62023CJ0322
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Seba’ Awla)
17 ta’ Ottubru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 1999/70/KE – Ftehim qafas bejn CES, UNICE u CEEP fuq ix-xogħol għal żmien determinat – Klawżola 4 – Settur pubbliku – Għalliema – Reklutaġġ fis-servizz pubbliku permanenti ta’ ħaddiema impjegati għal żmien determinat permezz ta’ proċedura ta’ reklutaġġ ibbażata fuq kwalifiki – Determinazzjoni tal-anzjanità – Teħid inkunsiderazzjoni parzjali tal-perijodi ta’ servizz mwettqa fil-kuntest ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat – Reintegrazzjoni sussegwenti tal-perijodu ta’ anzjanità mhux meħud inkunsiderazzjoni – Assenza ta’ effett fuq l-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ diskriminazzjoni”
Fil-Kawża C‑322/23 [Lufoni] (
i
),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunale di Lecce (il-Qorti Distrettwali ta’ Lecce, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑22 ta’ Mejju 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑24 ta’ Mejju 2023, fil-proċedura
ED
vs
Ministero dell’Istruzione e del Merito,
Istituto nazionale della previdenza soċjali (INPS),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Seba’ Awla),
komposta minn F. Biltgen, President tal-Ewwel Awla, li qiegħed jaġixxi bħala President tas-Seba’ Awla M. L. Arastey Sahún (Relatriċi), President tal-Ħames Awla u J. Passer Imħallef,
Avukata Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS), minn C. D’Aloisio, E. De Rose, E. Sciplino u A. Sgroi, avvocati,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn L. Fiandaca u F. Sclafani, avvocati dello Stato,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn D. Recchia u F. van Schaik, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal terminu fiss, konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas”) li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn ED u l-Ministero dell’Istruzione e del Merito (il-Ministeru għall-Edukazzjoni u għall-Mertu, l-Italja) u l-Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS) (l-Istitut Nazzjonali tas-Sigurtà Soċjali (INPS), l-Italja) dwar il-kalkolu, fid-data tal-ħatra ta’ ED bħala għalliem permanenti, tal-anzjanità li huwa kiseb fil-kuntest ta’ sensiela ta’ kuntratti għal żmien determinat konklużi bħala għalliem mhux permanenti.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3
Il-klawżola 3 tal-Ftehim qafas tipprovdi:
“Għall-iskop ta’ dan il-ftehim il-kliem
1.
‘ħaddiem għal terminu fiss’ ifisru persuna li jkollha kuntratt jew relazzjoni ta’ l-impjieg dirett bejn min jimpjiega u ħaddiem meta l-aħħar tal-kuntratt jew tar-relazzjoni ta’ l-impjieg hu ddeterminat b’kondizzjonijiet oġġettivi bħal li jilħaq data speċifika, ilesti xogħol speċifiku, jew it-twettiq ta’ każ speċifiku
2.
Għall-iskop ta’ dan il-ftehim, il-kliem ‘ħaddiem kumparabbli permanenti’ ifissru ħaddiem b’kuntratt jew relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indefinit, fl-istess stabbiliment, ingaġġat fl-istess xogħol jew xogħol/impjieg simili, wara li tingħata attenzjoni xierqa lill-kwalifiki/kapaċitajiet. Meta ma jkun hemm ebda ħaddiem kumparabbli permanenti fl-istess stabbiliment, il-paragun għandu jsir b’referenza għall-ftehim kollettiv applikabbli, jew meta ma jkun hemm ebda ftehim kollettiv applikabbli, skond il-liġi nazzjonali, il-ftehim kollettiv jew il-prattika.”
4
Il-punti 1 u 4 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas huma redatti kif ġej:
“1.
Fejn għandhom x’jaqsmu l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg, ħaddiema għal terminu fiss m’għandhomx jiġu trattati b’mod inqas favorevoli minn ħaddiem kumparabbli permanenti biss minħabba li għandhom kuntratt jew relazzjoni għal terminu fiss sakemm trattament differenti ma jkunx ġustifikat fuq bażi oġġettiva.
[…]
4.
Kwalifiki ta’ perjodu ta’ servizz relatati għall-kondizzjonijiet partikolari ta’ l-impjieg għandhom ikunu l-istess għal ħaddiema għal terminu fiss kif ukoll għal ħaddiema permanenti ħlief meta kwalifiki ta’ tul ta’ servizz differenti huma ġustifikati fuq bażi oġġettivi.”
