61971C0022
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ALAIN DUTHEILLET DE LAMOTHE
της 28ης Οκτωβρίου 1971 (
*1
)
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
Η εταιρία Béguelin είναι βελγική εταιρία εισαγωγών-εξαγωγών. Την 1η Μαρτίου 1967 συνήψε με την ιαπωνική εταιρία Oshawa σύμβαση, η οποία της εξασφάλιζε την ιδιότητα του αποκλειστικού αντιπροσώπου για τη Γαλλία και το Βέλγιο των αναπτήρων αερίου, τους οποίους κατασκεύαζε η ιαπωνική εταιρία με το σήμα «Win».
Μερικές ημέρες αργότερα, η Εταιρία Beguelin/Βελγίου ίδρυσε στη Γαλλία θυγατρική, πλήρως ελεγχόμενη από την ίδια: την εταιρία Beguelin/Γαλλίας και η αποκλειστικότητα της αντιπροσώπευσης της Oshawa για τη Γαλλία παραχωρήθηκε, τότε, με σύμβαση της 25ης Μαρτίου 1967, στην εταιρία Béguelin/Γαλλίας.
Λίγο αργότερα, η αποκλειστική αντιπροσώπευση του σήματος «Win» για την Ομοσπονδιακή Γερμανία παραχωρήθηκε από την εταιρία Oshawa στη γερμανική εταιρία Marbach. Το 1969, μία γαλλική εταιρία ει-σαγωγών-εξαγωγών, η εταιρία G.L. Import Export της Νίκαιας, αγόρασε από την εταιρία Marbach ποσότητα 18.000 αναπτήρων «Win», που ανήκαν κατά κυριότητα στη Marbach, αλλά τους οποίους η εταιρία αυτή είχε αφήσει σε αποθήκες του τελωνείου στο Αμβούργο, η δε εταιρία G.L. Import Export άρχισε τη διανομή αυτών των αναπτήρων στη γαλλική αγορά, μόλις τους παρέλαβε στη Γαλλία.
Οι εταιρίες Béguelin/Βέλγιου και Béguelin/Γαλλίας το πληροφορήθηκαν και άσκησαν τότε αγωγή κατά της εταιρίας G.L. Import Export της Νίκαιας, καθώς και κατά της γερμανικής εταιρίας Marbach, ενώπιον του Tribunal de Commerce, ζητώντας
—
αφενός να απαγορευθεί υπό την απειλή χρηματικής ποινής, στη γαλλική επικράτεια, η πώληση των αναπτήρων με το σήμα «Win», τους οποίους είχε αποκτήσει η G.L. Import,
—
αφετέρου να καταδικαστούν η γαλλική και η γερμανική εταιρία να καταβάλουν αποζημίωση για αθέμιτο και παράνομο ανταγωνισμό.
Προς υποστήριξη της αγωγής τους, οι εταιρίες Béguelin βασίστηκαν κυρίως στις συμβάσεις περί αποκλειστικής αντιπροσωπεύσεως, τις οποίες είχε συνάψει μαζί τους η Oshawa.
Όμως οι εναγόμενες στην κύρια δίκη εταιρίες επικαλέστηκαν ενώπιον του Tribunal de Commerce την απόλυτη ακυρότητα των αναφερόμενων συμφωνιών, κατ' εφαρμογή του άρθρου 85 της Συνθήκης της ΕΟΚ.
Υπό τις συνθήκες αυτές το Tribunal de Commerce της Νίκαιας υπέβαλε στο Δικαστήριο τα προκείμενα ερωτήματα, υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 177 της Συνθήκης.
Σχετικά με τα ερωτήματα αυτά έχω να διατυπώσω δύο προκαταρκτικές παρατηρήσεις.
1.
Είναι λυπηρό το ότι το Tribunal de Commerce της Νίκαιας μόνο αρμόδιο για να το πράξει, δεν ερμήνευσε τις εν λόγω συμβάσεις, στην παρεμπίπτουσα απόφασή του, με την οποία απευθύνθηκε στο Δικαστήριο, ως προς το αν αυτές περιλαμβάνουν ρήτρα απόλυτης εδαφικής προστασίας.
Το ζήτημα αυτό έδωσε την αφορμή διαφωνίας ενώπιον του Δικαστηρίου μεταξύ των διαδίκων κατά την προφορική διαδικασία.
Ο εκπρόσωπος της εταιρίας G.L. Import Export, καθώς και ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, υποστηρίζουν ότι μία τέτοια ρήτρα απόλυτης εδαφικής προστασίας προκύπτει από το άρθρο 9, παράγραφος β, των εν λόγω συμβάσεων, ενώ ο εκπρόσωπος των εταιριών Béguelin υποστηρίζει προφανώς τα αντίθετα. Η επίλυση αυτής της διαφοράς κατ' ουσίαν δεν ανήκει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου.
Εντούτοις, πιστεύω ότι η απάντηση που θα δοθεί στο δικαστήριο της Νίκαιας πρέπει να διατυπωθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να το διαφωτίσει πλήρως, αν θεωρεί ότι οι όροι των επίδικων συμβάσεων συνιστούν απόλυτη εδαφική προστασία των μεταπωλητών.
