62008CC0419_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
Okoliczności powstania sporu, zaskarżony wyrok, przebieg postępowania i żądania stron
1. W niniejszym odwołaniu Trubowest Handel GmbH i Viktor Makarov żądają uchylenia wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich w sprawie Trubowest Handel i Makarov przeciwko Radzie i Komisji(2), w którym Sąd oddalił wniesioną na podstawie art. 288 akapit drugi WE skargę o odszkodowanie z tytułu naprawienia szkody, jaką mieli ponieść w wyniku wydania rozporządzenia Rady (WE) nr 2320/97 z dnia 17 listopada 1997 r. nakładającego ostateczne cła antydumpingowe na przywóz niektórych rur i przewodów bez szwu z żelaza lub stali niestopowej pochodzących z Węgier, Polski, Rosji, Republiki Czeskiej, Rumunii oraz Republiki Słowackiej, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 1189/93 oraz kończącego postępowanie w odniesieniu do takiego przywozu z Republiki Chorwacji(3) (zwanego dalej „ostatecznym rozporządzeniem”). Zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1322/2004(4) od dnia 21 lipca 2004 r. rozporządzenie to nie jest stosowane.
2. W okresie od stycznia do października 1999 r. spółka prawa niemieckiego Trubowest Handel GmbH (zwana dalej „Trubowest”) dokonywała przywozu do Wspólnoty Europejskiej rur i przewodów bez szwu pochodzących z Rosji. Spółka ta, zarządzana przez V. Makarova, jest następcą prawnym spółki Truboimpex Handel GmbH (zwanej dalej „Truboimpex”), także zarządzanej przez V. Makarova.
3. W październiku 1999 r. Amtsgericht Kleve (sąd kantonalny w Kleve) (Niemcy) wydał nakaz zatrzymania V. Makarova w związku z poważanym podejrzeniem o dostarczenie organom podatkowym nieprawdziwych i niekompletnych danych dotyczących istotnych faktów podatkowych, co umożliwiło mu uchylenie się w znacznym stopniu od uiszczenia należności celnych przywozowych. W szczególności w nakazie zatrzymania wskazano, że rury i przewody pochodzące z Rosji i przywożone przez Truboimpex i Trubowest były przedmiotem fałszywych oświadczeń w celu obejścia przepisów ostatecznego rozporządzenia.
4. Na podstawie tego nakazu zatrzymania V. Makarov był tymczasowo aresztowany od dnia 27 października do dnia 12 listopada 1999 r., a następnie od momentu zwolnienia stosowano wobec niego środki ograniczające swobodę przemieszczania się.
5. Pod koniec października 1999 r. niemieckie organy celne przedstawiły Trubowest i V. Makarovowi wezwanie do retrospektywnego pokrycia należności celnych w celu ściągnięcia ceł antydumpingowych od przywozu dokonanego przez Truboimpex i Trubowest w okresie od grudnia 1997 r. do października 1999 r. Niemieckie organy celne uznały co do zasady, że przywóz dokonany przez skarżących błędnie nie został zaklasyfikowany w ramach kodów nomenklatury wspólnotowej jako przywóz rur i przewodów bez szwów będących przedmiotem ostatecznego rozporządzenia.
6. Według niemieckich organów celnych Truboimpex i Trubowest były w konsekwencji dłużne z tytułu niezapłaconych ceł antydumpingowych odpowiednio 1 575 181,86 EUR i 729 538,78 EUR, czyli łącznie 2 304 720,64 EUR. Ponadto V. Makarov, jako dyrektor zarządzający Truboimpex i Trubowest, został uznany za odpowiedzialnego za uregulowanie całkowitej kwoty sum dłużnych przez obydwie spółki.
7. W listopadzie 1999 r. skarżący zakwestionowali zgodnie z art. 243 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (zwany dalej „WKC”)(5) i mającymi zastosowanie przepisami prawa niemieckiego wydane wobec nich wezwanie do retrospektywnego pokrycia ceł antydumpingowych.
8. Po odrzuceniu przez Finanzgericht Düsseldorf (sąd finansowy w Düsseldorfie) wniosku o zawieszenie wykonania wezwania do pokrycia należności celnych skarżący przedstawili swe żądania przed Hauptzollamt Duisburg (główny urząd celny w Duisburgu), w których stwierdzili co do zasady, że niemieckie organy celne niesłusznie uznały, że dokonywany przez nich przywóz jest objęty zakresem stosowania ostatecznego rozporządzenia.
9. W dniu 14 listopada 2002 r. wszczęte przeciwko V. Makarovowi postępowanie karne zostało zawieszone przez Landgericht Kleve (sąd okręgowy w Kleve) do czasu zakończenia toczącego się w jego sprawie postępowania podatkowego.
10. W dniu 16 lipca 2004 r. Rada przyjęła rozporządzenie nr 1322/2004 przewidujące, że od dnia 21 lipca 2004 r. ostateczne rozporządzenie nie będzie już stosowane.
11. W dniu 15 grudnia 2004 r. skarżący zawarli ugodę z Hauptzollamt Duisburg kończącą ich spór z niemieckimi organami celnymi.
12. W ugodzie tej przewidziano po pierwsze, że wezwania do zapłaty i stwierdzenie odpowiedzialności dotyczące ceł antydumpingowych w wysokości 2 304 734,45 EUR zostaną uregulowane poprzez wpłatę ogółem kwoty 460 000 EUR, po drugie, że podpisanie ugody skutkuje natychmiastowym zaprzestaniem stosowania wszelkich środków egzekucyjnych wobec Trubowest i V. Makarova i po trzecie, że Trubowest i V. Makarov zrzekają się podnoszenia nowych żądań przeciwko administracji celnej, na przykład w celu uzyskania odszkodowania w związku z faktami przedstawionymi wspólnie w ugodzie, oraz korzystania z innych środków prawnych przeciwko administracji celnej, poza tego rodzaju żądaniami przedstawianymi osobom trzecim, w szczególności skargami o naprawienie szkody przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich i Radzie Unii Europejskiej na mocy art. 288 WE. W ugodzie wskazano także co do zasady, że wspólne oświadczenie dotyczące stanu faktycznego nie rozstrzyga istniejącego pomiędzy stronami sporu co do kwestii, jakie rury stalowe są lub nie są objęte zakresem stosowania ostatecznego rozporządzenia.
13. W maju 2005 r. zakończono postępowanie karne przeciwko V. Makarovowi, pod warunkiem zapłaty przez niego grzywny w wysokości 18 000 EUR.
14. W skardze o odszkodowanie złożonej do Sądu skarżący zażądali naprawienia przez Wspólnotę szkody poniesionej przez nich w wyniku przyjęcia ostatecznych środków antydumpingowych przewidzianych w ostatecznym rozporządzeniu, poprzez zasądzenie kwot:
– 118 058,46 EUR na rzecz Trubowest tytułem odszkodowania, wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 8% w skali rocznej od tej kwoty; suma ta odpowiada kwocie rzeczywiście zapłaconej przez Trubowest w następstwie wydania przez niemieckie organy celne przeciwko skarżącym poszczególnych wezwań do pokrycia ceł antydumpingowych i stanowi korzyści utracone przez Trubowest;
– 397 916,91 EUR na rzecz V. Makarova tytułem odszkodowania, wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 8% w skali rocznej od tej kwoty; suma ta odpowiada, w odniesieniu do 277 939,37 EUR, całkowitej kwocie sum, które V. Makarov rzeczywiście uiścił w związku z poszczególnymi wezwaniami do pokrycia ceł antydumpingowych, w odniesieniu do 63 448,54 EUR – stracie polegającej na braku wypłaty wynagrodzenia przez Trubowest V. Makarovowi od dnia 27 października 1999 r. i w odniesieniu do 56 529 EUR – kosztom adwokackim poniesionym z tytułu postępowań wszczętych przeciwko nim przed niemieckimi organami celnymi;
– 128 000 EUR na rzecz Trubowest tytułem korzyści utraconych w latach 2000–2004, wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 8% w skali rocznej od tej kwoty lub, tytułem żądania ewentualnego, sumy przyznanej Trubowest tytułem odszkodowania, która zostanie ustalona między stronami w następstwie wydania wyroku częściowego przez Sąd;
– 150 000 EUR na rzecz V. Makarova tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy, wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 8% w skali rocznej od tej kwoty.
15. Sąd w wyroku w pierwszym rzędzie stwierdził brak swej właściwości do rozpoznawania skarg o odszkodowanie wniesionych przez skarżących odnoszących się do kwot 118 058,46 EUR i 277 939,37 EUR, żądanych odpowiednio przez Trubowest i przez V. Makarova tytułem zwrotu uiszczonych ceł antydumpingowych, a także kwoty 56 529 EUR odpowiadającej kosztom adwokackim poniesionym przez V. Makarova w ramach postępowania przed niemieckimi organami celnymi. W odniesieniu do dwóch pierwszych kwot Sąd stwierdził co do istoty, że tego rodzaju skargi wchodzą zgodnie z procedurami ustanowionymi przez WKC w zakres wyłącznej właściwości sądów krajowych (pkt 42–74 zaskarżonego wyroku). W odniesieniu do trzeciej kwoty Sąd orzekł, że żądany zwrot kosztów adwokackich ma charakter pomocniczy w stosunku do sporu głównego toczącego się pomiędzy skarżącymi a niemieckimi organami celnymi, który wchodzi wyłącznie w zakres właściwości sądów krajowych. Zdaniem Sądu skarga dotycząca tej kwoty także nie jest więc objęta zakresem właściwości sądów wspólnotowych (pkt 77–81 zaskarżonego wyroku). W konsekwencji Sąd stwierdził, że wszystkie wspomniane żądania są niedopuszczalne (odpowiednio pkt 73, 74 i 82 zaskarżonego wyroku).
