62023CJ0254
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja)
10 ta’ Lulju 2025 (
*1
)
[Test rettifikat permezz ta’ digriet tat-15 ta’ Settembru 2025]
Werrej
I. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-dritt tal-Unjoni
1. It-Trattat FUE
2. Il-Protokoll Nru 26
3. Il-Karta
4. Id-Direttiva 2006/123
5. Id-Direttiva 2008/98
6. Id-Direttiva 2018/851
B. Id-dritt Sloven
II. Il-proċedura fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
III. Fuq id-domandi preliminari
A. Fuq l-ewwel domanda
B. Fuq it-tieni sal-għaxar domanda
1. Osservazzjonijiet preliminari
a) Fuq id-Direttiva 2008/98
b) Fuq id-Direttiva 2006/123, kif ukoll fuq l-Artikoli 49 u 56 TFUE
c) Fuq il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi fid-dawl tad-Direttiva 2006/123, kif ukoll tal-Artikoli 49 u 56 TFUE
d) Fuq l-osservanza tal-Karta, kif ukoll tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi
2. Fuq il-kundizzjonijiet għall-ħolqien ta’ monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi
a) Fuq ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi
b) Fuq il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
1) Fuq il-kundizzjoni ta’ nondiskriminazzjoni
2) Fuq l-eżistenza ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali
3) Fuq il-kundizzjoni ta’ proporzjonalità
i) Fuq l-idoneità tar‑restrizzjonijiet li jiggarantixxu li l-għanijiet imfittxija jintlaħqu
ii) Fuq in-neċessità u n-natura proporzjonata stricto sensu tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
4) Fuq l-osservanza tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, kif ukoll tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi
3. Fuq il-miżuri imposti fuq id-detentur tal-monopolju u fuq il-persuni li għandhom ishma fih
a) Fuq ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi
b) Fuq il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
1) Fuq il-kundizzjoni ta’ nondiskriminazzjoni
2) Fuq l-eżistenza ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali
3) Fuq il-kundizzjoni ta’ proporzjonalità
i) Fuq l-idoneità tar‑restrizzjonijiet li jiggarantixxu li l-għanijiet imfittxija jintlaħqu
ii) Fuq in-neċessità u n-natura proporzjonata stricto sensu tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
4) Fuq l-osservanza tal-Artikolu 16 tal-Karta
4. Fuq il-miżuri imposti fuq il-produtturi li jkunu jixtiequ jidħlu fis-suq nazzjonali
a) Fuq l-eżistenza ta’ restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi
b) Fuq il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
1) Fuq l-eżistenza ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali
2) Fuq il-kundizzjoni ta’ proporzjonalità
i) Fuq l-idoneità tar‑restrizzjonijiet li jiggarantixxu li l-għanijiet imfittxija jintlaħqu
ii) Fuq in-neċessità u n-natura proporzjonata stricto sensu tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
3) Fuq l-osservanza tal-Artikolu 16 tal-Karta
5. Fuq l-effett tal-eżistenza ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali fuq il-kompatibbiltà tar-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi mad-dritt tal-Unjoni
IV. Fuq l-ispejjeż
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Libertà ta’ stabbiliment u libertà li jiġu pprovduti servizzi – Artikoli 49 u 56 TFUE – Protokoll (Nru 26) dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali, anness mat-Trattati UE u FUE – Servizzi fis-suq intern – Direttiva 2006/123/KE – Kamp ta’ applikazzjoni – Monopolji u servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali – Rekwiżiti li għandhom jiġu evalwati – Artikolu 15 – Skart – Direttiva 2008/98/KE – Skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi – Artikoli 8 u 8a – Ħolqien ta’ monopolju fis-suq tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi – Organizzazzjoni unika mingħajr skop ta’ lukru – Artikolu 106(2) TFUE – Kunċett ta’ ‘impriża’ – Modalitajiet ta’ ħolqien u ta’ funzjonament – Modalitajiet tranżitorji – Obbligu ta’ sħubija tal-produtturi suġġetti għar-responsabbiltà estiża – Artikoli 16 u 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Libertà ta’ intrapriża u dritt għall-proprjetà – Prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi – Proporzjonalità”
Fil-Kawża C‑254/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Ustavno sodišče (il-Qorti Kostituzzjonali, is-Slovenja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑13 ta’ April 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑20 ta’ April 2023, fil-proċedura
INTERZERO Trajnostne rešitve za svet brez odpadkov d.o.o. et,
Surovina, družba za predelavo odpadkov d.o.o. et,
fil-preżenza ta’:
Državni zbor Republike Slovenije,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja),
komposta minn K. Lenaerts, President, T. von Danwitz, Viċi President, K. Jürimäe, C. Lycourgos, L. Arastey Sahún, S. Rodin, A. Kumin, N. Jääskinen u M. Gavalec, Presidenti ta’ Awla, E. Regan, I. Ziemele (Relatriċi), Z. Csehi u O. Spineanu‑Matei, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. M. Collins,
Reġistratur: M. Longar, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑11 ta’ Ġunju 2024,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal INTERZERO Trajnostne rešitve za svet brez odpadkov d.o.o. et, minn A. Brezavšček, odvetnik,
–
għal Surovina, družba za predelavo odpadkov d.o.o. et, minn M. Senica u M. Urankar, odvetnika,
–
[Kif rettifikat permezz tad-digriet tat-18 ta’ Settembru 2025] għall-Gvern Sloven, minn A. Dežman Mušič u T. Mihelič Žitko, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ċek, minn L. Langrová, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ungeriż, minn Z. Biró‑Tóth, bħala aġent,
–
għall-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, minn E. M. Besselink, K. Bulterman u C. S. Schillemans, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn L. Armati, M. Kocjan, M. Mataija u D. Milanowska, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑26 ta’ Settembru 2024,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 14, 49, 56 u 106 TFUE, tal-Protokoll (Nru 26) dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali, anness mat-Trattati UE u FUE (iktar ’il quddiem il-“Protokoll Nru 26”), tad-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern (ĠU 2006, L 376, p. 36), tal-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Novembru 2008 dwar l-iskart u li tħassar ċerti Direttivi (ĠU 2008, L 312, p. 3), kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/851 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑30 ta’ Mejju 2018 (ĠU 2018, L 150, p. 109) (iktar’ il quddiem id-“Direttiva 2008/98”), tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), kif ukoll tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi.
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ proċedura għal stħarriġ tal-kostituzzjonalità ta’ ċerti dispożizzjonijiet taż-Zakon o varstvu okolja (il-Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent) tas‑16 ta’ Marzu 2022 (Uradni list RS, Nru 44/22), fil-verżjoni tagħha li tapplika għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem iż-“ZVO‑2”), li tistabbilixxi l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi fid-dritt Sloven (iktar ’il quddiem l-“iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali”).
I. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-dritt tal-Unjoni
1.
It-Trattat FUE
3
L-Artikolu 49 TFUE jipprovdi:
“Fil-qafas tad-dispożizzjonijiet ta’ hawn taħt ir-restrizzjonijiet għal-libertà ta’ l-istabbiliment ta’ ċittadini ta’ Stat Membru fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, għandhom jiġu projbiti. Tali projbizzjoni għandha testendi ruħha wkoll għal restrizzjonijiet fuq l-istabbiliment ta’ aġenziji, fergħat u sussidjarji, minn ċittadini ta’ Stat Membru stabbiliti fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor.
[…]”
4
L-Artikolu 56 TFUE jipprevedi:
“Fil-qafas tad-dispożizzjonijiet ta’ hawn taħt, ir-restrizzjonijiet fuq il-liberta’ li jiġu provduti servizzi fl-Unjoni [Ewropea] għandhom jiġu projbiti fir-rigward ta’ ċittadini ta’ Stati Membri li jkunu stabbiliti fi Stat Membru li ma jkunx dak tal-persuna li lilha jingħataw is-servizzi.
[…]”
5
L-Artikolu 106 TFUE jipprovdi:
“1.   Dwar impriżi pubbliċi u impriżi li lilhom jagħtu drittijiet speċjali jew esklusivi, l-Istati Membri ma għandhom la jiddekretaw u lanqas iżommu fis-seħħ miżuri kuntrarji għar-regoli fit-Trattati, b’mod partikolari, għal dawk li hemm fl-Artikolu 18 u fl-Artikoli 101 sa 109 inklużi.
2.   Kull impriża responsabbli sabiex topera servizzi ta’ importanza ekonomika ġenerali [servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali] jew li jkollha l-karattru ta’ monopolju fiskali għandha tkun suġġetta għar-regoli tat-Trattati, b’mod partikolari dawk li jirriferu għall-kompetizzjoni, safejn l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli ma jostakolawx it-twettiq de jure jew de facto tal-funzjonijiet speċifiċi mogħtija lil dik l-impriża. L-iżvilupp tal-kummerċ ma għandux jiżviluppa b’mod kuntrarju għall-interessi ta’ l-Unjoni.
[…]”
2.
Il-Protokoll Nru 26
6
Skont l-Artikolu 1 tal-Protokoll Nru 26:
“Il-valuri komuni ta’ l-Unjoni fir-rigward tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali fit-tifsira ta’ l-Artikolu 14 [TFUE] jinkludu b’mod partikolari:
–
ir-rwol essenzjali u d-diskrezzjoni wiesgħa ta’ l-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali li jipprovdi, jikkummisjonaw u jorganizzaw is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali li jkunu qrib kemm jista’ jkun tal-ħtiġijiet ta’ l-utenti;
–
id-diversità bejn is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali u d-differenzi fil-ħtiġijiet u l-preferenzi ta’ l-utenti li jistgħu jirriżultaw minn sitwazzjonijiet ġeografiċi, soċjali jew kulturali differenti;
–
livell għoli f’termini ta’ kwalità, sigurtà u affordability, it-trattament indaqs u l-promozzjoni ta’ aċċess universali u tad-drittijiet ta’ l-utenti[.]”
3.
Il-Karta
7
L-Artikolu 16 tal-Karta, intitolat “Il-libertà ta’ intrapriża”, jipprevedi:
“Il-libertà ta’ intrapriża skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali hija rikonoxxuta.”
8
L-Artikolu 17 tal-Karta, intitolat “Id-dritt għall-proprjetà”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Kull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt. L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skond il-kondizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku.”
9
L-Artikolu 52 tal-Karta, intitolat “L-ambitu u l-interpretazzjoni ta’ drittijiet u ta’ prinċipji”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Kull limitazzjoni fl-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet rikonoxxuti minn din il-Karta għandha tkun prevista mil-liġi u għandha tirrispetta l-essenza ta’ dawk id-drittijiet u l-libertajiet. Bla ħsara għall-prinċipju ta’ proporzjonalità, jistgħu jsiru limitazzjonijiet f’dawk il-każijiet biss fejn ikun meħtieġ u fejn ġenwinament jintlaħqu l-objettivi ta’ interess ġenerali rikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ oħrajn.”
4.
Id-Direttiva 2006/123
10
Il-premessi 6, 17, 70 u 73 tad-Direttiva 2006/123 huma fformulati kif ġej:
“(6)
Dawk il-ostakoli [għal-libertà ta’ stabbiliment tal-fornituri fl-Istati Membri u għall-moviment liberu tas-servizzi bejn Stat Membru u ieħor] ma jistgħux jitneħħew biss billi jserrħu fuq l-applikazzjoni diretta ta’ l-Artikoli [49 u 56 TFUE], peress, li minn naħa, jekk jiġu indirizzati fuq bażi individwali permezz ta’ proċeduri ta’ ksur kontra l-Istati Membri kkonċernati, speċjalment wara t-tkabbir, ikunu tassew kumplikat għall-istituzzjonijiet nazzjonali u Komunitarji, u minn naħa l-oħra, it-tneħħija ta’ bosta ostakoli titlob koordinazzjoni minn qabel ta’ l-iskemi legali nazzjonali, inkluż l-ħolqien ta’ kooperazzjoni amministrattiva. […]
[…]
(17)
Din id-Direttiva tkopri biss is-servizzi li huma mwettqa għal kunsiderazzjoni ekonomika. Servizzi ta’ interess ġenerali mhumiex koperti bid-definizzjoni mogħtija fl-Artikolu [57 TFUE] u għalhekk ma jaqgħux fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva. Servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, huma servizzi mwettqa għal konsiderazzjoni ekonomika u għalhekk jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva. […]
[…]
(70)
Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, […] is-servizzi jistgħu jitqiesu lu huma servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, biss jekk jiġu pprovduti fl-applikazzjoni ta’ ħidma speċjali fl-interess pubbliku fdata lill-fornitur mill-Istat Membru kkonċernat. Din il-ħidma għandha titwettaq permezz ta’ att wieħed jew aktar, li l-forma tiegħu għandha tkun iddeterminata mill-Istat Membru kkonċernat, u għandu jispeċifika n-natura preċiża tal-kompitu speċjali.
[…]
(73)
Ir-rekwiżiti li jridu jiġu eżaminati jinkludu r-regoli nazzjonali li, fuq bażijiet barra minn dawk relatati mal-kwalifiki personali, jirriżervaw aċċess għal ċerti attivitajiet lill-fornituri partikolari. Dawn ir- rekwiżiti jinkludu wkoll obbligi fuq fornitur li jieħu forma legali speċifika, b’mod partikolari biex ikun persuna legali, kumpannija b’sid individwali, organizzazzjoni li ma tagħmilx profitt jew kumpannija li s-sidien tagħha huma biss persuni naturali, u rekwiżiti li jirrelataw ma’ ishma ta’ kumpannija, b’mod partikolari obbligi li jżommu ammont minimu ta’ kapital għal ċerti attivitajiet ta’ servizzi jew biex ikollhom kwalifikazzjoni speċifika sabiex iżżommu il-kapital f’ishma fiha jew biex jamministraw ċerti kumpanniji. […]”
11
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Suġġett”, jipprovdi:
“1.   Din id-Direttiva tistabbilixxi dispożizzjonijiet ġenerali li jħaffu l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment għall-fornituri tas-servizzi u l-moviment liberu tas-servizzi, filwaqt li tinżamm kwalità għolja tas-servizzi.
2.   Din id-Direttiva ma tkoprix il-liberalizzazzjoni ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, riżervata għall-entitajiet pubbliċi jew privati, lanqas mil-privatizzazzjoni ta’ entitajiet pubbliċi li jipprovdu servizzi.
3.   Din id-Direttiva ma tkoprix l-abolizzjoni ta’ monopolji li jipprovdu servizzi [u] lanqas l-għajnuniet mogħtija mill-Istati Membri li huma koperti mir-regoli Komunitarji dwar il-kompetizzjoni.
Din id-Direttiva ma taffettwax il-libertà ta’ l-Istati Membri li jiddefinixxu, bi qbil mal-liġi Komunitarja, x’jikkunsidraw bħala servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, kif dawn is-servizzi għandhom jiġu organizzati u ffinanzjati, skond ir-regoli ta’ l-għajnuna mill-Istat, u liema obbligi speċifiċi għandhom ikunu soġġetti għalihom.
[…]”
12
L-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Kamp ta’ Applikazzjoni”, jipprevedi:
“1.   Din id-Direttiva għandha tapplika għal servizzi pprovduti mill-fornituri stabbiliti fi Stat Membru.
2.   Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal dawn l-attivitajiet:
(a)
servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali;
[…]”
13
L-Artikolu 4 tal-istess direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi:
“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
1)
‘servizz’ tfisser attività ekonomika mhux imħallsa, normalment magħmula għal remunerazzjoni kif imsemmija fl-Artikolu 50 tat-Trattat;
[…]
7)
‘rekwiżit’ tfisser kwalunkwe obbligu, projbizzjoni, kondizzjoni jew limitu stipulat fil-liġijiet, ir-regolamenti jew id-dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri jew bħala riżultat tal-każistika, il-prattika amministrattiva, ir-regoli ta’ korpi professjonali, jew ir-regoli kollettivi ta’ assoċjazzjonijiet professjonali jew organizzazzjonijiet professjonali oħrajn, adottati fl-eżerċizzju ta’ l-awtonomija legali tagħhom;
8)
‘ir-raġunijiet aktar importanti fir-rigward ta’ l-interess pubbliku’ [raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali] tfisser ir-raġunijiet rikonoxxuti bħala tali fil-każistika tal-Qorti tal-Ġustizzja, inklużi dawn ir-raġunijiet li ġejjin: […] is-saħħa pubblika […] il-protezzjoni tal-ambjent u tal-ambjent urban […];
[…]”
14
L-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/123, intitolat “Rekwiżiti li għandhom jiġu evalwati”, jipprevedi:
“1.   L-Istati Membri għandhom jeżaminaw jekk, taħt is-sistema legali tagħhom, kwalunkwe mir-rekwiżiti elenkati fil-paragafu 2 huma imposti [huwiex previst] u għandhom jiżguraw li tali rekwiżiti huma kompatibbli mal-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 3. L-Istati Membri għandhom jaddattaw il-liġijiet, ir-regolamenti jew id-dispożizzjonijiet amministrattivi tagħhom sabiex jagħmluhom kompatibbli ma’ dawk il-kondizzjonijiet.
2.   L-Istati Membri għandhom jeżaminaw jekk is-sistema legali tagħhom tagħmilx l-aċċess għal attività ta’ servizz jew l-eżerċizzju tagħha soġġetta għal konformità ma’ kwalunkwe minn dawn ir-rekwiżiti mhux-diskriminatorji:
(a)
restrizzjonijiet kwantitattivi jew territorjali, b’mod partikolari f’forma ta’ limiti ffissati skond il-popolazzjoni, jew ta’ distanza ġeografika minima bejn il-fornituri;
(b)
obbligu għal fornitur li jieħu formola legali speċifika;
(ċ)
[(c)] rekwiżiti li huma relatati mal-proprjetà f’ishma ta’ kumpannija;
(d)
rekwiżiti, għajr dawk li jikkonċernaw kwistjonijiet koperti mid-Direttiva 2005/36/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas‑7 ta’ Settembru 2005 dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (ĠU 2005 L 255, p. 22, rettifika fil-ĠU 2007, L 271, p. 18, fil-ĠU 2008, L 93, p. 28, u fil-ĠU 2014, L 305, p. 115)], jew previsti fi strumenti Komunitarji oħrajn, li jirriżervaw l-aċċess għall-attività ta’ servizz ikkonċernata għal fornituri speċifiċi skond in-natura speċifika ta’ l-attività;
[…]
3.   L-Istati Membri għandhom jivverifikaw li r-rekwiżiti msemmija fil-paragrafu 2 jissodisfaw il-kondizzjonijiet li ġejjin:
(a)
non‑diskriminazzjoni: ir-rekwiżiti m’għandhomx ikunu diskriminatorji la direttament lanqas indirettament skond in-nazzjonalità jew, fir-rigward ta’ kumpanniji, skond il-post ta’ l-uffiċċju rreġistrat;
(b)
bżonn: ir-rekwiżiti għandhom ikunu ġġustifikati b’raġuni aktar importanti li għandha x’taqsam ma’ l-interess pubbliku;
(ċ)
proporzjonalità: ir-rekwiżiti għandhom ikunu adatti biex jiżguraw li jintlaħaq l-objettiv mixtieq; m’għandhomx imorru lil hinn minn dak li hu meħtieġ biex jintlaħaq dak l-objettiv; u ma għandux ikun possibbli li dawk ir-rekwiżiti jiġu sostitwiti minn miżuri oħrajn, anqas restrittivi li jwasslu għall-istess riżultat.
4.   Il-paragrafi 1, 2 u 3 japplikaw biss għal-leġislazzjoni fil-qasam tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali biss dment li l-applikazzjoni ta’ dawn il-paragrafi ma xxekkilx il-prestazzjoni, fil-liġi jew fil-fatt, tal-kompitu partikolari allokat lilhom.
5.   Fir-rapport ta’ evalwazzjoni reċiproka prevista fl-Artikolu 39(1), l-Istati Membri għandhom jispeċifikaw dan li ġej:
(a)
ir-rekwiżiti li bi ħsiebhom iżommu u r-raġunijiet għaliex jikkonsidraw li dawk ir-rekwiżiti jikkonformaw mal-kondizzjonijiet imniżżla fil-paragrafu 3;
(b)
ir-rekwiżiti li tneħħew jew ġew magħmula inqas stretti.
6.   Mit‑28 ta’ Diċembru 2006, l-Istati Membri m’għandhom jintroduċu l-ebda rekwiżit ġdid tat-tip elenkat fil-paragrafu 2, sakemm dan ir-rekwiżit ma jissodisfax il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 3.
[…]”
15
L-Artikolu 16 ta’ din id-direttiva, intitolat “Libertà tal-provvista ta’ servizzi”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jirrispettaw id-dritt tal-fornituri li jfornu servizzi fi Stat Membru ieħor għajr dak fejn huma stabbiliti.
L-Istat Membru fejn ġie provdut is-servizz għandu jiżgura aċċess liberu u eżerċizzju liberu ta’ attività ta’ servizz fi ħdan it-territorju tiegħu.
[…]”
16
L-Artikolu 17 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Derogi addizzjonali mil-libertà li jiġu pprovduti servizzi”, jipprevedi:
“L-Artikolu 16 m’għandux japplika għal:
1)
Servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali li huma provduti fi Stat Membru ieħor, inter alia:
[…]
(e)
it-trattament ta’ l-iskart;
[…]”
5.
Id-Direttiva 2008/98
17
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2008/98, intitolat “Suġġett u kamp ta’ applikazzjoni”, jipprevedi:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi miżuri għall-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa tal-bniedem permezz tal-prevenzjoni jew it-tnaqqis tal-ġenerazzjoni tal-iskart, tal-impatti negattivi tal-ġenerazzjoni u l-immaniġġar tal-iskart, u permezz tat-tnaqqis tal-impatti ġenerali tal-użu ta’ riżorsi u t-titjib fl-effiċjenza ta’ tali użu, li huma kruċjali għat-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u sabiex tiġi żgurata l-kompetittività fit-tul tal-UE.”
18
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
(9)
‘immaniġġjar tal-iskart’ tfisser il-ġbir, it-trasport, l-irkupru £(inkluża s-separazzjoni) u r-rimi ta’ skart, inklużi s-superviżjoni ta’ tali operazzjonijiet u l-kura ta’ wara tas-siti tar-rimi, u inklużi l-azzjonijiet li jittieħdu bħala negozjant jew sensar;
[…]
(21)
‘skema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur’ tfisser sett ta’ miżuri meħuda mill-Istati Membri biex jiżguraw li l-produtturi tal-prodotti jġorru r-responsabbiltà finanzjarja jew ir-responsabbiltà finanzjarja u organizzattiva għall-immaniġġjar tal-istatus tal-iskart taċ-ċiklu ta’ ħajja ta’ prodott.”
19
L-Artikolu 8 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Responsabbiltà estiża tal-produttur”, jipprevedi:
“1.   Sabiex jissaħħu l-użu mill-ġdid u l-prevenzjoni, ir-riċiklaġġ u rkupru ieħor ta’ l-iskart, l-Istati Membri jistgħu jieħdu miżuri leġiżlattivi jew mhux leġiżlattivi biex jiżguraw li kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li professjonalment tiżviluppa, timmanifattura, tipproċessa, tittratta, tbigħ jew timporta prodotti (produttur tal-prodott) ikollha responsabbiltà estiża tal-produttur.
Tali miżuri jistgħu jinkludu aċċettazzjoni ta’ prodotti meħudin lura u ta’ l-iskart li jibqa’ wara li dawk il-prodotti jkunu ntużaw, kif ukoll l-immaniġġar sussegwenti ta’ l-iskart u r-responsabbiltà finanzjarja għal tali attivitajiet. Dawn il-miżuri jistgħu jinkludu l-obbligu li tingħata informazzjoni li tkun disponibbli għall-pubbliku dwar il-punt sa fejn il-prodott jista’ jiġi wżat mill-ġdid jew riċiklat.
Meta tali miżuri jinkludu l-istabbiliment ta’ skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, ir-rekwiżiti ġenerali minimi stipulati fl-Artikolu 8a għandhom japplikaw.
L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li l-produtturi ta’ prodotti li jieħdu responsabbiltà finanzjarji jew responsabbiltajiet finanzjarji u organizzattivi għall-immaniġġjar tal-istadju tal-iskart taċ-ċiklu ta’ ħajja ta’ prodott minn jeddhom għandhom japplikaw ir-rekwiżiti minimi ġenerali, kollha jew uħud minnhom, stipulati fl-Artikolu 8a.
2.   L-Istati Membri jistgħu jieħdu miżuri xierqa biex jinkoraġġixxu d-disinn ta’ prodotti u komponenti ta’ prodotti b’mod li jitnaqqsu l-impatti ambjentali tagħhom u l-ġenerazzjoni ta’ skart matul il-produzzjoni u l-użu sussegwenti tal-prodotti, u sabiex jiżguraw li l-irkupru u r-rimi ta’ prodotti li jkunu saru skart iseħħu skont l-Artikoli 4 u 13.
Tali miżuri jistgħu jħeġġu, inter alia, l-iżvilupp, il-produzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti u komponenti ta’ prodotti adattati għal użu multiplu, li jkun fihom materjal riċiklat u li teknikament ikunu durabbli u jistgħu jissewwew faċilment, u li meta jsiru skart ikunu adattati għat-tħejjija għall-użu mill-ġdid u r-riċiklaġġ, sabiex tiġi ffaċilitata l-implimentazzjoni tajba tal-ġerarkija tal-iskart. Il-miżuri għandhom iqisu l-impatt tal-prodotti matul iċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom, l-ġerarkija tal-iskart u, fejn xieraq, il-potenzjal ta’ riċiklaġġ multiplu.
3.   Meta tiġi applikata r-responsabbiltà estiża tal-produttur, l-Istati Membri għandhom jieħdu kont tal-fattibbiltà teknika u l-vijabbiltà ekonomika u l-impatti fuq l-ambjent, fuq is-saħħa tal-bniedem u soċjali in ġenerali, filwaqt li jirrispettaw il-ħtieġa li jiżguraw il-funzjonament kif suppost tas-suq intern.
4.   Ir-responsabbiltà estiża tal-produttur għandha tkun applikata mingħajr preġudizzju għar-respnsabbiltà għall-immaniġġar ta’ l-iskart kif previst fl-Artikolu 15(1) u mingħajr preġudizzju għal-leġiżlazzjoni eżistenti dwar flussi ta’ skart u prodotti speċifiċi.
5.   Il-Kummissjoni għandha torganizza skambju ta’ informazzjoni fost l-Istati Membri u l-atturi involuti fl-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, dwar l-implimentazzjoni prattika tar-rekwiżiti minimi ġenerali stipulati fl-Artikolu 8a. Dan jinkludi, inter alia, l-iskambju ta’ informazzjoni dwar l-aħjar prattiki biex jiġu żgurati governanza xierqa, kooperazzjoni transkonfinali dwar skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur u funzjonament mingħajr xkiel tas-suq intern, dwar il-karatteristiċi organizzattivi u l-monitoraġġ tal-organizzazzjonijiet li jimplimentaw l-obbligi ta’ responsabbiltà tal-produtturi f’isem il-produtturi ta’ prodotti, dwar il-modulazzjoni tal-kontribuzzjonijiet finanzjarji, dwar l-għażla tal-operaturi ta’ mmaniġġjar tal-iskart u l-prevenzjoni tar-rimi taż-żibel. Il-Kummissjoni għandha tippubblika r-riżultati tal-iskambju ta’ informazzjoni u tista’ tipprovdi linji gwida dwar dawn l-aspetti u dwar aspetti rilevanti oħrajn.
Il-Kummissjoni għandha tippubblika linji gwida, b’konsultazzjoni mal-Istati Membri, dwar il-kooperazzjoni transkonfinali dwar skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur u dwar il-modulazzjoni tal-kontribuzzjonijiet finanzjarji msemmija fil-punt (b) tal-Artikolu 8a(4).
Meta meħtieġ biex tiġi evitata d-distorsjoni tas-suq intern, il-Kummissjoni tista’ tadotta atti ta’ implimentazzjoni biex tistabbilixxi kriterji bil-ħsieb tal-applikazzjoni uniformi tal-punt (b) tal-Artikolu 8a(4), iżda bl-esklużjoni ta’ kwalunkwe determinazzjoni preċiża tal-livell tal-kontribuzzjonijiet. Dawn l-atti ta’ implimentazzjoni għandhom jiġu adottati skont il-proċedura msemmija fl-Artikolu 39(2).”