2.
Το Δικαστήριο της Νίκαιας, σε μία ιδιαίτερα αξιέπαινη προσπάθεια να διαφωτίσει σε βάθος το Δικαστήριο, ανέμιξε, ίσως, στο διατακτικό της απόφασής του, τα σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά ζητήματα και τα νομικά ζητήματα .
Αυτό το εκμεταλλεύτηκαν οι εκπρόσωποι ορισμένων από τους διαδίκους της κύριας δίκης, για να επικαλεστούν την ύπαρξη αντιφάσεων σχετικών με τα πραγματικά περιστατικά, τις οποίες θεωρώ άσχετες προς τα υποβληθέντα ερωτήματα.
Υποστηρίχθηκε ιδίως ότι το γεγονός, ότι η επίδικη πράξη πραγματοποιήθηκε, όχι με εξαγωγή από το τελωνειακό έδαφος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας προς το γαλλικό τελωνειακό έδαφος, αλλά από γερμανική «ελεύθερη ζώνη» προς το γαλλικό τελωνειακό έδαφος, επηρεάζει αποφασιστικά τους όρους εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης στην προκείμενη περίπτωση.
Θεωρώ ότι ο ισχυρισμός αυτός πρέπει να απορριφθεί εξαρχής. Το άρθρο 85 της Συνθήκης και οι κανονισμοί εφαρμογής του, που είναι στην προκείμενη περίπτωση τα μόνα νομοθετικά κείμενα που πρέπει να ερμηνεύσει το Δικαστήριο, δεν αφορούν εισαγωγές ή εξαγωγές που πραγματοποιούνται μεμονωμένα, ή ακόμη και καθ' ομάδες, αλλά αφορούν τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, τις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων ή τις εναρμονισμένες πρακτικές, οι οποίες αποτελούν τη βάση και συνιστούν το νομικό πλαίσιο αυτών των εισαγωγών και εξαγωγών.
Επομένως, το γεγονός ότι η εισαγωγή, η οποία προκάλεσε τη διαφορά της κύριας δίκης, πραγματοποιήθηκε από μία «ελεύθερη ζώνη», θα μπορούσε ίσως να παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον, αν το Δικαστήριο είχε επιληφθεί ζητήματος αθέμιτου εμπορίου, αντιθέτως όμως δεν παρουσιάζει κανένα ενδιαφέρον, διότι το μόνο πρόβλημα που τίθεται αφορά την εφαρμογή του άρθρου 85 και των διατάξεων που έχουν θεσπιστεί για την εφαρμογή του.
Αυτές οι δύο προκαταρκτικές παρατηρήσεις με οδηγούν στο να προτείνω να θεωρηθεί ότι στην πραγματικότητα το Tribunal de Commerce de Nice θέλησε να υποβάλει στο Δικαστήριο τα εξής πέντε ερωτήματα:
1.
Εμπίπτει η σύσταση από μία εταιρία, εδρεύουσα σε ένα κράτος μέλος, θυγατρικής σε ένα άλλο κράτος μέλος, με σκοπό την εμπορική εκμετάλλευση, σ' αυτό το δεύτερο κράτος, σύμβασης αποκλειστικής αντιπροσωπεύσεως, της οποίας η μητρική εταιρία ήταν προηγουμένως η δικαιούχος, στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 85 της Συνθήκης, ιδιαίτερα όταν η θυγατρική ελέγχεται πλήρως από τη μητρική εταιρία;
2.
Υπό ποιες προϋποθέσεις ισχύουν οι απαγορεύσεις και η ακυρότητα του άρθρου 85 της Συνθήκης επί συμβάσεως αποκλειστικής αντιπροσωπεύσεως, η οποία συνάπτεται μεταξύ μίας εταιρίας, με έδρα σε ένα κράτος μέλος και εταιρίας με έδρα σε τρίτο κράτος, ιδιαίτερα όταν η εν λόγω σύμβαση περιλαμβάνει ρήτρα απόλυτης εδαφικής προστασίας;
3.
Αν μία τέτοια σύμβαση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης, υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί, ίσως, να αποφύγει, κατ' εφαρμογή του κανονισμού 67/67 τις απαγορεύσεις και την ακυρότητα που προαναφέρθηκαν έως την 1η Ιανουαρίου 1973;
4.
Πώς συμβιβάζονται με τις διατάξεις του άρθρου 85 της Συνθήκης οι διατάξεις του εθνικού δικαίου, οι οποίες έχουν ως σκοπό να προστατεύουν τους εμπόρους από τον αθέμιτο ανταγωνισμό;
5.
