62023CJ0441
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Seba’ Awla)
24 ta’ Ottubru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 2008/104/KE – Xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija – Artikolu 3(1) – Aġenzija ta’ xogħol temporanju – Impriża utenti – Kunċetti – Assenjazzjoni ta’ ħaddiema – Kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi – Artikolu 5(1) – Prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament – Direttiva 2006/54/KE – Artikolu 15 – Leave tal-maternità – Tkeċċija nulla jew abbużiva – Kundanna in solidum tal-aġenzija ta’ xogħol temporanju u tal-impriża utenti”
Fil-Kawża C‑441/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunal Superior de Justicia de Madrid (il-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja ta’ Madrid, Spanja), permezz ta’ deċiżjoni tas-7 ta’ Ġunju 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-12 ta’ Lulju 2023, fil-proċedura
LM
vs
Omnitel Comunicaciones SL,
Microsoft Ibérica SRL,
Fondo de Garantía Salarial (Fogasa),
Indi marketers SL,
Leadmarket SL,
fil-preżenza ta’:
Fiscalía de la Comunidad de Madrid,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Seba’ Awla),
komposta minn F. Biltgen (Relatur), President tal-Ewwel Awla, li qiegħed jaġixxi bħala President tas-Seba’ Awla, M. L. Arastey Sahún, President tal-Ħames Awla, u J. Passer, Imħallef,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal LM, minn D. J. Álvarez de Blas, abogado,
–
għal Microsoft Ibérica SRL, minn C. A. Hurtado Domínguez, abogado,
–
għall-Gvern Spanjol, minn M. Morales Puerta, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn I. Galindo Martín, D. Recchia u E. Schmidt, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni kemm tal-Artikolu 3(1) u tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Novembru 2008 dwar xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija(ĠU 2008, L 327, p. 9), kif ukoll tal-Artikolu 2(2) u tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Lulju 2006 dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (ĠU 2006, L 204, p. 23).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, LM u, min-naħa l-oħra, Omnitel Comunicaciones SL, Microsoft Ibérica SRL (iktar ’il quddiem “Microsoft”), Fondo de Garantía Salarial (Fogasa), Indi marketers SL u Leadmarket SL, dwar it-talba għall-annullament tad-deċiżjoni ta’ tkeċċija ta’ LM u għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minnha.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal-Unjoni
Id‑Direttiva 2008/104
3
Il-premessi 12 u 23 tad-Direttiva 2008/104 jipprevedu:
“(12)
Din id-Direttiva tistabbilixxi qafas protettiv għall-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija li huwa non-diskriminatorju, trasparenti u proporzjonat, filwaqt li tirrispetta d-diversità tas-swieq tax-xogħol u r-relazzjonijiet industrijali.
[…]
(23)
Peress li l-għan ta’ din id-Direttiva, jiġifieri li jiġi stabbilit qafas armonizzat fuq livell Komunitarju għall-protezzjoni għal ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, ma jistax jinkiseb suffiċjentement mill-Istati Membri u għalhekk jista’, minħabba fl-iskala jew l-effetti ta’ l-azzjoni, jinkiseb aħjar fil-livell Komunitarju billi jkunu introdotti rekwiżiti minimi applikabbli mal-Komunità kollha, il-Komunità tista’ tadotta miżuri skond il-prinċipju tas-sussidjarjetà kif stabbilit fl-Artikolu 5 tat-Trattat. Skond il-prinċipju tal-proporzjonalità, kif stabbilit f’dak l-Artikolu, din id-Direttiva ma teċċedix dak li huwa meħtieġ biex jintlaħaq dak l-objettiv”.
4
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, jipprevedi fil-paragrafu (1) u (2) tiegħu:
“1.   Din id-Direttiva tapplika għall-ħaddiema b’kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju li huma assenjati għal impriżi utenti biex jaħdmu b’mod temporanju taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tagħhom.
2.   Din id-Direttiva tapplika għal impriżi pubbliċi u privati li huma aġenziji ta’ xogħol temporanju jew impriżi utenti impenjati f’attivitajiet ekonomiċi kemm jekk qed jaħdmu għal qligħ kif ukoll jekk le.”
5
Skont il-kliem tal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Għan”:
“Il-fini ta’ din id-Direttiva huwa li tiżgura l-protezzjoni ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija u li ttejjeb il-kwalità tax-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija billi tiżgura li l-prinċipju ta’ trattament ugwali, kif imniżżel fl-Artikolu 5, ikun applikat għall-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija. u billi tirrikonoxxi lill-aġenziji ta’ xogħol temporanju bħala entitajiet li jħaddmu, filwaqt li jittieħed kont tal-ħtieġa li jiġi stabbilit qafas xieraq għall-użu tax-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija bil-ħsieb li jikkontribwixxi b’mod effettiv għall-ħolqien ta’ l-impjiegi u għall-iżvilupp ta’ forom flessibbli ta’ xogħol.”
6
L-Artikolu 3 tal-istess direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
(a)
‘ħaddiem’ tfisser kwalunkwe persuna li, fl-Istat Membru kkonċernat, hija protetta bħala ħaddiem skond il-liġi nazzjonali ta’ l-impjieg;
(b)
‘aġenzija ta’ xogħol temporanju’ tfisser kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li, f’konformità mal-liġi nazzjonali, tikkonkludi kuntratti ta’ impjieg jew relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija sabiex tassenjahom lil impriżi utenti biex jaħdmu hemm temporanjament taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tagħhom;
(ċ)
‘ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija’ tfisser ħaddiem b’kuntratt ta’ impjieg jew li għandu relazzjoni ta’ impjieg ma’ aġenzija ta’ xogħol temporanju bil-ħsieb li jiġi assenjat għal ma’ impriża utenti biex jaħdem temporanjament taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tagħha;
(d)
‘impriża utenti’ tfisser kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija jaħdem temporanjament għaliha taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tagħha;
(e)
‘assenjazzjoni’ tfisser il-perijodu li matulu l-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija jintbagħat [jiġi assenjat] fl-impriża utenti biex jaħdem temporanjament taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tagħha;
(f)
“kondizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg” tfisser kondizzjonijiet ta’ xogħol u ta’ impjieg stabbiliti mil-leġislazzjoni, ir-regolamenti, id-dispożizzjonijiet amministrattivi, l-istrumenti ta’ ftehim kollettivi u/jew dispożizzjonijiet ġenerali vinkolanti oħrajn fis-seħħ fl-impriża utenti relatati ma’:
(i)
it-tul tal-ħin tax-xogħol, is-sahra, il-breaks, il-perijodi ta’ mistrieħ, ix-xogħol bil-lejl, il-vaganzi u l-btajjel pubbliċi;
(ii)
il-paga.”
7
L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/104 intitolat, “Il-prinċipju ta’ trattament ugwali [ugwaljanza fit-trattament]” jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-kondizzjonijiet bażiċi tax-xogħol u ta’ l-impjieg tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija għandhom ikunu, għat-tul ta’ żmien ta’ l-assenjazzjoni tagħhom f’impriża utenti, ta’ l-inqas dawk li jkunu japplikaw kieku kienu rreklutati direttament minn dik l-impriża biex jokkupaw l-istess impjieg.