Id‑dritt Taljan
Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994
5
L-Artikolu 485(1) tad-decreto legislativo Nru 297 – Approvazione del testo unico delle disposizioni legislative vigenti in materia di istruzione, relative alle scuole di ogni ordine e grado” (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 297, dwar l-Approvazzjoni tat-Test Uniku tad-Dispożizzjonijiet Leġiżlattivi Applikabbli fil-Qasam tat-Tagħlim u Relatati mal-Iskejjel ta’ Kull Tip u ta’ Kull Livell”), tas‑16 ta’ April 1994 (GURI Nru 115, tad‑19 ta’ Mejju 1994, suppliment ordinarju Nru 79, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994”), jipprevedi:
“Fir-rigward tal-persunal li jgħallem fl-iskejjel ta’ tagħlim sekondarju u artistiku, is-servizz imwettaq f’dawn l-iskejjel tal-Istat u assimilati, inklużi dawk li jinsabu barra mill-pajjiż, fil-kwalità ta’ għalliem mhux permanenti, huwa rrikonoxxut bħala servizz imwettaq fil-kwalità ta’ ħaddiem permanenti, għal skopijiet legali u ekonomiċi, kollha kemm huma għall-ewwel erba’ snin u għaż-żewġ terzi tal-perijodu supplimentari eventwali, kif ukoll għal skopijiet ekonomiċi f’dak li jikkonċerna t-terz li jibqa’. Id-drittijiet ekonomiċi li jirriżultaw minn dan ir-rikonoxximent huma kkonservati u evalwati fl-iskali ta’ remunerazzjoni kollha sussegwenti għal dik mogħtija fid-data ta’ dan ir-rikonoxximent.”
6
L-Artikolu 489(1) ta’ dan id-digriet leġiżlattiv jipprovdi:
“Għall-finijiet tar-rikonoxximent imsemmi fl-artikoli preċedenti, is-servizz ta’ tagħlim għandu jitqies li twettaq matul sena skolastika sħiħa jekk kien tat-tul previst għall-finijiet tal-validità tas-sena mis-sistema edukattiva fis-seħħ fil-mument meta twettaq.”
Il‑Liġi Nru 124/1999
7
Skont l-Artikolu 11(14) tal-legge n. 124 – Disposizioni urgenti in materia di personale scolastico (il-Liġi Nru 124 dwar Dispożizzjonijiet Urġenti fil-Qasam tal-Persunal tal-Iskola), tat‑3 ta’ Mejju 1999 (GURI Nru 107, tal‑10 ta’ Mejju 1999), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 124/1999”):
“L-Artikolu 489(1) tad-[Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994] għandu jinftiehem fis-sens li s-servizz ta’ tagħlim f’pożizzjoni mhux fissa pprovdut mis-sena skolastika 1974-1975 għandu jitqies bħala sena skolastika sħiħa jekk ikun dam mill-inqas 180 jum jew jekk is-servizz ikun ġie pprovdut mingħajr interruzzjoni mill‑1 ta’ Frar sa tmiem ix-xogħlijiet ta’ evalwazzjoni finali tal-istudenti.”
Id‑Digriet Presidenzjali Nru 399/1988
8
L-Artikolu 4(3) tad-decreto del Presidente della Repubblica n. 399 – Norme risultanti dalla disciplina prevista dall’ accordo per il triennio 1988-1990 del 9 giugno 1988 relativo al personale del comparto scuola (id-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 399, dwar Leġiżlazzjoni li Tirriżulta mill-Ftehim 1988-1990 tad‑9 ta’ Ġunju 1988 dwar il-Persunal Skolastiku), tat‑23 ta’ Awwissu 1988 (GURI Nru 213 tal‑10 ta’ Settembru 1988, Suppliment Ordinarju Nru 85, iktar ’il quddiem, id-“Digriet Presidenzjali Nru 399/1988”), jipprevedi:
“Fi tmiem is-16-il sena ta’ servizz għall-għalliema tat-tagħlim sekondarju superjuri gradwati mill-università, u mit-18-il sena għall-koordinaturi amministrattivi, l-għalliema tal-kindergartens u tal-iskejjel elementari, tat-tagħlim sekondarju tal-ewwel ċiklu u l-għalliema tat-tagħlim sekondarju superjuri gradwati tal-iskola superjuri, mill-20 sena għall-persunal awżiljarju u assistenti, mill-24 sena għall-għalliema tal-iskejjel tal-mużika u tal-akkademji, l-anzjanità li tittieħed inkunsiderazzjoni biss għal finijiet ekonomiċi tgħodd fl-intier tagħha għall-finijiet tal-klassifikazzjonijiet sussegwenti fl-iskala ta’ remunerazzjoni.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
9
ED ħadem bħala għalliem fl-edukazzjoni sekondarja ogħla, fil-kuntest ta’ diversi kuntratti għal żmien determinat, matul is-snin skolastiċi 1996/1997 sa 1998/1999, 2000/2001 sa 2009/2010 u 2011/2012 sa 2014/2015, qabel ma bbenefika minn ħatra fuq bażi permanenti bħala għalliem permanenti, għal żmien indeterminat, b’effett mill‑1 ta’ Settembru 2015, permezz ta’ proċedura ta’ reklutaġġ ibbażata fuq kwalifiki.
10
Waqt din il-ħatra fuq bażi permanenti, ED ingħata, għal finijiet legali u ekonomiċi, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli, anzjanità miksuba bis-saħħa ta’ dawn il-kuntratti għal żmien determinat għal tul ta’ 10 snin, 5 xhur u 10 jiem ta’ servizz.
