση με την οικονομική δραστηριότητα που ασκούν (
37
). Η στενή ερμηνεία των ορισμών και των κριτηρίων του ΕΣΛ 2010, η οποία δεν θα λάμβανε υπόψη την κύρια οικονομική δραστηριότητα της οικείας θεσμικής μονάδας, δεν θα ήταν ενδεδειγμένη. Τα λεγόμενα δέντρα αποφάσεων (όπως το διάγραμμα 2.1 του ΕΣΛ 2010) πρέπει να χρησιμοποιούνται με ευέλικτο τρόπο, χωρίς να είναι απαραίτητη η τήρηση αυστηρής και αμετάβλητης σειράς η οποία θα παραβλέπει την οικονομική δραστηριότητα της θεσμικής μονάδας. Επαναλαμβάνω ότι το τελευταίο στοιχείο αποτελεί τον βασικό παράγοντα για την ταξινόμηση.
53.
Το αιτούν δικαστήριο εκφράζει αμφιβολίες ως προς τον τρόπο συνάρτησης της έννοιας του ΣΤ που περιέχεται στον κανονισμό 2018/231 με τους ορισμούς και τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται στο ΕΣΛ 2010 για τον χαρακτηρισμό αυτού του είδους των θεσμικών μονάδων.
54.
Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 2018/231, ο πραγματικός πληθυσμός παροχής στοιχείων που υπόκειται σε υποχρεώσεις παροχής πλήρων στατιστικών στοιχείων προς την ΕΚΤ αποτελείται από τα ΣΤ κατοίκους των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ.
55.
Κατά τον προσδιορισμό της έννοιας του ΣΤ, το άρθρο 1, σημείο 1, του κανονισμού 2018/231 παραπέμπει στον υποτομέα S.129 του ΕΣΛ 2010, πράγμα που δεν εμποδίζει τον κανονισμό να υιοθετήσει τον δικό του ορισμό (
38
) και να εξαιρέσει από την έννοια αυτή τους «οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης όπως ορίζονται στο σημείο 2.117 του ΕΣΛ 2010». Η έννοια του ΣΤ κατά τον κανονισμό 2018/231 αντιστοιχεί κατ’ ουσίαν σε εκείνη του σημείου 2.105 του ΕΣΛ 2010.
56.
Κατ’ αρχήν, τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας εμπίπτουν, λόγω του αντικειμένου τους, στους ορισμούς των ΣΤ κατά τον κανονισμό 2018/231 και το ΕΣΛ 2010, δεδομένου ότι ασχολούνται κυρίως με τη χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση (κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, του κανονισμού 2018/231) και παρέχουν εισόδημα σε περίπτωση συνταξιοδότησης, αναπηρίας και θανάτου.
57.
Η ανάλυσή μου εστιάζει: α) στον χαρακτηρισμό των προσφευγόντων ταμείων προνοίας ως ΣΤ· β) στους λόγους για τη μη υπαγωγή τους στην κατηγορία των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης· και γ) στη σχέση τους με την έννοια της «γενικής κυβέρνησης».
1. Πληρούν τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας τα κριτήρια του ΕΣΛ 2010 σχετικά με τα ΣΤ;
58.
Τα σημεία 2.107 έως 2.110 του ΕΣΛ 2010 περιέχουν κριτήρια για τον χαρακτηρισμό των ΣΤ, τα οποία θα απαριθμήσω σε σχέση με τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας.
59.
Πρώτον, χαρακτηριστικά παραδείγματα ατόμων που συμμετέχουν σε ΣΤ «είναι οι μισθωτοί μιας επιχείρησης ή μιας ομάδας επιχειρήσεων, οι μισθωτοί μιας επαγγελματικής κατηγορίας ή ενός κλάδου οικονομικής δραστηριότητας και άτομα που ασκούν το ίδιο επάγγελμα» (
39
). Τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας περιλαμβάνουν ακριβώς πρόσωπα που ασκούν νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα σε δύο ομόσπονδα κράτη της Γερμανίας.
60.
Δεύτερον, «οι παροχές που περιλαμβάνονται στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο [αυτών των ΣΤ] είναι δυνατόν: […] να καταβάλλονται μετά τον θάνατο του ασφαλισμένου στον επιζώντα σύζυγο και στα τέκνα· […] να καταβάλλονται μετά τη συνταξιοδότηση· ή […] να αρχίσουν να καταβάλλονται από τη στιγμή που ο ασφαλισμένος καθίσταται ανάπηρος» (
40
). Τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας καλύπτουν τους κινδύνους γήρατος και, κατά περίπτωση, θανάτου και αναπηρίας.
61.
Τρίτον, «σε αντίθεση με τις ασφαλιστικές εταιρείες του κλάδου ζωής, τα συνταξιοδοτικά ταμεία είναι υποχρεωμένα από τον νόμο να περιορίζουν τη δραστηριότητά τους σε συγκεκριμένες ομάδες μισθωτών ή αυτοαπασχολουμένων» (
41
). Οι ασφαλισμένοι των προσφευγόντων ταμείων προνοίας ανήκουν αποκλειστικά σε μία κατηγορία αυτοαπασχολουμένων, ήτοι όσων ασκούν ορισμένα νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα.
62.
Τέταρτον, «τα συστήματα συνταξιοδοτικών ταμείων μπορούν να οργανώνονται από εργοδότες ή από τη γενική κυβέρνηση. Μπορούν επίσης να οργανώνονται από ασφαλιστικές εταιρείες για λογαριασμό των μισθωτών· ή μπορούν να συγκροτούνται χωριστές θεσμικές μονάδες για να διακρατούν και να διαχειρίζονται τα περιουσιακά στοιχεία που πρέπει να χρησιμοποιούνται για την κάλυψη των συνταξιοδοτικών απαιτήσεων και τη διανομή των συντάξεων» (
42
). Στην περίπτωση της Γερμανίας, οι επαγγελματικοί σύλλογοι, οι οποίοι θεωρούνται δημόσιοι φορείς, είναι αυτοί που προωθούν τη σύσταση αυτοδιαχειριζόμενων ταμείων προνοίας (
43
).
2. Λόγοι αποκλεισμού των προσφευγόντων ταμείων προνοίας από την κατηγορία των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης
63.
Η ίδια και η αυτή οντότητα δε μπορεί να χαρακτηρίζεται ως ΣΤ και να εντάσσεται στον υποτομέα S.1314 (οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης), ο οποίος εμπίπτει στον τομέα 13 του ΕΣΛ 2010 (γενική κυβέρνηση). Πρόκειται για αλληλοαποκλειόμενες κατηγορίες.
64.
Κατά το σημείο 2.117 του ΕΣΛ 2010, ο υποτομέας των «οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης» περιλαμβάνει τις θεσμικές μονάδες: α) η κύρια δραστηριότητα των οποίων είναι να προσφέρουν κοινωνικές παροχές σε ορισμένες ομάδες πληθυσμού οι οποίες υποχρεώνονται με νόμο ή με κανονιστική ρύθμιση να συμμετέχουν στο σύστημα ή να καταβάλλουν εισφορές· και β) για τη διαχείριση των οποίων, όσον αφορά τον καθορισμό ή την έγκριση των εισφορών και των παροχών, είναι υπεύθυνη η γενική κυβέρνηση (
44
).
65.
Μολονότι τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας πληρούν, σε μεγάλο βαθμό, το πρώτο κριτήριο (υποχρεωτική υπαγωγή στην ασφάλιση) (
45
) για τον χαρακτηρισμό τους ως οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης (
46
), δεν φαίνεται να ισχύει το ίδιο για το δεύτερο κριτήριο (ανάθεση της ευθύνης της διαχείρισής τους στη γενική κυβέρνηση).