Għall-finijiet ta’ l-applikazzjoni ta’ l-ewwel subparagrafu, ir-regoli fis-seħħ fl-impriża utenti dwar:
(a)
il-protezzjoni ta’ nisa tqal u ommijiet li qed ireddgħu u l-protezzjoni ta’ tfal u żgħażagħ; u
(b)
it-trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa u kwalunkwe azzjoni biex tiġi miġġielda kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, ir-razza jew l-oriġini etnika, ir-reliġjon, it-twemmin, diżabbiltajiet, l-età jew l-orjentament sesswali;
għandhom jiġu rrispettati kif stabbilit mil-leġislazzjoni, ir-regolamenti, id-dispożizzjonijiet amministrattivi, l-istrumenti ta’ ftehim kollettivi u/jew kwalunkwe dispożizzjoni ġenerali oħra.”
8
L-Artikolu 9 ta’ din id-direttiva, intitolat “Rekwiżiti minimi”, jistipula, fil-paragrafu 2 tiegħu:
“L-implimentazzjoni tad-Direttiva taħt l-ebda ċirkustanza m’għandha tikkostitwixxi raġunijiet suffiċjenti biex tiġġustifika tnaqqis fil-livell ġenerali ta’ protezzjoni tal-ħaddiema fl-oqsma koperti b’din id-Direttiva. Dan għandu jkun mingħajr preġudizzju għad-drittijiet ta’ Stati Membri u/jew ta’ min iħaddem u l-ħaddiema li jistabbilixxu, fid-dawl ta’ ċirkostanzi li jinbidlu, arranġamenti leġislattivi, regolatorji jew kuntrattwali differenti minn dawk li jipprevalu fiż-żmien ta’ l-addozzjoni ta’ din id-Direttiva, dejjem sakemm jiġu rispettati r-rekwiżiti minimi stabbiliti f’din id-Direttiva.”
Id‑Direttiva 2006/54
9
Skont il-kliem tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2006/54, intitolat “Definizzjonijiet”:
“1.   Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
(a)
‘diskriminazzjoni diretta’: fejn persuna waħda tiġi trattata minħabba s-sess b’mod inqas favorevoli minn kif tiġi trattata, ġiet trattata jew kieku tiġi trattata persuna oħra f’sitwazzjoni komparabbli,
[…]
2.   Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, diskriminazzjoni tinkludi:
[…]
(ċ)
kwalunkwe trattament anqas favorevoli ta’ mara li jkollu x’jaqsam ma’ tqala jew leave tal-maternità fis-sens d-Direttiva [tal-Kunsill 92/85/KEE tad‑19 ta’ Ottubru 1992 dwar l-introduzzjoni ta’ mizuri biex jinkoraġġixxu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-ħaddiema nisa tqal u ħaddiema li welldu reċentement, jew li qed ireddgħu (l-għaxar Direttiva partikolari fis-sens ta’ l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 110)].”
10
L-Artikolu 14 tad-Direttiva 2006/54, intitolat “Projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni” jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li:
“M’għandu jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni diretta jew indiretta minħabba s-sess fis-settur pubbliku jew f’dak privat, inklużi l-korpi pubbliċi, b’relazzjoni għal:
[…]
(ċ)
Impjieg u l-kondizzjonijiet tax-xogħol, inklużi sensji [tkeċċijiet], kif ukoll paga kif previst fl-Artikolu [157 TFUE];
[…]”.
11
L-Artikolu 15 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Ritorn mill-leave tal-maternità”, jistipula:
“Mara li qiegħda bil-leave tal-maternità għandu jkollha d-dritt, wara li jintemm il-perjodu tal-leave tal-maternità tagħha, li terġa’ lura għall-impjieg tagħha jew għal kariga ekwivalenti b’termini u b’kondizzjonijiet li m’humiex inqas favorevoli għaliha u li għadha tibbenifika minn kwalunkwe titjib fil-kondizzjonijiet tax-xogħol li għalihom kien ikollha d-dritt matul l-assenza tagħha.”
Id‑dritt Spanjol
Il‑liġi dwar l‑Istatut tal‑Ħaddiema
12
L-Artikolu 43 tar-Real Decreto Legislativo 2/2015, por el que se aprueba el texto refundido de la Ley del Estatuto de los Trabajadores (id-Digriet Irjali Leġiżlattiv 2/2015 li Jadotta t-Test Ikkonsolidat tal-Liġi dwar l-Istatut tal-Ħaddiema), tat-23 ta’ Ottubru 2015 (BOE Nru 255, tal-24 ta’ Ottubru 2015) (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar l-Istatut tal-Ħaddiema”), intitolat “Assenjazzjoni ta’ ħaddiema”, jipprevedi:
“1.   Ir-reklutaġġ ta’ ħaddiema sabiex jiġu ttrasferiti temporanjament lil impriża oħra jista’ jsir biss minn aġenziji ta’ xogħol temporanju debitament awtorizzati, skont il-modalitajiet previsti mil-liġi.
[…]”.
13
Skont il-kliem tal-Artikolu 55(6) u tal-Liġi dwar l-Istatut tal-Ħaddiema:
“Id-dikjarazzjoni tan-nullità tat-tkeċċija twassal għar-reintegrazzjoni immedjata tal-ħaddiem fl-impjieg tiegħu u għall-ħlas tas-salarji mhux irċevuti.”
Il-Liġi 14/1994
14
Il-Ley 14/1994, por la que se regulan las empresas de trabajo temporal (il-Liġi 14/1994 dwar l-Aġenziji ta’ Xogħol Temporanju), tal-1 ta’ Ġunju 1994 (BOE Nru 131, tat-2 ta’ Ġunju 1994, p. 17408), fil-verżjoni tagħha emendata bil-Ley 35/2010, de medidas urgentes para la reforma del mercado de trabajo (il-Liġi 35/2010, dwar il-Miżuri Urġenti għar-Riforma tas-Suq tax-Xogħol), tas-17 ta’ Settembru 2010 (BOE Nru 227, tat-18 ta’ Settembru 2010, p. 79278) (iktar ’il quddiem il-“Liġi 14/1994”), tittrasponi fid-dritt Spanjol id-Direttiva 2008/104.
15
L-Artikolu 1 ta’ din il-liġi jipprevedi:
“Aġenzija ta’ xogħol temporanju hija impriża li l-attività tagħha tikkonsisti fl-assenjazzjoni lil impriża utenti oħra, fuq bażi temporanja, tal-ħaddiema li hija timpjega. Ir-reklutaġġ ta’ ħaddiema sabiex jiġu ttrasferiti temporanjament lil impriża oħra jista’ jsir biss minn aġenziji ta’ xogħol temporanju debitament awtorizzati, skont il-kundizzjonijiet previsti minn din il-liġi.”
16
L-Artikolu 2 tal-istess liġi, intitolat “Awtorizzazzjoni amministrattiva”, jipprevedi, fil-paragrafu 1(a) tiegħu:
“Il-persuni fiżiċi jew ġuridiċi li għandhom l-intenzjoni li jeżerċitaw l-attività msemmija fl-artikolu preċedenti għandhom jiksbu awtorizzazzjoni amministrattiva minn qabel, billi jipproduċu l-prova, lill-awtorità amministrattiva kompetenti, li l-kundizzjonijiet li ġejjin huma ssodisfatti:
a)
huma għandhom struttura organizzattiva li tippermettilhom li jwettaq l-obbligi li huma jassumu bħala persuna li timpjega fir-rigward tal-għanijiet tal-kumpannija.
[…]”.
