62021CO0313
ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 22ας Δεκεμβρίου 2022 (
*1
)
«Αίτηση αναιρέσεως – Άρθρο 182 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Υπαλληλική υπόθεση – Σύνταξη – Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 20 του παραρτήματος VIII – Χορήγηση συντάξεως επιζώντων – Επιζών σύζυγος πρώην υπαλλήλου δικαιούχου επιδόματος αναπηρίας – Γάμος συναφθείς μετά την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας στον εν λόγω υπάλληλο – Προϋπόθεση περί πενταετούς ελάχιστης διάρκειας του γάμου κατά την ημερομηνία θανάτου του υπαλλήλου – Άρθρο 19 του παραρτήματος VIII – Γάμος συναφθείς πριν από την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας στον εν λόγω υπάλληλο – Δεν υφίσταται προϋπόθεση ελάχιστης διάρκειας του γάμου – Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 20 – Αρχή της ίσης μεταχείρισης – Άρθρο 21, παράγραφος 1 – Αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων – Άρθρο 52, παράγραφος 1 – Απουσία αυθαίρετης ή προδήλως απρόσφορης διαφοροποίησης σε σχέση με τον σκοπό που επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης»
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑313/21 P και C‑314/21 P,
με αντικείμενο δύο αιτήσεις αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκαν στις 19 Μαΐου 2021,
Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπροσωπούμενο από τους M. Alver και M. Bauer,
αναιρεσείον στην υπόθεση C‑313/21 P,
όπου οι λοιποί διάδικοι είναι οι:
FI,
προσφεύγων πρωτοδίκως,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους T. S. Bohr και B. Mongin,
καθής πρωτοδίκως,
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,
παρεμβαίνον πρωτοδίκως,
και
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους T. S. Bohr και B. Mongin,
αναιρεσείουσα στην υπόθεση C‑314/21 P,
όπου οι λοιποί διάδικοι είναι οι:
FI,
προσφεύγων πρωτοδίκως,
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,
Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπροσωπούμενο από τους M. Alver και M. Bauer,
παρεμβαίνοντα πρωτοδίκως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. Safjan (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, N. Piçarra και N. Jääskinen, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Α. Ράντος
γραμματέας: A. Calot Escobar
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τους διαδίκους και τον γενικό εισαγγελέα, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη σύμφωνα με το άρθρο 182 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
1
Με τις αιτήσεις αναιρέσεως, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C‑313/21 P) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (C‑314/21 P) ζητούν την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 10ης Μαρτίου 2021, FI κατά Επιτροπής (T‑694/19, μη δημοσιευθείσα, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2021:122), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε τις αποφάσεις της Επιτροπής της 8ης Μαρτίου 2019 και της 1ης Απριλίου 2019 με τις οποίες είχε απορριφθεί η αίτηση του FI να του χορηγηθεί σύνταξη επιζώντων (στο εξής: επίδικες αποφάσεις).
Το νομικό πλαίσιο
2
Το άρθρο 1δ του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΚΥΚ) έχει ως εξής:
«1.   Κατά την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, απαγορεύεται οποιαδήποτε διάκριση ιδίως λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, πολιτικών φρονημάτων ή κάθε άλλης γνώμης, ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας, περιουσίας, γέννησης, ηλικίας, αναπηρίας ή γενετήσιου προσανατολισμού.
Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, οι μη έγγαμες σχέσεις συμβίωσης αντιμετωπίζονται όπως και ο γάμος, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται όλοι οι απαριθμούμενοι στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο γ), του Παραρτήματος VII όροι.
2.   Προκειμένου να εξασφαλιστεί εμπράκτως η πλήρης ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην εργασία, πράγμα που αποτελεί ουσιώδες στοιχείο το οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την εφαρμογή όλων των πτυχών του παρόντος κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, η αρχή της ίσης μεταχείρισης δεν εμποδίζει τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διατηρήσουν ή να θεσπίσουν μέτρα που προβλέπουν ειδικά πλεονεκτήματα, τα οποία διευκολύνουν το λιγότερο εκπροσωπούμενο φύλο να συνεχίσει μια επαγγελματική δραστηριότητα ή προλαμβάνουν ή αντισταθμίζουν τα μειονεκτήματα στην επαγγελματική σταδιοδρομία.