66.
Συγκεκριμένα, τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας οφείλουν να τηρούν τις ελάχιστες απαιτήσεις που επιβάλλει ο νόμος (
47
), αλλά ο καθορισμός ή η έγκριση των εισφορών και των παροχών τους δεν αποφασίζεται από τη γενική κυβέρνηση, αντιθέτως προς ό,τι συμβαίνει με τους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης.
67.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της δικογραφίας, τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας:
–
ρυθμίζουν μέσω καταστατικού, το οποίο καταρτίζεται από τα όργανα εκπροσώπησής τους, την είσπραξη εισφορών ή συνεισφορών με τις οποίες χρηματοδοτούν την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους·
–
καθορίζουν τις προϋποθέσεις, τις λεπτομέρειες, το ύψος και την απόσβεση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και των επιδομάτων θανάτου και αναπηρίας·
–
πραγματοποιούν χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση για λογαριασμό τους και με δικό τους κίνδυνο, δεδομένου ότι επενδύουν τα κεφάλαια από τις υποχρεωτικές και προαιρετικές εισφορές των ασφαλισμένων τους προκειμένου να αποκομίσουν κέρδη και να χορηγήσουν στους ασφαλισμένους τους συντάξεις, επιδόματα θανάτου και αναπηρίας, καθώς και να καλύψουν τα λειτουργικά τους έξοδα·
–
έχουν εξουσία αυτοδιαχείρισης και καταρτίζουν αυτόνομα τους λογαριασμούς τους ως φορείς ανεξάρτητοι από τους επαγγελματικούς συλλόγους που τα απαρτίζουν·
–
είναι υπεύθυνα για την οικονομική τους διαχείριση και, σε αντίθεση με τους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης, δεν λαμβάνουν στήριξη από το γερμανικό κράτος σε περίπτωση ελλείμματος: τούτο επισημαίνεται ρητά από το αιτούν δικαστήριο (
48
). Το γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης έχει, αντιθέτως, την ιδιότητα του οργανισμού κοινωνικής ασφάλισης κατά την έννοια του σημείου 2.117 του ΕΣΛ 2010, στο οποίο το κράτος παρέχει σημαντική οικονομική βοήθεια για την κάλυψη των ελλειμάτων του.
68.
Το σημείο 20.39 του ΕΣΛ 2010 επιβεβαιώνει, κατά τη γνώμη μου, με εξαντλητικό τρόπο, ότι ταμεία προνοίας όπως τα προσφεύγοντα δεν εντάσσονται στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Κατά το σημείο αυτό, δεν μπορεί να γίνει λόγος για σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, εφόσον δεν υπάρχει εγγύηση από τη γενική κυβέρνηση ως προς το επίπεδο των οφειλομένων συντάξεων, το δε επίπεδο αυτό εξαρτάται από την απόδοση των περιουσιακών στοιχείων.
69.
Στην υπό κρίση υπόθεση, όμως, το επίπεδο των συντάξεων που πρέπει να καλύψουν τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας εξαρτάται από τα αποτελέσματα της δραστηριότητας διαμεσολάβησης που ασκούν, ήτοι από την απόδοση των αμοιβαίων περιουσιακών στοιχείων. Εάν οι επενδύσεις τους είναι επικερδείς, θα είναι σε θέση να χορηγήσουν καλύτερες παροχές και το αντίστροφο σε αντίθετη περίπτωση. Δεν υπάρχει εγγύηση από τη γενική κυβέρνηση ως προς το επίπεδο των οφειλομένων συντάξεων.
70.
Αντιθέτως προς ό,τι φαίνεται να υποστηρίζει το αιτούν δικαστήριο, το σημείο 17.43 (
49
) του ΕΣΛ 2010 δεν αναιρεί όσα έχουν ήδη εκτεθεί. Κατά το αιτούν δικαστήριο, ο ορισμός των συνταξιοδοτικών ταμείων κοινωνικής ασφάλισης που περιλαμβάνεται στο σημείο 17.43 θα μπορούσε να είναι αυτόνομος και εξαντλητικός, κατά τρόπον ώστε η έννοια της γενικής κυβέρνησης να περιλαμβάνει και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου τα οποία είναι ανεξάρτητα από την πρωτοβάθμια μονάδα. Τούτο θα ίσχυε με τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας: θα έπρεπε να ταξινομηθούν ως συνταξιοδοτικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, διότι ο νόμος επιβάλλει στους υποχρεωτικά ασφαλισμένους σε αυτά να συμμετέχουν στο σύστημά τους ασφάλισης γήρατος και διότι χορηγούν τις παροχές τους ως θεσμικές μονάδες που περιβάλλονται τη νομική προσωπικότητα ενός ομόσπονδου κράτους.
71.
Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, τα σημεία 2.117 και 17.43 του ΕΣΛ 2010 είναι συμπληρωματικά και πρέπει να εφαρμόζονται από κοινού σύμφωνα με μια εναρμονισμένη και συνεκτική ερμηνεία (
50
).
72.
Το σημείο 17.43 εντάσσεται στο κεφάλαιο 17 του ΕΣΛ 2010 και αφορά την κοινωνική ασφάλιση, συμπεριλαμβανομένων των συντάξεων, αλλά πρέπει, επαναλαμβάνω, να ερμηνεύεται από κοινού (και με συνεκτικό τρόπο) με το σημείο 2.117, το οποίο χρησιμεύει για τον προσδιορισμό, ακριβώς, των θεσμικών μονάδων που μπορούν να χαρακτηριστούν ως οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης (
51
).
73.
Δεν είναι δυνατή η εφαρμογή των κριτηρίων του σημείου 17.43 χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι προϋποθέσεις του σημείου 2.117. Η ταξινόμηση των θεσμικών μονάδων δεν μπορεί να γίνει εκτός του πλαισίου των σημείων του κεφαλαίου 2 του ΕΣΛ 2010.
74.
Το σημείο 2.117 του ΕΣΛ 2010 ορίζει τον υποτομέα των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης, ενώ το σημείο 17.43 αποτελεί ειδική διάταξη εισάγουσα διάκριση εντός του υποτομέα αυτού. Το σημείο 17.43 θέτει ως προϋπόθεση την πλήρωση όλων των βασικών στοιχείων του ορισμού κατά το σημείο 2.117, τον οποίο συμπληρώνει με περαιτέρω χαρακτηριστικά με σκοπό τη διάκριση των συνταξιοδοτικών ταμείων κοινωνικής ασφάλισης.
75.
Επομένως, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι ταμεία προνοίας όπως τα προσφεύγοντα δε μπορούν να χαρακτηριστούν ως οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης.
3. Γενική κυβέρνηση και επαγγελματικά ταμεία προνοίας
76.
Με το έκτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η έννοια της «γενικής κυβέρνησης», που περιλαμβάνεται στο σημείο 2.117, στοιχείο βʹ, και στο σημείο 17.43 του ΕΣΛ 2010, καλύπτει μόνον «την οικεία πρωτοβάθμια μονάδα» ή περιλαμβάνει και «φορείς κοινωνικής ασφάλισης που έχουν συσταθεί διά νόμου, διαθέτουν νομική ανεξαρτησία, προβλέπουν υποχρεωτική υπαγωγή στην ασφάλιση χρηματοδοτούμενη από εισφορές, έχουν εξουσία αυτοδιαχείρισης και καταρτίζουν αυτόνομα τους λογαριασμούς τους» (
52
).
77.