20
L-Artikolu 8a tal-istess direttiva, intitolat “Rekwiżiti ġenerali minimi għall-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur”, jipprovdi:
“1.   Meta l-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur ikunu stabbiliti skont l-Artikolu 8(1), inklużi skont atti leġislattivi oħra tal-Unjoni, l-Istati Membri għandhom:
(a)
jiddefinixxu biċ-ċar ir-rwoli u r-responsabbiltajiet tal-atturi kollha rilevanti involuti, inklużi, l-produtturi ta’ prodotti li jqiegħdu prodotti fis-suq tal-Istat Membru, l-organizzazzjonijiet li jimplimentaw l-obbligu tar-responsabbiltà estiża tal-produttur f’isimhom, l-operaturi privati jew pubbliċi tal-iskart, l-awtoritajiet lokali, u fejn xieraq, l-operaturi ta’ użu mill-ġdid u ta’ tħejjija għall-użu mill-ġdid u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali;
(b)
f’konformità mal-ġerarkija tal-iskart, jiddefinixxu miri ta’ mmaniġġjar tal-iskart, bil-għan li jintlaħqu tal-inqas il-miri kwantitattivi rilevanti għall-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur kif stipulati f’din id-Direttiva, fid-Direttiva 94/62/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Diċembru 1994 dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 13, p. 349)], id-Direttiva 2000/53/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑18 ta’ Settembru 2000 dwar vetturi li m’għadhomx jintużaw (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 13, p. 349)], id-Direttiva 2006/66/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑6 ta’ Settembru 2006 dwar batteriji u akkumulaturi u skart ta’ batteriji u ta’ akkumulaturi u li tħassar id-Direttiva 91/157/KEE (ĠU 2006, L 266, p. 1),] u d-Direttiva 2012/19/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill [tal‑4 ta’ Lulju 2012 dwar skart ta’ tagħmir elettriku u elettroniku (WEEE) (ĠU 2012, L 197, p. 38)] u jistabbilixxu miri kwantitattivi u/jew miri kwalitattivi oħra meqjusa rilevanti għall-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur;
(c)
jiżguraw li hemm fis-seħħ sistema ta’ rappurtar biex tiġbor data dwar il-prodotti mqiegħda fis-suq tal-Istat Membru mill-produtturi ta’ prodotti li huma soġġetti għar-responsabbiltà estiża tal-produttur u data dwar il-ġbir u t-trattament ta’ skart li jirriżulta minn dawn il-prodotti, filwaqt li jispeċifikaw, fejn xieraq, il-flussi tal-materjal ta’ skart kif ukoll data oħra rilevanti għall-finijiet tal-put (b);
(d)
jiżguraw it-trattament ekwu tal-produtturi ta’ prodotti irrispettivament mill-oriġini jew id-daqs tagħhom mingħajr ma jitqiegħed piż regolatorju sproporzjonat fuq il-produtturi, inklużi intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, ta’ kwantitajiet żgħar ta’ prodotti.
2.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li d-detenturi tal-iskart immirati mill-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, stabbiliti skont l-Artikolu 8(1), ikunu infurmati, dwar miżuri ta’ prevenzjoni tal-iskart, ċentri tal-użu mill-ġdid u ta’ tħejjija għall-użu mill-ġdid, sistemi ta’ teħid lura u sistemi ta’ ġbir tal-iskart u tal-prevenzjoni tar-rimi taż-żibel. L-Istati Membri għandhom jieħdu miżuri wkoll biex joħolqu inċentivi biex id-detenturi tal-iskart jassumu r-responsabbiltà tagħhom biex iwasslu l-iskart tagħhom fis-sistemi ta’ ġbir separat li jkunu fis-seħħ, speċifikament, fejn ikun xieraq, permezz ta’ inċentivi jew regolamenti ekonomiċi.
3.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li kull produttur ta’ prodotti jew organizzazzjoni li jimplimentaw l-obbligi tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi ta’ prodotti:
(a)
ikollhom kopertura ddefinita biċ-ċar mil-lat ġeografiku, tal-prodott u tal-materjal mingħajr jillimitaw dawk l-oqsma għal dawk fejn il-ġbir u l-immaniġġjar tal-iskart huma l-iktar profittabbli;
(b)
tipprovdi disponibbiltà adegwata ta’ sistemi tal-ġbir tal-iskart fiż-żoni msemmija fil-punt a;
(c)
ikollhom l-mezzi finanzjarji jew mezzi finanzjarji u organizzattivi meħtieġa biex jaqdu l-obbligi tagħhom ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur;
(d)
jimplimentaw mekkaniżmu xieraq ta’ awtokontroll, appoġġjat, fejn relevanti, minn awditjar indipendenti regolari li jivvaluta:
(i)
l-immaniġġjar finanzjarju tagħhom, inkluża l-konformità mar-rekwiżiti stipulati fil-punti (a) u (b) tal-paragrafu 4;
(ii)
il-kwalità tad-data miġbura u rrappurtata skont il-punt (c) tal-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu, u skont ir-rekwiżiti tar-Regolament (KE) Nru 1013/2006 [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Ġunju 2006 dwar vjeġġi ta’ skart (ĠU 2006, L 190, p. 1, rettifika fil-ĠU 2013, L 334, p. 46, u fil-ĠU 2015, L 277, p. 61)];
(e)
jagħmlu disponibbli għall-pubbliku l-informazzjoni dwar il-ksib tal-miri tal-ġestjoni tal-iskart imsemmija fil-punt (b) tal-paragrafu 1 u, fil-każ ta’ twettiq kollettiv tal-obbligi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, ukoll informazzjoni dwar:
(i)
is-sjieda u l-membri tiegħu;
(ii)
il-kontributi finanzjarji mħallsa mill-produtturi ta’ prodotti għal kull unità mibjugħa jew għal kull tunnellata ta’ prodott introdott fis-suq; u
(iii)
il-proċedura ta’ selezzjoni għall-operaturi tal-immaniġġjar tal-iskart.
4.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li l-kontributi finanzjarji mħallsa mill-produttur tal-prodott biex jikkonforma mal-obbligi tiegħu ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur:
(a)
ikopru l-kostijiet li ġejjin, għall-prodotti li l-produttur jqiegħed fis-suq fl-Istat Membru kkonċernat:
–
il-kostijiet tal-ġbir tal-iskart u t-trasport u t-trattament sussegwenti tiegħu, inkluż it-trattament neċessarju biex jintlaħqu l-miri tal-immaniġġjar tal-iskart tal-Unjoni, u l-kostijiet neċessarji sabiex jintlaħqu miri u għanijiet oħra kif msemmija fil-punt (b) tal-paragrafu 1, filwaqt li jitqies id-dħul mill-użu mill-ġdid, mill-bejgħ ta’ materja prima sekondarja mill-prodotti tiegħu u minn imposti relatati mad-depożitu li ma jkunux intalbu;
–
il-kostijiet tal-provvista ta’ informazzjoni xierqa lid-detenturi tal-iskart, skont il-paragrafu 2;
–
il-kostijiet tal-ġbir u r-rappurtar tad-data, skont il-punt (c) tal-paragrafu 1.
Dan il-punt ma japplikax għal skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, stabbiliti skont id-Direttiva 2000/53/KE, 2006/66/KE jew 2012/19/UE;
(b)
fil-każ li t-twettiq kollettiv tal-obbligi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, jiġu mmodulati, fejn possibbli, għall-prodotti jew gruppi ta’ prodotti simili, speċifikament billi jitqiesu d-durabbiltà, il-kapaċità ta’ tiswija, ta’ użu mill-ġdid u r-riċiklabbiltà tagħhom, u l-preżenza ta’ sustanzi perikolużi, biex b’hekk jittieħed approċċ ibbażat fuq iċ-ċiklu tal-ħajja u allinjat mar-rekwiżiti stabbiliti fil-liġi rilevanti tal-Unjoni, u fejn disponibbli, ibbażat fuq kriterji armonizzati sabiex jiġi żgurat il-funzjonament bla xkiel tas-suq intern; u
(c)
ma jaqbżux il-kostijiet li huma meħtieġa biex jipprovdu servizzi ta’ immaniġġjar tal-iskart b’mod kosteffiċjenti. Dawn il-kostijiet għandhom jiġu stabbiliti b’mod trasparenti bejn l-atturi kkonċernati[.]
Fejn ġustifikat mill-ħtieġa li jiġi żgurat immaniġġjar tajjeb tal-iskart u l-vijabbiltà ekonomika tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, l-Istati Membri jistgħu jiddevjaw mill-kondiviżjoni tar-responsabbiltà finanzjarja kif stabbilit fil-punt (a), sakemm:
(i)
fil-każ ta’ skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur stabbiliti biex jintlaħqu l-miri u l-objettivi tal-immaniġġjar tal-iskart stabbiliti skont l-atti leġislattivi tal-Unjoni, il-produtturi ta’ prodotti jkollhom iġarrbu mill-inqas 80 % tal-kostijiet meħtieġa;
(ii)
fil-każ ta’ skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur stabbiliti fl‑4 ta’ Lulju 2018 jew wara din id-data, biex jintlaħqu l-miri u l-objettivi tal-immaniġġjar tal-iskart stabbiliti biss fil-leġislazzjoni ta’ Stat Membru, il-produtturi ta’ prodotti jkollhom iġarrbu mill-inqas 80 % tal-kostijiet meħtieġa;
(iii)
fil-każ ta’ skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur stabbiliti qabel l‑4 ta’ Lulju 2018, biex jintlaħqu l-miri u l-objettivi tal-immaniġġjar tal-iskart stabbiliti biss fil-leġislazzjoni ta’ Stat Membru, il-produtturi ta’ prodotti jkollhom iġarrbu mill-inqas 50 % tal-kostijiet meħtieġa,
u sakemm il-kostijiet li jibqgħu jitħallsu minn produtturi jew distributuri oriġinali tal-iskart.
Din id-deroga ma tistax tintuża sabiex jitbaxxa l-proporzjon tal-kostijiet imġarrba mill-produtturi ta’ prodotti skont l-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur stabbiliti qabel l‑4 ta’ Lulju 2018.
5.   L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu qafas xieraq ta’ monitoraġġ u infurzar bil-għan li jiżguraw li l-produtturi ta’ prodotti u organizzazzjonijiet jimplimentaw l-obbligi tar-responsabbiltà estiża tal-produttur f’isemhom, jimplementaw l-obbligi tagħhom ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, inkluż fil-każ ta’ bejgħ mill-bogħod, li l-mezzi finanzjarji qegħdin jintużaw sew u li l-atturi kollha involuti fl-implimentazzjoni tal-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur jirrappurtaw data affidabbli.
Meta, fit-territorju ta’ Stat Membru, organizzazzjonijiet multipli jimplimentaw l-obbligi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur f’isem il-produtturi ta’ prodotti, l-Istat Membru kkonċernat għandu jaħtar għall-inqas korp wieħed indipendenti minn interessi privati jew jinkariga awtorità pubblika biex tissorvelja l-implimentazzjoni tal-obbligi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur.
Kull Stat Membru għandu jippermetti lill-produtturi ta’ prodotti, stabbiliti fi Stat Membru ieħor u li jqiegħdu prodotti fit-territorju tiegħu, jaħtru persuna ġuridika jew fiżika stabbilita fit-territorju tiegħu bħala rappreżentant awtorizzat sabiex jiġu ssodisfatti l-obbligi ta’ produttur relatati ma’ skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur fit-territorju tiegħu.
Għall-finijiet tal-monitoraġġ u l-verifika tal-konformità mal-obbligi tal-produttur tal-prodott fir-rigward tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, l-Istati Membri jistgħu jistipulaw rekwiżiti, bħal pereżempju r-rekwiżiti tar-reġistrazzjoni, tal-informazzjoni u tar-rappurtar, li għandhom jiġu ssodisfati minn persuna fiżika jew ġuridika sabiex tiġi maħtura bħala rappreżentant awtorizzat fit-territorju tagħhom.
6.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw djalogu regolari fost il-partijiet ikkonċernati rilevanti involuti fl-implimentazzjoni ta’ skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, inklużi l-produtturi u d-distributuri, l-operaturi privati jew pubbliċi tal-iskart, l-awtoritajiet lokali, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u, fejn xieraq, l-atturi tal-ekonomija soċjali, in-netwerks ta’ użu mill-ġdid u ta’ tiswija u l-operaturi ta’ tħejjija għall-użu mill-ġdid.
7.   L-Istati Membri għandhom jieħdu miżuri biex jiżguraw li l-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur li jkunu ġew stabbiliti qabel l‑4 ta’ Lulju 2018, jikkonformaw ma’ dan l-Artikolu sal‑5 ta’ Jannar 2023.
8.   L-għoti ta’ informazzjoni lill-pubbliku skont dan l-Artikolu għandu jkun mingħajr preġudizzju għall-preżervazzjoni tal-kunfidenzjalità ta’ informazzjoni kummerċjalment sensittiva f’konformità mal-liġi rilevanti tal-Unjoni u nazzjonali.”
6.
Id-Direttiva 2018/851
21
Il-premessi 14, 21, 22 u 26 tad-Direttiva 2018/851 jaqraw kif ġej:
“(14)
Id-definizzjoni tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur jenħtieġ li tiġi introdotta biex tiċċara li dan ifisser sett ta’ miżuri meħuda mill-Istati Membri li jesiġu li min jipproduċi l-prodotti jġorr ir-responsabbiltà finanzjarja jew dik finanzjarja u organizzattiva għall-immaniġġjar tal-istadju tal-iskart taċ-ċiklu ta’ ħajja ta’ prodott inklużi l-operazzjonijiet ta’ ġbir separat, separazzjoni u trattament. Dak l-obbligu jista’ jinkludi wkoll responsabbiltà organizzattiva u responsabilità ta’ kontribut għall-prevenzjoni tal-iskart u għar-riutilizzabbiltà u r-riċiklabbiltà tal-prodotti. Il-produtturi ta’ prodotti jistgħu jissodisfaw l-obbligi tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur individwalment jew kollettivament.
[…]
(21)
L-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur huma parti essenzjali mill-immaniġġjar effiċjenti tal-iskart. Madankollu, l-effettività u l-prestazzjoni tagħhom ivarjaw sew fost l-Istati Membri. Jeħtieġ għalhekk li jiġu stipulati rekwiżiti minimi ta’ operat għal tali skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, u li jiġi ċċarat li dawk ir-rekwiżiti japplikaw ukoll għal skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur stabbiliti skont atti legislattivi oħra tal-Unjoni, […] flimkien mar-rekwiżiti li diġà huma stipulati f’dik il-leġislazzjoni, sakemm ma jkunx iddikjarat espliċitament mod ieħor. […]
(22)
Jenħtieġ li ir-rekwiżiti minimi ġenerali jnaqqsu l-kostijiet u jtejbu l-prestazzjoni, kif ukoll jiżguraw kundizzjonijiet ekwi, inkluż għal intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju u intrapriżi ta’ kummerċ elettroniku, u jevitaw ostakli għall-funzjonament bla xkiel tas-suq intern. Jenħtieġ li jikkontribwixxu wkoll għall-inkorporazzjoni tal-kostijiet fi tmiem il-ħajja fil-prezzijiet tal-prodotti u jipprovdu inċentivi għall-produtturi, meta jiddisinjaw il-prodotti tagħhom, biex iqisu aħjar ir-riċiklabbiltà, il-kapaċità ta’ użu mill-ġdid, l-kapaċità ta’ tiswija u, il-preżenza ta’ sustanzi perikolużi. B’mod ġenerali, dawk ir-rekwiżiti jenħtieġ li jtejbu l-governanza u t-trasparenza tal-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur u jnaqqsu l-possibbiltà ta’ konflitti ta’ interess bejn l-organizzazzjonijiet ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur u l-operaturi tal-iskart li dawk l-organizzazzjonijiet jikkuntrattaw. Ir-rekwiżiti jenħtieġ li japplikaw kemm għall-iskemi l-ġodda kif ukoll għal dawk diġà eżistenti ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur. Madankollu, ikun hemm bżonn perjodu ta’ tranżizzjoni biex l-iskemi eżistenti ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur jadattaw l-istrutturi u l-proċeduri tagħhom għar-rekwiżiti l-ġodda.
[…]
(26)
Il-produtturi tal-prodotti jenħtieġ li jkopru l-kostijiet meħtieġa biex jintlaħqu l-miri tal-immaniġġjar tal-iskart u miri u objettivi oħra, inkluż dwar il-prevenzjoni tal-iskart, definiti għall-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur rilevanti. Taħt kundizzjonijiet stretti, dawk il-kostijiet jistgħu jiġu kondiviżi mal-produtturi jew id-distributuri tal-iskart oriġinali meta dan ikun ġustifikat mill-ħtieġa li jiġu żgurati l-immaniġġjar xieraq tal-iskart u l-vijabbiltà ekonomika tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur.”
B. Id-dritt Sloven
22
L-Artikolu 34 taż-ZVO‑2, intitolat “Responsabbiltà estiża tal-produtturi”, jipprovdi:
“(1)   Produttur ta’ prodotti suġġett għar-responsabbiltà estiża tal-produtturi […] għandu josserva kull projbizzjoni, rekwiżit u regola oħra ta’ mġiba sabiex jiġi żgurat li l-iskart li jirriżulta mill-użu ta’ dawn il-prodotti jiġi mmaniġġat […] kif preskritt.
[…]
(4)   Produttur stabbilit f’pajjiż ieħor li jbigħ mill-bogħod fis-Slovenja direttament lill-konsumaturi jew lil utenti finali oħra, prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi], għandu jaħtar mandatarju li jkun responsabbli għall-osservanza tal-obbligi tiegħu.
[…]
(6)   Produttur stabbilit fi Stat Membru ieħor tal-[Unjoni] jew f’pajjiż taż-Żona Ekonomika Ewropea […] li l-prodotti tiegħu li jaqgħu fl-iskop tar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] ikunu jinbiegħu fit-territorju tas-Slovenja jista’ jitgħabba bl-obbligi ta’ produttur stabbilit fis-Slovenja billi jaħtar mandatarju responsabbli għall-eżekuzzjoni tal-obbligi tiegħu f’dan it-territorju. Fil-każ imsemmi fis-sentenza ta’ qabel, dan il-mandatarju jitgħabba b’dawn l-obbligi.
[…]”
23
L-Artikolu 35 taż-ZVO‑2, intitolat “Obbligi tal-produttur”, jipprevedi:
“(1)   Il-produttur għandu jiżgura:
1.
li jinġabar l-iskart fit-territorju kollu tas-Slovenja, ħlief għall-ġbir mingħand il-produtturi oriġinali tal-iskart, fejn dan tal-aħħar ikun isir bħala servizz pubbliku muniċipali obbligatorju sabiex jinġabar l-iskart muniċipali;
2.
li jiġi ttrattat l-iskart kollu miġbur;
3.
li jintlaħqu għanijiet ambjentali billi jiġi żgurat l-immaniġġar tal-iskart;
4.
li tingħata informazzjoni lill-pubbliku u lid-detenturi tal-iskart f’dak li għandu x’jaqsam mal-metodu u mal-importanza tal-prevenzjoni tal-iskart, tal-użu mill-ġdid u tar-ritorn tal-prodotti użati li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi, tal-ġbir separat tal-iskart u tal-prevenzjoni tar-rimi illegali tal-iskart, kif ukoll tal-immaniġġar ambjentalment effiċjenti tal-iskart;
5.
li tingħata informazzjoni lill-persuni responsabbli għat-trattament tal-iskart f’dak li għandu x’jaqsam mal-prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] u mal-metodi ta’ trattament tal-iskart li jirriżulta minn tali prodotti, fejn hekk preskritt; u
6.
li jinżamm reġistru tal-prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-[responsabbiltà estiża tal-produttur] u mqiegħda fis-suq fis-Slovenja, li jinżamm reġistru tal-iskart miġbur u ttrattat li jirriżulta mill-prodotti, kif ukoll li tiġi kkomunikata lill-Ministeru d-data miksuba minn dawn ir-reġistri.
(2)   Il-produttur għandu jissodisfa l-obbligi msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu flimkien ma’ produtturi oħra tal-istess tip ta’ prodotti soġġetti għar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] billi jipparteċipa fl-implimentazzjoni konġunta ta’ attivitajiet u ta’ miżuri intiżi li jissodisfaw l-obbligi relatati mal-iskart ta’ dawn il-prodotti […]
(3)   Minkejja l-paragrafu ta’ qabel, produttur jista’ jissodisfa individwalment l-obbligi msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu jekk huwa jkun iqiegħed fis-suq fis-Slovenja prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-[responsabbiltà estiża tal-produttur] li ma jkunux maħsuba għal użu domestiku […]
[…]”
24
L-Artikolu 37 taż-ZVO‑2, intitolat “Eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi”, jipprovdi:
“(1)   Il-produtturi msemmija fl-Artikolu 35(1) ta’ din il-liġi li ma jkunux jiżguraw individwalment l-eżekuzzjoni tal-obbligi taħt dan l-Artikolu 35(3) għandhom jiżguraw l-eżekuzzjoni kollettiva ta’ dawn l-obbligi. L-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tal-produtturi tal-istess tip ta’ prodotti suġġetti għar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] għandha tkun żgurata minn organizzazzjoni għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] fir-rigward tal-iskart minn tali prodotti […] Din l-organizzazzjoni għandha tiżgura l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi sew tal-produtturi li jkunu ħolquha u sew tal-produtturi li jissieħbu f’din tal-aħħar meta din tkun diġà nħolqot. Dawn il-produtturi għandhom jiġu ttrattati ndaqs f’dak li għandu x’jaqsam mas-sodisfazzjon ta’ dawn l-obbligi, sew jekk dawn ikunu ħolqu l-imsemmija organizzazzjoni u sew jekk dawn ikunu ssieħbu f’din tal-aħħar meta din kienet diġà nħolqot.
(2)   Organizzazzjoni unika għandha tiżgura l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tal-produtturi tal-istess tip ta’ prodotti suġġetti għar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi].
(3)   Il-produtturi msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu għandhom jikkonkludu kuntratt bil-miktub ma’ din l-organizzazzjoni li permezz tiegħu huma jawtorizzaw lil din tal-aħħar tissodisfa l-obbligi li jimponi fuqhom l-Artikolu 35(1) ta’ din il-liġi.
[…]”
25
Skont l-Artikolu 38 taż-ZVO‑2, intitolat “Organizzazzjoni”:
“(1)   Organizzazzjoni hija persuna ġuridika stabbilita fis-Slovenja, bil-għan li twettaq, f’isem il-produtturi tal-istess tip ta’ prodott li huma suġġetti għar-responsabbiltà estiża tal-produtturi u li għandhom jiżguraw l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi f’dan il-qasam skont il-paragrafu 1 tal-artikolu ta’ qabel, l-eżekuzzjoni kollettiva ta’ dawn l-obbligi fil-kuntest ta’ attività mingħajr skop ta’ lukru, u d-dħul mill-eżekuzzjoni kollettiva tal-imsemmija obbligi skont din il-liġi ma għandux jeċċedi l-ispejjeż effettivi tagħha.
[…]
(3)   Din l-organizzazzjoni ma tista’ teżerċita ebda attività li ma tkunx marbuta mal-għan imsemmi fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu.
(4)   L-imsemmija organizzazzjoni għandha tinħoloq u tinżamm minn produtturi ta’ ċerti prodotti tal-istess tip suġġetti għar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] li, flimkien, iqiegħdu fis-suq tal-inqas 51 % tal-kwantità totali ta’ dawn il-prodotti, u li sehem kull produttur f’din tal-aħħar ma jkunx jaqbeż il‑25 %. Il-kundizzjonijiet sabiex tiġi pprovata l-osservanza tal-kundizzjoni msemmija fis-sentenza ta’ qabel huma ddefiniti mill-Gvern fid-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 34(8) ta’ din il-liġi.
(5)   L-istess organizzazzjoni u l-produttur li jkollu sehem fiha ma jistgħux ikunu persuni li jiġbru jew jittrattaw l-iskart minn prodotti li jkunu s-suġġett tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi fil-kuntest ta’ din tal-aħħar, ħlief jekk id-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 34(8) ta’ din il-liġi jkunu jipprevedu li għandha titqies bħala produttur persuna li tipprepara l-iskart li jirriżulta minn prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi bil-għan li jintuża mill-ġdid u li terġa’ tqiegħdu fis-suq għat-tieni darba jew persuna li tirriċikla dan l-iskart f’materjal jew f’oġġett irkuprat li jkun prodott li jaqa’ fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi, iżda li jkollu użu differenti mill-prodott oriġinali.
(6)   L-organizzazzjoni kkonċernata u l-produttur li jkollu sehem fiha ma jistgħux:
1.
ikollhom, direttament jew indirettament, rabtiet kapitali ma’ persuna li tiġbor u tittratta l-iskart li jirriżulta minn prodotti li huma s-suġġett tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi fi ħdan dik l-organizzazzjoni u lanqas li jkollhom drittijiet ta’ mmaniġġar jew ta’ kontroll fi ħdan dik il-persuna;
2.
ikollhom rabtiet ta’ kapital jew rabtiet familjari ma’ persuna li jkollha jew tikkontrolla d-drittijiet tal-vot fil-korp amministrattiv jew fil-korp ta’ kontroll jew li tkun tirrappreżenta lill-persuna msemmija fil-punt ta’ qabel.
(7)   Għandhom jitqiesu bħala rabta familjari, fis-sens tal-punt 2 tal-paragrafu 6 ta’ dan l-artikolu, rabta tad-demm bin-nisel jew b’rabta kollaterali sar-raba’ grad inkluż, ir-rabtiet li jirriżultaw minn forom ta’ sħubija legalment irrikonoxxuti u miż-żwieġ sat-tieni grad inkluż, anki jekk is-sħubija jew iż-żwieġ ikunu nħallu jew jekk id-detentur tas-sehem ikun tutur jew f’relazzjoni ta’ kuratela fil-konfront ta’ persuna li jkollha jew li tkun tikkontrolla d-drittijiet tal-vot fi ħdan il-korp amministrattiv jew ta’ kontroll jew li tkun tirrappreżenta l-persuna msemmija fil-punt 1 ta’ dan il-paragrafu 6.
(8)   Il-kontroll tad-drittijiet tal-vot imsemmi fil-punt 2 tal-paragrafu 6 ta’ dan l-artikolu jirreferi għad-drittijiet, kuntratti jew mezzi oħra li, meħuda individwalment jew flimkien, u fid-dawl taċ-ċirkustanzi fattwali jew legali rilevanti, jagħmluha possibbli għad-detentur ta’ sehem li jeżerċita influwenza deċiżiva fuq persuna li jkollha jew li tkun tikkontrolla d-drittijiet tal-vot fi ħdan il-korp amministrattiv jew ta’ kontroll jew li tkun tirrappreżenta lill-persuna msemmija fl-imsemmi punt 1 tal-paragrafu 6.
(9)   Ir-restrizzjonijiet imsemmija fil-paragrafi 5 u 6 ta’ dan l-artikolu għandhom japplikaw ukoll għal membru tal-korp maniġerjali tal-organizzazzjoni kkonċernata, tal-korp ta’ kontroll tagħha jew tar-rappreżentant tagħha.
(10)   Organizzazzjoni għandu jkollha korp ta’ kontroll fir-rigward tal-iskema ta’ [responsabbiltà estiża tal-produtturi], magħmul minn tliet rappreżentanti tal-produtturi, detenturi ta’ ishma f’din tal-aħħar u tliet rappreżentanti tal-produtturi li jissieħbu fl-organizzazzjoni diġà mwaqqfa u rappreżentant tal-Ministeru għall-Ambjent. Ir-rappreżentanti tal-produtturi li joħolqu organizzazzjoni u r-rappreżentanti tal-produtturi li jissieħbu f’organizzazzjoni diġà mwaqqfa għandhom jiġu ttrattati ndaqs u għandu jkollhom l-istess drittijiet ta’ deċiżjoni. Il-proċedura għall-ħatra tar-rappreżentanti individwali tal-produtturi msemmija fis-sentenza ta’ qabel fi ħdan il-korp imsemmi f’dan il-paragrafu, kif ukoll it-tul tal-mandat tagħhom, fir-rigward tal-iskema ta’ [responsabbiltà estiża tal-produtturi] għandhom jiġu ddeterminati mill-Gvern fid-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 38(8) ta’ din il-liġi.
(11)   Il-korp imsemmi fil-paragrafu ta’ qabel għandu:
1.
ikun informat regolarment dwar l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi mill-organizzazzjoni kkonċernata,
2.
jikkonferma l-ammont tal-kontribuzzjoni finanzjarja li l-produttur għandu jħallas għal kull unità ta’ bejgħ jew għal kull tunnellata ta’ prodott li jaqa’ fl-iskop tar-[responsabbiltà estiża tal-produttur] u li jitqiegħed fis-suq fis-Slovenja,
3.
jikkonferma l-għanijiet ambjentali li din l-organizzazzjoni tipprevedi u tilħaq fl-immaniġġar tal-iskart li jirriżulta mill-prodotti,
4.
jadotta att ġenerali li jiddefinixxi r-regoli ta’ mmaniġġar tal-iskart minn prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] li għandhom josservaw il-persuni li jiġbru jew jittrattaw l-iskart li jirriżulta minn prodotti ta’ dan it-tip f’isem l-imsemmija organizzazzjoni, minbarra r-rekwiżiti stabbiliti fid-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 24(6) ta’ din il-liġi u fid-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 34(8) tagħha,
5.
jikkonsulta jew jorganizza l-konsultazzjoni tad-dokumenti msemmija fil-punt 4 tal-Artikolu 37(6) ta’ din il-liġi u, skont l-Artikolu 40(11) tagħha, jispezzjona s-siti ta’ ġbir jew ta’ trattament tal-iskart proprjetà tal-persuni li f’isem l-istess organizzazzjoni jiġbru jew jipproċessaw l-iskart li jirriżulta minn prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-[responsabbiltà estiża tal-produttur], u jevalwa t-talbiet tagħhom skont il-kriterji stabbiliti fid-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 38(8) ta’ din il-liġi, u
6.
jikkonferma l-kontenut tas-sejħa għal offerti msemmija fl-Artikolu 40(6) ta’ din il-liġi u, abbażi tal-kriterji ddefiniti mill-Gvern fid-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 34(8) ta’ din il-liġi, kif ukoll tal-eżiti tal-konsultazzjoni tad-dokumenti u tal-ispezzjonijiet tas-siti ta’ ġbir jew ta’ trattament tal-iskart imsemmija fil-punt ta’ qabel, jiddetermina, b’mod nondiskriminatorju, il-persuni li jwettqu, għall-organizzazzjoni kkonċernata, skont l-Artikolu 37(1) ta’ din il-liġi, l-operazzjonijiet ta’ ġbir u ta’ preparazzjoni tal-iskart li jirriżulta minn prodotti bil-għan li jiġi rkuprat b’mod definittiv jew li jiġi eliminat matul is-sena kalendarja ta’ wara.