[…]
5.   Οσάκις πρόσωπα καλυπτόμενα από τον παρόντα κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης, τα οποία θεωρούν ότι βλάπτονται, επειδή η αρχή της ίσης μεταχείρισης, όπως προαναφέρθηκε, δεν εφαρμόσθηκε σε αυτά, αποδεικνύουν γεγονότα, από τα οποία τεκμαίρεται ότι υπήρξε άμεση ή έμμεση διάκριση, το όργανο φέρει το βάρος της απόδειξης ότι δεν υπήρξε παράβαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης. Η παρούσα διάταξη δεν εφαρμόζεται στις πειθαρχικές διαδικασίες.
6.   Τηρουμένης της αρχής περί μη διακρίσεων και της αρχής της αναλογικότητας, κάθε περιορισμός στην εφαρμογή των αρχών αυτών πρέπει να είναι εύλογα και αντικειμενικά δικαιολογημένος και πρέπει να ανταποκρίνεται σε θεμιτούς στόχους γενικού συμφέροντος στο πλαίσιο της πολιτικής προσωπικού. Οι στόχοι αυτοί μπορεί ιδίως να δικαιολογούν τον καθορισμό ηλικίας υποχρεωτικής συνταξιοδότησης και ελάχιστης ηλικίας για τη λήψη σύνταξης αρχαιότητας.»
3
Το άρθρο 35 του ΚΥΚ ορίζει τα εξής:
«Κάθε υπάλληλος ευρίσκεται σε μία από τις ακόλουθες καταστάσεις:
α)
ενεργό υπηρεσία·
β)
απόσπαση·
γ)
άδεια για προσωπικούς λόγους·
δ)
διαθεσιμότητα·
ε)
άδεια για εκπλήρωση των στρατιωτικών υποχρεώσεων·
στ)
γονική άδεια ή άδεια για οικογενειακούς λόγους·
ζ)
απομάκρυνση από τη θέση προς το συμφέρον της υπηρεσίας.»
4
Το άρθρο 47 του ΚΥΚ προβλέπει τα ακόλουθα:
«Η λήξη των καθηκόντων είναι αποτέλεσμα:
α)
της παραιτήσεως·
β)
της παύσεως·
γ)
της απομακρύνσεως από τη θέση προς το συμφέρον της υπηρεσίας·
δ)
της απολύσεως για επαγγελματική ανεπάρκεια·
ε)
της ανακλήσεως·
στ)
της συνταξιοδοτήσεως·
ζ)
του θανάτου.»
5
Το άρθρο 52, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ ορίζει τα εξής:
«Με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 50, ο υπάλληλος συνταξιοδοτείται:
α)
αυτοδικαίως, την [τελευταία] ημέρα του μήνα κατά τον οποίο συμπληρώνει το 66ο έτος της ηλικίας του, ή
β)
με αίτησή του, την τελευταία ημέρα του μήνα κατά τον οποίο υποβλήθηκε η αίτηση, εάν έχει φτάσει στην ηλικία συνταξιοδότησης ή είναι μεταξύ 58 ετών και της ηλικίας συνταξιοδότησης, εφόσον συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη χορήγηση σύνταξης που αρχίζει να καταβάλλεται αμέσως, σύμφωνα με το άρθρο 9 του παραρτήματος VIII. Το άρθρο 48, δεύτερο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, εφαρμόζεται κατ’ αναλογία.