Κατά τη γνώμη μου, το σημείο 2.117, στοιχείο βʹ, και τα σημεία 17.43 και 20.39 του ΕΣΛ 2010 αποκλείουν την ταξινόμηση των προσφευγόντων ταμείων προνοίας, τα οποία ενεργούν ως χρηματοοικονομικές εταιρίες έχουσες τη διαχείριση των ΣΤ, στον τομέα της γενικής κυβέρνησης.
78.
Συμμερίζομαι την άποψη της Bundesbank (ομοσπονδιακής τράπεζας) ότι ως γενική κυβέρνηση μπορεί να θεωρηθεί η αρχή που ρυθμίζει το νομικό πλαίσιο των επαγγελματικών ταμείων προνοίας, όχι όμως τα ίδια αυτά τα ταμεία όταν διαθέτουν πλήρη αυτονομία και ευθύνη έναντι των ασφαλισμένων τους και ενεργούν ως ενδιάμεσοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί κατά τη διαχείριση των ΣΤ τους.
79.
Περαιτέρω, όπως εξέθεσα ανωτέρω, στο σημείο 20.39 του ΕΣΛ 2010 διαλαμβάνεται ότι ένα ταμείο προνοίας, ακόμη και εάν έχει θεσπισθεί από δημόσιες αρχές, δεν είναι σύστημα κοινωνικής ασφάλισης εφόσον δεν υπάρχει εγγύηση από τη γενική κυβέρνηση ως προς το επίπεδο των οφειλομένων συντάξεων.
80.
Ούτε το σημείο 20.10 του ΕΣΛ 2010 εμποδίζει τη λύση που προτείνω, διότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκομίστηκαν στο Δικαστήριο, τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας δεν είναι αποδέκτες μεταβιβάσεων από τον κρατικό προϋπολογισμό. Επομένως, δε μπορούν να χαρακτηριστούν ως μονάδες εκτός προϋπολογισμού.
81.
Το ίδιο ισχύει και για το σημείο 20.12 του ΕΣΛ 2010, κατά το μέρος που ορίζει ότι «[τ]α δημόσια συστήματα κοινωνικής ασφάλισης είναι συστήματα κοινωνικής ασφάλισης που καλύπτουν το σύνολο ή μεγάλο τμήμα του κοινωνικού συνόλου και τα οποία επιβάλλονται και ελέγχονται από τη γενική κυβέρνηση» (
53
). Αντιθέτως, τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας καλύπτουν ένα περιορισμένο και καθορισμένο ποσοστό εργαζομένων (ελεύθερων επαγγελματιών) και δεν υπόκεινται, επαναλαμβάνω, σε έλεγχο από τη γενική κυβέρνηση.
82.
Εν ολίγοις, τάσσομαι υπέρ του χαρακτηρισμού των εν λόγω ταμείων προνοίας ως ΣΤ, και όχι ως οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης, κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, του κανονισμού 2018/231 και του παραρτήματος A, σημεία 2.105 έως 2.110, του κανονισμού 549/2013.
Ε.
Επί του πρώτου, του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
83.
Το πρώτο, το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα αφορούν την ταξινόμηση των θεσμικών μονάδων ανάλογα με το αν ασκούν ή όχι εμπορική δραστηριότητα.
84.
Εάν γίνει δεκτό ότι τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας δεν ανήκουν στον υποτομέα των οργανισμών κοινωνικής ασφαλίσεως (S.1314), ο οποίος περιλαμβάνεται στον τομέα της γενικής κυβέρνησης (S.13), και ότι παρέχουν υπηρεσίες χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης ως ΣΤ, τότε συνάγεται, έμμεσα, ότι ασκούν δραστηριότητα παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων.
85.
Εντούτοις, προκειμένου να αρθούν οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν με τα τρία πρώτα προδικαστικά ερωτήματα, κρίνω σκόπιμο να τεκμηριώσω τους λόγους για τους οποίους τα εν λόγω ταμεία ασκούν δραστηριότητα παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων, σύμφωνα με την ορολογία του ΕΣΛ 2010. Επιπλέον, τούτο επιβάλλεται από την προσέγγιση που πρέπει να ακολουθείται κατά την εφαρμογή του ΕΣΛ 2010.
86.
Το δυαδικό κριτήριο (εμπορικός/μη εμπορικός χαρακτήρας) που υιοθετήθηκε από το ΕΣΛ 2010 εφαρμόζεται χωρίς μείζονες δυσκολίες στην επονομαζόμενη «κλασική» παραγωγή εμπορευμάτων και υπηρεσιών. Αντιθέτως, η εφαρμογή του στους οργανισμούς χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης απαιτεί σφαιρική εκτίμηση των δεικτών του ΕΣΛ 2010.
87.
Κατά το σημείο 2.55 του ΕΣΛ 2010, «[ο] τομέας των “μη χρηματοοικονομικών εταιριών” (S.12) περιλαμβάνει θεσμικές μονάδες που είναι ανεξάρτητες νομικές οντότητες και παραγωγοί εμπορεύσιμου προϊόντος, των οποίων η βασική δραστηριότητα συνίσταται στην παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών» (
54
).
88.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, δεν αμφισβητείται ότι τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας πληρούν την πρώτη και την τρίτη από τις τρεις ως άνω προϋποθέσεις: είναι οργανισμοί δημοσίου δικαίου και παρέχουν υπηρεσίες χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης ως εκ της αμοιβαίας κάλυψης των κινδύνων και των αναγκών των ασφαλισμένων τους (
55
).
89.
Επομένως, οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν τη δεύτερη προϋπόθεση, ήτοι τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας να είναι παραγωγοί εμπορεύσιμου προϊόντος. Κατά τη διατύπωση των αμφιβολιών αυτών, το αιτούν δικαστήριο επικεντρώνεται στην ύπαρξη ή την απουσία ορισμένων ποσοτικών (πρώτο και δεύτερο προδικαστικό ερώτημα) ή ποιοτικών δεικτών (τρίτο προδικαστικό ερώτημα) οι οποίοι καθορίζουν την εμπορεύσιμη παραγωγή κατά το ΕΣΛ 2010.
90.
Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει η ΕΚΤ (
56
), η προσέγγιση αυτή είναι ελλιπής: οι προαναφερθέντες δείκτες δεν καθορίζουν τον χαρακτηρισμό των θεσμικών μονάδων ως παραγωγών εμπορεύσιμων προϊόντων, ιδιότητα η οποία απορρέει, κατ’ ουσίαν, από την κύρια δραστηριότητα που ασκούν οι μονάδες αυτές. Μόνο μια σφαιρική εκτίμηση της δραστηριότητάς τους καθιστά δυνατή την επίτευξη αποδεκτών αποτελεσμάτων στο πλαίσιο του ΕΣΛ 2010.
1. Η εμπορεύσιμη παραγωγή κατά το ΕΣΛ 2010
91.
Τα γενικά κριτήρια που καθιστούν δυνατή τη διάκριση των παραγωγών εμπορεύσιμου προϊόντος και την εμπορεύσιμη ή μη εμπορεύσιμη παραγωγή περιλαμβάνονται στα σημεία 3.16 έως 3.26 του ΕΣΛ 2010. Το αιτούν δικαστήριο επικεντρώνει τα ερωτήματά του, ειδικότερα, στην ερμηνεία του σημείου 3.19.
92.
Κατά το σημείο 1.37 του ΕΣΛ 2010, μια δραστηριότητα θεωρείται δραστηριότητα παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων όταν τα αντίστοιχα αγαθά και υπηρεσίες αποτελούν αντικείμενο εμπορίας υπό τους όρους που προβλέπει το σημείο αυτό, όσον αφορά τους πωλητές, τους αγοραστές και την ύπαρξη αγορών στις οποίες αλληλοεπιδρούν και οι μεν και οι δε (
57
).
