62021CJ0385
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 10ης Νοεμβρίου 2022 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Άρθρο 101 ΣΛΕΕ – Κύρωση που επιβάλλει η εθνική αρχή ανταγωνισμού – Καθορισμός του ποσού του προστίμου – Συνεκτίμηση του κύκλου εργασιών που ενεγράφη στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης – Αίτημα να λάβει υπόψη η εθνική αρχή ανταγωνισμού διαφορετικό κύκλο εργασιών – Άρνηση της αρχής ανταγωνισμού – Πραγματική οικονομική κατάσταση της συγκεκριμένης επιχείρησης – Αρχή της αναλογικότητας»
Στην υπόθεση C‑385/21,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Ρουμανία) με απόφαση της 1ης Μαρτίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Ιουνίου 2021, στο πλαίσιο της δίκης
Zenith Media Communications SRL,
κατά
Consiliul Concurenţei,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους E. Regan, πρόεδρο τμήματος, Δ. Γρατσία (εισηγητή), M. Ilešič, I. Jarukaitis, και Z. Csehi, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. M. Collins
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Zenith Media Communications SRL, εκπροσωπούμενη από τους V. Berea, R. Ionescu, P. Partene, A. I. Rusan, avocaţi, και από τον A. Komives, ügyvéd,
–
η Consiliul Concurenţei, εκπροσωπούμενη από την C. Butacu και τον B. Chiriţoiu,
–
η Ρουμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις E. Gane και A. Rotăreanu,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τον G. Aiello, avvocato dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον I. V. Rogalski και την L. Wildpanner,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, εξεταζόμενων υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας.
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Zenith Media Communications SRL και της Consiliul Concurenţei (Αρχή Ανταγωνισμού, Ρουμανία) όσον αφορά απόφαση με την οποία επιβλήθηκε στην εταιρία αυτή πρόστιμο για παράβαση των κανόνων του δικαίου του ανταγωνισμού.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1/2003
3
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101] και [102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1), έχει ως εξής:
«Οσάκις οι αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών ή τα εθνικά δικαστήρια εφαρμόζουν την εθνική νομοθεσία ανταγωνισμού σε συμφωνίες, αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων ή εναρμονισμένες πρακτικές κατά την έννοια του άρθρου [101] παράγραφος 1 [ΣΛΕΕ], οι οποίες είναι πιθανόν να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών κατά την έννοια της διάταξης αυτής, εφαρμόζουν επίσης το άρθρο [101 ΣΛΕΕ], στις εν λόγω συμφωνίες, αποφάσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές. […]»
4
Το άρθρο 5 του κανονισμού ορίζει τα ακόλουθα:
«Οι αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών είναι αρμόδιες να εφαρμόζουν τα άρθρα [101] και [102 ΣΛΕΕ] σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Προς τον σκοπό αυτό, δύνανται, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν καταγγελίας, να εκδίδουν τις ακόλουθες αποφάσεις:
–
για την παύση της παράβασης,
–
για τη λήψη προσωρινών μέτρων,
–
για την αποδοχή ανάληψης δεσμεύσεων,
–
για την επιβολή προστίμου, χρηματικής ποινής ή κάθε άλλης κύρωσης προβλεπόμενης από την εθνική τους νομοθεσία.
Εάν με βάση τις πληροφορίες που διαθέτουν διαπιστώσουν ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις μιας απαγόρευσης, δύνανται επίσης να αποφαίνονται ότι δεν συντρέχει λόγος δράσης από μέρους τους.»
5
Το άρθρο 23, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δύναται να επιβάλλει σε επιχειρήσεις πρόστιμα για παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα πρόστιμα αυτά δεν υπερβαίνουν το 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών της επιχείρησης κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος.
6
Κατά το άρθρο 35, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού:
«Τα κράτη μέλη ορίζουν την αρχή ανταγωνισμού ή τις αρχές που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή των άρθρων [101] και [102 ΣΛΕΕ] κατά τρόπο ώστε να τηρούνται όντως οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού. […]»
Η τέταρτη οδηγία 78/660/ΕΟΚ
7
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της τέταρτης οδηγίας 78/660/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, βασιζόμενης στο άρθρο [50, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, ΣΛΕΕ], περί των ετησίων λογαριασμών εταιρειών ορισμένων μορφών (ΕΕ ειδ. έκδ. 06/002, σ. 17), όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2003/51/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2003 (ΕΕ 2003, L 178, σ. 16), προβλέπει τα εξής:
«Οι ετήσιοι λογαριασμοί περιλαμβάνουν: Τον Ισολογισμό, τα Αποτελέσματα Χρήσεως και το Προσάρτημα. Τα έγγραφα αυτά αποτελούν ενιαίο σύνολο.»