Ωστόσο, ο υπάλληλος μπορεί, κατόπιν αιτήσεώς του και υπό τον όρο ότι η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή το κρίνει δικαιολογημένο από το συμφέρον της υπηρεσίας, να εξακολουθήσει να εργάζεται μέχρι την ηλικία των 67 ετών, ή σε εξαιρετικές περιπτώσεις μέχρι την ηλικία των 70 ετών, οπότε συνταξιοδοτείται αυτοδικαίως την τελευταία ημέρα του μήνα κατά τον οποίο συμπληρώνει την ηλικία αυτή.»
6
Το άρθρο 53 του ΚΥΚ έχει ως εξής:
«Ο υπάλληλος, για τον οποίο η επιτροπή αναπηρίας κρίνει ότι πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 78, συνταξιοδοτείται αυτοδικαίως την τελευταία ημέρα του μήνα κατά τον οποίο διαπιστώνεται με απόφαση της αρμόδιας για τους διορισμούς αρχής η οριστική ανικανότητα του υπαλλήλου να ασκεί τα καθήκοντά του.»
7
Κατά το άρθρο 78, πρώτο εδάφιο, του ΚΥΚ:
«Σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στα άρθρα 13 έως 16 του παραρτήματος VIII, ο υπάλληλος δικαιούται επίδομα αναπηρίας, αν υποστεί μόνιμη αναπηρία, θεωρούμενη ως ολική, η οποία τον θέτει σε αδυναμία εκτελέσεως των καθηκόντων που αντιστοιχούν σε θέση της ομάδας καθηκόντων του.»
8
Το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ προβλέπει τα εξής:
«Δικαιούται επιδόματος στέγης:
[…]
γ)
ο υπάλληλος ο οποίος έχει καταχωρηθεί ως σύντροφος σταθερής μη έγγαμης σχέσης συμβίωσης, υπό τον όρο ότι:
i)
το ζεύγος προσκομίζει επίσημο έγγραφο, αναγνωριζόμενο ως τέτοιο από κράτος μέλος ή από οποιαδήποτε αρμόδια αρχή κράτους μέλους, που πιστοποιεί το καθεστώς τους ως συντρόφων μη έγγαμης σχέσης συμβίωσης,
ii)
κανείς από τους συντρόφους της σχέσης συμβίωσης δεν διατελεί σε έγγαμη σχέση συμβίωσης ούτε σε άλλη μη έγγαμη σχέση συμβίωσης,
iii)
οι σύντροφοι δεν έχουν μεταξύ τους κανένα από τους εξής δεσμούς: γονείς, τέκνα, πάπποι ή μάμμες, εγγονοί ή εγγονές, αδελφοί και αδελφές, θείοι, θείες, ανεψιοί, ανεψιές, γαμβροί και νύφες,
iv)
το ζεύγος δεν δύναται νομίμως να τελέσει γάμο σε κράτος μέλος· ένα ζεύγος θεωρείται ότι δύναται νομίμως να τελέσει γάμο, για τους σκοπούς του παρόντος σημείου, αποκλειστικά στις περιπτώσεις που τα μέλη του ζεύγους πληρούν όλους τους όρους που τίθενται από τη νομοθεσία κράτους μέλους το οποίο επιτρέπει τον γάμο ενός τέτοιου ζεύγους·
[…]».
9
Το παράρτημα VIII του ΚΥΚ, το οποίο αφορά το «[σ]υνταξιοδοτικό καθεστώς», περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το κεφάλαιο 4 το οποίο επιγράφεται «Σύνταξη επιζώντων» και περιλαμβάνει τα άρθρα 17 έως 29 του εν λόγω παραρτήματος. Το άρθρο 17 έχει ως εξής:
«Ο επιζών σύζυγος υπαλλήλου ο οποίος απεβίωσε ευρισκόμενος σε μία από τις καταστάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 35 του κανονισμού δικαιούται, εφόσον είχε διατελέσει σύζυγός του/της επί ένα τουλάχιστον έτος και με την επιφύλαξη των διατάξεων του ανωτέρου άρθρου 1 παράγραφος 1 και του κατωτέρω άρθρου 22, συντάξεως επιζώντων ίσης με το 60 % της συντάξεως αρχαιότητας που θα κατεβάλετο στον υπάλληλο, αν αυτός ηδύνατο να την απαιτήσει, χωρίς την προϋπόθεση διαρκείας της υπηρεσίας ή την ηλικία του, κατά τον χρόνο του θανάτου.
