62021CJ0588_RES
Υπόθεση C‑588/21 P
Public.Resource.Org, Inc.καιRight to Know CLG
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ.λπ.
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 5ης Μαρτίου 2024
«Αίτηση αναιρέσεως – Πρόσβαση στα έγγραφα των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 – Άρθρο 4, παράγραφος 2 – Εξαιρέσεις – Άρνηση παροχής πρόσβασης σε έγγραφο η γνωστοποίηση του οποίου θα έθιγε την προστασία των εμπορικών συμφερόντων συγκεκριμένου φυσικού ή νομικού προσώπου, συμπεριλαμβανομένων των αφορώντων τη διανοητική ιδιοκτησία – Υπέρτερο δημόσιο συμφέρον που δικαιολογεί τη γνωστοποίηση – Εναρμονισμένα πρότυπα που έχουν εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN) – Προστασία που απορρέει από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας – Αρχή του κράτους δικαίου – Αρχή της διαφάνειας – Αρχή της όσο το δυνατόν πιο ανοικτής λήψης αποφάσεων – Αρχή της χρηστής διακυβέρνησης»
Ένδικη διαδικασία – Προφορική διαδικασία – Επανάληψη – Υποχρέωση επανάληψης της προφορικής διαδικασίας προκειμένου να παρασχεθεί στους διαδίκους η δυνατότητα να καταθέσουν παρατηρήσεις επί των νομικών ζητημάτων που τέθηκαν με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 252, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 83)
(βλ. σκέψεις 47, 48)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα – Προστασία των εμπορικών συμφερόντων συγκεκριμένου προσώπου – Υπέρτερο δημόσιο συμφέρον που δικαιολογεί τη γνωστοποίηση των εγγράφων – Εναρμονισμένα πρότυπα που αποτελούν μέρος του δικαίου της Ένωσης – Ελεύθερη πρόσβαση στα εν λόγω πρότυπα απορρέουσα από τις αρχές του κράτους δικαίου και της διαφάνειας
(Άρθρο 15 § 3 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 42· κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 1049/2001, άρθρο 4 § 2, 1907/2006 και 1025/2012· οδηγία 2009/48 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 66-69, 72-74, 77-83, 85)
Σύνοψη
Tο τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου, δεχόμενο την αίτηση αναιρέσεως που άσκησαν οι αναιρεσείουσες Public.Resource.Org Inc. και Right to Know CLG κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου στην υπόθεση Public.Resource.Org και Right to Know κατά Επιτροπής (
1
), αποφαίνεται, για πρώτη φορά, επί της υπάρξεως υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος το οποίο δικαιολογεί τη γνωστοποίηση εναρμονισμένων προτύπων εκδοθέντων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN).
Οι αναιρεσείουσες είναι οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα των οποίων πρωταρχικός σκοπός είναι να προάγουν την ελεύθερη πρόσβαση όλων των πολιτών στο δίκαιο. Στις 25 Σεπτεμβρίου 2018 υπέβαλαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτηση για την παροχή πρόσβασης σε τέσσερα εναρμονισμένα πρότυπα που είχαν εκδοθεί από τη CEN, εκ των οποίων τα τρία αφορούσαν την ασφάλεια παιχνιδιών και το ένα τη μέγιστη περιεκτικότητα σε νικέλιο για ορισμένα προϊόντα (
2
).
Η Επιτροπή απέρριψε την αίτηση πρόσβασης, στηριζόμενη στο άρθρο 4, παράγραφος 2, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 1049/2001 (
3
), όπου ορίζεται ότι δεν παρέχεται πρόσβαση σε έγγραφο εφόσον η γνωστοποίησή του θα έθιγε την προστασία των εμπορικών συμφερόντων ενός συγκεκριμένου φυσικού ή νομικού προσώπου, συμπεριλαμβανομένων των αφορώντων τη διανοητική ιδιοκτησία, εκτός αν η γνωστοποίηση του εγγράφου δικαιολογείται από υπέρτερο δημόσιο συμφέρον.