8
Από τα άρθρα 22 έως 26 της τέταρτης οδηγίας 78/660, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2003/51, προκύπτει ότι το καθαρό ύψος του κύκλου εργασιών αναγράφεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης.
Το ρουμανικό δίκαιο
9
Το άρθρο 2, παράγραφος 3, του Legea concurenței nr. 21/1996 (νόμου 21/1996 περί ανταγωνισμού), της 10ης Απριλίου 1996 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 88, της 30ής Απριλίου 1996), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί ανταγωνισμού), ορίζει τα εξής:
«Όταν επιχειρήσεις […] συμμετέχουν, κατόπιν συμφωνίας, συνεννόησης, συμφώνου, πρωτοκόλλου, σύμβασης κ.λπ., σε σύμπραξη, ρητή, δημόσια ή κρυφή, αλλά χωρίς νομική προσωπικότητα και ανεξαρτήτως της μορφής της –συμμαχία, συνασπισμός, ομάδα, ένωση, ομοσπονδία κ.λπ.–, για τις πράξεις και τα πραγματικά περιστατικά που διαλαμβάνονται στην παράγραφο 1, οι οποίες τελούνται στο πλαίσιο της συμμετοχής σε μια τέτοια κοινοπραξία, εφαρμόζονται σε κάθε επιχείρηση οι διατάξεις του παρόντος νόμου, τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας.»
10
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, του νόμου περί ανταγωνισμού έχει ως εξής:
«1.   Απαγορεύεται κάθε συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων, κάθε απόφαση ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική που έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της ρουμανικής αγοράς ή σημαντικού τμήματος αυτής, και ιδίως εκείνες που συνίστανται:
a)
στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πώλησης ή άλλων όρων συναλλαγής,
b)
στον περιορισμό ή στον έλεγχο της παραγωγής, της διαθέσεως, της τεχνολογικής αναπτύξεως ή των επενδύσεων,
c)
στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού,
d)
στην εφαρμογή ανίσων όρων επί ισοδυνάμων παροχών έναντι των εμπορικώς συναλλασσομένων, με αποτέλεσμα να περιέρχονται αυτοί σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό,
e)
στην εξάρτηση της συνάψεως συμβάσεων από την αποδοχή, εκ μέρους των συναλλασσομένων, προσθέτων παροχών που εκ φύσεως ή σύμφωνα με τις εμπορικές συνήθειες δεν έχουν σχέση με το αντικείμενο των συμβάσεων αυτών.»
11
Το άρθρο 55, παράγραφος 1, στοιχείο a, του νόμου περί ανταγωνισμού προβλέπει τα εξής:
«Συνιστούν παραβάσεις για τις οποίες επιβάλλεται πρόστιμο, το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει το 10 % του παγκόσμιου συνολικού κύκλου εργασιών που έχει πραγματοποιήσει η επιχείρηση ή η ένωση επιχειρήσεων κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος, οι ακόλουθες πράξεις που διεπράχθησαν, εκ προθέσεως ή εξ αμελείας, από επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων:
a)
παράβαση των άρθρων 5 και 6 του παρόντος νόμου, καθώς και των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ […]».
12
Στο παράρτημα της Ordinul nr. 420, pentru punerea în aplicare a Instrucțiunilor privind individualizarea sancțiunilor pentru contravențiile prevăzute la articolul [55] din legea concurenței nr. 21/1996 (απόφασης αριθ. 420 για την εφαρμογή των οδηγιών σχετικά με την εξατομίκευση των κυρώσεων για τις διοικητικές παραβάσεις του άρθρου [55] του νόμου περί ανταγωνισμού), της 2ας Σεπτεμβρίου 2010 (Monitorul Oficial al României, μέρος Ι, αριθ. 638 της 10ης Σεπτεμβρίου 2010), περιλαμβάνονται οδηγίες προς την αρχή ανταγωνισμού σχετικά με τον υπολογισμό των προστίμων (στο εξής: οδηγίες για την εξατομίκευση των κυρώσεων), των οποίων το κεφάλαιο ΙΙ, σημείο Α, προβλέπει τα εξής:
«A. Καθορισμός του βασικού συντελεστή
1.   Ο βασικός συντελεστής καθορίζεται αναλόγως της σοβαρότητας και της διάρκειας των πράξεων. Ο βασικός συντελεστής προκύπτει από την πρόσθεση των δύο ποσών που ορίζονται κατωτέρω, αναλόγως της σοβαρότητας και της διάρκειας:
x σοβαρότητα + y διάρκεια = βασικός συντελεστής
2.   Ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποίησε ο παραβάτης κατά το οικονομικό έτος που προηγήθηκε της επιβολής της κύρωσης, ο οποίος καθορίζεται σύμφωνα με τις ισχύουσες φορολογικές ρυθμίσεις, λαμβάνεται ως αφετηρία για τον καθορισμό του βασικού συντελεστή του προστίμου στην περίπτωση των παραβάσεων του άρθρου [55] του νόμου.»