Η πλήρωση της χρονικής προϋποθέσεως που προβλέπεται ανωτέρω δεν απαιτείται, αν ένα ή περισσότερα τέκνα προέρχονται από αυτό το γάμο ή από προγενέστερο γάμο του υπαλλήλου, εφ’ όσον ο επιζών σύζυγος επιμελείται ή έχει επιμεληθεί αυτών των τέκνων ή αν ο θάνατος του υπαλλήλου προέκυψε από αναπηρία ή ασθένεια, από την οποία αυτός προσεβλήθη κατά την άσκηση των καθηκόντων του, είτε από ατύχημα.»
10
Το άρθρο 18 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ ορίζει τα εξής:
«Ο επιζών σύζυγος πρώην υπαλλήλου δικαιούχου συντάξεως αρχαιότητας δικαιούται, υπό την επιφύλαξη των διατάξεων που προβλέπονται στο άρθρο 22 και εφόσον το ζεύγος είχε τελέσει γάμο πριν από την αποχώρηση του υπαλλήλου από την υπηρεσία του οργάνου και ο γάμος είχε διαρκέσει επί ένα τουλάχιστον έτος, συντάξεως επιζώντων ίσης με το 60 % της συντάξεως αρχαιότητας την οποία ελάμβανε ο δικαιούχος κατά τον χρόνο του θανάτου του. Το ελάχιστο της συντάξεως επιζώντων είναι το 35 % του τελευταίου βασικού μισθού. Εντούτοις, το ποσό της συντάξεως επιζώντων δεν δύναται, σε καμία περίπτωση, να υπερβαίνει το ποσό της συντάξεως αρχαιότητας την οποία ελάμβανε ο δικαιούχος κατά τον χρόνο του θανάτου.
Η διάρκεια του γάμου δεν λαμβάνεται υπόψη, αν ένα ή περισσότερα τέκνα προέρχονται από γάμο του υπαλλήλου που είχε συναφθεί πριν από την αποχώρηση του υπαλλήλου από την υπηρεσία, εφόσον ο επιζών σύζυγος επιμελείται ή έχει επιμεληθεί αυτών των τέκνων.»
11
Το άρθρο 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προβλέπει τα εξής:
«Ο επιζών σύζυγος πρώην υπαλλήλου δικαιούχου επιδόματος αναπηρίας, εφόσον ήταν σύζυγός του/της κατά την ημερομηνία ενάρξεως της καταβολής του επιδόματος, δικαιούται, με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 22 του παρόντος Παραρτήματος, συντάξεως επιζώντων ίσης με το 60 % του επιδόματος αναπηρίας το οποίο ελάμβανε ο δικαιούχος κατά τον χρόνο του θανάτου.
Το ελάχιστο της συντάξεως επιζώντος ορίζεται στο 35 % του τελευταίου βασικού μισθού. Εντούτοις, το ποσό της συντάξεως επιζώντος δεν δύναται, σε καμία περίπτωση, να υπερβαίνει το ποσό του επιδόματος αναπηρίας το οποίο ελάμβανε ο σύζυγος κατά τον χρόνο του θανάτου.»
12
Το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ ορίζει τα εξής:
«Η πλήρωση της χρονικής προϋποθέσεως που προβλέπεται στα άρθρα 17α, 18, 18α και 19 ανωτέρω δεν απαιτείται αν ο γάμος, έστω και αν συνήφθη μετά τη λήξη της δραστηριότητας του υπαλλήλου, διήρκεσε τουλάχιστον πέντε έτη.»