16. W drugim rzędzie Sąd, ograniczając się do zbadania przesłanki powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty dotyczącej istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zarzucaną niezgodnością z prawem a poniesioną szkodą, uznał, że w odniesieniu do żądań odszkodowawczych z tytułu korzyści utraconych przez Trubowest oszacowanych na 128 000 EUR i utraty wynagrodzenia przez V. Makarova oszacowanej na 63 448,54 EUR, a także żądania zadośćuczynienia krzywdy doznanej przez V. Makarova oszacowanej na 150 000 EUR, podnoszone szkody nie wynikają w sposób dostatecznie bezpośredni z zarzucanej niezgodności z prawem.
17. Dokładniej rzecz ujmując, po pierwsze, przyjmując, że ostateczne rozporządzenie nie obejmuje przywozu dokonywanego przez skarżących i że skarżący w związku z tym nie popełnili błędu w zakresie klasyfikacji przywozu, Sąd orzekł, że w takim przypadku odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty nie może powstać, ponieważ podnoszone szkody można przypisać wyłącznie niemieckim organom celnym i karnym, a nie zarzucanemu bezprawnemu zachowaniu Rady i Komisji (pkt 108–115 zaskarżonego wyroku).
18. Po drugie, badając założenie, zgodnie z którym ostateczne rozporządzenie obejmowałoby przywóz dokonywany przez skarżących i skarżący w konsekwencji nieprawidłowo zaklasyfikowaliby ten przywóz, Sąd orzekł, że należałoby w takim przypadku orzec, że decydującą przyczyną podnoszonych szkód jest zachowanie samych skarżących (pkt 116–121 zaskarżonego wyroku). W każdym razie zakładając nawet, że bezprawne zachowanie Rady i Komisji mogłoby przyczynić się do powstania podnoszonych szkód, według Sądu związek przyczynowy zostałby zerwany ze względu na niezachowanie przez skarżących należytej staranności w celu uniknięcia wystąpienia wspomnianych szkód w zakresie, w jakim nie zwrócili się z wnioskiem o udzielenie wiążącej informacji taryfowej przewidzianym w art. 12 WKC (pkt 122–133 zaskarżonego wyroku).
19. Sąd zatem co do istoty w części odrzucił skargę jako niedopuszczalną, a w części oddalił ją jako bezzasadną.
20. W takich okolicznościach pismem, które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 23 września 2008 r., skarżący złożyli niniejsze odwołanie, żądając, aby Trybunał uchylił zaskarżony wyrok, zadośćuczynił żądaniom odszkodowawczym przedstawionym w pierwszej instancji lub, tytułem żądania ewentualnego, przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd i obciążył Radę i Komisję kosztami niniejszego postępowania.
21. W odpowiedziach na odwołanie Rada i Komisja wnoszą do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie skarżących kosztami.
22. Podczas rozprawy w dniu 16 września 2009 r. wysłuchano stanowisk skarżących, Rady i Komisji.
I – Analiza prawna
A – Uwagi wstępne
23. W uzasadnieniu swego odwołania skarżący podnoszą dwa zarzuty. Pierwszy zarzut dotyczy naruszenia prawa, jakiego według nich dopuścił się Sąd w zakresie wykładni i stosowania przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty. Drugi zarzut dotyczy naruszenia prawa popełnionego według nich przez Sąd z uwagi na stwierdzenie braku swej właściwości w stosunku do żądań zwrotu ceł antydumpingowych uiszczonych przez skarżących i żądań dodatkowych.
24. Podobnie jak Rada i Komisja uważam, że należy zmienić kolejność badania obydwóch podniesionych zarzutów odwołania. Drugi zarzut odwołania, ponieważ dotyczy właściwości Sądu do orzekania w przedmiocie niektórych skarg o odszkodowanie, powinien zostać zbadany przed zarzutem pierwszym, w którym podważono ocenę co do istoty przeprowadzoną przez Sąd. Poza tym Sąd zbadał wymóg dotyczący bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zarzucaną niezgodnością z prawem i podnoszonymi przez skarżących szkodami jedynie w odniesieniu do żądań, które uznał za dopuszczalne. A zatem gdyby zarzut drugi miał być oddalony, co proponuję w przedstawionych poniżej rozważaniach, badanie zarzutu pierwszego ograniczyłoby się jedynie do skarg o odszkodowanie, które sam Sąd uznał za dopuszczalne.
B – W przedmiocie drugiego zarzutu odwołania, dotyczącego naruszenia prawa w odniesieniu do braku właściwości Sądu do orzekania w przedmiocie żądań zwrotu ceł antydumpingowych uiszczonych przez skarżących i w przedmiocie żądań dodatkowych
1. Argumenty stron
25. W pierwszym rzędzie skarżący twierdzą, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, stwierdzając brak swej właściwości w zakresie naprawienia szkody powstałej w wyniku zawarcia ugody z niemieckimi organami celnymi. Podejście przyjęte przez Sąd doprowadziło w rezultacie do pozbawienia skarżących odszkodowania ze względu na zawarcie ugody, której możliwość zawarcia przewidziana jest przez prawo krajowe. Tymczasem zdaniem skarżących, podobnie jak w sytuacji, w której gdy na mocy prawa krajowego żaden środek prawny nie jest dostępny, dozwolone jest złożenie skargi o odszkodowanie do sądu wspólnotowego, w przypadku wykorzystania i wyczerpania krajowych środków prawnych sąd ten jest także właściwy do rozpoznania skarg o odszkodowanie dotyczących odpowiedzialności Wspólnoty. Skarżący nie mogą być ukarani z powodu skorzystania z prawa do zawarcia ugody i pozbawieni skutecznej ochrony prawnej. Według nich i w nawiązaniu do wyroku w sprawie Krohn Import‑Export przeciwko Komisji(6), nawet w zakresie samych żądań zwrotu ceł antydumpingowych skargi do sądów wspólnotowych są dopuszczalne, o ile zostały wykorzystane krajowe środki prawne i bezprawne zachowanie może być przypisane instytucjom wspólnotowym.
26. W drugim rzędzie skarżący zarzucają Sądowi, że wypaczył znaczenie okoliczności faktycznych i dowodów, orzekając w pkt 68 zaskarżonego wyroku, że nie przedstawili żadnego dowodu w celu uzasadnienia ich twierdzeń, zgodnie z którymi z jednej strony Wspólnota i władze rosyjskie, a z drugiej strony postępowanie karne wszczęte przeciwko V. Makarovowi mia ły istotny wpływ na decyzję o zawarciu ugody z niemieckimi organami celnymi.
27. Rada i Komisja proponują oddalenie tego zarzutu odwołania. Uważają przede wszystkim, że jak słusznie orzekł Sąd, ponieważ cła antydumpingowe były pobierane przez krajowe organy celne, tylko sądy krajowe są właściwe do nakazania zwrotu ceł niesłusznie pobranych na podstawie przepisów wspólnotowych. Właściwość sądów wspólnotowych obejmuje jako taka jedynie ewentualną szkodę wykraczającą poza zwykły zwrot ceł pobranych niezgodnie z prawem. Zresztą według Komisji argumentacja skarżących nie podważa oceny Sądu.
28. Rada dodaje, że ugoda zawarta z niemieckimi organami celnymi nie może być źródłem właściwości sądu wspólnotowego w oparciu o pretekst, że ugoda ta nie doprowadziła do naprawienia podnoszonej szkody wynikłej z uiszczenia ceł antydumpingowych i kosztów adwokackich. Ugoda w żaden sposób nie zmieniła bowiem sytuacji skarżących w odniesieniu do możliwości żądania zwrotu zapłaconych ceł antydumpingowych i poniesionych kosztów sądowych jako szkód, o których mowa w art. 288 WE. Skarżący nie mogli domagać się tego zwrotu przed zawarciem ugody i nie mogą także tego uczynić po jej zawarciu. Według Rady jedynym (zwykłym) skutkiem zawartej ugody jest położenie kresu korzystaniu z krajowych środków prawnych, którymi skarżący dysponowali w celu odzyskania uiszczonych ceł.
29. Następnie Rada i Komisja nie zgadzają się z interpretacją ww. wyroku w sprawie Krohn Import‑Export przeciwko Komisji, jakiej według nich dokonują skarżący. Po pierwsze bowiem według Rady wyrok ten nie odpowiada na pytanie, co można uzyskać tytułem odszkodowania w przypadku skargi składanej na mocy art. 288 WE, a po drugie zdaniem Komisji nie można wywieść z tego wyroku, że wystarczy skorzystać z krajowych środków prawnych, by zaistniała właściwość sądu wspólnotowego.