13
Η Ordinul nr. 3055 pentru aprobarea Reglementarilor contabile condition conforme cu directivele europene (απόφαση αριθ. 3055 για την έγκριση των λογιστικών κανόνων σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες), της 29ης Οκτωβρίου 2009 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 766, της 10ης Νοεμβρίου 2009, στο εξής: απόφαση για την έγκριση των λογιστικών κανόνων), προβλέπει στα σημεία 33, 46 και 253 τα εξής:
«33. (1) Ο καθαρός κύκλος εργασιών περιλαμβάνει τα ποσά που προέρχονται από την πώληση προϊόντων και από την παροχή υπηρεσιών στο πλαίσιο της συνήθους επιχειρηματικής δραστηριότητας της οντότητας, αφαιρουμένων των εμπορικών εκπτώσεων και του φόρου προστιθεμένης αξίας, καθώς και άλλων φόρων που συνδέονται άμεσα με τον κύκλο εργασιών.
[…]
46. (1) Αρχή της υπεροχής της ουσίας έναντι της μορφής. Η εγγραφή των αξιών στο πλαίσιο των στοιχείων του ισολογισμού και των αποτελεσμάτων χρήσης πραγματοποιείται λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής ουσίας της κοινοποιηθείσας συναλλαγής ή πράξης και όχι μόνον της νομικής μορφής της.
(2) Η τήρηση της αρχής αυτής έχει ως σκοπό την πιστή λογιστική καταχώριση και εγγραφή των χρηματοοικονομικών συναλλαγών, σύμφωνα με την πραγματική οικονομική κατάσταση, αναδεικνύοντας τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, καθώς και τους κινδύνους που συνδέονται με τις πράξεις αυτές.
[…]
(4) Οι οντότητες υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες κατά τη λογιστική καταχώριση των χρηματοοικονομικών πράξεων, έτσι ώστε να είναι εξαιρετικά σπάνιο το ενδεχόμενο η φύση της συναλλαγής, η οποία προσδιορίζεται με βάση την αρχή της υπεροχής της ουσίας έναντι της μορφής, να διαφέρει από εκείνη που θα προσδιοριζόταν εάν δεν εφαρμοζόταν η εν λόγω αρχή.
[…]
253. […]
(2) Τα ποσά που εισπράττει μια οντότητα για λογαριασμό τρίτων, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων αντιπροσώπευσης, προμήθειας ή εμπορικής εντολής που συνάπτονται σύμφωνα με τον νόμο, δεν αποτελούν εισοδήματα από τη συνήθη δραστηριότητα, έστω και αν, από απόψεως φόρου προστιθέμενης αξίας, τα πρόσωπα που ενεργούν ιδίω ονόματι θεωρούνται ως αγοραστές-μεταπωλητές. Στην περίπτωση αυτή, τα έσοδα από τη συνήθη δραστηριότητα αποτελούνται από τις οφειλόμενες προμήθειες.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
14
Με απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2014, η αρχή ανταγωνισμού διαπίστωσε ότι, κατά το διάστημα μεταξύ 26 Μαρτίου και 17 Οκτωβρίου 2012, ορισμένες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης, οι οποίες παρέχουν υπηρεσίες πρακτορείας στον τομέα της διαφήμισης, είχαν διαπράξει ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 5, παράγραφος 1, του νόμου περί ανταγωνισμού και του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, μετέχοντας σε σύμπραξη με αντικείμενο την εξάλειψη από τη ρουμανική αγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων πρακτορείας στον τομέα της διαφήμισης (στο εξής: απόφαση της αρχής ανταγωνισμού). Στην αναιρεσείουσα της κύριας δίκης επιβλήθηκε πρόστιμο 2146199 ρουμανικών λέι (RON) (περίπου 484759 ευρώ), το οποίο αντιπροσώπευε το 2,52 % του κύκλου εργασιών της, όπως αυτός προέκυπτε από τον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης του οικονομικού έτους 2013.
15
Η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης άσκησε ενώπιον του Curtea de Apel București (εφετείου Βουκουρεστίου, Ρουμανία) προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της απόφασης της αρχής ανταγωνισμού ή, επικουρικώς, τη μείωση του ποσού του προστίμου, λαμβάνοντας υπόψη το ανώτατο όριο που θα προέκυπτε από τον ορθό προσδιορισμό του κύκλου εργασιών της. Η προσφυγή απορρίφθηκε με απόφαση της 8ης Ιουνίου 2016.