13
Κατά το άρθρο 27 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ:
«Ο διαζευγμένος σύζυγος υπαλλήλου ή πρώην υπαλλήλου δικαιούται συντάξεως επιζώντων κατά τα οριζόμενα στο παρόν κεφάλαιο, υπό την προϋπόθεση ότι μπορεί να αποδείξει ότι ο πρώην σύζυγος ήταν υποχρεωμένος, κατά τον χρόνο του θανάτου του, να του/της καταβάλλει διατροφή, δυνάμει δικαστικής απόφασης, ή λόγω ισχύοντος διακανονισμού μεταξύ αυτού/αυτής και του/της πρώην συζύγου, ο οποίος έχει επισήμως καταχωρηθεί.
Η σύνταξη επιζώντων δεν μπορεί, ωστόσο, να υπερβαίνει το ποσό της διατροφής που καταβάλλετο κατά τον χρόνο του θανάτου του πρώην συζύγου, το ύψος της δε επικαιροποιείται σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 82 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης.
Ο διαζευγμένος σύζυγος στερείται του δικαιώματός του, εάν είχε συνάψει νέο γάμο πριν από τον θάνατο του πρώην συζύγου. Εφαρμόζεται το άρθρο 26, εάν συνάψει νέο γάμο μετά τον θάνατο του πρώην συζύγου.»
Το ιστορικό των διαφορών και οι επίδικες αποφάσεις
14
Ο FI τελούσε, από το 2001, σε ελεύθερη συμβίωση με υπάλληλο θεσμικού οργάνου της Ένωσης, η οποία συνταξιοδοτήθηκε αυτοδικαίως το 2005 λόγω αναπηρίας και άρχισε να λαμβάνει επίδομα αναπηρίας.
15
Στις 12 Μαΐου 2014 ο FI και η εν λόγω υπάλληλος συνήψαν γάμο. Η υπάλληλος απεβίωσε στις 25 Ιανουαρίου 2019, ήτοι πριν παρέλθει πενταετία από την ημερομηνία σύναψης του γάμου.
16
Ως επιζών σύζυγος πρώην υπαλλήλου της Ένωσης, ο FI υπέβαλε αίτηση χορήγησης σύνταξης επιζώντων δυνάμει του κεφαλαίου 4 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ.
17
Με τις επίδικες αποφάσεις, το Γραφείο Διαχείρισης και Εκκαθάρισης των Ατομικών Δικαιωμάτων (PMO) της Επιτροπής απέρριψε την αίτηση του FI με την αιτιολογία ότι ο FI δεν πληρούσε τις προβλεπόμενες στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προϋποθέσεις ώστε να έχει δικαίωμα λήψης σύνταξης επιζώντων, καθόσον ο γάμος του με την αποβιώσασα υπάλληλο, ο οποίος συνήφθη μετά την αποχώρηση της εν λόγω υπαλλήλου από την ενεργό υπηρεσία, είχε διαρκέσει λιγότερο από πέντε έτη.
18
Η διοικητική ένσταση την οποία άσκησε ο FI κατά των εν λόγω αποφάσεων δεν ευδοκίμησε.
Η προσφυγή και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
19
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 9 Οκτωβρίου 2019, ο FI άσκησε προσφυγή ακυρώσεως των επίδικων αποφάσεων.
20
Επετράπη δε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο να παρέμβουν υπέρ της Επιτροπής.
21
Προς στήριξη της προσφυγής του, ο FI προέβαλε τρεις λόγους ακυρώσεως, εκ των οποίων ο πρώτος αφορούσε κατ’ ουσίαν έλλειψη νομιμότητας του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ σε σχέση με την αρχή της ίσης μεταχείρισης.