17
L-Artikolu 12 tal-istess liġi, intitolat “Obbligi tal-aġenzija”, jistipula, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Hija l-aġenzija ta’ xogħol temporanju li għandha tosserva l-obbligi relatati mal-pagi u ta’ sigurtà soċjali fir-rigward tal-ħaddiema rreklutati sabiex jiġu assenjati lill-impriża utenti.
[…]”.
18
L-Artikolu 15 tal-Liġi 14/1994, intitolat “Tmexxija u kontroll tal-attività professjonali”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Meta ħaddiema iwettqu kompiti fi ħdan l-impriża utenti, konformement mad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, is-setgħat ta’ tmexxija u ta’ kontroll tal-attività ta’ xogħol huma eżerċitati minnha matul il-perijodu tal-provvista ta’ servizzi fil-qasam tagħha.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
19
Wara li wettqet stage professjonali fi ħdan Microsoft matul il-perijodu ta’ bejn ix-xahar ta’ Settembru 2010 u x-xahar ta’ Ġunju 2011, LM ikkonkludiet, bejn l-24 ta’ Awwissu 2011 u l-1 ta’ Awwissu 2017, kuntratti ta’ xogħol suċċessivi ma’ tliet impriżi oħra, jiġifieri Omnitel Comunicaciones, Indi Marketers u Leadmarket. Min-naħa tagħhom, dawn it-tliet impriżi kienu kkonkludew suċċessivament kuntratti ta’ provvista ta’ servizzi ma’ Microsoft, li fil-kuntest tagħhom LM kienet inkarigata twettaq is-servizzi miftiehma b’kuntratt. Skont il-kuntratt tax-xogħol li kien ġie konkluż fl-1 ta’ Awwissu 2017 bejn Leadmarket u LM, din tal-aħħar ġiet impjegata bħala konsulent kummerċjali għad-dipartiment ta’ Original Equipment Manufacturer (OEM) ta’ Microsoft u kienet tipprovdi servizzi ta’ marketing għal din l-aħħar kumpannija li ma kienu jiġu pprovduti minn ebda wieħed mill-impjegati tagħha.
20
Filwaqt li LM kienet tqila, Microsoft, filwaqt li invokat raġunijiet baġitarji, informat lil Leadmarket li l-kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi konkluż bejn iż-żewġ impriżi tagħhom kien ser jintemm fit-30 ta’ Settembru 2020 u ma kienx ser jiġi estiż.
21
Mit-22 ta’ Settembru 2020, LM ġiet affettwata minn inkapaċità temporanja għax-xogħol u, sussegwentement, wara li welldet fit-8 ta’ Diċembru 2020, ibbenefikat minn leave tal-maternità, li ġie immedjatament segwit minn leave parentali u minn leave annwali. Fid-data ta’ meta reġgħet lura għax-xogħol, jiġifieri fid-29 ta’ April 2021, LM irċeviet ittra mingħand Leadmarket li informatha dwar ix-xoljiment tal-kuntratt ta’ xogħol tagħha b’effett mis-27 ta’ April 2021. Il-persuna li timpjega invokat raġunijiet oġġettivi għal din it-tkeċċija, ibbażati fuq tnaqqis fid-domanda minħabba d-deċiżjoni li ċerti proġetti li kienu previsti ma jitkomplewx.
22
LM ippreżentat rikors quddiem il-Juzgado de lo Social no 39 de Madrid (il-Qorti Industrijali Nru 39 ta’ Madrid, Spanja) intiż sabiex tiġi ddikjarata n-nullità tat-tkeċċija tagħha, jew saħansitra n-natura abbużiva tal-imsemmija tkeċċija, u sabiex Leadmarket u ta’ Microsoft jiġu kkundannati in solidum għall-konsegwenzi li jirriżultaw minnha.
23
Permezz ta’ sentenza tat-30 ta’ Novembru 2021, il-Juzgado de lo Social no 39 de Madrid (il-Qorti Industrijali Nru 39 ta’ Madrid) eżentat lil Microsoft minn kull responsabbiltà, minħabba li qieset li Leadmarket ma kinitx assenjat lil LM lill din il-kumpannija. Hija ġġustifikat dan billi osservat li kienet Leadmarket, u mhux Microsoft, li kienet torganizza l-ħin u l-iskedi tax-xogħol ta’ LM, li kienet tħallasha s-salarju tagħha, li kienet ipprovditilha taħriġ, li kienet awtorizzat il-leave tagħha u li kienet organizzat il-leave tal-maternità tagħha. Sussegwentement, hija kkunsidrat li t-tkeċċija ta’ LM minn Leadmarket kienet illegali u ddikjarat in-nullità tagħha. Madankollu, dik il-qorti rrifjutat li tilqa’ t-talba għal kundanna għall-ħlas ta’ danni minħabba diskriminazzjoni marbuta mal-maternità, minħabba li l-kawża reali tat-tkeċċija kienet ibbażata esklużivament fuq raġunijiet baġitarji, minkejja li t-tkeċċija kienet seħħet matul perijodu ta’ leave annwali meħud sussegwentement għal perijodu ta’ leave tal-maternità u ta’ leave parentali għall-kustodja ta’ minuri. Madankollu, hija kkundannat lil Leadmarket tħallas lil LM kemm is-salarji li ma kinux tħallsu lilha kif ukoll kumpens għal-leave mhux meħud.
24
LM appellat minn din is-sentenza quddiem it-Tribunal Superior de Justicia de Madrid (il-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja ta’ Madrid), billi sostniet li s-sitwazzjoni tagħha bħala impjegata ta’ Leadmarket kellha titqies bħala “assenjazzjoni”, li kienet ġiet miftiehma ma’ Microsoft, u li, għaldaqstant, Microsoft kellha tiġi kkundannata in solidum għall-konsegwenzi tat-tkeċċija, inkluż għar-reintegrazzjoni ta’ LM fl-impjieg tagħha.
25
Il-qorti tar-rinviju għandha dubji, qabel kollox, dwar jekk id-Direttiva 2008/104 hijiex applikabbli għat-tilwima pendenti quddiemha. Fil-fatt, hija għandha dubji dwar jekk din id-direttiva tapplikax għal impriża li, mingħajr ma hija rrikonoxxuta fid-dritt intern bħala li hija aġenzija ta’ xogħol temporanju, tassenja ħaddiem lil impriża oħra. F’dan ir-rigward hija tosserva li, fid-dritt Spanjol, aġenzija ta’ xogħol temporanju għandha jkollha awtorizzazzjoni amministrattiva minn qabel sabiex teżerċita l-attività tagħha, rekwiżit li madankollu ma jidhirx li huwa previst mill-imsemmija direttiva.