Η προσφυγή που άσκησαν οι νυν αναιρεσείουσες κατά της αποφάσεως της Επιτροπής απορρίφθηκε από το Γενικό Δικαστήριο στο σύνολό της. Κατόπιν τούτου, οι αναιρεσείουσες άσκησαν αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου, υποστηρίζοντας ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υφίσταται υπέρτερο δημόσιο συμφέρον ικανό να δικαιολογήσει την ελεύθερη πρόσβαση στα επίδικα εναρμονισμένα πρότυπα.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει το ευρύ περιεχόμενο του δικαιώματος πρόσβασης στα έγγραφα των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
4
). Ωστόσο, διευκρινίζει ότι τα θεσμικά όργανα μπορούν να επικαλεστούν την εξαίρεση που αφορά την προστασία των εμπορικών συμφερόντων συγκεκριμένου φυσικού ή νομικού προσώπου, προκειμένου να αρνηθούν την παροχή πρόσβασης σε έγγραφο, εφόσον η γνωστοποίησή του θα έθιγε την προστασία των εν λόγω συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένων των αφορώντων τη διανοητική ιδιοκτησία. Εντούτοις, η εξαίρεση αυτή δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση κατά την οποία υπέρτερο δημόσιο συμφέρον δικαιολογεί τη γνωστοποίηση του οικείου εγγράφου.
Συναφώς, κατά πρώτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η διαδικασία κατάρτισης εναρμονισμένων προτύπων καθορίστηκε με τον κανονισμό 1025/2012 (
5
), δυνάμει του οποίου η Επιτροπή διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στο ευρωπαϊκό σύστημα τυποποίησης. Συγκεκριμένα, ακόμη και αν η κατάρτιση των προτύπων αυτών έχει ανατεθεί σε οργανισμό ιδιωτικού δικαίου, αρμόδια να ζητήσει την ανάπτυξη εναρμονισμένου προτύπου με σκοπό την εφαρμογή οδηγίας ή κανονισμού είναι αποκλειστικά η Επιτροπή. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προσδιορίζει τις απαιτήσεις όσον αφορά το περιεχόμενο του ζητούμενου εναρμονισμένου προτύπου και την προθεσμία για τη θέσπισή του, εποπτεύει την κατάρτισή του, παρέχει χρηματοδότηση και αποφασίζει για τη δημοσίευση των στοιχείων αναφοράς του σχετικού εναρμονισμένου προτύπου στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επιπλέον, μολονότι η τήρηση των εναρμονισμένων προτύπων δεν είναι υποχρεωτική, τα προϊόντα που τηρούν τα πρότυπα αυτά τυγχάνουν τεκμηρίου συμμόρφωσης προς τις βασικές απαιτήσεις σχετικά με τα εν λόγω προϊόντα οι οποίες προβλέπονται στη σχετική περί εναρμόνισης νομοθεσία της Ένωσης (
6
). Το έννομο αυτό αποτέλεσμα που προσδίδεται από την ως άνω νομοθεσία αποτελεί ένα από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά των εν λόγω προτύπων και τα καθιστά βασικό εργαλείο, προκειμένου οι οικονομικοί φορείς να τυγχάνουν του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών ή υπηρεσιών εντός της αγοράς της Ένωσης.
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, εν προκειμένω, τρία από τα τέσσερα επίδικα εναρμονισμένα πρότυπα που αφορούν την ασφάλεια παιχνιδιών παραπέμπουν στην οδηγία 2009/48 (
7
) και ότι τα στοιχεία αναφοράς τους έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βάσει του άρθρου 13 της ως άνω οδηγίας, τα παιχνίδια που έχουν κατασκευαστεί σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά τυγχάνουν τεκμηρίου συμμόρφωσης προς τις απαιτήσεις των εν λόγω προτύπων. Το τέταρτο πρότυπο, το οποίο αφορά τη μέγιστη περιεκτικότητα σε νικέλιο, παραπέμπει στον κανονισμό 1907/2006 (
8
) και είναι, εν προκειμένω, προδήλως υποχρεωτικό, στον βαθμό που ο κανονισμός αυτός προβλέπει, στο σημείο 27, παράγραφος 3, του πίνακα που περιλαμβάνεται στο παράρτημα XVII του κανονισμού, ότι, όσον αφορά το νικέλιο, τα πρότυπα που έχει εγκρίνει η CEN πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέθοδοι δοκιμασίας για να αποδεικνύεται ότι τα οικεία προϊόντα είναι σύμφωνα προς τις απαιτήσεις του ως άνω σημείου.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο κρίνει ότι τα επίδικα εναρμονισμένα πρότυπα αποτελούν μέρος του δικαίου της Ένωσης.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 2 ΣΕΕ, η Ένωση βασίζεται στην αρχή του κράτους δικαίου, η οποία επιτάσσει την ελεύθερη πρόσβαση όλων των φυσικών και νομικών προσώπων της Ένωσης στο δίκαιο της Ένωσης, καθώς και τη δυνατότητα των πολιτών να γνωρίζουν σαφώς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους (
9
). Η εν λόγω ελεύθερη πρόσβαση πρέπει, ιδίως, να παρέχει σε κάθε πρόσωπο, το οποίο ένας νόμος σκοπεί να προστατεύσει, τη δυνατότητα να εξακριβώνει, εντός των ορίων που τίθενται από το δίκαιο, ότι οι αποδέκτες των κανόνων που θεσπίζει ο εν λόγω νόμος συμμορφώνονται πράγματι προς τους κανόνες αυτούς. Επομένως, ένα εναρμονισμένο πρότυπο, ως εκ των αποτελεσμάτων που του προσδίδει μια νομοθεσία της Ένωσης, μπορεί να εξειδικεύει τόσο τα δικαιώματα που παρέχονται στους πολίτες όσο και τις υποχρεώσεις που τους επιβάλλονται, η δε εξειδίκευση αυτή μπορεί να τους είναι απαραίτητη προκειμένου οι πολίτες να εξακριβώνουν αν ένα συγκεκριμένο προϊόν ή μια συγκεκριμένη υπηρεσία είναι πράγματι σύμφωνη προς τις απαιτήσεις της νομοθεσίας της Ένωσης.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η γνωστοποίηση των επίδικων εναρμονισμένων προτύπων δικαιολογείται από υπέρτερο δημόσιο συμφέρον.