93.
Η εμπορεύσιμη παραγωγή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, «προϊόντα που πωλούνται σε οικονομικά σημαντικές τιμές», σύμφωνα με το σημείο 3.19 του ΕΣΛ 2010 (
58
). Ως τέτοιες νοούνται οι τιμές «που έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στην ποσότητα των προϊόντων που επιθυμούν να προσφέρουν οι παραγωγοί και στην ποσότητα των προϊόντων που επιθυμούν να αγοράσουν οι αγοραστές».
94.
Οι οικονομικά σημαντικές τιμές, με τη σειρά τους, είναι το αποτέλεσμα της πλήρωσης δύο προϋποθέσεων: α) ο παραγωγός έχει κίνητρο για να προσαρμόσει την προσφορά, είτε με στόχο να αποκομίσει κέρδος μακροπρόθεσμα είτε, τουλάχιστον, να καλύψει το κόστος κεφαλαίου και το λοιπό κόστος· και β) οι καταναλωτές είναι ελεύθεροι να αγοράζουν ή να μην αγοράζουν και επιλέγουν με βάση τις τιμές που χρεώνονται.
95.
Δεδομένου ότι δεν είναι πάντοτε δυνατό να εξακριβωθεί η πλήρωση των δύο αυτών προϋποθέσεων, το σημείο 3.19 in fine του ΕΣΛ 2010 εισάγει ένα ποσοτικό κριτήριο σε συνάρτηση με την κάλυψη τουλάχιστον του 50 % του κόστους μέσω των πωλήσεων της αντίστοιχης θεσμικής μονάδας (
59
).
96.
Κατά το σημείο 2.40 του ΕΣΛ 2010, «[η] διάκριση μεταξύ εμπορεύσιμου και μη εμπορεύσιμου και, συνεπώς, για τις οντότητες του δημόσιου τομέα, η ταξινόμησή τους στον τομέα της γενικής κυβέρνησης ή στον τομέα των εταιριών, εξαρτάται από τα κριτήρια που ορίζονται στο σημείο 1.37».
97.
Με τη σειρά του, το τελευταίο αυτό σημείο (1.37) εντάσσεται στο κεφάλαιο 1 του παραρτήματος Α, το οποίο περιέχει μια επισκόπηση των εννοιών και των αρχών του ΕΣΛ 2010. Ως εκ τούτου, οι προϋποθέσεις που απαιτούνται στο σημείο 1.37 πρέπει να συμπληρώνονται με τους δείκτες που περιέχονται στα ειδικά κεφάλαια του ΕΣΛ 2010.
2. Επί της εφαρμογής των κριτηρίων αυτών στα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας
98.
Αναγνωρίζω ότι τα κριτήρια διάκρισης μεταξύ εμπορεύσιμης και μη εμπορεύσιμης παραγωγής που διαλαμβάνονται στα σημεία 3.16 έως 3.26 και 1.37 του ΕΣΛ 2010 δεν είναι εύκολο να εφαρμοστούν σε χρηματοοικονομικές εταιρίες όπως τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας.
99.
Το αιτούν δικαστήριο έχει επίγνωση της δυσχέρειας αυτής (
60
) καθόσον επικεντρώνεται στο σημείο 3.19 του ΕΣΛ 2010. Μολονότι δέχεται ότι η πρώτη από τις προϋποθέσεις του πληρούται στην περίπτωση αυτή (ο παραγωγός έχει κίνητρο για να προσαρμόσει την προσφορά, ώστε τουλάχιστον να καλύψει το κόστος), δεν ισχύει το ίδιο σε σχέση με τη δεύτερη (οι καταναλωτές είναι ελεύθεροι να αγοράζουν ή να μην αγοράζουν και επιλέγουν με βάση τις τιμές που χρεώνονται).
100.
Σύμφωνα με την ερμηνεία του αιτούντος δικαστηρίου όσον αφορά το σημείο 3.19 του ΕΣΛ 2010, η διάταξη αυτή απαιτεί, κατ’ αρχήν, όλοι οι καταναλωτές να είναι ελεύθεροι να αγοράζουν ή να μην αγοράζουν το σύνολο των προσφερόμενων σε αυτούς προϊόντων και να τα επιλέγουν με βάση τις τιμές που χρεώνονται. Τούτο δεν συμβαίνει στην περίπτωση των προσφευγόντων ταμείων προνοίας, των οποίων οι παροχές είναι διαθέσιμες μόνο για τους υποχρεωτικά ασφαλισμένους σε αυτά επαγγελματίες και για εκείνους οι οποίοι, υπό περιοριστικούς όρους, μπορούν να υπαχθούν προαιρετικά στην ασφάλισή τους. Ακόμη και οι εισφορές που καταβάλλουν οι προαιρετικά ασφαλισμένοι δεν προκύπτουν από αλληλεπίδραση των δυνάμεων προσφοράς και ζήτησης υπό συνθήκες αγοράς (
61
).
101.
Επομένως, το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να κλίνει προς την άποψη (σε αντίθεση με το πρωτοβάθμιο δικαστήριο) (
62
) ότι το ποσοτικό κριτήριο του 50 % (σημείο 3.19 in fine του ΕΣΛ 2010) δεν αρκεί για τον χαρακτηρισμό ενός παραγωγού ως παραγωγού εμπορεύσιμου προϊόντος. Κατά τη γνώμη του, ο χαρακτηρισμός αυτός προϋποθέτει, εν πάση περιπτώσει, τη συνδρομή των δύο στοιχείων του ορισμού των οικονομικά σημαντικών τιμών (σημείο 3.19, στοιχεία αʹ και βʹ, του ΕΣΛ 2010) (
63
).
102.
Τέλος, κατά το αιτούν δικαστήριο, το σημείο 1.37 ακολουθεί τη γραμμή του σημείου 3.19, στοιχείο βʹ, του ΕΣΛ 2010, καθόσον διευκρινίζει τους όρους διαπραγμάτευσης μεταξύ πωλητών και αγοραστών, καθώς και την αναγκαία ύπαρξη αποτελεσματικών αγορών, όπου οι πωλητές και οι αγοραστές έχουν πρόσβαση στην αγορά και πληροφορίες σχετικά μ’ αυτή. Ωστόσο, το σημείο 1.37 αναφέρει ότι μια αγορά μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικά ακόμη και αν δεν πληρούνται απόλυτα οι εν λόγω όροι, δήλωση που δημιουργεί αμφιβολίες στο αιτούν δικαστήριο ως προς το «τι είδους και έντασης πρέπει να είναι οι περιορισμοί πρόσβασης ή οι υποχρεώσεις αγοράς, ώστε να αποκλεισθούν η παραγωγή εμπορεύσιμων προϊόντων και οι οικονομικά σημαντικές τιμές» (
64
).
103.
Κατ’ εμέ, μια μεμονωμένη ερμηνεία των δύο επίμαχων σημείων (3.19 και 1.37 του ΕΣΛ 2010), όπως αυτή στην οποία προβαίνει το αιτούν δικαστήριο, θα ήταν πιθανώς ορθή εάν δεν λαμβάνονταν υπόψη οι λοιποί κανόνες του ίδιου του ΕΣΛ 2010. Οι τελευταίοι καθιστούν δυνατή την υπέρβαση της φαινομενικής αντίθεσης μεταξύ των δύο αυτών σημείων και άλλων, εξίσου σημαντικών, διατάξεών του.
104.
