62021CC0407
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
MEDINA
arna tabhairt an 15 Meán Fómhair 2022 (
1
)
Cás C‑407/21
Union fédérale des consommateurs – Que choisir (UFC – Que choisir),
Consommation, logement et cadre de vie (CLCV)
v
Premier Ministre,
Ministre de l’Économie, des Finances et de la Relance
(Iarraidh ar réamhrialú ón Conseil d’État (An Chomhairle Stáit, an Fhrainc))
(Tarchur chun réamhrialú – Airteagal 267 CFAE – Treoir (AE) 2015/2302 – Taisteal láneagraithe agus socruithe taistil nasctha – Foirceannadh conartha taistil láneagraithe – Imthosca dosheachanta agus urghnácha – COVID-19 – Cineál na haisíocaíochta ar íocaíochtaí arna ndéanamh ag an taistealaí ar an turas láneagraithe – Aisíocaíocht in airgead tirim nó aisíocaíocht choibhéiseach i bhfoirm dearbháin – Maolú sealadach ar oibleagáid an eagraí aisíocaíocht a dhéanamh leis an taistealaí tráth nach déanaí ná 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha taistil láneagraithe)
Réamhrá
1.
An 11 Márta 2020, d’fhógair an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) go raibh ráig COVID-19 ina ‘paindéim’. Sa ráiteas tosaigh a rinne sé ag an gcruinniú faisnéise do na meáin maidir le COVID-19 an lá céanna, d’admhaigh Ard-Stiúrthóir EDS ‘nach géarchéim sláinte poiblí amháin í paindéim COVID-19, is géarchéim í a mbeidh tionchar aici ar gach earnáil...’. Go deimhin, chuir an phaindéim agus na bearta éigeandála arna nglacadh ag rialtais ar fud an domhain chun cosc a chur le scaipeadh an víris isteach ar an saol ar shlí nach bhfacthas riamh roimhe seo. Scríobh an fealsamh Edgar Morin, fiú murab í an phaindéim an chéad cheann i stair an chine dhaonna, gur bhain ‘úrnuacht radacach’ léi mar gurb í ba chúis le ‘meigi-ghéarchéim a raibh meascán de ghéarchéimeanna polaitiúla, eacnamaíocha, sóisialta, éiceolaíocha, náisiúnta [agus] domhanda mar chuid di...’. (
2
) Bhí an phaindéim ina dúshlán mór don dlí freisin. B’fhíor don tráchtaire a dúirt gur ‘tástáil struis’ (
3
) le haghaidh dhlí na gconarthaí a bhí inti sa mhéid go bhféadfadh sí ‘tástáil ghéar a dhéanamh ar oiriúnacht an dlí reatha chun bealach iomchuí a sholáthar chun freagairt do na hiarmhairtí’ a bhaineann léi. (
4
)
2.
Ar na hearnálacha ba mheasa agus ba luaithe a buaileadh ag paindéim COVID-19 bhí an turasóireacht. Bhí an tionchar eacnamaíoch ar scála ‘nach bhfacthas riamh cheana’ i bhfianaise go bhfuil an turasóireacht ar an tríú catagóir is mó ó thaobh onnmhairithe de, arb ionann a luach agus 7 % den trádáil dhomhanda in 2019 agus ar ‘buaileadh gach cuid dá slabhra luacha ollmhór’. (
5
) Leis na dianghlasálacha, na cuirfiúnna, an cosc ar thaisteal agus dúnadh na dteorainneacha, cuireadh srian suntasach le coincheap an taistil féin, arb é sin an tsaoirse gluaiseachta. De dheasca na srianta a ghlac rialtais d’fhonn scaipeadh an víris a chosc, cuireadh stad láithreach le hoibríochtaí eagraithe taistil láneagraithe, iompróirí agus gnólachtaí san earnáil taistil i gcoitinne. Ina theannta sin, b’éigean dóibh dul i ngleic le háirithintí a bheith á gcur ar ceal go forleathan agus mórán éileamh ar aisíocaíocht.
3.
Baineann an chaingean seo, go sonrach, le saincheist maidir le glacadh beart náisiúnta lena ndéantar foráil do mhaoluithe sealadacha ar reachtaíocht tomhaltóirí lena rialaítear conarthaí taistil láneagraithe. Leis na bearta atá faoi chonspóid, ceadaíodh, inter alia, d’eagraithe taistil láneagraithe dearbháin a eisiúint do thaistealaithe in ionad aisíocaíochta, mar bhealach chun a gcuid fadhbanna leachtachta a bhainistiú. I bhfianaise chomhthéacs na géarchéime sláinte, téann an chaingean seo thar chinneadh na gceart i ndlí tomhaltóirí an Aontais. Is amhlaidh go n‑ardaítear sa chaingean seo ceist maidir le sásúlacht an chreata dhlíthiúil atá ann faoi láthair chun dul i ngleic le paindéim COVID-19. Baineann sí freisin le raon chumhachtaí éigeandála na mBallstát i gcomhthéacs ‘staid éigeandála na paindéime’. (
6
)
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
Treoir (AE) 2015/2302
4.
In aithrisí 31 agus 40 de Threoir (AE) 2015/2302 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2015 maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil nasctha, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 agus Treoir 2011/83/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n‑aisghairtear Treoir 90/314/CEE, (IO 2015 L 326, lch. 1), is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht:
‘(31)
Ina theannta sin, ba cheart é bheith de cheart ag taistealaithe an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh gan aon táille foirceanta a íoc i gcás ina mbeidh tionchar suntasach ag imthosca dosheachanta agus urghnácha ar chomhlíonadh an taistil láneagraithe. B’fhéidir go gcumhdófaí leis sin, mar shampla, an chogaíocht, fadhbanna tromchúiseacha slándála eile amhail an sceimhlitheoireacht, rioscaí suntasacha do shláinte an duine amhail ráig de ghalar tromchúiseach ag ceann scríbe an taistil, nó tubaistí nádúrtha amhail tuilte, creathanna talún nó aimsir a fhágann nach féidir taisteal go sábháilte chuig an gceann scríbe mar a comhaontaíodh sa chonradh taistil láneagraithe.
[...]
(40)
Chun go mbeadh an chosaint dócmhainneachta éifeachtach, ba cheart go gcumhdódh sí méideanna intuartha na n‑íocaíochtaí a mbíonn tionchar ag dócmhainneacht an eagraí orthu agus, i gcás inarbh infheidhme, an costas intuartha le haghaidh aisdúichithe... Níor cheart, áfach, go gcuirfí san áireamh sa chosaint éifeachtach dócmhainneachta rioscaí fánacha, cuir i gcás roinnt de na heagraithe is mó a bheith dócmhainneach go comhuaineach, i gcás ina mbeadh tionchar as cuimse ag a leithéid ar chostas na cosanta, rud a chuirfeadh bac ar a héifeachtacht. I gcásanna den sórt sin, féadfaidh teorainn a bheith leis an ráthaíocht d’aisíocaíochtaí.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5.
In Airteagal 3(12) den Treoir sin, is é an sainmhíniú a thugtar ar an gcoincheap ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’ ná ‘cás nach bhfuil neart air ag an bpáirtí a agraíonn cás den sórt sin agus nárbh fhéidir a iarmhairtí a sheachaint fiú dá ndéanfaí gach beart réasúnta’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6.
Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 4 de Threoir 2015/2302, dar teideal ‘Leibhéal comhchuibhithe:
‘Mura bhforáiltear a mhalairt sa Treoir seo, ní dhéanfaidh na Ballstáit forálacha a choimeád ar bun ná a thabhairt isteach ina ndlí náisiúnta, ar forálacha iad nach bhfuil i gcomhréir leis na forálacha a leagtar síos sa Treoir seo, lena n‑áirítear forálacha atá níos déine nó nach bhfuil chomh dian a mbeadh leibhéal éagsúil cosanta don taistealaí mar thoradh orthu.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7.
Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 12 de Threoir 2015/2302:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go bhféadfaidh an taistealaí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh tráth ar bith roimh thús an turais láneagraithe. I gcás ina ndéanfaidh an taistealaí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh faoin mír seo, féadfar a cheangal ar an taistealaí táille foirceanta iomchuí inchosanta a íoc leis an eagraí....
2.   D’ainneoin mhír 1, beidh de cheart ag an taistealaí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh roimh thús an turais láneagraithe gan aon táille foirceanta a íoc i gcás ina dtarlaíonn imthosca dosheachanta agus urghnácha ag ceann scríbe an taistil, nó i ngarchomharsanacht an chinn scríbe sin, agus a mbíonn tionchar suntasach acu ar chomhlíonadh an turais láneagraithe, nó a mbíonn tionchar suntasach acu ar iompar na bpaisinéirí chuig an gceann scríbe. I gcás ina ndéanfar an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh faoin mír seo, beidh an taistealaí i dteideal aisíocaíocht iomlán a fháil ar aon íocaíochtaí a rinneadh as an turas láneagraithe, ach ní bheidh sé i dteideal aon chúiteamh breise a fháil.
3.   Féadfaidh an t‑eagraí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh agus aisíocaíocht iomlán a thabhairt don taistealaí ar aon íocaíochtaí a rinneadh i leith an turais láneagraithe, ach ní bheidh sé faoi dhliteanas i leith cúiteamh breise, más rud é:
[...]
(b)
nach féidir leis an eagraí an conradh a chomhlíonadh mar gheall ar imthosca dosheachanta agus urghnácha agus go dtugann sé fógra don taistealaí faoi fhoirceannadh an chonartha gan moill mhíchuí roimh thús an phacáiste.
4.   Déanfaidh an t‑eagraí aon aisíocaíochtaí a cheanglaítear faoi mhíreanna 2 agus 3 nó, i ndáil le mír 1, aisíocfaidh sé aon íocaíochtaí a rinne an taistealaí nó a rinneadh thar a cheann as an turas láneagraithe, lúide an táille foirceanta iomchuí. Déanfar na haisíocaíochtaí sin leis an taistealaí gan moill mhíchuí agus, in aon chás, tráth nach déanaí ná 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha taistil láneagraithe.
...’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8.
Is é seo a leanas an fhoclaíocht atá in Airteagal 17 de Threoir 2015/2302, dar teideal ‘Éifeachtacht agus raon feidhme na cosanta dócmhainneachta’:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfaidh eagraithe atá bunaithe ar a gcríoch urrús a sholáthar i leith aisíocaíocht ar na híocaíochtaí go léir a dhéanann taistealaithe nó a dhéantar thar a gceann sa mhéid nach ndéantar na seirbhísí ábhartha a chomhlíonadh mar thoradh ar dhócmhainneacht an eagraí...
...
2.   Beidh an t‑urrús dá dtagraítear i mír 1 éifeachtach agus cumhdóidh sé costais atá réasúnta intuartha...
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
9.
Foráiltear an méid seo a leanas i míreanna 2 agus 3 d’Airteagal 23 de Threoir 2015/2302, dar teideal ‘Cineál ceangailteach na Treorach’:
‘2.   Na cearta a thugtar do thaistealaithe leis na bearta náisiúnta lena dtrasuitear an Treoir seo, ní fhéadfaidh siad iad a tharscaoileadh.
3.   Aon socrú conarthach nó aon ráiteas ón taistealaí a tharscaoileann nó a theoranaíonn, go díreach nó go hindíreach, na cearta a thugtar do thaistealaithe de bhun na Treorach seo nó a bhfuil sé d’aidhm aige dul timpeall ar chur i bhfeidhm na Treorach seo, ní bheidh sé ina cheangal ar an taistealaí.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Na fíorais, an nós imeachta agus na ceisteanna a tarchuireadh
10.
Is comhlachais tomhaltóirí sa Fhrainc iad na hiarratasóirí, Union fédérale des consommateurs – Que choisir (UFC – Que choisir) agus Consommation, logement et cadre de vie (CLCV). Déanann siad dlíthiúlacht gníomhartha éagsúla a chonspóid, lena n‑áirítear ordonnance no 2020-315 du 25 mars 2020 relative aux conditions financières de résolution de certains contrats de voyages touristiques et de séjours en cas de circonstances exceptionnelles et inévitables ou de force majeure (Ordú Uimh. 2020-315 an 25 Márta 2020 maidir leis na dálaí airgeadais chun conarthaí áirithe turasóireachta agus saoire a fhoirceannadh i gcás imthosca dosheachanta agus urghnácha nó force majeure, ‘an t‑ordú atá faoi chonspóid’).
11.
Glacadh an t‑ordú atá faoi chonspóid ar bhonn na cumhachta a tugadh do Rialtas na Fraince leis an loi du 23 mars 2020 d’urgence pour faire face à l’épidémie de covid-19 (Dlí an 23 Márta 2020 um bearta éigeandála chun aghaidh a thabhairt ar an ráig COVID-19) ‘chun dul i ngleic leis na hiarmhairtí eacnamaíocha, airgeadais agus sóisialta a bhaineann le scaipeadh eipidéim COVID-19 agus le hiarmhairtí na mbeart a glacadh d’fhonn an scaipeadh sin a theorannú, agus go háirithe chun cosc agus teorainn a chur le scor oibríochtaí ar thaobh daoine nádúrtha agus dlítheanacha atá ag gabháil do ghníomhaíocht eacnamaíoch agus ar thaobh comhlachas, agus lena thionchar ar fhostaíocht chomh maith’.
12.
In Airteagal 1, mír II den ordú atá faoi chonspóid, foráiltear do mhaolú ar fhorálacha áirithe d’Airteagal L.211-14 den code du tourisme (An Cód Turasóireachta), lena dtrasuitear Airteagal 12(1) go (4) de Threoir 2015/2302. Foráiltear leis, i gcás ina ndéanfar conradh díolacháin taistil agus saoire a fhoirceannadh idir an 1 Márta 2020 agus an 15 Meán Fómhair 2020, ‘go bhféadfaidh an t‑eagraí nó an miondíoltóir dearbhán a thairiscint, in ionad aisíocaíocht ar mhéid iomlán aon íocaíochtaí a rinneadh’, ar mhéid is comhionann agus méid iomlán aon íocaíochtaí a rinneadh faoin gconradh foirceanta. Tá an tairiscint sin le déanamh ar a dhéanaí laistigh de thréimhse trí mhí ón uair a thugtar fógra faoi fhoirceannadh an chonartha agus beidh sí bailí go ceann tréimhse 18 mí. Is ag deireadh na tréimhse 18 mí sin amháin, agus mura nglacann an cliant le seirbhís a thairgtear dó atá comhionann nó coibhéiseach leis an tseirbhís dá bhforáiltear leis an gconradh cealaithe, a cheanglófar ar an ngairmí méid iomlán na n‑íocaíochtaí a rinneadh a aisíoc leis an gcliant.
13.
Míníonn an chúirt a rinne an tarchur gur glacadh forálacha an ordaithe atá faoi chonspóid d’fhonn sreabhadh airgid agus sócmhainneacht na soláthraithe seirbhíse a chumhdaítear leis an ordú sin a chosaint, nuair a bhí breis is 7000 tionscnóir turais agus saoire a bhí cláraithe sa Fhrainc i dtrioblóid mhór. Go deimhin, mar gheall gur bhuail paindéim COVID-19 ní hamháin an Fhrainc, ach formhór thíortha na hEorpa agus an domhain san am céanna, bhí áirithintí á gcur ar ceal ar scála nach bhfacthas riamh cheana agus b’éigean do thionscnóirí turais dul i ngleic leis sin agus le trá iomlán ó thaobh áirithintí nua de. Agus an scéal mar a bhí, is é an chaoi go raibh an chontúirt ann, dá ndéanfaí aisíocaíocht ar gach seirbhís a cuireadh ar ceal, go mbeadh na hoibreoirí eacnamaíocha ábhartha á gcur i mbaol agus, dá dheasca sin, go mbeadh an fhéidearthacht go mbeadh cliaint in ann aisíocaíocht a fháil ar aon íocaíochtaí a rinneadh, á cur i mbaol freisin.
14.
Faoin 15 Meán Fómhair, tráth ar scoir an t‑ordú faoi chonspóid d’éifeacht a bheith aige, deir an Chúirt a rinne an tarchur go raibh luach EUR 990 milliún nó mar sin de dhearbháin eisithe ag tionscnóirí turais na Fraince, arbh ionann é agus 10 % den láimhdeachas a bheadh san earnáil in imeacht bliana, de ghnáth.
15.
De réir na n‑aighneachtaí a chuir na hiarratasóirí os comhair na cúirte a rinne an tarchur, sáraítear Airteagal 12 de Threoir 2015/2302 le forálacha an ordaithe atá faoi chonspóid. Bunaítear leis an Airteagal sin ceart an taistealaí, i gcás foirceannadh conartha taistil láneagraithe, chun aisíocaíocht a fháil ar mhéid iomlán aon íocaíochtaí a rinneadh faoin gconradh sin laistigh de thréimhse 14 lá tar éis a fhoirceanta. Thairis sin, áitíonn na hiarratasóirí go mbaineann forálacha den sórt sin an bonn den tsaoriomaíocht sa mhargadh aonair agus de chuspóir comhchuibhithe na Treorach sin.
16.
Is sna cúinsí sin a chinn an Conseil d’État (an Chomhairle Stáit, an Fhrainc) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)
An gcaithfear Airteagal 12 de [Threoir 2015/2302] a léirmhíniú sa bhealach a chuireann d’oibleagáid ar eagraí an taistil láneagraithe, i gcás fhoirceannadh an chonartha, méid iomlán aon íocaíochtaí a rinneadh i leith an turais láneagraithe a aisíoc in airgead tirim, nó ar bhealach a údaraíonn aisíocaíocht choibhéiseach, go sonrach i bhfoirm nóta creidmheasa, do mhéid is comhionann agus méid aon íocaíochtaí a rinneadh?