26
Sussegwentement, fil-każ li d-Direttiva 2008/104 titqies li hija applikabbli għal din it-tilwima, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk, f’dan il-każ, LM ġietx assenjata lil Microsoft. Hija tfakkar li l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2008/104 jiddefinixxi l-kunċetti ta’ “aġenzija ta’ xogħol temporanju”, ta’ “ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija”, ta’ “impriża utenti” u ta’ “assenjazzjoni” billi jibbaża ruħu fuq il-fatt li l-ħaddiem impjegat mill-aġenzija ta’ xogħol temporanju jipprovdi s-servizzi tiegħu “taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni” tal-impriża utenti. Hija tosserva li, f’dan il-każ, mill-elementi kollha li jikkaratterizzaw ix-xogħol imwettaq minn LM jirriżulta li Microsoft kienet responsabbli għas-superviżjoni u għad-direzzjoni tal-attività tal-ħaddiema, li Microsoft kienet tatha l-kompjuter li permezz tiegħu hija kienet tipprovdi, mill-abitazzjoni tagħha, assistenza mill-bogħod lill-klijenti ta’ ċerti prodotti Microsoft, li LM kellha kuntatt regolari mal-persuni responsabbli ta’ Microsoft, li darba fil-ġimgħa hija kienet tmur fis-sede ta’ Microsoft u li hija kellha, għal dan l-għan, karta ta’ aċċess. Hija tippreċiża wkoll li, kull xahar, l-amministratur ta’ Leadmarket kien jirċievi rapport fix-xahar tal-attività tal-ħaddiema, kien japprova l-leave tagħha u kien jiffissa l-iskedi tax-xogħol tagħha, b’tali mod li qamet il-kwistjoni dwar jekk Leadmarket kellhiex titqies bħal li żammet is-superviżjoni u d-direzzjoni tal-attività professjonali tagħha.
27
Finalment, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-possibbiltà li LM terġa tikseb l-impjieg li hija kellha qabel it-tkeċċija tagħha wara d-dikjarazzjoni tan-nullità tal-imsemmija tkeċċija. Hija tindika li l-pożizzjoni u l-funzjonijiet li LM kienet teżerċita qabel il-leave tal-maternità tagħha ma kinitx għadha teżisti fi ħdan Leadmarket u li r-reintegrazzjoni ta’ LM fl-istess pożizzjoni setgħet titwettaq biss fi ħdan Microsoft. Hija tippreċiża li dan l-obbligu ta’ reintegrazzjoni tal-ħaddiema nisa li jkunu tkeċċew wara li jkunu daħlu lura għax-xogħol wara t-tmiem ta’ perijodi ta’ sospensjoni tal-kuntratt minħabba twelid, adozzjoni, kustodja għall-finijiet ta’ adozzjoni jew ta’ akkoljenza, imsemmija fl-Artikolu 45 tal-Liġi dwar l-Istatut tal-Ħaddiema, japplika kemm għall-impriża utenti kif ukoll għall-impriża li tassenja. F’dan il-każ, tqum il-kwistjoni dwar jekk, minħabba l-fatt li LM ġiet irreklutata direttament minn Leadmarket u mhux minn Microsoft, id-dritt tagħha li terġa’ lura għall-impjieg li kellha ma’ Microsoft jgħibx, peress li Leadmarket hija l-unika responsabbli għar-reintegrazzjoni tagħha jew jekk, bil-kontra ta’ dan, l-applikazzjoni tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 timplikax li anki l-impriża utenti, jiġifieri Microsoft, hija suġġetta għall-obbligu ta’ reintegrazzjoni u għall-applikazzjoni tal-konsegwenzi tan-nullità tat-tkeċċija.
28
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal Superior de Justicia de Madrid (il-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja ta’ Madrid) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Id-Direttiva [2008/104] hija applikabbli għal impriża li tpoġġi ħaddiema għad-dispożizzjoni ta’ [tassenja ħaddiema lil] impriża oħra, għalkemm l-ewwel impriża ma tkunx irrikonoxxuta mil-leġiżlazzjoni nazzjonali bħala aġenzija ta’ xogħol temporanju minħabba li ma jkollhiex awtorizzazzjoni amministrattiva bħala tali?
2)
Fil-każ li d-Direttiva 2008/104 hija applikabbli għal impriżi li jpoġġu għad-dispożizzjoni ħaddiema mingħajr ma jkunu rrikonoxxuti mid-dritt nazzjonali bħala aġenziji ta’ xogħol temporanju, f’sitwazzjoni bħal dik deskritta iktar ’il fuq, il-ħaddiema għandha titqies bħala ħaddiema temporanja permezz ta’ aġenzija fis-sens tal-Artikolu 3(1)(ċ) tad-Direttiva 2008/104, [Leadmarket] għandha titqies bħala aġenzija ta’ xogħol temporanju fis-sens tal-Artikolu 3(1)(b) tal-istess direttiva u [Microsoft] għandha titqies bħala impriża utenti fis-sens tal-Artikolu 3(1)(d) tal-istess direttiva? Konkretament, [Leadmarket] tista’ titqies bħala li żammet it-tmexxija u l-kontroll tal-attività professjonali (għalhekk tiġi eskluża l-eżistenza ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tal-ħaddiema), minħabba l-fatt li l-amministratur tagħha kien jirċievi mingħand il-ħaddiema rapport mensili tal-attività u kien japprova barra minn hekk il-leave, il-btajjel u l-ħinijiet tal-ħaddiema, minkejja li l-provvista ta’ kuljum tas-servizzi tal-ħaddiema kienet tikkonsisti f’li tipprovdi assistenza lill-klijenti ta’ Microsoft, billi ssolvi inċidenti billi ta’ spiss tikkuntattja lill-persuni responsabbli ta’ Microsoft, filwaqt li taħdem mid-dar tagħha b’kompjuter imqiegħed għad-dispożizzjoni tal-ħaddiema minn Microsoft u billi tmur darba fil-ġimgħa fiċ-ċentru ta’ xogħol ta’ Microsoft?
3)
Fil-każ li d-Direttiva 2008/104 hija applikabbli u inkwistjoni hemm tqegħid għad-dispożizzjoni tal-ħaddiema, minħabba l-applikazzjoni tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, is-salarju tal-ħaddiema għandu jkun tal-inqas l-istess bħal dak li kien ikun applikabbli li kieku kienet ġiet irreklutata direttament minn [Microsoft]?
4)
Id-dritt għall-ħaddiema li tiġi integrata mill-ġdid fil-post tax-xogħol tagħha jew f’ieħor ekwivalenti wara l-leave tal-maternità huwa applikabbli fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża, konformement mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/54 […]? U, minkejja li l-kuntratt bejn [Microsoft] u [Leadmarket] intemm, peress li ma jeżisti l-ebda post tax-xogħol ekwivalenti ma’ [Leadmarket], l-integrazzjoni mill-ġdid tagħha għandha ssir f’[Microsoft]?
5)
Fil-każ lid-Direttiva 2008/104 hija applikabbli għaliex inkwistjoni hemm tqegħid għad-dispożizzjoni, minħabba l-applikazzjoni tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi Spanjoli li jistabbilixxu n-nullità tat-tkeċċija fil-każ ta’ ħaddiema tqal u li jreddgħu għandhom iwasslu sabiex l-aġenzija ta’ xogħol temporanju u l-impriża utenti jiġu ddikjarati responsabbli in solidum għall-konsegwenzi previsti mil-liġi għat-tkeċċija nulla, jiġifieri: l-integrazzjoni mill-ġdid tal-ħaddiema fil-post tax-xogħol tagħha, il-ħlas tas-salarji mhux irċevuti mit-tkeċċija sal-integrazzjoni mill-ġdid tagħha kif ukoll l-obbligu li jitħallsu l-kumpens[i] xieraq [xierqa] li jirriżulta[w] mill-illegalità tat-tkeċċija?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
29
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/104 għandux jiġi interpretat fis-sens li din id-direttiva hija applikabbli għal impriża li tassenja ħaddiema lil impriża oħra, għalkemm l-ewwel impriża ma hijiex irrikonoxxuta mil-leġiżlazzjoni nazzjonali bħala li hija aġenzija ta’ xogħol temporanju minħabba li ma għandiex awtorizzazzjoni amministrattiva bħala tali.