22
Αποφαινόμενο επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, για τη χορήγηση σύνταξης επιζώντων, η περίπτωση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, ήτοι εκείνη του επιζώντος συζύγου πρώην υπαλλήλου της Ένωσης δικαιούχου επιδόματος αναπηρίας που συνήψε γάμο πριν από την περιέλευση του υπαλλήλου σε κατάσταση αναπηρίας, είναι παρεμφερής με την περίπτωση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 του εν λόγω παραρτήματος, ήτοι εκείνη του επιζώντος συζύγου πρώην υπαλλήλου δικαιούχου επιδόματος αναπηρίας που συνήψε γάμο μετά την περιέλευση του υπαλλήλου σε κατάσταση αναπηρίας. Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι υφίσταται διαφορετική μεταχείριση παρεμφερών καταστάσεων αναλόγως της ημερομηνίας σύναψης του γάμου, καθόσον η σύνταξη επιζώντων χορηγείται στον επιζώντα σύζυγο χωρίς προϋπόθεση ελάχιστης διάρκειας του γάμου στο πλαίσιο του άρθρου 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, ενώ στο πλαίσιο του άρθρου 20 του ίδιου παραρτήματος η σύνταξη επιζώντων χορηγείται μόνον υπό την προϋπόθεση ότι ο γάμος διήρκεσε τουλάχιστον πέντε έτη. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε επίσης ότι η διαφορετική αυτή μεταχείριση περιάγει τον επιζώντα σύζυγο πρώην υπαλλήλου ο οποίος συνήψε γάμο μετά την περιέλευση του εν λόγω υπαλλήλου σε κατάσταση αναπηρίας σε μειονεκτική θέση έναντι του επιζώντος συζύγου πρώην υπαλλήλου που συνήψε γάμο πριν από την περιέλευση του υπαλλήλου σε κατάσταση αναπηρίας.
23
Αφού επισήμανε ότι η διαφορετική μεταχείριση στο πλαίσιο του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προβλεπόταν από τον νόμο, κατά την έννοια του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε αν η διαπιστωθείσα διαφορετική μεταχείριση μπορούσε να δικαιολογηθεί από σκοπό γενικού συμφέροντος και αν ήταν σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας με γνώμονα τον επιδιωκόμενο σκοπό, υπό το πρίσμα ιδίως της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 48 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
24
Συναφώς, όσον αφορά τον σκοπό γενικού συμφέροντος που συνίσταται στην πρόληψη της απάτης, το Γενικό Δικαστήριο, μολονότι αναγνώρισε μεν ότι η προϋπόθεση κατά την οποία απαιτείται ο γάμος να είχε ορισμένη ελάχιστη διάρκεια για τη θεμελίωση του δικαιώματος σύνταξης επιζώντων παρέχει τη δυνατότητα να διασφαλισθεί ότι ο γάμος αυτός δεν βασίζεται αποκλειστικώς σε παράγοντες ξένους προς ένα σχέδιο κοινής ζωής, όπως είναι οι αμιγώς οικονομικοί παράγοντες ή παράγοντες που ανάγονται στην εξασφάλιση άδειας διαμονής, έκρινε εντούτοις ότι δεν είναι εύλογο να θεωρηθεί ότι η προβλεπόμενη στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προϋπόθεση περί πενταετούς ελάχιστης διάρκειας του γάμου, η οποία απουσιάζει από το άρθρο 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ και δεν επιδέχεται καμία εξαίρεση επιτρέπουσα να αποδειχθεί ότι δεν συντρέχει απάτη, ανεξαρτήτως των προσκομιζόμενων αντικειμενικών αποδεικτικών στοιχείων, μπορεί να είναι αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού της καταπολέμησης της απάτης.
25
Το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Υπό τις συνθήκες αυτές, έκανε δεκτή την ένσταση ελλείψεως νομιμότητας που προέβαλε ο FI και ακύρωσε τις επίδικες αποφάσεις.
Αιτήματα των διαδίκων των αναιρετικών δικών και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
26
Με την αίτηση αναιρέσεως στην υπόθεση C‑313/21 P, το Συμβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να δεχθεί την αίτηση αναιρέσεως και να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
–
να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της υποθέσεως και να απορρίψει την προσφυγή ως αβάσιμη,
–
να καταδικάσει τον FI στα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας και της αναιρετικής διαδικασίας.