(2)
Más amhlaidh gur aisíocaíocht in airgead tirim atá i gceist leis na haisíocaíochtaí sin, an bhféadfadh an ghéarchéim sláinte a d’eascair as eipidéim COVID-19, agus a cuid éifeachtaí ar thionscnóirí taistil, ar dream iad ar thit an láimhdeachas acu idir 50 % agus 80 % de dheasca na géarchéime sin, a mheastar, agus arb ionann iad agus breis is 7 % d’olltáirgeacht intíre na Fraince agus, i gcás tionscnóirí turais láneagraithe, a bhfuil 30000 fostaí acu sa Fhrainc agus láimhdeachas de bheagnach EUR 11 bhilliún acu, an bhféadfadh an ghéarchéim sin bonn cirt a thabhairt do mhaolú sealadach ar an oibleagáid atá ar an eagraí, mar a leagtar síos in Airteagal 12(4) de [Threoir 2015/2302], méid iomlán aon íocaíochtaí a dhéantar i leith an turais láneagraithe a aisíoc leis an taistealaí laistigh de thréimhse 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha, agus cé na coinníollacha ina mbeadh sin amhlaidh agus cé na teorainneacha a mbeadh an maolú sin faoina réir?
(3)
Más freagra diúltach atá ar an gceist roimhe seo, an féidir, sna cúinsí a luaitear thuas, coigeartú a dhéanamh ar na héifeachtaí ama a bheadh ag cinneadh lena gcuirtear reachtaíocht náisiúnta ar neamhní de bharr í a bheith contrártha d’Airteagal 12(4) de [Threoir 2015/2302]?’
17.
Chuir na páirtithe seo a leanas barúlacha i scríbhinn isteach: Union fédérale des consommateurs — Que choisir (UFC — Que choisir), Consommation, logement et cadre de vie (CLCV), Rialtas na Beilge, Rialtas na Seice, Rialtas na Danmhairge, Rialtas na Fraince, Rialtas na hIodáile, Rialtas na Slóvaice Rialtas na Fionlainne, agus an Coimisiún Eorpach. Cé is moite de Rialtas na Danmhairge agus Rialtas na Fionlainne, bhí ionadaíocht ag na páirtithe sin go léir ag an éisteacht a bhí ar siúl an 1 Meitheamh 2022.
Anailís
An chéad cheist
18.
Leis an gcéad cheist, is éard a fhiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302 a léirmhíniú ar bhealach a chuireann d’oibleagáid ar eagraí conartha taistil láneagraithe, i gcás fhoirceannadh an chonartha, aisíocaíocht iomlán in airgead tirim a sholáthar ar aon íocaíochtaí a rinneadh, nó ar bhealach a údaraíonn rogha eile, go sonrach i bhfoirm dearbhán do mhéid is comhionann agus méid aon íocaíochtaí a dhéantar.
19.
I dtaca leis sin, ba cheart a mheabhrú go leagtar amach in Airteagal 12 de Threoir 2015/2302 cearta agus oibleagáidí na bpáirtithe i ndáil le foirceannadh conartha taistil láneagraithe. Go sonrach, i gcás imthosca dosheachanta agus urghnácha, tugtar leis an dara mír agus an tríú mír den Airteagal sin an ceart don taistealaí agus don eagraí araon an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh, faoi na coinníollacha a leagtar síos ann. Bíonn mar thoradh ar fhoirceannadh an chonartha taistil láneagraithe go mbíonn oibleagáid ar an eagraí aisíocaíocht iomlán a sholáthar ar aon íocaíochtaí a rinne an taistealaí i leith an turais láneagraithe. Caithfear, de réir Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302, an aisíocaíocht a dhéanamh ‘gan moill mhíchuí agus, in aon chás, tráth nach déanaí ná 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha taistil láneagraithe’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
20.
Ní shainmhínítear coincheap na ‘haisíocaíochta’ i dTreoir 2015/2302, ná ní thagraítear go sainráite inti do dhlí na mBallstát ina leith sin. I gcás den sórt sin, ní mór léirmhíniú neamhspleách aonfhoirmeach a thabhairt d’fhoclaíocht forála de chuid dhlí an Aontais ar fud an Aontais Eorpaigh, mar gheall ar an ngá atá le dlí an Aontais a chur i bhfeidhm go haonfhoirmeach agus mar gheall ar phrionsabal na córa comhionainne. I dtaca leis sin, is cásdlí socair é nach mór brí agus raon feidhme na dtéarmaí nach ndéantar aon sainmhíniú orthu i ndlí an Aontais a chinneadh trí bhreithniú a dhéanamh ar an mbrí a bhíonn leothu go coitianta sa ghnáthchaint, agus ar an gcomhthéacs ina bhfuil siad le fáil, agus cuspóirí na rialacha a bhfuil na téarmaí iontu a bheith á gcur san áireamh ag an am céanna. (
7
)
21.
Ar an gcéad dul síos, ba cheart a rá go mbaineann an ‘aisíocaíocht’, faoi Airteagal 12(2) de Threoir 2015/2302, le ‘[h]aon íocaíochtaí a rinneadh as an turas láneagraithe’. Is léiriú é sin ar bhrí an fhocail ‘aisíocaíocht’ sa ghnáthchaint, arb í an bhrí atá leis an méid airgid a íoctar ar ais le duine. Bíonn brí faoi leith ag an bhfocal ‘aisíocaíocht’ i mBéarla uaireanta, eadhon nuair a bhíonn an íocaíocht dlite ‘go háirithe toisc go bhfuil an iomarca íoctha agat nó nach bhfuil tú sásta le táirge nó le seirbhís’. (
8
) Comhfhreagraíonn an tuiscint sin ar an bhfocal ‘aisíocaíocht’ do leaganacha éagsúla den fhoráil sin i dteangacha eile. (
9
)
22.
Dá bhrí sin, ní féidir gurb intuigthe as ‘aisíocaíocht’ ar aon íocaíochtaí go bhfuil an t‑eagraí i dteideal foirm iarchurtha íocaíochta a sholáthar, amhail dearbhán.
23.
Ar an dara dul síos, deimhnítear an bhrí sin le comhthéacs Airteagal 12 de Threoir 2015/2302, atá mar chuid de Chaibidil III den Treoir sin. Sa chaibidil chéanna, rialaítear le hAirteagal 11 de Threoir 2015/2302 athrú ar théarmaí eile i gconradh taistil láneagraithe. Foráiltear leis an Airteagal sin, i mír 2, in imthosca áirithe, lena n‑áirítear i gcás inar éigean don eagraí athrú suntasach a dhéanamh ar aon cheann de thréithe na seirbhísí taistil dá dtagraítear i bpointe (a) den chéad fhomhír d’Airteagal 5(1) de Threoir 2015/2302, go bhféadfaidh an taistealaí glacadh leis na hathruithe atá beartaithe nó an conradh a fhoirceannadh gan táille foirceanta a íoc. Má dhéanann an taistealaí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh, féadfaidh an taistealaí glacadh le turas láneagraithe eile mar mhalairt i gcás ina dtairgfidh an t‑eagraí é sin. Mura nglacann an taistealaí le turas láneagraithe eile mar mhalairt, foráiltear le hAirteagal 11(5) de Threoir 2015/2302 go n‑aisíocfaidh an t‑eagraí gach íocaíocht a rinne an taistealaí. Mar a chuir Rialtas na Fraince in iúl ina chuid barúlacha i scríbhinn, bhainfí aon éifeacht den fhoráil sin dá gceadófaí don eagraí dearbhán a eisiúint don taistealaí in ionad aon íocaíochtaí a rinneadh a aisíoc. Fágann sin, faoi scéim Threoir 2015/2302, go gcumhdaíonn an ‘aisíocaíocht’ leis an taistealaí a cheart chun íocaíochtaí a fháil in airgead tirim. Ná meastar go bhfuil turas láneagraithe mar mhalairt ar cheann eile nó dearbhán, d’aon chineál, coibhéiseach le ‘haisíocaíocht’.
24.
Ina theannta sin, foráiltear le hAirteagal 12(4) de Threoir 2015/2302 go ndéanfar an aisíocaíocht ‘gan moill míchuí agus, in aon chás, tráth nach déanaí ná 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha taistil láneagraithe’. Mar a chuir an Coimisiún in iúl, go bunúsach, ina chuid barúlacha i scríbhinn, leanann sé ón bhforáil sin go bhfuil an taistealaí i dteideal an t‑airgead a fháil go pras ionas go mbeidh sé in ann é a dhiúscairt láithreach agus de réir a mhianta.
25.
Taca don léirmhíniú sin freisin is ea bunús Airteagal 12 de Threoir 2015/2302, arb é an cúlra atá leis nuachóiriú na rialacha atá i dTreoir 90/314/CEE. (
10
) Dá dtarraingeodh an tomhaltóir siar ón gconradh i gcás athrú suntasach ar théarmaí an turais láneagraithe nó dá mba rud é, ar chúis ar bith, seachas locht an tomhaltóra, go ndéanfadh an t‑eagraí an turas láneagraithe a chur ar ceal roimh an dáta imeachta comhaontaithe, foráladh le hAirteagal 4(6) de Threoir 90/314, go mbeadh an tomhaltóir i dteideal glacadh le turas láneagraithe eile mar mhalairt nó i dteideal a aisíocaíocht a fháil, a luaithe agus ab fhéidir, ar na suimeanna go léir a d’íoc sé nó sí faoin gconradh. Ní fhoráiltear le hAirteagal 12(4) de Threoir 2015/2302, áfach, ach d’aon rogha amháin, eadhon ‘aisíocaíocht’ ar aon íocaíochtaí a dhéantar. Níl aon ní ann a thabharfadh le fios gur féidir dearbhán ná malairt turais a chur in ionad ‘aisíocaíocht’ den sórt sin, in aghaidh thoil an taistealaí.
26.
In ionstraimí reachtacha eile i réimse chearta an taistealaí agus chearta an tomhaltóra, déantar foráil shainráite maidir le dearbhán mar chineál aisíocaíochta, ach is rogha don taistealaí a bhíonn ann i gcónaí. Is mar sin atá an cás maidir le cearta aerphaisinéirí a leagtar síos i Rialachán (CE) Uimh. 261/2004. (
11
) Déantar idirdhealú in Airteagal 7(3) den Rialachán sin idir dhá shlí is féidir cúiteamh a fháil: in airgead tirim (trí aistriú bainc leictreonach, trí ordú bainc nó trí sheic bainc) nó, le comhaontú sínithe an phaisinéara, i ndearbháin taistil agus/nó seirbhísí eile. Maidir le cearta paisinéirí iarnróid, foráiltear le hAirteagal 17(2) de Rialachán (CE) Uimh. 1371/2007 (
12
) go bhféadfar cúiteamh a íoc i ndearbháin agus/nó i seirbhísí eile má tá na téarmaí solúbtha (go háirithe ó thaobh na tréimhse bailíochta agus an chinn scríbe de). Íocfar an cúiteamh in airgead arna iarraidh sin ag an bpaisinéir. Leagtar síos an ceart céanna maidir le paisinéirí ar muir in Airteagal 19(5) de Rialachán (AE) Uimh. 1177/2010. (
13
) Ar deireadh, i réimse cheart na dtomhaltóirí dá bhforáiltear faoi Threoir 2011/83/AE, (
14
) is léir ó aithris 46 den Treoir sin nach le dearbhán a dhéanfar aisíocaíocht ar íocaíochtaí a fuarthas ón tomhaltóir ach amháin sa chás gur úsáid an tomhaltóir dearbháin le haghaidh an idirbhirt tosaigh nó gur ghlac sé leothu go sainráite.
27.
Ar deireadh, an léirmhíniú ar dá réir nach bhfuil aisíocaíocht trí dhearbhán éigeantach ag luí le hAirteagal 12 de Threoir 2015/2302, tá an cuspóir atá á shaothrú ag an Treoir sin mar thaca aige. Mar a luaitear in aithris 7 den Treoir sin, is tomhaltóirí - de réir bhrí dhlí tomhaltóirí an Aontais – iad formhór na dtaistealaithe a cheannaíonn turais láneagraithe. Is beart í Treoir 2015/2302 lena bhféachtar le hardleibhéal cosanta do thomhaltóirí a bhaint amach de bhun Airteagal 169(1) agus (2)(a) agus Airteagal 114(3) CFAE arna léamh in éineacht, arna léamh i bhfianaise Airteagal 38 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh. (
15
) Dá ndéanfaí léirmhíniú leathan ar an téarma ‘aisíocaíocht’ chun dearbháin a chur san áireamh, d’fhéadfaí an bonn a bhaint den chuspóir sin.
28.
Tá dearcadh difriúil ag Rialtas na Slóvaice seachas an dearcadh atá á chur chun cinn sa Tuairim seo. Is é an t‑áiteamh atá acu go ndéantar idirdhealú i roinnt leaganacha teanga, lena n‑áirítear an leagan Béarla, idir ‘refund’ [aisíoc] agus ‘reimbursements’ [aisíocaíochtaí] ar aon íocaíochtaí a dhéantar. Is é a dtuairim siúd gur léir ó úsáid an dá théarma éagsúla go bhfuil ‘reimbursements’ le déanamh in airgead tirim ach go bhféadfadh tairiscint dearbháin (de rogha an eagraí) a bheith san áireamh le ‘refund’ freisin. Sa leagan Béarla d’Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302 tagraítear d’oibleagáid an eagraí aon ‘refunds’ a cheanglaítear faoi mhíreanna 2 agus 3 a sholáthar nó, i ndáil le mír 1, aon íocaíochtaí a rinne an taistealaí as an turas láneagraithe a ‘reimburse’ lúide an táille foirceanta iomchuí. Bíonn oibleagáid ann chun ‘refund’ a sholáthar nuair a dhéantar an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh, inter alia, i gcás imthosca dosheachanta agus urghnácha, faoi Airteagal 12(2) agus (3) de Threoir 2015/2302. Bíonn oibleagáid ann ‘reimbursements’ a dhéanamh nuair a dhéanann an taistealaí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh, le haghaidh táille foirceanta iomchuí inchosanta, de réir mar a bheidh.
29.
Níl aon ní, áfach, in úsáid na dtéarmaí ‘refund’ agus ‘reimbursement’ a thabharfadh le fios go bhfuil an t‑eagraí i dteideal aisíocaíocht a eisiúint i bhfoirm dearbhán éigeantach. Mar a luaigh mé i mír 21 thuas, is é an chiall atá ag an téarma ‘refund’ sa Bhéarla aisíocaíocht airgid agus úsáidtear go háirithe é i gcás nach bhfuil an duine a bhfuil airgead á éileamh ar ais aige sásta le táirge nó le seirbhís.
30.
Pé scéal é, is cásdlí socair é nach féidir leis an bhfoclaíocht a úsáidtear i leagan teanga amháin d’fhoráil de dhlí an Aontais a bheith mar an t‑aon bhonn amháin le léirmhíniú na forála sin ná ní féidir leis an bhfoclaíocht i leagan teanga amháin na leaganacha teanga eile a shárú. (
16
) Sna leaganacha Fraincise, Gréigise agus Spáinnise, baintear úsáid as an téarma céanna in Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302 le haghaidh aisíocaíocht ar aon íocaíochtaí a fhaightear, beag beann ar an gcúis ar ar rinneadh an conradh a fhoirceannadh. Dá bhrí sin, ní féidir conclúid a bheith ann de bharr dhá théarma éagsúla a bheith in úsáid i roinnt leaganacha teanga atá difriúil leis an gconclúid is féidir a dhéanamh amach go soiléir ó chomhthéacs agus ó chuspóir na Treorach sin.
31.
Dá bhrí sin, táimse den tuairim gur aisíocaíocht in airgead tirim, agus é sin amháin, a chumhdaítear le hoibleagáid an eagraí aisíocaíocht a sholáthar don taistealaí i gcomhréir le hAirteagal 12(4) de Threoir 2015/2302, agus go gcuirtear as an áireamh aon rogha eile arna forchur ag an eagraí, go háirithe i bhfoirm dearbháin.
32.
Ní fhéadfaidh an taistealaí a cheart nó a ceart chun aisíocaíocht a fháil in airgead tirim a tharscaoileadh. Go deimhin, de réir Airteagal 23 de Threoir 2015/2302, na cearta a thugtar do thaistealaithe leis na bearta náisiúnta lena dtrasuitear an treoir sin, ní fhéadfaidh siad iad a tharscaoileadh. Mar sin féin, ní chuireann cineál ceangailteach Threoir 2015/2302 cosc ar an eagraí dearbhán roghnach a thairiscint don taistealaí a bhfuil sé de shaoirse aige nó aici glacadh leis tar éis an teagmhais ba bhun leis an gceart chun aisíocaíocht a fháil. Mar a dhéantar soiléir i Moladh (AE) 2020/648 ón gCoimisiún, (
17
) má dhéanann an t‑eagraí dearbhán a thairiscint, ‘ní bhaintear de na taistealaithe an ceart chun aisíocaíocht airgid a fháil’. Dá bhrí sin, níl dearbhán éigeantach ag luí le cineál ceangailteach Threoir 2015/2302.
33.
I bhfianaise a bhfuil thuas, is é mo thuairim nach mór Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302 a léirmhíniú ar bhealach a chuireann d’oibleagáid ar eagraí conartha taistil láneagraithe, i gcás fhoirceannadh an chonartha, aisíocaíocht in airgead tirim a sholáthar ar aon íocaíochtaí a dhéantar agus ar bhealach a chuireann bac ar an eagraí rogha mhalartach a fhorchur, go háirithe i bhfoirm dearbhán ar mhéid is comhionann agus méid aon íocaíochtaí a dhéantar. Mar sin féin, ní chuirtear leis an bhforáil sin cosc ar an taistealaí dearbhán den sórt sin a fháil, más mian leis, tar éis an teagmhais ba bhun leis gan ceart chun aisíocaíochta.