30
Skont ġurisprudenza stabbilita, għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet li għandhom jintlaħqu mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti (sentenza tat-12 ta’ Mejju 2022, Luso Temp, C‑426/20, EU:C:2022:373, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
31
L-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/104 tikkwalifika bħala aġenzija ta’ xogħol temporanju kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li, f’konformità mal-liġi nazzjonali, tikkonkludi kuntratti ta’ impjieg jew relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija sabiex tassenjahom lil impriżi utenti biex jaħdmu hemm temporanjament taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tal-imsemmija impriżi.
32
Qabelxejn, mill-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta li hija ma tinkludi ebda preċiżazzjoni dwar il-kwalità tal-aġenzija ta’ xogħol temporanju. Fil-fatt, hija sempliċement tindika li l-aġenzija ta’ xogħol temporanju għandha tkun persuna fiżika jew ġuridika.
33
L-imsemmija dispożizzjoni tippreċiża madankollu li dan il-kunċett ikopri biss l-impriżi li jikkonkludu kuntratti ta’ xogħol jew li jistabbilixxu relazzjonijiet ta’ xogħol ma’ ħaddiema temporanji, konformement mad-dritt nazzjonali, u li jkollhom l-intenzjoni li jassenjaw lil dawn il-ħaddiema lil impriża utenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-22 ta’ Ġunju 2023, ALB FILS Kliniken, C‑427/21, EU:C:2023:505 punt 44). Mill-formulazzjoni tal-istess dispożizzjoni jirriżulta li r-rekwiżit ta’ konformità mad-dritt nazzjonali jirrigwarda l-proċedura ta’ konklużjoni tal-kuntratti ta’ impjieg jew il-metodu ta’ kif jiġu stabbiliti r-relazzjonijiet ta’ impjieg.
34
Għandu jiġi osservat ukoll li d-Direttiva 2008/104 ma tissuġġettax il-kwalità ta’ “aġenzija ta’ xogħol temporanju” għal numru jew għal perċentwali ta’ ħaddiema li impriża għandha tassenja lil impriża oħra sabiex titqies li hija aġenzija ta’ xogħol temporanju, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(b) tagħha.
35
Ebda element fid-definizzjoni ta’ “aġenzija ta’ xogħol temporanju”, kif tinsab fl-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/104, ma jeħtieġ li, sabiex impriża tkun tista’ titqies bħala li hija aġenzija ta’ xogħol temporanju fis-sens ta’ din id-direttiva, din ikollha awtorizzazzjoni amministrattiva minn qabel sabiex teżerċita din l-attività fl-Istat Membru fejn hija teżerċita l-attivitajiet tagħha.
36
Din l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/104 hija kkorroborata mill-kuntest li minnu tifforma parti din id-dispożizzjoni.
37
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li d-Direttiva 2008/104 ġiet adottata sabiex tikkompleta l-qafas leġiżlattiv stabbilit bid-Direttiva tal-Kunsill 97/81/KE tal-15 ta’ Diċembru 1997 li tikkonċerna l-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time konkluż mill-UNICE, miċ-CEEP u mill-ETUC (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 267), u mid-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat-28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368), fuq il-bażi tal-Artikolu 137(1) u (2) KE, li kien jagħti lill-istituzzjonijiet is-setgħa li jadottaw, permezz ta’ direttivi, rekwiżiti minimi applikabbli progressivament b’mod partikolari għall-kundizzjonijiet tax-xogħol (sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest tax-xogħol temporanju), C‑681/18, EU:C:2020:823, punt 39].
38
Għal dan l-għan, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2008/104, din tal-aħħar tipprevedi biss l-introduzzjoni ta’ rekwiżiti minimi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2020, KG (Assenjazzjonijiet suċċessivi fil-kuntest tax-xogħol temporanju), C‑681/18, EU:C:2020:823, punt 41).
39
Għandu jiġi osservat li l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2008/104, li jirreferi għall-aġenziji ta’ xogħol temporanju billi sempliċement jindika li din id-direttiva hija applikabbli għall-“impriżi pubbliċi u privati li huma aġenziji ta’ xogħol temporanju jew impriżi utenti impenjati f’attivitajiet ekonomiċi kemm jekk qed jaħdmu għal qligħ kif ukoll jekk le”, iħalli, konsegwentement, marġni ta’ evalwazzjoni kunsiderevoli lill-Istati Membri.
40
Barra minn hekk, din il-konstatazzjoni hija sostnuta mill-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2008/104, kif stipulati fil-premessi 12 u 23 kif ukoll fl-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, li huma intiżi li jistabbilixxu qafas protettiv għall-ħaddiema, li jkun non-diskriminatorju, trasparenti u proporzjonat, billi tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fir-rigward ta’ dawn il-ħaddiema u billi l-aġenziji ta’ xogħol temporanju jiġu rrikonoxxuti bħala li huma persuni li jimpjegaw permezz tal-introduzzjoni ta’ rekwiżiti minimi filwaqt li jiġi permess li l-Istati Membri jipprevedu sanzjonijiet.
41
Jekk il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2008/104 ikollu jiġi interpretat fis-sens li jkopri biss l-impriżi li għandhom, b’applikazzjoni tad-dritt nazzjonali tagħhom, awtorizzazzjoni amministrattiva minn qabel sabiex jeżerċitaw l-attività ta’ aġenzija ta’ xogħol temporanju, dan ikun jimplika, minn naħa, li jkun hemm varjazzjonijiet fill-protezzjoni tal-ħaddiema kemm bejn l-Istati Membri, skont jekk id-drittijiet nazzjonali jeżiġux jew le tali awtorizzazzjoni, kif ukoll fi ħdan l-istess Stat Membru, skont jekk l-impriża inkwistjoni għandiex jew le tali awtorizzazzjoni, u dan bir-riskju li jiġi ppreġudikat l-għan ta’ din id-direttiva, li huwa l-protezzjoni tal-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, u, min-naħa l-oħra, dan ikun jippreġudika l-effett utli tal-imsemmija direttiva minħabba li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha jiġi llimitat b’mod eċċessiv u mhux iġġustifikat.
42
Fil-fatt, tali limitazzjoni tkun tippermetti li kull impriża li, mingħajr ma jkollha tali awtorizzazzjoni, tassenja lil impriżi oħra ħaddiema li kkonkludew kuntratt ta’ xogħol magħha, tevita l-applikazzjoni tad-Direttiva 2008/104 u, għaldaqstant, ma tkunx tippermetti li l-ħaddiema jibbenefikaw mill-protezzjoni mixtieqa minn din id-direttiva, minkejja li r-relazzjoni ta’ impjieg li torbot lil dawn il-persuni mal-impriża li tassenjahom ma hijiex sostanzjalment differenti minn dik li torbothom ma’ impriża li kisbet l-awtorizzazzjoni amministrattiva minn qabel imposta mid-dritt nazzjonali.
43
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/104 għandu jiġi interpretat fis-sens li din id-direttiva tapplika għal kull persuna fiżika jew ġuridika li għandha kuntratt ta’ impjieg jew relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiem sabiex tassenjaħ lil impriża utenti biex jaħdem hemm temporanjament taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni ta’ din tal-aħħar, u li tassenja lil dan il-ħaddiem lill-impriża, anki jekk din il-persuna ma hijiex irrikonoxxuta mil-leġiżlazzjoni interna bħala li hija aġenzija ta’ xogħol temporanju minħabba li ma għandhiex awtorizzazzjoni amministrattiva bħala tali.
