62013CJ0655
ARREST VAN HET HOF (Achtste kamer)
5 februari 2015 (
*1
)
„Prejudiciële verwijzing — Sociale zekerheid — Verordening (EEG) nr. 1408/71 — Artikel 71 — Begrip ‚gedeeltelijk werkloze grensarbeider’ — Weigering van de woonlidstaat en van de bevoegde lidstaat om een werkloosheidsuitkering toe te kennen”
In zaak C‑655/13,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Centrale Raad van Beroep (Nederland) bij beslissing van 9 december 2013, ingekomen bij het Hof op 12 december 2013, in de procedure
H. J. Mertens
tegen
Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen,
wijst
HET HOF (Achtste kamer),
samengesteld als volgt: A. Ó Caoimh, kamerpresident (rapporteur), C. Toader en C. G. Fernlund, rechters,
advocaat-generaal: N. Jääskinen,
griffier: M. Ferreira, hoofdadministrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 6 november 2014,
gelet op de opmerkingen van:
—
de Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen, vertegenwoordigd door M. Mollee als gemachtigde,
—
de Nederlandse regering, vertegenwoordigd door B. Koopman, M. Bulterman, H. Stergiou en M. Noort als gemachtigden,
—
de Tsjechische regering, vertegenwoordigd door M. Smolek en J. Vláčil als gemachtigden,
—
de Duitse regering, vertegenwoordigd door T. Henze, A. Lippstreu en A. Wiedmann als gemachtigden,
—
de Europese Commissie, vertegenwoordigd door D. Martin en M. van Beek als gemachtigden,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,
het navolgende
Arrest
1
Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 71 van verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de socialezekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening (EG) nr. 118/97 van de Raad van 2 december 1996 (PB 1997, L 28, blz. 1), zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 1606/98 van de Raad van 29 juni 1998 (PB L 209, blz. 1; hierna: „verordening nr. 1408/71”).
2
Dit verzoek is ingediend in het kader van een geschil tussen Mertens en de Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (hierna: „Uwv”) over de weigering van deze instantie, aan belanghebbende een werkloosheidsuitkering toe te kennen.
Toepasselijke bepalingen
3
Artikel 1 van verordening nr. 1408/71, „Definities”, bepaalt:
„Voor de toepassing van deze verordening:
[...]
o)
wordt onder ‚bevoegd orgaan’ verstaan:
i)
het orgaan waarbij de betrokkene is verzekerd op het tijdstip waarop hij om prestaties verzoekt,
of
ii)
het orgaan dat aan de betrokkene prestaties verschuldigd is of zou zijn indien hij of een of meer van zijn gezinsleden woonden op het grondgebied van de lidstaat, waarop zich dit orgaan bevindt,
of
iii)
het door de bevoegde autoriteit van de betrokken lidstaat aangewezen orgaan,
of
iv)
indien het een regeling betreft inzake de verplichtingen van de werkgever ten aanzien van de in artikel 4, lid 1, bedoelde prestaties, de werkgever of de in zijn rechten gesubrogeerde verzekeraar, dan wel bij ontstentenis van dezen, het lichaam of de autoriteit welke door de bevoegde autoriteit van de betrokken lidstaat is aangewezen;
[...]
q)
wordt onder ‚bevoegde Staat’ verstaan de lidstaat op het grondgebied waarvan het bevoegde orgaan zich bevindt;
[...]”
4
Artikel 13 van deze verordening preciseert:
„1   Onder voorbehoud van de artikelen 14 quater en 14 septies zijn degenen op wie deze verordening van toepassing is, slechts aan de wetgeving van één enkele lidstaat onderworpen. De toe te passen wetgeving wordt overeenkomstig de bepalingen van deze titel vastgesteld.
2.   Behoudens de artikelen 14 tot en met 17:
a)
is op degene die op het grondgebied van een lidstaat werkzaamheden in loondienst uitoefent, de wetgeving van die Staat van toepassing zelfs indien hij op het grondgebied van een andere lidstaat woont of indien de zetel van de onderneming of het domicilie van de werkgever waarbij hij werkzaam is, zich bevindt op het grondgebied van een andere lidstaat;
[...]”
5
Artikel 71, lid 1, van voormelde verordening luidt als volgt:
„De werkloze werknemer die tijdens het verrichten van zijn laatste werkzaamheden op het grondgebied van een andere dan de bevoegde lidstaat woonde, heeft recht op uitkering overeenkomstig de volgende bepalingen:
a)
i)
de grensarbeider die in de onderneming waarin hij werkzaam is, gedeeltelijk of door onvoorziene omstandigheden werkloos is, heeft recht op uitkering volgens de wettelijke regeling van de bevoegde Staat, alsof hij op het grondgebied van die Staat woonde; deze uitkering wordt door het bevoegde orgaan verleend;
ii)
de volledig werkloze grensarbeider heeft recht op uitkering volgens de wettelijke regeling van de lidstaat op het grondgebied waarvan hij woont, alsof die wettelijke regeling tijdens het verrichten van zijn laatste werkzaamheden op hem van toepassing was geweest; deze uitkering wordt door en voor rekening van het orgaan van de woonplaats verleend;
[...]”