[…]”
26
L-Artikolu 39 taż-ZVO‑2, intitolat “Obbligi tal-organizzazzjoni”, jipprevedi:
“(1)   L-organizzazzjoni għandha tiżgura l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi skont l-Artikolu 35(1) u (2) ta’ din il-liġi b’mod li jħalli qligħ. L-organizzazzjoni għandha tiżgura l-eżekuzzjoni tal-obbligi msemmija fis-sentenza ta’ qabel fir-rigward tal-immaniġġar tal-iskart kollu li jirriżulta minn prodotti ġġenerat fit-territorju kollu tar-Repubblika tas-Slovenja matul perijodu partikolari. L-organizzazzjoni għandha tiżgura li l-ġbir u t-trattament tal-iskart mill-prodotti jsiru b’mod li tiġi evitata kwalunkwe konġestjoni matul is-sena.
[…]
(3)   L-organizzazzjoni għandu jkollha pjan ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi […] li fih hija tiddefinixxi l-attivitajiet u l-miżuri intiżi li jeżegwixxu l-obbligi msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu.
[…]”
27
L-Artikolu 41 taż-ZVO‑2, intitolat “Awtorizzazzjoni għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi”, jipprovdi:
“(1)   Sabiex twettaq l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi, l-organizzazzjoni kkonċernata għandu jkollha awtorizzazzjoni f’dan is-sens.
[…]
(5)   L-awtorizzazzjoni għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi għandha tingħata għal perijodu indefinit li jibda jiddekorri mid-dħul fis-seħħ tagħha. […]
[…]”
28
L-Artikolu 275 taż-ZVO‑2, intitolat “Adattament tal-eżekuzzjoni tal-obbligi li jirriżultaw mir-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] mill-produtturi kurrenti [ikkonċernati]”, jipprovdi:
“(1)   Il-produtturi eżistenti ta’ prodotti li, fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi, ikunu suġġetti għar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] u li huma obbligati jissodisfaw l-obbligi tagħhom f’dan il-qasam fil-kuntest tas-sistema ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi msemmija fl-Artikolu 37 ta’ din il-liġi għandhom joħolqu organizzazzjoni skont l-Artikolu 38 ta’ din il-liġi, u din l-organizzazzjoni għandha, sa mhux iktar tard mill‑31 ta’ Lulju 2022, tissottometti applikazzjoni kompleta għall-awtorizzazzjoni għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi skont l-Artikolu 41 tal-imsemmija liġi. Il-produtturi eżistenti ta’ prodotti li, fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi, ikunu suġġetti għar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] u li ma jkunux dawk li waqqfu organizzazzjoni skont l-Artikolu 38 tagħha huma obbligati jikkonkludu, sa mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 2022, kuntratt ma’ organizzazzjoni li tikseb awtorizzazzjoni għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi skont l-Artikolu 41 ta’ din il-liġi.
[…]
(3)   Produttur eżistenti ta’ prodotti suġġetti għar-[responsabbiltà estiża tal-produtturi] fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi li ma jkunux jikkonformaw ruħhom mad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi ta’ qabel ta’ dan l-artikolu jista’ jeħel il-pieni li ġejjin:
1.
fil-każ ta’ persuna ġuridika, multa minn EUR 75000 sa EUR 250000;
2.
fil-każ ta’ imprenditur individwali jew ta’ persuna fiżika li tkun tinnegozja f’isimha stess, multa minn EUR 45000 sa EUR 135000.
[…]
(5)   Meta organizzazzjoni, skont l-Artikolu 38(1) ta’ din il-liġi, tinnotifika bil-miktub lill-Ministeru li, abbażi tal-awtorizzazzjoni definittiva msemmija fl-Artikolu 41(3) ta’ din il-liġi, hija tkun ser tibda tiżgura l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi fir-rigward tal-immaniġġar tal-iskart mill-imballaġġi skont din il-liġi, il-Ministeru għandu jieħu deċiżjoni dikjaratorja dwar l-iskadenza tal-awtorizzazzjoni għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi ta’ mmaniġġar tal-iskart mill-imballaġġ, li permezz tagħha tiskadi l-validità tal-permessi ambjentali għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi fir-rigward tal-immaniġġar tal-iskart mill-imballaġġ maħruġa abbażi tal-Uredba o ravnanju z embalažo in odpadno embalažo (ir-Regolament dwar l-Immaniġġar tal-Imballaġġ u tal-Iskart mill-Imballaġġ) tas‑27 ta’ Lulju 2006 (Uradni list RS, Nru 84/06), jew tal-Uredba o embalaži in odpadni embalaži (ir-Regolament dwar l-Imballaġġ u l-Iskart mill-Imballaġġ) tat‑8 ta’ April 2021 (Uradni list RS, Nru 54/21).
(6)   Id-deċiżjonijiet li japprovaw il-pjanijiet komuni adottati abbażi tal-Uredba o odpadni električni in elektronski opremi (ir-Regolament dwar l-Iskart li jirriżulta minn Tagħmir Elettriku u Elettroniku) tat‑23 ta’ Lulju 2015 (Uradni list RS, Nru 55/15), tal-Uredba o ravnanju z baterijami in akumulatorji ter odpadnimi baterijami in akumulatorji (ir-Regolament dwar l-Immaniġġar tal-Batteriji u tal-Akkumulaturi u tal-Iskart li jirriżulta minn Batteriji u Akkumulaturi) tal‑14 ta’ Jannar 2010 (Uradni list RS, Nru 3/10), tal-Uredba o odpadnih nagrobnih svečah (ir-Regolament dwar l-Iskart li jirriżulta minn Xemgħat taċ-Ċimiterju) tat‑18 ta’ April 2019 (Uradni list RS, Nru 25/19), tal-Uredba o ravnanju z odpadnimi zdravili (ir-Regolament dwar l-Immaniġġar tal-Prodotti Mediċinali) tat‑30 ta’ Ottubru 2008 (Uradni list RS, Nru 105/08), tal-Uredba o ravnanju z odpadnimi fitofarmacevtskimi sredstvi, ki vsebujejo nevarne snovi (ir-Regolament dwar l-Immaniġġar ta’ Skart li jirriżulta minn Prodotti għall-Protezzjoni tal-Pjanti li fihom Sustanzi Perikolużi), tad‑9 ta’ Novembru 2006 (Uradni list RS, Nru 119/06), tal-Uredba o izrabljenih vozilih (ir-Regolament dwar Vetturi li ma għadhomx jintużaw) tat‑28 ta’ April 2011 (Uradni list RS, Nru 32/11) u tal-Uredba o ravnanju z izrabljenimi gumami (ir-Regolament dwar l-Immaniġġar ta’ Tajers użati) tat‑30 ta’ Lulju 2009 (Uradni list RS, Nru 63/09), ma jibqgħux jipproduċu l-effetti tagħhom abbażi tad-deċiżjonijiet dikjaratorji li jġibu fi tmiem il-validità tal-pjanijiet komuni adottati mill-Ministeru meta l-organizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 38(1) ta’ din il-liġi tinnotifika bil-miktub lill-Ministeru li, abbażi tal-awtorizzazzjoni definittiva msemmija fl-Artikolu 41(3) ta’ din il-liġi, hija tkun bdiet twettaq l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi ta’ mmaniġġar ta’ dawn il-prodotti skont din il-liġi.
(7)   B’effett mill‑1 ta’ Jannar 2023, ma jibqgħux validi id-deċiżjonijiet dwar l-approvazzjoni tal-pjanijiet individwali adottati abbażi tar-Regolament dwar l-Immaniġġar tal-Imballaġġ u tal-Iskart li jirriżulta mill-Imballaġġ […], jew tar-Regolament dwar l-Imballaġġ u l-Iskart li jirriżulta mill-Imballaġġ […], tar-Regolament dwar l-Iskart li jirriżulta minn Tagħmir Elettriku u Elettroniku […], tar-Regolament dwar l-Immaniġġar ta’ Batteriji u Akkumulaturi u tal-Iskart li jirriżulta minn Batteriji u Akkumulaturi […], ir-Regolament dwar l-Iskart li jrriżulta minn Xemgħat taċ-Ċimiterju […], ir-Regolament dwar l-Immaniġġar tal-Prodotti Mediċinali […], ir-Regolament dwar l-Immaniġġar ta’ Skart li jirriżulta minn Prodotti għall-Protezzjoni tal-Pjanti li fihom Sustanzi Perikolużi […], ir-Regolament dwar il-Vetturi li ma għadhomx jintużaw […] u r-Regolament dwar l-Immaniġġar ta’ Tajers użati […], u l-Ministeru għandu jieħu deċiżjoni dikjaratorja dwar dan sa mhux aktar tard mill‑5 ta’ Jannar 2023.
(8)   Fil-każijiet imsemmija fil-paragrafi 5 u 6 ta’ dan l-artikolu, il-kuntratti konklużi għall-eżekuzzjoni tal-obbligi tal-produtturi ta’ prodotti fil-qasam tal-eżekuzzjoni tal-iskart li jirriżulta mill-prodotti, li fil-kuntest tagħhom l-awtorizzazzjoni għall-eżekuzzjoni tal-obbligi tkun ingħatat lil kumpannija abbażi tal-punt 2 tal-Artikolu 20(10) taż-Zakon o varstvu okolja (il-Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent) (Uradni list RS, Nru 39/06, iktar ’il quddiem iż-“ZVO‑1”), ma jibqgħux jipproduċu l-effetti tagħhom b’effett mid-data li fih tiġi adottata d-deċiżjoni dikjaratorja.
(9)   Fil-każijiet imsemmija fil-paragrafi 5 sa 7 ta’ dan l-artikolu, il-kuntratti konklużi bejn kumpannija awtorizzata tissodisfa obbligi abbażi tal-punt 2 tal-Artikolu 20(10) taż-ZVO‑1 jew produttur li jkun individwalment issodisfa obbligi abbażi tal-punt 1 tal-Artikolu 20(10) taż-ZVO‑1, u l-entitajiet li jittrattaw l-iskart li jirriżulta minn prodotti abbażi ta’ dawn il-kuntratti, jieqfu jipproduċu l-effetti tagħhom b’effett mid-data li fiha tiġi adottata d-deċiżjoni dikjaratorja.”
II. Il-proċedura fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
29
Fid‑29 ta’ Marzu 2022, il-leġiżlatur Sloven għamel riforma leġiżlattiva bl-adozzjoni taż-ZVO‑2, liema liġi, li daħlet fis-seħħ fit‑13 ta’ April 2022, issostitwixxiet iż-ZVO‑1, kif ukoll diversi leġiżlazzjonijiet settorjali applikabbli għal ċerti kategoriji ta’ prodotti, bl-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
30
Kif jirriżulta mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja, iż-ZVO-1 kienet tipprevedi skema li bis-saħħa tagħha produttur suġġett għal obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi seta’ jissodisfa dawn l-obbligi individwalment, jew kollettivament, permezz ta’ assoċjazzjoni ta’ produtturi jew ta’ kumpannija kummerċjali awtorizzata għal dan il-għan (iktar ’il quddiem “operatur ZVO‑1”). Il-modalitajiet ta’ implimentazzjoni ta’ din l-iskema kienu jinsabu f’leġiżlazzjonijiet settorjali fir-rigward tad-diversi kategoriji ta’ prodotti li jaqgħu fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża u setgħu wkoll jiddependu mill-mudell kummerċjali ta’ kull operatur ZVO‑1.
31
Fir-rigward tal-imballaġġi ta’ prodotti għal użu domestiku u tax-xemgħat taċ-ċimiterju, ġew identifikati nuqqasijiet kbar f’dak li għandu x’jaqsam mal-implimentazzjoni tal-imsemmija skema. Għalhekk, il-leġiżlatur Sloven intervjena għall-ewwel darba fl‑2018 sabiex jiżgura li l-iskart li jirriżulta mill-imballaġġ u mix-xemgħat taċ-ċimiterju li jkun inġema’ jittieħed lura u jiġi ttrattat. Qabel l-adozzjoni taż-ZVO‑2, huwa intervjena għat-tieni darba billi emenda, b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2021, l-istess skema, b’mod partikolari billi neħħa l-esklużjoni tal-applikazzjoni ta’ din tal-aħħar għall-produtturi li jqiegħdu fis-suq inqas minn 15‑il tunnellata ta’ imballaġġ fis-sena.
32
Adita b’żewġ rikorsi ppreżentati, rispettivament, minn INTERZERO Trajnostne rešitve za svet brez odpadkov d.o.o. u minn kumpanniji u persuni fiżiċi oħra (iktar ’il quddiem “Interzero et”), minn naħa, u minn Surovina, družba za predelavo odpadkov d.o.o. u minn kumpanniji oħra, min-naħa l-oħra, l-Ustavno sodišče (il-Qorti Kostituzzjonali, is-Slovenja), li hija l-qorti tar-rinviju, bdiet proċedura għal stħarriġ ta’ kostituzzjonalità tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Il-kumpanniji li huma rikorrenti fil-kawża prinċipali huma kumpanniji kummerċjali stabbiliti fis-Slovenja. Dawn huma produtturi ta’ prodotti suġġetti għall-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, operaturi ZVO‑1 u/jew operaturi li jeżerċitaw l-attività ta’ mmaniġġar ta’ skart.
33
Permezz ta’ digriet tad‑19 ta’ Mejju u ieħor tal‑14 ta’ Diċembru 2022, il-qorti tar-rinviju ssospendiet l-applikazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet taż-ZVO‑2 ikkontestati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, b’tali mod li d-dispożizzjonijiet taż-ZVO‑1 u r-regoli settorjali rilevanti msemmija fil-punt 30 ta’ din is-sentenza għandhom ikomplu japplikaw sa ma tingħata deċiżjoni definittiva fil-kawża prinċipali.
34
Il-qorti tar-rinviju tikkonstata li ż-ZVO‑2 biddlet fundamentalment il-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi previsti sa issa miż-ZVO‑1 u tistaqsi dwar il-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ ċertu numru ta’ miżuri leġiżlattivi hekk adottati.
35
Fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tosserva li l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi fir-rigward ta’ kull kategorija ta’ prodotti koperti ma tistax tiġi eżerċitata iktar minn operatur ekonomiku wieħed jew iktar li jikkompetu fl-istess suq, peress li organizzazzjoni unika għandha tinħoloq, għal kull waħda minn dawn il-kategoriji ta’ prodotti, mill-produtturi li jqiegħdu fis-suq tal-inqas 51 % tal-kwantità totali tal-prodott ikkonċernat (iktar ’il quddiem l-“organizzazzjoni unika”). Barra minn hekk, din l-attività għandha tiġi eżerċitata mingħajr skop ta’ lukru u b’hekk titlef in-natura tagħha ta’ attività kummerċjali rregolata.
36
Dik il-qorti tindika, minn naħa, li hija meħtieġa interpretazzjoni tal-Artikolu 106 TFUE sabiex hija tkun tista’ tagħti deċiżjoni dwar l-argument tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali li l-għoti ta’ dritt esklużiv lil organizzazzjoni unika għall-finijiet tal-eżerċizzju tal-imsemmija attività jmur kontra dan l-artikolu, moqri flimkien mal-Artikolu 102 TFUE.
37
Min-naħa l-oħra, l-imsemmija qorti tistaqsi dwar il-konformità ta’ tali sitwazzjoni monopolistika fid-dawl tal-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, tad-Direttiva 2006/123, tal-Artikoli 49, 56 u 106 TFUE, kif ukoll tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta. F’dak li għandu x’jaqsam mal-ġustifikazzjoni ta’ restrizzjoni kemm fid-dawl tal-Artikoli 49 u 56 TFUE kif ukoll tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2006/123, l-istess qorti tistaqsi, b’mod partikolari, jekk l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistax tiggarantixxi b’mod konsistenti li jintlaħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa tal-bniedem, kif previsti fid-Direttivi 2008/98 u 2018/851, u jekk din l-iskema hijiex limitata għal dak li huwa strettament meħtieġ.
38
Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tipprevedi l-iskadenza ex lege tal-kuntratti konklużi bejn l-operaturi ZVO‑1, minn naħa, u l-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal skema ta’ responsabbiltà estiża, kif ukoll il-fornituri ta’ servizzi ta’ mmaniġġar tal-iskart, min-naħa l-oħra. Din l-iskadenza ma hija suġġetta għal ebda terminu preċiż, sa fejn din għandha sseħħ biss ladarba l-organizzazzjoni unika tkun bdiet l-attività tagħha u l-Ministeru għall-Ambjent ikun adotta deċiżjoni dikjaratorja f’dan is-sens. Barra minn hekk, ma hija prevista ebda miżura ta’ kumpens fir-rigward tal-operaturi ZVO‑1 ikkonċernati.
39
Billi, fil-fehma ta’ dik il-qorti, l-esklużjoni tal-fornituri kurrenti timplika restrizzjoni fuq il-libertà ta’ intrapriża, kif stabbilita fl-Artikolu 16 tal-Karta, kif ukoll fl-Artikoli 49 u 56 TFUE, hija għandha dubju dwar il-konformità mad-dritt tal-Unjoni tal-modalitajiet tranżitorji previsti fl-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali. B’mod partikolari, hija meħtieġa l-interpretazzjoni tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi sa fejn ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li l-emenda li għamlet din l-iskema kkompromettiet “b’mod arbitrarju u mhux mistenni” l-aspettattiva leġittima tagħhom li jkunu jistgħu jeżerċitaw l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tagħhom f’dan il-qasam. L-imsemmija qorti għandu dubju wkoll dwar il-konformità mad-dritt għall-proprjetà ggarantit fl-Artikolu 17 tal-Karta tar-regola li l-organizzazzjoni unika għandha tuża l-qligħ biss sabiex teżerċita l-attività u twettaq il-miżuri ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi.
40
F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tqis li huwa minnu li l-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi eżistenti kellhom jiġu adattati għar-rekwiżiti tad-Direttiva 2018/851 qabel il‑5 ta’ Jannar 2023. Madankollu, peress li l-leġiżlatur Sloven kien diġà għamel emendi f’dan il-qasam b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2021, l-atturi kkonċernati ma setgħux jantiċipaw emendi oħra u emendi sinjifikattivi daqs dawk magħmula mill-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
41
Fit-tielet lok, il-qorti tar-rinviju tikkonstata li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali timponi ċertu numru ta’ restrizzjonijiet f’dak li għandu x’jaqsam ma’ rabtiet ta’ kapital, rabtiet familjari u ma’ attivitajiet awtorizzati fir-rigward tad-diversi atturi involuti fl-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi. B’mod partikolari, l-organizzazzjoni unika tista’ tinħoloq biss minn produtturi u huma biss il-produtturi li jkunu ħolqu tali organizzazzjoni li jista’ jkollhom sehem f’din tal-aħħar. Barra minn hekk, il-produtturi li jkollhom sehem fl-imsemmija organizzazzjoni ma jistgħux jeżerċitaw l-attività ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart ikkonċernat, filwaqt li l-produtturi li jitgħabbew bl-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi u li fl-istess ħin jeżerċitaw l-attività ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart ma jistgħux ikollhom tali sehem.
42
F’dan ir-rigward, dik il-qorti tistaqsi dwar il-kwistjoni jekk tali rekwiżiti, li jistgħu jinftiehmu fis-sens li huma intiżi, rispettivament, li jipproteġu kontra r-riskju li dawk li ma jkunux produtturi jkunu jistgħu jinfluwenzaw l-amministrazzjoni tal-organizzazzjoni unika u li jnaqqsu l-kunflitti ta’ interess bejn din l-organizzazzjoni u l-operaturi li jeżerċitaw l-attività ta’ mmaniġġar tal-iskart sabiex jitħarsu l-ambjent u l-kompetizzjoni, humiex konformi mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/123, mal-Artikoli 49 u 56 TFUE, kif ukoll mal-Artikolu 16 tal-Karta.
43
Fir-raba’ lok, il-qorti tar-rinviju tispjega li l-produtturi li jaqgħu taħt l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma obbligati, taħt piena ta’ multa, jikkuntrattaw mal-organizzazzjoni unika għall-finijiet tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tagħhom f’dan il-qasam. B’hekk, hija tistaqsi jekk tali restrizzjoni fuq il-libertà kuntrattwali u fuq il-libertà ta’ intrapriża hijiex konformi mal-Artikolu 16 tal-Karta, kif ukoll mal-Artikoli 49 u 56 TFUE, sa fejn ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li tali obbligu li wieħed jikkuntratta jqiegħed lil ċerti produtturi f’sitwazzjoni sfavorevoli meta mqabbla mal-produtturi li diġà jkollhom sehem fl-organizzazzjoni unika.
44
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Ustavno sodišče (il-Qorti Kostituzzjonali) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1.
Tista’ titqies bħala impriża responsabbli għall-provvista ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali fis-sens tal-Artikolu 106(2) TFUE (fid-dawl tal-Artikolu 14 TFUE, tal-[Protokoll Nru 26], kif ukoll tal-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva [2008/98]), persuna ġuridika li għandha d-dritt esklużiv li teżerċita l-attività ta’ implimentazzjoni [eżekuzzjoni] kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi għal prodotti tal-istess tip fit-territorju tar-Repubblika tas-Slovenja, liema attività [dritt] tinkludi:
–
il-konklużjoni ta’ kuntratti mal-produtturi ta’ ċerti prodotti, li bis-saħħa tagħhom dawn tal-aħħar jawtorizzaw lil din il-persuna ġuridika tiżgura f’isimhom ġestjoni [immaniġġar] adegwata tal-iskart li jirriżulta minn dawn il-prodotti;
–
l-organizzazzjoni ta’ sistema ta’ ġbir u trattament tal-iskart (konklużjoni ta’ kuntratti ma’ kumpanniji kummerċjali li, f’isem l-organizzazzjoni, iwettqu l-ġbir u t-trattament xieraq tal-iskart kollu miġbur li jirriżulta minn dawn il-prodotti li għalihom tapplika r-responsabbiltà estiża tal-produtturi), u
–
iż-żamma ta’ reġistru tal-prodotti li għalihom tapplika r-responsabbiltà estiża tal-produtturi u li tqiegħdu fis-suq fir-Repubblika tas-Slovenja, kif ukoll iż-żamma ta’ reġistru ta’ skart miġbur u ttrattat li jirriżulta mill-prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll it-trażmissjoni ta’ din id-data lill-Ministeru,
u liema persuna ġuridika hija obbligata, fl-eżerċizzju ta’ din l-attività, tikkonkludi kuntratti kemm mal-produtturi li huma suġġetti għall-obbligu ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll mal-kumpaniji kummerċjali li ser iwettqu l-ġbir u t-trattament tal-iskart?
2.
L-Artikoli 16 u 17 tal-[Karta], l-Artikoli 49, 56 u 106 TFUE, id-Direttiva [2006/123], kif ukoll l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva [2008/98] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha l-attività ta’ implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi għal prodotti tal-istess tip tista’ tiġi eżerċitata b’mod leġittimu biss minn persuna ġuridika waħda fit-territorju tal-Istat Membru, u dan mingħajr skop ta’ lukru, li jfisser li d-dħul ma jaqbiżx l-ispejjeż effettivi għall-implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi u li din il-persuna ġuridika għandha tuża l-profitti biss sabiex teżerċita l-attivitajiet u timplimenta l-miżuri għall-implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi?
3.
Fil-każ ta’ risposta negattiva għat-tieni domanda, l-Artikolu 16 tal- [Karta], l-Artikoli 49, 56 u 106 TFUE, il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, kif ukoll l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva [2008/98], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha l-Istat Membru jibdel l-attività ta’ implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi għal prodotti tal-istess tip minn attività kummerċjali bi skop ta’ lukru suġġetta għal regoli, eżerċitata minn diversi operaturi ekonomiċi, għal attività li tista’ tiġi eżerċitata minn organizzazzjoni waħda biss mingħajr skop ta’ lukru, fis-sens tat-tieni domanda?
4.
Id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni msemmija fit-tielet domanda għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha, bħala riżultat tad-dħul fis-seħħ tal-leġiżlazzjoni l-ġdida dwar l-implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, jkunu affettwati ex lege r-relazzjonijiet individwali, fis-sens li jintemmu l-kuntratti kollha konklużi bejn l-operaturi ekonomiċi li kienu jeżerċitaw l-attività ta’ implimentazzjoni kollettiva tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi skont il-leġiżlazzjoni preċedenti u l-produtturi li huma suġġetti għall-obbligu ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll bejn l-operaturi ekonomiċi li kienu jeżerċitaw l-attività ta’ implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi skont il-leġiżlazzjoni preċedenti u l-operaturi ekonomiċi li jeżerċitaw l-attività ta’ ġbir u ta’ trattament ta’ skart li jirriżulta minn prodotti li huma suġġetti għall-implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi?
5.
Fiċ-ċirkustanzi tal-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni l-ġdida deskritta fit-tielet u r-raba’ domanda, il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-leġiżlatur għandu jistabbilixxi perijodu tranżitorju u/jew jintroduċi sistema ta’ kumpens? Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv, liema huma l-kriterji li għandhom jiddefinixxu l-perijodu tranżitorju jew is-sistema ta’ kumpens?
6.
L-Artikolu 16 tal-[Karta], l-Artikoli 49, 56 u 106 [TFUE], id-Direttiva [2006/123], kif ukoll l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva [2008/98], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni li permezz tagħha l-produtturi, li huma suġġetti għal obbligi fil-qasam tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi u li jqiegħdu fis-suq 51 % tal-kwantità totali tal-istess tip ta’ prodotti li jaqgħu taħt din ir-responsabbiltà estiża, huma obbligati jistabbilixxu persuna ġuridika li teżerċita l-attività ta’ implimentazzjoni kollettiva ta’ dawn l-obbligi, skont liema l-produtturi tal-istess tip ta’ prodotti għandhom, fil-każ ta’ rtirar eventwali tal-awtorizzazzjoni ta’ din il-persuna ġuridika, joħolqu mill-ġdid din tal-aħħar u li bis-saħħa tagħha huma biss il-produtturi li jistgħu jkunu detenturi ta’ sehem fl-imsemmija persuna ġuridika?
7.
L-Artikolu 16 tal-[Karta], l-Artikoli 49, 56 u 106 TFUE, id-Direttiva [2006/123], kif ukoll l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva [2008/98], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha l-produtturi li għandhom sehem fil-persuna ġuridika li tiżgura l-implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi ma jistgħux ikunu persuni li jiġbru jew jittrattaw skart li jirriżulta minn prodotti li huma suġġetti għall-implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi f’dik il-persuna ġuridika?
8.
L-Artikolu 16 tal-[Karta], l-Artikoli 49, 56 u 106 [TFUE], id-Direttiva [2006/123], kif ukoll l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva [2008/98], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha l-produttur li għandu sehem fil-persuna ġuridika li tiżgura l-implimentazzjoni kollettiva ta’ obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi u l-persuna ġuridika li teżerċita l-attività ta’ implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi ma jistgħux:
–
ikollhom, direttament jew indirettament, konnessjonijiet ta’ kapital mal-persuna li twettaq il-ġbir jew it-trattament ta’ skart li jirriżulta minn prodotti li huma s-suġġett tal-implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi fil-persuna ġuridika li tiżgura l-implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, u lanqas ma jista’ jkollhom drittijiet ta’ ġestjoni jew kontroll fl-imsemmija persuna;
–
ikollhom konnessjonijiet ta’ kapital jew rabtiet familjari ma’ persuna li għandha jew tikkontrolla d-drittijiet tal-vot fil-korp amministrattiv jew fil-korp ta’ kontroll tal-persuna msemmija fl-inċiż preċedenti jew li tirrappreżenta l-istess persuna?
9)
L-Artikolu 16 tal-[Karta], l-Artikoli 49, 56 u 106 TFUE, id-Direttiva [2006/123], kif ukoll l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva [2008/98], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha r-restrizzjonijiet imsemmija fis-seba’ u tmien domanda japplikaw ukoll għal membru tal-bord ta’ diretturi tal-persuna ġuridika li teżerċita l-attività ta’ implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produttur, għal membru tal-awtorità superviżorja tal-korp maniġerjali ta’ din il-persuna ġuridika jew għar-rappreżentant tagħha?
10.
L-Artikolu 16 tal-[Karta] u l-Artikoli 49 u 56 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni li bis-saħħa tagħha l-produtturi li għalihom japplika l-obbligu ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur u li jqiegħdu fis-suq prodotti maħsuba għall-użu fid-dar huma obbligati jikkonkludu kuntratt li bih jawtorizzaw lill-persuna ġuridika intitolata li teżerċita l-attività ta’ implimentazzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produttur għat-twettiq tal-obbligi tal-produtturi tagħhom li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi?”
III. Fuq id-domandi preliminari
A. Fuq l-ewwel domanda
45
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 106(2) TFUE għandux jiġi interpretat fis-sens li persuna ġuridika li, minn naħa, tkun tgawdi d-dritt esklużiv li teżerċita, skont l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, attività li tikkonsisti fl-eżekuzzjoni, fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari u fit-territorju kollu ta’ Stat Membru, tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi f’isem il-produtturi kkonċernati u li, min-naħa l-oħra, tkun obbligata teżerċita din l-attività mingħajr skop ta’ lukru, għandha titqies li hija impriża responsabbli għall-operazzjoni ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 106(2).