Ενδιαφέρει η ακυρότητα του άρθρου 85, παράγραφος 2, για τις αναφερόμενες στο άρθρο 85, παράγραφος 1, συμβάσεις, μόνο τις σχέσεις μεταξύ των μερών, ή μπορεί να έχει αποτελέσματα έναντι των τρίτων;
Όπως φαίνεται, τα περισσότερα από τα προβλήματα που θέτουν αυτά τα ερωτήματα έχουν ήδη επιλυθεί σε μεγάλο βαθμό από τη νομολογία του Δικαστηρίου, με εξαίρεση εκείνα που αναφέρονται στα ερωτήματα 1ο, 4ο και 5ο.
I — Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, προτείνω να του δοθεί απάντηση αρκετά παρόμοια προς εκείνη που προτείνει η Επιτροπή.
Πράγματι, πιστεύω, όπως και η Επιτροπή, ότι δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθου 85 της Συνθήκης η σύσταση από μία επιχείρηση ενός κράτους μέλους, σε ένα άλλο κράτος μέλος, θυγατρικής πλήρως ελεγχόμενης, η οποία έχει ως κύριο στόχο την εμπορική εκμετάλλευση της παραχώρησης δικαιώματος αποκλειστικής αντιπροσώπευσης, του οποίου η μητρική εταιρία ήταν προηγουμένως δικαιούχος για τα δύο κράτη μέλη.
Αν εξεταστούν, πράγματι, τα διάφορα στάδια της πραγματοποίησης μιας τέτοιας πράξης, πιστεύω ότι διαπιστώνεται, ότι σε κανένα από αυτά τα στάδια δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα «συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων» ή αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων, οι οποίες να μπορούν να επηρεάσουν τον ανταγωνισμό.
1)
Όσον αφορά τη σύσταση της εταιρίας, ακόμη και αν αυτή προϋποθέτει, προς συμμόρφωση με τις επιταγές των εθνικών νομοθεσιών, εταιρικό συμβόλαιο με πλείονες συμμετέχοντες, η σύσταση αυτή δεν συνιστά καθαυτή συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων, εφόσον η μητρική εταιρία κατέχει το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του κεφαλαίου και ελέγχει πλήρως τη διαχείριση.
Η κατάσταση δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετική παρά μόνο στην περίπτωση που η θυγατρική εταιρία θα είχε συσταθεί από ανταγωνίστριες μέχρι τότε εταιρίες και, ειδικότερα, για να ρυθμίσουν τον ανταγωνισμό αυτό. Όμως τότε δεν θα πρόκειται για θυγατρική πλήρως ελεγχόμενη από μία και μόνο μητρική εταιρία, αλλά για την πραγματοποίηση, μέσω εταιρικού συμβολαίου, συμφωνίας μεταξύ επιχειρήσεων, η οποία τότε θα έπρεπε να εξεταστεί από τη σκοπιά του άρθρου 85. Στην προκείμενη περίπτωση, οι διαπιστώσεις των πραγματικών περιστατικών που αναφέρονται στην απόφαση του Tribunal de Commerce, δείχνουν πολύ καθαρά ότι αυτό το πρόβλημα δεν τίθεται και πιστεύω, επομένως, ότι δεν υπάρχει ανάγκη να αναφερθεί στην απάντηση του Δικαστηρίου.
Επομένως, υπό τις συνθήκες αυτές, η σύσταση θυγατρικής δεν εμπίπτει καθαυτή στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85.
2)
Το ίδιο ισχύει, κατά τη γνώμη μου, για το δεύτερο στάδιο της σύστασης της εταιρίας: την παραχώρηση στη θυγατρική δικαιώματος αποκλειστικής αντιπροσώπευσης, το οποίο ασκείτο μέχρι τότε από τη μητρική εταιρία.
Παρατηρώ καταρχήν ότι, στην προκείμενη περίπτωση, τα στοιχεία του φακέλλου δεν επιτρέπουν τη διαπίστωση ότι αυτή η φάση της πράξης πραγματοποιήθηκε μετά από συμφωνία μεταξύ της μητρικής και της θυγατρικής εταιρίας, όπως συνέβη για παράδειγμα σε ορισμένο αριθμό υποθέσεων που εξέτασε η Επιτροπή, κατά την άσκηση των εξουσιών που της παρέχει το άρθρο 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης.
Φαίνεται ότι αυτή πραγματοποιήθηκε με απευθείας σύμβαση μεταξύ της Béguelin/Γαλλίας και της ιαπωνικής εταιρίας.
Εντούτοις, δεν πιστεύω ότι αυτό το γεγονός είναι καθαυτό καθοριστικό, διότι, δεδομένου ότι η σύμβαση μεταξύ Béguelin/Γαλλίας και της ιαπωνικής εταιρίας είχε ως αντικείμενο την παραχώρηση στην Béguelin/Γαλλίας δικαιωμάτων που ανήκαν προηγουμένως στην Béguelin/Βελγίου, η συναίνεση αυτής της τελευταίας επιχείρησης ήταν προφανώς απαραίτητη, και έτσι η Béguelin/Βελγίου θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι συμμετείχε, τουλάχιστον, σιωπηρά, στη σύμβαση μεταξύ Béguelin/Γαλλίας και Oshawa.