An dara ceist
34.
Más rud é gur freagra dearfach atá ar an gcéad cheist, is é bunús na ceiste a chuireann an chúirt a rinne an tarchur ná maidir leis an ngéarchéim sláinte a d’eascair as paindéim COVID-19, agus an tionchar urghnách a bhí aici ar earnáil na turasóireachta, an dtugann siad bonn cirt do mhaolú ar an oibleagáid atá ar an eagraí méid iomlán aon íocaíochtaí a rinneadh i leith an turais láneagraithe a aisíoc leis an taistealaí laistigh de 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha taistil láneagraithe, mar a leagtar síos in Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302, agus más amhlaidh go dtugann, cé na coinníollacha a bheadh leis sin agus cé na teorainneacha a mbeadh an maolú sin faoina réir.
35.
D’fhonn freagra fónta a thabhairt ar an gceist sin a chuir an chúirt a rinne an tarchur, cíorfaidh mé, ceann ar cheann, gnéithe éagsúla de thionchar na héigeandála sláinte poiblí ar raon feidhme agus ar fheidhmiú na gceart dá bhforáiltear i dTreoir 2015/2302. An chéad cheann ná an bhféadfadh srianta a d’fhéadfadh a bheith ar shaorghluaiseacht, arna nglacadh ag na Ballstáit mar gheall ar phaindéim COVID-19, bonn cirt a thabhairt do mhaolú ar oibleagáid an eagraí aisíocaíocht a sholáthar. An dara ceann ná an cás í an phaindéim atá lasmuigh de raon feidhme na n‑imthosca ‘dosheachanta agus urghnácha’ dá bhforáiltear i dTreoir 2015/2302. An tríú ceann ná infheidhmeacht Threoir 2015/2302 i gcomhthéacs paindéime. An ceathrú ceann ná an féidir le héigeandáil sláinte poiblí bonn cirt a thabhairt do mhaolú ar fhoráil shonrach de chuid dhlí tánaisteach an Aontais mar gheall ar force majeure.
(a) Srianta ar shaorghluaiseacht agus an tionchar ar chearta agus oibleagáidí a eascraíonn as dlí tánaisteach an Aontais
36.
Maidir le maolú ar dhlí an Aontais a d’fhéadfadh a bheith ann i bhfianaise na paindéime, ní mór aghaidh a thabhairt ar réamh-shaincheist a bhaineann leis an tionchar a bheadh ag aon srianta ar shaorghluaiseacht saoránach de chuid an Aontais. Féadfaidh cosaint na sláinte poiblí, an oird phoiblí agus na slándála poiblí bonn cirt a thabhairt do shrian a chur ar chearta agus saoirsí maidir le saorghluaiseacht daoine dá bhforáiltear i ndlí an Aontais. (
18
) D’fhéadfadh bagairt thromchúiseach ar an ord poiblí nó ar an tslándáil inmheánach a bheith ina bonn cirt do rialuithe teorann ag teorainneacha inmheánacha a thabhairt isteach arís go sealadach de réir Chód Teorainneacha Schengen. (
19
) Thairis sin, ‘má tá cruachás millteach ann, is féidir le Ballstát an gá atá le rialuithe teorann a thabhairt isteach arís a shainaithint, mar fhreagairt ar an riosca a ghabhann le galar tógálach’. (
20
) Tagann cosaint na sláinte poiblí faoi inniúlacht na mBallstát i gcomhréir le hAirteagal 168(7) CFAE, agus féadfaidh sí a bheith ina bonn cirt chun a thuilleadh srianta ar shaorghluaiseacht a ghlacadh. Ba cheart do shrianta den sórt sin, áfach, ‘prionsabail dhlí an Aontais a urramú, go háirithe prionsabal na comhréireachta agus prionsabal an neamh-idirdhealaithe’. (
21
) Le linn na paindéime, d’fhéach an tAontas Eorpach le tionchar beart aontaobhach ó na Ballstáit a sheachaint, ar bearta iad a chuir isteach go mór ar ghnólachtaí agus ar shaoránaigh, agus d’fhéach sé freisin le comhordú i measc na mBallstát a áirithiú. (
22
)
37.
Is í an cheist shonrach a ardaítear sa chaingean seo an féidir le maolú ar shaorghluaiseacht san Aontas Eorpach, a bhfuil údar maith leis, údar a thabhairt ar an gcuma chéanna do mhaoluithe breise ar fhoráil shonrach de dhlí tánaisteach an Aontais, foráil a bhfuil feidhmiú an chirt chun saorghluaiseachta intuigthe aisti. I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú go ndéantar le Treoir 2015/2302 comhchuibhiú ar na cearta agus ar na hoibleagáidí a eascraíonn as conarthaí a bhaineann le taisteal láneagraithe d’fhonn cruthú fíormhargadh inmheánach le haghaidh tomhaltóirí a éascú. (
23
)
38.
Mar thoradh ar phaindéim COVID-19 thug na Ballstáit isteach rialuithe teorann arís agus ghlac siad le breis bearta sláinte poiblí a raibh tionchar suntasach acu ar shaorghluaiseacht daoine agus seirbhísí. Sna cúinsí sin, d’fhéadfaí áiteamh a dhéanamh, más rud é go bhfuil na Ballstáit in ann údar a thabhairt, go heisceachtúil, leis an srianadh ar shaorghluaiseacht, gur cheart go mbeidís i dteideal bearta breise a ghlacadh sa réimse seo de dhlí tánaisteach comhchuibhithe an Aontais, a bhfuil an tsaoirse gluaiseachta intuigthe as, d’fhonn dul i ngleic le torthaí iarmhartacha srianta ar an tsaoirse sin.
39.
Dá n‑aithneofaí eisceacht leathan den sórt sin, áfach, agus gan aon fhoráil dó sna Conarthaí, dhéanfadh sé dochar mór do thosaíocht dhlí an Aontais, dá chineál ceangailteach agus dá chur i bhfeidhm aonfhoirmeach. Dá leanfaí loighic na heisceachta sin siar go heireaball, d’fhéadfaí teacht ar an gconclúid gurb é an chiall atá leis an eisceacht nach mbíonn dlí an Aontais infheidhme le linn éigeandáil sláinte poiblí. (
24
)
40.
Ina ionad sin, ó thús na paindéime, tá a ndícheall déanta ag institiúidí an Aontais chun an comhordú a chur chun cinn. Na gníomhaíochtaí aontaobhacha a ndeachaigh Ballstáit áirithe ina muinín ag tús na paindéime, tháinig bearta comhordaithe ina n‑ionad de réir a chéile. (
25
) Go deimhin, cuireann an Coimisiún, i gceann dá chuid teachtaireachtaí a bhaineann le straitéis vacsaíní an Aontais, béim air ‘[gurbh] é cnámh droma freagairt láidir na hEorpa ar phaindéim COVID ná aontacht agus caomhnú fheidhm an Mhargaidh Aonair’. (
26
) Ba cheart a chur in iúl freisin gur tháinig an pacáiste spreagtha is mó riamh, NextGenerationEU, as an bhfreagairt téarnaimh ar ghéarchéim COVID-19.
41.
I bhfianaise an mhéid thuas, is é mo thuairim nach féidir le haon mhaoluithe ar dhlí an Aontais maidir le saorghluaiseacht údar a thabhairt do mhaoluithe ar fhoráil shonrach de dhlí tánaisteach an Aontais agus, go sonrach, ar cheart an taistealaí aisíocaíocht a fháil, dá bhforáiltear in Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302.
42.
Tar éis dom an réamh-shaincheist sin a mheas, cíorfaidh mé anois mar a thagann an éigeandáil sláinte poiblí de dheasca phaindéim COVID-19 le córas Threoir 2015/2302.
(b) ‘Imthosca dosheachanta agus urghnácha’ agus ‘force majeure’
43.
Déantar foráil in Airteagal 12(2) de Threoir 2015/2302 do cheart an taistealaí an conradh a fhoirceannadh gan aon táille foirceanta a íoc ‘i gcás ina dtarlaíonn imthosca dosheachanta agus urghnácha ag ceann scríbe an taistil, nó i ngarchomharsanacht an chinn scríbe sin, agus a mbíonn tionchar suntasach acu ar chomhlíonadh an turais láneagraithe, nó a mbíonn tionchar suntasach acu ar iompar na bpaisinéirí chuig an gceann scríbe.’ Féadfaidh an t‑eagraí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh freisin, i gcomhréir le hAirteagal 12(3)(b) den Treoir sin i gcás, inter alia, nach féidir leis an eagraí an conradh a chomhlíonadh mar gheall ar ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’. I ngach cás díobh sin, tá de cheart ag an taistealaí aisíocaíocht iomlán a fháil ar aon íocaíochtaí a rinneadh. Dá bhrí sin, d’fhonn breith a thabhairt ar cheart an taistealaí chun aisíocaíocht a fháil i gcomhréir leis an Treoir sin i gcomhthéacs phaindéim COVID-19, ní mór breith a thabhairt ar dtús faoi ar cheart a mheas go gcumhdaítear an phaindéim sin, go ginearálta, leis an gcoincheap ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’. (
27
)
44.
Is é an sainmhíniú a thugtar ar an gcoincheap ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’ in Airteagal 3(12) de Threoir 2015/2302, ‘cás nach bhfuil neart air ag an bpáirtí a agraíonn cás den sórt sin agus nárbh fhéidir a iarmhairtí a sheachaint fiú dá ndéanfaí gach beart réasúnta’. In aithris 31 den Treoir sin tugtar roinnt samplaí de theagmhais a thagann faoin gcoincheap sin, lena n‑áirítear ‘rioscaí suntasacha do shláinte an duine amhail ráig de ghalar tromchúiseach ag ceann scríbe an taistil.’ Ghabh riosca suntasach do shláinte an duine leis an ráig phaindéim COVID-19, ní hamháin ag an gceann scríbe taistil atá i gceist ach ar fud an domhain freisin. Tá in aon phaindéim, go ginearálta, na codanna go léir dá bhfuil sa sainmhíniú ar ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’. Go deimhin, is cás é nach bhfuil neart ag duine ar bith air agus nárbh fhéidir a iarmhairtí a sheachaint fiú dá ndéanfaí gach beart réasúnta.
45.
Áitíonn Rialtas na Fraince, áfach, gurb éard atá sa phaindéim ná cás force majeure nach féidir a chomhshamhlú leis na ‘himthosca dosheachanta agus urghnácha’ dá bhforáiltear sa treoir sin. Áitíonn an rialtas sin, go bunúsach, go bhfágann scála eisceachtúil phaindéim COVID-19 gur cás é a théann thar‘imthosca dosheachanta agus neamhghnácha’. Áitíonn Rialtas na Seice, Rialtas na hIodáile agus Rialtas na Slóvaice nach bhfuil feidhm ag Treoir 2015/2302 maidir le paindéim COVID-19. Tá, dá réir sin, na Ballstáit inniúil i gcónaí chun foráil a dhéanamh maidir le hoibleagáidí conarthacha atá éagsúil ó na hoibleagáidí a leagtar amach in Airteagal 12(4) den Treoir sin.
46.
Mar thaca lena argóint, meabhraíonn Rialtas na Fraince na codanna dá bhfuil coincheap an force majeure comhdhéanta, coincheap lena gcumhdaítear, i gcomhréir leis an gcásdlí, ‘imthosca neamhghnácha agus neamh-intuartha nach raibh neart orthu ag an bpáirtí a dhéanann iad a phléadáil agus nach bhféadfaí a n‑iarmhairtí a sheachaint ainneoin gach cúram cuí a bheith glactha’. (
28
) Maidir leis na ‘himthosca dosheachanta agus urghnácha’, áitíonn an rialtas sin ‘nach nglacann sé go hiomlán’ in ionad choincheap an force majeure, coincheap atá lasmuigh de raon feidhme Threoir 2015/2302.
47.
I ndáil leis sin, tugann Rialtas na Fraince faoi deara nach ann do choincheap an force majeure in Airteagal 12 de Threoir 2015/2302. Thairis sin, cuireann siad in iúl nach bhfuil an sainmhíniú ar an gcoincheap ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’ faoi Airteagal 3(12), de Threoir 2015/2302 comhionann le coincheap an force majeure toisc nach gá go mbeadh na himthosca sin ‘neamhghnách agus neamh-intuartha’. Is é a thuairim siúd, má léitear Airteagal 12(4) agus aithris 31 de Threoir 2015/2302 in éineacht, go dtugtar tacaíocht láidir don chonclúid gurb iad na teagmhais a chumhdaítear leis an treoir sin teagmhais urghnácha ar leith atá teoranta ó thaobh áite agus ama de. Measann siad nach bhforáiltear sa treoir sin do theagmhais urghnácha a bhfuil tionchar agus scála domhanda ag baint leo. Áitíonn siad go bhfuil léirmhíniú den sórt sin ag luí le effet utile Airteagal 12 de Threoir 2015/2302, Airteagal atá bunaithe ar an toimhde, i gcás ina ndéantar an conradh a fhoirceannadh de dheasca imthosca dosheachanta agus urghnácha, gur féidir leis an eagraí na hiarmhairtí airgeadais a sheasamh. Dá mbeadh an fhoráil sin infheidhme, fiú i gcomhthéacs paindéim lena gcuirtear stad tobann le gníomhaíocht tráchtála na n‑eagraithe taistil láneagraithe, thiocfadh sin salach ar an gcuspóir atá á shaothrú leis an Treoir sin, is é sin iomaíochas gnólachtaí a chaomhnú agus ardleibhéal cosanta do thomhaltóirí a áirithiú ag an am céanna.
48.
I ndáil leis sin, i gcomhréir le cásdlí atá socair, ós rud é nach ionann an raon feidhme a bhíonn ag coincheap an force majeure i réimsí éagsúla chur i bhfeidhm dhlí an Aontais, ba cheart a mheabhrú nach mór a bhrí a chinneadh trí thagairt a dhéanamh don chomhthéacs dlíthiúil ina n‑oibreoidh sé. (
29
) Is é mo thuairim féin, laistigh de chomhthéacs dlíthiúil Threoir 2015/2302, go gcumhdaítear coincheap an force majeure leis an gcoincheap ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’.
49.
Mar réamhphointe, mar a luaigh mé cheana féin, tá in aon phaindéim, go ginearálta, na codanna go léir dá bhfuil sa sainmhíniú ar ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’. Níl aon ní i dTreoir 2015/2302 a thabharfadh le fios, ina ainneoin sin, nach mór teagmhas a thagann faoin gcoincheap sin a eisiamh más teagmhas mórscála é nó más teagmhas thar a bheith neamhghnách é. Nílim cinnte gur féidir teacht ar chonclúid dhifriúil ó Airteagal 12(2) de Threoir 2015/2302, ina leagtar amach ceart an taistealaí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh i gcás ‘ina dtarlaíonn imthosca dosheachanta agus urghnácha ag ceann scríbe an taistil, nó i ngarchomharsanacht an chinn scríbe sin’. Go deimhin, cuireann an chuid sin den abairt béim air gur den riachtanas é scrúdú a dhéanamh ar an staid san áit ina ndéantar an turas láneagraithe a chomhlíonadh, eadhon an ceann scríbe, féachaint arbh ann d’imthosca dosheachanta agus urghnácha. Ní bheartaítear leis sin, áfach, teagmhais a eisiamh sa chás gur ann do theagmhas ní hamháin ag an gceann scríbe ach ar fud an domhain leis.
50.
Ina dhiaidh sin, measaim gur den tábhacht é a chur in iúl go mbíonn an Chúirt cáiréiseach nuair a dhéanann iompróirí iarracht catagóir ar leith de theagmhais urghnácha a agairt, rud a chuirfeadh ar a gcumas a gcuid oibleagáidí a sheachaint. I ndáil leis sin, ba mhaith liom sampla ó réimse chearta na n‑aerphaisinéirí a lua. Sa bhreithiúnas aitheanta a tugadh in McDonagh, (
30
) ar chaingean í a bhain le brúchtadh bholcán Eyjafjallajökull, rialaigh an Chúirt ‘[nach bhfuil] aon ní i Rialachán Uimh. 261/2004 a ligeadh do dhuine teacht ar an gconclúid go n‑aithnítear leis catagóir ar leith de theagmhais ‘thar a bheith
neamhghnách’, lasmuigh de na ‘himthosca urghnácha’ dá dtagraítear in Airteagal 5(3) den Rialachán sin, catagóir a d’fhágfadh go mbeadh an t‑aeriompróir díolmhaithe óna chuid oibleagáidí uile...’. (
31
)
51.
Dá gcuirfí, trí analach, an réasúnaíocht in McDonagh (
32
) i bhfeidhm ar Threoir 2015/2302, thiocfaí ar na gconclúid nach bhfuil aon ní sa Treoir sin chun tacú leis an gconclúid go n‑aithnítear léi catagóir ar leith teagmhas lasmuigh de na ‘himthosca dosheachanta agus urghnácha’ dá dtagraítear in Airteagal 3(12), den Treoir chéanna. Treise leis an tuairim sin is ea go bhforáiltear leis an treoir sin, de bhun Airteagal 4, do chomhchuibhiú iomlán ar chearta agus oibleagáidí na bpáirtithe sa chonradh taistil láneagraithe.
52.