Hoofdgeding en prejudiciële vraag
6
Tussen 1 januari 2003 en 28 februari 2009 is Mertens voltijds in dienst geweest bij Saueressig GmbH (hierna: „Saueressig”) te Vreden (Duitsland).
7
Met ingang van 1 maart 2009 is Mertens deeltijds, te weten voor tien uur per week, in dienst getreden van ATG Service GmbH (hierna: „ATG”) te Ahaus (Duitsland).
8
In het tijdvak 2003 tot en met 2009 was Mertens woonachtig te Enschede (Nederland).
9
Mertens heeft bij het Uwv een uitkering op grond van de Werkloosheidswet aangevraagd. Het Uwv heeft de aanvraag afgewezen omdat het van oordeel was dat Mertens op grond van verordening nr. 1408/71 moest worden aangemerkt als grensarbeider en zij, aangezien zij gedeeltelijk werkloos was, een aanvraag voor een werkloosheidsuitkering diende in te dienen in de lidstaat waar zij werkte, dus in Duitsland. Het Nederlandse gerecht waarbij de zaak in eerste aanleg is behandeld, heeft eveneens geoordeeld dat Mertens aan de Duitse wetgeving onderworpen was.
10
Bij beslissing van 29 april 2009 heeft de Bundesagentur für Arbeit de aanvraag van Mertens voor een werkloosheidsuitkering in Duitsland afgewezen. Deze instantie is op grond van het Duitse Sozialgezetzbuch van mening dat in het geval van Mertens sprake is van een volledig werkloze grensarbeider nu de voortzetting van het dienstverband voor minder uren plaatsvindt bij een andere werkgever. Mertens heeft tegen dit besluit beroep ingesteld bij het Sozialgericht te Münster (Duitsland).
11
Bij in gewijsde gegaan vonnis van 18 oktober 2013 heeft het Sozialgericht Münster het beroep van Mertens tegen voormeld besluit van de Bundesagentur für Arbeit verworpen.
12
De Centrale Raad van Beroep, waarbij Mertens hoger beroep heeft aangetekend tegen de beslissing van het Nederlandse gerecht in eerste aanleg, constateert dat Mertens ten tijde van haar werkzaamheden bij Saueressig en vervolgens bij ATG onderworpen was aan de Duitse wetgeving. Deze rechterlijke instantie overweegt dat artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening nr. 1408/71 betrekking heeft op de „grensarbeider die in de onderneming waarin hij werkzaam is, gedeeltelijk of door onvoorziene omstandigheden werkloos is”, en artikel 71, lid 1, onder a), ii), van deze verordening op de „volledig werkloze grensarbeider”. Volgens genoemde rechterlijke instantie geven de bewoordingen van deze bepalingen geen antwoord op de vraag, welke lidstaat een werkloosheidsuitkering moet toekennen in de situatie van een gedeeltelijk werkloze grensarbeider die direct aansluitend een dienstverband aangaat bij een andere werkgever in dezelfde lidstaat.
13
De verwijzende rechterlijke instantie merkt op dat het Hof in het arrest De Laat (C‑444/98, EU:C:2001:165) heeft geoordeeld dat in het geval waarin een grensarbeider geen enkele band meer heeft met de lidstaat waarin hij heeft gewerkt en volledig werkloos is in de zin van artikel 71, lid 1, onder a), ii), van verordening nr. 1408/71, de woonlidstaat bevoegd is voor de werkloosheidsuitkering. De Centrale Raad van Beroep wijst ook op besluit 205 van 17 oktober 2005 van de administratieve commissie voor de sociale zekerheid van migrerende werknemers betreffende de draagwijdte van het begrip „[gedeeltelijke] werkloosheid” ten aanzien van grensarbeiders (PB 2006, L 130, blz. 37), waarin die administratieve commissie zou hebben bepaald dat gedeeltelijke werkloosheid afhankelijk is van de vraag of enig contractueel dienstverband tussen partijen bestaat of behouden blijft.