46
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandu jiġi vverifikat, fl-ewwel lok, jekk persuna ġuridika li taġixxi f’tali kundizzjonijiet tistax titqies bħala “impriża”, fis-sens tal-imsemmija dispożizzjoni, u, fit-tieni lok, jekk l-attività li din il-persuna ġuridika tkun mitluba teżerċita bis-saħħa ta’ tali dritt esklużiv tistax tiġi kklassifikata bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, fis-sens tal-istess dispożizzjoni.
47
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kunċett ta’ “impriża”, fis-sens tal-Artikolu 106(2) TFUE, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni, dan il-kunċett ikopri kull entità li teżerċita attività ekonomika, ikun xi jkun l-istatus ġuridiku ta’ din l-entità u jkun xi jkun il-mod kif din tiġi ffinanzjata (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑11 ta’ Ġunju 2020, Il‑Kummissjoni u Ir-Repubblika Slovakka vs Dôvera zdravotná poist’ovňa, C‑262/18 P u C‑271/18 P, EU:C:2020:450, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑18 ta’ Jannar 2024, Lietuvos notarų rūmai et, C‑128/21, EU:C:2024:49, punt 55).
48
Skont ġurisprudenza stabbilita, kwalunkwe attività li tikkonsisti fl-offerta ta’ oġġetti u ta’ servizzi f’suq partikolari, jiġifieri servizzi normalment ipprovduti bi ħlas, tikkostitwixxi attività ekonomika. F’dan ir-rigward, il-karatteristika essenzjali tal-ħlas hija l-fatt li dan tal-aħħar jikkostitwixxi l-korrispettiv ekonomiku tas-servizz inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑3 ta’ Ottubru 2002, Danner, C‑136/00, EU:C:2002:558, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata; tas‑6 ta’ Novembru 2018, Scuola Elementare Maria Montessori vs Il‑Kummissjoni, Il‑Kummissjoni vs Scuola Elementare Maria Montessori u Il‑Kummissjoni vs Ferracci, C‑622/16 P sa C‑624/16 P, EU:C:2018:873, punt 104 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑11 ta’ Ġunju 2020, Il‑Kummissjoni u Ir-Repubblika Slovakka vs Dôvera zdravotná poist’ovňa, C‑262/18 P u C‑271/18 P, EU:C:2020:450, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49
Mill-banda l-oħra, ir-regoli tat-Trattat dwar il-kompetizzjoni jistgħu ma japplikawx għal attività li, fid-dawl tan-natura tagħha, tar-regoli li għalihom hija suġġetta u tal-għan tagħha, tkun taqa’ barra mill-isfera ta’ attività ekonomika, jew tkun torbot mal-eżerċizzju tas-setgħat ta’ awtorità pubblika (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑19 ta’ Frar 2002, Wouters et, C‑309/99, EU:C:2002:98, punt 57, kif ukoll tat‑28 ta’ Frar 2013, Ordem dos Técnicos Oficiais de Contas, C‑1/12, EU:C:2013:127, punt 40).
50
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tipprevedi l-għoti, lill-organizzazzjoni unika, tad-dritt esklużiv li teżerċita, mingħajr skop ta’ lukru u fit-territorju Sloven kollu, l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari li jaqgħu fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża. Din l-attività essenzjalment tikkonsisti fit-twaqqif ta’ sistema ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart li jirriżulta minn dawn il-prodotti, bħala korrispettiv għall-ħlas ta’ tariffi mill-produtturi msieħba f’din l-organizzazzjoni.
51
Fir-rigward tar-regoli li għalihom hija suġġetta din l-attività, din tal-aħħar taqa’ fl-iskop tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi msemmija fl-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98. Issa, il-leġiżlatur tal-Unjoni sempliċement stabbilixxa rekwiżiti minimi li japplikaw fil-qasam tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi, mingħajr ma speċifika l-mod kif il-produtturi kkonċernati huma obbligati jissodisfaw l-obbligi li dawn huma suġġetti għalihom bis-saħħa ta’ skema ta’ responsabbiltà stabbilita skont dawn id-dispożizzjonijiet. Madankollu, dan il-leġiżlatur indika, fil-premessa 14 tad-Direttiva 2018/851, li dawn il-produtturi jistgħu, bħala prinċipju, jissodisfaw dawn l-obbligi jew b’mod individwali jew inkella b’mod kollettiv. Li tali produtturi jirrikorru għal organizzazzjoni maħsuba sabiex teżerċita l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-imsemmija obbligi skont dawn id-dispożizzjonijiet huwa għalhekk wieħed mill-mezzi li permezz tiegħu huma jkunu jistgħu jikkonformaw ruħhom mal-obbligi li huma jkunu suġġetti għalihom taħt skema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi.
52
Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja, mill-Artikolu 39(1) u (3) taż-ZVO‑2 jirriżulta li l-organizzazzjoni unika hija obbligata teżerċita l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi b’mod li jħalli qligħ, u dan billi t-tariffi miġbura bħala korrispettiv għas-servizzi tagħha għandhom ikopru l-ispejjeż kollha ta’ din l-attività. Barra minn hekk, il-qligħ li din l-organizzazzjoni tista’ tagħmel abbażi tat-tariffi mħallsa lilha mill-produtturi kkonċernati għandu jiġu investit mill-ġdid f’din l-attività u għandu jkun jista’ għalhekk isaħħaħ il-kapaċità finanzjarja tal-imsemmija organizzazzjoni għall-finijiet tat-twaqqif tas-sistema ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart li jirriżulta mill-prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi.
53
Minkejja l-influwenza kbira li, kif ġie kkonfermat mill-Gvern Sloven waqt is-seduta, l-awtoritajiet pubbliċi huma mitluba jkollhom, b’mod ġenerali, fuq l-attività tal-organizzazzjoni unika, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mal-iffissar tal-ammont tat-tariffi, din l-organizzazzjoni hija awtonoma fil-mod kif tipprovdi s-servizzi tagħha fil-qasam tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi.
54
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-attività msemmija fil-punt 50 ta’ din is-sentenza ma tistax titqies li għandha x’taqsam mal-eżerċizzju tas-setgħat ta’ awtorità pubblika fil-qasam tal-immaniġġar tal-iskart.
55
Barra minn hekk, f’dak li għandu x’jaqsam mal-kwistjoni dwar jekk l-attività eżerċitata mill-organizzazzjoni unika tistax tiġi kklassifikata fis-sens li taqa’ barra mill-isfera ta’ attività ekonomika, għandu jitfakkar, minn naħa, li s-sempliċi fatt li entità ma jkollhiex skop ta’ lukru ma huwiex biżżejjed sabiex jiġi konkluż li din l-entità ma teżerċitax attività ekonomika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2009, SELEX Sistemi Integrati vs Il‑Kummissjoni, C‑113/07 P, EU:C:2009:191, punt 116). B’hekk, is-sempliċi fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tkun tipprevedi li l-qligħ magħmul minn entità permezz tal-attività tagħha għandu jintuża sabiex jintlaħqu ċerti għanijiet ta’ interess ġenerali ma huwiex biżżejjed sabiex ibiddel in-natura ta’ din l-attività u sabiex iċaħħadha min-natura ekonomika tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑24 ta’ Marzu 1994, Schindler, C‑275/92, EU:C:1994:119, punt 35, u tat‑23 ta’ Frar 2016, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑179/14, EU:C:2016:108, punt 157).
56
Min-naħa l-oħra, in-natura ekonomika ta’ attività ma jitwaqqax dubju fuqha minħabba s-sempliċi fatt li Stat Membru jagħżel, bħal f’dan il-każ, li jeskludi, għal raġunijiet ta’ interess pubbliku, din l-attività mill-kompetizzjoni billi joħloq monopolju legali affavur ta’ entità mogħtija drittijiet esklużivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑30 ta’ April 1974, Sacchi_155/73, EU:C:1974:40, punt 14, u tat‑3 ta’ Ottubru 1985, CBEM_311/84, EU:C:1985:394, punt 16). Fil-fatt, mill-Artikolu 106(1) u (2) TFUE jirriżulta li, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk din l-entità jkollhiex skop ta’ lukru jew le, il-mod kif dan il-monopolju jkun organizzat jew eżerċitat jista’ jqiegħed f’perikolu r-regoli tat-Trattati, b’mod partikolari dawk dwar il-libertajiet ta’ moviment u r-regoli tal-kompetizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Ġunju 1991, ERT, C‑260/89, EU:C:1991:254, punt 11).
57
Dan ċertament ma huwiex il-każ meta l-entità kkonċernata tkun tipparteċipa fl-operazzjoni tas-servizz pubbliku tas-sigurtà soċjali u tkun taqdi funzjoni ta’ natura esklużivament soċjali, billi l-attività tagħha tkun għalhekk ibbażata fuq il-prinċipju ta’ solidarjetà (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑17 ta’ Frar 1993, Poucet u Pistre, C‑159/91 u C‑160/91, EU:C:1993:63, punt 18, kif ukoll tat‑22 ta’ Ottubru 2015, EasyPay u Finance Engineering, C‑185/14, EU:C:2015:716, punt 38). Madankollu, attività bħal dik imsemmija fil-punt 50 ta’ din is-sentenza ma taqax fl-iskop ta’ dan ix-xenarju.
58
Fid-dawl tal-premess, persuna ġuridika, bħalma hija l-organizzazzjoni unika, tista’ għalhekk titqies li teżerċita attività ekonomika, fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 47 u 48 ta’ din is-sentenza, u, għaldaqstant, li tikkostitwixxi “impriża”, fis-sens tal-Artikolu 106(2) TFUE.
59
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kwistjoni dwar jekk l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi tistax tiġi kklassifikata bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, għandu jitfakkar li l-Artikolu 106(2) TFUE, li huwa intiż li jirrikonċilja l-interess tal-Istati Membri li jużaw ċerti impriżi bħala strument ta’ politika ekonomika jew soċjali mal-interess tal-Unjoni li jiġu osservati r-regoli tal-kompetizzjoni u li tinżamm l-unità tas-suq intern, għandu jiġi interpretat billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kjarifiki magħmula fil-Protokoll Nru 26, peress li l-Artikolu 1 ta’ dan tal-aħħar jindika, b’mod partikolari, li l-Istati Membri għandhom “diskrezzjoni wiesgħa” sabiex jipprovdu, jikkummissjonaw u jorganizzaw is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali b’mod li jissodisfa kemm jista’ jkun il-bżonnijiet tal-utenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2020, Viasat Broadcasting UK, C‑445/19, EU:C:2020:952, punti 30 u 31, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
60
B’hekk, l-Istati Membri għandhom id-dritt li, filwaqt li jirrispettaw id-dritt tal-Unjoni, jiddefinixxu l-portata u l-organizzazzjoni tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali tagħhom, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, l-għanijiet relatati mal-politika nazzjonali tagħhom. Il-marġni wiesa’ ta’ evalwazzjoni li jgawdu l-Istati Membri f’dan ir-rigward jista’ jiġi kkontestat biss fil-każ ta’ żball manifest (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑20 ta’ April 2010, Federutility et, C‑265/08, EU:C:2010:205, punt 29; tal‑15 ta’ Mejju 2019, Achema et, C‑706/17, EU:C:2019:407, punt 104, kif ukoll tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, punt 76). Fil-fatt, is-setgħa tal-Istati Membri li jiddefinixxu servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali ma tistax tiġi eżerċitata b’mod arbitrarju, u dan bil-ħsieb biss li settur ta’ attività partikolari jiġi eżentat mill-applikazzjoni tar-regoli tat-Trattati.
61
Fil-kuntest tad-Direttiva 2006/123, il-leġiżlatur tal-Unjoni, fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(3) ta’ din tal-aħħar, reġa’ afferma dan il-marġni ta’ evalwazzjoni, liema dispożizzjoni tipprovdi li l-imsemmija direttiva ma taffettwax il-prerogattiva tal-Istati Membri li jiddefinixxu, skont id-dritt tal-Unjoni, dak li jifhmu b’servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, il-mod kif dawn is-servizzi għandhom jiġu organizzati u ffinanzjati skont ir-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, u liema obbligi speċifiċi dawn għandhom ikunu suġġetti għalihom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 50).
62
Hija ġurisprudenza stabbilita li servizz jista’ jkun ta’ interess ekonomiku ġenerali meta dan l-interess ikollu karatteristiċi speċifiċi meta mqabbel ma’ dak ta’ attivitajiet ekonomiċi oħra (sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, punt 77).
63
Barra minn hekk, kif jirriżulta wkoll mill-premessa 70 tad-Direttiva 2006/123, servizz, sabiex ikun jista’ jiġi kklassifikat bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, għandu jiġi pprovdut skont funzjoni partikolari fl-interess tal-pubbliku fdata lill-fornitur mill-Istat Membru kkonċernat (sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 52, kif ukoll tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, punt 78).
64
Huwa importanti, għalhekk, li l-impriża benefiċjarja tkun ġiet effettivament fdata bir-responsabbiltà għall-eżekuzzjoni ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku u li dawn l-obbligi jkunu ddefiniti b’mod ċar fid-dritt nazzjonali, liema responsabbiltà tippreżumi l-eżistenza ta’ att jew ta’ diversi atti ta’ awtorità pubblika li jiddefinixxu b’mod preċiż biżżejjed, tal-inqas, in-natura, it-tul u l-portata tal-obbligi ta’ servizz pubbliku tal-impriża responsabbli għall-eżekuzzjoni ta’ dawn l-obbligi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Comunidad Autónoma del País Vasco et vs Il‑Kummissjoni, C‑66/16 P sa C‑69/16 P, EU:C:2017:999, punt 73, kif ukoll tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, punt 79).
65
B’hekk, fir-rigward, minn naħa, tal-kwistjoni dwar jekk l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi tistax tkun ta’ interess ekonomiku ġenerali, huwa minnu li mill-ġurisprudenza jirriżulta li s-sempliċi ġestjoni organizzattiva ta’ tranżazzjonijiet ekonomiċi f’isem terzi ma għandhiex, bħala prinċipju, karatteristiċi speċifiċi meta mqabbla ma’ dawk li għandhom attivitajiet ekonomiċi oħra (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Marzu 1974, BRT u Société belge des auteurs, compositeurs et éditeurs (127/73, EU:C:1974:25, punt 23; is-sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 1991, Merci convenzionali porto di Genova, C‑179/90, EU:C:1991:464, punt 27, kif ukoll tat‑28 ta’ Frar 2013, Ordem dos Técnicos Oficiais de Contas, C‑1/12, EU:C:2013:127, punt 105).
66
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fid-dawl tal-importanza tagħhom għall-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa tal-bniedem, ċerti aspetti tal-immaniġġar tal-iskart, bħall-ġbir u t-trattament tiegħu, jistgħu jkunu s-suġġett ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, b’mod partikolari meta s-servizz ikkonċernat ikollu l-għan li jindirizza problema ambjentali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Novembru 1998, BFI Holding, C‑360/96, EU:C:1998:525, punt 52, kif ukoll tat‑23 ta’ Mejju 2000, Sydhavnens Sten & Grus, C‑209/98, EU:C:2000:279, punt 75).
67
Sabiex jiġi vverifikat jekk raġunament analogu jistax japplika għall-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produttur, għandu jitfakkar li l-ewwel u t-tielet subparagrafu tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2008/98 jipprevedu li l-Istati Membri jistgħu, bil-għan li jtejbu l-użu mill-ġdid, il-prevenzjoni, ir-riċiklaġġ u rkupru ieħor fil-qasam tal-iskart, jissuġġettaw lill-produtturi ta’ prodotti għal skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur, liema skemi għandhom, għalhekk, ikunu konformi mar-rekwiżiti ġenerali minimi stabbiliti fl-Artikolu 8a ta’ din id-direttiva, kif introdotti mid-Direttiva 2018/851.
68
Mid-definizzjoni tal-“iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur” li fil-punt 21 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/98, moqri flimkien mal-premessa 21 tad-Direttiva 2018/851, jirriżulta li l-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi huma intiżi li jirregolaw, mil-lat finanzjarju u, jekk ikun hemm bżonn, minn dak organizzattiv, l-immaniġġar tal-iskart li jirriżulta minn ċerti kategoriji ta’ prodotti u huma għalhekk element essenzjali ta’ mmaniġġar tajjeb ta’ dan l-iskart. Fil-fatt, tali skemi jgħinu direttament sabiex jintlaħaq l-għan tad-Direttiva 2008/98 li, b’mod partikolari, jitnaqqsu kemm jista’ jkun l-effetti negattivi tal-immaniġġar tal-iskart fuq l-ambjent u fuq is-saħħa tal-bniedem (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Ottubru 2020, Sappi Austria Produktion u Wasserverband Region Gratkorn‑Gratwein, C‑629/19, EU:C:2020:824, punt 59, kif ukoll tal‑11 ta’ Novembru 2021, Regione Veneto (Ġarr fuq vapur ta’ skart muniċipali mħallat), C‑315/20, EU:C:2021:912, punt 19).
69
Issa, kif ġie kkonstatat fil-punt 51 ta’ din is-sentenza, li produtturi suġġetti għal obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi jirrikorru għal organizzazzjoni maħsuba sabiex teżerċita l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi f’dan il-qasam, skont l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, huwa wieħed mill-mezzi li permezz tagħhom dawn il-produtturi jkunu jistgħu jikkonformaw ruħhom mal-obbligi li huma suġġetti għalihom. Barra minn hekk, skont l-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju, huwa sabiex jiġi żgurat immaniġġar effettiv tal-iskart u, għaldaqstant, sabiex jiġi protett b’mod partikolari l-ambjent, li l-leġiżlatur Sloven adotta ż-ZVO‑2, liema liġi tipprevedi li l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi fir-rigward ta’ tip partikolari ta’ prodotti tista’ tiġi eżerċitata biss minn organizzazzjoni unika. Dan ifisser li, sa fejn tgħin sabiex tiġi żgurata applikazzjoni effettiva tal-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, din l-attività tista’ titqies li għandha interess ekonomiku ġenerali b’karatteristiċi speċifiċi meta mqabbel ma’ dak ta’ attivitajiet ekonomiċi oħra u, konsegwentement, tista’ tkun is-suġġett ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali.
70
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk l-organizzazzjoni unika, hija u teżerċita l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, tkunx qiegħda tipprovdi s-servizzi tagħha fil-kuntest ta’ funzjoni partikolari ta’ servizz pubbliku li tkun ġiet fdata lilha, mill-ġurisprudenza jirriżulta li l-att ta’ awtorità pubblika li permezz tiegħu l-impriża benefiċjarja tkun fdata b’servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali mhux biss jista’ jkun ta’ natura leġiżlattiva jew regolatorja, iżda jista’ jkun wkoll ta’ natura amministrattiva, b’mod partikolari billi jieħu l-forma ta’ konċessjoni rregolata mid-dritt pubbliku, mogħtija, jekk ikun hemm bżonn, bil-ħsieb li jiġu attwati l-obbligi legali imposti fuq din l-impriża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 1997, Il‑Kummissjoni vs Franza, C‑159/94, EU:C:1997:501, punti 65 sa 66).
71
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, skont l-Artikolu 41 taż-ZVO‑2, l-organizzazzjoni unika hija responsabbli għall-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi bis-saħħa ta’ awtorizzazzjoni maħruġa speċifikament għal dan il-għan mill-Ministeru kompetenti. Dan l-Artikolu 41(5) jipprevedi li din l-awtorizzazzjoni għandha tingħata għal żmien indeterminat u għandu jkun fiha dettalji dwar il-kontenut u l-portata tal-obbligi tal-organizzazzjoni unika fil-kuntest ta’ din l-attività.
72
B’hekk, jidher li tali leġiżlazzjoni tissodisfa r-rekwiżit li s-servizzi kkonċernati għandhom jiġu pprovduti skont funzjoni partikolari ta’ servizz pubbliku fdata lill-fornitur mill-Istat Membru kkonċernat, bis-saħħa ta’ att wieħed jew iktar li jissodisfaw il-kundizzjonijiet imfakkra fil-punt 64 ta’ din is-sentenza. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tagħmel il-verifiki neċessarji f’dan ir-rigward.
73
Fid-dawl tar-raġunijiet premessi, ir-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 106(2) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li persuna ġuridika li, minn naħa, tkun tgawdi d-dritt esklużiv li teżerċita, skont l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, attività li tikkonsisti fl-eżekuzzjoni, fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari u fit-territorju kollu ta’ Stat Membru, tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi f’isem il-produtturi kkonċernati u li, min-naħa l-oħra, tkun obbligata teżerċita din l-attività mingħajr skop ta’ lukru, għandha titqies li hija impriża responsabbli għall-operazzjoni ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 106(2), u dan kemm‑il darba din il-persuna ġuridika tkun ġiet effettivament fdata bl-eżekuzzjoni ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku u kemm‑il darba n-natura, it-tul u l-portata ta’ dawn l-obbligi jkunu ddefiniti b’mod ċar fid-dritt nazzjonali.
B. Fuq it-tieni sal-għaxar domanda
74
Permezz tat-tieni sal-għaxar domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, id-Direttiva 2006/123, l-Artikoli 49, 56 u 106 TFUE, l-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, kif ukoll il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li:
–
tistabbilixxi sitwazzjoni ta’ monopolju bil-ħolqien ta’ organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi u li tgawdi d-dritt esklużiv li teżerċita din l-attività fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari, u dan filwaqt li tipprevedi kemm ir-revoka ex lege tal-awtorizzazzjonijiet li jkunu ppermettew lill-operaturi ekonomiċi jeżerċitaw l-imsemmija attività sa dak iż-żmien, kif ukoll ix-xoljiment ex lege tal-kuntratti kollha konklużi minn dawn l-operaturi fl-eżerċizzju ta’ din tal-aħħar;
–
tobbliga lil din l-organizzazzjoni teżerċita l-istess attività mingħajr skop ta’ lukru;
–
tipprevedi l-obbligu tal-produtturi suġġetti għal obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi li jqiegħdu fis-suq tal-inqas 51 % tal-kwantità totali tal-istess kategorija ta’ prodotti li jaqgħu fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża li joħolqu tali organizzazzjoni u li jkollhom sehem f’din tal-aħħar;
–
tipprevedi l-obbligu ta’ dawk li jkollhom sehem f’din l-organizzazzjoni li jkunu produtturi fis-suq ikkonċernat;
–
tipprevedi l-projbizzjoni ta’ dawn il-produtturi li jeżerċitaw attività ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart, kif ukoll il-projbizzjoni ta’ rabtiet ta’ kapital jew ta’ rabtiet familjari bejn, minn naħa, l-imsemmija organizzazzjoni, il-membri tal-korp maniġerjali tagħha u l-produtturi li jkollhom sehem fiha u, min-naħa l-oħra, il-persuni li jiġbru u jittrattaw l-iskart, kif ukoll il-persuni li għandhom dritt tal-vot fil-korp amministrattiv jew fil-korp ta’ kontroll tal-istess organizzazzjoni;
–
tagħmel obbligatorja, għall-imsemmija produtturi ta’ prodotti, l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tagħhom li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi u tobbliga lil dawn tal-aħħar jikkuntrattaw ma’ organizzazzjoni li jkollha dritt esklużiv għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ din l-attività.
1.
Osservazzjonijiet preliminari
75
Fid-domandi preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi kemm dwar il-kundizzjonijiet għall-ħolqien ta’ monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi previsti fl-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kif ukoll dwar ċerti miżuri imposti, f’dan il-kuntest, fuq l-organizzazzjoni unika bħala detentriċi ta’ dan il-monopolju u fuq il-produtturi suġġetti għal obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi taħt id-dritt Sloven. Sabiex tingħata risposta għal dawn id-domandi u fid-dawl tad-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni li għalihom tirreferi dik il-qorti, għandu jiġi ppreċiżat, qabel xejn, sa fejn dawn id-dispożizzjonijiet jista’ jkollhom effett fuq l-eżami tal-imsemmija domandi.
a)
Fuq id-Direttiva 2008/98
76
Skont l-ewwel u t-tielet subparagrafu tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2008/98, l-Istati Membri jistgħu, bil-għan li jtejbu l-użu mill-ġdid, il-prevenzjoni, ir-riċiklaġġ u rkupru ieħor fil-qasam tal-iskart, jissuġġettaw lill-produtturi ta’ prodotti għal skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, liema skemi għandhom għalhekk ikunu konformi mar-rekwiżiti ġenerali minimi stabbiliti fl-Artikolu 8a ta’ din id-direttiva.
77
Kif tfakkar fil-punt 51 ta’ din is-sentenza, il-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal dawn l-iskemi stabbiliti skont l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98 jistgħu, bħala prinċipju, jissodisfaw l-obbligi tagħhom f’dan il-qasam jew b’mod individwali, jew inkella b’mod kollettiv billi jirrikorru għal organizzazzjoni fdata bir-responsabbiltà li teżegwixxi dawn l-obbligi f’isimhom.
78
F’dan ir-rigward, id-Direttiva 2008/98 mhux biss tħalli lill-Istati Membri l-għażla li jinkludu ċerti kategoriji ta’ prodotti fl-iskop ta’ skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, iżda tirrikonoxxilhom ukoll, bla ħsara tal-osservanza tar-rekwiżiti minimi previsti fl-Artikolu 8a ta’ din id-direttiva, marġni ta’ evalwazzjoni fl-organizzazzjoni ta’ dawn l-iskemi u, b’mod partikolari, tal-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi f’dan il-qasam.
79
B’hekk, minn naħa, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 8a(5) tad-Direttiva 2008/98 sempliċement jipprevedi li, meta diversi organizzazzjonijiet ikunu jeżegwixxu obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi f’isem il-produtturi ta’ prodotti, l-Istati Membri kkonċernati għandhom jaħtru tal-inqas organu wieħed indipendenti mill-interessi privati jew awtorità pubblika sabiex tiġi ssorveljata l-eżekuzzjoni tal-obbligi f’dan il-qasam.
80
Min-naħa l-oħra, mill-Artikolu 8a(4)(c) tad-Direttiva 2008/98 jirriżulta li l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex il-kontribuzzjonijiet finanzjarji li jħallas il-produttur tal-prodott ikkonċernat sabiex jikkonforma ruħu mal-obbligi tiegħu li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża ma jkunux jaqbżu l-ispejjeż neċessarji għall-provvista ta’ servizzi ta’ mmaniġġar tal-iskart li tħalli qligħ. Issa, għall-kuntrarju ta’ dak li jsostni l-Gvern Sloven, tali regola dwar it-tariffazzjoni tas-servizzi ta’ mmaniġġar tal-iskart ma tippermettix li jinġibdu konklużjonijiet dwar il-possibbiltà għal organizzazzjoni responsabbli għall-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi li jkollha skop ta’ lukru jew inkella le.
81
Madankollu, mill-premessi 22 u 26 tad-Direttiva 2018/851 jirriżulta li l-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi stabbiliti skont l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98 ifittxu, b’mod partikolari, li jiżguraw li l-ispejjeż neċessarji sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ mmaniġġar u ta’ prevenzjoni tal-iskart iddefiniti fir-rigward tal-iskema kkonċernata jgħaddu b’mod effettiv għand il-produtturi, kif ukoll li jtejbu l-prestazzjoni ambjentali tal-iskemi ta’ mmaniġġar tal-iskart. Dan ifisser li l-Istati Membri, huma u jistabbilixxu skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni dawn l-għanijiet, u dan fid-dawl tal-għan ġenerali tad-Direttiva 2008/98, liema għan huwa li jitnaqqsu kemm jista’ jkun l-effetti negattivi tal-produzzjoni u tal-immaniġġar tal-iskart fuq l-ambjent u fuq is-saħħa tal-bniedem (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2019, Tronex, C‑624/17, EU:C:2019:564, punt 18), kif ukoll fid-dawl tal-Artikolu 191(2) TFUE, li jipprovdi li l-politika tal-Unjoni fil-qasam tal-ambjent tfittex livell għoli ta’ protezzjoni u hija bbażata, b’mod partikolari, fuq il-prinċipji ta’ prekawzjoni u ta’ azzjoni preventiva, kif ukoll fuq il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas.
82
Barra minn hekk, l-Artikolu 8(3) tad-Direttiva 2008/98 jippreċiża li l-Istati Membri, huma u jeżerċitaw il-marġni ta’ evalwazzjoni mfakkar fil-punt 78 ta’ din is-sentenza, huma obbligati, fl-applikazzjoni tal-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, jiżguraw il-funzjonament tajjeb tas-suq intern. Għaldaqstant, bla ħsara tad-dispożizzjonijiet derogatorji previsti fid-dritt tal-Unjoni fil-qasam tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, kull leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi skema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi skont l-Artikoli 8 u 8a ta’ din id-direttiva għandha tkun konformi mar-regoli tal-Unjoni intiżi li jiżguraw il-funzjonament tajjeb tas-suq intern, jiġifieri, b’mod partikolari, l-Artikoli 49 u 56 TFUE, li jistabbilixxu, rispettivament, il-libertà ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, kif ukoll l-atti adottati skont l-Artikoli 53 u 62 TFUE, bħalma hija d-Direttiva 2006/123.