Dá ndéanfaí léirmhíniú ar Threoir 2015/2302 ar bhealach a aithneodh catagóir ar leith imthosca urghnácha, amhail paindéim COVID-19, imthosca nach dtagann faoin gcoincheap ‘imthosca dosheachanta urghnácha’, d’fhéadfadh torthaí a bheadh ag teacht salach ar a chéile a bheith ann dá dheasca, rud a bhainfeadh an bonn de chomhsheasmhacht an chórais a bunaíodh le Treoir 2015/2302. Go deimhin, bheadh na páirtithe i dteideal an conradh a fhoirceannadh dá dtiocfadh an riosca do shláinte an duine chun cinn ag ceann scríbe an taistil agus dá mbeadh tionchar aige ar chomhlíonadh an chonartha taistil láneagraithe, ach bheidís fós faoi cheangal ag an gconradh i gcás ina mbeadh riosca shuntasach ann do shláinte an duine de dheasca na paindéime, ainneoin go gcuirfeadh a leithéid isteach go mór ar chomhlíonadh an turais láneagraithe. Ina theannta sin, de réir Airteagal 14(3)(c) de Threoir 2015/2302, bheadh de cheart ag an eagraí gan cúiteamh a íoc as damáistí dá gcruthófaí gurbh ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’ a tharla ag ceann scríbe an taistil ba chúis leis an easpa comhréireachta i gcomhlíonadh an chonartha taistil láneagraithe, ach nach mbeadh de cheart aige amhlaidh a dhéanamh i gcás paindéime.
53.
Is é an chonclúid ar a dtagaim i bhfianaise an mhéid thuas gurbh é an toradh a bheadh ar an léirmhíniú atá Rialtas na Fraince a mholadh go dtabharfaí scéim agus bunchuspóir Threoir 2015/2302 faoi cheist, is é sin le rá an cuspóir cur ar chumas taistealaithe agus trádálaithe tairbhe iomlán a bhaint as an margadh inmheánach, agus ardleibhéal cosanta do thomhaltóirí á áirithiú ag an am céanna. (
33
) Chruthófaí leis freisin éiginnteacht mhór dhlíthiúil mar go ndéantar iarracht leis an léirmhíniú sin idirdhealú a dhéanamh idir cásanna force majeure, ar thaobh amháin, agus cás ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’ ar an taobh eile, ach gan aon teorainn shoiléir a bheith idir an dá chás.
54.
Taca leis an léirmhíniú sin freisin is ea bunús Threoir 2015/2302. Le hAirteagal 4(6) de Threoir 90/314, foráladh go bhféadfadh an t‑eagraí an turas láneagraithe a chur ar ceal roimh an dáta imeachta comhaontaithe. Sa chás sin, bheadh an taistealaí i dteideal cúiteamh a fháil ón eagraí, ach amháin i gcás gurbh é ‘ba bhun leis an gcealú, gan ró-áirithint a chur san áireamh, cúiseanna force majeure, i.e. imthosca neamhghnácha agus neamh-intuartha nach raibh neart orthu ag an bpáirtí a dhéanann iad a phléadáil agus nach bhféadfaí a n‑iarmhairtí a sheachaint ainneoin gach cúram cuí a bheith glactha’. Níor aithníodh aon rogha chun cealaithe dá leithéid sin ar thaobh an taistealaí. Le Treoir 2015/2302 líonadh an bhearna sin agus tugadh an ceart céanna do thaistealaithe. Bheartaigh an reachtas, más ea, cearta comhionanna a thabhairt do na páirtithe sa chonradh taistil láneagraithe i gcás ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’. Níl aon ní ann a thabharfadh le fios gur beartaíodh teorainn a chur leis an gceart chun cealaithe a bheadh ag an dá pháirtí sa chonradh trí force majeure a eisiamh ó raon feidhme ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’.
55.
I ndáil leis sin, is den tábhacht a chur in iúl gurbh é an téarma a úsáideadh i dtogra reachtach an Choimisiúin (
34
) ná ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’, ach sa doiciméad inmheánach oibre de chuid an Choimisiúin a ghabhann leis an togra sin, (
35
) go n‑úsáidtear an téarma force majeure i gcásanna áirithe. (
36
) Ina theannta sin, déantar soiléir sa Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle maidir le cur i bhfeidhm Threoir 2015/2302, go dtagann ‘coincheap na “n‑imthosca dosheachanta agus urghnácha” in ionad choincheap an ‘force majeure’ a leagtar amach sa Treoir ó 1990’. (
37
) Dá bhrí sin, má fhéachtar siar ar bhunús Threoir 2015/2302, feicfear go dtugann sé tacaíocht don argóint gur coincheap é force majeure atá coibhéiseach leis an gcoincheap ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’, i gcomhthéacs Threoir 2015/2302.
56.
I bhfianaise an mhéid thuas, agus i gcomhthéacs Threoir 2015/2302 go sonrach, is é mo chonclúid nach n‑eisiatar an phaindéim mar chás force majeure.
(c) Infheidhmeacht Threoir 2015/2302 i gcomhthéacs paindéime
57.
Ní dhéanann Rialtas na Beilge, Rialtas na Seice, Rialtas na hIodáile agus Rialtas na Slóvaice idirdhealú idir ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’ agus force majeure. Déanann siad agóid, ar bhonn níos leithne, áfach, maidir le hinfheidhmeacht Threoir 2015/2302 i gcomhthéacs paindéime. Maíonn siad, go bunúsach, go gcumhdaítear leis an Treoir sin imthosca dosheachanta agus urghnácha ar scála áitiúil agus teoranta, gan paindéim a bheith san áireamh iontu. Chun tacú leis argóint sin téann siad i muinín aithris 31 de Threoir 2015/2302, ina luaitear, i measc na samplaí d’imthosca dosheachanta agus urghnácha as a n‑eascraíonn an ceart chun an conradh taistil a fhoirceannadh go luath, ‘rioscaí suntasacha do shláinte an duine amhail ráig de ghalar tromchúiseach ag ceann scríbe an taistil’. (
38
)
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
58.
Is é mo thuairimse nach féidir an tátal sin a bhaint as aithris 31, is é sin gur bheartaigh an reachtas infheidhmeacht Threoir 2015/2302 a theorannú do theagmhais a tharlaíonn ar an leibhéal áitiúil. Ní thugtar san aithris sin ach liosta táscach de theagmhais ina mbeadh imthosca dosheachanta agus urghnácha. Dealraíonn sé gurb é a mhalairt de thátal atá le baint aisti seachas an tátal atá á chur chun cinn ag na rialtais thuasluaite. Más ionann galar tromchúiseach a bheith á scaipeadh ag ceann scríbe an taistil agus ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’, ba cheart a fortiori go mbeadh an téarma sin infheidhme maidir le galar tromchúiseach a bheith á scaipeadh ar fud an
domhain. Is féidir réasúnaíocht chéanna a chur i bhfeidhm maidir le hAirteagal 12(2) de Threoir 2015/2302, ina leagtar amach ceart an taistealaí an conradh taistil láneagraithe a fhoirceannadh ‘i gcás ina dtarlaíonn imthosca dosheachanta agus urghnácha ag ceann scríbe an taistil, nó i ngarchomharsanacht an chinn scríbe sin, agus a mbíonn tionchar suntasach acu ar chomhlíonadh an taistil láneagraithe’. Má tá sé de cheart ag an taistealaí an conradh a fhoirceannadh i gcás ina dtarlaíonn imthosca dosheachanta agus urghnácha ar an leibhéal áitiúil agus a mbíonn tionchar suntasach acu ar chomhlíonadh an turais láneagraithe, ba chóir, a fortiori, an ceart céanna a bheith aige nó aici i gcás ina dtarlaíonn an teagmhas sin ar scála domhanda agus ina mbíonn tionchar suntasach aige ar chomhlíonadh an turais láneagraithe.
59.
Mar sin féin, féadfaidh reachtas an Aontais foráil a dhéanamh maidir le cearta agus oibleagáidí éagsúla na bpáirtithe i gcás imthosca dosheachanta agus urghnácha ag brath ar cé chomh mór is atá an cur isteach. Maidir leis sin, tugaim do m’aire gur glacadh Treoir 2015/2302 tar éis na géarchéime in 2010 a bhain le luaithreamhán bolcánach, a raibh tionchar suntasach aici ar an earnáil taistil. Fiú mura bhfuil an tionchar sin inchomparáide le tionchar phaindéim COVID-19, thug sé deis don reachtas na rialacha a leasú dá réir. B’amhlaidh an cás, mar shampla, maidir leis an teorainn a cuireadh le dliteanas an eagraí chun costas na cóiríochta riachtanaí a sheasamh ar feadh tréimhse nach mó ná trí oíche in aghaidh an taistealaí fad is nach féidir filleadh an taistealaí mar a comhaontaíodh sa chonradh taistil láneagraithe a áirithiú mar gheall ar imthosca dosheachanta agus urghnácha [Airteagal 13(7) de Threoir 2015/2302]. Dá bhrí sin, maidir le ceart an taistealaí aisíocaíocht a fháil laistigh de 14 lá tar éis chealú an chonartha i gcás imthosca dosheachanta agus urghnácha a dtagann méid áirithe cur isteach dá ndeasca, dá mbeartódh an reachtas an ceart sin a theorannú, a eisiamh nó foráil a dhéanamh maidir leis ar bhealach eile, dhéanfadh sé a leithéid go sainráite.
60.
D’áitigh Rialtas na Seice agus Rialtas na Slóvaice freisin, maidir le hoibleagáid an eagraí aisíocaíocht a dhéanamh leis an taistealaí de bhun Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302, nach bhfuil sí infheidhme i bhfianaise raon feidhme teoranta na cosanta dócmhainneachta. Déantar foráil in Airteagal 17 de Threoir 2015/2302 maidir leis an oibleagáid atá ar na Ballstáit a áirithiú go ndéanfaidh eagraithe atá bunaithe ar a gcríoch urrús a sholáthar i leith aisíocaíocht ar na híocaíochtaí go léir a dhéanann taistealaithe nó a dhéantar thar a gceann sa mhéid nach ndéantar na seirbhísí ábhartha a chomhlíonadh mar thoradh ar dhócmhainneacht an eagraí. ‘Beidh an t‑urrús [sin] éifeachtach agus cumhdóidh sé costais atá réasúnta intuartha’. (
39
) Luaitear in Aithris 40 de Threoir 2015/2302 nár cheart ‘go gcuirfí san áireamh [sa chosaint éifeachtach dócmhainneachta] rioscaí fánacha, cuir i gcás roinnt de na heagraithe is mó a bheith dócmhainneach go comhuaineach, i gcás ina mbeadh tionchar as cuimse ag a leithéid ar chostas na cosanta, rud a chuirfeadh bac ar a héifeachtacht’. Maidir le cásanna den sórt sin, luaitear san aithris ‘[gur] féidir teorainn a bheith leis an ráthaíocht d’aisíocaíochtaí’. Is é an t‑áiteamh a dhéanann an dá rialtas sin i gcás ina dteipfeadh ar eagraithe go forleathan, nach bhfaigheadh taistealaithe aon aisíocaíochtaí toisc nach bhfuil cosaint ag a gcuid éileamh.
61.
I ndáil leis sin, agus maidir le hoibleagáid an eagraí urrús a sholáthar i leith aisíocaíocht ar aon íocaíochtaí a dhéantar, fágann Airteagal 17 de Threoir 2015/2302 go gcumhdaítear leis an oibleagáid sin cás nach ndéantar na seirbhísí ábhartha a chomhlíonadh mar thoradh ar dhócmhainneacht an eagraí. Ciallaíonn sé sin go mbíonn cosaint ag an éileamh ar aisíocaíocht nuair a eascraíonn an fhadhb leachtachta ó dhócmhainneacht an eagraí. I gcás na paindéime, áfach, as iarrataí forleathana ar chealú a eascraíonn na fadhbanna leachtachta, iarrataí a bhféadfadh dócmhainneacht a bheith mar thoradh orthu ina dhiaidh sin. Sin é an fáth a n‑aithnítear sa Mholadh ón gCoimisiún maidir le dearbháin, dá n‑éireodh eagraithe dócmhainneach, ‘go mbeadh an baol ann nach bhfaigheadh go leor taistealaithe... aon aisíocaíocht ar chor ar bith, toisc nach bhfuil cosaint ag a gcuid éilimh i gcoinne eagraithe’. (
40
) [Aistriúchán neamhoifigiúil]
62.
Ina theannta sin, bíodh is nach ndéantar le Treoir 2015/2302 comhchuibhiú ar chosaint dócmhainneachta i gcoinne éilimh ar aisíocaíocht i gcásanna den sórt sin, ní fhágann sin nach bhfuil Airteagal 12(4) den Treoir sin infheidhme. Ar bhonn níos ginearálta, ní dhéantar le Treoir 2015/2302 comhchuibhiú ar bhearta athstruchtúraithe ná ar chosaint féimheachta i gcomhair tionscnóirí turas. In éagmais comhchuibhiú ar leibhéal an Aontais, is fíor go dtagann rialacha substainteacha an dlí dócmhainneachta faoi inniúlacht na mBallstát den chuid is mó faoi láthair. Mar sin féin, ní mór do na Ballstáit chéanna inniúlacht den sórt sin a fheidhmiú i gcomhréir le dlí an Aontais, lena n‑áirítear na saoirsí bunúsacha faoin gConradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh. (
41
) Dá bhrí sin, aon bhearta a ghlacann na Ballstáit chun fadhbanna leachtachta na dtionscnóirí turas a éascú, ba cheart do na bearta sin inneachar sár-riachtanach cheart an taistealaí aisíocaíocht a fháil a urramú, de réir Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302. Thairis sin, ba cheart do na bearta sin an dlí maidir le Státchabhair a urramú.
63.
I ndáil leis an dlí maidir le Státchabhair, meabhraítear sa Mholadh ón gCoimisiún maidir le dearbháin gur féidir leis na Ballstáit tacaíocht leachtachta a chur ar fáil d’oibreoirí sna hearnálacha taistil agus iompair chun a áirithiú gur féidir éilimh ar aisíocaíocht a eascraíonn as ráig COVID-19 a íoc. Déantar tagairt sa Mholadh sin don Chreat Sealadach um Státchabhair (
42
) mar bhonn do na tacaíochtaí leachtachta sin a bheith ag luí le rialacha an Aontais maidir le Státchabhair.
64.
I bhfianaise na mbreithnithe thuas, measaim go bhfuil Treoir 2015/2302 infheidhme i gcomhthéacs phaindéim COVID-19.
(d) Éigeandáil sláinte poiblí mar fhoras lena dtugtar cead do daoine aonair maolú ar fhoráil shonrach de dhlí tánaisteach an Aontais
65.
Is í an chéad saincheist eile nach mór aghaidh a thabhairt uirthi ná, i gcás móréigeandáil sláinte poiblí, an féidir le tionscnóirí turas force majeure a phléadáil chun maolú ar fhoráil de dhlí tánaisteach an Aontais. Go sonrach, maíonn Rialtas na Fraince nach gcuirtear as an áireamh le hAirteagal 12 de Threoir 2015/2302 go bhféadfaí prionsabal an ‘force majeure’, mar a forbraíodh i gcásdlí na Cúirte é, a chur i bhfeidhm. Tagraíonn sé, ina leith sin, don bhreithiúnas in Billerud Karlsborg agus Billerud Skärblacka (
43
) (‘an breithiúnas in Billerud’) chomh maith leis an ordú in Luxaviation. (
44
)
66.
Bhain an cás as ar tháinig an breithiúnas in Billerud le cuideachtaí ar gearradh pionós orthu mar gheall ar mhainneachtain i dtabhairt suas a gcuid astaíochtaí dé-ocsaíde carbóin in am. D’áitigh na cuideachtaí sin gur teip sa riarachán inmheánach ba chúis leis an mainneachtain líomhnaithe. Rinne an Chúirt tagairt don chásdlí a bhí aici roimhe sin in Valsabbia v an
Coimisiún, (
45
) agus rialaigh ‘fiú in éagmais forálacha sonracha... má aithnítear gurb ann do na himthosca dá bhfuil force majeure comhdhéanta, is intuigthe as sin go bhfuil iarmhairtí ag an gcúis sheachtrach a bhfuil daoine aonair á hagairt, ar iarmhairtí iad atá chomh dostoptha agus dosheachanta nach bhféadfadh, go hoibiachtúil, na daoine lena mbaineann déanamh de réir a gcuid oibleagáidí’. (
46
) Luaigh an Chúirt freisin, sa mhír chéanna, gur faoin gcúirt náisiúnta atá sé a chinneadh ar chaith an t‑oibreoir lena mbaineann aghaidh a thabhairt ar imthosca neamhghnácha agus neamh-intuartha, nach raibh aon neart aige orthu agus a chuaigh níos faide ná teip sa riarachán inmheánach, ainneoin gur ghlac sé gach cúram cuí chun cloí le teorainneacha ama. (
47
)
67.
Is léir ó chomhthéacs an bhreithiúnais in Billerud gurb éard atá sa chosaint force majeure, mar a aithníodh sa bhreithiúnas sin é, féidearthacht theoranta maolú ar na hiarmhairtí dlíthiúla a eascraíonn as mainneachtain in oibleagáid faoi dhlí an Aontais a chomhlíonadh. Is é an chéad cheist eile a scrúdóidh mé an bhfuil an réasúnaíocht a leagtar amach sa bhreithiúnas sin ábhartha i gcomhthéacs na caingne seo, ar caingean í a bhaineann le maolú ar oibleagáid a eascraíonn as foráil shonrach de dhlí an Aontais mar gheall ar force majeure.
68.