16
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως που άσκησε κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ρουμανία), που είναι το αιτούν δικαστήριο, η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι, ως επιχείρηση πρακτορείας στον τομέα της διαφήμισης, ασκεί δραστηριότητα διαμεσολάβησης μεταξύ των διαφημιζομένων και των παρόχων διαφημιστικών υπηρεσιών, όπως τα τηλεοπτικά κανάλια. Οι επιχειρήσεις πρακτορείας στον τομέα της διαφήμισης καταβάλλουν στους παρόχους διαφημιστικών υπηρεσιών την αμοιβή τους, την οποία εισπράττουν από τους διαφημιζόμενους. Η αμοιβή των επιχειρήσεων πρακτορείας στον τομέα της διαφήμισης έχει τη μορφή προμήθειας η οποία εισπράττεται από τον διαφημιζόμενο. Μόνον η εν λόγω προμήθεια αποτελεί μέρος του κύκλου εργασιών μιας επιχείρησης πρακτορείας στον τομέα της διαφήμισης. Όμως, η αρχή ανταγωνισμού έλαβε υπόψη, ως βάση υπολογισμού του επιβληθέντος προστίμου, τον κύκλο εργασιών που αναγραφόταν στα λογιστικά βιβλία της αναιρεσείουσας, στον οποίο περιλαμβάνονται όχι μόνον οι εισπραχθείσες προμήθειες, αλλά και τα ποσά που καταβλήθηκαν με τη διαμεσολάβηση της τελευταίας στους παρόχους διαφημιστικών υπηρεσιών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η αρχή ανταγωνισμού παρέβη το σημείο 253, παράγραφος 2, της απόφασης για την έγκριση των λογιστικών κανόνων και αρνήθηκε να εφαρμόσει τις νομοθετικές διατάξεις και τη νομολογία σχετικά με τον υπολογισμό του κύκλου εργασιών στην περίπτωση διαμεσολαβητών, οι οποίες στηρίζονται στο σημείο 152 των οδηγιών της, της 5ης Αυγούστου 2010, για τους εφαρμοστέους στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων κανόνες. Στην αναιρεσείουσα δεν επιβλήθηκαν, επομένως, κυρώσεις για φερόμενη παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο τηρεί τα λογιστικά της βιβλία. Υπό τις συνθήκες αυτές, απορρίπτοντας την προσφυγή που ασκήθηκε κατά της απόφασης της αρχής ανταγωνισμού, το Curtea de Apel București (εφετείο Βουκουρεστίου) παρέλειψε, κατά παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, να λάβει υπόψη τα πραγματικά έσοδα της αναιρεσείουσας της κύριας δίκης.
17
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, πριν από την έκδοση της απόφασης αυτής, όλες οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις υποστήριξαν ότι, για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, η αρχή ανταγωνισμού όφειλε να λάβει υπόψη όχι το σύνολο των εσόδων τους, αλλά μόνον τα πραγματικά έσοδά τους. Τόσο όμως η εν λόγω απόφαση όσο και ο νόμος περί ανταγωνισμού και οι οδηγίες για την εξατομίκευση των κυρώσεων λαμβάνουν, ως βάση υπολογισμού του προστίμου, τον συνολικό κύκλο εργασιών που προκύπτει από τους ετήσιους λογαριασμούς, χωρίς να διακρίνουν αναλόγως των συνιστωσών του εν λόγω κύκλου εργασιών ή των δραστηριοτήτων της συγκεκριμένης επιχείρησης. Οι οδηγίες για την εξατομίκευση των κυρώσεων δεν αφήνουν κανένα περιθώριο εκτιμήσεως στην αρχή ανταγωνισμού κατά τρόπον ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος αυθαιρεσίας. Επομένως, η εμπλεκόμενη επιχείρηση δεν μπορεί να επικαλεσθεί ότι ο κύκλος εργασιών που περιλαμβάνεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης είναι σύμφωνος με τους σχετικούς λογιστικούς κανόνες, εφόσον ο κύκλος αυτός προκύπτει από τις δικές της αποφάσεις και από τα δικά της λογιστικά βιβλία.
18
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει εξάλλου ότι, κατά το σημείο 253, παράγραφος 2, της απόφασης για την έγκριση των λογιστικών κανόνων, τα έσοδα του αντιπροσώπου αποτελούνται από τις προμήθειες που εισπράττει ως αμοιβή για τις υπηρεσίες διαμεσολάβησης που παρέχει και ότι, σε υπόθεση που αφορούσε συγκέντρωση, η αρχή ανταγωνισμού, προκειμένου να λάβει υπόψη μόνον τις προμήθειες που εισπράχθηκαν στο πλαίσιο της δραστηριότητάς της διαμεσολάβησης, προέβη σε δική της εκτίμηση όσον αφορά τον κύκλο εργασιών της αναιρεσείουσας της κύριας δίκης.