Εν πάση περιπτώσει, όπως παρατηρεί η Επιτροπή, το γεγονός ότι μια εταιρία μεταβιβάζει σε θυγατρική, πλήρως ελεγχόμενη από αυτήν, ή συναινεί στη μεταβίβαση σε μια τέτοια θυγατρική δικαιωμάτων, των οποίων η μητρική εταιρία ήταν δικαιούχος, δεν αποτελεί συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων υπό την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όταν η θυγατρική είναι πλήρως ελεγχόμενη.
Πράγματι, η μεταβίβαση αυτή συνιστά στην πραγματικότητα όχι συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων, αλλά εσωτερική αναδιοργάνωση της μητρικής εταιρίας.
Πράγματι, για να έχει εφαρμογή το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, πρέπει η συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων να μπορεί να επηρεάσει τον ανταγωνισμό.
Όμως, είναι προφανές ότι δεν μπορεί να υπάρξει ανταγωνισμός μεταξύ μητρικής και πλήρως ελεγχόμενης θυγατρικής εταιρίας, ο οποίος να μπορεί να επηρεαστεί από μία συμφωνία μεταξύ αυτών των δύο ξεχωριστών νομικών προσώπων, που όμως αποτελούν μία και μόνη οικονομική μονάδα.
Πρακτικά, τέλος, η υπαγωγή στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 απόφασης, με την οποία εταιρία εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος αποφασίζει να προσδώσει στο γραφείο πωλήσεών της σε ένα άλλο κράτος μέλος τη νομική μορφή της εταιρίας, θα δημιουργούσε άσκοπες περιπλοκές και θα οδηγούσε, καθώς φαίνεται, πέρα από αυτό που θέλησαν οι συντάκτες του άρθρου 85.
Συνοψίζοντας, επομένως, πιστεύω ότι στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η εξής απάντηση:
Το γεγονός ότι εταιρία, εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος, συνιστά σε ένα άλλο κράτος μέλος θυγατρική, χωρίς καμία οικονομική ανεξαρτησία, με σκοπό την εμπορική εκμετάλλευση σ' αυτό το δεύτερο κράτος μέλος, της παραχώρησης δικαιώματος αποκλειστικής διανομής προϊόντος, του οποίου η μητρική εταιρία ήταν αρχικά δικαιούχος για τα δύο κράτη μέλη, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
II —
Όσον αφορά το δεύτερο ερώτημα, δηλαδή υπό ποίες προϋποθέσεις ισχύουν οι απαγορεύσεις και η ακυρότητα του άρθρου 85 της Συνθήκης επί συμβάσεως αποκλειστικής αντιπροσωπεύσεως, όμοιας με αυτή που ανέφεραν οι εταιρίες Béguelin ενώπιον του Tribunal de Commerce της Νίκαιας, στη νομολογία του Δικαστηρίου περιλαμβάνονται πολλές αποφάσεις που αναφέρονται στις εφαρμοστέες γενικές αρχές.
1.
Οι συμβάσεις περί αποκλειστικών δικαιωμάτων πωλήσεως δεν εμπίπτουν αναγκαστικά από τη φύση τους στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
2.
Εντούτοις τέτοιες συμφωνίες, ιδιαίτερα όταν περιλαμβάνουν ρήτρες απόλυτης εδαφικής προστασίας, είναι δυνατό να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της προαναφερθείσας διάταξης, εφόσον, εξεταζόμενες μεμονωμένως ή συγχρόνως με άλλες παράλληλες συμβάσεις, μπορούν, αφενός, να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και, αφετέρου, έχουν ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή την αισθητή νόθευση του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της Κοινής Αγοράς.
Το Tribunal de Commerce της Νίκαιας γνωρίζει τις αρχές αυτές, το δικαστήριο αυτό όμως φαίνεται ότι συναντά δύο δυσκολίες για την εφαρμογή τους:
Α — Το Δικαστήριο θα παραμερίσει εύκολα την πρώτη από αυτές τις δυσκολίες.
Πράγματι, το δικαστήριο της Νίκαιας φαίνεται ότι διερωτάται αν το άρθρο 85 της Συνθήκης μπορεί να εφαρμοστεί επί συμβάσεως, της οποίας ένας από τους συμβαλλομένους είναι εταιρία που έχει την έδρα της σε τρίτη χώρα.
Όμως τούτο δεν επηρεάζει καθόλου την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, εφόσον η συμφωνία περί της οποίας πρόκειται παράγει τα αποτελέσματά της στο εσωτερικό της Κοινής Αγοράς.
Πιστεύω ότι αυτό το σημείο προκύπτει πολύ καθαρά από την απόφαση Sirena, όπου το Δικαστήριο δέχθηκε ότι ο εθνικός δικαστής έπρεπε να εξετάσει το πρόβλημα της εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, επί συμβάσεων συναπτομένων μεταξύ αμερικανικής εταιρίας και επιχειρήσεων της Κοινής Αγοράς.