I bhfomhír (b) agus i bhfomhír (c) de mo chuid anailíse thuas, is é an tuairim a chuir mé in iúl go dtagann cás force majeure faoi raon feidhme Threoir 2015/2302 agus go gcumhdaítear é, go ginearálta, leis an gcoincheap ‘imthosca dosheachanta agus urghnácha’. Tá forálacha sonracha i dTreoir 2015/2302 cheana féin lena rialaítear an caidreamh conarthach i gcás imthosca dosheachanta agus urghnácha. Áirítear ar na forálacha sin Airteagal 12(2) agus (3) den Treoir sin, lena bhforáiltear do cheart an taistealaí nó an eagraí an conradh a fhoirceannadh i gcás imthosca dosheachanta agus urghnácha. Is é an éifeacht a bhíonn ar fhoirceannadh an chonartha, de bhun Airteagal 12(4), go n‑eascraíonn as oibleagáid, ar thaobh an eagraí, aisíocaíocht iomlán a sholáthar don taistealaí ar aon íocaíochtaí a rinneadh i leith an turais láneagraithe, agus sin a dhéanamh gan moill mhíchuí agus in aon chás tráth nach déanaí ná 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha.
69.
Is fíor go bhfuil forálacha sonracha i dTreoir 2015/2302 maidir leis an tionchar a bhíonn ag imthosca dosheachanta agus urghnácha ar an gcaidreamh conarthach, ach ní hionann sin agus a rá nach bhfuil aon scóip ann chun an breithiúnas a bhí ann in Billerud a chur i bhfeidhm. Is amhlaidh atá ós rud é, i gcás na paindéime, nach amháin gur chuir na himthosca dosheachanta agus urghnácha cosc ar na heagraithe an conradh a chomhlíonadh ach go ndearna siad difear suntasach den chumas riaracháin a bhí acu ar iarrataí ar fhoirceannadh a phróiseáil agus dá n‑acmhainn airgeadais leis na haisíocaíochtaí a íoc. Nuair a chuimhnítear ar an méid sin, d’fhéadfadh scóip a bheith ann fós chun an prionsabal a bunaíodh sa bhreithiúnas in Billerud a chur i bhfeidhm. Is féidir an prionsabal sin a thuiscint ar bhealach a cheadaíonn méid áirithe solúbthachta maidir le cur i bhfeidhm docht an dlí. (
48
) Tá taighdeoirí a bhfuil staidéar á dhéanamh acu ar thionchar COVID-19 ar dhlí tomhaltóirí agus ar bheartas tomhaltóirí (
49
) tar éis an coincheap ‘force majeure sochaíoch’ a fhorbairt d’fhonn ‘thionchar comhchoiteann na paindéime ar na leasanna uile lena mbaineann’ a léiriú. Is é bunbhrí an choincheapa sin a aithint go raibh tionchar tromchúiseach gan choinne ag an bpaindéim ar thomhaltóirí agus ar ghnólachtaí araon, agus gur ábhar imní don tsochaí ina hiomláine í.
70.
Sna cúinsí sin, d’fhéadfadh feidhm a bheith ag prionsabal an force majeure i gcás ina mbeadh sé dodhéanta go hoibiachtúil dlí an Aontais, mar a bunaíodh sa bhreithiúnas in Billerud é, a chomhlíonadh, ar shlí a fhágfadh go mbeadh seans an‑teoranta ann ar fhaoiseamh sealadach a fháil ó chomhlíonadh oibleagáid shonrach a leagtar síos i réimse comhchuibhithe de dhlí tánaisteach an Aontais. D’fhéadfadh na heagraithe force majeure a phléadáil i gcás, in ainneoin gach cúram cuí a bheith glactha chun na teorainneacha ama a leagtar síos in Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302 a chomhlíonadh, ina bhfuil iarmhairtí ag an bpaindéim atá dostoptha agus dosheachanta agus a bhfuil deacrachtaí atá dosháraithe go sealadach mar thoradh orthu, rud a fhágann go bhfuil sé dodhéanta go hoibiachtúil do na daoine lena mbaineann na hoibleagáidí atá acu a eascraíonn as an bhforáil sin a chomhlíonadh. (
50
) I ndáil leis sin, rud a d’fhéadfaí a chur san áireamh ná fíorbhaol féimheachta a bheith ag bagairt ar an eagraí a agraíonn an chosaint force majeure. (
51
) Ní fhéadfaidh na heagraithe force majeure a agairt ach ar feadh na tréimhse is gá chun na deacrachtaí sin a réiteach. (
52
) Faoi réir na dteorainneacha sin, ní clásal éalaithe ginearálta (ná carte blanche) atá i gcur i bhfeidhm an phrionsabail ghinearálta force majeure maidir le hé bheith dodhéanta go hoibiachtúil dlí an Aontais a chomhlíonadh i gcomhthéacs an chonartha taistil. Ní cheadaítear leis ach maolú sealadach ar na teorainneacha dochta ama, ar feadh tréimhse nach faide ná an tréimhse is gá chun aisíocaíochtaí a shocrú go dea-riartha.
71.
Is í an chéad cheist eile nach mór aghaidh a thabhairt uirthi maidir le hé bheith dodhéanta go hoibiachtúil dlí tánaisteach AE a chomhlíonadh, an gceadaítear faoi phrionsabal an force majeure d’eagraithe aisíocaíocht a chur siar trí bhíthin dearbháin. Ó thaobh an chonartha de, is saghas oiriúnú ar an gconradh is ea an tairscint dearbhán a eisiúint. Is é an éifeacht a bhíonn ag tairiscint an dearbháin go gcaomhnaítear an caidreamh conarthach. Go deimhin, éifeacht a bhíonn ag an dearbhán ná comhlíonadh an chonartha a chur siar go tráth níos déanaí nuair is féidir taisteal arís. Is ar shaintréithe an dearbháin a bhraitheann an cheist an bhfuil an chomhoiriúnacht chonarthach sin ag luí le Treoir 2015/2302.
72.
Sa chaingean seo, dealraíonn sé nach bhfuil dearbhán a bhfuil saintréithe aige den sórt a leagtar amach san ordú atá faoi chonspóid ag luí le Treoir 2015/2302. Go sonrach, dealraíonn sé nach n‑athbhunaítear an chothromaíocht idir na páirtithe le tairiscint an dearbháin sin i bhfianaise chás force majeure. Is amhlaidh go ndealraíonn sé go gcuireann sé páirtí amháin sa chonradh faoi mhíbhuntáiste, eadhon an taistealaí. Léitear ag tráchtaire amháin ‘[go bhfuil] sé iomarcach iallach a chur ar an gcliant an contrapháirtí conarthach a mhaoiniú i gcás go mb’fhéidir nach mbeadh sé nó sí ag iarraidh é sin a dhéanamh’. (
53
) Is fíor sin, go háirithe i bhfianaise thréimhse bhailíocht an dearbháin, ar tréimhse í a mhaireann 18 mí. Is ag deireadh na tréimhse sin amháin a bheidh an deis ag an taistealaí a cheart nó a ceart chun aisíocaíochta a fheidhmiú, gan aon ráthaíocht a bheith ann i gcoinne dhócmhainneacht an eagraí. Thairis sin, is faoin taistealaí atá sé na bearta is gá a ghlacadh chun a chuid airgid a fháil ag deireadh na tréimhse sin. Ba cheart go rachadh aon athchaibidlíocht conartha chun tairbhe don dá pháirtí. Léitear sa scríbhneoireacht dhlíthiúil acadúil, agus tá an ceart sa mhéid a léitear, gur cheart go mbainfeadh tionscnóirí turais agus tomhaltóirí ‘comhthairbhe as scéim dearbháin’ agus gur mar sin a bhíonn ‘má thairgeann tionscnóirí turais rud éigin don tomhaltóir sa bhreis ar an méid a bhfuil siad ina theideal de réir dlí’. (
54
)
73.
I ndeireadh na dála, beidh an socrú conarthach a bhíonn ann tar éis teagmhas force majeure ag brath ar na himthosca i ngach cás, i bhfianaise phrionsabal an mheoin mhacánta. (
55
) I gcomhthéacs na paindéime, go háirithe an fíor-thús, ní féidir neamhaird iomlán a thabhairt ar thionchar fhoirceannadh an chonartha ar an bpáirtí eile. Ó tharla an oiread sin cealuithe a bheith á ndéanamh, níor mhór, fiú i gcás eagraithe a raibh d’acmhainn airgeadais acu an uile thaistealaí a aisíoc, am éigin ar a laghad a thabhairt d’eagraithe chun aisíocaíochtaí ar íocaíochtaí a rinneadh a phróiseáil. (
56
) Le linn na héisteachta, d’admhaigh an Coimisiún gur freagra réadúil pragmatach a bhí ag formhór na dtaistealaithe le linn thús na paindéime agus nach raibh aon súil acu go n‑aisíocfaí iad laistigh den sprioc-am docht de 14 lá is infheidhme faoi ghnáthchúinsí. Ar choinníoll go dtabharfaí faisnéis leordhóthanach dóibh maidir le coinníollacha na haisíocaíochta, bheidís toilteanach fanacht ar feadh tréimhse réasúnta ama. Dá bhrí sin, ba cheart don dá pháirtí sa chonradh taistil láneagraithe iarracht a dhéanamh gníomhú ‘go freagrach agus go cothrom’. (
57
)
74.
I bhfianaise a bhfuil thuas, tá mé den tuairim go bhféadfadh eagraí aonair force majeure a phléadáil i gcás, in ainneoin gach cúram cuí a bheith glactha chun na teorainneacha ama a chomhlíonadh, ina raibh iarmhairtí ag paindéim COVID-19 a bhí dosháraithe agus dosheachanta, rud a d’fhág go raibh deacrachtaí aige a bhí dosháraithe go sealadach agus go raibh sé dodhéanta go hoibiachtúil don eagraí aisíocaíocht a sholáthar faoi Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302. Ní fhéadfaidh an t‑eagraí force majeure a phléadáil ach amháin le linn na tréimhse is gá chun na deacrachtaí sin a réiteach. Le pléadáil force majeure maidir le hé a bheith dodhéanta go hoibiachtúil dlí an Aontais a chomhlíonadh, áfach, ní cheadaítear d’eagraithe dearbhán a eisiúint a bhfuil na saintréithe atá leagtha amach san ord faoi chonspóid ag roinnt leis.
(e) Éigeandáil sláinte poiblí mar fhoras a cheadaíonn do na Ballstáit maolú ar fhoráil shonrach de dhlí tánaisteach an Aontais
75.
Dá nglacfaí leis go bhféadfadh feidhm a bheith ag an réasúnaíocht sa bhreithiúnas in Billerud i gcás ina bhfuil sé dodhéanta go hoibiachtúil d’eagraí aonair an oibleagáid aon íocaíochtaí a dhéanann taistealaithe a aisíoc laistigh de 14 lá a chomhlíonadh mar gheall ar phaindéim COVID-19, ní freagra iomchuí a bheadh ansin sa chaingean seo fós. Go deimhin, ní bhaineann an chaingean seo le dlíthíocht idir páirtithe príobháideacha. Baineann sé le dlíthiúlacht forála reachtaí ar dá bhua a chinneann Ballstát beart a ghlacadh de mhaolú ar dhlí tánaisteach an Aontais mar fhreagairt phaindéim COVID-19. Dá bhrí sin, measaim nach féidir, go huathoibríoch, feidhm a bheith ag na ráitis a rinneadh sa bhreithiúnas in Billerud maidir leis na Ballstáit.
76.
Maidir le mainneachtain Ballstáit i ndlí an Aontais a chomhlíonadh, ba cheart a mheabhrú go bhfuil, go heisceachtúil, i gcomhthéacs caingean um shárú, glactha ag an gCúirt le force majeure mar fhoras a thugann údar leis an mainneachtain sin. Bhain an cásdlí ábhartha den chuid is mó le mainneachtain i mbeart de chuid dhlí an Aontais a thrasuí (
58
) nó le mainneachtain in oibleagáid shonrach a leagtar amach i ndlí tánaisteach an Aontais a chomhlíonadh. (
59
) De réir an chásdlí sin, ‘maidir le Ballstát a bhfuil deacrachtaí aige atá dosháraithe go sealadach, a chuireann cosc air a chuid oibleagáidí faoi dhlí an Aontais Eorpaigh a chomhlíonadh, ní fhéadfaidh sé force majeure a phléadáil ach amháin ar feadh na tréimhse is gá chun na deacrachtaí sin a réiteach’. (
60
)
77.
Sa chaingean seo, ós rud é gur ar an eagraí taistil a thiteann an oibleagáid a bhfuil maolú á lorg uirthi, agus ní ar Bhallstát, d’fhéadfaí áiteamh a dhéanamh nach bhfuil aon scóip ann chun an cásdlí a mbíonn feidhm aige maidir le caingne um shárú a chur i bhfeidhm. Mar sin féin, dá mbeadh an breithiúnas in Billerud infheidhme maidir le líon ard eagraithe agus dá mbeadh tionchar aige ar líon an‑suntasach conarthaí, ráineodh gur léiriú é sin ar fhadhb shistéamach agus ar an riachtanas a bheadh ann an t‑am is gá a bheith ann chun teacht ar réiteach ‘sistéamach’ chun aghaidh a thabhairt ar thionchar na paindéime. (
61
) Sna cúinsí sin, má bhíonn deacrachtaí ag Ballstát atá dosháraithe go sealadach i bhforáil lena dtrasuitear dlí tánaisteach an Aontais a chur i bhfeidhm ina ndlíchóras féin, ba cheart dó a bheith i dteideal force majeure a phléadáil ar bhonn eisceachtúil.
78.
Dá ndéanfaí, trí analach, an chosaint force majeure a chur i bhfeidhm ar chás ina mbeadh maolú ar fhoráil shonrach de dhlí tánaisteach AE, chaithfeadh sé a bheith faoi réir ag bearta coimirce thar a bheith dian. Níor cheart go dtuigfí mar chlásal éalaithe ginearálta é ná carte blanche chun maolú a dhéanamh ar dhlí an Aontais. Is éard atá ann maolú eisceachtúil sealadach atá teoranta ina raon feidhme i gcás ina bhfuil sé dodhéanta go hoibiachtúil dlí tánaisteach an Aontais a chomhlíonadh. Measaim, dá bhrí sin, i gcomhthéacs ‘éigeandála sláinte nach bhfacthas a leithéid riamh cheana’, (
62
) amhail paindéim COVID-19, go bhféadfaidh Ballstát force majeure a agairt mar údar le beart maolaithe a ghlacadh mar fhreagairt ar an bpaindéim má bhíonn deacrachtaí aige atá dosháraithe go sealadach, rud a chuireann bac air a oibleagáid a chomhlíonadh, ar oibleagáid í maidir le foráil shonrach de dhlí tánaisteach an Aontais a chur i bhfeidhm ina dhlíchóras. Mar sin féin, ní fhéadfaidh an Ballstát force majeure a phléadáil ach amháin ar feadh na tréimhse is gá chun na deacrachtaí sin a réiteach. An tslí a roghnófar chun na deacrachtaí dosháraithe a réiteach, caithfidh sí prionsabal ginearálta na comhréireachta a urramú. Is faoin mBallstát a dhéanann cás force majeure a phléadáil atá sé a chruthú gur gá dul i muinín maolaithe chun na deacrachtaí dosháraithe a tháinig chun cinn mar gheall ar an gcás sin a réiteach. I ndáil leis sin, ba cheart nach mbeadh aon dul as ag an mBallstát ach maolú sealadach a dhéanamh ar dhlí an Aontais.
79.
Sa chaingean seo, áitíonn Rialtas na Fraince gurbh éigean dó maolú ar dhlí an Aontais a bhunú agus, go sonrach, ligean d’eagraithe taistil dearbhán a eisiúint in ionad aisíocaíocht láithreach chun go gcuirfí cosc ar oibreoirí a bheith ag dul i bhféimheacht go forleathan. I ndáil leis, déarfainn an méid seo a leanas. I bhfíor-thús na paindéime, bhí dúshláin mhóra roimh na Ballstáit maidir le sláinte an phobail agus maidir leis an ngeilleagar. Sna cúinsí sin, b’éigean do rialtais líon áirithe tosaíochtaí a leagan síos, daoine leochaileacha a chosaint, tacú le hoibrithe a fágadh dífhostaithe agus a áirithiú ag an am céanna nach gclisfeadh ar na gnólachtaí is measa a bhí buailte ag an bpaindéim. Le linn na héisteachta, d’áitigh Rialtas na Seice gur fhág an éigeandáil sláinte gurbh éigean do na Ballstáit beart a dhéanamh i mórán réimsí agus na leasanna lena mbaineann a athchothromú i bhfianaise an scéil sin. Dhealródh ansin go mbeadh bonn cirt ag Ballstát, dá mbeadh sé teoranta ó thaobh raon feidhme agus ama de, feidhmiú ceart conarthach áirithe a chur ar fionraí ar feadh na tréimhse a mbeadh géarghá léi chun ligean do na páirtithe dul i dtaithí ar chás nua, nach raibh coinne leis, nó chun go mbeadh an rialtas in ann réitigh iomchuí a aimsiú. D’fhéadfadh réitigh den sórt sin leanúnachas conarthaí a spreagadh chun géarchéimeanna leachtachta sa gheilleagar a sheachaint, ach gan ualach iomarcach a chur ar thaistealaithe atá i dteideal aisíocaíochta. (
63
)
80.