30. Ponadto w odniesieniu do twierdzenia o wypaczeniu znaczenia okoliczności faktycznych i dowodów przez Sąd, jest ono albo niedopuszczalne, ponieważ między innymi w odwołaniu nie wskazano znaczenia prawnego tego wypaczenia, albo bezskuteczne, ponieważ Sąd nie jest właściwy do rozpoznawania żądania dotyczącego uiszczonych ceł antydumpingowych. W każdym razie Rada i Komisja uważają, że podnoszone wypaczenie jest bezzasadne, ponieważ dokumenty przedstawione przez skarżących przed Sądem nie dowodzą, by na skarżących była wywierana presja w celu zawarcia ugody z niemieckimi organami celnymi lub że nie mieli oni innego wyboru jak zawarcie wspomnianej ugody.
2. Ocena
31. Na wstępie należy podnieść przede wszystkim, że skarżący nie podważają w odwołaniu zawartej w pkt 47 i 80 zaskarżonego wyroku kwalifikacji, zgodnie z którą ich żądania odszkodowawcze uznane za niedopuszczalne przez Sąd należy traktować po pierwsze jako żądania zwrotu ceł antydumpingowych, które uiścili na rzecz niemieckich organów celnych, a po drugie jako żądanie zwrotu kosztów adwokackich poniesionych w kraju, o charakterze dodatkowym w stosunku do wspomnianych żądań.
32. W tym względzie, ponieważ skarżący nie przedstawiają żadnej argumentacji, która mogłaby podważyć dodatkowy charakter kosztów adwokackich poniesionych w ramach sporu krajowego dotyczącego zwrotu ceł antydumpingowych, badanie drugiego zarzutu odwołania może być więc ograniczone do oceny przez Sąd braku jego właściwości do orzekania w przedmiocie żądania zwrotu ceł antydumpingowych, a zatem zgodnie z zaskarżonym wyrokiem do niedopuszczalności tego żądania.
33. Następnie skarżący również nie podważają stwierdzonej w pkt 42 zaskarżonego wyroku możliwości zastosowania przepisów WKC, a w szczególności przepisów dotyczących „[z]wrotu i umorzenia należności” i „prawa do odwołania” do żądań zwrotu uiszczonych ceł antydumpingowych. Ponadto należy podnieść, że możliwość zastosowana tych przepisów WKC, czyli między innymi art. 236 i 243 WKC, do żądań zwrotu ceł antydumpingowych uiszczonych przez importera wynika już z wyroku Trybunału w sprawie Ikea Wholesale(7) .
34. Tymczasem, jak słusznie podniósł Sąd w pkt 43 zaskarżonego wyroku, wtórne prawo wspólnotowe, w niniejszym przypadku WKC, wyraźnie przewidziało środek prawny dostępny dla dłużnika zobowiązanego do zapłaty należności celnych przywozowych, który uważa, iż organy celne niesłusznie nałożyły na niego takie należności. Środek ten realizowany jest na poziomie krajowym, zgodnie z procedurą ustanowioną przez dane państwo członkowskie, zgodnie z zasadami zawartymi w art. 243–246 WKC.
35. W konsekwencji, jak wynika z orzecznictwa, jeżeli skarga o odszkodowanie pokrywa się ze skargą dotyczącą zwrotu sumy niesłusznie uiszczonej organom krajowym w ramach wprowadzania w życie przepisów prawa wspólnotowego lub na rzecz Wspólnoty, zainteresowana osoba powinna zwrócić się do właściwych sądów krajowych, aby mogły one orzec o zasadności takiej skargi(8) .
36. W tym kontekście, w przypadku gdy jednostka uważa, że poniosła szkodę wskutek zastosowania wspólnotowego aktu normatywnego, który uważa za niezgodny z prawem, ma ona możliwość zakwestionowania − gdy wykonanie tego aktu zostało powierzone władzom krajowym − ważności tego aktu przed sądem krajowym przy okazji jego wykonania, w ramach postępowania między nią a organami krajowymi. W warunkach określonych w art. 234 WE sąd ten może, lub wręcz powinien, przedłożyć Trybunałowi pytanie prejudycjalne dotyczące ważności danego aktu wspólnotowego(9) .
37. Nie podważając zasadności tego orzecznictwa, które Sąd przypomniał co do zasady w pkt 43, 44 i 57 zaskarżonego wyroku, skarżący zarzucają Sądowi głównie, że stwierdził brak swej właściwości do rozpoznania ich skargi o odszkodowanie dotyczącej zapłaty ceł antydumpingowych, mimo że wykorzystali oni (i wyczerpali) krajowe środki prawne, nie uzyskując jednak pełnego naprawienia szkody, jaką ponieśli w wyniku niezgodnego z prawem zachowania Wspólnoty.
38. Innymi słowy skarżący wydają się utrzymywać, że w zakresie, w jakim ugoda, jaką zawarli z niemieckimi organami celnymi, która skutkowała wyczerpaniem krajowych środków prawnych, pozostawiła po ich stronie część podnoszonej szkody poniesionej ze względu na niesłuszne uiszczenie ceł antydumpingowych (rzędu około 460 000 EUR), mają oni prawo żądać przed sądami wspólnotowymi zwrotu tej kwoty wynikającej z bezprawnego zachowania instytucji wspólnotowych, ponieważ sądy te powinny w takim przypadku działać w oparciu o swą właściwość pomocniczą.
39. Z pewnością w wyroku w sprawie Kampffmeyer i in. przeciwko Komisji(10) Trybunał uzależnił badanie skargi o naprawienie szkody, która wydawała się pokrywać z żądaniem zwrotu sum niesłusznie zapłaconych organom krajowym odpowiedzialnym za wprowadzanie w życie przepisów wspólnotowych, od uprzedniego wyczerpania krajowych środków prawnych, tak by zweryfikować, czy podnoszona szkoda nie może być w pierwszym rzędzie naprawiona poprzez ten zwrot(11) .
40. W zaskarżonym wyroku Sąd odwołał się w ramach swego rozumowania nie do niewyczerpania przez skarżących krajowych środków prawnych przed złożeniem do niego skargi, ale do wyłącznej właściwości sądów krajowych do orzekania w przedmiocie żądań zwrotu niesłusznie uiszczonych ceł antydumpingowych, co potwierdzają między innymi pkt 48 i 71 zaskarżonego wyroku.
41. Podejście to jest poparte także orzecznictwem Trybunału, w szczególności wyrokami w sprawie Roquette frères przeciwko Komisji(12) i Vreugdenhil przeciwko Komisji(13) . Liczne fragmenty tego ostatniego wyroku były skądinąd przytaczane w zaskarżonym wyroku.
42. Podczas gdy wymóg dotyczący wyczerpania środków krajowych stanowi przesłankę dopuszczalności
skargi o odszkodowanie przed sądem wspólnotowym, w zaskarżonym wyroku w sposób bardziej decydujący złożona przez skarżących skarga o odszkodowanie została częściowo odrzucona poprzez odwołanie do braku właściwości
Sądu do rozpoznawania skargi o odszkodowanie pokrywającej się ze skargą o zwrot niesłusznie uiszczonych ceł antydumpingowych. Jak już podkreślono, Sąd, odwołując się do braku swej właściwości, w pkt 73, 74 i 82 zaskarżonego wyroku orzekł jednak, że skarga jest „niedopuszczalna” w zakresie, w jakim dotyczyła ona żądania zwrotu niesłusznie zapłaconych ceł antydumpingowych.
43. Ogólnie podejście to mogłoby wydawać się zbyt surowe, ponieważ oznaczałoby, jak przedstawiono w pkt 71 zaskarżonego wyroku, że Sąd dąży do zaprzeczenia swej właściwości do rozpoznawania skarg o odszkodowanie pokrywających się z żądaniami zwrotu niesłusznie uiszczonych ceł antydumpingowych, „zakładając nawet, że podnoszoną przez skarżących bezprawność można przypisać Wspólnocie”.
44. Wydaje się, że z podejścia tego wynika także, że Sąd stwierdza swą niewłaściwość także w przypadku, gdy zostały wyczerpane krajowe środki prawne, a skarżący nie uzyskał przed sądami krajowymi z jakiegokolwiek powodu naprawienia całości szkody wyrządzonej przez zapłatę ceł, nawet jeśli szkoda ta miała być spowodowana zarzucanym bezprawnym zachowaniem instytucji wspólnotowych. Taki jest skądinąd zarzut sformułowany przez skarżących, który posiada pewne znaczenie, biorąc pod uwagę, że w ww. wyroku w sprawie Vreugdenhil przeciwko Komisji Trybunał zweryfikował, czy w tej sprawie dane przedsiębiorstwo rzeczywiście uzyskało przed sądami krajowymi zwrot wszystkich sum niesłusznie pobranych przez władze krajowe(14), sugerując, że Trybunał mógł uznać swą właściwość do rozpoznania skargi o zwrot, w przypadku gdyby Vreugdenhil nie uzyskał pełnego zaspokojenia roszczeń przed sądami krajowymi.
45. O ile pewne fragmenty uzasadnienia zaskarżonego wyroku mogą budzić wątpliwości co do konsekwencji, jakie Sąd wyciągnie w przypadku podobnym do opisanego w punkcie poprzednim, to jednak wydaje się, że w niniejszym przypadku argumentacja skarżących nie może być uwzględniona, ponieważ Sąd mógł jedynie stwierdzić niedopuszczalność ich skargi o zwrot niesłusznie uiszczonych ceł antydumpingowych.