11
Peress li qies li l-kalkolu ta’ din l-anzjanità jikser il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas sa fejn ma jiħux inkunsiderazzjoni t-tul kollu tas-servizzi li huwa wettaq qabel il-ħatra tiegħu bħala uffiċjal permanenti, ED ippreżenta, fit‑22 ta’ April 2021, rikors quddiem it-Tribunale di Lecce (il-Qorti Distrettwali ta’ Lecce, l-Italja), li hija l-qorti tar-rinviju, sabiex tiġi rrikonoxxuta lilu anzjanità miksuba abbażi tal-imsemmija kuntratti għal żmien determinat għal tul ta’ 10 snin, 10 xhur u 17-il jum.
12
Fir-rigward tas-sistema ta’ kalkolu tal-anzjanità prevista mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, din il-qorti tirrileva, minn naħa, li l-Artikolu 11(14) tal-Liġi Nru 124/1999 jipprevedi li, meta, għal sena skolastika partikolari, is-servizz imwettaq bħala għalliem mhux stabbilit fir-Regolamenti tal-Persunal ikun laħaq tul ta’ mill-inqas 180 jum jew ikun twettaq mill‑1 ta’ Frar sat-tmiem tal-operazzjonijiet ta’ evalwazzjoni finali tal-istudenti, dan jitqies li twettaq matul sena skolastika sħiħa. Għall-kuntrarju, meta tali servizz ma jissodisfa ebda waħda minn dawn iż-żewġ kundizzjonijiet, dan ma jittiħidx inkunsiderazzjoni.
13
Għalhekk, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, fir-rigward ta’ ED, is-snin skolastiċi 2000/2001, 2011/2012 u 2012/2013 ma ttiħdux inkunsiderazzjoni, peress li, għal dawn is-snin, it-tul tas-servizzi tiegħu ma kienx jissodisfa l-kundizzjonijiet previsti f’dan l-Artikolu 11(14) tal-Liġi Nru 124/1999.
14
Min-naħa l-oħra, wara li l-perijodu ta’ servizz imwettaq ikun ġie kkalkolat skont ir-regoli msemmija fil-punt 12 ta’ din is-sentenza, dan il-perijodu għandu, skont l-Artikolu 485 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994, jittieħed inkunsiderazzjoni b’mod sħiħ għall-ewwel erba’ snin, filwaqt li, għas-snin sussegwenti, dan jittieħed inkunsiderazzjoni għal żewġ terzi għal finijiet legali u ekonomiċi. It-terz li jibqa’ jittieħed inkunsiderazzjoni, għal finijiet ekonomiċi, jiġifieri għall-finijiet tal-klassifikazzjonijiet ulterjuri fl-iskeda ta’ remunerazzjoni, fl-iskadenzi previsti fl-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988 u, b’mod partikolari, fi tmiem is-16-il sena ta’ servizz għall-għalliema tat-tagħlim sekondarju superjuri gradwati mill-università.
15
Il-qorti tar-rinviju żżid li l-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988 għandu rilevanza partikolari għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali, sa fejn, skont din id-dispożizzjoni, huwa possibbli li tiġi reintegrata, għal finijiet ekonomiċi, jiġifieri dawk li huma s-suġġett ta’ din il-kawża, il-parti tal-anzjanità li ma titteħidx inkunsiderazzjoni meta l-persuna kkonċernata tinħatar bħala uffiċjal permanenti. Il-persuni li jinsabu fl-istess sitwazzjoni bħal dik ta’ ED b’hekk ikollhom ir-rikonoxximent tat-tul kollu tas-servizz imwettaq bħala għalliema mhux statutorji mhux miċħuda, iżda biss posposta għas-16-il sena ta’ servizz.
16
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, fis-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2018, Motter (C‑466/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza Motter, EU:C:2018:758), li kienet tirrigwarda s-sistema ta’ kalkolu tal-anzjanità inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ħaditx inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, dan l-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988, peress li d-deċiżjoni tar-rinviju fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza ma kinitx issemmi din id-dispożizzjoni. Skont il-qorti tar-rinviju, huwa għalhekk neċessarju, f’dan il-każ, li jsiru domandi preliminari ġodda lill-Qorti tal-Ġustizzja billi jiġi pprovdut kuntest ġuridiku iktar komplet.
17
Hija tippreċiża wkoll li l-elementi invokati mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-istess sentenza dwar il-komparabbiltà tas-sitwazzjonijiet ikkonċernati u fir-rigward tal-ġustifikazzjonijiet oġġettivi invokati mill-Gvern Taljan jistgħu jiġu trasposti għal din il-kawża.
18
Barra minn hekk, il-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja), fis-sentenza tagħha Nru 31149, tat‑28 ta’ Novembru 2019, mogħtija abbażi tas-sentenza Motter, iddeċidiet li l-Artikolu 485 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994 kien imur kontra l-klawżola 4 tal-Ftehim qafas u li l-applikazzjoni ta’ dan l-artikolu kellha, konsegwentement, tiġi eskluża, meta l-anzjanità tal-għalliema għal żmien determinat maħtura b’mod definittiv b’mod permanenti, li tirriżulta mill-applikazzjoni konġunta tal-kriterji msemmija fl-Artikolu 485 kif ukoll fl-Artikolu 489 ta’ dan id-digriet leġiżlattiv, kif ikkompletat mill-Artikolu 11(14) tal-Liġi Nru 124/1999, tkun inqas minn dik li tiġi rrikonoxxuta lil għalliem komparabbli rreklutat sa mill-bidu għal żmien indeterminat.