Fuq it‑tieni domanda
44
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(1)(b) sa (d) tad-Direttiva 2008/104 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-kunċetti ta’ “ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni jkopru, l-ewwel nett, impriża li ma hijiex irrikonoxxuta mil-leġiżlazzjoni nazzjonali bħala li hija aġenzija ta’ xogħol temporanju, iżda li, it-tieni nett, tassenja waħda mill-impjegati tagħha, li fir-rigward tagħha hija tirċievi r-rapport mensili ta’ attività u żżomm il-ġestjoni tal-ħin tax-xogħol u tal-leave, lil, it-tielet nett, impriża oħra, sabiex din l-impjegata taħdem kuljum taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni ta’ din l-impriża l-oħra.
Fuq l‑ammissibbiltà
45
Microsoft issostni li din id-domanda għandha tiġi ddikjarata inammissibbli, peress li din hija intiża sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja twettaq evalwazzjoni tal-fatti rrapportati mill-qorti tar-rinviju fir-rigward tal-eventwali assenjazzjoni ta’ LM.
46
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, meta l-Qorti tal-Ġustizzja jkollha quddiemha rinviju għal deċiżjoni preliminari, ir-rwol tagħha huwa li tagħti kjarifika lill-qorti nazzjonali dwar il-portata tar-regoli tal-Unjoni sabiex tippermettilha twettaq applikazzjoni korretta ta’ dawn ir-regoli għall-fatti mressqa quddiemha u mhux dak li twettaq tali evalwazzjoni hija stess, u dan sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja mhux neċessarjament ikollha għad-dispożizzjoni tagħha l-elementi indispensabbli kollha f’dan ir-rigward (sentenza tat-18 ta’ Ġunju 2015, Martin Meat, C‑586/13, EU:C:2015:405, punt 31).
47
Għalkemm huwa ċertament minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tevalwa l-fatti tal-kawża prinċipali, jew sabiex tapplika r-regoli tal-Unjoni li hija tkun interpretat għal miżuri jew għal sitwazzjonijiet nazzjonali, peress li dawn il-kwistjonijiet jaqgħu taħt il‑ġurisdizzjoni esklużiva tal-qorti nazzjonali (sentenza tad-9 ta’ Marzu 2021, Radiotelevizija Slovenija (Perijodu ta’ stand by f’post remot), C‑344/19, EU:C:2021:182, punt 23).
48
Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-kunċetti ta’ “aġenzija ta’ xogħol temporanju”, ta’ “ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija” u ta’ “impriża utenti” li “taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni” tagħha l-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu, fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2008/104.
49
Għaldaqstant it-tieni domanda, peress li tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2008/104, hija ammissibbli.
Ir‑risposta tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
50
Qabel kollox għandu jiġi osservat li hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika jekk ħaddiem jeżerċitax il-funzjonijiet tiegħu taħt id-direzzjoni u s-superviżjoni ta’ impriża utenti jew tal-persuna li timpjega li impjegatu u li kkonkludiet kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi ma’ din tal-aħħar. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja, meta tkun qiegħda tiddeċiedi dwar rinviju għal deċiżjoni preliminari, tista’, jekk ikun il-każ, tagħti preċiżazzjonijiet intiżi li jiggwidaw lill-qorti tar-rinviju fl-interpretazzjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-22 ta’ Novembru 2017, Cussens et, C‑251/16, EU:C:2017:881, punt 59).
51
F’dak li jirrigwarda, fl-ewwel lok, il-kunċett ta’ “aġenzija ta’ xogħol temporanju”, mill-Artikolu 1(1) u (2) tad-Direttiva 2008/104, dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din tal-aħħar, u mill-Artikolu 3(1)(b) sa (e) ta’ din id-direttiva jirriżulta li aġenzija ta’ xogħol temporanju hija impriża li tikkonkludi kuntratti ta’ impjieg jew relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiema sabiex tassenjahom lil impriżi utenti biex jaħdmu hemm temporanjament “taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni” ta’ dawn tal-aħħar.
52
Hekk kif jirriżulta mill-punt 34 ta’ din is-sentenza, id-Direttiva 2008/104 ma tissuġġettax il-kwalità ta’ “aġenzija ta’ xogħol temporanju” għal numru jew għal perċentwali ta’ ħaddiema li impriża għandha tassenja lil impriża oħra. Madankollu, ma huwiex biżżejjed, sabiex impriża tiġi kklassifikata bħala aġenzija ta’ xogħol temporanju, li hija tassenja xi wieħed jew ieħor mill-ħaddiema tagħha, jew okkażjonalment parti mill-ħaddiema tagħha, lil impriża oħra. Tali sitwazzjonijiet huma fil-fatt ekwivalenti għal provvisti ta’ servizzi minn impriża fir-rigward ta’ oħra u mhux għal servizzi ta’ xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija.
53
Għaldaqstant, jekk il-qorti tar-rinviju jkollha tqis li l-persuna li timpjega lill-ħaddiema hija impriża li l-attività, prinċipali jew sekondarja, tagħha tikkonsisti fil-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ impjieg jew fl-istabbiliment ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiema sabiex tassenjahom, b’mod temporanju, lil impriżi utenti sabiex jaħdmu hemm taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tagħhom, hija għandha tqis li d-Direttiva 2008/104 hija applikabbli għall-kawża prinċipali, u dan għandu jippermettilha li tiddetermina jekk il-ħaddiema inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistax titqies bħala li hija ħaddiema temporanja permezz ta’ aġenzija li teżerċita l-funzjonijiet tagħha taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni ta’ impriża utenti, fis-sens tad-Direttiva 2008/104.
54
F’dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, il-kunċett ta’ “ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija”, iddefinit fl-Artikolu 3(1)(ċ) tad-Direttiva 2008/104, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-kunċett ta’ “ħaddiem” ma jistax jingħata interpretazzjoni li tvarja skont id-drittijiet nazzjonali, iżda għandu portata proprja fid-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-20 ta’ Settembru 2007, Kiiski, C‑116/06, EU:C:2007:536, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
55
Għandu jitfakkar li l-kunċett ta’ “ħaddiem” huwa definit skond kriterji oġġettivi li jikkaratterizzaw ir-relazzjoni ta’impjieg fid-dawl tad-drittijiet u tad-dmirijiet tal-persuni kkonċernati. Issa, il-karatteristika essenzjali tar-relazzjoni ta’ impjieg hija ċ-ċirkustanza li persuna twettaq, matul ċertu żmien, favur persuna oħra u taħt id-direzzjoni tagħha, servizzi li bħala korrispettiv għalihom hija tirċievi remunerazzjoni (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-11 ta’ April 2019, Bosworth u Hurley, C‑603/17, EU:C:2019:310, punt 25 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
56
Madankollu, l-assenjazzjoni ta’ ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija jikkostitwixxi każ kumpless u speċifiku tad-dritt industrijali li jimplika relazzjoni doppja ta’ impjieg, minn naħa, bejn l-aġenzija ta’ xogħol temporanju u l-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija u, min-naħa l-oħra, bejn dan tal-aħħar u l-impriża utenti, kif ukoll relazzjoni ta’ assenjazzjoni bejn l-aġenzija ta’ xogħol temporanju u l-impriża utenti (sentenza tal-11 ta’ April 2013, Della Rocca, C‑290/12, EU:C:2013:235, punt 40).