(
1
)	Απόφαση της 14ης Ιουλίου 2021, Public.Resource.Org και Right to Know κατά Επιτροπής (T‑185/19, EU:T:2021:445).
(
2
)	Επρόκειτο για τα πρότυπα EN 71-5:2015, με τίτλο «Ασφάλεια παιχνιδιών – Μέρος 5: Χημικά παιχνίδια (συλλογές) πλην συλλογών πειραμάτων χημείας»· ΕΝ 71-4:2013, με τίτλο «Ασφάλεια παιχνιδιών – Μέρος 4: Συλλογές χημικών πειραμάτων και συναφών δραστηριοτήτων»· ΕΝ 71-12:2013, με τίτλο «Ασφάλεια παιχνιδιών – Μέρος 12: Ν-νιτροζαμίνες και Ν-νιτροζώσιμες ουσίες»· και EN 12472:2005+A 1:2009, με τίτλο «Μέθοδος για την προσομοίωση φθοράς και διάβρωσης για την ανίχνευση της απελευθέρωσης νικελίου από επικαλυμμένα αντικείμενα» (στο εξής: επίδικα εναρμονισμένα πρότυπα).
(
3
)	Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43).
(
4
)	Το ως άνω δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα διασφαλίζεται με το άρθρο 15, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και το άρθρο 42 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τίθεται σε εφαρμογή, μεταξύ άλλων, με τον κανονισμό 1049/2001.
(
5
)	Κανονισμός (ΕΕ) 1025/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με την ευρωπαϊκή τυποποίηση, την τροποποίηση των οδηγιών του Συμβουλίου 89/686/ΕΟΚ και 93/15/ΕΟΚ και των οδηγιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 94/9/ΕΚ, 94/25/ΕΚ, 95/16/ΕΚ, 97/23/ΕΚ, 98/34/ΕΚ, 2004/22/ΕΚ, 2007/23/ΕΚ, 2009/23/ΕΚ και 2009/105/ΕΚ και την κατάργηση της απόφασης 87/95/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της απόφασης αριθ. 1673/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2012, L 316, σ. 12).
(
6
)	Άρθρο 2, σημείο 1, του κανονισμού 1025/2012, σε συνδυασμό με την αιτιολογική του σκέψη 5.
(
7
)	Οδηγία 2009/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την ασφάλεια των παιχνιδιών (ΕΕ 2009, L 170, σ. 1).
(
8
)	Κανονισμός (ΕΚ) 1907/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, για την καταχώριση, την αξιολόγηση, την αδειοδότηση και τους περιορισμούς των χημικών προϊόντων (REACH) και για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων καθώς και για την τροποποίηση της οδηγίας 1999/45/EΚ και για κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 793/93 του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1488/94 της Επιτροπής καθώς και της οδηγίας 76/769/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 91/155/ΕΟΚ, 93/67/ΕΟΚ, 93/105/ΕΚ και 2000/21/ΕΚ (ΕΕ 2006, L 396, σ. 1, και διορθωτικά ΕΕ 2007, L 136, σ. 3, και ΕΕ 2013, L 162, σ. 15), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 552/2009 της Επιτροπής, της 22ας Ιουνίου 2009 (ΕΕ 2009, L 164, σ.7).
(
9
)	Απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ. (C‑160/20, EU:C:2022:101, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).