19
Il-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) għalhekk iddeċidiet li l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni għandha tiġi evalwata billi tiġi pparagunata, fid-data li fiha l-persuna kkonċernata nħatret uffiċjal permanenti, l-anzjanità li tirriżulta mill-kalkolu previst minn kull waħda miż-żewġ sistemi ta’ kalkolu msemmija fil-punt preċedenti sabiex tiġi adottata s-sistema l-iktar vantaġġuża.
20
F’dan il-każ, ED jitlob, skont il-prinċipji stabbiliti mill-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), li tiġi rrikonoxxuta lilu anzjanità ta’ 10 snin, 10 xhur u 17-il jum, jiġifieri 5 xhur u 7 ijiem iktar mill-anzjanità li ġiet irrikonoxxuta lilu.
21
Il-qorti tar-rinviju tosserva li, skont is-sistema ta’ kalkolu invokata minn ED, dan jitlef b’mod partikolari l-benefiċċju tad-dritt, previst fl-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988, li jingħata, fi tmiem is-16-il sena ta’ servizz tiegħu, perijodu ta’ anzjanità addizzjonali ta’ 3 snin, xahrejn u 20 jum, għal finijiet ekonomiċi biss.
22
Għalhekk, il-fatt li, skont il-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), il-mument determinanti sabiex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni skont il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas huwa dak tal-ħatra ta’ uffiċjal permanenti jkollha bħala konsegwenza, fil-prattika, żieda tal-anzjanità ta’ ED ta’ madwar 5 xhur iżda ċaħda tal-benefiċċju ta’ rikonoxximent tal-anzjanità addizzjonali msemmija fil-punt preċedenti.
23
Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju tqis li s-sistema ta’ kalkolu tal-anzjanità li tirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) twassal għal disparità ikbar bejn il-ħaddiema għal żmien determinat u l-ħaddiema għal żmien indeterminat imqiegħda f’sitwazzjonijiet komparabbli milli s-sistema ta’ kalkolu tal-anzjanità prevista fl-Artikolu 485 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994, u li tagħha din l-aħħar qorti rrilevat in-natura diskriminatorja, fatt li jista’ jmur kontra l-prinċipji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat‑18 ta’ Ottubru 2012, Valenza et (C‑302/11 sa C‑305/11, EU:C:2012:646).
24
Konsegwentement, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk r-reintegrazzjoni tal-anzjanità, kif prevista fl-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988, tistax tikkostitwixxi ġustifikazzjoni oġġettiva tad-differenza fit-trattament meqjusa kuntrarja għall-klawżola 4 tal-Ftehim qafas.
25
Madankollu, din il-qorti tenfasizza f’dan ir-rigward, essenzjalment, li din r-reintegrazzjoni tal-anzjanità, skont dan l-Artikolu 4(3), tista’ titqies li hija punt ta’ fatt futur u inċert, marbut ma’ kunsiderazzjonijiet ta’ fatt speċifiċi għal kull persuna.
26
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale di Lecce (il-Qorti Distrettwali ta’ Lecce) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Il-Klawżola 4 [tal-Ftehim qafas] jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik li tinsab fl-Artikoli 485 u 489 tad-decreto legislativo n. 297/1994 (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994), fl-Artikolu 11(14) tal-legge n. 124/99 (il-Liġi Nru 124/99) kif ukoll fl-Artikolu 4(3) tad-decreto del Presidente della Repubblica n. 399/88 (id-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 399/88) li jipprovdu teħid inkunsiderazzjoni tal-anzjanità qabel il-ħatra bħala membru permanenti tal-persunal, imwettaq fid-dawl tal-Artikolu 11(14) imsemmi iktar ’il fuq, b’mod sħiħ biss fir-rigward tal-ewwel erba’ snin u, għas-snin suċċessivi, evalwazzjoni taż-żewġ terzi għall-finijiet legali u ekonomiċi, u tat-terz li jifdal għall-finijiet ekonomiċi biss, u wara li tintlaħaq anzjanità fis-servizz iddeterminata skont l-Artikolu 4(3) tad-Digriet [Presidenzjali] Nru 399/88?