Β — Η δεύτερη δυσκολία είναι ιδιαίτερα σοβαρή. Το Δικαστήριο μπορεί να βοηθήσει τον εθνικό δικαστή να την υπερπηδήσει, αλλά όχι υποκαθιστώντας τον.
Πρόκειται περί του αν η εν λόγω σύμβαση ανήκει ή όχι στην κατηγορία εκείνων των συμφωνιών, οι οποίες, εξαιτίας της μικρής σπουδαιότητάς τους, δεν μπορούν να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και να έχουν αισθητά αποτελέσματα επί του ανταγωνισμού εντός της Κοινής Αγοράς.
Το προκείμενο πρόβλημα είναι πολύ λεπτό.
Πράγματι, αφενός, το μικρό ύψος του ποσού των συναλλαγών, το μεσαίο ή ακόμη και μικρό μέγεθος των εν λόγω επιχειρήσεων, εν πάση δε περιπτώσει εκείνων της Κοινότητας, θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη σκέψη, αν αγνοηθούν τα χαρακτηριστικά της αγοράς, ότι οι εν λόγω συμφωνίες είναι στην πραγματικότητα συμφωνίες ελάσσονος σημασίας.
Αφετέρου όμως και, αντιθέτως από τα πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αγοράς αναπτήρων στην Κοινότητα, προκύπτει το ερώτημα μήπως συμβάσεις, οι οποίες σε άλλες αγορές θα είχαν μικρή σημασία, αποκτούν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα στην ευρωπαϊκή αγορά των αναπτήρων.
Μόνο ο δικαστής της ουσίας μπορεί να ασχοληθεί με την επίλυση αυτού του προβλήματος.
Το Δικαστήριο δεν μπορεί παρά να τον καθοδηγήσει, υπενθυμίζοντάς του τα στοιχεία εκείνα της νομολογίας του που αφορούν τη μέθοδο, την οποία πρέπει να ακολουθήσει στην εκτίμησή του.
Εντούτοις, ως προς αυτό, θα ήθελα να διατυπώσω δύο παρατηρήσεις:
1.
Ο εκπρόσωπος της εταιρίας Beguelin ανέφερε επ' αυτού του σημείου μία ανακοίνωση, με ημερομηνία 27 Μαΐου 1970, με την οποία η Επιτροπή επιχείρησε να παράσχει ορισμένες ενδείξεις για το τι είναι συμφωνία ελάσσονος σημασίας.
Όμως, θεωρώ ότι η επιχειρηματολογία αυτή είναι αλυσιτελής για τρεις λόγους:
α)
Η ανακοίνωση αυτή είναι, όπως το διευκρινίζει και η ίδια, καθαρά ενδεικτική, δεν αποτελεί κανονιστική ρύθμιση, υποχρεωτική για τον εθνικό δικαστή, ή ακόμη και για την Επιτροπή, την οποία θα μπορούσαν να επικαλεστούν οι διάδικοι.
β)
Όπως ανέφερε ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, είναι αμφίβολο αν η προκείμενη υπόθεση εμπίπτει σε μία από τις περιπτώσεις που αφορά η ανακοίνωση αυτή.
γ)
Τέλος, όπως προανέφερα και όπως τόνισα ήδη στην υπόθεση Cadillon, είναι πολύ πιθανό μία συμφωνία, ακόμη και όταν αφορά μικρές ποσότητες προϊόντων, ή ακόμη και αν συνάπτεται μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, να υπάγεται στο άρθρο 85 της Συνθήκης, εξαιτίας των ειδικών χαρακτηριστικών της αγοράς των εν λόγω προϊόντων.
2.
Με τη δεύτερη παρατήρησή μου θα ζητήσω από το Δικαστήριο να επιστήσει την προσοχή του Tribunal de Commerce επί της ανάγκης να λάβει υπόψη, στην εκτίμησή του, την ιδιαιτερότητα της αγοράς των εν λόγω προϊόντων.
Επομένως, προτείνω στο Δικαστήριο να δοθεί στο δεύτερο ερώτημα η εξής απάντηση:
α)
Αν και η σύμβαση παροχής αποκλειστικού δικαιώματος πωλήσεως δεν εμπίπτει, από την ίδια τη φύση της, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, εντούτοις, σε μια τέτοια συμφωνία, κυρίως όταν περιλαμβάνει ρήτρες απόλυτης εδαφικής προστασίας, μπορούν να ισχύουν οι απαγορεύσεις και η ακυρότητα που ορίζει το προαναφερθέν άρθρο εάν, αφενός, μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, υπό την έννοια ότι θα μπορούσε να εμποδίσει την πραγματοποίηση των στόχων της ενιαίας μεταξύ των κρατών αγοράς και, αφετέρου, αν έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της Κοινής Αγοράς.
β)
Για να εκτιμηθεί αν αυτές οι δύο προϋποθέσεις πληρούνται, πρέπει να γίνει αναφορά στο πραγματικό πλαίσιο της συμφωνίας και να ληφθούν ιδίως υπόψη οι παράλληλες συμφωνίες που μπορεί να έχουν συναφθεί μεταξύ του ίδιου προμηθευτή και άλλων μεταπωλητών, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αγοράς του εν λόγω προϊόντος ή παρόμοιων προϊόντων, καθώς και η θέση των ενδιαφερομένων στην εν λόγω αγορά.