27
Με την αίτηση αναιρέσεως στην υπόθεση C‑314/21 P, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
–
να απορρίψει την προσφυγή και
–
να καταδικάσει τον FI στα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας και της αναιρετικής διαδικασίας.
28
Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 30ής Ιουνίου 2021, η διαδικασία στις υπό κρίση υποθέσεις ανεστάλη εν αναμονή της έκδοσης της απόφασης στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P. Μετά την έκδοση της απόφασης της 14ης Ιουλίου 2022, Επιτροπή κατά VW κ.λπ. (C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P, EU:C:2022:557), η διαδικασία στις υπό κρίση υποθέσεις επαναλήφθηκε με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 19ης Ιουλίου 2022.
29
Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 54, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου αποφάσισε, στις 30 Ιουνίου 2021, τη συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑313/21 P και C‑314/21 P προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
Επί των αιτήσεων αναιρέσεως
Επί της εφαρμογής του άρθρου 182 του Κανονισμού Διαδικασίας
30
Δυνάμει του άρθρου 182 του κανονισμού Διαδικασίας, όταν το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί επί ενός ή περισσοτέρων νομικών ζητημάτων ταυτόσημων με αυτά που τίθενται με τους λόγους της αιτήσεως αναιρέσεως ή της ανταναιρέσεως και το Δικαστήριο κρίνει ότι η αίτηση αναιρέσεως ή η ανταναίρεση είναι προδήλως βάσιμη, μπορεί, κατόπιν προτάσεως του εισηγητή δικαστή και αφού ακούσει τους διαδίκους και τον γενικό εισαγγελέα, να κηρύξει την αίτηση αναιρέσεως ή την ανταναίρεση προδήλως βάσιμη με αιτιολογημένη διάταξη παραπέμπουσα στη σχετική νομολογία.
31
Η Επιτροπή δηλώνει ότι δεν έχει αντίρρηση ως προς την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου.
32
Το Συμβούλιο και ο FI δεν ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση του Δικαστηρίου να διατυπώσουν την άποψή τους επί του ζητήματος αυτού.
33
Εν προκειμένω διαπιστώνεται ότι με τους λόγους αναιρέσεως που προβάλλονται στο πλαίσιο των υπό κρίση υποθέσεων τίθενται νομικά ζητήματα ταυτόσημα με εκείνα επί των οποίων το Δικαστήριο αποφάνθηκε με την απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, Επιτροπή κατά VW κ.λπ. (C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P, EU:C:2022:557). Ως εκ τούτου, στις υπό κρίση υποθέσεις πρέπει να εφαρμοστεί το άρθρο 182 του Κανονισμού Διαδικασίας.
Επί της ουσίας
34
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως στην υπόθεση C‑313/21 P το Συμβούλιο προβάλλει τρεις λόγους αναιρέσεως, οι οποίοι αφορούν, ο πρώτος, πλείονες περιπτώσεις πλάνης περί το δίκαιο όσον αφορά την ύπαρξη διαφορετικής μεταχείρισης, ο δεύτερος, πλείονες περιπτώσεις πλάνης περί το δίκαιο όσον αφορά την έκταση του δικαστικού ελέγχου των επιλογών του νομοθέτη της Ένωσης από το Γενικό Δικαστήριο και, ο τρίτος, πλείονες περιπτώσεις πλάνης περί το δίκαιο όσον αφορά τη δικαιολόγηση της διαφορετικής μεταχείρισης.
35
Εξάλλου, προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως στην υπόθεση C‑314/21 P η Επιτροπή προβάλλει τρεις λόγους αναιρέσεως, οι οποίοι αφορούν, ο πρώτος, πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά τα κριτήρια εκτίμησης της νομιμότητας των επιλογών του νομοθέτη της Ένωσης και παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης, ο δεύτερος, πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων και, ο τρίτος, πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη και πλείονες παραβάσεις της υποχρέωσης αιτιολόγησης.