46. Po pierwsze, argumentacja skarżących jest oparta na niedopuszczalnej na etapie odwołania krytyce dotyczącej oceny faktów przeprowadzonej przez Sąd, zgodnie z którą zawarcie ugody pomiędzy skarżącymi a niemieckimi organami celnymi położyło kres środkom prawnym na poziomie krajowym, przy czym skarżący nie powołują się na wypaczenie przez Sąd znaczenia dowodów w tym zakresie(15) .
47. Po drugie, moim zdaniem nie można zarzucać Sądowi, że nie stwierdził, że poprzez zawarcie ugody skarżący wyczerpali krajowe środki prawne w rozumieniu orzecznictwa Trybunału.
48. W rozumieniu wspomnianego orzecznictwa wyczerpanie krajowych środków prawnych dotyczy bowiem wyczerpania „środków zarówno administracyjnych, jak i sądowych przewidzianych w mających zastosowanie przepisach prawnych”(16) w celu uzyskania zwrotu niesłusznie uiszczonych sum. Tymczasem, ponieważ Sąd niezależnie orzekł w pkt 56 zaskarżonego wyroku, że poprzez omawianą ugodę skarżący zrzekli się prawa, by sądy krajowe rozpoznawały ich żądania zwrotu ceł antydumpingowych, które uiścili, skarżący nie mogą zatem zasadnie twierdzić, że spełnili wymóg wyczerpania wszystkich środków administracyjnych i prawnych przewidzianych mającymi zastosowanie krajowymi przepisami prawnymi w rozumieniu orzecznictwa Trybunału.
49. Po trzecie, wbrew temu, co twierdzą skarżący, zawarcia ugody z niemieckimi organami celnymi nie można w żaden sposób porównać z sytuacją, w której prawo krajowe nie przewiduje żadnego krajowego środka prawnego, ponieważ właśnie ta ugoda położyła kres krajowym środkom prawnym przewidzianym w WKC, których celem jest zwrot niesłusznie uiszczonych ceł antydumpingowych.
50. W tym zakresie skarżący nie mogą zasadnie powoływać się na ww. wyrok w sprawie Krohn Import‑Export przeciwko Komisji, ponieważ w świetle okoliczności faktycznych leżących u podstaw tamtej sprawy Trybunał odrzucił zastosowanie wymogu wyczerpania krajowych środków prawnych uprzedniego względem dopuszczalności skargi o naprawienie szkody do rozpoznania przez sądy wspólnotowe na tej podstawie, że takie środki prawne nie mogły doprowadzić do naprawienia podnoszonej szkody(17) . Tymczasem w niniejszym przypadku, nie naruszając prawa, Sąd orzekł w pkt 64–67 zaskarżonego wyroku, że krajowe środki prawne przewidziane w WKC mogły w skuteczny sposób zapewnić zwrot ceł antydumpingowych, którego zażądali skarżący.
51. Po czwarte, podnoszonego wypaczenia znaczenia okoliczności faktycznych i dowodów badanych w pkt 68 zaskarżonego wyroku także moim zdaniem nie można uwzględnić.
52. Przypominam, że w pkt 68 zaskarżonego wyroku Sąd oddalił argument skarżących, że zawierając ugodę z niemieckimi organami celnymi, nie położyli kresu w sposób w pełni dobrowolny korzystaniu z krajowych środków prawnych, ale działali po presją wywieraną przez władze wspólnotowe lub rosyjskie, w sposób następujący:
„[…] Na wstępie należy stwierdzić w tym względzie, że skarżący nie przedstawiają żadnego dowodu na poparcie twierdzenia, że byli poddani presji ze strony władz wspólnotowych lub rosyjskich w celu zawarcia ugody, a także że presja, jakiej byli poddani, była tak silna, że byli zmuszeni do zawarcia ugody. Skarżący bowiem przedstawiają w uzasadnieniu swego twierdzenia jedynie korespondencję prowadzoną pomiędzy władzami rosyjskimi, wspólnotowymi i niemieckimi dotyczącą co do zasady kwestii odnoszących się do klasyfikacji przywozu rur i przewodów, z której jednakże nie wynika, by skarżący zostali w jakikolwiek sposób zmuszeni przez wspomniane władze do zakończenia postępowań toczących się przez sądami krajowymi. Następnie należy podnieść, że w każdym razie wydaje się, że skarżący sami sobie przeczą, ponieważ powołują się na fakt, że sami dążyli do zawarcia ugody w celu zminimalizowania poniesionych przez nich szkód. Skarżący wskazują między innymi w tym zakresie, że »[Trubowest] za pośrednictwem ugody zmniejszyła swe straty, ponieważ zamiast zapłacić wszystkie kwoty, które wynikały z nakazów zapłaty wydanych w związku z nieuiszczeniem ceł, zgodziła się na zapłatę niższej, chociaż wciąż znacznej, kwoty«. Ponadto należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawiają żadnego dowodu, że w wyniku postępowania karnego prowadzonego przeciwko V. Makarovowi musieli oni zawrzeć ugodę i że postępowanie karne było prowadzone w sposób oczywiście nieprawidłowy”.
53. O ile zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wypaczenie dowodów przedstawionych przed sądem w pierwszej instancji jest objęte zakresem kontroli Trybunału rozpatrującego odwołanie, należy przypomnieć, że takie wypaczenie musi w oczywisty sposób wynikać z akt sprawy, przy czym nie jest konieczne dokonywanie nowej oceny faktów i dowodów(18), i że obowiązek jego udowodnienia spoczywa na stronie, która się na nie powołuje(19) . Ponadto z art. 225 WE, art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości oraz art. 112 § 1 lit. c) regulaminu Trybunału wynika, że odwołanie musi w szczególności wskazywać argumenty prawne, które szczegółowo uzasadniają jego żądania(20) .
54. Jednakże moim zdaniem odwołanie skarżących nie spełnia tych wymogów. W szczególności odwołanie nie wskazuje w żaden sposób, które dowody przedstawione p rzez skarżących przed Sądem miałyby być według nich przez Sąd wypaczone i stanowiłyby uzasadnienie dla ich twierdzenia. Ponadto ograniczając się do odesłania, nie przedstawiając dodatkowych wyjaśnień do załączników do repliki złożonej przed Sądem, skarżący żądają w istocie przeprowadzenia przez Trybunał ponownej oceny treści tych załączników, co nie należy do jego właściwości w ramach rozpoznawania odwołania.
55. Tymczasem fakt, że z treści wspomnianych załączników wynika, że władze wspólnotowe i rosyjskie były poinformowane o sporze dotyczącym zaklasyfikowania przywozu rur i przewodów, toczącym się pomiędzy skarżącymi a niemieckimi organami celnymi, w żaden sposób nie dowodzi, że Sąd wypaczył dowody, orzekając, że dokumenty te nie dowodzą w żadnej mierze, że skarżący byli zmuszeni w jakikolwiek sposób do zakończenia poprzez zawarcie ugody postępowań toczących się przez sądami krajowymi.
56. Ponadto, jak słusznie wskazała Rada w odpowiedzi na odwołanie, należy także odrzucić twierdzenie skarżących dotyczące zarzucanego wypaczenia dowodów w odniesieniu do wpływu, jaki wywarło postępowanie karne przeciwko V. Makarovowi na zawarcie ugody z niemieckimi organami celnymi. Załącznik 7 do odwołania, zawierający decyzję o zawieszeniu postępowania karnego wydaną przez Landgericht Kleve w listopadzie 2002 r., czyli dwa lata przed zawarciem omawianej ugody, nie dowodzi bowiem, że Sąd wypaczył dowody, orzekając, że skarżący nie przedstawili dowodów koniecznych w celu wykazania, że w wyniku postępowania karnego V. Makarov nie miał innego wyjścia, jak tylko zawrzeć tę ugodę.
57. W świetle całości powyższych rozważań proponuję oddalić drugi zarzut odwołania.
C – W przedmiocie pierwszego zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia prawa w odniesieniu do wykładni i stosowania przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty
58. Niniejszy zarzut odwołania składa się z dwóch części. Pierwsza część dotyczy błędnej wykładni przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty. Druga część dotyczy błędnego zastosowania przesłanki odnoszącej się do istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zarzucaną niezgodnością z prawem ostatecznego rozporządzenia a podnoszoną szkodą.
1. W przedmiocie pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania, dotyczącej błędnej wykładni przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty
a) Argumentacja stron
59. W odwołaniu skarżący twierdzą, że zaskarżony wyrok jest dotknięty naruszeniem prawa, ponieważ Sąd przez zbadaniem związku przyczynowego nie dokonał oceny podnoszonego bezprawnego zachowania. Podczas rozprawy skarżący sformułowali ten zarzut w sposób nieco odmienny, podnosząc, że kiedy sąd wspólnotowy bada istnienie związku przyczynowego lub jego zerwanie, nie może unikać obowiązku przeanalizowania kontekstu prawnego, w jaki wpisuje się ten związek, a w szczególności obowiązku zbadania bezprawnego zachowania, do którego odnosi się ten obowiązek.