Πράγματι, φρονώ ότι η μεμονωμένη και αυστηρή εφαρμογή του παράγοντα «οικονομικά σημαντικές τιμές» ή των προϋποθέσεων του σημείου 1.37 του ΕΣΛ 2010 στις οντότητες που ασκούν δραστηριότητα χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης δεν είναι πρόσφορη. Προκειμένου οι οντότητες αυτές να χαρακτηριστούν ως παραγωγοί εμπορεύσιμου προϊόντος, καθοριστική είναι, επαναλαμβάνω, η σφαιρική εκτίμηση (
65
) της κύριας δραστηριότητάς τους, η οποία αντικατοπτρίζει την οικονομική συμπεριφορά τους.
105.
Έχω ήδη εκθέσει ότι τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας είναι θεσμικές μονάδες υπαγόμενες, κατά το σημείο 2.55 του ΕΣΛ 2010, στον τομέα «χρηματοοικονομικές εταιρείες», των οποίων η βασική δραστηριότητα συνίσταται στην παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Το σημείο 2.69 του ΕΣΛ 2010 προσδιορίζει, ειδικότερα, ως ενδιάμεσους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις και τα ΣΤ.
106.
Συνεπώς, η τελική εκτίμηση του κατά πόσον τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας είναι παραγωγοί εμπορεύσιμου προϊόντος απαιτεί συγκερασμό, στο μέτρο του δυνατού, των γενικών κριτηρίων που διατυπώνονται στα σημεία 3.16 έως 3.26 και 1.37 του ΕΣΛ 2010 με τα σημεία 2.55 έως 2.62, 20.32 έως 20.34 και 20.38 του ΕΣΛ 2010 που αφορούν, ιδίως, τη δραστηριότητα χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης και τα ΣΤ ως ενδιάμεσους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς.
107.
Προς διευκόλυνση της εκτίμησης αυτής, το Δικαστήριο θα μπορούσε να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο ορισμένες ερμηνευτικές κατευθύνσεις τις οποίες απαριθμώ εν συνεχεία.
108.
Πρώτον, η έννομη σχέση (προαιρετική ή υποχρεωτική) μεταξύ της θεσμικής μονάδας και των ασφαλισμένων δεν είναι καθοριστική προκειμένου να εκτιμηθεί αν η χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση των προσφευγόντων ταμείων προνοίας συνιστά δραστηριότητα παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι ο υποχρεωτικός χαρακτήρας της απόκτησης υπηρεσιών από τα εν λόγω ταμεία προνοίας για την πλειονότητα των συνεισφερόντων τους, αλλά η κύρια δραστηριότητα που ασκούν τα ίδια, ήτοι η χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση (
66
).
109.
Δεύτερον, για τον χαρακτηρισμό της δραστηριότητάς τους χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης ως δραστηριότητας παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων, δεν ασκεί επιρροή το γεγονός ότι τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας δεν επιτρέπεται να διανέμουν κέρδη, ποσά που πρέπει χρησιμοποιούν για τη χορήγηση παροχών στους ασφαλισμένους τους. Το σημείο 2.107 χαρακτηρίζει ακριβώς τα ΣΤ ως χρηματοοικονομικές εταιρίες που αποσκοπούν στην καταβολή παροχών σε περίπτωση συνταξιοδότησης, θανάτου και αναπηρίας των ασφαλισμένων τους.
110.
Τρίτον, η χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση αποτελεί δραστηριότητα παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων οσάκις τα ΣΤ ενεργούν με σκοπό τη μεγιστοποίηση του οφέλους τους, δεδομένων των περιορισμένων πόρων τους, αγοράζοντας προϊόντα τα οποία ικανοποιούν καλύτερα τις ανάγκες τους στην προσφερόμενη τιμή (σημείο 1.37.2 του ΕΣΛ 2010). Ο δείκτης αυτός πληρούται όταν ένας ενδιάμεσος χρηματοοικονομικός οργανισμός, όπως τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας, εκθέτει τον εαυτό του σε κίνδυνο αναλαμβάνοντας υποχρεώσεις για λογαριασμό του (σημείο 20.33 του ΕΣΛ 2010), εφόσον δεν υπάρχει εγγύηση από τη γενική κυβέρνηση ως προς το επίπεδο των οφειλομένων συντάξεων, επίπεδο το οποίο εξαρτάται από την απόδοση των περιουσιακών στοιχείων (σημείο 20.39) (
67
).
111.
Τέταρτον, κατά το σημείο 1.37.3 του ΕΣΛ 2010, η χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση θα αποτελούσε δραστηριότητα παραγωγής εμπορεύσιμων προϊόντων εάν υπήρχαν αποτελεσματικές αγορές όπου οι πωλητές και οι αγοραστές έχουν πρόσβαση στην αγορά και πληροφορίες σχετικά μ’ αυτή· μια αγορά μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικά ακόμη και αν δεν πληρούνται απόλυτα οι εν λόγω όροι.
112.
Ούτε γι’ αυτή την εκτίμηση ασκεί επιρροή το γεγονός ότι ο ενδιάμεσος χρηματοοικονομικός οργανισμός μπορεί να προσελκύσει ως καταναλωτές των υπηρεσιών του μόνο μια περιορισμένη ομάδα πελατών (στην περίπτωση των ταμείων προνοίας, αυτών που ασκούν το καλυπτόμενο επάγγελμα) και ότι δεν είναι σε θέση να παράσχει τις υπηρεσίες του σε οποιονδήποτε είναι διατεθειμένος να καταβάλλει τις εισφορές. Περαιτέρω, το σημείο 2.107 του ΕΣΛ 2010 ορίζει ότι οι συμμετέχοντες σε συστήματα ΣΤ είναι οι μισθωτοί μιας επιχείρησης ή μιας ομάδας επιχειρήσεων, οι μισθωτοί μιας επαγγελματικής κατηγορίας ή ενός κλάδου οικονομικής δραστηριότητας και άτομα που ασκούν το ίδιο επάγγελμα.
113.
Το ποσοτικό κριτήριο του 50 % (παράγραφος 3.19 in fine του ΕΣΛ 2010) δεν καθορίζει αν τα ΣΤ ασκούν ή όχι εμπορική δραστηριότητα. Τούτο προκύπτει από το σημείο 20.34 του ΕΣΛ 2010: «[η] εφαρμογή του ποσοτικού κριτηρίου της δοκιμασίας “εμπορικού/μη εμπορικού χαρακτήρα” σε δημόσιες επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση ή στη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων δεν είναι ενδεδειγμένη, λόγω του ότι τα έσοδά τους προέρχονται τόσο από εισόδημα περιουσίας όσο και από κέρδη κτήσης». Το κριτήριο του 50 % του σημείου 3.19 in fine του ΕΣΛ 2010 δεν οδηγεί σε ασφαλές συμπέρασμα στην περίπτωση αυτή (
68
).
114.
Το σημείο 2.55 in fine του ΕΣΛ 2010 ορίζει ότι, στον τομέα των χρηματοοικονομικών εταιριών (S.12), «περιλαμβάνονται επίσης οι θεσμικές μονάδες που παρέχουν χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, αν το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών τους στοιχείων ή των υποχρεώσεων τους δεν αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής σε ανοικτές αγορές». Αυτό ισχύει για τα ΣΤ των προσφευγόντων ταμείων προνοίας που ασκούν τη δραστηριότητά τους κατά κανόνα σε νομικά οριοθετημένες αγορές.
115.
Τέλος, η χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση την οποία ασκούν τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως μη εμπορεύσιμη παραγωγή που παρέχεται δωρεάν ή σε τιμές που δεν είναι οικονομικά σημαντικές.
116.
