62024CJ0061_RES
Kawża C‑61/24 [Lindenbaumer] (
i
)
DL
vs
PQ
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Bundesgerichtshof)
Sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja (It‑Tielet Awla) tal‑20 ta’ Marzu 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Kooperazzjoni msaħħa fil-qasam tal-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali – Regolament (UE) Nru 1259/2010 – Artikolu 8(a) u (b) – Kunċett ta’ ‘residenza abitwali’ tal-konjuġi – Status ta’ diplomatiku ta’ wieħed mill-konjuġi – Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar ir-Relazzjonijiet Diplomatiċi”
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali – Regolament Nru 1259/2010 – Kunċett ta’ residenza abitwali tal-konjuġi – Kwalità ta’ diplomatiku ta’ wieħed mill-konjuġi u assenjazzjoni ta’ dan il-konjuġi f’kariga fi Stat riċeventi – Assenza ta’ residenza abitwali tal-konjuġi fl-Istat riċeventi – Eċċezzjoni – Rieda tal-konjuġi li jistabbilixxu f’dan l-Istat iċ-ċentru abitwali tal-interessi tagħhom – Kriterji ta’ evalwazzjoni
(Regolament tal-Kunsill Nru 1259/2010, Artikolu 8(a) u (b))
(ara l-punti 35 sa 67, u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-kunċett ta’ “residenza abitwali” tal-konjuġi fis-sens tar-Regolament Nru 1259/2010 (
1
), meta wieħed mill-konjuġi jkollu l-kwalità ta’ diplomatiku u jkun assenjat f’kariga fi Stat riċeventi.
DL u PQ, ta’ nazzjonalità Ġermaniża, iżżewġu fl‑1989. Wara li għexu flimkien għal iktar minn għaxar snin f’akkomodazzjoni mikrija f’Berlin (il-Ġermanja) (iktar ?il quddiem l-“akkomodazzjoni tal-familja”), imbagħad għal madwar sentejn fi Stokkolma (l-Isvezja), huma stabbilixxew ruħhom f’Settembru 2019 f’Moska (ir-Russja) f’akkomodazzjoni li kienet tinsab fil-kumpless immobiljari tal-ambaxxata tal-Ġermanja li fiha PQ kien eżerċita l-funzjonijiet ta’ konsulent ta’ ambaxxata.
Madankollu, fil-perspettiva ta’ ritorn lejn il-Ġermanja, il-konjuġi żammew l-akkomodazzjoni tal-familja tagħhom li fiha kien jirrisjedi, minn Settembru 2019, wieħed mill-ulied maġġorenni tagħhom u li ċerti kmamar tagħha ġew sullokati sa Ġunju 2020.
Fix-xahar ta’ Jannar 2020, DL marret lura Berlin għal intervent kirurġiku u baqgħet fl-akkomodazzjoni tal-familja sax-xahar ta’ Frar 2021. Sussegwentement hija rritornat f’Moska fl-akkomodazzjoni marbuta mal-ambaxxata tal-Ġermanja, li hija telqet b’mod definittiv f’Mejju 2021, sabiex tmur lura Berlin. Fi żmien il-fatti tal-kawża, hija kienet tgħix fl-akkomodazzjoni tal-familja f’Berlin, filwaqt li PQ kien baqa’ jgħix f’Moska.
Fit‑8 ta’ Lulju 2021, PQ ressaq talba għal divorzju quddiem l-Amtsgericht (il-Qorti Distrettwali, il-Ġermanja), billi sostna li huwa kien jgħix separatament minn DL minn Jannar 2020 u li s-separazzjoni kienet saret definittiva fix-xahar ta’ Marzu 2021. DL opponiet din it-talba minħabba li s-separazzjoni tal-koppja seħħet biss, l-iktar kmieni, fix-xahar ta’ Mejju 2021 meta hija kienet irritornat f’Berlin. It-talba ġiet miċħuda sa fejn il-perijodu ta’ sena ta’ separazzjoni, meħtieġ mid-dritt Ġermaniż, ma kienx skada u ma kienx hemm raġunijiet serji biżżejjed sabiex id-divorzju jiġi ddikjarat immedjatament.