60. Rada i Komisja uważają, że zgodnie z orzecznictwem Sąd nie był zobowiązany do orzekania co do wszystkich przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty, jeśli jedna z nich nie jest spełniona. Nie istnieje żadna zasada, która zobowiązywałaby Sąd do orzekania w sprawie zarzucanej niezgodności z prawem przed zbadaniem istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą bezprawnością a podnoszoną szkodą.
b) Ocena
61. W świetle orzecznictwa Trybunału nie można uwzględnić argumentacji skarżących przedstawionej w uzasadnieniu pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania.
62. Należy przypomnieć, że do powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty konieczne jest spełnienie trzech przesłanek, czyli bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom, istnienia podnoszonej szkody i związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem a podnoszoną szkodą(21) .
63. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem te trzy przesłanki muszą być spełnione łącznie, a w konsekwencji jeśli jedna z nich nie jest spełniona, skarga o odszkodowanie jest oddalana bez konieczności badania pozostałych przesłanek(22) .
64. Ponadto, jak przyznają skarżący w pkt 5 odwołania, nie istnieje żaden obowiązek badania przez sąd wspólnotowy przesłanek powstania odpowiedzialności instytucji w określonym porządku(23) .
65. Podejście to ma oczywiście zastosowanie do przesłanki dotyczącej związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym bezprawnym zachowaniem a podnoszoną szkodą.
66. W tym względzie należy podnieść, że Trybunał już zresztą potwierdził podejście Sądu, zgodnie z którym nie istnieje żaden obowiązek badania przez sąd wspólnotowy w pierwszym rzędzie istnienia bezprawności w zakresie działania instytucji, jeśli sąd w pierwszej instancji stwierdzi, że w sprawie, którą rozpoznaje, nie jest spełniona jedna z dwóch pozostałych przesłanek(24) .
67. W niniejszym przypadku ponieważ Sąd uznał, że przesłanka dotycząca związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym bezprawnym zachowaniem a szkodą, która miała zostać poniesiona, nie jest spełniona, nie był w żaden sposób zobowiązany do orzekania w przedmiocie istnienia bezprawności w zakresie działania instytucji podczas wydawania ostatecznego rozporządzenia lub co do istnienia szkody, która miała zostać poniesiona przez skarżących. Słusznie zatem mógł się ograniczyć do oceny przesłanki istnienia związku przyczynowego, zakładając wyłącznie do celów tej oceny,
że obydwie pozostałe przesłanki zostały spełnione, jak podnieśli skarżący, co wynika między innymi z pkt 98, 107 i 121 zaskarżonego wyroku.
68. Pragnę dodać, że skarżący nie wyjaśnili, jaki był wpływ badania przez Sąd zarzucanego bezprawnego zachowania zarówno na przeprowadzoną w zaskarżonym wyroku ocenę przesłanki istnienia związku przyczynowego, jak i na sentencję tego wyroku.
69. Jedynie w przypadku gdyby Trybunał miał stwierdzić, że należy uchylić zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim stwierdził brak związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym zachowaniem a szkodą podnoszoną przez skarżących, należałoby stwierdzić, że Sąd niesłusznie nie orzekł co najmniej w przedmiocie jednej z dwóch pozostałych przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty. Jednakże ze względów przedstawionych w ramach badania drugiej części niniejszego zarzutu odwołania nie sądzę, by Trybunał mógł dojść do takiego wniosku.
70. W konsekwencji należy moim zdaniem oddalić pierwszą część pierwszego zarzutu odwołania.
2. W przedmiocie drugiej części pierwszego zarzutu odwołania, dotyczącej błędnego zastosowania przesłanki odnoszącej się do istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zarzucaną niezgodnością z prawem ostatecznego rozporządzenia a podnoszoną szkodą
a) Argumentacja stron
71. Skarżący na wstępie podkreślają, że to istnienie bezpośredniego związku przyczynowo‑skutkowego pomiędzy zarzucaną bezprawnością a szkodą, której naprawienia się żąda, stanowi stosowne kryterium określenia, czy spełniona jest przesłanka dotycząca związku przyczynowego. W tym względzie twierdzą, że Sąd niesłusznie orzekł w pkt 112 zaskarżonego wyroku, że oparli się oni na koncepcji związku przyczynowego innej niż ta, która przeważa w prawie wspólnotowym. Przeciwnie, skarżący podnieśli przez Sądem, że gdyby ostateczne rozporządzenie nie zostało wydane, nie ponieśliby szkody, ponieważ nie zostałyby uiszczone bezprawne cła antydumpingowe. Skarżący niemniej jednak są zdania, że Sąd zastosował zbyt rygorystyczne kryterium związku przyczynowego, oparte na wyłącznej i bezpośredniej szkodzie, co jest sprzeczne z jego własnym orzecznictwem, w niniejszym przypadku z pkt 81 wyroku Sądu w sprawie FIAMM i FIAMM Technologies przeciwko Radzie i Komisji(25) .
72. Następnie, w odniesieniu do stwierdzenia Sądu dotyczącego braku w niniejszym przypadku dostatecznie bezpośredniego związku przyczynowego, skarżący zarzucają Sądowi, że oparł się na dwóch niepopartych i nieistotnych założeniach dotyczących tego, czy ostateczne rozporządzenie obejmuje wyroby przywożone przez skarżących i czy popełnili oni błąd w zakresie zaklasyfikowania ich przywozu, zamiast zbadać, czy skarżący ponieśliby szkodę, gdyby nie doszło do bezprawnego zachowania Wspólnoty. W tym względzie skarżący powtarzają twierdzenie, zgodnie z którym Sąd nie mógł uchylić się od orzeczenia w przedmiocie istnienia bezprawnego zachowania instytucji wspólnotowych.
73. W odniesieniu do pierwszego założenia badanego przez Sąd, czyli że ostateczne rozporządzenie nie obejmuje przywozu i skarżący nie popełnili błędu w zakresie zaklasyfikowania ich przywozu, skarżący utrzymują, że Sąd co do zasady stwierdził brak swej właściwości ze względu na fakt, że poniesiona szkoda została wyrządzona przez niemieckie organy celne, co jest sprzeczne z postanowieniem Sądu w sprawie Sinara Handel przeciwko Radzie i Komisji(26), wydanego w odniesieniu do tego samego zarzucanego bezprawnego zachowania. Ponadto skarżący zauważają, że nie żądali naprawienia szkody poniesionej ze względu na zarzucany błąd w zakresie zaklasyfikowania ich przywozu przez niemieckie organy celne, ale szkody spowodowanej ustanowieniem przez ostateczne rozporządzenie bezprawnych ceł antydumpingowych. Poza tym Sąd wypaczył według nich znaczenie argumentacji skarżących dotyczącej zakresu swobodnego uznania władz niemieckich przed sformułowaniem w pkt 114 i 115 zaskarżonego wyroku wniosku, że nie jest właściwy do orzekania co do szkody spowodowanej przyjęciem środków krajowych.
74. W odniesieniu do drugiego założenia Sądu skarżący uważają, że Sąd niesłusznie orzekł, że związek przyczynowy został przerwany ze względu na niedochowanie przez skarżących należytej staranności, ponieważ nie zażądali wiążącej informacji taryfowej, nie ustalając wcześniej istnienia związku przyczynowego. Utrzymują także, że w przypadku gdyby ostateczne rozporządzenie obejmowało ich przywóz, skarżący nadal mieliby obowiązek uiszczenia bezprawnie ustanowionych ceł antydumpingowych i nadal ponosiliby szkody, co najmniej w odniesieniu do utraconych korzyści przez Trubowest, niewypłacenia wynagrodzenia V. Makarovowi i szkody wyrządzonej przyjęciem środków egzekucyjnych przez niemieckie organy celne zobowiązane do pobierania tych ceł w celu ściągnięcia ceł wymaganych na podstawie ostatecznego rozporządzenia. Skarżący twierdzą, że nawet zakładając, że zażądaliby wiążącej informacji taryfowej, mimo to ponieśliby szkodę, ponieważ cła nadal musiałyby być uiszczane.
75. Ponadto skarżący zarzucają Sądowi sprzeczność w orzekaniu, ponieważ ich zdaniem w pkt 121 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że dowiedli oni należytej staranności, podczas gdy w pkt 133 tego wyroku zarzucił im brak tejże staranności.
76. Podczas gdy Rada na wstępie stawia pytanie, czy w świetle między innymi nieuporządkowanego charakteru argumentacji skarżących w niniejszej części zarzutu skarżący w sposób dostatecznie wyraźny określili naruszenie prawa w zakresie argumentacji Sądu, Komisja stwierdza, że istota zarzutów sformułowanych przez skarżących polega na podważeniu okoliczności faktycznych, których ocena została dokonana w pierwszej instancji, z wyjątkiem twierdzenia, zgodnie z którym Sąd w zbyt rygorystyczny sposób zastosował kryterium związku przyczynowego.