III — Ως προς το τρίτο ερώτημα (ενδεχόμενη επίπτωση του κανονισμού 67/67 στην υπό κρίση υπόθεση) θα διατυπώσω μόνο σύντομες παρατηρήσεις.
1.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η συμφωνία μεταξύ Oshawa και Béguelin/Γαλλίας δεν μπορεί να υπαχθεί στις ευεργετικές διατάξεις του άρθρου 1 του κανονισμού 67/67, διότι δεν συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις του άρθρου 3 του ίδιου κανονισμού. Πράγματι, σύμφωνα με αυτό το άρθρο 3, στοιχείο β, αποκλείονται από την προβλεπόμενη στο άρθρο 1 εξαίρεση οι συμβάσεις αποκλειστικής αντιπροσώπευσης «όταν τα συμβαλλόμενα μέρη περιορίζουν τη δυνατότητα για τους μεταπωλητές ή καταναλωτές να προμηθεύονται τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση, από άλλους εμπορευομένους στο εσωτερικό της κοινής αγοράς». Και, κατά την Επιτροπή, τούτο συμβαίνει στην περίπτωση της εν λόγω σύμβασης, το άρθρο 9 της οποίας εισάγει σύστημα απόλυτης εδαφικής προστασίας.
Επί του νομικού πεδίου, η άποψη της Επιτροπής είναι απόλυτα ορθή. Εντούτοις, αν και η λύση φαίνεται προφανής, το Δικαστήριο δεν μπορεί να προσδιορίσει το περιεχόμενο του άρθρου 9 της επίδικης σύμβασης, υποκαθιστώντας τον εθνικό δικαστή.
Επομένως, πιστεύω ότι το Δικαστήριο θα πρέπει να διατυπώσει την απάντησή του με τρόπο περισσότερο αφηρημένο από αυτόν που προτείνει η Επιτροπή.
2.
Η Επιτροπή υποστήριξε επίσης, εντελώς επικουρικά, αφού έλαβε γνώση των συμβάσεων που συνήφθησαν μεταξύ της Oshawa και των εταιριών Béguelin, ότι σε οποιαδήποτε περίπτωση, οι εταιρίες Béguelin δεν μπορούσαν πλέον να επικαλεστούν τις διατάξεις του κανονισμού 67/67, από τη στιγμή που άσκησαν κατά της εταιρίας G.L. Import Export της Νίκαιας και της γερμανικής εταιρίας Marbach την αγωγή που αποτελεί το αντικείμενο της κύριας δίκης. Πράγματι, το άρθρο 3, στοιχείο β, παράγραφος 2 του κανονισμού 67/67 ορίζει ότι το άρθρο 1, παράγραφος 1, δεν εφαρμόζεται ιδίως όταν «οι συμβαλλόμενοι λαμβάνουν μέτρα με σκοπό να παρεμποδίζουν μεταπωλητές ή καταναλωτές να προμηθεύονται προϊόντα, τα οποία προβλέπονται στη σύμβαση, σε άλλα τμήματα της κοινής αγοράς, ή να τα πωλούν εντός της περιοχής που αφορά η σύμβαση». Και, υποστηρίζει η Επιτροπή, η αγωγή που ασκήθηκε από την Béguelin/Γαλλίας εμπίπτει στην κατηγορία των «μέτρων», τα οποία στερούν τους ενδιαφερόμενους από το ευεργέτημα των διατάξεων του άρθρου 1 του κανονισμού 67/67.
Έχω ορισμένους δισταγμούς για να προτείνω στο Δικαστήριο να ακολουθήσει την Επιτροπή επί του σημείου αυτού.
Πράγματι, η αγωγή για αθέμιτο ανταγωνισμό μπορεί να στηρίζεται σε διάφορους λόγους, πράγμα το οποίο συμβαίνει, όπως ελέχθη κατά την προφορική διαδικασία, και στην προκείμενη περίπτωση, όπου, αν και αναφέρεται η σύμβαση περί αποκλειστικότητας, αναφέρεται επίσης ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η εταιρία της Νίκαιας άφηνε στις συσκευασίες των αναπτήρων τα έντυπα που εξασφάλιζαν στον αγοραστή το πλεονέκτημα της εξυπηρέτησης μετά την πώληση από την εταιρία Béguelin/-Γαλλίας.
Υπ' αυτές τις συνθήκες, θεωρώ επικίνδυνο να δεχθώ ότι, απλώς και μόνο το γεγονός ότι μία αγωγή για αθέμιτο ανταγωνισμό στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στην παραβίαση συμβάσεως περί αποκλειστικότητας, αρκεί ώστε να αποτελεί «μέτρο», υπό την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο β, παράγραφος 2, του κανονισμού 67/67 και να εξαιρέσει την εν λόγω σύμβαση από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 1 του ίδιου κανονισμού, ενώ εξάλλου η σύμβαση αυτή συγκεντρώνει τις άλλες προϋποθέσεις των άρθρων 2 και 3.