19
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να σταθμίσει τις αρχές της προβλεψιμότητας και της αναλογικότητας με τον αποτρεπτικό χαρακτήρα της κύρωσης, προκειμένου να καθορίσει αν η αρχή ανταγωνισμού οφείλει να λάβει υπόψη μόνον το μέρος του κύκλου εργασιών που αφορά τις προμήθειες που εισέπραξε η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης. Η στάθμιση αυτή πρέπει να γίνει υπό το πρίσμα της υποχρέωσης καλόπιστης συνεργασίας και της υποχρέωσης των κρατών μελών να απέχουν από κάθε μέτρο που ενδέχεται να εμποδίσει την αποτελεσματική εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
20
Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η προσέγγιση, κατά την οποία η αρχή ανταγωνισμού υποχρεούται να καθορίζει τον βασικό συντελεστή του προστίμου βάσει του κύκλου εργασιών που αναγράφεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης της αναιρεσείουσας της κύριας δίκης, ο οποίος περιλαμβάνει, πέραν των προμηθειών που εισπράχθηκαν ως αμοιβή για τη δραστηριότητα διαμεσολάβησης, και τα ποσά που εισπράχθηκαν από τους διαφημιζόμενους και καταβλήθηκαν στους παρόχους διαφημιστικών υπηρεσιών, παραβιάζει ενδεχομένως την αρχή της αναλογικότητας. Αν γίνει δεκτό ότι η αρχή ανταγωνισμού δεν μπορεί να λάβει υπόψη διαφορετικό κύκλο εργασιών, τούτο θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή προστίμου το οποίο, μολονότι είναι προβλέψιμο και αποτρεπτικό, δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση της συγκεκριμένης επιχείρησης και, ως εκ τούτου, παραβιάζει την αρχή αυτή.
21
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«Έχουν το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και το άρθρο 101 ΣΛΕΕ την έννοια ότι:
1)
επιβάλλουν στην αρχή ανταγωνισμού του κράτους μέλους την υποχρέωση να ερμηνεύει τον εθνικό κανόνα που ρυθμίζει τον καθορισμό του προστίμου σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, υπό την έννοια ότι πρέπει να εξετάζεται εάν ο συνολικός κύκλος εργασιών, όπως αποτυπώνεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης του ισολογισμού για το προηγούμενο οικονομικό έτος, απεικονίζει πιστά τις οικονομικές και χρηματοοικονομικές συναλλαγές, σύμφωνα με την οικονομική πραγματικότητα·
2)
αντιτίθενται, υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας, στην πρακτική της αρχής ανταγωνισμού του κράτους μέλους να επιβάλλει πρόστιμο σε συνάρτηση με τον κύκλο εργασιών που αποτυπώνεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης του ισολογισμού για το προηγούμενο οικονομικό έτος, ο οποίος περιλαμβάνει τα ποσά που τιμολογούνται εν συνεχεία στους τελικούς πελάτες και αφορούν τις υπηρεσίες για τις οποίες ασκήθηκε η δραστηριότητα διαμεσολάβησης στην αγορά χώρου στα μέσα επικοινωνίας, και όχι μόνον τις προμήθειες που αφορούν την εν λόγω δραστηριότητα·
3)
αντιτίθενται στην ερμηνεία κανόνα του εθνικού δικαίου υπό την έννοια ότι η ευθύνη για την ορθή καταχώριση στα λογιστικά βιβλία και για την πιστή παρουσίαση των οικονομικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών, σύμφωνα με την οικονομική πραγματικότητα, βαρύνει την επιχείρηση στην οποία επιβλήθηκε η κύρωση και ότι η αρχή ανταγωνισμού του κράτους μέλους δεσμεύεται από τον τρόπο με τον οποίο εκπληρώνει την υποχρέωση αυτή η εν λόγω επιχείρηση;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του παραδεκτού
22
Η αρχή ανταγωνισμού υποστηρίζει, πρώτον, ότι τα προδικαστικά ερωτήματα είναι απαράδεκτα για τον λόγο ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί, στην πραγματικότητα, από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει την έννοια του «κύκλου εργασιών» που περιέχεται σε κανόνα του εθνικού δικαίου, και να αποφανθεί επί των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης.
23
Βεβαίως, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, οι αρμοδιότητες του Δικαστηρίου και του αιτούντος δικαστηρίου είναι σαφώς διακριτές και η ερμηνεία της εθνικής νομοθεσίας και η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου (απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2019, Spedidam, C‑484/18, EU:C:2019:970, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
24
Εντούτοις, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η αρχή ανταγωνισμού, το αιτούν δικαστήριο δεν ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το εθνικό δίκαιο.