Adita b’rikors ippreżentat minn PQ, il-Kammergericht (il-Qorti Reġjonali Superjuri, il-Ġermanja), għall-kuntrarju, iddikjarat id-divorzju skont il-liġi Russa li hija qieset applikabbli fid-dawl tal-aħħar residenza abitwali tal-konjuġi, konformement mal-Artikolu 8(b) tar-Regolament Nru 1259/2010.
DL ippreżentat appell quddiem il-qorti tar-rinviju kontra s-sentenza ta’ divorzju. Din il-qorti kellha dubji dwar jekk l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali”, fid-dawl tar-Regolament Nru 1259/2010, kellhiex tikkorrispondi għal dik tal-istess kunċett li jinsab fir-Regolament Nru 2201/2003 (
2
). Hija staqsiet jekk l-assenjazzjoni fi Stat ta’ wieħed mill-konjuġi fil-kwalità tiegħu ta’ diplomatiku, it-tul tal-preżenza fiżika tal-konjuġi f’dan l-Istat kif ukoll il-livell ta’ integrazzjoni soċjali u tal-familja fih kinux jikkostitwixxu elementi rilevanti, jew saħansitra determinanti, sabiex tiġi stabbilita r-“residenza abitwali” tal-konjuġi, imsemmija fl-Artikolu 8(a) u (b) tar-Regolament Nru 1259/2010.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat, qabelxejn, li r-Regolament Nru 1259/2010 ma jinkludix definizzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” u ma jagħmel ebda riferiment għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiddetermina s-sens u l-portata ta’ dan il-kunċett. Konsegwentement, interpretazzjoni awtonoma u uniformi għandha tiġi mfittxija billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti.
Fir-rigward tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” fis-sens tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, dan huwa kkaratterizzat, bħala prinċipju, minn żewġ elementi, jiġifieri, minn naħa, ir-rieda tal-persuna kkonċernata li tiffissa ċ-ċentru abitwali tal-interessi tagħha f’post speċifiku u, min-naħa l-oħra, preżenza li jkollha grad suffiċjenti ta’ stabbiltà fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat. Fid-dawl tal-koerenza neċessarja bejn id-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti Nri 1259/2010 u 2201/2003, dawn l-istess elementi huma meħtieġa sabiex jiġi kkaratterizzat il-kunċett ta’ “residenza abitwali” fis-sens tal-Artikolu 8 (a) u (b) tar-Regolament Nru 1259/2010. Tali kunċett unitarju jirrifletti r-relazzjonijiet mill-qrib li jeżistu bejn dawn iż-żewġ regolamenti li jirregolaw, b’mod partikolari, id-divorzju u s-separazzjoni legali.
Fil-fatt, definizzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” tal-konjuġi fis-sens tal-Artikolu 8(a) u (b) tar-Regolament Nru 1259/2010 li hija kkaratterizzata, bħala prinċipju, minn dawn iż-żewġ elementi tippermetti li jiġu ggarantiti kemm l-għan ta’ ċertezza legali u ta’ prevedibbiltà kif ukoll il-flessibbiltà neċessarja fil-proċeduri matrimonjali, filwaqt li tipprekludi l-abbużi eventwali fir-rigward tal-għażla tal-liġi applikabbli.
Issa, fir-rigward, l-ewwel nett, tal-kwalità ta’ diplomatiku ta’ wieħed mill-konjuġi, in-natura u l-ispeċifiċità tal-attività professjonali ta’ diplomatiku assenjat lil rappreżentanza esterna fi Stat riċeventi jimmilitaw, bħala prinċipju, minħabba ċ-ċirkustanzi inerenti għal din il-funzjoni, għall-assenza ta’ residenza abitwali, fis-sens tal-Artikolu 8(a) u (b) tar-Regolament Nru 1259/2010, ta’ dan id-diplomatiku kif ukoll tal-konjuġi tiegħu f’dan l-Istat.
Madankollu, għalkemm il-kwalità ta’ diplomatiku ta’ wieħed mill-konjuġi tikkostitwixxi element rilevanti fil-kuntest tal-eżami tan-natura abitwali tar-residenza tal-konjuġi fit-territorju tal-Istat riċeventi, fir-rigward tal-evalwazzjoni tar-raġunijiet tal-preżenza tagħhom f’dan l-Istat u tal-kundizzjonijiet tar-residenza tagħhom, dan l-element waħdu ma huwiex determinanti sabiex jeskludi r-rikonoxximent ta’ residenza abitwali tal-persuna kkonċernata u tal-membri tal-familja tagħha fl-imsemmi Stat. Id-determinazzjoni tar-“residenza abitwali” tal-konjuġi għandha, anki fil-preżenza ta’ tali element, issir abbażi taċ-ċirkustanzi fattwali kollha speċifiċi għal kull każ.