83
F’dan il-kuntest, għandu jiġi ppreċiżat li l-Artikolu 8(3) tad-Direttiva 2008/98 jirrigwarda l-applikazzjoni tar-regoli tas-suq intern tal-Unjoni mhux biss fir-relazzjonijiet bejn il-produtturi ta’ prodotti nnifishom u bejn dawn il-produtturi u l-organi li jkunu jixtiequ jeżerċitaw l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, iżda wkoll fir-relazzjonijiet bejn l-organi li jkunu jixtiequ jeżerċitaw din l-attività.
b)
Fuq id-Direttiva 2006/123, kif ukoll fuq l-Artikoli 49 u 56 TFUE
84
Mill-premessa 6 tad-Direttiva 2006/123 jirriżulta li l-ostakoli għal-libertà ta’ stabbiliment u għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi ma jistgħux jitneħħew biss b’applikazzjoni diretta tal-Artikoli 49 u 56 TFUE minħabba, fost ħwejjeġ oħra, il-kumplessità mill-ikbar tat-trattament każ b’każ ta’ dawn l-ostakoli għal dawn il-libertajiet fundamentali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑16 ta’ Ġunju 2015, Rina Services et, C‑593/13, EU:C:2015:399, punt 38, kif ukoll tas‑7 ta’ Novembru 2024, Centro di Assistenza Doganale Mellano, C‑503/23, EU:C:2024:933, punt 46).
85
Fil-fatt, li kellha miżura nazzjonali tiġi eżaminata fl-istess ħin fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2006/123 u ta’ dawk tat-Trattat TFUE, dan ikun jammonta għall-introduzzjoni ta’ eżami każ b’każ taħt id-dritt primarju u għalhekk ikun jimmina l-armonizzazzjoni mmirata mwettqa minn din id-direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑30 ta’ Jannar 2018, X u Visser, C‑360/15 u C‑31/16, EU:C:2018:44, punt 96, kif ukoll tas‑7 ta’ Novembru 2024, Centro di Assistenza Doganale Mellano, C‑503/23, EU:C:2024:933, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).
86
Dan ifisser li huwa biss meta restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment jew fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ma tkunx taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Kapitoli III u IV tad-Direttiva 2006/123, b’mod partikolari tal-Artikoli 15 u 16 ta’ din tal-aħħar, li din għandha tiġi eżaminata fid-dawl tal-Artikoli 49 u 56 TFUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑26 ta’ Ġunju 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, C‑729/17, EU:C:2019:534, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tas‑7 ta’ Novembru 2024, Centro di Assistenza Doganale Mellano, C‑503/23, EU:C:2024:933, punt 48).
87
Għaldaqstant, sabiex tingħata risposta għat-tieni sal-għaxar domanda, hemm lok li jiġu interpretati d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2006/123, sa fejn dawn tal-aħħar japplikaw fil-kawża prinċipali.
88
Skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2006/123, din tal-aħħar tistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali li jagħmluha possibbli li jiġi ffaċilitat l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment tal-fornituri, kif ukoll il-moviment liberu tas-servizzi. Skont l-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva, din tal-aħħar tapplika għas-servizzi pprovduti mill-fornituri li jkollhom l-istabbiliment tagħhom fi Stat Membru, peress li, skont il-punt 1 tal-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva, il-kunċett ta’ “servizz” ikopri kull attività ekonomika ta’ persuna li taħdem għal rasha, normalment eżerċitata bi ħlas, imsemmija fl-Artikolu 57 TFUE.
89
F’dan il-każ, l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkonċerna diversi aspetti tal-provvista tas-servizzi ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi f’dan il-qasam, kif ukoll ċerti rekwiżiti li għalihom huma suġġetti l-produtturi li jaqgħu fl-iskop ta’ din l-iskema u li jeżerċitaw l-attivitajiet ekonomiċi tagħhom fit-territorju Sloven, b’tali mod li d-Direttiva 2006/123, bħala prinċipju, tapplika fil-proċedura fil-kawża prinċipali.
90
Madankollu, kif ġie kkonstatat fir-risposta mogħtija għall-ewwel domanda preliminari, l-attività li tikkonsisti fl-eżekuzzjoni, fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari u fit-territorju kollu ta’ Stat Membru, tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi f’isem il-produtturi kkonċernati u li għandha tiġi eżerċitata mingħajr skop ta’ lukru skont id-dritt ta’ dan l-Istat Membru, tista’ tiġi kklassifikata bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali. Barra minn hekk, l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali toħloq monopolju fuq l-eżerċizzju tal-imsemmija attività. Għandu jitfakkar, f’dan ir-rigward, li, skont l-Artikolu 1(2) u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2006/123, din tal-aħħar la tirrigwarda l-liberalizzazzjoni tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, irriżervati għal korpi pubbliċi jew privati, u lanqas l-abolizzjoni tal-monopolji li jipprovdu servizz.
91
Dawn id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2006/123 jeskludu mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din tal-aħħar is-sitwazzjonijiet fejn il-provvista ta’ servizz tkun eskluża mill-kompetizzjoni, billi leġiżlazzjoni nazzjonali tkun tat monopolju fuq il-provvista ta’ ċerti servizzi lil operatur partikolari, u fejn l-applikazzjoni tagħhom ikollha l-effett li twaqqa’ dubju fuq l-eżistenza ta’ dan il-monopolju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, punt 55). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-imsemmija dispożizzjonijiet fis-sens li dawn jikkonċernaw biss is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali u l-monopolji ta’ servizzi li kienu jeżistu fid-data li fiha l-imsemmija direttiva daħlet fis-seħħ (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punti 42 u 43).
92
Dan ifisser li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma taqax fl-iskop tal-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2006/123 prevista fl-Artikolu 1(2) u fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(3) tagħha.
93
Huwa minnu li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2006/123 jipprevedi li din tal-aħħar ma taffettwax il-prerogattiva ta’ l-Istati Membri li jiddefinixxu, skont id-dritt tal-Unjoni, dak li jifhmu b’servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, il-mod kif dawn is-servizzi għandhom jiġu organizzati u ffinanzjati skont ir-regoli tal-għajnuna mill-Istat, u liema obbligi speċifiċi dawn għandhom ikunu suġġetti għalihom. Jibqa’ l-fatt li, bla ħsara ta’ dan, fid-dawl tal-Artikolu 2(1) u (2)(a) ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-premessa 17 ta’ din tal-aħħar, ir-regoli stabbiliti mill-imsemmija direttiva japplikaw, bħala prinċipju, għas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, u huma biss is-servizzi ta’ interess ġenerali mhux ekonomiċi li huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑23 ta’ Diċembru 2015_Hiebler, C‑293/14, EU:C:2015:843, punti 43 u 44; tal‑11 ta’ April 2019, Repsol Butano u DISA Gas, C‑473/17 u C‑546/17, EU:C:2019:308, punt 43, kif ukoll tas‑17 ta’ Ottubru 2024, FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, punt 61).
94
Fir-rigward tal-libertà ta’ stabbiliment tal-fornituri ta’ servizzi, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2006/123 tipprovdi li l-Istati Membri huma obbligati jeżaminaw jekk is-sistema ġuridika tagħhom tkunx tipprevedi wieħed jew iktar mir-rekwiżiti msemmija fl-Artikolu 15(2) ta’ din id-direttiva u, jekk dan ikun il-każ, jiżguraw li dawn ikunu kompatibbli mal-kundizzjonijiet ta’ nondiskriminazzjoni, ta’ neċessità u ta’ proporzjonalità previsti fl-Artikolu 15(3) tal-imsemmija direttiva. Skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 15(1) tal-istess direttiva, l-Istati Membri għandhom jadattaw id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolatorji jew amministrattivi tagħhom sabiex jagħmluhom kompatibbli ma’ dawn il-kundizzjonijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2018, X u Visser, C‑360/15 u C‑31/16, EU:C:2018:44, punt 129).
95
Filwaqt li l-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2006/123 jippreċiża li l-paragrafi 1 sa 3 ta’ dan l-artikolu japplikaw għal-leġiżlazzjoni dwar is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali biss sa fejn l-applikazzjoni ta’ dawn il-paragrafi tal-aħħar ma tkunx ixxekkel il-qadi, fil-fatt jew fid-dritt, tal-funzjoni speċifika li tkun ġiet fdata lill-fornitur ikkonċernat, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din id-dispożizzjoni ma teskludix awtomatikament is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmi artikolu. Fil-fatt, kif jirriżulta mill-kliem stess tal-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2006/123, kemm‑il darba l-kundizzjonijiet ta’ nondiskriminazzjoni, ta’ neċessità u ta’ proporzjonalità, previsti fil-paragrafu 3 ta’ dan l-artikolu, ma jkunux jostakolaw il-funzjoni partikolari assenjata mill-awtorità kompetenti għal servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, dawn għandhom jiġu osservati (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 62, kif ukoll tal‑11 ta’ April 2019, Repsol Butano u DISA Gas, C‑473/17 u C‑546/17, EU:C:2019:308, punt 47).
96
Dan ifisser li huma biss ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment li ma jaqgħux fl-iskop tar-rekwiżiti elenkati fl-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2006/123 li għandhom jiġu eżaminati fid-dawl tal-Artikolu 49 TFUE. Fir-rigward ta’ dawn ir-rekwiżiti, għandu jiġi enfasizzat li, skont ġurisprudenza stabbilita, id-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu III tad-Direttiva 2006/123 dwar il-libertà ta’ stabbiliment tal-fornituri, liema kapitolu jinkludi l-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva, japplikaw ukoll għal sitwazzjonijiet li l-aspetti rilevanti kollha tagħhom ikunu limitati għal Stat Membru wieħed biss (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑30 ta’ Jannar 2018, X u Visser, C‑360/15 u C‑31/16, EU:C:2018:44, punt 110, kif ukoll tas‑17 ta’ Ottubru 2024, FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).
97
Fir-rigward, mill-banda l-oħra, tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi msemmija fl-Artikolu 16 tad-Direttiva 2006/123, il-punt 1(e) tal-Artikolu 17 ta’ din tal-aħħar jipprevedi b’mod espliċitu li dan l-Artikolu 16 ma japplikax għas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali li huma pprovduti fi Stat Membru ieħor, b’mod partikolari għat-trattament tal-iskart. F’dak li għandu x’jaqsam ma’ din il-libertà fundamentali, l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ għalhekk tiġi eżaminata biss fid-dawl tal-Artikolu 56 TFUE.
c)
Fuq il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi fid-dawl tad-Direttiva 2006/123, kif ukoll tal-Artikoli 49 u 56 TFUE
98
Fir-rigward tar-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment li jaqgħu fl-iskop tar-rekwiżiti elenkati fl-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2006/123, mill-paragrafi 5 u 6 ta’ dan l-artikolu jirriżulta li l-Istati Membri jistgħu jżommu jew, jekk ikun hemm bżonn, jintroduċu rekwiżiti tat-tip bħal dawk imsemmija fil-paragrafu 2 tal-imsemmi artikolu, kemm‑il darba dawn ikunu konformi mal-kundizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 3 tiegħu (sentenzi tas‑16 ta’ Ġunju 2015, Rina Services et, C‑593/13, EU:C:2015:399, punt 33, kif ukoll tad‑29 ta’ Lulju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Awstrija (Inġiniera ċivili, aġenti tal-privattivi u veterinarji), C‑209/18, EU:C:2019:632, punt 80).
99
Skont il-kundizzjonijiet kumulattivi li jipprevedi l-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2006/123, ir-rekwiżiti kkonċernati ma għandhomx, l-ewwel nett, ikunu direttament jew indirettament diskriminatorji skont in-nazzjonalità tal-persuni kkonċernati jew, fir-rigward ta’ kumpanniji, skont il-post tal-uffiċċju rreġistrat tagħhom. It-tieni nett, ir-rekwiżiti għandhom ikunu ġġustifikati b’raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali. It-tielet nett, dawn għandhom ikunu proporzjonati, jiġifieri għandhom ikunu xierqa sabiex jiggarantixxu, b’mod koerenti u sistematiku, li l-għan imfittex jintlaħaq, mingħajr ma jmorru lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dan il-għan, u ma għandux ikun hemm miżuri oħra inqas restrittivi li jagħmluha possibbli li jinkiseb l-istess riżultat (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 80, u tas‑7 ta’ Novembru 2024, Centro di Assistenza Doganale Mellano, C‑503/23, EU:C:2024:933, punti 79 u 84).
100
F’dak li għandu x’jaqsam mar-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ggarantiti fl-Artikoli 49 u 56 TFUE, hija ġurisprudenza stabbilita sew li dawn tal-aħħar huma permessibbli biss kemm‑il darba jkunu ġġustifikati b’raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali u jkunu josservaw il-prinċipju ta’ proporzjonalità, u b’hekk ikunu xierqa sabiex jiggarantixxu, b’mod koerenti u sistematiku, li jintlaħaq l-għan imfittex u ma jkunux imorru lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dan l-għan (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Ġunju 2019, L‑Awstrija vs Il‑Ġermanja, C‑591/17, EU:C:2019:504, punt 139 u l-ġurisprudenza ċċitata; tas‑7 ta’ Settembru 2022, Cilevičs et, C‑391/20, EU:C:2022:638, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, punt 64).
101
Sabiex jiġi ddeterminat jekk restrizzjoni tkunx tissodisfa l-kundizzjoni ta’ proporzjonalità, huwa l-Istat Membru li jkun jixtieq jinvoka għan li jkun jista’ jiġġustifika restrizzjoni fuq libertà fundamentali jew fuq dritt fundamentali li għandu jipprovdi lill-qorti nazzjonali bil-provi kollha li jippermettu lil din tal-aħħar tiżgura ruħha li l-miżura kkonċernata tkun tissodisfa tabilħaqq ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ proporzjonalità (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Frar 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata), peress li l-ġustifikazzjonijiet li jistgħu jiġu invokati minn dan l-Istat Membru għandhom ikunu akkumpanjati minn analiżi tal-adegwatezza u tan-neċessità ta’ din il-miżura sabiex jintlaħaq dan l-għan, kif ukoll minn provi preċiżi li jistgħu jissostanzjaw l-argumenti tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Jannar 2023, CIHEF et, C‑147/21, EU:C:2023:31, punt 53, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
102
Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tinġibed il-konklużjoni li Stat Membru jkun imċaħħad mill-possibbiltà li jistabbilixxi li miżura restrittiva interna tkun tissodisfa tali rekwiżiti, għas-sempliċi raġuni li huwa ma jkunx jista’ jipproduċi studji li jkunu servew bħala bażi għall-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Frar 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
103
Fil-fatt, il-qorti nazzjonali hija obbligata teżamina b’mod oġġettiv, bl-għajnuna ta’ statistika jew b’mezzi oħra, jekk mill-provi prodotti mill-awtoritajiet tal-Istat Membru kkonċernat ikunx jista’ raġonevolment jitqies li l-mezzi magħżula jistgħu jippermettu li jintlaħqu l-għanijiet imfittxija u jekk ikunx possibbli li dawn tal-aħħar jintlaħqu permezz ta’ miżuri inqas restrittivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, punt 92, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
104
F’dan ir-rigward, f’dak li għandu x’jaqsam mal-piż li l-miżuri nazzjonali kkonċernati jgħabbu bih lill-operaturi ekonomiċi, l-Istati Membri huma obbligati, anki meta jkun hemm marġni ta’ evalwazzjoni, li jsejsu l-għażliet tagħhom fuq kriterji oġġettivi u li jeżaminaw, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tar-restrizzjonijiet assoċjati ma’ diversi miżuri possibbli, jekk l-għanijiet li jfittxu li jilħqu dawn il-miżuri nazzjonali jkunux jistgħu jiġġustifikaw konsegwenzi ekonomiċi negattivi, anki dawk kunsiderevoli, għall-operaturi ekonomiċi kkonċernati (ara, b’analoġija, is-sentenzi tas‑16 ta’ Diċembru 2008, Arcelor Atlantique u Lorraine et, C‑127/07, EU:C:2008:728, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑8 ta’ Diċembru 2020, Il‑Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill, C‑626/18, EU:C:2020:1000, punt 98).
d)
Fuq l-osservanza tal-Karta, kif ukoll tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi
105
Hija ġurisprudenza stabbilita li, meta Stat Membru jsostni li miżura li tagħha huwa jkun l-awtur u li tirrestrinġi libertà fundamentali ggarantita mit-Trattat FUE, tkun iġġustifikata b’raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali rrikonoxxuta mid-dritt tal-Unjoni, tali miżura għandha titqies li timplimenta d-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta, b’tali mod li għandha tkun konformi mad-drittijiet fundamentali stabbiliti minn din tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Ġunju 2020, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Trasparenza tal-assoċjazzjonijiet), C‑78/18, EU:C:2020:476, punt 101 u l-ġurisprudenza ċċitata). L-istess jgħodd meta Stat Membru jinvoka, skont l-Artikolu 15(3)(b) tad-Direttiva 2006/123, raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali sabiex jiġġustifika rekwiżit li jaqa’ fl-iskop tal-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2020, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Edukazzjoni ogħla), C‑66/18, EU:C:2020:792, punt 214).
106
Dan ifisser li, meta leġiżlazzjoni nazzjonali tkun tikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment u/jew fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, il-kompatibbiltà ta’ din il-leġiżlazzjoni mad-dritt tal-Unjoni u, għaldaqstant, il-ġustifikazzjoni tagħha, għandhom jiġu eżaminati mhux biss fid-dawl tal-eċċezzjonijiet previsti fid-Direttiva 2006/123 u mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, iżda wkoll fid-dawl tad-drittijiet u tal-libertajiet iggarantiti mill-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli), C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA, C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 89).
107
Ir-rekwiżit li miżura għandha tkun konformi mad-drittijiet u mal-libertajiet iggarantiti mill-Karta jimplika li għandu jiġi vverifikat jekk id-dispożizzjonijiet nazzjonali kkonċernati jkunux jillimitaw dawn tal-aħħar u, jekk dan ikun il-każ, jekk dawn il-limitazzjonijiet ikunux iġġustifikati fid-dawl tar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 52(1) tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Ġunju 2020, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Trasparenza tal-assoċjazzjonijiet), C‑78/18, EU:C:2020:476, punt 103).
108
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li la l-libertà tal-intrapriża stabbilita fl-Artikolu 16 tal-Karta u lanqas id-dritt għall-proprjetà ggarantit fl-Artikolu 17 tagħha ma huma prerogattivi assoluti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2024, Trade Express‑L u DEVNIA TSIMENT, C‑395/22 u C‑428/22, EU:C:2024:374, punt 78, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), peress li l-eżerċizzju tagħhom jista’, skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta, ikun suġġett għal limitazzjonijiet kemm‑il darba dawn il-limitazzjonijiet ikunu previsti fil-liġi, ikunu josservaw l-essenza ta’ din il-libertà u ta’ dan id-dritt u, b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, ikunu neċessarji u jkunu tassew jissodisfaw għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa ta’ protezzjoni tad-drittijiet u tal-libertajiet ta’ ħaddieħor.
109
F’dan il-kuntest, għandu jiġi ppreċiżat li għanijiet ta’ interess ġenerali, bħalma hija l-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika, ma jistgħux jintlaħqu permezz ta’ miżura nazzjonali mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li dawn l-għanijiet għandhom jiġu rrikonċiljati mad-drittijiet fundamentali u mal-prinċipji kkonċernati minn din il-miżura, kif stabbiliti fit-Trattati u fil-Karta, u dan billi jinstab bilanċ xieraq bejn, minn naħa, dawn l-għanijiet ta’ interess ġenerali u, min-naħa l-oħra, id-drittijiet u l-prinċipji inkwistjoni, sabiex jiġi żgurat li l-inkonvenjenzi kkawżati mill-imsemmija miżura ma jkunux sproporzjonati għall-għanijiet imfittxija. B’hekk, il-possibbiltà li tiġi ġġustifikata limitazzjoni fuq id-drittijiet iggarantiti fl-Artikoli 16 u 17 tal-Karta għandha tiġi evalwata billi titkejjel il-gravità tal-indħil li tkun tinvolvi tali limitazzjoni u billi jiġi vverifikat li l-importanza tal-għan ta’ interess ġenerali li din il-limitazzjoni tfittex li tilħaq ikun approporzjon ta’ din il-gravità (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2023, Nordic Info, C‑128/22, EU:C:2023:951, punt 93 u l-ġurisprudenza ċċitata).
110
Barra minn hekk, meta Stat Membru jinvoka raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali sabiex jiġġustifika leġiżlazzjoni li tista’ xxekkel l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, din il-ġustifikazzjoni għandha wkoll tiġi evalwata fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, fosthom il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Global Starnet, C‑322/16, EU:C:2017:985, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑22 ta’ Settembru 2022, Admiral Gaming Network et, C‑475/20 sa C‑482/20, EU:C:2022:714, punt 60).
111
Id-diversi miżuri tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandhom jiġu eżaminati billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-osservazzjonijiet preliminari kollha premessi, u dan fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni msemmija fid-domandi preliminari.
2.
Fuq il-kundizzjonijiet għall-ħolqien ta’ monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi
112
L-ewwel parti tat-tieni domanda, kif ukoll it-tielet sal-ħames domanda jikkonċernaw, l-ewwel nett, il-kundizzjonijiet li jirregolaw il-ħolqien ta’ monopolju fuq l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi.
a)
Fuq ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi
113
L-Artikolu 37(2) taż-ZVO‑2 jipprevedi l-għoti ta’ dritt esklużiv lil organizzazzjoni unika responsabbli sabiex teżerċita din l-attività fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari, u b’hekk joħloq affavur ta’ din l-organizzazzjoni sitwazzjoni ta’ monopolju fuq l-imsemmija attività.
114
Sabiex jiġi vverifikat jekk tali miżura taqax fl-iskop tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/123, għandu jitfakkar li l-kunċett ta’ “rekwiżit”, li jinsab fil-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu, għandu jinftiehem, skont il-punt 7 tal-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva, fis-sens li jkopri, b’mod partikolari, “kwalunkwe obbligu, projbizzjoni, kondizzjoni jew limitu previst fil-liġijiet, ir-regolamenti jew id-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri” (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 77 u l-ġurisprudenza ċċitata).
115
Barra minn hekk, hija ġurisprudenza stabbilita li l-kunċett ta’ “restrizzjoni”, fis-sens tal-Artikoli 49 u 56 TFUE, jirrigwarda l-miżuri li jipprojbixxu, jostakolaw jew irendu inqas attraenti l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment jew tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, bħalma huma l-miżuri meħuda minn Stat Membru li, għalkemm ikunu japplikaw mingħajr distinzjoni, ikunu jaffettwaw l-aċċess għas-suq għall-impriżi ta’ Stati Membri oħra (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑29 ta’ Marzu 2011, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, C‑565/08, EU:C:2011:188, punti 45 u 46, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata, u tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Fastweb et (Frekwenza ta’ fatturazzjoni), C‑468/20, EU:C:2023:447, punti 81 u 82, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
116
F’dan ir-rigward, għandu jitqies li l-ħolqien, bis-saħħa tal-Artikolu 37(2) taż-ZVO‑2, ta’ monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kemm‑il darba l-monopolju hekk maħluq la jkun jikkostitwixxi rekwiżit relatat mal-oqsma koperti mid-Direttiva 2005/36 u lanqas rekwiżit previst fi strumenti oħra tal-Unjoni, huwa rekwiżit li jirriżerva l-aċċess għall-attività ta’ servizz ikkonċernata għal fornituri partikolari minħabba n-natura speċifika tal-attività kkonċernata, fis-sens tal-Artikolu 15(2)(d) tad-Direttiva 2006/123. Fil-fatt, mill-ġurisprudenza jirriżulta li leġiżlazzjoni nazzjonali li, bil-ħolqien ta’ monopolju, tkun tirriżerva l-aċċess għal attività ta’ provvista ta’ servizzi lil impriża privata jew pubblika waħda biss, taqa’ fl-iskop ta’ tali rekwiżit (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 79).
117
Barra minn hekk, fir-rigward tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, hija ġurisprudenza stabbilita li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħall-Artikolu 37(2) taż-ZVO‑2, li tkun tissuġġetta l-eżerċizzju ta’ attività ekonomika għal skema ta’ esklużività affavur ta’ operatur pubbliku jew privat wieħed, tikkostitwixxi restrizzjoni fuq din il-libertà fundamentali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 88 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑2 ta’ Marzu 2023, Bursa Română de Mărfuri, C‑394/21, EU:C:2023:146, punt 47).
b)
Fuq il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
118
Skont il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 98 sa 110 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi vverifikat jekk dawn ir-restrizzjonijiet jistgħux, madankollu, jiġu ġġustifikati.
1) Fuq il-kundizzjoni ta’ nondiskriminazzjoni
119
Fir-rigward tal-kundizzjoni ta’ nondiskriminazzjoni, għandu jiġi rrilevat li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tapplika għall-produtturi kollha li jqiegħdu prodotti fis-suq fis-Slovenja mingħajr ma tiddiskrimina, b’mod dirett jew indirett, skont in-nazzjonalità tagħhom jew, fir-rigward ta’ kumpanniji, skont il-post tal-uffiċċju rreġistrat tagħhom. B’mod partikolari, mill-Artikolu 34(1), (4) u (6) taż-ZVO‑2 jirriżulta li produttur stabbilit fi Stat Membru ieħor minbarra r-Repubblika tas-Slovenja u li jkun ibigħ prodotti f’dan l-Istat Membru tal-aħħar huwa, bħala prinċipju, suġġett għall-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża previsti f’din il-liġi.
2) Fuq l-eżistenza ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali
120
Mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-leġiżlatur Sloven adotta l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali bil-għan li jikkonforma ruħu mar-rekwiżiti minimi fil-qasam li jinsabu fl-Artikolu 8a tad-Direttiva 2008/98, kif ukoll mal-għanijiet ambjentali li din tal-aħħar tfittex li tilħaq. Il-Gvern Sloven isostni li din l-iskema tfittex li ttejjeb is-sistema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll is-sistema ta’ mmaniġġar tal-iskart li jirriżulta minn prodotti li jaqgħu fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża fis-Slovenja, b’mod partikolari billi jitnaqqas il-volum ta’ skart li għandu jiġi ttrattat, liema titjib huwa bi qbil mal-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika. L-imsemmija skema indirizzat, f’dan ir-rigward, ineffiċjenza fl-immaniġġar tal-iskart taħt iż-ZVO‑1, li ġiet fid-dieher bit-tiġmigħ tal-iskart mill-imballaġġi għand il-fornituri tas-servizzi pubbliċi lokali għall-ġbir tal-iskart muniċipali.
121
Issa, tali għanijiet jikkostitwixxu raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali li jistgħu jiġġustifikaw restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Fil-fatt, minn naħa, f’dak li għandu x’jaqsam mal-ġustifikazzjoni tar-rekwiżiti li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2006/123, il-punt 8 tal-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva jiddefinixxi l-kunċett ta’ “raġuni aktar importanti li għandha x’taqsam mal-interess pubbliku” fis-sens li jkopri r-raġunijiet irrikonoxxuti bħala tali mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, fosthom, b’mod partikolari, il-protezzjoni tas-saħħa pubblika kif ukoll dik tal-ambjent u tal-ambjent urban.
122
Min-naħa l-oħra, hija ġurisprudenza stabbilita li l-protezzjoni tal-ambjent tikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali li tista’ tiġġustifika restrizzjonijiet fuq il-libertajiet fundamentali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 2004, Radlberger Getränkegesellschaft u S. Spitz, C‑309/02, EU:C:2004:799, punt 75, kif ukoll tad‑19 ta’ Jannar 2023, CIHEF et, C‑147/21, EU:C:2023:31, punt 51). L-istess jgħodd għall-għan li tiġi ggarantita l-kwalità tas-servizzi, kif ukoll għal dak ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑19 ta’ Mejju 2009, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, C‑531/06, EU:C:2009:315, punt 51, kif ukoll tad‑29 ta’ Lulju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Awstrija (Inġiniera ċivili, aġenti tal-privattivi u veterinarji), C‑209/18, EU:C:2019:632, punt 89 u l-ġurisprudenza ċċitata).
123
Sa fejn il-Gvern Sloven jinvoka wkoll l-għan li jitnaqqsu l-ispejjeż ta’ mmaniġġar tal-iskart sostnuti mill-produtturi kkonċernati u għalhekk jibbaża l-argument tiegħu fuq l-effiċjenza ekonomika, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, għanijiet ta’ natura purament ekonomika ma jistgħux jikkostitwixxu raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali li tista’ tiġġustifika restrizzjoni fuq libertà fundamentali ggarantita mit-Trattat FUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, punt 70, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Mill-banda l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tikkostitwixxi restrizzjoni ġġustifikata fuq libertà fundamentali meta din tkun iddettata minn raġunijiet ta’ natura ekonomika li jfittxu li jilħqu għan ta’ interess ġenerali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2013, Essent et, C‑105/12 sa C‑107/12, EU:C:2013:677, punt 52, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Għalhekk, anki li kellu jitqies li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija ddettata minn tali raġunijiet ta’ effiċjenza ekonomika, dawn tal-aħħar ma jistgħux, minnhom innifishom, jikkostitwixxu raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali li jistgħu jiġġustifikaw restrizzjoni fuq libertà fundamentali ggarantita mid-dritt tal-Unjoni, b’tali mod li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, b’mod definittiv, jekk din l-iskema għandhiex, minkejja l-imsemmija raġunijiet, l-għan tal-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika.