Áitíonn Rialtas na Fraince nach raibh an beart maolaithe atá faoi chonspóid infheidhme ach amháin maidir le conarthaí taistil láneagraithe a foirceannadh idir an 1 Márta 2020 agus an 15 Meán Fómhair 2020. Níor cuireadh síneadh leis tar éis na tréimhse sin toisc gur measadh gur tugadh dóthain ama don earnáil taistil dul i dtaithí ar an gcás nua. Is fíor go raibh an maolú úd sealadach, a mhéid nár cumhdaíodh leis ach conarthaí a foirceannadh laistigh den tréimhse sé mhí thuasluaite. Is amhlaidh, áfach – agus chuir an Coimisiún béim mhór ar an bpointe seo ina chuid aighneachtaí ó bhéal – gur chuir an t‑ordú atá faoi chonspóid isteach go cúlghabhálach ar cheart faighte agus éigeantach na dtaistealaithe chun an t‑airgead a bhí íoctha acu cheana a fháil. I bhfianaise an tionchair shuntasaigh sin ar an gconradh tomhaltais, ní leor a phléadáil nach raibh an beart i bhfeidhm ach ar feadh tréimhse áirithe ama. Ní mór grinnscrúdú faoi leith a dhéanamh air. I ndáil leis sin, luafainnse dhá ghné den scéim dearbháin dá bhforáiltear leis faoin ordú atá faoi chonspóid, ar gnéithe iad a thabharfadh le fios, in éineacht leis an éifeacht chúlghabhálach, go ndeachaigh sí thar an méid ba ghá chun dul i ngleic le tionchar na paindéime ar fhoirceannadh conarthaí taistil. Is é an chéad ghné fad na fionraíochta ar an gceart chun aisíocaíocht a fháil. Foráiltear leis an ordú atá faoi chonspóid go bhféadfaidh an t‑eagraí dearbhán a thairiscint ar a dhéanaí laistigh de thréimhse trí mhí ón dáta a dtugtar fógra faoi fhoirceannadh an chonartha, dearbhán a bhíonn bailí go ceann 18 mí. Maidir le ceart an tomhaltóra aisíocaíocht a fháil, in airgead tirim, ar aon íocaíochtaí a rinneadh, ní fhéadfaidh sé nó sí an ceart sin a fheidhmiú go dtí go mbeidh an tréimhse 18 mí sin caite. Go praiticiúil, leis an ordú atá faoi chonspóid, cuirtear ar fionraí ceart an taistealaí chun an t‑airgead a d’íoc sé nó sí cheana a aisghabháil, ar feadh tréimhse idir 18 mí agus 21 mhí tar éis fhoirceannadh an chonartha. Níor mhínigh Rialtas na Fraince cén fáth ar ghá an ceart atá ag taistealaithe, a eascraíonn as Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302, a bhaint dóibh ar feadh tréimhse 18 mí ar a laghad tar éis eisiúint an dearbháin.
81.
Is é an dara gné nach gcuirtear aon bhuntáiste ar fáil do thaistealaithe mar chúiteamh ar an gcur isteach tromchúiseach ar a gceart chun aisíocaíochta. Go deimhin, chuir an scéim dearbháin a bunaíodh leis an ordú atá faoi chonspóid iallach ar thaistealaithe an riosca maidir le tionchar na paindéime ar an gconradh taistil a sheasamh, agus ní raibh aon bheart chun an riosca sin a chúiteamh. I ndáil leis sin, measaim go bhfuil tábhacht ar leith ag baint le ceann de na prionsabail a dhréachtaigh an Institiúid Eorpach Dlí [the European Law Institute] i gcomhair ghéarchéim COVID-19, eadhon prionsabal a bhaineann le ‘Force Majeure agus Cruatan’ agus a bhfuil an fhoclaíocht seo a leanas air: ‘I gcomhréir le prionsabal na dlúthpháirtíochta, ba cheart do na Stáit a áirithiú nach ar aon pháirtí amháin, go háirithe tomhaltóir nó FBM, a thiteann an riosca ar fad ó thaobh iarmhairtí de dheasca cur isteach ar chaidrimh chonarthacha, amhail socruithe taistil a bheith á gcur ar ceal.’ (
64
) I bhfocail eile, níor cheart glacadh leis an argóint ‘rómhór le cliseadh’ i gcás ina gcuireann a leithéid an saoránach is tomhaltóir faoi mhíbhuntáiste.
82.
Maidir le roghanna oiriúnacha eile, is ceart agus is cuí tagairt a dhéanamh don Mholadh ón gCoimisiún maidir le dearbháin, ina bhfuil roinn ar leith maidir le bearta tacaíochta agus Státchabhair. (
65
) Leagtar béim sa roinn sin ar an bpointe gur féidir leis na Ballstáit tacaíocht a thabhairt d’oibreoirí sna hearnálacha iompair agus taistil chun a áirithiú gur féidir éilimh ar aisíocaíocht, a eascraíonn as paindéim COVID-19, a íoc. Sa mhéid go mbíonn tacaíocht leachtachta ghinearálta ag teastáil ó oibreoirí in earnáil an taistil, sonraítear sa mholadh sin go bhféadfaidh na Ballstáit cinneadh a dhéanamh freisin scéimeanna a thabhairt isteach chun an tacaíocht sin a chur ar fáil d’oibreoirí. I ndáil leis sin, déantar tagairt don Chreat Sealadach atá mar bhonn d’aon tacaíocht leachtachta a bheith ag luí le ceanglais an Aontais maidir le Státchabhair.
83.
Déantar foráil sa Chreat Sealadach, arna leasú sé huaire i ndiaidh a chéile, maidir le roinnt cineálacha cabhrach ar féidir measúnú a dhéanamh orthu faoi Airteagal 107(2)(b) (
66
) nó (3)(b) CFAE. (
67
) Maidir le cúiteamh a thugtar do ghnóthais turasóireachta go háirithe, cuirtear in iúl go soiléir sa Chreat Sealadach gur féidir leis na Ballstáit fógra a thabhairt faoi bhearta cúitimh den sórt sin agus go ndéanfaidh an Coimisiún measúnú orthu go díreach faoi Airteagal 107(2)(b). (
68
) Ba mhaith liom aird ar leith a tharraingt ar an ngealltanas a thug an Coimisiún próiseas ‘mear’ formheasa a áirithiú. (
69
) Bhain Ballstáit éagsúla leas as an gCreat Sealadach agus thug siad fógra faoi bhearta Státchabhrach chun tacú le heagraithe taistil láneagraithe, bearta a d’fhormheas an Coimisiún i gcomhréir leis an gCreat Sealadach nó faoin gConradh. (
70
)
84.
Dhealródh sé, dá bhrí sin, gur thairg dlí an Aontais bealaí eile do na Ballstáit chun dul i ngleic le deacrachtaí leachtachta ar thaobh na n‑eagraithe. Chun tacú leis an bpointe sin, is é an sampla a chuir Rialtas na Danmhairge i gcás, ina chuid aighneachtaí, scéim iasachtaí tacaíochta a glacadh le haghaidh na hearnála taistil (‘an Rejsegarantifonden’). Sna freagraí a thug siad ar cheist a chuir an Chúirt, rinne na rialtais a ghlac páirt san éisteacht an seasamh atá acu maidir leis an bhféidearthacht ciste den chineál céanna a bhunú, a leagan amach. D’áitigh Rialtas na Fraince nárbh fhéidir an réiteach a ghlac Rialtas na Danmhairge a chur i bhfeidhm sa Fhrainc ós rud é nárbh ann d’aon chiste inchomparáide roimh an ngéarchéim sláinte. Go sonrach, mhínigh Rialtas na Fraince nach bhfuil i ngnó an árachais ach ról an ráthóra, agus nach féidir leis airgead a thabhairt ar iasacht gan údarú.
85.
Agus measúnú á dhéanamh ar na roghanna atá ar fáil do gach Ballstát chun tacú leis na heagraithe taistil mar fhreagairt ar an bpaindéim, ní foláir na difríochtaí struchtúracha i ngach tír a chur san áireamh. Sa phróiseas sin, áfach, ní mór do na Ballstáit cloí le prionsabal an chomhair dhílis i gcomhréir le hAirteagal 4(3) CAE. Tá an prionsabal sin ina cheangal ar na Ballstáit agus ar institiúidí an Aontais araon. I gcásanna ina gcuireann Ballstát in iúl don Choimisiún go bhfuil deacrachtaí suntasacha aige maidir le foráil shonrach de dhlí an Aontais a chur i bhfeidhm de dheasca éigeandáil sláinte poiblí, tá d’oibleagáid ar an gCoimisiún aird chuí a thabhairt ar na deacrachtaí sin agus cúnamh a thabhairt don Bhallstát lena mbaineann. Treise leis an tuairim sin is ea nach bhfuil ‘córas éigeandála’ dá chuid féin ag dlí an Aontais. (
71
)
86.
Ba cheart a chur in iúl freisin, sna chéad mhíonna den phaindéim, nach raibh aon reachtaíocht shonrach ann ar leibhéal dhlí an Aontais maidir le dearbháin arna n‑eisiúint mar mhalairt ar aisíocaíocht ar chonarthaí iompair agus taistil láneagraithe a cuireadh ar ceal. (
72
) D’fhoilsigh an Coimisiún an 5 Márta 2020, arna nuashonrú an 19 Márta 2020, treoir neamhfhoirmiúil ar a shuíomh gréasáin maidir le cur i bhfeidhm Threoir 2015/2302, doiciméad lena ndeimhnítear ceart an taistealaí aisíocaíocht iomlán a fháil ach ina luaitear freisin gur féidir leis an taistealaí glacadh le dearbhán. (
73
) I litir dar dáta an 27 Márta 2020 a seoladh chuig na Ballstáit uile, rinne an Coimisinéir Reynders ceart an taistealaí chun aisíocaíocht a fháil a athdhearbhú. Thug sé le fios go bhféadfadh tionscnóirí turais dearbháin a thairiscint, ar choinníoll nach mbeadh na dearbháin sin éigeantach. Mhol sé freisin gur cheart do na Ballstáit bearta a ghlacadh chun muinín an taistealaí a mhéadú maidir le roghnú dearbháin. (
74
)
87.
Idir an dá linn, d’iarr roinnt Ballstát ar an gCoimisiún an ceart chun aisíocaíocht a fháil laistigh de 14 lá a chur ar fionraí agus/nó réiteach maidir le dearbháin shealadacha a chur ina ionad. (
75
) Ina ionad sin, rinne an Coimisiún an seasamh a bhí aige a athdhearbhú, eadhon nár chóir cearta na dtomhaltóirí a chur ar fionraí agus ‘nach ngéillfeadh sé don éileamh cosaint tomhaltóirí a laghdú’. (
76
) An 13 Bealtaine 2020, d’eisigh an Coimisiún a Mholadh maidir le dearbháin. Sa mholadh sin, aithníonn an Coimisiún go hiomlán an tionchar tromchúiseach a bhíonn ag cealuithe a dhéantar de dheasca na paindéime, fadhbanna leachtachta na n‑eagraithe chomh maith leis an mbaol nach bhfaigheadh go leor taistealaithe aon aisíocaíocht in aon chor, toisc nach bhfuil aon chosaint ag a gcuid éileamh i gcoinne eagraithe agus iompróirí. Is é an réiteach ar na deacrachtaí sin, de réir an Mholta úd, dearbháin a dhéanamh níos tarraingtí do thaistealaithe. Chuige sin, d’iarr an Coimisiún ar na Ballstáit a machnamh a dhéanamh mar gheall ar scéimeanna ráthaíochta a ghlacadh, i gcomhréir le rialacha an Aontais maidir le Státchabhair, chun tacú le hoibreoirí sna hearnálacha taistil agus iompair. Mhol an Coimisiún freisin go ndéanfadh na Ballstáit a machnamh freisin maidir le bearta Státchabhrach sealadacha a ghlacadh, faoi na coinníollacha a leagtar amach sa Chreat Sealadach.
88.
Le linn na héisteachta, d’aighnigh an Coimisiún gur mheas institiúidí an Aontais gur ghá agus go raibh údar lena mholadh do reachtas an Aontais maolú ar fhorálacha sonracha de dhlí tánaisteach an Aontais a ghlacadh i réimsí eile dlí. (
77
) Mar sin féin, rinneadh an cinneadh gan é sin a dhéanamh i gcás Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302. Mhínigh an Coimisiún go n‑imreodh aon leasú ar Threoir 2015/2302 tionchar cúlghabhálach ar chearta faighte tomhaltóirí. Thairis sin, chuir an Coimisiún in iúl nár mheas thart ar leath de na Ballstáit go raibh sé fíor-riachtanach an Treoir sin a leasú agus gur éirigh leo dul in oiriúint ar an gcás ar bhealach éagsúil. Beag beann ar an rogha beartais a rinneadh, creidim, i bhfianaise na n‑ábhar mór imní a chuir Ballstáit éagsúla in iúl maidir leis na hiarmhairtí a bhain le conarthaí taistil a bheith á gcur ar ceal go forleathan, creidim go bhféadfaí a bheith ag súil leis go molfaí gníomh reachtach (in ionad molta) chun aghaidh a thabhairt ar an gcás ar bhealach comhordaithe. Mar sin féin, ní fhágann an bharúil sin, as féin, go bhfuil saorchead ag na Ballstáit maolú ar dhlí an Aontais a thabhairt isteach go haontaobhach, a théann thar an méid atá fíor-riachtanach chun cás force majeure a chloí.
89.
Tá rud amháin eile agam le rá, agus baineann sé leis na ceachtanna atá le foghlaim don todhchaí. Léirítear an gá atá le machnamh a dhéanamh ar na deacrachtaí a tháinig chun cinn le linn phaindéim COVID-19 san athbhreithniú ar rialacha reatha an Aontais maidir le taisteal láneagraithe atá ar siúl. Mar a fógraíodh ina Chlár Oibre Nua do Thomhaltóirí, gheall an Coimisiún go ndéanfadh sé, faoin 2022, ‘anailís níos doimhne ar an gcreat rialála maidir le taisteal láneagraithe atá ann faoi láthair, lena n‑áirítear a mhéid a bhaineann sé le cosaint dócmhainneachta, agus an bhfuil sé fós iomlán leordhóthanach chun cosaint tomhaltóirí láidir agus chuimsitheach a áirithiú an t‑am ar fad’. (
78
) Cuireann an Coimisiún in iúl go soiléir, áfach, ‘nach mbeadh mar aidhm [ag an measúnú] cosaint tomhaltóirí a laghdú’.
90.
I bhfianaise a bhfuil thuas, measaim gurb é an freagra ar an dara ceist go bhféadfadh an ghéarchéim sláinte a bhaineann le paindéim COVID-19 agus an tionchar urghnách a bhí aici ar earnáil na turasóireachta, bonn cirt a thabhairt do mhaolú sealadach ar an oibleagáid atá ar an eagraí, mar a leagtar síos in Airteagal 12(4) de [Threoir 2015/2302] í, méid iomlán aon íocaíochtaí a dhéantar i leith an turais láneagraithe a aisíoc leis an taistealaí laistigh de thréimhse 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha, ar feadh na tréimhse is gá chun go réiteodh an Ballstát na deacrachtaí dosháraithe a chuireann cosc air an fhoráil náisiúnta, lenar trasuíodh oibleagáid den sórt sin, a chur i bhfeidhm, agus ar feadh na tréimhse sin amháin. Ní mór an tslí a roghnófar chun aghaidh a thabhairt ar na deacrachtaí sin prionsabal na comhréireachta a urramú. Is faoin mBallstát a phléadálann cás force majeure atá sé a chruthú gur gá leas a bhaint as maolú chun na deacrachtaí sin a tháinig chun cinn mar gheall ar an gcás sin a réiteach. I ndáil leis sin, is gá a dheimhniú nach bhfuil an dara rogha ann ach dul i muinín beart lena ndéantar maolú ar dhlí an Aontais. Dhealródh sé, áfach, go dtéitear, san ordú atá faoi chonspóid, thar an méid is gá agus is comhréireach chun aghaidh a thabhairt ar na deacrachtaí dosháraithe a tháinig chun cinn, go háirithe i bhfianaise éifeacht aisghabhálach an orduithe, fad na fionraíochta ar an gceart chun aisíocaíocht a fháil agus nach dtairgtear aon bhuntáiste don taistealaí mar chúiteamh ar an tionchar cúlghabhálach a bhíonn ag an ordú ar na cearta sin atá aige nó aici, a eascraíonn as an gconradh taistil láneagraithe.
An tríú ceist
91.
Leis an tríú ceist a chuir sí, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, i gcás ina gcinnfidh an Chúirt nach mór Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302 a léirmhíniú ar bhealach a chuireann cosc ar mhaolú amhail an maolú a bhunaítear leis an ordú atá faoi chonspóid, an féidir, sna cúinsí a luaitear sa dara ceist, coigeartú a dhéanamh ar na héifeachtaí ama a bheadh ag cinneadh lena gcuirtear reachtaíocht náisiúnta atá contrártha leis an bhforáil sin ar neamhní.
92.
I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú gurb í an Chúirt Bhreithiúnais, agus í sin amháin, i gcásanna eisceachtúla agus de bharr cúinsí sáraitheacha maidir le deimhneacht dhlíthiúil, a fhéadfaidh a dheonú go gcuirfear ar fionraí an éifeacht atá le riail de chuid dhlí an Aontais i ndáil le dlí náisiúnta atá contrártha dó. Dá mbeadh sé de chumhacht ag na cúirteanna náisiúnta tosaíocht a thabhairt d’fhorálacha de chuid an dlí náisiúnta ar dhlí de chuid an Aontais a sháraítear leis na forálacha sin, fiú go sealadach, bhainfí an bonn de chur i bhfeidhm aonfhoirmeach dhlí an Aontais. (
79
)
93.
Dá bhrí sin, is ar bhonn eisceachtúil amháin a spreagfar an Chúirt, agus prionsabal ginearálta na deimhneachta dlíthiúla a bhaineann go dlúth le dlíchóras an Aontais á chur i bhfeidhm aici, chun srian a chur ar an deis d’aon duine lena mbaineann a bheith ag brath ar fhoráil atá léirmhínithe aici, d’fhonn amhras a chaitheamh ar chaidrimh dhlíthiúla a bunaíodh de mheon macánta. Ní mór dhá chritéar fhíor-riachtanacha a chomhlíonadh sular féidir teorannú den sórt sin a fhorchur, eadhon gur cheart gur ghníomhaigh iad siúd lena mbaineann de mheon macánta agus gur cheart go mbeadh baol go mbeadh deacrachtaí tromchúiseacha ann. (
80
)
94.