25
Πράγματι, τα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, εξεταζόμενων υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας, στο πλαίσιο διαφοράς που αφορά τη νομιμότητα του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην αναιρεσείουσα της κύριας δίκης από την εθνική αρχή ανταγωνισμού για παράβαση τόσο του εθνικού όσο και του ενωσιακού δικαίου του ανταγωνισμού. Το εν λόγω δικαστήριο ζητεί, ειδικότερα, τα κρίσιμα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης προκειμένου να καθοριστεί σε ποιον βαθμό ο κύκλος εργασιών που καταχωρίζεται στα λογιστικά βιβλία έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για τους σκοπούς του υπολογισμού του ποσού αυτού.
26
Η αρχή ανταγωνισμού ισχυρίζεται, δεύτερον, ότι τα προδικαστικά ερωτήματα είναι υποθετικά για τον λόγο ότι η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης δεν αμφισβήτησε, κατά τη διοικητική διαδικασία, την ακρίβεια των λογιστικών εγγραφών της στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης, αλλά προέβαλε απλώς ότι μόνον ένα μέρος του κύκλου εργασιών της έπρεπε να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό του προστίμου.
27
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, απόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της μέλλουσας να εκδοθεί δικαστικής αποφάσεως, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το λυσιτελές των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Συνεπώς, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται, καταρχήν, να απαντήσει (απόφαση της 12ης Μαΐου 2022, Servizio elettrico Nazionale κ.λπ., C‑377/20, EU:C:2022:379, σκέψη 32 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28
Κατά συνέπεια, τα προδικαστικά ερωτήματα που αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος που έχει υποβάλει εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το ζήτημα είναι υποθετικής φύσεως ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (απόφαση της 12ης Μαΐου 2022, Servizio elettrico Nazionale κ.λπ., C‑377/20, EU:C:2022:379, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29
Εν προκειμένω, αρκεί η επισήμανση ότι, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 25 της παρούσας αποφάσεως, τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης. Αφενός, ουδόλως προκύπτει ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου αυτού δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, δεδομένου ότι έκαστο των υποβληθέντων ερωτημάτων ενδέχεται να διαφωτίσει το αιτούν δικαστήριο ώστε αυτό να μπορέσει να αποφανθεί επί της νομιμότητας του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην αναιρεσείουσα της κύριας δίκης και, κατά συνέπεια, να επιλύσει τη διαφορά. Αφετέρου, η απόφαση περί παραπομπής περιέχει όλα τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να δοθεί απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι τα ερωτήματα είναι αλυσιτελή.
30
Κατά συνέπεια, τα ερωτήματα που υπέβαλε το Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) είναι παραδεκτά.
Επί της ουσίας
31
Με τα τρία ερωτήματά του, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, εξεταζόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση ή σε εθνική πρακτική κατά την οποία, για τον υπολογισμό του προστίμου που επιβάλλεται σε επιχείρηση για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, η εθνική αρχή ανταγωνισμού υποχρεούται, σε κάθε περίπτωση, να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο εργασιών, όπως αποτυπώνεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης της επιχείρησης, χωρίς να διαθέτει τη δυνατότητα να εξετάσει στοιχεία που προσκομίζει η επιχείρηση για να αποδείξει ότι ο κύκλος εργασιών δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση της επιχείρησης και ότι, κατά συνέπεια, ως κύκλος εργασιών πρέπει να ληφθεί υπόψη άλλο ποσό το οποίο αντικατοπτρίζει την κατάσταση αυτή.
32
Κατά το άρθρο 35, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003, τα κράτη μέλη ορίζουν την αρχή ή τις αρχές ανταγωνισμού που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ κατά τρόπον ώστε να τηρούνται όντως οι διατάξεις του κανονισμού αυτού. Οι αρχές που ορίζονται κατ’ αυτόν τον τρόπο οφείλουν, σύμφωνα με το άρθρο αυτό, να διασφαλίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή της εν λόγω διάταξης της Συνθήκης ΛΕΕ προς το γενικό συμφέρον (απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2010, VEBIC, C‑439/08, EU:C:2010:739, σκέψη 56).
33
Προς τούτο, το άρθρο 5 του κανονισμού 1/2003 προβλέπει ότι η εθνική αρχή ανταγωνισμού που είναι αρμόδια να εφαρμόζει το άρθρο 101 ΣΛΕΕ δύναται, μεταξύ άλλων, να επιβάλλει πρόστιμο, χρηματική ποινή ή κάθε άλλη κύρωση προβλεπόμενη από την εθνική της νομοθεσία.