3) Fuq il-kundizzjoni ta’ proporzjonalità
124
Fir-rigward tal-kundizzjoni ta’ proporzjonalità, hija l-qorti tar-rinviju, li għandha ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tevalwa l-fatti li jkunu wasslu għall-proċedura fil-kawża prinċipali u sabiex tinterpreta l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li għandha tivverifika jekk din tal-aħħar tissodisfax il-kundizzjonijiet imfakkra fil-punti 98 sa 103 ta’ din is-sentenza. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja, mitluba tagħti risposta utli lil dik il-qorti, għandha ġurisdizzjoni sabiex tiggwidaha abbażi tal-proċess tal-kawża prinċipali, kif ukoll tal-osservazzjonijiet bil-miktub li jkunu ġew ippreżentati quddiemha, b’mod li l-imsemmija qorti tkun tista’ tagħti deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Settembru 2022, Cilevičs et, C‑391/20, EU:C:2022:638, punti 72 u 73, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata, u tas‑17 ta’ Ottubru 2024, FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, punt 93).
i) Fuq l-idoneità tar‑restrizzjonijiet li jiggarantixxu li l-għanijiet imfittxija jintlaħqu
125
F’dak li għandu x’jaqsam mal-idoneità tal-monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produttur fir-rigward ta’ kull fluss ta’ skart (waste stream) li jaqa’ fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża sabiex jilħaq l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika, mill-provi miġjuba quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dan il-monopolju nħoloq sabiex jittejbu l-aċċessibbiltà, it-trasparenza u t-tariffazzjoni omoġenja tas-sistema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi li tapplika għal kategorija partikolari ta’ prodotti u, b’mod iktar ġenerali, sabiex tittejjeb is-sistema kollha ta’ mmaniġġar tal-iskart ikkonċernata.
126
Għalkemm jidher għalhekk li tali miżura tista’, bħala prinċipju, tilħaq l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika, jeħtieġ ukoll, skont il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 99 u 100 ta’ din is-sentenza, li hija tfittex li tilħaq dawn l-għanijiet b’mod koerenti u sistematiku, u dan għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju wara evalwazzjoni globali taċ-ċirkustanzi li fihom ikunu ġew adottati u implimentati d-dispożizzjonijiet nazzjonali kkonċernati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Frar 2018, Sporting Odds, C‑3/17, EU:C:2018:130, punt 64 u l-ġurisprudenza ċċitata).
127
F’dan il-każ, Interzero et sostnew, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, li l-ħolqien ta’ monopolju fis-settur tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi ma jikkostitwixxix miżura li tista’ tfittex li tilħaq, b’mod koerenti, l-għan ta’ protezzjoni tal-ambjent, peress li din il-miżura tista’ tqiegħed f’perikolu l-għan ta’ tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari. Il-ħolqien ta’ dan il-monopolju jista’, minn naħa, jiddiswadi lill-produtturi kkonċernati milli jiżviluppaw soluzzjonijiet ċirkolari innovattivi u iktar effiċjenti mil-lat ambjentali sabiex itejbu s-sitwazzjoni kompetittiva tagħhom u, min-naħa l-oħra, jipprekludi li Stati Membri oħra jxerrdu l-għarfien u l-aħjar prassi tagħhom. Fl-aħħar mill-aħħar, ir-riżultat ikun żieda fl-ispejjeż għal dawn il-produtturi.
128
Huwa minnu, kif jirriżulta mill-Artikolu 1 tad-Direttiva 2008/98, li l-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi stabbiliti skont din id-direttiva għandhom jagħmlu parti mit-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u miż-żamma tal-kompetittività fit-tul tal-Unjoni. Madankollu, xejn fil-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja ma jippermetti li jitqies li sitwazzjoni fejn ikun hemm nuqqas ta’ suq kompetittiv fil-qasam tal-attività tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, bħalma hija dik li tirriżulta mill-ħolqien ta’ sitwazzjoni ta’ monopolju affavur tal-organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi f’dan il-qasam, tkun tqiegħed f’perikolu, maż-żmien, l-immaniġġar effiċjenti tal-iskart li l-Istat Membru li jkun ħoloq l-imsemmi monopolju jkun qiegħed ifittex li jilħaq.
129
Barra minn hekk, għandu jiġi enfasizzat li, sa fejn leġiżlazzjoni nazzjonali li toħloq monopolju tkun tikkostitwixxi miżura li tirrestrinġi l-libertajiet fundamentali, hija għandha tkun akkumpanjata mill-implimentazzjoni ta’ qafas leġiżlattiv li jkun xieraq sabiex jiggarantixxi li d-detentur ta’ dan il-monopolju jkun jista’ jfittex li jilħaq, b’mod koerenti u sistematiku, l‑għan hekk stabbilit permezz ta’ provvista li tkun kwantitattivament imkejla u kwalitattivament ippjanata fid-dawl ta’ dawn l-għanijiet imsemmi u li tkun suġġetta għal kontroll strett tal-awtoritajiet pubbliċi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2010, Stoß et, C‑316/07, C‑358/07 sa C‑360/07, C‑409/07 u C‑410/07, EU:C:2010:504, punt 83). B’hekk, id-dritt tal-Unjoni jista’ jeżiġi l-impożizzjoni ta’ ċerti restrizzjonijiet fuq id-detentur ta’ monopolju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2011, Dickinger u Ömer, C‑347/09, EU:C:2011:582, punt 72), b’mod partikolari sabiex jiġi evitat kull riskju ta’ aġir abbużiv min-naħa ta’ dan tal-aħħar li jkun jista’ jqiegħed f’perikolu l-għanijiet imfittxija.
130
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tkunx tipprevedi, fl-intier tagħha, il-garanziji neċessarji f’dan ir-rigward.
ii) Fuq in-neċessità u n-natura proporzjonata stricto sensu tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
131
Kif jirriżulta kemm mill-Artikolu 15(3)(ċ) tad-Direttiva 2006/123, kif ukoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-miżuri li jirrestrinġu libertà fundamentali jistgħu jiġu ġġustifikati biss kemm‑il darba l-għan imfittex ma jkunx jista’ jintlaħaq permezz ta’ miżuri li, għalkemm daqstant ieħor effettivi, ikunu inqas restrittivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Settembru 2022, Cilevičs et, C‑391/20, EU:C:2022:638, punt 81 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tas‑7 ta’ Novembru 2024, Centro di Assistenza Doganale Mellano, C‑503/23, EU:C:2024:933, punt 83).
132
Fir-rigward tal-għażla tal-miżuri li jistgħu jilħqu l-għanijiet fil-qasam tal-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika, għandu jitfakkar, minn naħa, li l-protezzjoni tal-ambjent tikkostitwixxi wieħed mill-għanijiet essenzjali tal-Unjoni li huwa ta’ natura kemm trażversali kif ukoll fundamentali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Frar 2012, Inter‑Environnement Wallonie u Terre wallonne, C‑41/11, EU:C:2012:103, punt 57, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Min-naħa l-oħra, is-saħħa pubblika qiegħda quddiem nett fost il-beni u l-interessi li t-Trattat FUE jipproteġi u huma l-Istati Membri li għandhom jiddeċiedu l-livell ta’ protezzjoni li huma jkunu biħsiebhom jagħtu lis-saħħa pubblika, kif ukoll il-mod kif dan il-livell għandu jintlaħaq. Għal dan il-għan, l-Istati Membri jgawdu marġni ta’ evalwazzjoni sabiex jiddeterminaw, skont iċ-ċirkostanzi nazzjonali u l-importanza li huma jagħtu lil għanijiet leġittimi iktar speċifiċi fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, bħalma hija l-organizzazzjoni ta’ sistema ta’ mmaniġġar tal-iskart ta’ kwalità tajba, ibbilanċjata u aċċessibbli għal kulħadd, il-miżuri li jistgħu jsarrfu f’riżultati konkreti (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Settembru 2006, Ahokainen u Leppik, C‑434/04, EU:C:2006:609, punt 32, kif ukoll tat‑12 ta’ Novembru 2015, Visnapuu, C‑198/14, EU:C:2015:751, punt 118).
133
Dan ifisser li, b’osservanza tar-rekwiżiti stabbiliti, b’mod partikolari, mid-Direttiva 2008/98, kif ukoll mil-leġiżlazzjonijiet settorjali tal-Unjoni rilevanti, l-Istati Membri huma, bħala prinċipju, liberi li jistabbilixxu l-għanijiet tal-politika tagħhom fil-qasam tal-immaniġġar tal-iskart u, jekk ikun il-każ, li jiddefinixxu bi preċiżjoni l-livell ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika mfittxija (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2011, Dickinger u Ömer, C‑347/09, EU:C:2011:582, punt 47, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
134
Konsegwentement, Stat Membru li jfittex li jiżgura livell ta’ protezzjoni partikolarment għoli fil-qasam tal-ambjent u tas-saħħa pubblika jista’ jkun iġġustifikat li jqis li huwa biss l-għoti ta’ drittijiet esklużivi lil organu uniku suġġett għal kontroll strett tal-awtoritajiet pubbliċi li jista’ jippermettilhom jilħqu dawn l-għanijiet b’mod effiċjenti biżżejjed (ara, b’analoġija, is-sentenzi tat‑8 ta’ Settembru 2010, Stoß et, C‑316/07, C‑358/07 sa C‑360/07, C‑409/07 u C‑410/07, EU:C:2010:504, punt 81, kif ukoll tal‑15 ta’ Settembru 2011, Dickinger u Ömer, C‑347/09, EU:C:2011:582, punt 48).
135
F’dan il-każ, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jqisu li l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlatur Sloven jistgħu jintlaħqu permezz ta’ miżuri inqas restrittivi, jiġifieri billi jiġu stabbiliti kundizzjonijiet fir-rigward tal-kwalità tas-servizzi u tal-ammont tal-ispejjeż li l-organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi tista’ tiffattura lill-produtturi kkonċernati u billi tinħoloq aġenzija indipendenti li tissorvelja l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi kkonċernata.
136
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-kwistjoni dwar jekk, sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet imfittxija, ikunx jaqbel, minflok ma jingħata tali dritt esklużiv ta’ sfruttament lil organu awtorizzat, li tiġi adottata leġiżlazzjoni li timponi fuq l-operaturi ekonomiċi kkonċernati r-rekwiżiti neċessarji, taqa’, bħala prinċipju, fil-marġni ta’ evalwazzjoni tal-Istati Membri, kemm‑il darba, madankollu, l‑għażla ma tkunx tidher li hija sproporzjonata fid-dawl tal-għan imfittex (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 1999, Läärä et, C‑124/97, EU:C:1999:435, punt 39).
137
B’hekk, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika li l-leġiżlatur Sloven, billi adotta l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ried tabilħaqq jiżgura livell ta’ protezzjoni partikolarment għoli tal-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika u li, fid-dawl ta’ dan il-livell ta’ protezzjoni mfittex, il-ħolqien ta’ monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi jista’ effettivament jitqies li huwa neċessarju (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2011, Dickinger u Ömer, C‑347/09, EU:C:2011:582, punt 54).
138
Fir-rigward tal-kwistjoni tan-natura proporzjonata stricto sensu tal-miżuri inkwistjoni, kif jirriżulta mill-punt 104 ta’ din is-sentenza, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika wkoll jekk dawn il-miżuri humiex sproporzjonati fid-dawl tal-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika mfittxija. F’dan il-kuntest, dik il-qorti tkun tista’ tieħu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, in-nuqqasijiet li, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, kellha l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi prevista fiż-ZVO‑1 u ma kinux jippermettu li jiġi żgurat mmaniġġar effiċjenti tal-iskart. Hija tkun tista’ wkoll tieħu inkunsiderazzjoni l-argument tal-Gvern Sloven li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tippermetti lill-Istat jiggarantixxi t-trasparenza tal-funzjonament tal-organizzazzjoni unika u jevita d-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni fis-suq tal-immaniġġar tal-iskart, u liema skema hija iktar ekonomika u iktar sempliċi għall-produtturi, u b’hekk tgħin sabiex tkun tista’ tiġi ssorveljata aħjar il-kwalità tal-immaniġġar tal-iskart.
4) Fuq l-osservanza tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, kif ukoll tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi
139
Skont il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 105 sa 110 ta’ din is-sentenza, għad irid jiġi eżaminat il-ħolqien ta’ monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, permezz tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fid-dawl tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta, f’dan il-każ, tal-Artikoli 16 u 17 ta’ din tal-aħħar, kif ukoll fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni.
140
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-Artikolu 16 tal-Karta, dan tal-aħħar jipprovdi li l-libertà ta’ intrapriża hija rrikonoxxuta skont id-dritt tal-Unjoni u l-leġiżlazzjonijiet u l-prassi nazzjonali. Il-protezzjoni mogħtija minn dan l-artikolu tinkludi, b’mod partikolari, il-libertà li tiġi eżerċitata attività ekonomika jew kummerċjali, kif ukoll il-libertà kuntrattwali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich, C‑283/11, EU:C:2013:28, punt 42, kif ukoll tat‑30 ta’ April 2024, Trade Express‑L u DEVNIA TSIMENT, C‑395/22 u C‑428/22, EU:C:2024:374, punt 76).
141
Fid-dawl tal-kliem ta’ dan l-Artikolu 16, li jipprevedi li l-libertà ta’ intrapriża hija rrikonoxxuta skont id-dritt tal-Unjoni, kif ukoll skont il-leġiżlazzjonijiet u l-prassi nazzjonali, u huwa għalhekk differenti minn dak tal-libertajiet fundamentali l-oħra stabbiliti fit-Titolu II tal-Karta, iżda jixbah lil dak ta’ ċerti dispożizzjonijiet tat-Titolu IV ta’ din tal-aħħar, din il-libertà tista’ għalhekk tkun suġġetta għal firxa wiesgħa ta’ interventi min-naħa tal-awtoritajiet pubbliċi li jistgħu, fl-interess ġenerali, jillimitaw l-eżerċizzju tal-attività ekonomika. Din iċ-ċirkustanza hija b’mod partikolari riflessa fil-mod kif għandha tiġi evalwata l-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, kif ukoll il-leġiżlazzjoni u l-prassi nazzjonali, fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Bank Melli Iran, C‑124/20, EU:C:2021:1035, punti 81 u 82, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
142
F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li, sa fejn id-dispożizzjonijiet tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali li joħolqu monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi jikkostitwixxu, kif ġie kkonstatat fil-punt 116 ta’ din is-sentenza, restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment, dawn jikkostitwixxu wkoll, bħala prinċipju, limitazzjoni fuq l-eżerċizzju tal-libertà ta’ intrapriża tal-operaturi kkonċernati, stabbilita fl-Artikolu 16 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, PI, C‑230/18, EU:C:2019:383, punt 65).
143
Fit-tieni lok, skont l-Artikolu 17(1) tal-Karta, kull persuna għandha d-dritt li tgawdi l-proprjetà tal-beni li hija tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom b’wirt, u ħadd ma jista’ jiġi mċaħħad mill-proprjetà tiegħu, ħlief fl-interess pubbliku f’każijiet u taħt kundizzjonijiet previsti f’liġi, bil-kundizzjoni li dak li jkun jingħata kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li jkun tilef. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi sa fejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku.
144
L-Artikolu 17(1) tal-Karta fih tliet regoli distinti. L-ewwel waħda, li tinsab fl-ewwel sentenza ta’ din id-dispożizzjoni u hija ta’ natura ġenerali, tistabbilixxi l-prinċipju ta’ rispett tal-proprjetà. It-tieni waħda, li tinsab fit-tieni sentenza tal-imsemmija dispożizzjoni, tirrigwarda ċ-ċaħda ta’ proprjetà u tissuġġettaha għal ċerti kundizzjonijiet. Fir-rigward tat-tielet regola, li tinsab fit-tielet sentenza tal-istess dispożizzjoni, din tagħti lill-Istati Membri s-setgħa li jirregolaw l-użu tal-beni sa fejn ikun meħtieġ għall-interess ġenerali. Dawn ir-regoli jorbtu l-waħda mal-oħra. Fil-fatt, it-tieni u t-tielet regola jirrigwardaw eżempji speċifiċi ta’ ksur tad-dritt għall-proprjetà u għandhom jiġu interpretati fid-dawl tal-prinċipju stabbilit fl-ewwel waħda minn dawn ir-regoli (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Settembru 2024, Neves 77 Solutions, C‑351/22, EU:C:2024:723, punt 81 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Aeris Invest vs Il‑Kummissjoni u SRB, C‑535/22 P, EU:C:2024:819, punt 214).
145
Il-protezzjoni mogħtija fl-Artikolu 17(1) tal-Karta tirrigwarda drittijiet b’valur patrimonjali li jkunu joħolqu, taħt l-ordinament ġuridiku kkonċernat, pożizzjoni legali miksuba li tippermetti lid-detentur ta’ dawn id-drittijiet jeżerċitahom b’mod awtonomu (sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli), C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 69 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑5 ta’ Mejju 2022, BPC Lux 2 et, C‑83/20, EU:C:2022:346, punt 39).
146
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Pariġi fl‑20 ta’ Marzu 1952, li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 17 ta’ din tal-aħħar, bħala limitu minimu ta’ protezzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli), C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑10 ta’ Settembru 2024, Neves 77 Solutions, C‑351/22, EU:C:2024:723, punt 80), jirriżulta li l-interessi marbuta mal-użu ta’ liċenzja jikkostitwixxu interessi patrimonjali li jeħtieġu l-protezzjoni mogħtija lil dan l-Artikolu 1 (ara, f’dan is-sens, il-Qorti EDB, 7 ta’ Ġunju 2012, Centro Europa 7 S.r.l. u Di Stefano vs L‑Italja, CE:ECHR:2012:0607JUD003843309, punt 178). Konsegwentement, ir-revoka ex lege ta’ awtorizzazzjoni li tippermetti lid-detentur tagħha jeżerċita attività ekonomika hija limitazzjoni fuq id-dritt għall-proprjetà ggarantit minn dan l-artikolu li, bħala miżura li tirregola l-użu tal-beni, taqa’ fl-iskop tat-tieni paragrafu tal-imsemmi artikolu (ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 13 ta’ Jannar 2015, Vékony vs L‑Ungerija, CE:ECHR:2015:0113JUD006568113, punti 29 u 30, kif ukoll Qorti EDB, 5 ta’ April 2022, NIT S.R.L. vs Ir-Repubblika tal-Moldova, CE:ECHR:2022:0405JUD002847012, punti 235 u 236).
147
Barra minn hekk, dejjem skont l-imsemmija ġurisprudenza, intervent leġiżlattiv fejn jidħlu krediti kuntrattwali eżistenti jista’ wkoll jikkostitwixxi miżura li tirregola l-użu tal-beni u, għaldaqstant, limitazzjoni fuq id-dritt għall-proprjetà (ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 20 ta’ Lulju 2004, Bäck vs Il‑Finlandija, CE:ECHR:2004:0720JUD003759897, punti 57 u 68)
148
F’dan il-każ, mill-provi miġjuba quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, bla ħsara tal-verifika mill-qorti tar-rinviju, il-ħolqien ta’ monopolju affavur tal-organizzazzjoni unika permezz tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali iwassal kemm għar-revoka ex lege tal-awtorizzazzjonijiet ambjentali, kif ukoll tad-deċiżjonijiet għall-approvazzjoni tal-pjanijiet komuni eżistenti, maħruġa lill-operaturi ZVO‑1 għall-finijiet tal-eżerċizzju tal-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll ix-xoljiment ex lege tal-kuntratti kollha konklużi bejn dawn l-operaturi u l-produtturi, kif ukoll mal-fornituri ta’ servizzi ta’ mmaniġġar tal-iskart. Issa, tali ċirkustanzi jistgħu jitqiesu bħala limitazzjoni fuq l-eżerċizzju tad-dritt għall-proprjetà li taqa’ fl-iskop tar-regolament tal-użu tal-beni, fis-sens tat-tielet sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta.
149
F’dak li għandu x’jaqsam mal-ġustifikazzjoni ta’ tali limitazzjonijiet fuq il-libertà u fuq id-dritt previsti fl-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, l-ewwel nett, huwa stabbilit li dawn il-limitazzjonijiet, marbuta mal-ħolqien ta’ monopolju, kif ukoll mal-arranġamenti tranżitorji previsti mil-leġiżlatur Sloven f’dan il-kuntest, jinsabu fl-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kif stabbilita miż-ZVO‑2.
150
It-tieni nett, l-imsemmija limitazzjonijiet josservaw l-essenza tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta. Fil-fatt, fir-rigward, minn naħa, tal-kundizzjoni dwar l-osservanza tal-essenza tal-libertà ta’ intrapriża, għandu jiġi rrilevat li l-ħolqien ta’ monopolju fuq attività ekonomika bi ħsara tal-operaturi eżistenti ma jipprekludix kull attività imprenditorjali ta’ dawn l-operaturi minnha nnifisha, billi, barra dan, id-dritt primarju jippermetti b’mod espliċitu l-għoti ta’ drittijiet esklużivi lil operatur jew lil diversi operaturi pubbliċi jew privati fir-rigward ta’ attività ekonomika partikolari u billi l-kundizzjonijiet għall-ħolqien ta’ monopolju fuq attività li tirriżulta mill-għoti ta’ tali drittijiet għandhom jiġu evalwati, kif jirriżulta mill-punt 141 ta’ din is-sentenza, fil-kuntest tal-eżami tal-proporzjonalità ta’ tali miżura.
151
Min-naħa l-oħra, peress li, kif ġie kkonstatat fil-punt 148 ta’ din is-sentenza, din il-miżura taqa’ fl-iskop tar-regolament tal-użu tal-beni, fis-sens tat-tielet sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta, hija ma tistax tqiegħed f’perikolu l-essenza tad-dritt għall-proprjetà (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2024, Neves 77 Solutions, C‑351/22, EU:C:2024:723, punt 88 u l-ġurisprudenza ċċitata).
152
It-tielet nett, l-istess limitazzjonijiet ifittxu, kif ġie kkonstatat fil-punt 120 ta’ din is-sentenza, li jiggarantixxu sistema ta’ mmaniġġar tal-iskart li taħdem tajjeb u, għaldaqstant, li jintlaħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika, b’tali mod li dawn effettivament jissodisfaw għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni.
153
Ir-raba’ nett, fir-rigward tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, mill-punti 125 sa 136 ta’ din is-sentenza jirriżulta li tali limitazzjonijiet jidhru, fihom infushom, xierqa sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija u jidhru wkoll neċessarji għal dan il-għan. Madankollu, fil-kuntest ta’ emenda leġiżlattiva, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali tal-operaturi ekonomiċi kkonċernati minn din l-emenda jeżiġi wkoll li l-leġiżlatur nazzjonali jimplimenta miżuri xierqa li jippermettu li dawn l-operaturi jitħarsu minn miżuri li, fid-dawl tas-sitwazzjoni partikolari tagħhom, jgħabbuhom b’piż eċċessiv (ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 13 ta’ Jannar 2015, Vékony vs L‑Ungerija, CE:ECHR:2015:0113JUD006568113, punti 34 u 35; Qorti EDB, 16 ta’ Ottubru 2018, Könyv‑Tár Kft et vs L‑Ungerija, CE:ECHR:2018:1016JUD002162313, punti 48 u 50).
154
B’hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi jirriżulta li, fil-kuntest ta’ emenda leġiżlattiva, leġiżlatur nazzjonali għandu jieħu inkunsiderazzjoni s-sitwazzjonijiet partikolari tal-operaturi ekonomiċi kkonċernati minn din tal-aħħar u jipprevedi, jekk ikun hemm bżonn, aġġustamenti għall-applikazzjoni tar-regoli l-ġodda (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑7 ta’ Ġunju 2005, VEMW et, C‑17/03, EU:C:2005:362, punt 81, kif ukoll tas‑17 ta’ Diċembru 2015, Szemerey, C‑330/14, EU:C:2015:826, punt 48).
155
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-interessi ta’ operatur ekonomiku li jkun għamel investimenti kbar sabiex jikkonforma ruħu mal-iskema adottata preċedentement mil-leġiżlatur jistgħu jkunu affettwati b’mod kunsiderevoli li kellha din l-iskema titħassar minn qabel, u dan iktar u iktar li din kellha titħassar għal għarrieda u b’mod mhux previst, mingħajr ma dan l-operatur ekonomiku jitħallielu biżżejjed żmien sabiex jadatta ruħu għas-sitwazzjoni ġuridika l-ġdida (sentenzi tal‑11 ta’ Ġunju 2015, Berlington Hungary et, C‑98/14, EU:C:2015:386, punt 87 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑22 ta’ Settembru 2022, Admiral Gaming Network et, C‑475/20 sa C‑482/20, EU:C:2022:714, punt 64).
156
B’hekk, huwa l-leġiżlatur nazzjonali li għandu jipprevedi jew perijodu tranżitorju twil biżżejjed sabiex l-operaturi ekonomiċi jkunu jistgħu jadattaw ruħhom għall-emendi li jkunu jikkonċernawhom, jew inkella sistema ta’ kumpens raġonevoli għad-dannu mġarrab minn dawn tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 2004, Radlberger Getränkegesellschaft u S. Spitz, C‑309/02, EU:C:2004:799, punt 81; tal‑11 ta’ Ġunju 2015, Berlington Hungary et, C‑98/14, EU:C:2015:386, punt 85 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Global Starnet, C‑322/16, EU:C:2017:985, punt 48). Fejn dan ikun jidher neċessarju sabiex jiġi evitat li dawn l-operaturi jitgħabbew b’piż eċċessiv, ma huwiex eskluż li dawn iż-żewġ miżuri jistgħu jkunu meħtieġa b’mod kumulattiv.
157
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tindika, minn naħa, li d-dispożizzjonijiet tranżitorji taż-ZVO‑2 li jinsabu fl-Artikolu 275 ta’ din tal-aħħar ma jistipulaw ebda terminu preċiż li fl-iskadenza tiegħu jiġu fi tmiemhom l-awtorizzazzjonijiet li jgawdu l-operaturi ZVO‑1 kif ukoll il-kuntratti li dawn tal-aħħar ikunu ikkonkludew mal-produtturi u mal-fornituri ta’ servizzi ta’ mmaniġġar ta’ skart. Fil-fatt, dan it-terminu huwa marbut mal-komunikazzjoni, mill-organizzazzjoni unika, tal-fatt li hija tkun bdiet l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll mal-adozzjoni tad-deċiżjoni dikjaratorja tal-Ministeru kompetenti. Min-naħa l-oħra, l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tipprevedi ebda sistema ta’ kumpens tal-operaturi ZVO‑1.
158
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina jekk, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tkunx tista’ tikkostitwixxi piż eċċessiv fuq l-operaturi ZVO‑1. Għal dan il-għan, hija għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-fatturi rilevanti kollha li jirriżultaw, b’mod partikolari, mill-kliem, mill-istruttura u mill-għan tal-leġiżlazzjoni kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2022, Admiral Gaming Network et, C‑475/20 sa C‑482/20, EU:C:2022:714, punt 65, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), u għandha tivverifika wkoll jekk operatur ekonomiku prudenti u attent setax jipprevedi l-adozzjoni ta’ miżura li tista’ taffettwa l-interessi tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑15 ta’ April 2021, Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) et, C‑798/18 u C‑799/18, EU:C:2021:280, punt 42, kif ukoll tat‑22 ta’ Settembru 2022, Admiral Gaming Network et, C‑475/20 sa C‑482/20, EU:C:2022:714, punt 62).
159
F’dan ir-rigward, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tas-sitwazzjoni individwali tal-operaturi ZVO‑1 ikkonċernati, bħall-fatt li l-awtorizzazzjonijiet li huma jibbenefikaw minnhom inħarġu għal żmien indeterminat, kif ukoll iċ-ċirkustanzi kollha tal-adozzjoni tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, jidher li, qabel l-adozzjoni taż-ZVO‑2, il-leġiżlatur Sloven intervjena darbtejn sabiex jemenda l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi li sa dak iż-żmien kienet prevista fiż-ZVO‑1, b’mod partikolari billi emenda, b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2021, din l-iskema ta’ responsabbiltà estiża billi neħħa l-esklużjoni tal-applikazzjoni tal-imsemmija skema li sa dak iż-żmien kienet tapplika għall-produtturi li jqiegħdu fis-suq inqas minn 15‑il tunnellata ta’ imballaġġ fis-sena.
160
Fid-dawl tal-premess, għandu jiġi kkonstatat li, bla ħsara tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/123, l-Artikoli 49 u 56 TFUE, l-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, kif ukoll il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi sitwazzjoni ta’ monopolju bil-ħolqien ta’ organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi li jkollha d-dritt esklużiv li teżerċita din l-attività fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari, u li tipprevedi kemm ir-revoka ex lege tal-awtorizzazzjonijiet li jkunu ppermettew lill-operaturi ekonomiċi jeżerċitaw l-imsemmija attività sa dak iż-żmien, kif ukoll ix-xoljiment ex lege tal-kuntratti kollha konklużi minn dawn l-operaturi fl-eżerċizzju tal-istess attività, kemm‑il darba, madankollu, din il-leġiżlazzjoni, minn naħa, tkun akkumpanjata mill-implimentazzjoni ta’ qafas leġiżlattiv li jkun xieraq sabiex jiggarantixxi li d-detentur ta’ dan il-monopolju jkun effettivament jista’ jfittex, b’mod koerenti u sistematiku, li jilħaq l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika li l-Istat Membru kkonċernat ikun stabbilixxa permezz ta’ provvista li tkun kwantitattivament imkejla u kwalitattivament ippjanata fid-dawl ta’ dawn l-għanijiet u li tkun suġġetta għal kontroll strett tal-awtoritajiet pubbliċi u, min-naħa l-oħra, tkun tipprevedi jew aġġustamenti għall-applikazzjoni tar-regoli l-ġodda sabiex jiġi evitat li l-operaturi ekonomiċi kkonċernati jitgħabbew b’xi piż eċċessiv, b’mod partikolari perijodu tranżitorju twil biżżejjed sabiex dawn ikunu jistgħu jadattaw ruħhom għall-emendi jew inkella sistema ta’ kumpens raġonevoli għad-dannu mġarrab minnhom.