Πιστεύω ότι, στην πραγματικότητα, το ερώτημα αυτό δεν πρέπει να τεθεί «κάτω από το μικροσκόπιο», αν μου επιτρέπεται η έκφραση, δηλαδή αναζητώντας αν το γεγονός της εγέρσεως ενώπιον ενός δικαστηρίου αγωγής για αθέμιτο ανταγωνισμό συνιστά μέτρο από τα αναφερόμενα στο άρθρο 3, στοιχείο β, παράγραφος 2 του κανονισμού, αλλά, θέτοντας πολύ ευρύτερα το πρόβλημα, που θα εξετάσω αμέσως μετά, των σχέσεων μεταξύ του άρθρου 85 της Συνθήκης και των εθνικών νομοθετικών κανόνων, οι οποίοι έχουν ως προορισμό την προστασία των εμπόρων κατά του αθέμιτου ανταγωνισμού.
Υπό τις συνθήκες αυτές και δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν προβάλλει το τελευταίο αυτό επιχείρημα παρά εντελώς επικουρικά (ο εκπρόσωπος της το διευκρίνισε κατά την προφορική διαδικασία), προτείνω στο Δικαστήριο να δοθεί η εξής απάντηση στο τρίτο ερώτημα που θεωρώ ότι θέλησε να υποβάλει το δικαστήριο της Νίκαιας:
Η συμφωνία, με την οποία ο παραγωγός αναλαμβάνει την υποχρέωση να προστατεύει τον αποκλειστικό αντιπρόσωπο σε ένα κράτος μέλος, κατά των παραδόσεων που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν στο κράτος αυτό από τρίτους και έναντι του οποίου ο αντιπρόσωπος αυτός έχει αναλάβει την υποχρέωση, αφενός, να μην πωλεί ανταγωνιστικά προϊόντα και, αφετέρου, να μην τα πωλεί εκτός του εδάφους που του έχει παραχωρηθεί, εξαιρείται, δυνάμει του άρθρου 3 του κανονισμού 67/67, από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου I του εν λόγω κανονισμού.
IV —
Όσον αφορά το τέταρτο ερώτημα (σχέση μεταξύ του άρθρου 85 της Συνθήκης και των διατάξεων των εθνικών δικαίων σε θέματα αθέμιτου ανταγωνισμού), πιστεύω ότι το Δικαστήριο θα μπορούσε να απαντήσει σ' αυτό, υπενθυμίζοντας τις αρχές που συνάγονται ήδη από τις πρόσφατες αποφάσεις Sirena και Deutsche Crammophon.
Ασφαλώς, στις δύο υποθέσεις, για τις οποίες εκδόθηκαν αυτές οι αποφάσεις, πρόκειται για πιο συγκεκριμένο πρόβλημα, εκείνο του συνδυασμού του εθνικού δικαίου περί σημάτων, ή του εθνικού δικαίου περί προστασίας δικαιώματος παραπλήσιου προς το δικαίωμα του δημιουργού, με τις διατάξεις του άρθρου 85 της Συνθήκης.
Πιστεύω, όμως, ότι οι αρχές, που έχουν συναχθεί σε ζητήματα δικαίου των σημάτων ή πνευματικής ιδιοκτησίας, ισχύουν επίσης και στα πολύ γενικότερα πλαίσια της προστασίας των οικονομικών παραγόντων κατά των πράξεων αθέμιτου ανταγωνισμού.
Πράγματι, οι εθνικές νομοθεσίες περί σημάτων ή περί πνευματικής ιδιοκτησίας δεν έχουν άραγε ουσιαστικά ως σκοπό να εξασφαλίζουν μιαν ιδιαίτερη προστασία κατά ορισμένης μορφής ανταγωνισμού, η οποία κρίνεται ότι είναι αθέμιτη;
Λαμβάνοντας υπόψη τις ίδιες σκέψεις που ήδη καθοδήγησαν το Δικαστήριο, συμπεραίνω από αυτές ότι πρέπει να υπομνησθεί ότι σε θέματα αθέμιτου ανταγωνισμού, οι κανόνες του εθνικού δικαίου δεν πρέπει να εκτρέπονται από τον ιδιαίτερο στόχο τους ούτε να χρησιμοποιούνται για σκοπούς αντίθετους προς τους γενικούς στόχους της Κοινής Αγοράς και ότι η άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν στον τομέα αυτό από τις εθνικές νομοθεσίες περιορίζεται αντίστοιχα.