77. Ponadto Komisja dodaje, że o ile zostało popełnione naruszenie prawa w zakresie argumentacji Sądu, naruszenie to, dotyczące założenia, zgodnie z którym przywóz skarżących objęty jest zakresem stosowania ostatecznego rozporządzenia, zostało popełnione na korzyść skarżących. Zdaniem Komisji zbędne było rozpatrywanie przez Sąd tego założenia, które byłoby równoznaczne z twierdzeniem, że jedna z przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej na podstawie art. 288 WE może być spełniona bez konieczności podjęcia przez skarżących jakichkolwiek starań, a wprost przeciwnie, w celu wykazania w pierwszej instancji, że ich przywóz objęty jest zakresem stosowania ostatecznego rozporządzenia. Tymczasem, zdaniem Komisji, tylko w takim przypadku mogłaby ewentualnie powstać odpowiedzialność Wspólnoty na mocy art. 288 WE, gdyby skarżący wykazali, że ponieśli szkodę wskutek prawidłowego zastosowania ostatecznego rozporządzenia przez niemieckie organy celne.
78. W każdym razie Rada i Komisja twierdzą, że argumenty skarżących są bezzasadne.
79. Komisja najpierw przypomina, że wbrew temu, co sugerują skarżący, Sąd nigdy nie stwierdził braku swej właściwości w odniesieniu do zakresu szkód, który nie odnosi się do uiszczenia ceł antydumpingowych. W tym względzie Rada i Komisja utrzymują, że przywołanie ww. postanowienia Sądu w sprawie Sinara Handel przeciwko Radzie i Komisji jest niestosowne, ponieważ podnoszone w tej sprawie szkody dotyczyły właśnie zapłaty ceł antydumpingowych, a nie innego rodzaju szkody, jak te, które zostały zbadane co do istoty w zaskarżonym wyroku.
80. Następnie Rada odpiera tezę przedstawioną przez skarżących, jakoby związek przyczynowy był dostatecznie dowiedziony, gdyby w przypadku braku zarzucanego bezprawnego aktu skarżący nie ponieśli szkody. Taka koncepcja związku przyczynowego byłaby sprzeczna z orzecznictwem przywoływanym w zaskarżonym wyroku. Ponadto według Komisji Sąd w żaden sposób nie zastosował w sposób zbyt rygorystyczny kryterium związku przyczynowego, a jego podejście jest w pełni spójne z podejściem przyjętym w ww. wyroku w sprawie FIAMM i FIAMM Technologies przeciwko Radzie i Komisji.
81. Wreszcie Rada i Komisja twierdzą, że Sąd słusznie w celu zbadania związku przyczynowego dokonał analizy dwóch wyżej wspomnianych założeń faktycznych, biorąc pod uwagę brak jednoznaczności w tym zakresie pomiędzy samymi skarżącymi. Według Rady i Komisji krytyka skarżących w tym zakresie ogranicza się do podważenia oceny okoliczności faktycznych i nie dowodzi, że analiza związku przyczynowego przeprowadzona przez Sąd jest błędna pod względem prawnym.
82. W odniesieniu do zarzutów sformułowanych przez skarżących w związku z badaniem przez Sąd pierwszego założenia Rada i Komisja podnoszą, że skarżący w żaden sposób nie dowiedli swych twierdzeń.
83. W odniesieniu do krytyki przedstawionej w związku z analizą przeprowadzoną przez Sąd w ramach drugiego założenia Rada i Komisja przypominają, że wbrew stanowisku skarżących, badanie Sądu ograniczyło się do zakresu szkody niedotyczącego zapłaty ceł antydumpingowych. Ponadto według Rady skarżący nie wykazali, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, stwierdzając, że niezachowanie przez skarżących należytej staranności doprowadziło do przerwania (ewentualnego) związku przyczynowego pomiędzy ostatecznym rozporządzeniem a zakresem szkody niedotyczącym zapłaty ceł antydumpingowych. W tym względzie Rada dodaje, że nie istnieje żadna sprzeczność z motywami w wywodzie zawartym w pkt 121 i 133 zaskarżonego wyroku, gdyż w pierwszym z nich Sąd nie stwierdził, że skarżący dowiedli zachowania należytej staranności. Ponadto według Komisji jest bezsporne, że o ile Sąd orzekł, że związek przyczynowy został zerwany w wyniku niezachowania przez skarżących należytej staranności, uprzednio założył, że rozpoznawane zachowanie przyczyniło się do powstania podnoszonej szkody. Ostatecznie, zdaniem Komisji, sytuacja się zmieniła w taki sposób i skarżący ponieśli szkodę tylko z tego względu, że nie uzyskali wcześniej wiążącej informacji taryfowej, a zatem sytuacja ta i szkoda nie wynikają bezpośrednio z wydania ostatecznego rozporządzenia, jak słusznie orzekł Sąd w pkt 116 zaskarżonego wyroku.
b) Ocena
i) W przedmiocie dopuszczalności
84. Wbrew temu co twierdzą Rada i Komisja, nie sądzę, by niniejsza część pierwszego zarzutu odwołania była w pełni (lub w zasadniczej części) niedopuszczalna.
85. Należy w tym zakresie wyjaśnić, iż Trybunał orzekł już, że w dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty kwestia istnienia będącego przesłanką powstania takiej odpowiedzialności związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym powstanie szkody a szkodą stanowi kwestię prawną, czyli kwestię dotyczącą kwalifikacji prawnej faktów przez sąd w pierwszej instancji, a zatem podlega kontroli sprawowanej przez Trybunał w ramach rozpoznawania odwołania(27) .
86. Nie dostrzegam przyczyny, dla której takie rozwiązanie nie miałoby zastosowania w sytuacji odwrotnej, czyli gdy w odwołaniu skarżący zarzucają Sądowi, że wykluczył
istnienie związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym zachowaniem a podnoszoną szkodą w świetle przytoczonych przed nim okoliczności faktycznych niniejszego przypadku. Czynność ta bowiem wciąż pozostaje czynnością z zakresu kwalifikacji okoliczności faktycznych i w konsekwencji podlega także kontroli Trybunału w ramach rozpoznawania przez niego odwołania.
87. Jednakże w świetle niejednoznaczności w tej kwestii utrzymywanej przez skarżących w odwołaniu, którzy wielokrotnie powołują się na szkodę wyrządzoną przez uiszczenie zdaniem skarżących bezprawnych ceł antydumpingowych, należy wyjaśnić, że w świetle odpowiedzi udzielonej na drugi zarzut odwołania badanie niniejszej części pierwszego zarzutu odwołania nie może obejmować obydwu części szkody uznanych – według mnie słusznie – przez Sąd za niedopuszczalne.
88. Moim zdaniem z powyższego wynika, że druga część zarzutu pierwszego jest dopuszczalna w zakresie, w jakim zarzucono w niej Sądowi, że wykluczył związek przyczynowy pomiędzy bezprawnym zachowaniem zarzucanym instytucjom wspólnotowym a po pierwsze szkodą polegającą na utraconych korzyściach Trubowest i utracie wynagrodzeń przez V. Makarova, a także po drugie krzywdą, jakiej doznał V. Makarov.
ii) Co do istoty
89. Zgodnie z orzecznictwem związek przyczynowy, jaki musi istnieć, by Wspólnota ponosiła odpowiedzialność pozaumowną w rozumieniu art. 288 akapit drugi WE, powstaje wtedy, gdy szkoda jest bezpośrednią konsekwencją danego bezprawnego działania(28) .
90. A zatem zadaniem Sądu było, co rzeczywiście uczynił w zaskarżonym wyroku i co nie zostało skądinąd podważone przez skarżących, zbadanie, czy bezprawny akt podnoszony w niniejszym przypadku był bezpośrednią przyczyną szkody podnoszonej w celu ustalenia istnienia bezpośredniego związku przyczynowo‑skutkowego pomiędzy zachowaniem zarzucanym Wspólnocie a podnoszoną szkodą(29) .
91. Sąd także słusznie przypomniał w pkt 100 i 101 zaskarżonego wyroku, że podczas badania związku przyczynowego, jaki musi istnieć pomiędzy zachowaniem zarzucanym Wspólnocie a szkodą podnoszoną przez poszkodowanego, należy dokonać weryfikacji, czy poszkodowany, wobec ryzyka poniesienia szkody, wykazał należytą staranność w celu uniknięcia szkody lub ograniczenia jej rozmiarów(30), w związku z czym, nawet jeśli bezprawne zachowanie przyczyniło się do powstania podnoszonej szkody, związek przyczynowy może być zerwany poprzez niezachowanie należytej staranności przez poszkodowanego, co może stanowić decydującą przyczynę powstania wspomnianej szkody.
92. Nie podważając tych założeń, skarżący zarzucają Sądowi przede wszystkim, że oparł się na dwóch nieistotnych założeniach w celu zbadania dostatecznie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym zachowaniem a podnoszonymi szkodami.
93. W tym względzie jest bezsporne, że w celu wykonania kontroli dotyczącej istnienia dostatecznie bezpośredniego związku przyczynowego Sąd zbadał po pierwsze, czy taki związek można byłoby wywieść w przypadku, gdyby ostateczne rozporządzenie nie obejmowało przywozu dokonywanego przez skarżących, a zatem w sytuacji, w której skarżący nie popełniliby błędu w zakresie zaklasyfikowania ich przywozu. W tym przypadku Sąd wywiódł w pkt 108–115 zaskarżonego wyroku, że powstanie podnoszonych szkód może być przypisane wyłącznie niemieckim organom celnym, ponieważ nałożyły na wspomniany przywóz cła antydumpingowe, podczas gdy nie był on objęty zakresem zastosowania ostatecznego rozporządzenia. Sąd zatem orzekł, że w takim przypadku nie może powstać odpowiedzialność Wspólnoty.