34
Η παραπομπή του άρθρου 5 του κανονισμού 1/2003 στις διατάξεις του εθνικού δικαίου που προβλέπουν κυρώσεις για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ συνεπάγεται ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 3, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΕΕ, να λαμβάνουν κάθε πρόσφορο μέτρο που να διασφαλίζει την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα της διάταξης αυτής της Συνθήκης ΛΕΕ. Πράγματι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ελλείψει σχετικής ρυθμίσεως του δικαίου της Ένωσης, τα κράτη μέλη οφείλουν να ασκούν την αρμοδιότητά τους τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης και, ιδίως, την αρχή της αποτελεσματικότητας. Ειδικότερα, δεν μπορούν να καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης και, συγκεκριμένα, στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού, οφείλουν να μεριμνούν ώστε οι κανόνες που θεσπίζουν ή εφαρμόζουν δεν θίγουν την αποτελεσματική εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψεις 47 και 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη διατηρούν βεβαίως το δικαίωμα επιλογής των κυρώσεων, πλην όμως υποχρεούνται ιδίως να μεριμνούν ώστε για τις παραβιάσεις του άρθρου 101 ΣΛΕΕ να επιβάλλονται κυρώσεις υπό προϋποθέσεις, ουσιαστικές και διαδικαστικές, που προσδίδουν σε αυτές αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα (πρβλ. αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2017, Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība, C‑177/16, EU:C:2017:689, σκέψη 68, και της 3ης Απριλίου 2019, Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie, C‑617/17, EU:C:2019:283, σκέψη 37).
35
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η αρχή της αναλογικότητας επιτάσσει, ιδίως όσον αφορά τις κυρώσεις, αφενός, η επιβαλλόμενη κύρωση να τελεί σε αντιστοιχία με τη σοβαρότητα της παραβάσεως και, αφετέρου, να λαμβάνονται υπόψη, κατά την επιμέτρηση του προστίμου, οι επιμέρους περιστάσεις της συγκεκριμένης περιπτώσεως (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2018, Link Logistik N&N, C‑384/17, EU:C:2018:810, σκέψη 45).
36
Εξάλλου, όσον αφορά την επιβολή προστίμου για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις εξουσίες που διαθέτει η Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 προκύπτει ότι η απαίτηση να μην υπερβαίνει το πρόστιμο που επιβάλλεται σε επιχείρηση που παρέβη το άρθρο 101 ΣΛΕΕ το 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών που πραγματοποίησε η επιχείρηση κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος αποσκοπεί ακριβώς στο να διασφαλιστεί ότι, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, οι συνέπειες που πρέπει να έχουν οι κυρώσεις στην εμπλεκόμενη επιχείρηση πρέπει να εκτιμώνται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τον κύκλο εργασιών που αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση της επιχείρησης αυτής την περίοδο κατά την οποία διαπράχθηκε η παράβαση (πρβλ. απόφαση της 23ης Απριλίου 2015, LG Display και LG Display Taiwan κατά Επιτροπής, C‑227/14 P, EU:C:2015:258, σκέψεις 48 και 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Πράγματι, η έννοια του «κύκλου εργασιών» αφορά την αξία των πωλήσεων αγαθών ή των παροχών υπηρεσιών που πραγματοποίησε η συγκεκριμένη επιχείρηση, η οποία αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση της επιχείρησης (πρβλ. απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2017, Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība, C‑177/16, EU:C:2017:689, σκέψη 65).
37
Επομένως, μολονότι τα κράτη μέλη είναι, βεβαίως, αρμόδια να προβλέπουν τις κυρώσεις που μπορεί να επιβάλει η εθνική αρχή ανταγωνισμού για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, εθνική κανονιστική ρύθμιση ή πρακτική της εθνικής αρχής ανταγωνισμού, κατά την οποία η αρχή αυτή υποχρεούται σε όλες τις περιπτώσεις να υπολογίζει το ποσό του προστίμου λαμβάνοντας υπόψη μόνον τον κύκλο εργασιών καταχωρίστηκε στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης, αποκλείοντας τη δυνατότητα εξέτασης κάθε κρίσιμου δικαιολογητικού ή στοιχείου που επικαλέσθηκε η εμπλεκόμενη επιχείρηση προκειμένου να αποδείξει ότι το εν λόγω ποσό δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση, θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή προστίμων που υπερβαίνουν τα όρια του αναγκαίου για την επίτευξη των σκοπών του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
38
Πράγματι, και υπό την επιφύλαξη της βασιμότητας, από νομικής και πραγματικής πλευράς, των δικαιολογητικών λόγων που προβλήθηκαν προς τούτο, βάσει αρκούντως επακριβών και τεκμηριωμένων στοιχείων που επικαλέσθηκε συναφώς η εμπλεκόμενη επιχείρηση, το επιβληθέν πρόστιμο, μολονότι υπολείπεται του ανωτάτου ορίου που προβλέπει η εθνική νομοθεσία και καθορίζεται βάσει του κύκλου εργασιών που καταχωρίστηκε στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης, θα μπορούσε, στην πραγματικότητα, να υπερβαίνει το ως άνω όριο, αν το όριο αυτό καθοριζόταν βάσει υπολογισμού του κύκλου εργασιών που αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση της επιχείρησης.