Sa chaingean seo, maidir leis an gcéad chritéar a bhaineann le prionsabal an mheoin mhacánta, d’fhéadfaí a áitiú go raibh aird chuí á tabhairt ar an bprionsabal sin ag Rialtas na Fraince nuair a ghníomhaigh sé ar a laghad a mhéid a bhaineann le tús na paindéime agus ar a laghad go dtí gur foilsíodh an Moladh ón gCoimisiún maidir le dearbháin. Is fíor gur chuir an Coimisiún a sheasamh in iúl nuair a bhris an phaindéim amach. (
81
) Mar sin féin, ba ‘threoir neamhfhoirmiúil’ a bhí sa teachtaireacht sin an 5 Márta 2020 (arna nuashonrú an 19 Márta 2020). (
82
) D’admhaigh an Coimisiún ina chuid barúlacha i scríbhinn gurbh éigean dó déileáil le méid áirithe deacrachtaí ó thaobh reachtaíocht an AE a bheith neamhdhóthanach i gcomhthéacs sonrach na géarchéime. D’fhonn aghaidh a thabhairt ar na deacrachtaí sin, mheas an Coimisiún gur ghá tograí reachtacha práinneacha a mholadh chun dul in oiriúint don chás. Mar a luaigh mé thuas i mo chuid anailíse ar an dara ceist, (
83
) a mhéid a bhaineann le Treoir 2015/2302, d’iarr roinnt Ballstát ar an gCoimisiún an ceart chun aisíocaíochta laistigh de 14 lá a chur ar fionraí agus/nó réiteach sealadach na ndearbhán a chur ina ionad.
95.
Cuireann an Coimisiún in iúl ina chuid barúlacha i scríbhinn go ndearna a chuid seirbhísí measúnú ag tús na paindéime féachaint an mbeadh sé iomchuí bearta sonracha a ghlacadh chun eagraithe a chosaint. Sa deireadh, chinn an Coimisiún nach mbeadh sé iomchuí togra reachtach a dhéanamh chuige sin. Mar a mhínigh an Coimisiún le linn na héisteachta, ceann de na tosca ar a raibh an cinneadh sin ag brath go cinntitheach ná an imní go ndéanfaí difear cúlghabhálach do chonarthaí a rinne taistealaithe. Ina ionad sin, is amhlaidh gur ghlac an Coimisiún an Moladh maidir le dearbháin.
96.
Is é mo thuairim go léiríonn an tsraith teagmhas thuas go raibh forais réasúnacha ag na Ballstáit, i dtús na paindéime ar a laghad, chun a mheas go bhféadfaí an creat reachtach a bhí ann cheana a oiriúnú i bhfianaise imthosca phaindéim COVID-19. Dá bhrí sin, aontaím le Rialtas na Beilge gur ghníomhaigh Rialtas na Fraince de mheon macánta, ar a laghad i dtús na paindéime nuair a chinn sé an t‑ordú atá faoi chonspóid a ghlacadh. Mar sin féin, tar éis fhoilsiú an Mholta ón gCoimisiún maidir le dearbháin, ní léir go bhfuil aon dealramh le seasamh Rialtas na Fraince go ndéanfaí an t‑ordú atá faoi chonspóid a choimeád ar bun.
97.
Is é an dara coinníoll a éilítear sa chásdlí a luaitear i mír 93 thuas maidir le srian a chur le héifeacht ama breithiúnais ón gCúirt go ndéanfaí ‘baol deacrachtaí tromchúiseacha’ a shuí. Sa chaingean seo, luaigh an chúirt a rinne an tarchur go raibh luach EUR 990 milliún leis na dearbháin a bhí eisithe ag eagraithe taistil na Fraince faoin 15 Meán Fómhair 2020, nuair a scoir an t‑ordú atá faoi chonspóid d’fheidhm a bheith aige, luach arb ionann é agus thart ar 10 % de láimhdeachas na hearnála i ngnáthbhliain. Mar sin féin, bíodh is go raibh fadhbanna leachtachta ag na heagraithe ag tús na paindéime, ní fhágann sin go bhfuil fadhbanna den sórt sin acu fós. I ndáil leis sin, ba cheart a chur in iúl go bhfuil na hacmhainní airgeadais atá ar fáil do na Ballstáit chun riachtanais leachtachta na n‑eagraithe atá buailte ag an bpaindéim a mhaolú seanbhunaithe anois, breis is 2 bhliain tar éis theacht i bhfeidhm an ordaithe faoi chonspóid agus 2 bhliain tar éis dó dul in éag (15 Meán Fómhair 2020). (
84
) Is féidir gur amhlaidh gur éigean do na heagraithe ús a íoc ar aon aisíocaíochtaí nach ndearnadh fad is a bhí an t‑ordú atá faoi chonspóid fós i bhfeidhm. Níor thug an chúirt a rinne an tarchur ná Rialtas na Fraince tuilleadh sonraí, áfach, maidir leis an ngné sin ná maidir leis an gceist an mbeadh ‘baol deacrachtaí tromchúiseacha’ mar thoradh air sin.
98.
Dá bhrí sin, ós rud é nár léiríodh gurbh ann do bhaol
deacrachtaí tromchúiseacha mar thoradh ar an léirmhíniú a mholtar sa Tuairim seo agus gur critéir charnacha iad na critéir dá dtagraítear i mír 93 thuas, ní iomchuí éifeachtaí ama an bhreithiúnais a theorannú. (
85
)
99.
Chun freagra iomlán a thabhairt, ba cheart a chur in iúl gur aithin an Chúirt, ar bhonn cás ar chás agus mar eisceacht, go bhfuil de chumhacht ag cúirt náisiúnta coigeartú a dhéanamh ar éifeachtaí neamhniú forála náisiúnta, ar foráil í ar cinneadh go raibh sí ar neamhréir le dlí an Aontais, agus aird chuí á tabhairt ar na coinníollacha a leagtar síos i gcásdlí na Cúirte. (
86
)
100.
D’aithin an Chúirt féidearthacht den sórt sin i gcomhthéacs ‘cúinse sáraitheach’ a bhaineann leis an gcomhshaol, chomh fada agus a dhéantar coinníollacha áirithe, a shainítear sa chásdlí, a chomhlíonadh. (
87
) D’admhaigh an Chúirt freisin, mar eisceacht, go bhféadfaí éifeachtaí bearta i réimse dhlí an chomhshaoil a choimeád ar bun i gcás ina mbeadh bonn cirt le hiad a choimeád ar bun mar gheall ar chúinsí sáraitheacha a bhaineann leis an ngá fíorbhagairt thromchúiseach a neamhniú, eadhon go mbeadh briseadh i soláthar leictreachais an Bhallstáit lena mbaineann, ar bagairt í nárbh fhéidir a leigheas ar aon bhealach eile, go háirithe i gcomhthéacs an mhargaidh inmheánaigh. (
88
) Ní fhéadfar na héifeachtaí a choimeád ar bun ach chomh fada agus a bheidh fíorghá leothu chun an sárú a leigheas. Dá bhrí sin, tá cur i bhfeidhm an chásdlí sin faoi réir ‘bagairt fhíor-thromchúiseach go gcuirfí isteach ar shlándáil an tsoláthair fuinnimh’ a bheith ann.
101.
Sna príomhimeachtaí, is deacair an argóint a dhéanamh gur ann do chúinse sáraitheach atá inchomparáide, ar a laghad, leis an soláthar leictreachais i mBallstát. Thairis sin, níl an t‑ord atá faoi chonspóid i bhfeidhm a thuilleadh. Dá bhrí sin, mar a luaigh an Coimisiún, go bunúsach, ní chuirfeadh teorannú ama ar éifeachtaí bhreithiúnas na Cúirte sa chás seo ar chumas an rialtais an sárú sa chaingean a leigheas. Ina ionad sin, is é an toradh a bheadh air go ndéanfaí ar an sárú ar dhlí an Aontais bailí de facto.
102.
Ní mór a chur in iúl freisin gur faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé na hiarmhairtí praiticiúla a bhaineann le neamhniú an ordaithe atá faoi chonspóid. Níl aon eolas sna doiciméid atá os comhair na Cúirte maidir le cén tionchar go díreach a bheadh ag an neamhniú ar na heagraithe. Pé scéal é, ní leor iarmhairtí eacnamaíocha an neamhnithe astu féin chun údar a thabhairt le teorainn a chur le héifeachtaí ama bhreithiúnas na Cúirte. (
89
)
103.
I bhfianaise a bhfuil thuas, táim den tuairim gurb é an freagra ba cheart a thabhairt ar an tríú ceist nach iomchuí coigeartú a dhéanamh ar na héifeachtaí ama a bheadh ag cinneadh lena gcuirtear ar neamhní reachtaíocht náisiúnta atá contrártha le hAirteagal 12(4) de Threoir 2015/2302.
Conclúid
104.
I bhfianaise na hanailíse a leagtar amach thuas, molaim go ndéanfadh an Chúirt na ceisteanna a tharchuir an Conseil d’Etat (an Chomhairle Stáit, an Fhrainc) a fhreagairt mar a leanas:
(1)
Maidir le hAirteagal 12(4) de Threoir (AE) 2015/2302 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2015 maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil nasctha, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 agus Treoir 2011/83/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n‑aisghairtear Treoir 90/314/CEE ón gComhairle,
ní mór é léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
i gcás foirceannadh conartha taistil láneagraithe, tá d’oibleagáid ar an eagraí aisíocaíocht, in airgead tirim, a sholáthar i leith aon íocaíochtaí a rinneadh agus cuirtear bac air rogha mhalartach a fhorchur, go háirithe i bhfoirm dearbhán ar mhéid is ionann agus méid aon íocaíochtaí a dhéantar. Mar sin féin, ní chuireann an fhoráil sin cosc ar an taistealaí rogha a dhéanamh glacadh le dearbhán den sórt tar éis an teagmhais as a n‑eascraíonn an ceart chun aisíocaíochta.
(2)
D’fhéadfadh an ghéarchéim sláinte a bhaineann leis an bpaindéim COVID-19, agus an tionchar urghnách a bhí aici ar earnáil na turasóireachta, bonn cirt a thabhairt do mhaolú sealadach ar oibleagáid an eagraí méid iomlán aon íocaíochtaí a rinneadh don turas láneagraithe taistil a aisíoc leis an taistealaí laistigh de 14 lá tar éis fhoirceannadh an chonartha taistil láneagraithe, mar a leagtar síos in Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302, ar feadh na tréimhse is gá chun go réiteodh an Ballstát na deacrachtaí dosháraithe a chuireann cosc air an fhoráil náisiúnta lenar trasuíodh oibleagáid den sórt sin a choimeád ar bun, agus ar feadh na tréimshe sin amháin. An tslí a roghnófar chun dul i ngleic leis na deacrachtaí sin, ní mór di prionsabal na comhréireachta a urramú. Is faoin mBallstát a phléadáil cás force majeure atá sé a chruthú gur gá leas a bhaint as maolú chun na deacrachtaí sin, a tháinig chun cinn mar gheall ar an gcás sin, a réiteach. I ndáil leis sin, ní mór a dheimhniú nach bhfuil aon rogha eile ann ach dul i muinín lena ndéantar maolú ar dhlí an Aontais. Dhealródh sé, áfach, go dtéitear, leis an ordú atá faoi chonspóid, thar an méid is gá agus is comhréireach chun aghaidh a thabhairt ar na deacrachtaí dosháraithe a tháinig chun cinn, go háirithe i bhfianaise éifeacht chúlghabhálach an bhirt atá faoi chonspóid, fad na fionraíochta ar an gceart chun aisíocaíocht a fháil agus nach dtairgtear aon bhuntáiste don taistealaí mar chúiteamh ar an tionchar cúlghabhálach ar na cearta sin atá aige a eascraíonn as an gconradh taistil láneagraithe.
(3)
Ní iomchuí coigeartú a dhéanamh ar na héifeachtaí ama a bheadh ag cinneadh lena gcuirtear ar neamhní reachtaíocht náisiúnta atá contrártha d’Airteagal 12(4) de Threoir 2015/2302.
(
1
)	Bunteanga: an Béarla.
(
2
)	Morin, E., Changeons de voie, les leçons du coronavirus, Denoël, 2020, lch. 25. (Aistriúchán scaoilte ón mbuntéacs Fraincise: ‘la nouveauté radicale du Covid-19 tient à ce qu’il est à l’origine d’une mégacrise, faite de la combinaison de crises politiques, économiques, sociales, écologiques, nationales [et] planétaires...’).
(
3
)	Twigg-Flesner, C., ‘The COVID-19 Pandemic – a Stress Test for Contract Law?’, Journal of European Consumer and Market Law (EuCML), Iml. 9, 2020, lgh. 89 go 92.
(
4
)	Twigg-Flesner, C., ‘The Potential of the COVID-19 Crisis to Cause Legal “Disruption to Contracts”, in Hondius, E., Santos Silva, M., Nicolussi, A., Salvador Coderch, P., Wendehorst, C. agus Zoll, F. (eag.), Coronavirus and the Law in Europe, Intersentia, Cambridge, Antwerp, Chicago, 2021, lgh. 1091, 1096.
(
5
)	UNWTO [An Eagraíocht Dhomhanda Turasóireachta de chuid na Náisiún Aontaithe], Secretary General’s
Policy Brief on Tourism and Covid-19 (ar fáil ag https://www.unwto.org/tourism-and-covid-19-unprecedented-economic-impacts).
(
6
)	Greene, A., Emergency Powers in a Time of Pandemic, Bristol University Press, Briostó, 2020, lch. 7.
(
7
)	Féach breithiúnas an 18 Márta 2021, Kuoni Travel (C‑578/19, EU:C:2021:213, míreanna 36 agus 37 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
8
)	An sainmhíniú ar an bhfocal ‘refund’ de réir an Cambridge Dictionary.
(
9
)	Is amhlaidh atá i gcás an téarma Fraincise ‘remboursement’, an téarma Gearmáinise ‘Erstattung’, an téarma Spáinnise ‘reembolso’ nó an téarma Laitvise ‘atmaksa’.
(
10
)	Treoir ón gComhairle an 13 Meitheamh 1990 maidir le taisteal láneagraithe, saoire láneagraithe agus turais láneagraithe (IO 1990 L 158, lch. 59).
(
11
)	Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Feabhra 2004 lena mbunaítear rialacha comhchoiteanna maidir le cúiteamh agus cúnamh do phaisinéirí i gcás nach gceadófar dóibh bordáil agus i gcás ina gcuirfear eitiltí ar ceal nó i gcás ina gcuirfear moill fhada orthu, agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 295/91 (IO 2004 L 46, lch. 1).
(
12
)	Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2007 maidir le cearta agus oibleagáidí paisinéirí iarnróid (IO 2007 L 315, lch. 14).
(
13
)	Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Samhain 2010 maidir le cearta paisinéirí agus iad ag taisteal ar muir agus ar uiscebhealaí intíre agus lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 (IO 2010 L 334, lch. 1).
(
14
)	Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2011 maidir le cearta tomhaltóirí, lena leasaítear Treoir 93/13/CEE ón gComhairle agus Treoir 1999/44/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n‑aisghairtear Treoir 85/577/CEE ón gComhairle agus Treoir 97/7/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO 2011 L 304, lch. 64).
(
15
)	Aithris 3 de Threoir 2015/2302.
(
16
)	Breithiúnas an 7 Aibreán 2022, I (Díolúine ó CBL le haghaidh seirbhísí ospidéil) (C‑228/20, EU:C:2022:275, mír 47 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
17
)	Moladh ón gCoimisiún an 13 Bealtaine 2020 maidir le dearbháin a thairgtear do phaisinéirí agus do thaistealaithe mar mhalairt ar aisíocaíocht ar sheirbhísí taistil agus iompair láneagraithe a cuireadh ar ceal i gcomhthéacs phaindéim COVID-19, C/2020/3125 (IO 2020 L 151, lch. 10) (‘an Moladh ón gCoimisiún maidir le dearbháin’), míreanna 9 agus 15.
(
18
)	Féach Koutrakos, P., Nic Shuibhne, N., agus Syrpis, P., (eag.), Exceptions from EU Free Movement Law – Derogation, Justification and Proportionality, Hart Publishing, 2016.
(
19
)	Airteagal 25 et seq. de Rialachán (AE) 2016/399 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le Cód an Aontais maidir leis na rialacha lena rialaítear gluaiseacht daoine thar theorainneacha (Cód Teorainneacha Schengen) (IO 2016 L 77, lch. 1). Mar a chinn an Chúirt agus mar a luaitear in aithris 27 de Chód Teorainneacha Schengen, caithfear eisceachtaí agus maoluithe ar shaorghluaiseacht daoine a léirmhíniú go docht [breithiúnas an 26 Aibreán 2022, Landespolizeidirektion Steiermark (Uasfhad an rialaithe ag teorainneacha inmheánacha), C‑368/20 agus C‑369/20, EU:C:2022:298, mír 64].
(
20
)	An Coimisiún Eorpach, Treoirlínte COVID-19 maidir le bearta bainistithe teorainneacha chun an tsláinte a chosaint agus chun a áirithiú go mbeidh earraí agus seirbhísí riachtanacha ar fáil (IO 2020 C 86 I, lch. 1), mír 18.
(
21
)	Moladh (AE) 2020/1475 ón gComhairle an 13 Deireadh Fómhair 2020 maidir le cur chuige comhordaithe i leith an tsaorghluaiseacht a shrianadh mar fhreagairt ar phaindéim COVID-19 (IO 2020 L 337, lch. 3.), aithris 10.
(
22
)	Ibid., aithrisí 11 agus 12.
(
23
)	Féach aithris 5 de Threoir 2015/2302.