14
Volgens de verwijzende rechterlijke instantie volgt dus uit het arrest De Laat (EU:C:2001:165) en voormeld besluit dat, wil Mertens als gedeeltelijk werkloze grensarbeider aangemerkt kunnen worden, er sprake had moeten zijn van een doorlopend, of eventueel nieuw, direct aansluitend dienstverband, voor minder uren, bij Saueressig. Pas wanneer de werknemer geen enkele band meer heeft met de bevoegde lidstaat waar hij heeft gewerkt, en volledig werkloos is, lijkt het voor hem aangewezen zich voor hulp bij het zoeken naar werk te wenden tot het orgaan van zijn woonplaats. Bijgevolg is het aan de lidstaat waar voor de belanghebbende de beste mogelijkheden liggen om aanvullende werkzaamheden te vinden, de werkloosheidsuitkering toe te kennen. In de onderhavige zaak ligt het voor de hand dat de Bondsrepubliek Duitsland deze staat is.
15
De verwijzende rechterlijke instantie koestert echter twijfel op dit punt, onder meer daar de Bundesagentur für Arbeit het tegenovergestelde standpunt heeft ingenomen, en sluit dan ook niet uit dat Mertens als volledig werkloos kan worden beschouwd.
16
Daarop heeft de Centrale Raad van Beroep de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:
„Moet artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening nr. 1408/71 zo uitgelegd worden dat hiermee onverenigbaar is dat een grensarbeider, die in directe aansluiting op een fulltime dienstverband bij een werkgever in een lidstaat voor minder uren werkzaam wordt bij een andere werkgever in dezelfde lidstaat, wordt aangemerkt als een gedeeltelijk werkloze grensarbeider?”
Beantwoording van de prejudiciële vraag
17
Met haar vraag wenst de verwijzende rechterlijke instantie te vernemen of artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening nr. 1408/71 aldus moet worden uitgelegd dat een grensarbeider die in directe aansluiting op een voltijds dienstverband bij een werkgever in een lidstaat die niet zijn woonstaat is, deeltijds werkzaam wordt bij een andere werkgever in dezelfde lidstaat, de hoedanigheid heeft van gedeeltelijk werkloze grensarbeider in de zin van die bepaling.
18
Artikel 71 van verordening nr. 1408/71 bevat bijzondere bepalingen voor werklozen die tijdens het verrichten van hun laatste werkzaamheden op het grondgebied van een andere dan de bevoegde lidstaat woonden. Zoals het Hof reeds heeft geoordeeld, moeten de in dit artikel opgenomen bepalingen waarborgen dat aan de migrerende werknemer werkloosheidsuitkeringen worden uitgekeerd onder voorwaarden die het gunstigst zijn voor het zoeken van nieuw werk (zie arrest Miethe, 1/85, EU:C:1986:243, punt 16 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19
Deze bepalingen verschillen van de algemene regel van artikel 13, lid 2, van deze verordening, volgens welke op degene die op het grondgebied van een lidstaat werkzaamheden in loondienst uitoefent, de wetgeving van die staat van toepassing is (zie arrest Jeltes e.a., C‑443/11, EU:C:2013:224, punt 20).
20
Zo is volgens artikel 71, lid 1, onder a), ii), van die verordening de volledig werkloze grensarbeider onderworpen aan de wettelijke regeling van de lidstaat op het grondgebied waarvan hij woont. Naar het oordeel van het Hof veronderstelt deze bepaling stilzwijgend dat een dergelijke werknemer in die lidstaat recht heeft op de voorwaarden die het gunstigst zijn voor het zoeken van nieuw werk (zie in die zin arresten Miethe, EU:C:1986:243, punt 17, en Jeltes e.a., EU:C:2013:224, punt 21).
21
Bijgevolg moet artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening nr. 1408/71, op grond waarvan de grensarbeider die in de onderneming waarin hij werkzaam is gedeeltelijk of door onvoorziene omstandigheden werkloos is, onderworpen is aan de wettelijke regeling van de bevoegde staat, aldus worden uitgelegd dat het eveneens stilzwijgend veronderstelt dat een dergelijke werknemer in die lidstaat recht heeft op de voorwaarden die het gunstigst zijn voor het zoeken van nieuw werk.
22
De criteria aan de hand waarvan moet worden bepaald of een grensarbeider is te beschouwen als gedeeltelijk of volledig werkloos in de zin van artikel 71, lid 1, onder a), van verordening nr. 1408/71, moeten uniform zijn en zijn vastgelegd in het recht van de Unie. Volgens het Hof kan die beoordeling dus niet op basis van de criteria van het nationale recht plaatsvinden (zie arrest De Laat, EU:C:2001:165, punt 18).