39
Επομένως, η εθνική αρχή ανταγωνισμού πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εξετάσει τη βασιμότητα, από νομικής και πραγματικής απόψεως, κάθε στοιχείου από το οποίο μπορεί να αποδειχθεί κατά τρόπο αξιόπιστο ότι το ποσό του κύκλου εργασιών που καταχωρίσθηκε στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση της εμπλεκόμενης επιχείρησης. Συνεπώς, στην υπό κρίση υπόθεση, εναπόκειται στην εθνική αρχή ανταγωνισμού να εξακριβώσει αν η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης ενήργησε πράγματι, όπως ισχυρίζεται, ως αντιπρόσωπος που εισέπραξε ποσά για λογαριασμό τρίτων και η αμοιβή της είχε τη μορφή προμηθειών, καθώς και να εξετάσει τους συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους δεν έκρινε αναγκαίο να προβεί σε διόρθωση του ποσού του κύκλου εργασιών, όπως εμφανίζεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης. Κατά συνέπεια, εναπόκειται στην εν λόγω αρχή να συναγάγει τα κατάλληλα συμπεράσματα από τις παρασχεθείσες διευκρινίσεις προκειμένου να διασφαλίσει τόσο τον αποτρεπτικό χαρακτήρα του προστίμου όσο και τον καθορισμό του κατά τρόπο σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας.
40
Αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η αρχή ανταγωνισμού, η ανάγκη καθορισμού του προστίμου βάσει αντικειμενικών κριτηρίων και η ανάγκη διασφάλισης της προβλεψιμότητας του προστίμου δεν δικαιολογούν διαφορετική ερμηνεία.
41
Συγκεκριμένα, αφενός, η εθνική αρχή ανταγωνισμού υποχρεούται να προσαρμόζει το ποσό του προστίμου στις ιδιαιτερότητες κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης, λαμβάνοντας υπόψη αντικειμενικά κριτήρια, όπως η σοβαρότητα και η διάρκεια της παράβασης, καθώς και ενδεχόμενες επιβαρυντικές και ελαφρυντικές περιστάσεις, προκειμένου να διασφαλίζεται ο αποτελεσματικός, αποτρεπτικός και αναλογικός χαρακτήρας του προστίμου.
42
Αφετέρου, όσον αφορά την προβλεψιμότητα του προστίμου, επισημαίνεται ότι τούτο διασφαλίζεται από τις διατάξεις του εθνικού δικαίου οι οποίες παρέχουν στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να καθορίζουν εκ των προτέρων το ανώτατο ποσό του προστίμου που μπορεί να τους επιβάλει η εθνική αρχή ανταγωνισμού, καθώς και τους αντικειμενικούς παράγοντες που η εν λόγω αρχή λαμβάνει υπόψη για τον υπολογισμό του προστίμου, δεδομένου ότι οι διατάξεις αυτές οριοθετούν την άσκηση της εξουσίας που διαθέτει η αρχή (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 23ης Απριλίου 2015, LG Display και LG Display Taiwan κατά Επιτροπής, C‑227/14 P, EU:C:2015:258, σκέψη 51).
43
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση ή πρακτική κατά την οποία, για τον υπολογισμό του προστίμου που επιβάλλεται σε επιχείρηση για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, η εθνική αρχή ανταγωνισμού υποχρεούται, σε κάθε περίπτωση, να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο εργασιών, όπως αποτυπώνεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης της επιχείρησης, χωρίς να διαθέτει τη δυνατότητα να εξετάσει στοιχεία που προσκομίζει η επιχείρηση για να αποδείξει ότι ο κύκλος εργασιών δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση της επιχείρησης και ότι, κατά συνέπεια, ως κύκλος εργασιών πρέπει να ληφθεί υπόψη άλλο ποσό το οποίο αντικατοπτρίζει την κατάσταση αυτή, εφόσον τα στοιχεία αυτά είναι επακριβή και τεκμηριωμένα.
Επί των δικαστικών εξόδων
44
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και το άρθρο 101 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση ή πρακτική κατά την οποία, για τον υπολογισμό του προστίμου που επιβάλλεται σε επιχείρηση για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, η εθνική αρχή ανταγωνισμού υποχρεούται, σε κάθε περίπτωση, να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο εργασιών, όπως αποτυπώνεται στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης της επιχείρησης, χωρίς να διαθέτει τη δυνατότητα να εξετάσει στοιχεία που προσκομίζει η επιχείρηση για να αποδείξει ότι ο κύκλος εργασιών δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική οικονομική κατάσταση της επιχείρησης και ότι, κατά συνέπεια, ως κύκλος εργασιών πρέπει να ληφθεί υπόψη άλλο ποσό το οποίο αντικατοπτρίζει την κατάσταση αυτή, εφόσον τα στοιχεία αυτά είναι επακριβή και τεκμηριωμένα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ρουμανική.