(
24
)	Cf. Ráiteas 20/567 ó Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, Ursula von der Leyen, maidir le bearta éigeandála sna Ballstáit an 31 Márta 2020 ina dtugann sí le fios: ‘... Ní mór dúinn go léir cur le chéile chun an ceann is fearr a fháil ar an ngéarchéim seo. Agus sinn ar an gconair seo, déanfaimid ár luachanna Eorpacha agus cearta daonna a chumhdach. Is mar sin atáimid, agus is ar a shon sin a sheasaimid’.
(
25
)	Féach fonótaí 20 agus 21 thuas. Féach Dubout, E., Picod, F., ‘L’Union européenne au défi du coronavirus: le passage au “monde d’après”?’ in Dubout, E., Picod, F., (eag.), Coronavirus et droit de l’Union européenne, Bruylant, 2021, lch. 15, ag lch. 19.
(
26
)	Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach agus chuig an gComhairle, Seasamh gualainn ar ghualainn chun COVID-19 a chloí (COM/2021/35 final).
(
27
)	Tá an anailís gan dochar don mheasúnú aonair ar imthosca sonracha gach cáis lena gcinntear an féidir an phaindéim a agairt chun go n‑eascróidh an ceart an conradh a fhoirceannadh, de bhun Airteagal 12(2) agus (3) de Threoir 2015/2302.
(
28
)	Breithiúnas an 25 Eanáir 2017, Vilkas (C‑640/15, EU:C:2017:39, mír 53).
(
29
)	Breithiúnas an 25 Eanáir 2017, Vilkas (C‑640/15, EU:C:2017:39, mír 54).
(
30
)	Breithiúnas an 31 Eanáir 2013, McDonagh (C‑12/11, EU:C:2013:43).
(
31
)	Breithiúnas an 31 Eanáir 2013, McDonagh (C‑12/11, EU:C:2013:43, mír 30) (is liomsa an bhéim).
(
32
)	Ibid.
(
33
)	Aithrisí 5, 6 agus 51 de Threoir 2015/2302.
(
34
)	Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil cuidithe, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 agus Treoir 2011/83/AE agus lena n‑aisghairtear Treoir 90/314/CEE ón gComhairle (COM(2013) 512 final), 9.7.2013.
(
35
)	Doiciméad Inmheánach Oibre de chuid an Choimisiúin, Measúnú Tionchair a ghabhann leis an doiciméad maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil cuidithe, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 agus Treoir 2011/83/AE agus lena n‑aisghairtear Treoir 90/314/CEE ón gComhairle.
(
36
)	Féach, mar shampla, faoin teideal ‘cearta foirceanta do thaistealaithe’, lch. 136, ‘in imthosca tromchúiseacha agus urghnácha nach raibh aon choinne leo (cásanna force majeure)’, nó leathanach 137, ‘is léir gur chun tairbhe tomhaltóirí as an ceart a fháil chun cinneadh a dhéanamh dóibh féin an mian leo dul ar saoire i gcás force majeure, amhail, mar shampla, go mbrisfeadh coinbhleacht fhoréigneach amach nó go dtarlódh tubaiste éiceolaíoch’.
(
37
)	Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle maidir le cur i bhfeidhm Threoir (AE) 2015/2302 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil gaolmhara (COM(2021) 90 final), fonóta 7.
(
38
)	Is liomsa an bhéim.
(
39
)	Airteagal 17(2) de Threoir 2015/2302.
(
40
)	Aithris 14.
(
41
)	Breithiúnas an 11 Samhain 2021, MH agus ILA (Cearta pinsin i gcás féimheachta) (C‑168/20, EU:C:2021:907, mír 76).
(
42
)	Teachtaireacht ón gCoimisiún – Creat Sealadach maidir le bearta Státchabhrach chun tacú leis an ngeilleagar le linn ráig COVID-19 atá ann faoi láthair, C/2020/1863 (IO 2020 C 91I, lch. 1) (‘an Creat Sealadach’). Ó glacadh é, leasaíodh an Creat Sealadach sé huaire. Sa Tuairim seo, tagraím don leagan comhdhlúite neamhfhoirmiúil den Chreat Sealadach arna leasú go deireanach an 18 Samhain 2021, atá ar fáil ag https://competition‑policy.ec.europa.eu/state-aid/coronavirus/temporary-framework_fr.
(
43
)	Breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2013 (C‑203/12, EU:C:2013:664, mír 31).
(
44
)	Ordú an 26 Márta 2020 (C‑113/19, EU:C:2020:228, mír 55).
(
45
)	Breithiúnas an 18 Márta 1980, Ferriera Valsabbia agus páirtithe eile v an Coimisiún (154/78, 205/78, 206/78, 226/78 go 228/78, 263/78, 264/78, 31/79, 39/79, 83/79 agus 85/79, EU:C:1980:81, mír 140).
(
46
)	Breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2013, Billerud Karlsborg agus Billerud Skärblacka (C‑203/12, EU:C:2013:664, mír 31).
(
47
)	Féach Ordú an 26 Márta 2020, Luxaviation (C‑113/19, EU:C:2020:228, mír 56).
(
48
)	Foráiltear i gcórais dlí na mBallstát, i gcomhthéacsanna áirithe agus i gcaidrimh dhlíthiúla áirithe, go bhféadfar maolú a dhéanamh ar cheanglais dhochta an dlí (féach breithiúnas an 14 Feabhra 1978, IFG v AnCoimisiún68/77, EU:C:1978:23, mír 11). Áirítear ar na foirceadail ábhartha cosaint an chruatain, dírathú an chuspóra, nó athrú ar na himthosca (féach Brunner, C., Force Majeure and Hardship under General Contract Principles: Exemption for non‑performance in international arbitration, Wolters Kluwer, an Ísiltír, 2009, lch. 435 et seq.). Is mór idir na slite áirithe ina rialaíonn gach dlínse na foirceadail sin, áfach (féach Bortolotti, F., Ufot, D., Hardship and Force Majeure in International Commercial Contracts: Dealing with unforeseen events in a changing world, International Chamber of Commerce, Páras, 2018).
(
49
)	COVID-19 Consumer Law Research Group, ‘Consumer Law and Policy Relating to Change of Circumstances Due to the COVID-19 Pandemic’, Journal of Consumer Policy, 2020, 43(3), lgh. 437 go 450.
(
50
)	Féach, ina leith sin, breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2013, Billerud Karlsborg agus Billerud Skärblacka (C‑203/12, EU:C:2013:664, mír 31).
(
51
)	Féach, ina leith sin, breithiúnas an 18 Márta 1980, Ferriera Valsabbia agus páirtithe eile v an Coimisiún (154/78, 205/78, 206/78, 226/78 go 228/78, 263/78, 264/78, 31/79, 39/79, 83/79 agus 85/79, EU:C:1980:81, mír 143).
(
52
)	Féach, ina leith sin, breithiúnas an 19 Nollaig 2012, an Coimisiún v an Iodáil (C‑68/11, EU:C:2012:815, mír 64 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
53
)	Bech Serrat, J.M., ‘Covid-19 Contractual Measures in Hospitality: Lessons from Problematic Regulation in Europe’, EuCML, 2021, lch. 48, ag lch. 51.
(
54
)	Loos, M.B.M., ‘One Day I’ll Fly Away …: Voucher Schemes for Cancelled Package Travel Contracts after the Outbreak of the Covid-19 Pandemic’, EuCML, 2021, lgh. 122, 124 (is liomsa an bhéim).
(
55
)	Tá plé domhain ar an gceist an bhféadfaí prionsabal an mheoin mhacánta a mheas mar phrionsabal ginearálta ‘atá ag teacht chun cinn’ ar leibhéal dhlí conarthaí an Aontais, féach Reich, N., General Principles of EU Civil Law, Intersentia, Cambridge, Antwerp, Portland, 2014, lch. 189.
(
56
)	Féach United Kingdom Competition and Markets Authority, ‘Guidance Statement on coronavirus (COVID-19), consumer contracts, cancellation and refunds’, 28 Lúnasa 2020, dá ndéantar tagairt in Stuyck, J., ‘La protection européenne des consommateurs face à la crise de la Covid-19’ in Dubout, E., Picod, F., op. cit., fonóta 25, lch. 295, lch. 305. Luaitear sa treoir sin ‘ag tús na paindéime, d’fhéadfadh sé gur thóg sé níos faide ná mar is gnách ar ghnólachtaí aisíocaíochtaí a phróiseáil’. Féach Borghetti, J.S., ‘Non performance and the Change of Circumstances under French law’, in Hondius, E. et al., op. cit., fonóta 4, lgh. 509, 516, ina mínítear, faoi dhlí na Fraince, nach féidir le force majeure feidhmiú oibleagáide airgeadaíochta a chosc. Mar sin féin, deir sé freisin go dtugtar le cód sibhialta na Fraince ‘faoiseamh de chineál éigin do pháirtí a bhfuil deacrachtaí airgeadais aige’.
(
57
)	Féach United Kingdom Cabinet Office, ‘Guidance on responsible contractual behaviour in the performance and enforcement of contracts impacted by the Covid-19 emergency’, 7 Bealtaine 2020, mír 14, dá dtagraítear in Twigg-Flesner, C., op. cit., fonóta 4, lch. 1104.
(
58
)	Breithiúnas an 13 Nollaig 2001, an Coimisiún v an Fhrainc (C‑1/00, EU:C:2001:687).
(
59
)	Breithiúnais an 17 Meán Fómhair 1987, an Coimisiún v an Ghréig (70/86, EU:C:1987:374), agus an 19 Nollaig 2012, an Coimisiún v an Iodáil (C‑68/11, EU:C:2012:815, mír 64 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
60
)	Breithiúnas an 19 Nollaig 2012, an Coimisiún v an Iodáil (C‑68/11, EU:C:2012:815, mír 64 agus an cásdlí dá dtagraítear).
(
61
)	Féach Ganuza, J.J., agus Gomez Pomar, F., ‘Government Emergency Intervention in Private Contracts in Times of Covid-19’ in Hondius, E. et al., op. cit., fonóta 4, lch. 567, 571, ina ndeirtear ‘chun déileáil leis an éigeandáil a bhaineann leis an gcoróinvíreas, níor cheart gurbh iad na córais chúirte an rogha institiúide chun idirghabháil a dhéanamh i gconarthaí, fiú mar bhreithneoir chun réiteach a dhéanamh ar dhíospóidí a eascraíonn as cinneadh aontaobhach páirtí conarthach imeacht ó chomhaontú’.
(
62
)	Moladh 2020/1475 ón gComhairle, aithris 9.
(
63
)	Féach Ganuza, J.J., agus Gomez Pomar, F., op. cit., fonóta 64, lch. 593.
(
64
)	European Law Institute, ELI Principles for the Covid-19 Crisis, Prionsabal 13, mír 3.
(
65
)	An Moladh ón gCoimisiún maidir le dearbháin, mír 15 et seq.
(
66
)	Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 107(2)(b) CFAE: ‘2. Beidh cabhair dá leithéid seo a leanas ag luí leis an margadh inmheánach:... (b) cabhair chun damáiste a shlánú a tharla de dheasca tubaistí nádúrtha nó tarlachtaintí neamhchoitianta eile.’
(
67
)	Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 107(3)(b) CFAE: ‘3. Is inmheasta cabhair dá leithéid seo a leanas a bheith ag luí leis an margadh inmheánach:... (b) cabhair chun cuidiú le tionscadal tábhachtach ar mhaithe le leas na hEorpa i gcoitinne a chur i gcrích nó chun suaitheadh tromchúiseach i ngeilleagar Ballstáit a leigheas.’
(
68
)	Creat Sealadach, mír 15.
(
69
)	Creat Sealadach, mír 111. Ina chuid aighneachtaí ó bhéal, thagair an Coimisiún don sampla de scéim cabhrach na Danmhairge a formheasadh go tapa. Thug na húdaráis fógra don Choimisiún faoin scéim an 28 Márta 2020 agus ghlac an Coimisiún a chinneadh an 4 Aibreán 2020.
(
70
)	Tuarascáil ón gCoimisiún chuig an bParlaimint agus chuig an gComhairle maidir le cur i bhfeidhm Threoir (AE) 2015/2302 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil gaolmhara, op. cit. fonóta 37, leathanach 37. Chun forléargas mionsonraithe a fháil ar na scéimeanna uile a formheasadh, féach Bileog Eolais, ráig an choróinvíris — Liosta de Bhearta na mBallstát a formheasadh faoi Airteagail 170(2)b, 107(3)b agus 170(3)c CFAE agus faoin gCreat Sealadach maidir le Státchabhair, atá ar fáil ag https://ec.europa.eu/competition‑policy/state-aid/coronavirus/temporary-framework_en.
(
71
)	Féach De Witte, B., ‘EU emergency law and its impact in the EU legal order’, Common Market Law Review, 2022, lch. 3, 6, ina gcuirtear in iúl gurb éard atá i ndlí éigeandála an Aontais ná inniúlachtaí éigeandála ar leith.
(
72
)	Féach freisin Bech Serrat, J.M., agus Carvalho, J.M., ‘The impact of Covid-19 on EU Travel Law – Are vouchers here to stay?’, European Journal of Consumer Law, 1, 2022, lch. 49.
(
73
)	Moladh ón gCoimisiún maidir le Dearbháin, aithris 12.
(
74
)	Ibid.
(
75
)	Tuarascáil ón gCoimisiún chuig an bParlaimint agus chuig an gComhairle maidir le cur i bhfeidhm Threoir (AE) 2015/2302 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil gaolmhara, op.cit., fonóta 37, lch. 15. Tagraítear sa tuarascáil sin, mar shampla de seo, do chinneadh Rialtas na Gearmáine, an 2 Aibreán 2020, a iarraidh ar an gCoimisiún tograí a thíolacadh ar leibhéal an Aontais maidir leis na cearta taistil láneagraithe agus na cearta paisinéirí inar cheart dearbháin a chur in ionad aisíocaíochtaí airgid go sealadach i gcás cealuithe a bhaineann le COVID-19.
(
76
)	Ibid.
(
77
)	Féach Rialachán (AE) 2020/1043 ó Pharlaimint na h Eorpa agus ón gComhairle an 15 Iúil 2020 maidir le stiúradh trialacha cliniciúla a bhaineann le táirgí íocshláinte lena n‑úsáid ag an duine ina bhfuil orgánaigh ghéinmhodhnaithe [OGManna] atá beartaithe an galar coróinvíris (COVID-19) a chóireáil nó a chosc nó atá comhdhéanta díobh agus soláthar na dtáirgí sin (IO 2020 L 231, lch. 12). Déantar foráil sa Rialachán sin maidir le maoluithe sonracha ón gceanglas measúnú riosca don chomhshaol a dhéanamh i ndáil le trialacha cliniciúla ar tháirgí íocshláinte imscrúdaitheacha lena n‑úsáid ag an duine, ina bhfuil OGManna nó atá comhdhéanta díobh, atá beartaithe COVID-19 a chóireáil nó a chosc.
(
78
)	Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle, Clár Oibre Nua do Thomhaltóirí – Athléimneacht tomhaltóirí a neartú ar mhaithe le téarnamh inbhuanaithe (COM(2020) 696 final), leathanach 3.
(
79
)	Breithiúnas an 29 Iúil 2019, Inter-Environnement Wallonie agus Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, mír 177).
(
80
)	Breithiúnas an 22 Meitheamh 2021, Latvijas Republikas Saeima (Pointí pionóis) (C‑439/19, EU:C:2021:504, mír 132).
(
81
)	Féach mír 86 thuas.
(
82
)	Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle maidir le cur i bhfeidhm Threoir (AE) 2015/2302 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le taisteal láneagraithe agus socruithe taistil gaolmhara, op. cit., fonóta 75, lch. 14.
(
83
)	Mír 87.
(
84
)	Féach go háirithe an Creat Sealadach maidir le Bearta Státchabhrach.
(
85
)	Féach, ina leith sin, breithiúnas an 22 Meitheamh 2021, Latvijas Republikas Saeima (Pointí pionóis) (C‑439/19, EU:C:2021:504, mír 136).
(
86
)	Breithiúnas an 29 Iúil 2019, Inter-Environnement Wallonie agus Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, mír 178).
(
87
)	Breithiúnais an 28 Feabhra 2012, Inter-Environnement Wallonie agus Terre wallonne (C‑41/11, EU:C:2012:103, mír 58
et seq.), agus an 28 Iúil 2016, Association France Nature Environnement (C‑379/15, EU:C:2016:603, mír 36
et seq.).
(
88
)	Breithiúnas an 29 Iúil 2019, Inter-Environnement Wallonie agus Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, mír 179).
(
89
)	Féach, ina leith sin, breithiúnas an 21 Nollaig 2016, Gutiérrez Naranjo agus páirtithe eile (C-154/15, C-307/15 agus C-308/15, EU:C:2016:980) inar rialaigh an Chúirt nach mór Airteagal 6(1) de Threoir 93/13/CEE ón gComhairle an 5 Aibreán 1993 maidir le téarmaí éagóracha i gconarthaí tomhaltóra (IO 1993 L 95, lch. 29) a léirmhíniú ar bhealach a chuireann bac le cásdlí náisiúnta lena gcuirtear teorainn ama leis na héifeachtaí aisíoca a bhaineann le cinneadh éagóra ó chúirt i leith clásal atá i gconradh arna thabhairt i gcrích idir tomhaltóir agus díoltóir nó soláthróir, eadhon go mbeidís teoranta do mhéideanna a ró-íocadh faoi chlásal den sórt sin tar éis na breithe ina tugadh an cinneadh éagóra. Rinneadh an cinneadh sin in ainneoin, dar leis an cásdlí sin, go mbeadh iarmhairtí
tromchúiseacha eacnamaíocha in earnáil baincéireachta na Spáinne mar thoradh ar éifeacht chúlghabhálach neamhbhailíocht na gclásal a bhí i gceist.