23
Evenzo heeft het Hof geoordeeld dat het met artikel 71 van verordening nr. 1408/71 nagestreefde doel, de werknemer te beschermen, niet zou worden bereikt indien de betrokken werknemer, wanneer hij in een andere lidstaat dan die op het grondgebied waarvan hij woont in dienst blijft bij dezelfde onderneming, zij het in deeltijd, en beschikbaar is om voltijdwerkzaamheden te aanvaarden, zich voor hulp bij het zoeken naar aanvullend werk tot een orgaan van zijn woonlidstaat zou moeten wenden. Dat het voltijddienstverband door het sluiten van een nieuwe overeenkomst in een deeltijddienstverband is omgezet, is in dit verband niet van belang (zie in die zin arrest De Laat, EU:C:2001:165, punt 34).
24
Deze conclusie vloeit voort uit het feit dat het orgaan van de woonlidstaat van de betrokken werknemer veel minder goed dan het orgaan van de bevoegde lidstaat de werknemer behulpzaam zou kunnen zijn bij het zoeken naar aanvullend werk dat zou kunnen worden verricht onder voorwaarden die verenigbaar zijn met de werkzaamheden die de werknemer reeds in deeltijd verricht, dat wil zeggen naar alle waarschijnlijkheid een aanvullende werkkring op het grondgebied van de bevoegde lidstaat (zie in die zin arrest De Laat, EU:C:2001:165, punt 35).
25
Pas wanneer de werknemer geen enkele band met de bevoegde lidstaat meer heeft en volledig werkloos is, dient hij zich dan ook voor hulp bij het zoeken naar werk tot het orgaan van zijn woonlidstaat te wenden (zie in die zin arrest De Laat, EU:C:2001:165, punt 36).
26
Anders dan de Duitse regering betoogt, impliceert een situatie van volledige werkloosheid bijgevolg noodzakelijkerwijs dat de betrokken werknemer volledig heeft opgehouden te werken.
27
In het hoofdgeding is dan ook irrelevant de omstandigheid dat de onderneming waarbij Mertens in het kader van een arbeidsovereenkomst voor voltijdarbeid in dienst was, niet dezelfde is als de onderneming die haar nadien in het kader van een arbeidsovereenkomst voor deeltijdarbeid in dienst heeft genomen. Een uitlegging van artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening nr. 1408/71 volgens welke voor toepassing van deze bepaling vereist zou zijn dat de onderneming waarbij de grensarbeider in deeltijd werkzaam is dezelfde is als die waarbij de werknemer voorheen voltijds in dienst was, zou het toepassingsgebied van die bepaling zodanig beperken dat afbreuk zou worden gedaan aan het nuttig effect van de bepaling.
28
Evenmin is relevant dat in de arbeidsovereenkomst in het hoofdgeding een werkweek van tien uur is vastgelegd. Het Hof heeft immers reeds geoordeeld dat niets in de bewoordingen van artikel 1, onder a), of artikel 2, lid 1, van verordening nr. 1408/71 erop wijst dat bepaalde categorieën van personen van de werkingssfeer van deze verordening kunnen worden uitgesloten wegens de hoeveelheid tijd die zij aan de uitoefening van hun werkzaamheden besteden (zie naar analogie arrest Kits van Heijningen, C‑2/89, EU:C:1990:183, punt 10).
29
Deze uitlegging van artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening nr. 1408/71 is daarmee de enige waarmee kan worden gewaarborgd dat grensarbeiders worden aangemerkt als gedeeltelijk werkloos in de lidstaat waar zij recht hebben op de gunstigste voorwaarden voor het zoeken naar voltijds werk.
30
Bijgevolg kan artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening nr. 1408/71 niet aldus worden uitgelegd dat het van zijn toepassingsgebied uitsluit de grensarbeider die in de bevoegde lidstaat, zij het ook deeltijds, een dienstverband heeft behouden.
31
Gelet op het voorgaande moet op de gestelde vraag worden geantwoord dat artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening nr. 1408/71 aldus moet worden uitgelegd dat een grensarbeider die in directe aansluiting op een voltijds dienstverband bij een werkgever in een lidstaat, deeltijds werkzaam wordt bij een andere werkgever in dezelfde lidstaat, de hoedanigheid heeft van gedeeltelijk werkloze grensarbeider in de zin van die bepaling.
Kosten
32
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Achtste kamer) verklaart voor recht:
Artikel 71, lid 1, onder a), i), van verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de socialezekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening (EG) nr. 118/97 van de Raad van 2 december 1996, zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 1606/98 van de Raad van 29 juni 1998, moet aldus worden uitgelegd dat een grensarbeider die in directe aansluiting op een voltijds dienstverband bij een werkgever in een lidstaat, deeltijds werkzaam wordt bij een andere werkgever in dezelfde lidstaat, de hoedanigheid heeft van gedeeltelijk werkloze grensarbeider in de zin van die bepaling.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Nederlands.