94. W pkt 116–133 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał sytuację odwrotną, czyli taką, w której ostateczne rozporządzenie obejmowałoby przywóz dokonany przez skarżących, ale skarżący nie zaklasyfikowaliby prawidłowo tego przywozu. Z wyników tego badania Sąd wywnioskował, że odpowiedzialność Wspólnoty także w tym przypadku nie może powstać, ponieważ decydującą przyczyną podnoszonej szkody byłoby zachowanie samych skarżących.
95. Ogólnie rzecz ujmując, podejście Sądu polegające na badaniu dwóch założeń faktycznych zamiast rozstrzygnięcia, które z nich jest prawidłowe, nie wydaje mi się w żaden sposób błędne, w szczególności w świetle okoliczności niniejszej sprawy.
96. Z pewnością korzystniej jest, gdy Sąd jako organ orzekający co do istoty może dokonać wszystkich ustaleń faktycznych umożliwiających mu rozstrzygnięcie sporu zawisłego przed nim. Prawdą jest także, że oparcie argumentacji na dwóch całkowicie odmiennych założeniach, jak to jest w niniejszym przypadku, oznacza, że jedno z tych założeń musi być błędne.
97. Jednakże nie można zarzucać Sądowi, że oparł się na takich założeniach faktycznych, w szczególności gdy pokrywają one wszystkie sytuacje, jakie można sobie wyobrazić w danym przypadku, i gdy ich alternatywne badanie prowadzi do tego samego rozwiązania. Ponadto podejście sądu orzekającego co do istoty polegające na oparciu się na założeniach zamiast na stwierdzeniu faktów także wydaje się jedynym możliwym rozwiązaniem, w przypadku gdy tak jak w niniejszej sprawie analizowane okoliczności faktyczne, czyli kwestia tego, czy przywóz dokonany przez skarżących został prawidłowo zaklasyfikowany, są przedmiotem kontrowersji, co potwierdzają pkt 105 i 106 zaskarżonego wyroku – przy czym kontrowersje te nie zostały zresztą usunięte podczas rozprawy przed Trybunałem – i w przypadku gdy kwestia ta wchodzi w pierwszym rzędzie w zakres oceny krajowych organów celnych, zgodnie z przepisami WKC, które zostały przywołane w pkt 124 zaskarżonego wyroku. Poza tym moim zdaniem podejście przyjęte w zaskarżonym wyroku jest zgodne z zasadą prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości, która zakłada udzielenie możliwie najbardziej wyczerpującej odpowiedzi na argumentację przedstawioną przez skarżących w pierwszej instancji.
98. W związku z powyższym nie wydaje mi się, by można było uwzględnić podnoszoną przez skarżących tezę, że założenia faktyczne, na których Sąd oparł swą ocenę, są nieistotne dla sprawy. Analiza tych dwóch założeń umożliwia bowiem właśnie dokonanie oceny, czy podnoszoną szkodę można przypisać bezpośrednio instytucjom wspólnotowym ze względu na przyjęcie bezprawnego, zdaniem skarżących, ostatecznego rozporządzenia.
99. Istotny charakter tych założeń jest moim zdaniem oczywisty, jeśli uwzględni się fakt, że jedna ze szkód podnoszonych przez skarżących polega na utracie korzyści przez Trubowest wynikającej z jej decyzji o zaprzestaniu od dnia 27 października 1999 r. przywozu do Wspólnoty omawianych towarów ze względu na nałożenie obowiązku uiszczania ceł antydumpingowych. W celu zbadania, czy ustanowienie w ostatecznym rozporządzeniu obowiązku uiszczania ceł antydumpingowych było bezpośrednią przyczyną utraty korzyści przez Trubowest, zgodnie z kryterium ustanowionym przez orzecznictwo, Sąd postąpił w pełni prawidłowo, nie przystępując do samodzielnego ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, ale rozpatrując zarówno przypadek, w którym przywóz dokonany przez skarżących, w świetle ich klasyfikacji taryfowej, był objęty zakresem stosowania ostatecznego rozporządzenia, jak i przypadek przeciwny.
100. A zatem w pierwszym rzędzie jeśli przywóz dokonywany przez skarżących nie był objęty
ostatecznym rozporządzeniem, stwierdzenie, które skądinąd Sąd przedstawił w pkt 108–110 zaskarżonego wyroku, że skarżący nie mogą przypisywać podnoszonej utraty korzyści zarzucanemu bezprawnemu przyjęciu przez instytucje wspólnotowe ostatecznego rozporządzenia, było prawidłowe pod względem prawnym, ponieważ przyjęcie tego rozporządzenia nie mogło mieć żadnego wpływu na ten przywóz.
101. W tym względzie w odniesieniu do pierwszego założenia zbadanego przez Sąd skarżący bezzasadnie zarzucili Sądowi, że oparł się „na zbyt rygorystycznym kryterium związku przyczynowego odwołującym się do wyłącznej i bezpośredniej szkody”. Przeciwnie, Sąd słusznie przypomniał, między innymi w pkt 113 zaskarżonego wyroku, że w orzecznictwie Trybunału wykluczono, by odpowiedzialność Wspólnoty mogła powstać w przypadku szkód, których bezpośrednią przyczyną jest zarzucane bezprawne zachowanie podmiotu trzeciego, czyli w niniejszym przypadku niemieckich organów celnych.
102. Moim zdaniem dodatkowe argumenty skarżących są w sposób oczywisty nie do przyjęcia, ponieważ ograniczają się do krytyki oceny o drugorzędnym znaczeniu w stosunku do wniosku głównego dotyczącego analizy pierwszego z założeń rozpatrywanych przez Sąd, zgodnie z którym skarżący nie mogli przypisać podnoszonej szkody zarzucanemu bezprawnego zachowaniu Wspólnoty. Pragnę dodać, że ocena ta obejmuje w szczególności wielokrotne odwołania stron do ww. postanowienia Sądu w sprawie Sinara Handel przeciwko Radzie i Komisji jako do kryterium badania ważności sentencji zaskarżonego wyroku, a Trybunał rozpoznaje jedynie odwołanie od wspomnianego wyroku i nie jest związany wspomnianym postanowieniem.
103. W drugim rzędzie, gdyby omawiany przywóz był objęty zakresem stosowania ostatecznego rozporządzenia, który to przypadek jest przedmiotem badania w pkt 116–133 zaskarżonego wyroku, wtedy Sąd powinien zbadać, czy utrata korzyści przez Trubowest – a także dwie inne części szkody – która może być spowodowana przyjęciem, zdaniem skarżących niezgodnym z prawem, ostatecznego rozporządzenia, nie może być przypisana w zasadniczym zakresie innej przyczynie.
104. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem Trybunału, które zostało przypomniane w pkt 100 i 101 zaskarżonego wyroku, taki jest właśnie wynik kontroli przeprowadzonej przez Sąd w ramach drugiego założenia, jakie zbadał, a kontrola została zakończona stwierdzeniem, że podnoszone dwie części szkody i krzywda były spowodowane co do zasady niedbalstwem lub niedostatecznie starannym zachowaniem skarżących.
105. W tej kwestii sądzę, że skarżący niesłusznie zarzucają Sądowi, że stwierdził w szczególności w pkt 122 zaskarżonego wyroku, iż doszło do zerwania związku przyczynowego, nie ustalając wcześniej istnienia tego związku. Z tego punktu zaskarżonego wyroku wynika bowiem wyraźnie, że do celów dokonania oceny istnienia związku przyczynowego Sąd zbadał przypadek zarzucanego bezprawnego zachowania Rady i Komisji mogącego przyczynić się do powstania podnoszonych szkód, by z tego wywieść, że w świetle okoliczności niniejszego przypadku skarżący w każdym razie nie wykazali należytej staranności w celu uniknięcia lub ograniczenia wspomnianych szkód, a okoliczność ta zgodnie z orzecznictwem umożliwia stwierdzenie, że nie istnieje dostatecznie bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy podnoszoną szkodą a zarzucanym bezprawnym zachowaniem Wspólnoty.
106. W konsekwencji w szczegółowym badaniu przeprowadzonym w pkt 122–132 zaskarżonego wyroku, dotyczącym zerwania związku przyczynowego ze względu na niezachowanie należytej staranności przez skarżących, gdyż nie postępowali oni zgodnie z szczególną procedurą przewidzianą w WKC, tak by zapewnić sobie pewność prawa w odniesieniu do prawidłowości klasyfikacji taryfowej ich przywozu, Sąd słusznie oparł się na wcześniejszej przesłance, że przedmiotowe bezprawne zachowanie przyczyniło się do powstania szkody.
107. Ponadto skarżący błędnie odwołali się w swej krytyce co do istoty oceny Sądu do zarzucanego bezprawnego uiszczenia ceł antydumpingowych, ponieważ wspomniana ocena nie odnosi się do tej części szkody.