Γι' αυτό το λόγο προτείνω στο Δικαστήριο να δοθεί σ' αυτό το τέταρτο ερώτημα απάντηση πολύ παραπλήσια προς εκείνη που αναφέρεται στην απόφαση Deutsche Grammophon, επισημαίνοντας στο δικαστήριο της Νίκαιας ότι:
Η άσκηση των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται, στα κράτη μέλη, στους οικονομικούς παράγοντες, προς εξασφάλιση της προστασίας τους κατά πράξεων αθέμιτου ανταγωνισμού, εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όταν αυτή εμφανίζεται ότι είναι ο σκοπός, το μέσον ή η συνέπεια συμφωνίας, η οποία, απαγορεύοντας τις εισαγωγές, από άλλα κράτη μέλη, προϊόντων που έχουν διατεθεί στο εμπόριο στα κράτη αυτά, έχει ως αποτέλεσμα τη στεγανοποίηση της αγοράς με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.
V — Με το πέμπτο και τελευταίο ερώτημα δεν έχει ακόμη ασχοληθεί η νομολογία του Δικαστηρίου.
Το άρθρο 85, παράγραφος 2, ορίζει ότι οι αναφερόμενες στο άρθρο 85, παράγραφος 1, συμφωνίες είναι «αυτοδικαίως άκυρες». Πιστεύω ότι μια τέτοια ακυρότητα, εν πάση περιπτώσει μετά την ημερομηνία που οι διατάξεις του άρθρου 85 της Συνθήκης απέκτησαν άμεσο αποτέλεσμα, μπορούν να την επικαλούνται τόσο οι συμβαλλόμενοι όσο και οι τρίτοι, και ότι έχει τα ίδια αποτελέσματα και για τους μεν και για τους δε. Επομένως, καταλήγοντας, προτείνω στο Δικαστήριο να δοθεί η εξής απάντηση στα διάφορα ερωτήματα που έκρινα ότι συνάγονται από την απόφαση του Tribunal de Commerce της Νίκαιας:
1.
Το γεγονός ότι εταιρία, εγκατεστημένη σε ένα κράτος μέλος, συνιστά σε ένα άλλο κράτος μέλος θυγατρική, χωρίς καμία οικονομική ανεξαρτησία, με σκοπό την εμπορική εκμετάλλευση, σ' αυτό το δεύτερο κράτος μέλος, της παραχώρησης δικαιώματος αποκλειστικής διανομής προϊόντος, του οποίου η μητρική εταιρία ήταν αρχικά δικαιούχος για τα δύο κράτη μέλη, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.
2.
α)
Αν και η σύμβαση παροχής αποκλειστικού δικαιώματος πωλήσεων δεν εμπίπτει, από την ίδια τη φύση της, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, εντούτοις, σε μία τέτοια συμφωνία, κυρίως όταν περιλαμβάνει ρήτρες απόλυτης εδαφικής προστασίας, μπορούν να ισχύουν οι απαγορεύσεις και η ακυρότητα που ορίζει το προαναφερθέν άρθρο, εάν, αφενός, μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών υπό την έννοια ότι θα μπορούσε να εμποδίσει την πραγματοποίηση των στόχων της ενιαίας μεταξύ των κρατών αγοράς και, αφετέρου, αν έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της Κοινής Αγοράς.
β)
Για να εκτιμηθεί αν αυτές οι δύο προϋποθέσεις πληρούνται, πρέπει να γίνει αναφορά στο πραγματικό πλαίσιο της συμφωνίας και να ληφθούν ιδίως υπόψη οι παράλληλες συμφωνίες που μπορεί να έχουν συναφθεί μεταξύ του ίδιου προμηθευτή και άλλων μεταπωλητών, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αγοράς του εν λόγω προϊόντος, ή παρόμοιων προϊόντων, καθώς και η θέση των ενδιαφερομένων στην εν λόγω αγορά.
3.
Η συμφωνία, με την οποία ο παραγωγός αναλαμβάνει την υποχρέωση να προστατεύει τον αποκλειστικό αντιπρόσωπο σε ένα κράτος μέλος, κατά των παραδόσεων που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν στο κράτος αυτό από τρίτους και έναντι του οποίου ο αντιπρόσωπος αυτός έχει αναλάβει την υποχρέωση, αφενός, να μην πωλεί ανταγωνιστικά προιόντα και, αφετέρου, να μην τα πωλεί εκτός του εδάφους που του έχει παραχωρηθεί, εξαιρείται, δυνάμει του άρθρου 3 του κανονισμού 67/67, από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 1 του εν λόγω κανονισμού.
4.
Η άσκηση των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται, στα κράτη μέλη, στους οικονομικούς παράγοντες, προς εξασφάλιση της προστασίας τους κατά πράξεων αθέμιτου ανταγωνισμού, εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όταν αυτή εμφανίζεται ότι είναι ο σκοπός, το μέσον ή η συνέπεια συμφωνίας, η οποία, απαγορεύοντας τις εισαγωγές από κράτη μέλη, προϊόντων που έχουν νόμιμα διατεθεί στο εμπόριο στα κράτη μέλη αυτά, έχει ως αποτέλεσμα τη στεγανοποίηση της αγοράς με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.
5.
Η αυτοδίκαιη ακυρότητα, την οποία ορίζει το άρθρο 85, παράγραφος 2, μπορεί να έχει αποτελέσματα τόσο μεταξύ των συμβαλλομένων όσο και έναντι των τρίτων.
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.