3.
Fuq il-miżuri imposti fuq id-detentur tal-monopolju u fuq il-persuni li għandhom ishma fih
161
Permezz tat-tieni parti tat-tieni domanda tagħha, kif ukoll permezz tas-sitt sad-disa’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju għandha dubju dwar ċertu numru ta’ miżuri imposti fuq l-organizzazzjoni detentriċi tal-monopolju fuq l-eżekuzzjoni tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll fuq il-persuni li għandhom ishma f’din l-organizzazzjoni.
a)
Fuq ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi
162
Fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju, permezz tat-tieni parti tat-tieni domanda tagħha, tistaqsi dwar ir-rekwiżit, previst fl-Artikolu 38(1) taż-ZVO‑2, li l-organizzazzjoni unika hija obbligata teżerċita l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi mingħajr skop ta’ lukru.
163
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li tali obbligu jista’ jiġi kklassifikat bħala rekwiżit li jobbliga lill-fornitur ikun ikkostitwit f’forma ġuridika partikolari, fis-sens tal-Artikolu 15(2)(b) tad-Direttiva 2006/123, kemm‑il darba d-dritt nazzjonali jkun effettivament jipprevedi forma ġuridika speċifika għall-entitajiet mingħajr skop ta’ lukru. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fid-dawl tal-premessa 73 ta’ din id-direttiva, din id-dispożizzjoni tal-aħħar tirrigwarda, b’mod partikolari, ir-rekwiżit, għall-fornitur ta’ servizz, li jkun ikkostitwit f’entità mingħajr skop ta’ lukru (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑23 ta’ Frar 2016, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑179/14, EU:C:2016:108, punt 62) u tas‑26 ta’ Ġunju 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, C‑729/17, EU:C:2019:534, punt 60).
164
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-leġiżlazzjoni nazzjonali msemmija fis-sitt domanda preliminari, l-Artikolu 38(4) taż-ZVO‑2 jistabbilixxi, fil-każ tal-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi u li jqiegħdu fis-suq, tal-inqas, 51 % tal-kwantità totali tal-istess kategorija ta’ prodotti li jaqgħu fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża, l-obbligu li joħolqu organizzazzjoni unika li teżerċita l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tagħhom fil-qasam u li jkollhom sehem fiha. Barra minn hekk, dawn il-produtturi ma jistgħux ikunu persuni li jiġbru jew jittrattaw l-iskart li jirriżulta minn dawn il-prodotti.
165
Minn naħa, l-obbligu ta’ ċerti produtturi li joħolqu organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tagħhom li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi fir-rigward tal-kategorija ta’ skart ikkonċernata, li l-obbligu li jkollhom sehem fiha jorbot miegħu b’mod li l-wieħed ma jistax jinfired mill-ieħor, ma jaqa’ taħt ebda waħda mill-kategoriji ta’ rekwiżiti elenkati fl-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2006/123.
166
Peress li, kif jirriżulta mill-punti 96 u 97 ta’ din is-sentenza, dan ir-rekwiżit għandu jiġi evalwat fid-dawl tad-dritt primarju, għandu jitfakkar li, meta miżura nazzjonali tkun fl-istess ħin marbuta mal-libertà ta’ stabbiliment u mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżaminaha, bħala prinċipju, fid-dawl ta’ waħda biss minn dawn il-libertajiet jekk ikun jirriżulta li, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, l-oħra tkun kompletament sekondarja meta mqabbla mal-ewwel waħda u tkun tista’ tingħaqad magħha. Sabiex tiġi ddeterminata l-libertà fundamentali predominanti, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-għan tal-leġiżlazzjoni kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2022, Cilevičs et, C‑391/20, EU:C:2022:638, punti 50 u 51, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
167
Sabiex issir distinzjoni bejn il-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tal-libertà ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, huwa importanti li jiġi ddeterminat jekk l-operatur ekonomiku kkonċernat ikunx stabbilit jew le fl-Istat Membru li fih ikun joffri s-servizz inkwistjoni. F’dan ir-rigward, il-kunċett ta’ “stabbiliment” jimplika l-eżerċizzju effettiv ta’ attività ekonomika permezz ta’ stabbiliment fiss fl-Istat Membru ospitanti għal żmien indeterminat (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Novembru 2018, Vorarlberger Landes‑ und Hypothekenbank, C‑625/17, EU:C:2018:939, punti 34 u 35, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Il‑Litwanja et vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (Pakkett ta’ mobbiltà), C‑541/20 sa C‑555/20, EU:C:2024:818, punt 364 u l-ġurisprudenza ċċitata).
168
Mill-banda l-oħra, il-provvisti kollha li ma jkunux offruti b’mod fiss u kontinwu, minn stabbiliment fl-Istat Membru ta’ destinazzjoni, huma “provvisti ta’ servizzi”, fis-sens tal-Artikolu 56 TFUE (sentenzi tas‑7 ta’ Settembru 2022, Cilevičs et, C‑391/20, EU:C:2022:638, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 245).
169
F’dan il-każ, l-Artikolu 38(4) u (5) taż-ZVO‑2 jimponi obbligi speċifiċi fuq ċerti produtturi ta’ prodotti suġġetti għar-responsabbiltà estiża tal-produtturi minħabba d-daqs partikolari tal-volum tal-attività ekonomika tagħhom fis-suq Sloven. F’dan ir-rigward, għandu jitqies li l-attivitajiet ekonomiċi eżerċitati minn produtturi ta’ tali daqs fis-suq nazzjonali huma, bħala regola ġenerali, eżerċitati b’mod fiss u kontinwu minn stabbiliment fl-Istat Membru kkonċernat. Dan ifisser li, bla ħsara tal-verifika mill-qorti tar-rinviju tas-sitwazzjoni tal-produtturi kkonċernati, din id-dispożizzjoni taqa’, b’mod predominanti, fl-iskop tal-libertà ta’ stabbiliment.
170
Issa, minkejja li ċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra li jistgħu jaqgħu taħt l-imsemmija dispożizzjoni ma humiex miżmuma milli jistabbilixxu ruħhom fit-territorju Sloven sabiex jeżerċitaw l-attività ekonomika tagħhom, l-obbligu, jekk ikun il-każ, li tinħoloq entità stabbilita fis-Slovenja responsabbli għall-eżerċizzju tal-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tagħhom li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll l-obbligu li jkollhom sehem fl-organizzazzjoni unika jista’ jwassal għal piżijiet amministrattivi u finanzjarji li jiżdiedu ma’ dawk li għandhom x’jaqsmu mal-eżerċizzju tal-attività ekonomika tagħhom stess.
171
Dan ifisser li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ tirrendi inqas attraenti, għaċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra, l-istabbiliment tagħhom fl-Istat Membru kkonċernat, b’tali mod li tkun tikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment iggarantita mill-Artikolu 49 TFUE.
172
Min-naħa l-oħra, il-kundizzjoni li l-produtturi biss jistgħu jkollhom sehem fl-organizzazzjoni unika tikkostitwixxi rekwiżit dwar iż-żamma tal-kapital ta’ kumpannija, fis-sens tal-Artikolu 15(2)(ċ) tad-Direttiva 2006/123. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tirrigwarda kull rekwiżit relatat mal-kompożizzjoni tal-entità kkonċernata jew mal-kwalità tad-detenturi tal-kapital tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑1 ta’ Marzu 2018, CMVRO, C‑297/16, EU:C:2018:141, punt 77; tas‑26 ta’ Ġunju 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, C‑729/17, EU:C:2019:534, punt 63, u tad‑29 ta’ Lulju 2019, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (Inġiniera ċivili, aġenti tal-privattivi u veterinarji), C‑209/18, EU:C:2019:632, punt 84).
173
Fit-tielet lok, fir-rigward tal-leġiżlazzjoni nazzjonali msemmija fis-seba’ sad-disa’ domanda, l-Artikolu 38(6) sa (9) taż-ZVO‑2 jipprevedi, minn naħa, il-projbizzjoni, fil-każ tal-produtturi li jkollhom sehem fl-organizzazzjoni unika, li jeżerċitaw attività ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart, kif ukoll, min-naħa l-oħra, il-projbizzjoni ta’ rabtiet ta’ kapital jew familjari bejn, minn naħa, din l-organizzazzjoni, il-membri tal-korp maniġerjali tagħha u l-produtturi li jkollhom sehem fl-imsemmija organizzazzjoni u, min-naħa l-oħra, il-persuni li jiġbru u jittrattaw l-iskart, kif ukoll il-persuni li jkollhom dritt ta’ vot fil-korp amministrattiv jew fil-korp ta’ kontroll tal-istess organizzazzjoni.
174
Fid-dawl tad-definizzjoni mfakkra fil-punt 172 ta’ din is-sentenza, li tirrigwarda kull rekwiżit relatat mal-kompożizzjoni tal-entità kkonċernata jew mal-kwalità tad-detenturi tal-kapital tagħha, għandu jitqies li tali leġiżlazzjoni tikkostitwixxi rekwiżit dwar iż-żamma tal-kapital ta’ kumpannija, fis-sens tal-Artikolu 15(2)(ċ) tad-Direttiva 2006/123.
b)
Fuq il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
175
Skont il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 98 sa 110 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi vverifikat jekk dawn ir-restrizzjonijiet ikunux jistgħu madankollu jiġu ġġustifikati.
1) Fuq il-kundizzjoni ta’ nondiskriminazzjoni
176
Kif ġie rrilevat fil-punt 119 ta’ din is-sentenza, l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tapplika għall-produtturi kollha li jqiegħdu prodotti fis-suq fis-Slovenja mingħajr ma tagħżel bejniethom, b’mod dirett jew indirett, skont in-nazzjonalità tagħhom jew, fil-każ ta’ kumpanniji, skont il-post tal-uffiċċju rreġistrat tagħhom. Dan ifisser li l-aspetti ta’ din l-iskema msemmija fil-punti 162 sa 174 ta’ din is-sentenza ma humiex ta’ natura direttament jew indirettament diskriminatorja.
2) Fuq l-eżistenza ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali
177
Kif jirriżulta mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja, ir-rekwiżiti kollha imposti fuq l-organizzazzjoni unika kif ukoll fuq il-produtturi li jkollhom ishma fiha huma intiżi li jsaħħu r-responsabbiltà organizzattiva tal-produtturi fi ħdan l-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi, li jiggarantixxu l-kundizzjonijiet proċedurali tal-provvista monopolistika tas-servizzi ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi f’dan il-qasam, kif ukoll li jevitaw kunflitti ta’ interess bejn l-operaturi kkonċernati. Dawn ir-rekwiżiti jservu għalhekk, b’mod iktar ġenerali, sabiex jagħmlu iktar effikaċi s-sistema ta’ mmaniġġar tal-iskart li jirriżulta minn prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi fis-Slovenja, billi jirrimedjaw il-problemi ta’ mmaniġġar tal-iskart ikkonstatati taħt iż-ZVO‑1. Issa, tali skopijiet ifittxu li jilħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika li jikkostitwixxu, kif jirriżulta mill-punti 120 sa 122 ta’ din is-sentenza, raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali li jistgħu jiġġustifikaw restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
178
Sa fejn il-Gvern Sloven jinvoka wkoll l-għan li jitnaqqsu l-ispejjeż għall-produtturi u għalhekk jibbaża l-argument tiegħu fuq l-effiċjenza ekonomika, hija l-qorti tar-rinviju, kif tfakkar fil-punt 123 ta’ din is-sentenza, li għandha tivverifika jekk, fl-aħħar mill-aħħar, ir-restrizzjonijiet ikkonċernati jfittxu li jilħqu l-għan tal-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika.
3) Fuq il-kundizzjoni ta’ proporzjonalità
i) Fuq l-idoneità tar‑restrizzjonijiet li jiggarantixxu li l-għanijiet imfittxija jintlaħqu
179
Fir-rigward, l-ewwel nett, tar-rekwiżit li l-organizzazzjoni unika hija obbligata teżerċita l-attività tagħha mingħajr skop ta’ lukru, ma hemm xejn fil-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja li jagħti x’jifhem li tali miżura ma hijiex xierqa sabiex tiggarantixxi sistema ta’ mmaniġġar ta’ skart li taħdem tajjeb u, għaldaqstant, sabiex tiggarantixxi li jintlaħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika mfittxija mil-leġiżlatur Sloven. Kif isostni l-Gvern Sloven, ir-rekwiżit tal-eżerċizzju mingħajr skop ta’ lukru tal-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi jista’ jiggarantixxi li l-ispejjeż ta’ tali servizz jiġu ffatturati lill-produtturi billi jittieħdu inkunsiderazzjoni biss l-ispejjeż effettivi tal-eżekuzzjoni ta’ dawn l-obbligi, peress li dawn l-ispejjeż huma ffissati skont in-natura durevoli, riparabbli, riutilizzabbli u riċiklabbli tal-prodott ikkonċernat. Tali miżura tosserva, b’mod partikolari, l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas stabbilit fid-dritt tal-Unjoni, kif tfakkar fil-punt 81 ta’ din is-sentenza.
180
Fir-rigward, it-tieni nett, tal-miżuri relatati mal-ħolqien tal-organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll maż-żamma ta’ ishma f’din tal-aħħar, għandu jitfakkar li, kif jirriżulta mid-definizzjoni li tinsab fil-punt 21 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2008/98, l-għan tal-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi stabbiliti skont l-Artikoli 8 u 8a ta’ din id-direttiva huwa li jiġi żgurat li l-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża ma jerfgħux biss ir-responsabbiltà finanzjarja tal-immaniġġar tal-iskart li jirriżulta minn dawn il-prodotti, iżda wkoll, jekk ikun il-każ, ir-responsabbiltà organizzattiva ta’ din l-attività.
181
Kemm l-obbligu tal-produtturi, suġġetti għal obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża li jqiegħdu fis-suq mill-inqas 51 % tal-kwantità totali tal-istess kategorija ta’ prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi, li joħolqu organizzazzjoni li teżerċita l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tagħhom f’dan il-qasam u li jżommu sehem fiha, kif ukoll l-obbligu ta’ dawk li jkollhom sehem f’din l-organizzazzjoni li jkunu produtturi, huma konsistenti ma’ dan l-għan u għalhekk jidhru xierqa sabiex jiggarantixxu li jintlaħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika. Dan huwa iktar u iktar il-każ peress li dawn ir-regoli effettivament jagħmluha possibbli li l-produtturi li jkollhom l-ikbar ishma fis-suq ikkonċernat jiġu tabilfors involuti mhux biss fir-responsabbiltà finanzjarja, iżda wkoll dik organizzattiva tal-immaniġġar tal-fażi “skart” taċ-ċiklu tal-ħajja ta’ prodott.
182
Fir-rigward, it-tielet nett, tar-regoli dwar il-projbizzjoni ta’ rabtiet vertikali bejn l-organizzazzjonijiet responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, dawk li jkollhom ishma f’dawn tal-aħħar, il-korpi maniġerjali ta’ dawn l-organizzazzjonijiet, kif ukoll il-fornituri ta’ servizzi ta’ mmaniġġar tal-iskart, mill-premessa 22 tad-Direttiva 2018/851 jirriżulta li r-rekwiżiti minimi previsti fl-Artikolu 8a tad-Direttiva 2008/98 huma intiżi, b’mod partikolari, li jiggarantixxu kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni ekwi kif ukoll li jillimitaw ir-riskju ta’ kunflitti ta’ interess bejn l-imsemmija organizzazzjonijiet u l-organi ta’ mmaniġġar tal-iskart li l-istess organizzazzjonijiet jirrikorru għalihom.
183
Sa fejn dawn ir-regoli huma intiżi li jevitaw kunflitti ta’ interess fir-relazzjonijiet bejn id-diversi operaturi involuti fil-kuntest tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali u, kif essenzjalment irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 76 tal-konklużjonijiet tiegħu, jagħmluha possibbli għalhekk li jitnaqqas ir-riskju li, waqt l-għoti tal-kuntratti pubbliċi li jirrigwardaw il-provvista tas-servizzi ta’ mmaniġġar ta’ skart mill-organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, l-offerenti li ma jkunux jissodisfaw ir-rekwiżiti ekonomiċi jew ambjentali meħtieġa jintgħażlu abbażi ta’ kunsiderazzjonijiet irrilevanti, dan l-aspett tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali jidher li huwa wkoll xieraq sabiex jiggarantixxi li jintlaħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika.
ii) Fuq in-neċessità u n-natura proporzjonata stricto sensu tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
184
Fir-rigward, l-ewwel nett, tar-rekwiżit li l-organizzazzjoni unika hija obbligata teżerċita l-attività tagħha mingħajr skop ta’ lukru, il-Gvern Sloven isostni li l-inċentiv li jsir qligħ li jirriżulta miż-ZVO‑1 kien iżomm milli jintlaħaq l-għan ta’ protezzjoni adegwata tal-ambjent. Fi kwalunkwe każ, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-leġiżlatur Sloven kellux miżuri inqas restrittivi li kienu jagħmluha possibbli għalih li jilħaq b’mod daqstant ieħor effettiv l-għanijiet imfittxija.
185
Fir-rigward tan-natura proporzjonata stricto sensu tal-miżuri inkwistjoni, kif jirriżulta mill-punt 104 ta’ din is-sentenza, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika wkoll jekk dawn il-miżuri humiex sproporzjonati fid-dawl tal-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika mfittxija. F’dan il-kuntest, dik il-qorti tista’ tieħu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, in-nuqqasijiet li, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, kellha l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi prevista fiż-ZVO‑1 u li kienu jqiegħdu f’perikolu l-ġestjoni effikaċi tal-iskart.
186
Fir-rigward, it-tieni nett, tal-miżuri dwar il-ħolqien tal-organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll dwar iż-żamma ta’ ishma f’din tal-aħħar, il-Gvern Sloven josserva li dawn il-miżuri huma intiżi li jiżguraw li organizzazzjoni waħda biss tista’ tinħoloq għal kull kategorija ta’ prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi. Barra minn hekk, huwa jindika li l-imsemmija miżuri huma intiżi li jimlew lakuni kkonstatati taħt iż-ZVO‑1 f’dak li għandu x’jaqsam mar-rabtiet organizzattivi bejn il-produtturi u l-organizzazzjonijiet responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll li jimmassimizzaw l-influwenza tal-produtturi fuq il-funzjonament ta’ din l-organizzazzjoni. Din iż-żieda fl-influwenza fuq il-ġestjoni, it-tmexxija u l-awtokontroll tal-organizzazzjoni tagħmel lill-produtturi responsabbli kemm‑il darba din l-organizzazzjoni tiżgura, f’isimhom u għall-benefiċċju tagħhom, l-immaniġġar xieraq tal-iskart li jirriżulta mill-prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi.
187
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li dawn il-miżuri huma intiżi li jagħmluha possibbli li tinħoloq l-organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi li jqiegħdu fis-suq tal-inqas 51 % tal-kwantità totali tal-prodott ikkonċernat. Għalhekk, dawn jistgħu jsaħħu r-responsabbiltà ta’ dawn il-produtturi u, għaldaqstant, jagħmlu iktar effikaċi l-funzjonament tal-iskemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi stabbiliti taħt iż-ZVO‑2.
188
Barra minn hekk, fid-dawl tal-marġni ta’ evalwazzjoni li jgawdu l-Istati Membri fl-għażla tal-miżuri li jistgħu jilħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika sabiex jiżguraw livell ta’ protezzjoni partikolarment għoli, il-leġiżlatur nazzjonali jista’, bħala prinċipju, iqis li jkun hemm riskju li, jekk operaturi ekonomiċi li ma jkunux produtturi li jaġixxu fis-suq ikkonċernat ikunu jistgħu jeżerċitaw influwenza fuq il-ġestjoni tal-organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, dawn tal-aħħar jadottaw deċiżjonijiet ta’ ġestjoni li jkunu jistgħu jqiegħdu f’perikolu l-għanijiet li din l-organizzazzjoni tfittex li tilħaq (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑1 ta’ Marzu 2018, CMVRO, C‑297/16, EU:C:2018:141, punt 82).
189
Fir-rigward, it-tielet nett, tar-regoli dwar il-projbizzjoni ta’ rabtiet vertikali bejn l-organizzazzjonijiet responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, dawk li jkollhom ishma f’dawn tal-aħħar u l-fornituri ta’ servizzi ta’ mmaniġġar tal-iskart, il-Gvern Sloven isostni li dawn ir-regoli huma neċessarji sabiex tiġi żgurata l-kompetittività fis-settur tal-immaniġġar tal-iskart. B’mod partikolari, il-ħolqien ta’ organizzazzjoni unika għall-istess tip ta’ prodotti jista’ jwassal għal konċentrazzjoni tad-domanda għal ċerti servizzi, liema konċentrazzjoni tagħti lil din l-organizzazzjoni setgħa ta’ negozjar li tkun tista’ ttellef il-bilanċ ekonomiku u kompetittiv tas-suq tal-immaniġġar tal-iskart. Ir-regoli dwar il-projbizzjoni ta’ rabtiet vertikali għandhom ukoll l-għan li jnaqqsu l-kunflitti ta’ interess bejn l-organizzazzjonijiet li jeżegwixxu l-obbligi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur f’isem il-produtturi u l-fornituri tal-immaniġġar tal-iskart li magħhom l-organizzazzjonijiet jikkonkludu kuntratti.
190
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-leġiżlatur Sloven kellux il-possibbiltà li jadotta miżuri li, filwaqt li kienu inqas restrittivi, kienu jagħmluha possibbli li jintlaħqu b’mod daqstant ieħor effikaċi l-għanijiet imfittxija, billi ż-żamma tal-kundizzjonijiet ekwi ta’ kompetizzjoni fis-settur tal-immaniġġar tal-iskart, kif ukoll il-funzjonament tajjeb ta’ dan is-suq, għandhom importanza partikolari fil-kuntest tal-implimentazzjoni tal-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98. F’dan il-kuntest, hija dik il-qorti li għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-marġni ta’ evalwazzjoni li jgawdu l-Istati Membri, fid-dawl tal-punt 134 ta’ din is-sentenza, fl-għażla tal-miżuri li jistgħu jilħqu l-imsemmija għanijiet.
4) Fuq l-osservanza tal-Artikolu 16 tal-Karta
191
Skont il-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 105 sa 110 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi vverifikat ukoll jekk l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali hijiex kompatibbli mad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta, f’dan il-każ, mal-libertà ta’ intrapriża ggarantita fl-Artikolu 16 tagħha.
192
Għall-istess raġunijiet bħal dawk stabbiliti fil-punti 179 sa 190 ta’ din is-sentenza, ma hemm xejn fil-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja li juri li r-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ intrapriża ma jistgħux jiġu ġġustifikati skont ir-rekwiżiti previsti fl-Artikolu 52(1) tal-Karta.
193
Fid-dawl tal-premess, għandu jiġi konkluż li, bla ħsara tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/123, l-Artikolu 49 TFUE, kif ukoll l-Artikolu 16 tal-Karta, ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li:
–
tobbliga lil organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi li jkollha dritt esklużiv teżerċita l-attività tagħha mingħajr skop ta’ lukru;
–
tipprevedi l-obbligu tal-produtturi suġġetti għal obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produttur li jqiegħdu fis-suq tal-inqas 51 % tal-kwantità totali tal-istess kategorija ta’ prodotti li jaqgħu fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża tal-produttur, li joħolqu tali organizzazzjoni u li jkollhom sehem f’din tal-aħħar;
–
tipprevedi l-obbligu ta’ dawk li jkollhom sehem f’din l-organizzazzjoni li jkunu produtturi fis-suq ikkonċernat;
–
tipprevedi l-projbizzjoni, fir-rigward ta’ dawn il-produtturi, li jeżerċitaw attività ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart, kif ukoll il-projbizzjoni ta’ rabtiet ta’ kapital jew ta’ rabtiet familjari bejn, minn naħa, l-imsemmija organizzazzjoni, il-membri tal-korp maniġerjali tagħha u l-produtturi li jkollhom sehem f’din tal-aħħar u, min-naħa l-oħra, il-persuni li jiġbru u jittrattaw l-iskart kif ukoll il-persuni li jkollhom dritt ta’ vot fil-korp amministrattiv jew fil-korp ta’ kontroll tal-istess organizzazzjoni.
4.
Fuq il-miżuri imposti fuq il-produtturi li jkunu jixtiequ jidħlu fis-suq nazzjonali
194
Fl-aħħar nett, permezz tal-għaxar domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju għandha dubju dwar il-kompatibbiltà mal-Artikoli 49 u 56 TFUE, kif ukoll mal-Artikolu 16 tal-Karta li wieħed jirrikorri b’mod obbligatorju għall-organizzazzjoni unika għall-finijiet ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, ħaġa li l-produtturi ta’ prodotti maħsuba għal użu domestiku li jkunu jixtiequ jidħlu fis-suq Sloven huma obbligati jagħmlu.
a)
Fuq l-eżistenza ta’ restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi
195
Fir-rigward tal-leġiżlazzjoni msemmija fl-għaxar domanda, l-Artikolu 35(3) taż-ZVO‑2 jipprevedi li produttur jista’, bħala prinċipju, jissodisfa individwalment l-obbligi tiegħu li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, ħlief jekk il-prodotti li huwa jqiegħed fis-suq fis-Slovenja jkunu maħsuba għal użu domestiku. Barra minn hekk, l-Artikolu 37(3) u (4) taż-ZVO‑2 jobbliga lill-produtturi, li huma għalhekk marbuta jissodisfaw l-obbligi tagħhom li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi b’mod kollettiv, jikkonkludu, għal dan il-għan, kuntratt mal-organizzazzjoni unika. Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, ir-rifjut li jiġi konkluż tali kuntratt huwa punibbli b’multa.
196
Issa, tali dispożizzjonijiet jistgħu jaqgħu kemm taħt il-libertà ta’ stabbiliment kif ukoll taħt il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, skont jekk l-operatur ekonomiku kkonċernat ikunx jeżerċita jew le l-attivitajiet tiegħu fis-Slovenja permezz ta’ stabbiliment fiss, fis-sens tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 167 u 168 ta’ din is-sentenza.
197
Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk li wieħed jirrikorri b’mod obbligatorju għal fornitur speċifiku jikkostitwixxix restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, għandu jitfakkar, minn naħa, li, kif ġie rrilevat fil-punt 51 ta’ din is-sentenza, id-Direttiva 2008/98, bħala prinċipju, tagħmilha possibbli għall-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal skemi ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi jissodisfaw l-obbligi tagħhom f’dan il-qasam b’mod individwali jew kollettiv. Meta Stat Membru jagħżel eżekuzzjoni kollettiva obbligatorja fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari, l-aġġustamenti li għandhom jagħmlu l-produtturi kkonċernati sabiex jikkonformaw ruħhom ma’ tali rekwiżit jistgħu jwasslu għal piżijiet amministrattivi u finanzjarji addizzjonali li jistgħu jagħmlu inqas attraenti l-aċċess għas-suq Sloven. Dan huwa iktar u iktar il-każ sa fejn il-leġiżlazzjoni kkonċernata tapplika wkoll għall-produtturi li kultant jipprovdu servizzi fis-suq Sloven u li l-ksur tagħha huwa suġġett għal sanzjoni pekunjarja.
198
Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-obbligu li operaturi ekonomiċi stabbiliti fi Stat Membru ieħor jikkonkludu kuntratt jista’ jikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi meta dan ikun inaqqas il-kapaċità tal-operaturi kkonċernati li jikkompetu b’mod effettiv mal-operaturi diġà preżenti f’dan l-Istat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ April 2009, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, C‑518/06, EU:C:2009:270, punt 70). B’hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi tista’ tirriżulta minn dispożizzjonijiet nazzjonali li jkunu jissuġġettaw il-kundizzjonijiet għall-aċċess ta’ operatur għas-suq ikkonċernat, kif ukoll il-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tal-attività ekonomika ta’ dan l-operatur, għall-intervent dirett jew indirett ta’ operaturi kompetituri diġà preżenti fis-suq nazzjonali kkonċernat, bir-riskju li dawn tal-aħħar jingħataw vantaġġ kompetittiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑15 ta’ Jannar 2002, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, C‑439/99, EU:C:2002:14, punt 39, kif ukoll tal‑1 ta’ Lulju 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, punti 38 u 51).
199
F’dan il-każ, l-Artikolu 38(10) taż-ZVO‑2 jipprevedi li l-organizzazzjoni unika għandha jkollha korp ta’ kontroll għall-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi kkonċernata, li għandu jkun magħmul minn tliet rappreżentanti tal-produtturi, li jkollhom ishma f’din l-organizzazzjoni, tliet rappreżentanti ta’ produtturi li jissieħbu fl-organizzazzjoni diġà kkostitwita, kif ukoll rappreżentant tal-Ministeru għall-Ambjent. Fost is-setgħat li jgawdi dan il-korp bis-saħħa tal-Artikolu 38(11) taż-ZVO‑2 hemm, b’mod partikolari, dik li jikseb aċċess għal ċerta informazzjoni miżmuma mill-produtturi dwar il-prodotti li jaqgħu fl-iskop tar-responsabbiltà estiża tal-produtturi, kif ukoll dik li jagħżel, skont regoli stabbiliti, il-persuni responsabbli għall-ġbir u għat-trattament tal-iskart f’isem l-organizzazzjoni unika.