108. Wreszcie zarzucając sprzeczność w zakresie motywów zawartych w pkt 121 i 133 zaskarżonego wyroku, skarżący moim zdaniem błędnie interpretują treść tych punktów. Żaden fragment pkt 121 zaskarżonego wyroku nie potwierdza bowiem, że skarżący zachowali należytą staranność. W mojej opinii Sąd, wskazując w tym punkcie, że nawet zakładając bezprawne zachowanie instytucji wspólnotowych, należy stwierdzić, że zachowanie to nie może być decydującą przyczyną powstania szkód podnoszonych przez skarżących, „biorąc pod uwagę staranność, jaką zachowali skarżący”, odwołał się do poziomu staranności skarżących, nie dokonując konkretnej oceny staranności, jaką wykazali skarżący; staranność ta została natomiast oceniona w pkt 122 zaskarżonego wyroku, którego treść jest powtórzona, w formie wniosku pośredniego, w pkt 133 wspomnianego wyroku.
109. Na podstawie wszystkich powyższych względów uważam, że należy oddalić drugą część pierwszego zarzutu odwołania, a w konsekwencji wspomniany zarzut.
110. W konsekwencji odwołanie należy moim zdaniem oddalić.
II – W przedmiocie kosztów
111. Zgodnie z art. 122 akapit pierwszy regulaminu Trybunału, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 69 § 2 tegoż regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Rada i Komisja wniosły o obciążenie skarżących kosztami postępowania, a zarzuty, jakie postawili skarżący, moim zdaniem powinny być oddalone, należy obciążyć skarżących kosztami postępowania odwoławczego.
III – Wnioski
112. Biorąc powyższe pod uwagę, proponuję, by Trybunał orzekł, co następuje:
„1) Odwołanie zostaje oddalone.
2) Trubowest Handel GmbH i Viktor Makarov pokrywają koszty postępowania”.
(1) .
(2) –	Wyrok z dnia 9 lipca 2008 r. w sprawie T‑429/04, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”.
(3) –	Dz.U. L 322, s. 1.
(4) –	Rozporządzenie z dnia 16 lipca 2004 r. zmieniające ostateczne rozporządzenie (Dz.U. L 246, s. 10).
(5) –	Dz.U. L 302, s. 1.
(6) –	Wyrok z dnia 26 lutego 1986 r. w sprawie 175/84, Rec. s. 753.
(7) –	Wyrok z dnia 27 września 2007 r. w sprawie C‑351/04, Zb.Orz. s. I‑7723, pkt 66, 67.
(8) –	Zobacz podobnie wyroki z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie 26/74 Roquette frères przeciwko Komisji, Rec. s. 677, pkt 11; z dnia 30 maja 1989 r. w sprawie 20/88 Roquette frères przeciwko Komisji, Rec. s. 1553, pkt 14; z dnia 13 marca 1992 r. w sprawie C‑282/90 Vreugdenhil przeciwko Komisji, Rec. s. I‑1937, pkt 12, a także ww. wyrok w sprawie Ikea Wholesale, pkt 68. Zobacz także w odniesieniu do skargi o odszkodowanie pokrywającej się z żądaniem zwrotu podatków wyrok z dnia 25 października 1972 r. w sprawie 96/71 Haegeman przeciwko Komisji, Rec. s. 1005, pkt 9–11.
(9) –	Zobacz wyroki z dnia 5 grudnia 1979 r. w sprawach połączonych 116/77 i 124/77 Amylum i Tunnel Refineries przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. 3497, pkt 14; z dnia 12 kwietnia 1984 r. w sprawie 281/82 Unifrex przeciwko Komisji i Radzie, Rec. s. 1969, pkt 11. Zobacz także wyrok z dnia 26 listopada 1975 r. w sprawie 99/74 Société des grands moulins des Antilles przeciwko Komisji, Rec. s. 1531, pkt 23, a także wyrok Sądu z dnia 18 września 1995 r. w sprawie T‑167/94 Nölle przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. II‑2589, pkt 35.
(10) –	Wyżej wymieniony z dnia 14 lipca 1967 r. w sprawach połączonych 5/66, 7/66 i od 13/66 do 24/66, Rec. s. 317.
(11) –	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Kampffmeyer i in. przeciwko Komisji, s. 341.
(12) –	Wyżej wymieniony wyrok z dnia 30 maja 1989 r., pkt 14.
(13) –	Wyżej wymieniony wyrok, pkt 14.
(14) –	Idem, pkt 14.
(15) –	Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem na etapie odwołania ocena okoliczności faktycznych nie stanowi, z wyjątkiem przypadków wypaczenia przedstawionych dowodów, kwestii prawnej poddanej jako taka kontroli Trybunału. Zobacz w tym zakresie między innymi wyrok z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie C‑425/07 P AEPI przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑3205, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo.
(16) –	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Kampffmeyer przeciwko Komisji, s. 341.
(17) –	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Krohn Import‑Export przeciwko Komisji, pkt 28, 29.
(18) –	Zobacz między innymi wyroki z dnia 21 września 2006 r. w sprawie C‑167/04 P JCB Service przeciwko Komisji, Rec. s. I‑8935, pkt 108; z dnia 3 września 2009 r. w sprawie C‑535/06 P Moser Baer India przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I‑7051, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo.
(19) –	Zobacz między innymi wyrok z dnia 24 września 2009 r. w sprawach połączonych C‑125/07 P, C‑133/07 P, C‑135/07 P i C‑137/07 P Erste Group Bank i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑8681, pkt 200, a także postanowienie z dnia 11 listopada 2003 r. w sprawie C‑488/01 P Martinez przeciwko Parlamentowi, Rec. s. I‑13355, pkt 54.
(20) –	Zobacz między innymi wyroki z dnia 6 marca 2003 r. w sprawie C‑41/00 P Interporc przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2125, pkt 15; z dnia 26 października 2006 r. w sprawie C‑68/05 P Koninklijke Coöperatie Cosun przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑10367, pkt 54; z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie C‑348/06 P Komisja przeciwko Girardot, Zb.Orz. s. I‑833, pkt 88.
(21) –	Zobacz podobnie między innymi wyroki z dnia 1 czerwca 1994 r. w sprawie C‑136/92 P Komisja przeciwko Brazzelli Lualdi i in., Rec. s. I‑1981, pkt 42; z dnia 9 września 1999 r. w sprawie C‑257/98 P Lucaccioni przeciwko Komisji, Rec. s. I‑5251, pkt 11; z dnia 9 września 2008 r. w sprawach połączonych C‑120/06 P i C‑121/06 P FIAMM i FIAMM Technologies przeciwko Radzie i Komisji, Zb.Orz. s. I‑6513, pkt 106; z dnia 30 kwietnia 2009 r. w sprawie C‑497/06 P CAS Succhi di Frutta przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-02763, pkt 39.
(22) –	Zobacz między innymi wyrok z dnia 15 września 1994 r. w sprawie C‑146/91 KYDEP przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. I‑4199, pkt 81; ww. wyroki w sprawie Lucaccioni przeciwko Komisji, pkt 14; w sprawie FIAMM i FIAMM Technologies przeciwko Radzie i Komisji, pkt 166; w sprawie CAS Succhi di Frutta przeciwko Komisji, pkt 40.
(23) –	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Lucaccioni przeciwko Komisji, pkt 13.
(24) –	Zobacz ww. wyrok w sprawie Lucaccioni przeciwko Komisji, pkt 12, 15, 16; postanowienie z dnia 12 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑80/04 P DLD Trading Company Import‑Export przeciwko Radzie, pkt 50, w którym potwierdzono, że Sąd mógł zasadnie stwierdzić, że bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem zarzucanym instytucji a szkodą podnoszoną przez skarżącego nie został dowiedziony, nie orzekając wcześniej w przedmiocie zarzucanej bezprawności tego zachowania ani istnienia podnoszonej szkody.
(25) –	Wyrok z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie T‑69/00, Zb.Orz. s. II‑5393.
(26) –	Postanowienie z dnia 5 lutego 2007 r. w sprawie T‑91/05, Zb.Orz. s. II‑245.
(27) –	Wyrok z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C‑440/07 P Komisja przeciwko Schneider Electric, Zb.Orz. s. I‑6413, pkt 192, 193.
(28) –	Zobacz między innymi wyroki z dnia 4 października 1979 r. w sprawach połączonych 64/76, 113/76, 167/78, 239/78, 27/79, 28/79 i 45/79 Dumortier i in. przeciwko Radzie, Rec. s. 3091, pkt 21; z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie C‑331/05 P Internationaler Hilfsfonds przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑5475, pkt 23; ww. wyrok w sprawie CAS Succhi di Frutta przeciwko Komisji, pkt 59.
(29) –	Zobacz podobnie ww. wyrok w sprawie CAS Succhi di Frutta przeciwko Komisji, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo.
(30) –	Zobacz podobnie wyrok z dnia 19 maja 1992 r. w sprawach połączonych C‑104/89 i C‑37/90 Mulder i in. przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. I‑3061, pkt 33; z dnia 5 marca 1996 r. w sprawach połączonych C‑46/93 i C‑48/93 Brasserie du pêcheur i Factortame, Rec. s. I‑1029, pkt 84, 85; z dnia 16 marca 2000 r. w sprawie C‑284/98 P Parlament przeciwko Bieber, Rec. s. I‑1527, pkt 57.