2)
Fi kwalunkwe każ, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ diskriminazzjoni skont il-Klawżola 4 [tal-Ftehim qafas,] il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni biss l-anzjanità qabel ir-rwol irrikonoxxuta fil-mument tad-dħul fis-servizz jew, b’mod kuntrarju, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni l-leġiżlazzjoni kollha li tirrigwarda t-trattament tal-anzjanità msemmija, u b’hekk anki r-regoli li jipprovdu, f’perijodi suċċessivi għad-dħul fir-rwol, irkupru totali tal-anzjanità fis-servizz għall-finijiet ekonomiċi biss?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ammissibbiltà
27
Il-Gvern Taljan isostni li d-domandi preliminari huma inammissibbli, peress li r-risposta għalihom ma tqajjem ebda dubju, b’mod partikolari fir-rigward tas-sentenza Motter. Barra minn hekk, l-ewwel domanda hija ipotetika, sa fejn din tirrifletti nuqqas ta’ qbil tal-qorti tar-rinviju mal-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) u li fejn l-ordinament ġuridiku intern joffri mezzi sabiex jingħeleb tali nuqqas ta’ qbil.
28
F’dan ir-rigward, hija ġurisprudenza stabbilita li, fil-kuntest tal-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali, li quddiemha tressqet il-kawża u li għandha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti s-sentenza tagħha, kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, meta d-domandi magħmula jkunu jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni (sentenza tad‑9 ta’ Marzu 2023, Vapo Atlantic, C‑604/21, EU:C:2023:175, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29
F’dan il-każ, minn naħa, għandu jitfakkar li qorti nazzjonali bl-ebda mod ma hija pprojbita milli tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja domanda preliminari li, fl-opinjoni ta’ wieħed mill-persuni kkonċernati li pparteċipaw fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-risposta ma tħalli lok għal ebda dubju raġonevoli. Għalhekk, anki jekk jitqies li dan huwa l-każ, it-talba għal deċiżjoni preliminari li tinkludi tali domandi madankollu ma ssirx inammissibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-9 ta’ Marzu 2023, Vapo Atlantic, C-604/21, EU:C:2023:175, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30
Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tindika r-raġunijiet li għalihom, fil-fehma tagħha, risposta għad-domandi magħmula hija neċessarja għall-finijiet tas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali. F’dan ir-rigward, hija ssostni li hija għandha dubji dwar il-konformità, mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tal-konklużjonijiet li l-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) siltet mis-sentenza Motter. Hija żżid li, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-aspetti kollha tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali u li għad hemm dubji dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-klawżola 4 tal-Ftehim qafas f’sitwazzjonijiet bħal dik ta’ ED. Għaldaqstant, il-problema mqajma mill-ewwel domanda ma hijiex ta’ natura ipotetika.
31
Minn dan jirriżulta li d-domandi preliminari huma ammissibbli.
Fuq il‑mertu
32
Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li, għall-finijiet tar-rikonoxximent tal-anzjanità ta’ ħaddiem meta jinħatar bħala uffiċjal permanenti, tillimita għal żewġ terzi t-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi ta’ servizz imwettqa, lil hinn minn erba’ snin, abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, inkluż meta, wara ċertu numru ta’ snin ta’ servizz, terz tal-perijodi ta’ servizz li jkun fadal jiġi reintegrat għal finijiet ekonomiċi biss.
33
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-klawżola 4 tal-Ftehim qafas li għandu effett dirett, tistabbilixxi, fil-punt 1 tagħha, projbizzjoni li, f’dak li jikkonċerna l-kundizzjonijiet tal-impjieg, il-ħaddiema għal żmien determinat jiġu ttrattati b’mod inqas favorevoli mill-ħaddiema għal żmien indeterminat komparabbli għas-sempliċi raġuni li huma jaħdmu għal żmien determinat, sakemm it-trattament differenti ma jkunx iġġustifikat minn raġunijiet oġġettivi. Il-punt 4 ta’ din il-klawżola 4 jistipula l-istess projbizzjoni fir-rigward tal-kriterji ta’ perijodi ta’ anzjanità relattivi għal kundizzjonijiet partikolari tax-xogħol (sentenza tat‑30 ta’ Novembru 2023, Ministero dell’Istruzione u INPS, C‑270/22, iktar ’il quddiem is-“sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, EU:C:2023:933, punti 52 u 53 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
34
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li r-regoli, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, relatati mal-perijodi ta’ servizz li għandhom jitwettqu sabiex tkun tista’ ssir klassifikazzjoni f’kategorija ta’ remunerazzjoni jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “kundizzjonijiet tal-impjieg”, fis-sens tal-istess klawżola 4 (sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 55 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
35
Għaldaqstant, sabiex tingħata risposta għad-domandi magħmula, għandu jiġi eżaminat jekk leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tagħmilx differenza fit-trattament, fis-sens tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, qabel ma tiddetermina, jekk ikun il-każ, jekk tali differenza tistax tiġi ġġustifikata minn raġunijiet oġġettivi, fis-sens ta’ din il-klawżola.
36
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tagħmilx differenza fit-trattament, fis-sens tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, għandu jiġi rrilevat li d-deċiżjoni tar-rinviju tirreferi għall-Artikolu 485(1) u għall-Artikolu 489(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994, għall-Artikolu 11(14) tal-Liġi Nru 124/1999 kif ukoll għall-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988.
37
L-Artikolu 485(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994 kien inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza Motter.