57
Il-partikolarità ta’ din ir-relazzjoni ta’ impjieg tinsab fil-fatt li, fil-kuntest tal-assenjazzjoni tal-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija, l-aġenzija ta’ xogħol temporanju żżomm relazzjoni ta’ impjieg ma’ dan il-ħaddiem, iżda tittrasferixxi s-superviżjoni u d-direzzjoni li bħala prinċipju huma f’idejn kull persuna li timpjega, lill-impriża utenti, u b’dan il-mod toħloq rabta ġdida ta’ subordinazzjoni bejn il-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija u l-impriża utenti, peress li l-imsemmi ħaddiem ikun qiegħed jipprovdi servizz kuntrattwalment dovut mill-aġenzija ta’ xogħol temporanju lil din l-aħħar impriża u jkun jinsab, għal dan l-għan, taħt id-direzzjoni u s-superviżjoni tagħha.
58
Minn dan isegwi li l-eżistenza ta’ tali rabta ta’ subordinazzjoni kif ukoll il-livell ta’ subordinazzjoni tal-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija għall-impriża utenti, fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu, għandha tiġi evalwata f’kull każ partikolari skont l-elementi u ċ-ċirkustanzi kollha li jikkaratterizzaw ir-relazzjonijiet eżistenti bejn il-partijiet, evalwazzjoni li għandha titwettaq mill-qorti tar-rinviju. (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-20 ta’ Novembru 2018, Sindicatul Familia Constanţa et, C‑147/17, EU:C:2018:926, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
59
F’dan ir-rigward, il-fatt li l-aġenzija ta’ xogħol temporanju tirċievi rapport mensili ta’ attività tal-ħaddiem assenjat lill-impriża utenti huwa ċirkustanza li tista’, jekk ikun il-każ, tittieħed inkunsiderazzjoni, skont l-għan speċifiku mfittex minn dan ir-rapport, fir-relazzjonijiet bejn l-aġenzija ta’ xogħol temporanju u l-ħaddiem. Fir-rigward tal-fatt li l-aġenzija tax-xogħol temporanju tapprova l-leave tal-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija u tiffissa l-iskedi tax-xogħol tiegħu, għandu jiġi osservat li ma huwiex, a priori, anormali li din l-impriża, li tibqa’ l-persuna li timpjega lil dan il-ħaddiem, twettaq formalment din l-approvazzjoni u dan l-iffissar, mingħajr ma dan ma jikkontesta r-realtà tas-superviżjoni u tad-direzzjoni tal-ħaddiem assunti mill-impriża utenti fil-kuntest tal-assenjazzjoni ta’ dan tal-aħħar. Għaldaqstant, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddetermina, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-każ inkwistjoni, jekk ċirkustanzi oħra jistgħux jimplikaw li hija din l-impriża li żammet is-superviżjoni u d-direzzjoni tal-ħaddiem tagħha assenjat.
60
F’dak li jirrigwarda, fit-tielet lok, il-kunċett ta’ “impriża utenti”, l-Artikolu 3(1)(d) tad-Direttiva 2008/104 jipprevedi li din għandu teżerċita setgħa ta’ direzzjoni u ta’ superviżjoni fuq il-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija. Għal dan il-għan, hija tista’ kemm timponi fuq il-ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija l-osservanza ta’ regoli interni u ta’ metodi ta’ xogħol, iżda wkoll teżerċita sorveljanza u superviżjoni fuq il-mod li bih huwa jwettaq il-funzjonijiet tiegħu.
61
F’dan ir-rigward, sabiex l-aġir ta’ impriża utenti jiġi kkaratterizzat bħala l-eżerċizzju ta’ setgħa ta’ direzzjoni u ta’ superviżjoni fuq il-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija, ma huwiex biżżejjed li din l-impriża tivverifika x-xogħol imwettaq jew tagħti sempliċi struzzjonijiet ġenerali lil dawn il-ħaddiema (ara, f’dan is-sens, sentenza tat-18 ta’ Ġunju 2015, Martin Meat, C‑586/13, EU:C:2015:405 punt 40).
62
Konsegwentement, ir-risposta li għandha tingħata għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(1)(b) sa (d) tad-Direttiva 2008/104 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ikopri s-sitwazzjoni fejn ħaddiem jiġi assenjat lil impriża utenti minn impriża li l-attività tagħha tikkonsisti fil-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ impjieg jew fl-istabbiliment ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiema bl-għan li tassenjahom lil impriża utenti għal ċertu żmien, jekk dan il-ħaddiem jinsab taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni ta’ din l-impriża u jekk din tal-aħħar, minn naħa, timponilu kemm is-servizzi li għandhom jitwettqu u l-mod li bih dawn għandhom jitwettqu kif ukoll l-osservanza tal-istruzzjonijiet u tar-regoli interni tagħha u, min-naħa l-oħra, teżerċita sorveljanza u kontroll fuq il-mod li bih l-istess ħaddiem iwettaq il-funzjonijiet tiegħu.
Fuq it‑tielet domanda
63
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 għandux jiġi interpretat fis-sens li ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija assenjat lil impriża utenti għandux, matul il-perijodu tal-assenjazzjoni tiegħu magħha, jirċievi salarju tal-inqas ugwali għal dak li kien jirċievi li kieku ġie rreklutat direttament minn din l-impriża.
64
Abbażi tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104, il-ħaddiema temporanji permezz ta’ aġenzija għandhom, matul l-assenjazzjoni tagħhom f’impriża utenti, jibbenefikaw minn kundizzjonijiet bażiċi tax-xogħol u tal-impjieg minn tal-inqas ugwali għal dawk li kienu jkunu applikabbli għalihom li kieku kienu rreklutati direttament minn din l-impriża biex jokkupaw l-istess pożizzjoni.
65
L-Artikolu 3(1)(f) tal-imsemmija direttiva jiddefinixxi l-“kondizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol u ta’ impjieg” bħala dawk stabbiliti mil-leġiżlazzjoni, mir-regolamenti, mid-dispożizzjonijiet amministrattivi, mill-ftehimiet kollettivi u/jew minn kull dispożizzjoni ġenerali vinkolanti oħrajn fis-seħħ fl-impriża utenti, relatati, b’mod partikolari, mar-remunerazzjoni.
66
Konsegwentement, ir-risposta li għandha tingħata għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 għandu jiġi interpretat fis-sens li ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija assenjat lil impriża utenti, fis-sens ta’ din id-direttiva, għandu, matul il-perijodu tal-assenjazzjoni tiegħu magħha, jirċievi salarju minn tal-inqas ugwali għal dak li kien jirċievi li kieku ġie rreklutat direttament minn din l-impriża.
Fuq ir‑raba’ u l‑ħames domanda
67
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/54 għandux jiġi interpretat fis-sens li ħaddiema tqila jew li tredda’, li t-tkeċċija tagħha ġiet iddikjarata nulla minn qorti nazzjonali, għandhiex id-dritt li terġa’ lura għax-xogħol tagħha jew għal impjieg ekwivalenti mal-iskadenza tal-leave tal-maternità tagħha mal-persuna li timpjegaha jew, sa fejn il-kuntratt għall-provvista ta’ servizzi bejn l-impriża utenti u l-persuna li timpjega jkun intemm u ma tkun teżisti ebda pożizzjoni ta’ xogħol ekwivalenti mal-persuna li timpjegaha, mal-impriża utenti.