200
Jidher, għalhekk, li l-attività tal-organizzazzjoni unika li magħha kull produttur li jkun jixtieq jidħol fis-suq Sloven huwa obbligat jikkuntratta hija sostanzjalment iddeterminata minn produtturi li jkunu diġà preżenti fis-suq Sloven. Barra minn hekk, kif irrilevat il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, ma huwiex eskluż li r-rappreżentanti ta’ dawn il-produtturi jistgħu jeżerċitaw il-mandat tagħhom billi jfittxu l-interessi ekonomiċi speċifiċi għal dawn tal-aħħar u, fid-dawl tas-setgħat li tgawdi din l-organizzazzjoni, jagħtu lill-imsemmija produtturi vantaġġi kompetittivi minħabba l-preżenza tagħhom f’din tal-aħħar. Għalkemm huwa minnu li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, fir-rigward tal-produtturi li huma rrappreżentati mill-organu ta’ kontroll, il-produtturi li jkollhom sehem fl-imsemmija organizzazzjoni u dawk li ma jkollhom ebda sehem f’din tal-aħħar huma ttrattati ndaqs u għandhom l-istess drittijiet ta’ deċiżjoni, jibqa’ l-fatt li dawn il-produtturi kollha huma operaturi ekonomiċi li jikkompetu mal-produtturi li jixtiequ jidħlu fis-suq Sloven.
201
F’dawn iċ-ċirkustanzi, li wieħed jirrikorri b’mod obbligatorju għal fornitur speċifiku jista’ jagħmel inqas attraenti, għaċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra, l-eżerċizzju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi fl-Istat Membru li jimponi tali obbligu u jikkostitwixxi għalhekk restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ggarantita mill-Artikolu 56 TFUE. Għal raġunijiet simili, id-dispożizzjonijiet imsemmija fil-punti 197 sa 199 ta’ din is-sentenza jistgħu jirrendu inqas attraenti, għaċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra, l-istabbiliment tagħhom fl-Istat Membru kkonċernat, b’tali mod li jikkostitwixxu wkoll restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment iggarantita mill-Artikolu 49 TFUE.
b)
Fuq il-ġustifikazzjoni tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
202
Skont il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 98 sa 110 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi vverifikat jekk dawn ir-restrizzjonijiet jistgħux, madankollu, jiġu ġġustifikati.
1) Fuq l-eżistenza ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali
203
Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, l-obbligu fuq il-produtturi li jkunu jixtiequ jidħlu fis-suq Sloven li jikkuntrattaw mal-organizzazzjoni unika għall-finijiet tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi huwa intiż li jsaħħaħ ir-responsabbiltà organizzattiva tal-produtturi fi ħdan l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali u, għaldaqstant, l-effikaċja tas-sistema ta’ mmaniġġar tal-iskart li jirriżulta minn prodotti li jaqgħu fl-iskop ta’ din l-iskema fis-Slovenja. Dan l-iskop huwa konsistenti mal-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika li jikkostitwixxu, kif jirriżulta mill-punti 120 sa 122 ta’ din is-sentenza, raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali li jistgħu jiġġustifikaw restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
2) Fuq il-kundizzjoni ta’ proporzjonalità
i) Fuq l-idoneità tar‑restrizzjonijiet li jiggarantixxu li l-għanijiet imfittxija jintlaħqu
204
F’dak li għandu x’jaqsam mal-idoneità ta’ miżura li bis-saħħa tagħha wieħed jirrikorri b’mod obbligatorju għal fornitur uniku għall-finijiet tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika mfittxija miż-ZVO‑2, kemm in-natura obbligatorja ta’ li wieħed jirrikorri għal fornitur uniku, kif ukoll l-obbligu tal-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal din ir-responsabbiltà estiża li jikkonkludu kuntratt ma’ organizzazzjoni li jkollha dritt esklużiv għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ din l-attività, jidhru li jissodisfaw tali rekwiżit.
205
Fil-fatt, minn naħa, xejn fil-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja ma jagħti x’jifhem li l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi jista’ jkollha żvantaġġi meta mqabbla ma’ eżekuzzjoni individwali ta’ dawn tal-aħħar, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mal-flussi tal-iskart. Għall-kuntrarju, kif sostna l-Gvern Olandiż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, l-obbligu tal-produtturi ta’ prodotti maħsuba għal użu domestiku li jissodisfaw l-obbligi tagħhom b’mod kollettiv permezz ta’ organizzazzjoni unika jista’ jgħin sabiex jiġi evitat jew tal-inqas jitnaqqas ċertu aġir abbużiv min-naħa tal-produtturi ta’ prodotti suġġetti għar-responsabbiltà estiża tal-produtturi li jistgħu jirrikorru għas-skemi ta’ teħid lura, ta’ ġbir jew ta’ riċiklaġġ stabbiliti fil-kuntest ta’ din l-eżekuzzjoni kollettiva, iżda mingħajr ma jħallsu l-kontribuzzjonijiet previsti skont il-kwantità u t-tip ta’ skart li jiġġeneraw.
206
Min-naħa l-oħra, kif irrilevat il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, l-obbligu li jiġi konkluż kuntratt impost fuq il-produtturi suġġetti għar-responsabbiltà estiża tal-produtturi jagħmel parti minn approċċ sistematiku u koerenti fil-kuntest tal-ħolqien ta’ monopolju fuq l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi. Fi kwalunkwe każ, l-introduzzjoni ta’ skema obbligatorja ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi, iċċentrata madwar organizzazzjoni unika, tista’, kif ġie sostnut mill-Gvern Sloven u dak tal-Pajjiżi l-Baxxi matul il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, tiffaċilita l-introduzzjoni ta’ sistema ta’ mmaniġġar tal-iskart li taħdem tajjeb, b’mod partikolari fi Stati Membri ta’ daqs żgħir jew medju.
ii) Fuq in-neċessità u n-natura proporzjonata stricto sensu tar-restrizzjonijiet ikkonċernati
207
F’dak li għandu x’jaqsam mal-kwistjoni dwar jekk l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika jistgħux jintlaħqu permezz ta’ miżuri inqas restrittivi, jidher li, kif jirriżulta mill-punti 132 sa 134 ta’ din is-sentenza u kemm‑il darba l-leġiżlatur nazzjonali jkun tassew xtaq jilħaq livell ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika partikolarment għoli, li wieħed jirrikorri b’mod obbligatorju għal fornitur wieħed għall-finijiet tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi jista’ jitqies li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet.
208
Fi kwalunkwe każ, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika li l-leġiżlatur Sloven ma kellux il-possibbiltà li jadotta miżuri li, filwaqt li daqstant ieħor effettivi sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija, kienu jkunu inqas restrittivi, b’mod partikolari sa fejn l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tapplika wkoll għall-produtturi li kultant jipprovdu servizzi fis-suq Sloven.
209
Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-punt 104 ta’ din is-sentenza, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika jekk il-miżuri inkwistjoni fil-kawża prinċipali humiex sproporzjonati fid-dawl tal-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika mfittxija. F’dan il-kuntest, hija tista’ tieħu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, in-nuqqasijiet li, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, kellha l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi prevista fiż-ZVO‑1.
3) Fuq l-osservanza tal-Artikolu 16 tal-Karta
210
Skont il-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 105 sa 110 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi vverifikat ukoll jekk l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali hijiex kompatibbli mad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta, f’dan il-każ, mal-libertà ta’ intrapriża ggarantita fl-Artikolu 16 tagħha.
211
F’dan ir-rigward, minn naħa, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li kull miżura li jista’ jkollha effett dirett biżżejjed u sinjifikattiv biżżejjed fuq l-eżerċizzju liberu tal-attività professjonali jew kummerċjali tal-operaturi kkonċernati tikkostitwixxi limitazzjoni fuq l-eżerċizzju tal-libertà ta’ intrapriża (ara, f’dan is-sens, id-digriet tat‑23 ta’ Settembru 2004, Springer, C‑435/02 u C‑103/03, EU:C:2004:552, punt 49).
212
Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-protezzjoni mogħtija mill-Artikolu 16 tal-Karta tinkludi wkoll, bis-saħħa tal-libertà kuntrattwali, il-libertà li wieħed jagħżel ma’ min jikkuntratta (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich, C‑283/11, EU:C:2013:28, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑12 ta’ Jannar 2023, TP (Editur awdjoviżiv għat-televiżjoni pubblika), C‑356/21, EU:C:2023:9, punt 74) u li l-impożizzjoni ta’ obbligu li jiġi konkluż kuntratt tikkostitwixxi limitazzjoni sostanzjali fuq il-libertà kuntrattwali li, bħala prinċipju, igawdu l-operaturi ekonomiċi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ April 2009, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, C‑518/06, EU:C:2009:270, punt 66).
213
F’dan il-każ, kemm l-obbligu tal-produtturi ta’ prodotti għall-użu domestiku li jissodisfaw l-obbligi tagħhom b’mod kollettiv kif ukoll dak impost fuq dawn il-produtturi li jikkuntrattaw mal-organizzazzjoni unika jistgħu, sa fejn jikkostitwixxu restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, kif ukoll fuq il-libertà ta’ stabbiliment, ikollhom effett dirett biżżejjed u sinjifikattiv biżżejjed fuq l-eżerċizzju liberu tal-attività professjonali tal-imsemmija produtturi, b’tali mod li dawn jikkostitwixxu limitazzjonijiet fuq l-eżerċizzju tal-libertà ta’ intrapriża tagħhom iggarantita fl-Artikolu 16 tal-Karta. Kif tfakkar fil-punt 108 ta’ din is-sentenza, tali limitazzjonijiet jistgħu madankollu jiġu ġġustifikati.
214
Fir-rigward tal-ġustifikazzjoni tan-natura obbligatorja tal-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi għall-iskart li jirriżulta minn prodotti maħsuba għal użu domestiku, kif ukoll tal-obbligu li wieħed jikkuntratta impost fuq il-produtturi ta’ tali prodotti, huwa stabbilit, l-ewwel nett, li dawn l-obbligi huma previsti fl-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
215
It-tieni nett, dawn il-limitazzjonijiet fuq il-libertà ta’ intrapriża josservaw l-essenza tal-libertà ggarantita fl-Artikolu 16 tal-Karta. Fil-fatt, ir-rekwiżiti hekk imposti ma jipprekludux kull attività imprenditorjali minnha nnifisha, iżda jikkostitwixxu miżuri li jirregolaw l-attività professjonali jew kummerċjali tal-operaturi kkonċernati li l-kundizzjonijiet tagħhom għandhom, kif jirriżulta mill-punt 141 ta’ din is-sentenza, jiġu evalwati fil-kuntest tal-eżami tal-proporzjonalità tagħhom.
216
It-tielet nett, l-imsemmija limitazzjonijiet huma intiżi, kif ġie kkonstatat fil-punt 120 ta’ din is-sentenza, li jiggarantixxu sistema ta’ ġestjoni tal-iskart li taħdem tajjeb u, għaldaqstant, li jiggarantixxu li jintlaħqu l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika, b’tali mod li effettivament jissodisfaw għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni.
217
Fir-rigward, ir-raba’ nett, tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, mill-punti 204 sa 206 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali tidher, fiha nnifisha, li hija xierqa sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija u hija wkoll neċessarja għal dan il-għan. Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’ jiġi dedott li l-osservanza tal-libertà kuntrattwali teżiġi wkoll li kull intervent leġiżlattiv jew regolatorju min-naħa ta’ Stat Membru fir-relazzjonijiet kuntrattwali ta’ operatur ekonomiku ma’ operaturi ekonomiċi oħra jsir b’mod li jitnaqqas l-impatt tiegħu fuq l-interessi ta’ dan tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Lulju 2013, Alemo‑Herron et, C‑426/11, EU:C:2013:521, punti 34 u 35).
218
Bl-istess mod, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta li, fil-każ ta’ limitazzjoni fuq il-libertà kuntrattwali permezz ta’ leġiżlazzjoni ta’ portata wiesgħa, din tal-aħħar għandha tkun akkumpanjata minn garanziji proċedurali konsistenti li jagħmluha possibbli li jiġi evitat li l-persuni kkonċernati jitgħabbew b’xi piż eċċessiv u li jiġi ggarantit li l-funzjonament tas-sistema u l-impatt tagħha fuq id-drittijiet ta’ dawn il-persuni la jkunu arbitrarji u lanqas imprevedibbli (ara, f’dan is-sens, il-Qorti EDB, 19 ta’ Ġunju 2006, Hutten‑Czapska vs Il‑Polonja, CE:ECHR:2006:0619JUD003501497, punti 167 u 168; il-Qorti EDB, 14 ta’ Ottubru 2008, Maria Dumitrescu u Sorin Mugur Dumitrescu vs Ir‑Rumanija, CE:ECHR:2008:1014JUD000729302, punti 47 u 54, kif ukoll il-Qorti EDB, 28 ta’ Jannar 2014, Bittó vs Is‑Slovakkja, CE:ECHR:2014:0128JUD003025509, punt 98).
219
Dan ifisser li, meta Stat Membru jobbliga lill-produtturi ta’ prodotti suġġetti għar-responsabbiltà estiża tal-produtturi jirrikorru għal organizzazzjoni unika għall-finijiet ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi tagħhom f’dan il-qasam, huwa għandu jiżgura li dan l-obbligu jkun akkumpanjat minn garanziji proċedurali suffiċjenti, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam ma’ kwalunkwe kunflitt ta’ interess jew żvantaġġ kompetittiv, li jagħmluha possibbli li jiġi evitat li l-persuni kkonċernati jitgħabbew b’xi piż eċċessiv fl-eżerċizzju tal-attività ekonomika tagħhom li jkun jirriżulta minn effetti arbitrarji jew imprevedibbli fuq ir-relazzjonijiet kuntrattwali tagħhom. Sa fejn leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha titfassal b’tali mod li jitnaqqas l-impatt tagħha fuq l-interessi tal-operaturi ekonomiċi kkonċernati, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika wkoll, kif jirriżulta mill-punt 109 ta’ din is-sentenza, li l-importanza tal-għanijiet ta’ interess ġenerali li din il-limitazzjoni tfittex li tilħaq torbot mal-gravità tal-indħil li ġġib magħha din il-limitazzjoni.
220
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, bla ħsara tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, l-Artikolu 56 TFUE, kif ukoll l-Artikolu 16 tal-Karta, ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħmel obbligatorja l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi għall-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal din ir-responsabbiltà estiża u li tobbliga lil dawn tal-aħħar jikkuntrattaw ma’ organizzazzjoni li jkollha dritt esklużiv għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ din l-attività, kemm‑il darba, madankollu, dawn l-obbligi jkunu akkumpanjati minn salvagwardji proċedurali suffiċjenti, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam ma’ kwalunkwe kunflitt ta’ interess jew żvantaġġ kompetittiv, li jagħmluha possibbli li jiġi evitat li l-persuni kkonċernati jitgħabbew b’xi piż eċċessiv fl-eżerċizzju tal-attività ekonomika tagħhom li jkun jirriżulta minn effetti arbitrarji jew imprevedibbli fuq ir-relazzjonijiet kuntrattwali tagħhom.
5.
Fuq l-effett tal-eżistenza ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali fuq il-kompatibbiltà tar-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment u fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi mad-dritt tal-Unjoni
221
Li kellha l-qorti tar-rinviju tqis, minn naħa, li, fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel domanda preliminari, l-attività ta’ eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi għandha tiġi kklassifikata bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, fis-sens tal-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2006/123 u tal-Artikolu 106(2) TFUE, u, min-naħa l-oħra, li dispożizzjoni waħda jew iktar tal-iskema ta’ responsabbiltà estiża tal-produtturi inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma humiex konformi jew mal-Artikolu 15(1) sa (3) ta’ din id-direttiva, jew mal-Artikoli 49 u/jew 56 TFUE, kif interpretati, jekk ikun il-każ, fid-dawl tad-drittijiet u tal-libertajiet stabbiliti fl-Artikoli 16 u 17 tal-Karta u tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, hija hi wkoll li għandha tivverifika jekk dawn ir-restrizzjonijiet jistgħux jiġu ġġustifikati skont l-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2006/123 jew l-Artikolu 106(2) TFUE.
222
Fil-fatt, minn naħa, l-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2006/123 jipprovdi li l-paragrafi 1 sa 3 ta’ dan l-artikolu japplikaw għal-leġiżlazzjoni fil-qasam tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali biss sa fejn l-applikazzjoni tagħhom ma tkunx ixxekkel il-qadi, fil-fatt jew fid-dritt, tal-funzjoni speċifika fdata lill-impriża kkonċernata. L-imsemmi artikolu ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi rekwiżit, fis-sens tal-paragrafu 2 tiegħu, li ma jkunx jissodisfa l-kundizzjonijiet ta’ nondiskriminazzjoni, ta’ neċessità u ta’ proporzjonalità previsti fil-paragrafu 3 tiegħu, kemm‑il darba dan ir-rekwiżit ikun neċessarju għall-eżerċizzju, f’kundizzjonijiet ekonomikament vijabbli, tal-funzjoni speċifika ta’ servizz pubbliku kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑23 ta’ Diċembru 2015, Hiebler, C‑293/14, EU:C:2015:843, punt 73, u tas‑7 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, C‑171/17, EU:C:2018:881, punt 85).
223
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 106(2) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 86(1) ta’ dan l-artikoli, jippermetti li jiġi ġġustifikat l-għoti, minn Stat Membru, lil impriża responsabbli għall-operazzjoni ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, ta’ drittijiet speċjali jew esklużivi li jmorru kontra r-regoli tat-Trattat, sa fejn il-qadi tal-funzjoni speċifika fdata lilu jkun jista’ jiġi żgurat biss bl-għoti ta’ tali drittijiet u sakemm l-iżvilupp tal-kummerċ ma jkunx affettwat b’mod li jmur kontra l-interessi tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑23 ta’ Mejju 2000, Sydhavnens Sten & Grus, C‑209/98, EU:C:2000:279, punt 74; tat‑18 ta’ Diċembru 2007, Asociación Profesional de Empresas de Reparto y Manipulado de Correspondencia, C‑220/06, EU:C:2007:815, punt 78, kif ukoll tal‑1 ta’ Ottubru 2009, Woningstichting Sint Servatius, C‑567/07, EU:C:2009:593, punt 44).
224
Skont il-konstatazzjonijiet tagħha stess, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-kundizzjonijiet imfakkra fil-punti 222 u 223 ta’ din is-sentenza jkunux issodisfatti, peress li, sabiex l-obbligi imposti fuq impriża responsabbli għall-operazzjoni ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali jkunu jistgħu jitqiesu li jaqgħu taħt il-funzjoni speċifika mogħtija lilha, jeħtieġ li dawn ikollhom rabta mal-għan tas-servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali kkonċernat u li jkunu intiżi direttament li jikkontribwixxu sabiex jiġi ssodisfatt dan l-interess (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 1997, Il‑Kummissjoni vs Franza, C‑159/94, EU:C:1997:501, punt 68).
225
Fi kwalunkwe każ, huma l-awtoritajiet nazzjonali li jinvokaw l-eżistenza ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali li għandhom jispjegaw, fid-dettall, ir-raġunijiet għaliex in-nuqqas ta’ restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment jew fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi xxekkel il-qadi, fil-fatt jew fid-dritt, tal-funzjoni speċifika ta’ servizz pubbliku fdata lill-impriża kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Mejju 2003, Il‑Kummissjoni vs Spanja, C‑463/00, EU:C:2003:272, punt 82, kif ukoll tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, punt 75). Madankollu, dan ir-rekwiżit ma jistax iwassal sabiex dawn l-awtoritajiet jintalbu juru, b’mod pożittiv, li ebda miżura konċepibbli oħra ma tagħmilha possibbli li jiġi żgurat il-qadi ta’ din il-funzjoni taħt l-istess kundizzjonijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 1997, Il‑Kummissjoni vs Il‑Pajjiżi l‑Baxxi, C‑157/94, EU:C:1997:499, punt 58).
226
Fid-dawl tal-raġunijiet kollha premessi, ir-risposta għat-tieni sal-għaxar domanda preliminari għandha tkun li l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/123, l-Artikoli 49, 56 u 106 TFUE, l-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, kif ukoll il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, għandhom jiġu interpretati fis-sens li, bla ħsara tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li:
–
tistabbilixxi sitwazzjoni ta’ monopolju bil-ħolqien ta’ organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi li jkollha d-dritt esklużiv li teżerċita din l-attività fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari, filwaqt li tipprevedi kemm ir-revoka ex lege tal-awtorizzazzjonijiet li jkunu ppermettew lill-operaturi ekonomiċi jeżerċitaw l-imsemmija attività sa dak iż-żmien, kif ukoll ix-xoljiment ex lege tal-kuntratti kollha konklużi minn dawn l-operaturi fl-eżerċizzju tal-istess attività, kemm‑il darba, madankollu, din il-leġiżlazzjoni, minn naħa, tkun akkumpanjata mill-implimentazzjoni ta’ qafas leġiżlattiv li jkun xieraq sabiex jiggarantixxi li d-detentur ta’ dan il-monopolju jkun effettivament jista’ jfittex, b’mod koerenti u sistematiku, li jilħaq l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika li l-Istat Membru kkonċernat ikun stabbilixxa permezz ta’ provvista li tkun kwantitattivament imkejla u kwalitattivament ippjanata fid-dawl ta’ dawn l-għanijiet u li tkun suġġetta għal kontroll strett tal-awtoritajiet pubbliċi u, min-naħa l-oħra, tkun tipprevedi jew aġġustamenti għall-applikazzjoni tar-regoli l-ġodda sabiex jiġi evitat li l-operaturi ekonomiċi kkonċernati jitgħabbew b’xi piż eċċessiv, b’mod partikolari perijodu tranżitorju twil biżżejjed sabiex dawn ikunu jistgħu jadattaw ruħhom għall-emendi jew inkella sistema ta’ kumpens raġonevoli għad-dannu mġarrab minnhom;
–
tobbliga lil din l-organizzazzjoni teżerċita l-attività tagħha mingħajr skop ta’ lukru;
–
tipprevedi l-obbligu tal-produtturi suġġetti għal obbligi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur li jqiegħdu fis-suq tal-inqas 51 % tal-kwantità totali tal-istess kategorija ta’ prodotti li jaqgħu fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża tal-produttur, li joħolqu tali organizzazzjoni u li jkollhom sehem f’din tal-aħħar;
–
tipprevedi l-obbligu ta’ dawk li jkollhom sehem f’din l-organizzazzjoni li jkunu produtturi fis-suq ikkonċernat;
–
tipprevedi l-projbizzjoni, fir-rigward ta’ dawn il-produtturi, li jeżerċitaw attività ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart, kif ukoll il-projbizzjoni ta’ rabtiet ta’ kapital jew ta’ rabtiet familjari bejn, minn naħa, l-imsemmija organizzazzjoni, il-membri tal-korp maniġerjali tagħha u l-imsemmija produtturi u, min-naħa l-oħra, il-persuni li jiġbru u jittrattaw l-iskart, kif ukoll il-persuni li jkollhom dritt ta’ vot fl-organu amministrattiv jew fil-korp ta’ kontroll tagħha;
–
tagħmel obbligatorja l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produttur għall-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal din ir-responsabbiltà estiża tal-produtturi u tobbliga lil dawn tal-aħħar jikkuntrattaw mal-istess organizzazzjoni, kemm‑il darba, madankollu, tali obbligi jkunu akkumpanjati minn salvagwardji proċedurali suffiċjenti, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam ma’ kwalunkwe kunflitt ta’ interess jew żvantaġġ kompetittiv, li jippermettu li jiġi evitat li l-produtturi kkonċernati jitgħabbew b’xi piż eċċessiv fl-eżerċizzju tal-attività ekonomika tagħhom li jkun jirriżulta minn effetti arbitrarji jew imprevedibbli fuq ir-relazzjonijiet kuntrattwali tagħhom.
IV. Fuq l-ispejjeż
227
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 106(2) TFUE
għandu jiġi interpretata fis-sens li:
persuna ġuridika li, minn naħa, tkun tgawdi d-dritt esklużiv li teżerċita, skont l-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Novembru 2008 dwar l-iskart u li tħassar ċerti Direttivi, kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/851 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑30 ta’ Mejju 2018, attività li tikkonsisti fl-eżekuzzjoni, fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari u fit-territorju kollu ta’ Stat Membru, tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi f’isem il-produtturi kkonċernati u li, min-naħa l-oħra, tkun obbligata teżerċita din l-attività mingħajr skop ta’ lukru, għandha titqies li hija impriża responsabbli għall-operazzjoni ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 106(2), u dan kemm‑il darba din il-persuna ġuridika tkun ġiet effettivament fdata bl-eżekuzzjoni ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku u kemm‑il darba n-natura, it-tul u l-portata ta’ dawn l-obbligi jkunu ddefiniti b’mod ċar fid-dritt nazzjonali.
2)
L-Artikoli 8 u 8a tad-Direttiva 2008/98, kif emendata bid-Direttiva 2018/851, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern, l-Artikoli 49, 56 u 106 TFUE, l-Artikoli 16 u 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
bla ħsara tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li:
–
tistabbilixxi sitwazzjoni ta’ monopolju bil-ħolqien ta’ organizzazzjoni responsabbli għall-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produtturi li jkollha d-dritt esklużiv li teżerċita din l-attività fir-rigward ta’ kategorija ta’ prodotti partikolari, filwaqt li tipprevedi kemm ir-revoka ex lege tal-awtorizzazzjonijiet li jkunu ppermettew lill-operaturi ekonomiċi jeżerċitaw l-imsemmija attività sa dak iż-żmien kif ukoll ix-xoljiment ex lege tal-kuntratti kollha konklużi minn dawn l-operaturi fl-eżerċizzju tal-istess attività, bil-kundizzjoni, madankollu, li, minn naħa, din il-leġiżlazzjoni tkun akkumpanjata mill-implimentazzjoni ta’ qafas leġiżlattiv li jkun xieraq sabiex jiġi ggarantit li d-detentur ta’ dan il-monopolju jkun effettivament jista’ jfittex, b’mod koerenti u sistematiku, li jilħaq l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa pubblika li l-Istat Membru kkonċernat ikun stabbilixxa permezz ta’ provvista li tkun kwantitattivament imkejla u kwalitattivament ippjanata fid-dawl ta’ dawn l-għanijiet u li tkun suġġetta għal kontroll strett tal-awtoritajiet pubbliċi u, min-naħa l-oħra, tkun tipprevedi jew aġġustamenti għall-applikazzjoni tar-regoli l-ġodda sabiex jiġi evitat li l-operaturi ekonomiċi kkonċernati jitgħabbew b’xi piż eċċessiv, b’mod partikolari perijodu tranżitorju twil biżżejjed sabiex dawn ikunu jistgħu jadattaw ruħhom għall-emendi jew inkella sistema ta’ kumpens raġonevoli għad-dannu mġarrab minnhom;
–
tobbliga lil din l-organizzazzjoni teżerċita l-attività tagħha mingħajr skop ta’ lukru;
–
tipprevedi l-obbligu tal-produtturi suġġetti għal obbligi ta’ responsabbiltà estiża tal-produttur li jqiegħdu fis-suq tal-inqas 51 % tal-kwantità totali tal-istess kategorija ta’ prodotti li jaqgħu fl-iskop ta’ din ir-responsabbiltà estiża tal-produttur, li joħolqu tali organizzazzjoni u li jkollhom sehem f’din tal-aħħar;
–
tipprevedi l-obbligu ta’ dawk li jkollhom sehem f’din l-organizzazzjoni li jkunu produtturi fis-suq ikkonċernat;
–
tipprevedi l-projbizzjoni, fir-rigward ta’ dawn il-produtturi, li jeżerċitaw attività ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart, kif ukoll il-projbizzjoni ta’ rabtiet ta’ kapital jew ta’ rabtiet familjari bejn, minn naħa, l-imsemmija organizzazzjoni, il-membri tal-korp maniġerjali tagħha u l-imsemmija produtturi u, min-naħa l-oħra, il-persuni li jiġbru u jittrattaw l-iskart, kif ukoll il-persuni li jkollhom dritt ta’ vot fl-organu amministrattiv jew fil-korp ta’ kontrol tagħha.
–
tagħmel obbligatorja l-eżekuzzjoni kollettiva tal-obbligi li jirriżultaw mir-responsabbiltà estiża tal-produttur għall-produtturi ta’ prodotti suġġetti għal din ir-responsabbiltà estiża tal-produtturi u tobbliga lil dawn tal-aħħar jikkuntrattaw mal-istess organizzazzjoni, kemm‑il darba, madankollu, tali obbligi jkunu akkumpanjati minn salvagwardji proċedurali suffiċjenti, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam ma’ kwalunkwe kunflitt ta’ interess jew żvantaġġ kompetittiv, li jippermettu li jiġi evitat li l-produtturi kkonċernati jitgħabbew b’xi piż eċċessiv fl-eżerċizzju tal-attività ekonomika tagħhom li jkun jirriżulta minn effetti arbitrarji jew imprevedibbli fuq ir-relazzjonijiet kuntrattwali tagħhom.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: is-Sloven.