Όπως διαλαμβάνεται στο σημείο 3.23 του ΕΣΛ 2010, η μη εμπορεύσιμη παραγωγή παράγεται διότι είναι από τεχνικής πλευράς αδύνατος ο εξαναγκασμός των ατόμων να πληρώσουν για συλλογικές υπηρεσίες, επειδή η κατανάλωση αυτών των υπηρεσιών δεν είναι δυνατόν να παρακολουθείται και να ελέγχεται. Η παραγωγή συλλογικών υπηρεσιών οργανώνεται από κρατικές μονάδες και χρηματοδοτείται από κεφάλαια διαφορετικά από τα έσοδα που προκύπτουν από τις πωλήσεις, και κυρίως από τη φορολογία ή από άλλα εισοδήματα της γενικής κυβέρνησης. Αντιθέτως, η χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση των προσφευγόντων ταμείων προνοίας αποσκοπεί στο να εξασφαλίσει ότι οι ασφαλισμένοι λαμβάνουν τις παροχές τους (σε περίπτωση συνταξιοδότησης, θανάτου και αναπηρίας), μέσω της επένδυσης των εισφορών τους σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία με σκοπό την αποκόμιση κερδών που θα επιτρέψουν στα ταμεία αυτά να χρηματοδοτήσουν τις εν λόγω παροχές, πέραν των λειτουργικών τους εξόδων. Οι παροχές δεν χρηματοδοτούνται μέσω της φορολογίας ή άλλων εσόδων της γενικής κυβέρνησης.
117.
Εν ολίγοις, προκειμένου να καθοριστεί αν ταμεία προνοίας όπως τα προσφεύγοντα είναι παραγωγοί εμπορεύσιμου ή μη προϊόντος, απαιτείται σφαιρική εκτίμηση βάσει των γενικών κριτηρίων που καθορίζονται στα σημεία 3.16 έως 3.26 και 1.37 του ΕΣΛ 2010 καθώς και στα σημεία 2.55 έως 2.62, 20.32 έως 20.34 και 20.38 του ΕΣΛ 2010 σχετικά με τη δραστηριότητα χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης.
V. Πρόταση
118.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Γερμανία) ως εξής:
«Το άρθρο 1, σημείο 1, του κανονισμού (ΕΕ) 2018/231 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της 26ης Ιανουαρίου 2018, σχετικά με τις υποχρεώσεις παροχής στατιστικών στοιχείων των συνταξιοδοτικών ταμείων, και το σύνολο των σημείων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Α του κανονισμού (ΕΕ) 549/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 2013, για το ευρωπαϊκό σύστημα εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
συνιστούν συνταξιοδοτικά ταμεία τα οποία υπέχουν υποχρέωση παροχής στατιστικών στοιχείων, και όχι οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης, τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας που έχουν συσταθεί από οργανισμούς δημοσίου δικαίου σύμφωνα με σύστημα υποχρεωτικής υπαγωγής για όσους ασκούν ορισμένα ελεύθερα επαγγέλματα, οσάκις οι εν λόγω οντότητες ασκούν δραστηριότητα χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης με σκοπό τη χορήγηση συντάξεων, επιδομάτων θανάτου και αναπηρίας στους ασφαλισμένους τους, χρηματοδοτούν τα λειτουργικά τους έξοδα με τις εισφορές των ασφαλισμένων τους, οι οποίες καθορίζονται από τις ίδιες τις οντότητες, διαθέτουν εξουσία αυτοδιαχείρισης και δεν λαμβάνουν κρατική στήριξη για τη χορήγηση των παροχών στους ασφαλισμένους τους».
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
(
2
)	Κανονισμός της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της 26ης Ιανουαρίου 2018, σχετικά με τις υποχρεώσεις παροχής στατιστικών στοιχείων των συνταξιοδοτικών ταμείων (ΕΚΤ/2018/2) (ΕΕ 2018, L 45, σ. 3).
(
3
)	Πρόκειται για οντότητες οι οποίες χορηγούν στους ασφαλισμένους τους (επαγγελματίες) παροχές σε περίπτωση ανικανότητας προς εργασία, γήρατος και θανάτου.
(
4
)	Τις οποίες αποκαλώ στο εξής «προσφεύγοντα ταμεία προνοίας».
(
5
)	Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 2013, για το ευρωπαϊκό σύστημα εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2013, L 174, σ. 1).
(
6
)	Βλ., επί παραδείγματι, αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2019, FIG και FISE (C‑612/17 και C‑613/17, EU:C:2019:705, στο εξής: απόφαση FIG και FISE), και της 13ης Ιουλίου 2023, Ferrovienord (C‑363/21 και C‑364/21, EU:C:2023:563, στο εξής: απόφαση Ferrovienord).
(
7
)	Νόμος περί δημοσίου συστήματος προνοίας του ομόσπονδου κράτους της Βαυαρίας (στο εξής: VersoG), όπως δημοσιεύθηκε στις 16 Ιουνίου 2008 (BayGVBl. σ. 371), ο οποίος τροποποιήθηκε πρόσφατα με το άρθρο 32a, παράγραφος 18, του νόμου της 10ης Μαΐου 2022 (BayGVBl. σ. 182).
(
8
)	Άρθρο 30, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με τα άρθρα 33 επ. του VersoG.
(
9
)	Καθορίζονται στο άρθρο 30, παράγραφος 2, του VersoG. Μεταξύ των περιπτώσεων αυτών περιλαμβάνονται η περιστασιακή/περιορισμένη άσκηση του επαγγέλματος ή η υπαγωγή σε άλλο ταμείο προνοίας.
(
10
)	Άρθρο 30, παράγραφος 3, του VersoG.
(
11
)	Άρθρο 10, παράγραφοι 2 και 3, του VersoG.
(
12
)	Άρθρο 31, παράγραφος 4, του VersoG. Δεν αμφισβητείται ότι κάθε οντότητα χορηγεί άνω του 50 % των παροχών της ως παροχές υποχρεωτικού χαρακτήρα στους υποχρεωτικά ασφαλισμένους της.
(
13
)	Νόμος περί των συλλόγων επαγγελμάτων υγείας του ομόσπονδου κράτους της Σαξονίας, της 24ης Μαΐου 1994 (SächsGVBl., σ. 935), όπως τροποποιήθηκε πρόσφατα με το άρθρο 18 του νόμου της 21ης Μαΐου 2021 (SächsGVBl., σ. 578). Στο εξής: SächsHKaG.
(
14
)	Καταστατικό του ασφαλιστικού φορέα υγειονομικών του ομόσπονδου κράτους της Σαξονίας, όπως τροποποιήθηκε στις 28 Ιουνίου 2008 (ÄBS 10/2008, σ. 515), το οποίο τροποποιήθηκε πρόσφατα κατά την 6η τροποποίηση, της 19ης Ιουνίου 2021 (ÄBS 09/2021, σ. 18). Στο εξής: καταστατικό.
(
15
)	Βλ. άρθρο 6, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 1 του Sächsisches, και άρθρο 1 του καταστατικού.
(
16
)	Βλ. άρθρο 6, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με τα άρθρα 1 και 2 του SächsHKaG, και με τα άρθρα 1 και 9 επ. του καταστατικού.
(
17
)	Pension funds - ECB Statistical Data Warehouse, διαθέσιμο στο https://sdw.ecb.ecb.europa.eu/brose.do?node=9693351.
(
18
)	Τα ΣΤ αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτές στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Οι επενδύσεις τους ποικίλλουν όσον αφορά τα χρηματοοικονομικά μέσα, τους τομείς και τη γεωγραφική περιοχή. Επίσης, σημαντικός είναι ο ρόλος τους στη χρηματοδότηση της γενικής κυβέρνησης και των μη χρηματοοικονομικών εταιριών της ζώνης του ευρώ μέσω επενδύσεων σε χρεόγραφα, μετοχές και συμμετοχές.