68
Permezz tal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li skontha, f’din is-sitwazzjoni, l-impriża utenti u l-aġenzija ta’ xogħol temporanju jsiru responsabbli in solidum għall-konsegwenzi tan-nullità tat-tkeċċija, u għandhom, b’mod partikolari, l-obbligu li jirreintegraw lil din il-ħaddiema.
69
Peress li d-deċiżjoni tar-rinviju sservi bħala bażi għall-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, il-qorti nazzjonali hija meħtieġa tispjega, fid-deċiżjoni tar-rinviju nnifisha, il-kuntest fattwali u leġiżlattiv tat-tilwima fil-kawża prinċipali u li tagħti l-ispjegazzjonijiet meħtieġa dwar ir-raġunijiet tal-għażla tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li hija titlob l-interpretazzjoni tagħhom, kif ukoll dwar ir-rabta li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għat-tilwima mressqa quddiemha (digriet tad-9 ta’ Jannar 2024Bravchev, C‑338/23, EU:C:2024:4, punt 19 u l-ġurisprudenza ċċitata).
70
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat ukoll li l-informazzjoni li tinsab fid-deċiżjoni tar-rinviju għandha tippermetti, minn naħa, li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposti utli għad-domandi magħmula mill-qorti nazzjonali u, min-naħa l-oħra, li l-gvernijiet tal-Istati Membri kif ukoll lill-partijiet interessati l-oħra jeżerċitaw id-dritt mogħti lilhom mill-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea li jippreżentaw osservazzjonijiet. Hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiżgura li dan id-dritt jiġi ssalvagwardjat, fid-dawl tal-fatt li, skont din id-dispożizzjoni, huma biss id-deċiżjonijiet tar-rinviju li jiġu nnotifikati lill-partijiet interessati (digriet tad-9 ta’ Jannar 2024Bravchev, C‑338/23, EU:C:2024:4, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
71
Ir-rekwiżiti kumulattivi li jikkonċernaw il-kontenut ta’ deċiżjoni ta’ rinviju jissemmew b’mod espliċitu fl-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja u huma mfakkra, b’mod partikolari, fil-punt 15 tar-Rakkomandazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea lill-qrati nazzjonali dwar ir-rinviji għal deċiżjoni preliminari (ĠU 2019, C 380, p. 1).
72
L-Artikolu 94(ċ) ta’ dawn ir-Regoli jipprevedi għalhekk li t-talba għal deċiżjoni preliminari għandha tinkludi espożizzjoni tar-raġunijiet li wasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex ikollha dubji dwar l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
73
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li hija tiddefinixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha, kuntest li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tevalwa l-eżattezza tiegħu, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar talba għal deċiżjoni preliminari mressqa minn qorti nazzjonali biss fil-każ li jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tagħti risposta utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenza tas-7 ta’ Lulju 2022, Coca-Cola European Partners Deutschland, C‑257/21 u C‑258/21, EU:C:2022:529, punt 35 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
74
F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat, fl-ewwel lok, li ma huwiex stabbilit li l-persuna li timpjega lill-ħaddiema inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija aġenzija ta’ xogħol temporanju, jiġifieri impriża li l-attività tikkonsisti fl-allokazzjoni ta’ ħaddiema lil impriżi utenti oħra u li tikkonkludi kuntratti ta’ impjieg jew li tistabbilixxi relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiema sabiex tassenjahom, b’mod temporanju, lil impriżi utenti.
75
Fit-tieni lok, mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja bl-ebda mod ma jirriżulta li, fil-mument tat-tkeċċija ta’ LM, kienu għadhom jeżistu relazzjonijiet ta’ ħaddiem bejn Microsoft u din il-ħaddiema. Fil-fatt, minn naħa, Leadmarket ma komplietx iktar tassenja lil LM lil Microsoft b’effett mill-bidu tal-leave tal-maternità ta’ LM u, min-naħa l-oħra, skont il-qorti tar-rinviju, ir-relazzjoni kuntrattwali bejn Microsoft u Leadmarket kienet intemmet b’effett mit-30 ta’ Settembru 2020, diversi xhur qabel it-tkeċċija ta’ LM minn Leadmarket, u għalhekk iż-żewġ domandi magħmula huma ipotetiċi.
76
Barra minn hekk, id-deċiżjoni tar-rinviju ma tinkludi ebda element li jippermetti li tiġi ddeterminata n-natura tal-kuntratt ta’ xogħol bejn LM u Leadmarket. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju ma tipprovdi ebda spjegazzjoni dwar ir-raġunijiet li għalihom hija tqis li, f’dan il-kuntest, l-interpretazzjoni tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2006/54 u tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104 hija applikabbli għas-sitwazzjoni ta’ LM, peress li, b’mod partikolari, il-kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi konkluż bejn Microsoft u Leadmarket intemm fit-30 ta’ Settembru 2020, diversi xhur qabel it-tkeċċija ta’ LM.
77
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, hemm lok li jitqies li r-raba’ u l-ħames domanda preliminari huma inammissibbli.
Fuq l-ispejjeż
78
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Seba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 3(1)(b) tad-Direttiva 2008/104/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Novembru 2008 dwar xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
din id-direttiva tapplika għal kull persuna fiżika jew ġuridika li għandha kuntratt ta’ impjieg jew relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiem sabiex tassenjaħ lil impriża utenti biex jaħdem hemm temporanjament taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni ta’ din tal-aħħar, u li tassenja lil dan il-ħaddiem lill-impriża, anki jekk din il-persuna ma hijiex irrikonoxxuta mil-leġiżlazzjoni interna bħala li hija aġenzija ta’ xogħol temporanju minħabba li ma għandhiex awtorizzazzjoni amministrattiva bħala tali.
2)
L-Artikolu 3(1)(b) sa (d) tad-Direttiva 2008/104
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
l-kunċett ta’ “xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ikopri s-sitwazzjoni fejn ħaddiem jiġi assenjat lil impriża utenti minn impriża li l-attività tagħha tikkonsisti fil-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ impjieg jew fl-istabbiliment ta’ relazzjonijiet ta’ impjieg ma’ ħaddiema bl-għan li tassenjahom lil impriża utenti għal ċertu żmien, jekk dan il-ħaddiem jinsab taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni ta’ din l-impriża u jekk din tal-aħħar, minn naħa, timponilu kemm is-servizzi li għandhom jitwettqu u l-mod li bih dawn għandhom jitwettqu kif ukoll l-osservanza tal-istruzzjonijiet u tar-regoli interni tagħha u, min-naħa l-oħra, teżerċita sorveljanza u kontroll fuq il-mod li bih l-istess ħaddiem iwettaq il-funzjonijiet tiegħu.
3)
L-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2008/104
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ħaddiem temporanju permezz ta’ aġenzija assenjat lil impriża utenti, fis-sens ta’ din id-direttiva, għandu, matul il-perijodu tal-assenjazzjoni tiegħu magħha, jirċievi salarju minn tal-inqas ugwali għal dak li kien jirċievi li kieku ġie rreklutat direttament minn din l-impriża.
4)
Ir-raba’ u l-ħames domanda magħmula mit-Tribunal Superior de Justicia de Madrid (il-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja ta’ Madrid, Spanja) huma inammissibbli.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ispanjol.