38
Issa, il-qorti tar-rinviju ssostni li, f’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellhiex kuntest ġuridiku sħiħ, u din hija r-raġuni li għaliha hija ddeċidiet li tagħmel dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari. F’dan il-kuntest, hija ssemmi d-dispożizzjonijiet l-oħra ċċitati fil-punt 36 ta’ din is-sentenza.
39
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li r-raġunijiet invokati mill-qorti tar-rinviju sabiex tiġġustifika dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari huma, essenzjalment, l-istess bħal dawk li wasslu lit-Tribunale ordinario di Ravenna (il-Qorti Distrettwali ta’ Ravenna, l-Italja) sabiex tressaq it-talba għal deċiżjoni preliminari li wasslet għas-sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, kif jirriżulta mill-punt 41 ta’ dan tal-aħħar. Din is-sentenza ngħatat fit‑30 ta’ Novembru 2023, jiġifieri wara t-tressiq tat-talba għal deċiżjoni preliminari f’din il-kawża.
40
Fl-imsemmija sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, konformement mal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-għalliema rreklutati għal żmien indeterminat irreklutati permezz ta’ kompetizzjoni jistgħu, għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tagħhom f’kategorija ta’ remunerazzjoni, tittieħed inkunsiderazzjoni b’mod sħiħ l-anzjanità tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 57).
41
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-għalliema rreklutati għal żmien determinat li jidħlu fis-servizz pubbliku permezz ta’ kompetizzjoni bbażata fuq kwalifiki, il-perijodi ta’ servizz għal żmien determinat imwettqa matul sena skolastika ma jilħqux il-limiti stabbiliti fl-Artikolu 489 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 297/1994, kif ikkompletat bl-Artikolu 11(14) tal-Liġi Nru 124/1999, ma jittiħdux inkunsiderazzjoni għall-finijiet tar-rikonoxximent tal-anzjanità tagħhom. Barra minn hekk, dawk li jilħqu dawn il-limiti huma limitati b’mod sħiħ biss għal erba’ snin, peress li dan it-teħid inkunsiderazzjoni huwa limitat għas-snin ta’ wara, konformement mal-Artikolu 485 ta’ dan id-digriet leġiżlattiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 58). Kif issemma fil-punt 13 ta’ din is-sentenza, dawn id-dispożizzjonijiet kollha ġew applikati għal ED.
42
Barra minn hekk, fil-punt 59 tas-sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, il-Qorti tal-Ġustizzja espressament ħadet inkunsiderazzjoni l-mekkaniżmu ta’ reintegrazzjoni previst fl-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988, li jipprovdi li t-terz tal-anzjanità mhux meħud inkunsiderazzjoni fil-mument tal-ħatra bħala uffiċjal permanenti jista’, jekk ikun il-każ, wara ċertu perijodu, jiġi reintegrat għall-finijiet ta’ klassifikazzjonijiet sussegwenti, fit-tabella ta’ remunerazzjoni, tal-għalliema kkonċernati. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li tali reintegrazzjoni tista’ sseħħ biss wara perijodu partikolarment twil, jiġifieri bejn is-16-il u l-24 sena ta’ servizzi. Hija osservat ukoll, essenzjalment, li din ir-reintegrazzjoni hija valida biss sa fejn l-għalliem ikkonċernat ikun għadu jifforma parti, fl-iskadenza ta’ dan il-perijodu, mill-persunal tal-Ministeru għall-Edukazzjoni u għall-Mertu.
43
Huwa fid-dawl tad-dispożizzjonijiet kollha msemmija fiż-żewġ punti preċedenti li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tagħmel differenza fit-trattament għad-detriment tal-għalliema rreklutati għal żmien determinat meta mqabbla mal-għalliema rreklutati għal żmien indeterminat permezz ta’ kompetizzjonijiet ġenerali, li għalihom ma jiġux applikati l-limitazzjonijiet imsemmija fil-punt preċedenti (sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 60).
44
Għalhekk mis-sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS jirriżulta li leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tagħmel differenza fit-trattament, fis-sens tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, u li l-mekkaniżmu ta’ reintegrazzjoni previst fl-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988, li lilu l-qorti tar-rinviju tagħti importanza partikolari, jagħmel parti mir-regoli li jagħmlu tali differenza fit-trattament.
45
Għandu jingħad ukoll li, kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju stess, filwaqt li ż-żewġ terzi tal-anzjanità meħuda inkunsiderazzjoni waqt il-ħatra ta’ għalliem fuq bażi permanenti huma meħuda inkunsiderazzjoni għal finijiet legali u ekonomiċi, l-eventwali integrazzjoni, skont l-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988, tat-terz tal-anzjanità li tibqa’ sseħħ għal finijiet ekonomiċi biss.
46
Minn dan isegwi li l-imsemmi mekkaniżmu ta’ reintegrazzjoni huwa kkaratterizzat mhux biss mill-fatt, imsemmi fil-punt 42 ta’ din is-sentenza, li l-applikazzjoni eventwali tiegħu — suġġetta għall-kundizzjoni li l-persuna kkonċernata tibqa’ teżerċita funzjonijiet ta’ għalliem statutorju — tiġi posposta għal diversi snin — fil-każ ta’ ED, fi tmiem is-16-il sena ta’ servizz tiegħu — u hija, għaldaqstant, futura u inċerta, iżda wkoll mill-fatt li, anki meta jiġi applikat dan il-mekkaniżmu, l-effetti tiegħu għandhom portata limitata.