(
19
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1998, σχετικά με τη συλλογή στατιστικών πληροφοριών από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΕ 1998, L 318, σ. 8).
(
20
)	Στη στατιστική ορολογία, πρόκειται για πρόσωπα ή οντότητες που υποχρεούνται να παρέχουν ορισμένες πληροφορίες.
(
21
)	Σύσταση αναφορικά με κανονισμό του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2533/98 σχετικά με τη συλλογή στατιστικών πληροφοριών από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ/2008/9) (ΕΕ 2008, C 251, σ. 1).
(
22
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 9ης Οκτωβρίου 2009, για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2533/98 σχετικά με τη συλλογή στατιστικών πληροφοριών από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΕ 2009, L 269, σ. 1).
(
23
)	Οι ίδιες υποχρεώσεις είχαν ήδη επιβληθεί στις ασφαλιστικές εταιρίες με τον κανονισμό (ΕΕ) 1374/2014 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της 28ης Νοεμβρίου 2014, σχετικά με τις υποχρεώσεις παροχής στοιχείων των ασφαλιστικών εταιρειών (ΕΚΤ/2014/50) (ΕΕ 2014, L 366, σ. 36).
(
24
)	Επί παραδείγματι, ιδιωτική ασφάλιση ζωής και γήρατος· το συνταξιοδοτικό σύστημα των δημοσίων υπαλλήλων, το οποίο καθορίζεται από το κράτος και τα συνταξιοδοτικά συστήματα που διαχειρίζονται οι εργοδότες.
(
25
)	Μεταξύ αυτών, των ιατρών, φαρμακοποιών, αρχιτεκτόνων, συμβολαιογράφων, δικηγόρων, φοροτεχνικών, κτηνιάτρων, λογιστών, οδοντιάτρων και μηχανικών.
(
26
)	Ετήσια έκθεση του Bayerische Versorgungskammer 2022, σ. 12, διαθέσιμη στο BVK_2022_JB_EN_www_240523.pdf και στον δικτυακό τόπο του Sächsische Ärzteversorgung, https://www.saev.de/en/index.html. Στις παρατηρήσεις της, η ΕΚΤ αναφέρει ότι ο προϋπολογισμός όλων των ΣΤ της ζώνης του ευρώ ανέρχεται σε 3123 δισεκατομμύρια ευρώ.
(
27
)	Παράρτημα A, σημείο 1.01, του κανονισμού 549/2013.
(
28
)	Απόφαση Ferrovienord (σκέψη 64).
(
29
)	Απόφαση Ferrovienord (σκέψη 65).
(
30
)	Παράρτημα A, σημείο 1.25, του κανονισμού 549/2013.
(
31
)	Απόφαση FIG και FISE (σκέψεις 58 και 97).
(
32
)	Αποφάσεις FIG και FISE (σκέψη 37) και της 28ης Απριλίου 2022, SeGEC κ.λπ. (C‑277/21, EU:C:2022:318, σκέψη 28).
(
33
)	Η έννοια της θεσμικής μονάδας ορίζεται, κατ’ ουσίαν, στο παράρτημα Α, σημεία 1.57 και 2.12, του κανονισμού 549/2013. Οι θεσμικές μονάδες, κατά την έννοια του παραρτήματος Α, σημείο 2.01, δεύτερη περίοδος, είναι οικονομικές οντότητες που είναι σε θέση να κατέχουν περιουσιακά στοιχεία, να συνάπτουν υποχρεώσεις και να συμμετέχουν σε οικονομικές δραστηριότητες και σε συναλλαγές με άλλες οντότητες. Η θεσμική μονάδα χαρακτηρίζεται από την αυτονομία της σε θέματα λήψης αποφάσεων κατά την άσκηση της κύριας λειτουργίας της και από το γεγονός ότι τηρεί πλήρη σειρά λογαριασμών ή είναι σε θέση να καταρτίζει πλήρη σειρά λογαριασμών (παράρτημα Α, σημείο 2.12).
(
34
)	Στους τομείς αυτούς, οι οποίοι αποτελούν το σύνολο της εθνικής οικονομίας, προστίθεται ένας έκτος θεσμικός τομέας, ήτοι ο τομέας της αλλοδαπής, ο οποίος αντικατοπτρίζει τη σχέση των μονάδων μη μόνιμων κατοίκων με τους πέντε εθνικούς τομείς.
(
35
)	Εν συνεχεία, οι μεμονωμένες αναφορές στους τίτλους του ΕΣΛ 2010 πρέπει να νοούνται ως αναφορές στο παράρτημά του Α (το οποίο παραλείπω να προσθέσω προς αποφυγή πλεονασμών).
(
36
)	Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, τέθηκε το ζήτημα κατά πόσον τα προσφεύγοντα ταμεία προνοίας θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που εξυπηρετούν νοικοκυριά (MKIEN) (S.15), χαρακτηρισμός τον οποίον τα ίδια (και η ΕΚΤ) απέρριψαν. Στο μέτρο που ασκούν δραστηριότητες χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης στις κεφαλαιαγορές με σκοπό την αποκόμιση κερδών, τα οποία εν συνεχεία χρησιμοποιούν για τη χορήγηση παροχών στους ασφαλισμένους και την κάλυψη των διοικητικών τους εξόδων, δεν εντάσσονται στον τομέα των MKIEN. Ο τομέας αυτός περιλαμβάνει συνδικάτα, επαγγελματικές και επιστημονικές εταιρίες, ενώσεις καταναλωτών, πολιτικά κόμματα, εκκλησίες ή θρησκευτικές ενώσεις, κοινωνικές, πολιτιστικές, ψυχαγωγικές και αθλητικές λέσχες, καθώς και φιλανθρωπικά ιδρύματα και οργανισμούς αρωγής και βοήθειας που χρηματοδοτούνται με προαιρετικές μεταβιβάσεις σε χρήμα ή σε είδος από άλλες θεσμικές μονάδες.
(
37
)	Απόφαση FIG και FISE (σκέψη 34).
(
38
)
(
39
)	Σημείο 2.107, πρώτη περίοδος, του ΕΣΛ 2010.
(
40
)	Σημείο 2.107, δεύτερη περίοδος, του ΕΣΛ 2010.
(
41
)	Σημείο 2.108 του ΕΣΛ 2010.
(
42
)	Σημείο 2.109 του ΕΣΛ 2010.
(
43
)	Το γεγονός ότι τα επαγγελματικά ταμεία προνοίας είναι νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου δεν αποκλείει τον χαρακτηρισμό τους ως ΣΤ: το σημείο 2.109 του ΕΣΛ 2010 το προβλέπει. Δεν είναι απαραίτητο το ΣΤ να είναι ιδιωτικός φορέας. Μπορεί να έχει δημόσιο χαρακτήρα, αλλά είναι απαραίτητο να διαθέτει οργανωτική και διαχειριστική αυτονομία προκειμένου να ασκεί δραστηριότητες χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης.
(
44
)	Το σημείο 2.117, τελευταία περίοδος, του ΕΣΛ 2010 προσθέτει ότι συνήθως δεν υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ του ύψους των εισφορών που καταβάλλει ένα άτομο και του κινδύνου στον οποίο αυτό το άτομο εκτίθεται.
(
45
)	Η πλειονότητα των επαγγελματιών οι οποίοι είναι μέλη των προσφευγόντων ταμείων προνοίας υπέχουν εκ του νόμου υποχρέωση ασφάλισης λόγω του ότι ασκούν το επάγγελμά τους στα ομόσπονδα κράτη της Βαυαρίας ή της Σαξονίας.