F’dak li jirrigwarda, it-tieni nett, il-kriterju tat-tul tal-preżenza fiżika tal-konjuġi fit-territorju ta’ Stat, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni partikolari tad-diplomatiċi, minħabba n-natura tal-funzjonijiet tagħhom, u tal-membri tal-familja tagħhom. Fil-fatt, minn naħa, dawn il-persuni spiss ikollhom relazzjoni mill-qrib mal-Istat akkreditanti li jmorru fih regolarment. Min-naħa l-oħra, peress li d-diplomatiċi huma ġeneralment suġġetti għal prinċipju ta’ rotazzjoni, it-tul tar-residenza tagħhom fl-Istat riċeventi jista’ jiġi pperċepit bħala a priori temporanju, minkejja li xi drabi jista’ jkollu, fil-prattika, tul kunsiderevoli. F’dawn iċ-ċirkustanzi partikolari, it-tul tal-preżenza fiżika tal-konjuġi fit-territorju tal-Istat riċeventi ma jikkostitwixxix, fih innifsu, element determinanti tan-natura abitwali tar-residenza tagħhom f’dan l-Istat. Ma jistax jiġi eskluż, f’dan ir-rigward, li l-konjuġi jkunu preżenti f’dan it-territorju għal perijodu mhux negliġibbli filwaqt li jżommu ċ-ċentru tal-interessi tagħhom fl-Istat akkreditanti, li fih huma jmorru regolarment.
It-tielet nett, l-integrazzjoni soċjali fi Stat, kemm jekk ikun l-Istat riċeventi jew l-Istat akkreditanti, tikkostitwixxi element rilevanti għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-residenza abitwali tal-konjuġi. Fil-fatt, din l-integrazzjoni hija ta’ natura li tikkonkretizza l-element suġġettiv marbut mal-volontà tal-persuni kkonċernati li jistabbilixxu ċ-ċentru abitwali tal-interessi tagħhom f’post partikolari. Ir-rabtiet tal-familja miżmuma fl-Istat akkreditanti jew, għall-kuntrarju, dawk maħluqa fl-Istat riċeventi jistgħu wkoll ikunu rilevanti fil-kuntest tal-analiżi taċ-ċirkustanzi fattwali kollha speċifiċi għall-każ inkwistjoni.
Fi kwalunkwe każ, konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tar-Regolament Nru 2201/2003, trasponibbli għall-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” fis-sens tal-Artikolu 8(a) u (b) tar-Regolament Nru 1259/2010, konjuġi li jaqsam il-ħajja tiegħu bejn żewġ Stati jista’ jkollu r-residenza abitwali tiegħu biss f’wieħed minn dawn l-Istati.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-Artikolu 8(a) u (b) tar-Regolament Nru 1259/2010 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kwalità ta’ diplomatiku ta’ wieħed mill-konjuġi u l-assenjazzjoni tiegħu f’kariga fl-Istat riċeventi jipprekludu, bħala prinċipju, li r-“residenza abitwali” tal-konjuġi titqies li hija stabbilita f’dan l-Istat. Is-sitwazzjoni tkun differenti jekk, wara evalwazzjoni globali taċ-ċirkustanzi kollha speċifiċi għall-każ inkwistjoni, li jinkludu, b’mod partikolari, it-tul tal-preżenza fiżika tal-konjuġi kif ukoll l-integrazzjoni soċjali u tal-familja tagħhom fl-imsemmi Stat, jiġu stabbiliti, minn naħa, ir-rieda tal-konjuġi li jiffissaw fl-istess Stat iċ-ċentru abitwali tal-interessi tagħhom u, min-naħa l-oħra, preżenza li jkollha grad suffiċjenti ta’ stabbiltà fit-territorju tiegħu.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
1
)	Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 1259/2010 tal‑20 ta’ Diċembru 2010 li jimplimenta kooperazzjoni msaħħa fil-qasam tal-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali (ĠU 2010, L 343, p. 10).
(
2
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003 tas‑27 ta’ Novembru 2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243, rettifika fil-ĠU 2013, L 82, p. 63).