47
Għaldaqstant, il-fatt li, f’ċerti każijiet, l-applikazzjoni ta’ dan il-mekkaniżmu tista’ eventwalment tkun favorevoli għall-għalliema kkonċernati huwa, jekk ikun il-każ, ta’ natura li jikkumpensa biss b’mod parzjali d-differenza fit-trattament subita, fil-mument tal-ħatra tagħhom bħala uffiċjal permanenti, bl-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
48
Fi kwalunkwe każ, l-eżistenza ta’ trattament inqas favorevoli, fis-sens tal-klawżola 4(1) tal-Ftehim qafas, għandha tiġi evalwata oġġettivament (sentenza tal‑20 ta’ Frar 2024, X (Assenza ta’ raġunijiet għal xoljiment), C‑715/20, EU:C:2024:139, punt 51). Għaldaqstant, l-eżistenza ta’ differenza fit-trattament għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li jistgħu jiġu kkonstatati fil-mument meta din tiġi invokata mill-persuna li tqis li hija s-suġġett tagħha, mingħajr ma eventwali elementi futuri, li l-eżistenza stess u l-portata eżatta tagħhom jibqgħu inċerti f’dan il-mument, ma jkunu jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni.
49
Madankollu, sabiex differenza fit-trattament tikkostitwixxi diskriminazzjoni pprojbita mill-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, jeħtieġ ukoll li din tikkonċerna sitwazzjonijiet komparabbli u li din ma tkunx iġġustifikata minn raġunijiet oġġettivi (sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 61 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
50
Għalhekk, fir-rigward, fit-tieni lok, tal-komparabbiltà tas-sitwazzjonijiet ikkonċernati, sabiex jiġi evalwat jekk il-ħaddiema jeżerċitawx xogħol identiku jew simili, fis-sens tal-Ftehim qafas, għandu jiġi mistħarreġ, konformement mal-punt 2 tal-klawżola 3 u mal-punt 1 tal-klawżola 4 tiegħu, jekk, fid-dawl ta’ numru ta’ fatturi, bħan-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ u l-kundizzjonijiet tax-xogħol, dawn il-ħaddiema jistgħux jitqiesu li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli. Jekk jiġi stabbilit li, meta jiġu impjegati, il-ħaddiema għal żmien determinat jeżerċitaw l-istess funzjonijiet bħall-ħaddiema impjegati mill-istess persuna li timpjega għal żmien indeterminat jew jokkupaw l-istess pożizzjoni bħal dawn, is-sitwazzjonijiet ta’ dawn iż-żewġ kategoriji ta’ ħaddiema għandhom, bħala prinċipju, jitqiesu li huma komparabbli (sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punti 62 u 63 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
51
F’dan ir-rigward, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, fil-kawża prinċipali, huwa stabbilit li s-sitwazzjonijiet inkwistjoni huma komparabbli, b’mod partikolari fir-rigward tal-funzjonijiet eżerċitati mill-għalliema rreklutati għal żmien determinat u dawk irreklutati għal żmien indeterminat.
52
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-funzjonijiet eżerċitati minn għalliema mhux stabbiliti, bħal ED, għandhom, bħala prinċipju, jitqiesu li huma komparabbli ma’ dawk tal-għalliema rreklutati għal żmien indeterminat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 67 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
53
Fit-tielet u l-aħħar lok, fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk differenza fit-trattament bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistax tiġi ġġustifikata minn “raġunijiet oġġettivi”, fis-sens tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, għandu jitfakkar li dan il-kunċett għandu jinftiehem bħala li ma jippermettix li tiġi ġġustifikata differenza fit-trattament bejn il-ħaddiema għal żmien determinat u l-ħaddiema għal żmien indeterminat minħabba s-sempliċi fatt li din hija prevista minn regola nazzjonali ġenerali u astratta. L-imsemmi kunċett jeħtieġ li l-inugwaljanza fit-trattament ikkonstatata tkun iġġustifikata mill-eżistenza ta’ elementi preċiżi u konkreti, li jikkaratterizzaw il-kundizzjoni tal-impjieg ikkonċernat, fil-kuntest partikolari tagħha (sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 69 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
54
Fuq il-bażi ta’ kriterji oġġettivi u trasparenti, għandu jkun jista’ jiġi vverifikat li din l-inugwaljanza tissodisfa bżonn ġenwin, li din hija adatta sabiex jintlaħaq l-għan imfittex u li hija neċessarja għal dan l-għan. Dawn l-elementi jistgħu jirriżultaw, b’mod partikolari, min-natura partikolari tal-kompiti li għat-twettiq tagħhom ikunu ġew konklużi l-kuntratti għal żmien determinat u mill-karatteristiċi inerenti għalihom jew, jekk ikun il-każ, mit-tfittxija ta’ għan leġittimu ta’ politika soċjali ta’ Stat Membru (sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 70 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
55
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju ssostni li r-raġunijiet oġġettivi invokati mill-Gvern Taljan fil-kawża li tat lok għas-sentenza Motter jistgħu jiġu trasposti għal din il-kawża. Mill-punt 42 ta’ din l-aħħar sentenza jirriżulta li dan il-gvern invoka għanijiet li jikkonsistu, essenzjalment, minn naħa, li jirriflettu d-differenzi fl-eżerċizzju professjonali bejn l-għalliema permanenti rreklutati sa mill-bidu permezz ta’ kompetizzjonijiet ġenerali u l-għalliema maħtura fuq bażi permanenti wara li jkunu kisbu esperjenza professjonali abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat u, min-naħa l-oħra, li jiġi evitat il-ħolqien ta’ diskriminazzjonijiet retroattiva għad-detriment ta’ tal-ewwel. Għandu jiġi ppreċiżat ukoll li l-imsemmi gvern, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, jirreferi wkoll għall-għanijiet eżaminati mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Motter.