(
46
)	Προκειμένου να εμπίπτει μια θεσμική μονάδα στον υποτομέα S.129 ως ΣΤ, δεν είναι απαραίτητο όλες οι παροχές που χορηγεί στους συμμετέχοντές της να βασίζονται σε συμβατική υποχρέωση ασφάλισης. Κατά το σημείο 2.117 του ΕΣΛ 2010, μια θεσμική οντότητα μπορεί να είναι ΣΤ, ακόμη και αν τα μέλη της είναι μέλη ex lege και όχι δυνάμει συμβατικής υποχρέωσης ασφάλισης. Μπορεί επίσης ορισμένα μέλη να υπάγονται υποχρεωτικά στην ασφάλιση, ενώ ορισμένα άλλα μέλη να είναι προαιρετικά ασφαλισμένοι. Οι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι που αποχωρούν από το επαγγελματικό ταμείο προνοίας μπορούν να παραμείνουν προαιρετικά ασφαλισμένοι, σύμφωνα με το καταστατικό, προκειμένου να διατηρήσουν το δικαίωμά τους σε μελλοντικές συντάξεις, καταβάλλοντας τις ίδιες εισφορές με αυτές που καταβάλλουν οι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι.
(
47
)	Ειδικότερα, πρέπει να ασκούν μόνο μη κερδοσκοπικές δραστηριότητες και να χρησιμοποιούν τους πόρους τους καθώς και τα περιουσιακά στοιχεία τους αποκλειστικά για τη χορήγηση παροχών προνοίας και να καλύπτουν με ιδίους πόρους τα διοικητικά τους έξοδα, συμπεριλαμβανομένων των αποδοχών των εργαζομένων και των παροχών που καταβάλλονται στους δικαιούχους.
(
48
)	Διάταξη περί παραπομπής (σημείο 30).
(
49
)	Όπως παρατίθεται στο σημείο 10 των παρουσών προτάσεων.
(
50
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση FIG και FISE (σκέψεις 37 και 38).
(
51
)	Το σημείο 2.117 εντάσσεται στο κεφάλαιο 2 του ΕΣΛ 2010, το οποίο περιγράφει τις θεσμικές μονάδες που χρησιμοποιούνται στη μέτρηση της οικονομίας και τον τρόπο με τον οποίο οι εν λόγω μονάδες ταξινομούνται σε τομείς και σε άλλες ομάδες, έτσι ώστε να μπορούν να γίνονται αναλύσεις (σημείο 1.03 του ΕΣΛ 2010).
(
52
)	Κατά το αιτούν δικαστήριο, η έννοια αυτή θα μπορούσε να περιλαμβάνει και άλλες μονάδες της γενικής κυβέρνησης, και μάλιστα, ακόμη και διοικητικούς φορείς ανεξάρτητους από την πρωτοβάθμια μονάδα ως φορείς της εκ του νόμου προβλεπόμενης συνταξιοδοτικής ασφάλισης, οι οποίοι παρέχουν στους ασφαλισμένους τους τη δυνατότητα απαλλαγής από την εκ του νόμου προβλεπόμενη συνταξιοδοτική ασφάλιση και αποβλέπουν στη διασφάλιση ενός αυτοδιαχειριζόμενου συνταξιοδοτικού συστήματος για ορισμένες επαγγελματικές ομάδες στηριζόμενου στο επίπεδο εισφορών και παροχών τους, χωρίς να ελέγχονται από τη γενική κυβέρνηση. Ο κανόνας του σημείου 20.39 του ΕΣΛ 2010 θα μπορούσε να συνηγορεί υπέρ της άποψης αυτής, κατά την οποία τη διαχείριση του ταμείου μπορεί να αναλαμβάνει «χωριστή θεσμική μονάδα».
(
53
)	Προσθέτει ότι «[έ]νας οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης αποτελεί θεσμική μονάδα αν είναι οργανωμένος χωριστά από τις λοιπές δραστηριότητες των μονάδων της γενικής κυβέρνησης, κατέχει τα περιουσιακά του στοιχεία και τις υποχρεώσεις του χωριστά και προβαίνει σε χρηματοοικονομικές συναλλαγές για λογαριασμό του».
(
54
)	Το σημείο 2.55 του ΕΣΛ 2010 προσθέτει ότι «αυτές οι θεσμικές μονάδες περιλαμβάνουν το σύνολο των εταιρειών και οιονεί εταιρειών που δραστηριοποιούνται κυρίως στους εξής τομείς: α) χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση (ενδιάμεσοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί)· και β) επικουρικές χρηματοοικονομικές δραστηριότητες (επικουρικοί χρηματοοικονομικοί οργανισμοί και φορείς). Περιλαμβάνονται επίσης οι θεσμικές μονάδες που παρέχουν χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, αν το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών τους στοιχείων ή των υποχρεώσεων τους δεν αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής σε ανοικτές αγορές». Κατά το σημείο 2.56 του ΕΣΛ 2010, «χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση είναι η δραστηριότητα στα πλαίσια της οποίας μια θεσμική μονάδα αποκτά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και, ταυτόχρονα, συνάπτει υποχρεώσεις για δικό της λογαριασμό διενεργώντας χρηματοοικονομικές συναλλαγές στην αγορά».
(
55
)	Διάταξη περί παραπομπής (σημεία 11 και 12).
(
56
)	Σημείο 33 των γραπτών της παρατηρήσεων.
(
57
)
(
58
)	Σημείο 3.18, στοιχείο αʹ, του ΕΣΛ 2010.
(
59
)
(
60
)	Διάταξη περί παραπομπής στην υπόθεση C‑758/22 (σημείο 14).
(
61
)	Διάταξη περί παραπομπής στην υπόθεση C‑758/22 (σημείο 16).
(
62
)	Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο έκρινε ότι αρκούσε για να αποδειχθεί η ύπαρξη οικονομικά σημαντικών τιμών (και επομένως η ιδιότητα των προσφευγόντων ταμείων προνοίας ως παραγωγών εμπορεύσιμου προϊόντος) το γεγονός ότι τα τελευταία κάλυπταν τουλάχιστον το ήμισυ του κόστους τους από την είσπραξη εισφορών, ακόμη και αν δεν πληρούνται οι όροι του σημείου 3.19, στοιχεία αʹ και βʹ, του ΕΣΛ 2010.
(
63
)	Διάταξη περί παραπομπής στην υπόθεση C‑758/22 (σημεία 17, 18 και 19).
(
64
)	Διάταξη περί παραπομπής στην υπόθεση C‑758/22 (σημείο 15).
(
65
)	Αποφάσεις FIG και FISE (σκέψεις 34, 65 και 70) και της 28ης Απριλίου 2022, SeGEC κ.λπ. (C‑277/21, EU:C:2022:318, σκέψη 26).
(
66
)	Κατά το σημείο 2.33 του ΕΣΛ 2010, «[ο]ι θεσμικές μονάδες ομαδοποιούνται σε τομείς με βάση το είδος της παραγωγής τους και ανάλογα με την κύρια δραστηριότητα και λειτουργία τους, που θεωρείται ενδεικτική της οικονομικής συμπεριφοράς τους».
(
67
)	Εάν μια δημόσια χρηματοοικονομική μονάδα διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία, αλλά δεν εκτίθεται σε κίνδυνο αναλαμβάνοντας υποχρεώσεις για λογαριασμό της, ταξινομείται στον τομέα της γενικής κυβέρνησης και όχι στον τομέα των χρηματοοικονομικών εταιριών (σημείο 20.33 του ΕΣΛ 2010).
(
68
)	Διάταξη περί παραπομπής (σημείο 19).