56
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kull wieħed minn dawn l-għanijiet jista’ jikkostitwixxi “raġuni oġġettiva”, fis-sens tal-punt 1 jew tal-punt 4 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas (sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 73 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
57
Il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat ukoll li l-imsemmija għanijiet jistgħu, bħala prinċipju u bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, jitqiesu li huma intiżi sabiex jissodisfaw bżonn reali u li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’, bħala prinċipju, titqies li hija xierqa sabiex jintlaħqu dawn l-istess għanijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Ministero dell’ Istruzione u INPS, punti 75 u 76 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
58
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu ż-żewġ għanijiet imsemmija fil-punt 55 ta’ din is-sentenza, sa fejn din tipprevedi li s-servizz ta’ tagħlim li ma jkunx laħaq 180 jum fis-sena jew li ma jkunx twettaq b’mod kontinwu bejn l‑1 ta’ Frar u t-tmiem tal-operazzjonijiet ta’ evalwazzjoni finali tal-istudenti ma jittiħidx inkunsiderazzjoni, anki jekk b’mod limitat, u sa fejn din l-esklużjoni tiġi kkombinata mal-limitazzjoni ta’ żewġ terzi tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-anzjanità ta’ iktar minn erba’ snin miksuba abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, punt 81).
59
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-punt 84 tas-sentenza Ministero dell’Istruzione u INPS, li l-klawżola 4 tal-Ftehim qafas tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni, għall-finijiet ta’ din l-interpretazzjoni, il-fatt li din il-leġiżlazzjoni tippermetti, wara ċertu numru ta’ snin ta’ servizz, l-integrazzjoni mill-ġdid, għal finijiet ekonomiċi, ta’ terz tal-anzjanità mhux meħuda inkunsiderazzjoni meta l-persuna kkonċernata nħatret uffiċjal permanenti.
60
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tinvoka l-possibbiltà li l-ġustifikazzjoni oġġettiva tad-differenza fit-trattament inkwistjoni fil-kawża prinċipali tinsab f’dan il-mekkaniżmu ta’ reintegrazzjoni, previst fl-Artikolu 4(3) tad-Digriet Presidenzjali Nru 399/1988.
61
F’dan ir-rigward, minbarra l-fatt li l-applikazzjoni ta’ dan il-mekkaniżmu hija futura u inċerta u li, anki meta dan japplika, għandu biss portata limitata, għandu jiġi kkonstatat li, sa fejn, kif jirriżulta mill-punt 44 ta’ din is-sentenza, l-imsemmi mekkaniżmu jagħmel parti mir-regoli li jagħmlu tali differenza fit-trattament, dan ma jistax jiġi invokat bħala “raġuni oġġettiva”, fis-sens tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, sabiex tiġi ġġustifikata din id-differenza fit-trattament.
62
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-klawżola 4 tal-Ftehim qafas għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li, għall-finijiet tar-rikonoxximent tal-anzjanità ta’ ħaddiem meta jinħatar bħala uffiċjal permanenti, tillimita għal żewġ terzi t-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi ta’ servizz imwettqa, lil hinn minn erba’ snin, abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, inkluż meta, wara ċertu numru ta’ snin ta’ servizz, terz tal-perijodi ta’ servizz li jkun fadal jiġi reintegrat għal finijiet ekonomiċi biss.
Fuq l‑ispejjeż
63
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Seba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal terminu fiss konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999, li jinsab anness mad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li, għall-finijiet tar-rikonoxximent tal-anzjanità ta’ ħaddiem meta jinħatar bħala uffiċjal permanenti, tillimita għal żewġ terzi t-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi ta’ servizz imwettqa, lil hinn minn erba’ snin, abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, inkluż meta, wara ċertu numru ta’ snin ta’ servizz, terz tal-perijodi ta’ servizz li jkun fadal jiġi reintegrat għal finijiet ekonomiċi biss.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.