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως στην υπόθεση C‑313/21 P, καθώς και επί του τρίτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως και του δευτέρου λόγου αναιρέσεως στην υπόθεση C‑314/21 P
– Επιχειρήματα των διαδίκων
36
Με τους ως άνω λόγους αναιρέσεως και τα ως άνω σκέλη λόγων αναιρέσεως, το Συμβούλιο και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία της αρχής της ίσης μεταχείρισης και της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων, διότι κακώς αποφάνθηκε ότι οι περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ είναι παρεμφερείς και ότι, ως εκ τούτου, υφίσταται διαφορετική μεταχείριση λόγω της εφαρμογής διαφορετικών νομικών καθεστώτων σε παρεμφερείς καταστάσεις.
37
Τα ως άνω θεσμικά όργανα εκτιμούν ότι, στις σκέψεις 57 και 58 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η ημερομηνία σύναψης του γάμου είναι το μόνο στοιχείο το οποίο καθορίζει την εφαρμογή του άρθρου 19 ή του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ και ότι, επομένως, οι καταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων είναι παρεμφερείς. Εάν όμως είχε λάβει υπόψη το σύνολο των στοιχείων που χαρακτηρίζουν τις επίμαχες καταστάσεις, το Γενικό Δικαστήριο θα έπρεπε να διαπιστώσει ότι υφίσταται ουσιώδης και αντικειμενική διαφορά μεταξύ των εν ενεργεία υπαλλήλων και εκείνων που λαμβάνουν επίδομα αναπηρίας και έχουν αποχωρήσει από την ενεργό υπηρεσία σε θεσμικό όργανο της Ένωσης. Η εν λόγω διαφορά έγκειται στην αντίστοιχη νομική κατάσταση των εν λόγω υπαλλήλων, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των επαγγελματικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που έχουν οι πρώτοι, αντιθέτως προς τους δεύτερους, βάσει των διατάξεων του ΚΥΚ, καθ’ όλη τη διάρκεια της υπηρεσίας τους.
38
Ειδικότερα, τόσο το Συμβούλιο όσο και η Επιτροπή τονίζουν το γεγονός ότι ο εν ενεργεία υπάλληλος, αντιθέτως προς τους πρώην υπαλλήλους που δεν υπέχουν πλέον την υποχρέωση να εργάζονται, οφείλει να καταβάλλει εισφορές στο συνταξιοδοτικό σύστημα, λαμβάνει βασικό μισθό υψηλότερο από τη σύνταξη γήρατος που θα του χορηγηθεί όταν συνταξιοδοτηθεί, έχει την υποχρέωση να διαμένει στον τόπο υπηρεσίας του και δικαιούται επίδομα αποδημίας, επίδομα εκπατρισμού και έξοδα ταξιδίου. Από τα ανωτέρω προκύπτει, κατά το Συμβούλιο και την Επιτροπή, ότι η κατάσταση υπαλλήλου που συνήψε γάμο μετά την περιέλευσή του σε κατάσταση αναπηρίας και την αποχώρησή του από την ενεργό υπηρεσία δεν απαιτεί, τόσο προδήλως όσο στην περίπτωση του υπαλλήλου που βρίσκεται ακόμη σε ενεργό υπηρεσία, να παρέχεται στον επιζώντα σύζυγο αντισταθμιστικό εισόδημα με τη χορήγηση της σύνταξης επιζώντων.
39
Η Επιτροπή φρονεί επίσης ότι η κατάσταση των υπαλλήλων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 διαφοροποιείται και σε προσωπικό επίπεδο από εκείνη των υπαλλήλων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ. Αφενός, οι πρώην υπάλληλοι που λαμβάνουν επίδομα αναπηρίας έχουν γενικά μικρότερο προσδόκιμο ζωής από εκείνο των υπαλλήλων που δεν είναι δικαιούχοι τέτοιου επιδόματος, στοιχείο το οποίο συμβάλλει κατ’ ανάγκην στην αύξηση του κινδύνου απάτης και δικαιολογεί, επομένως, την επίμαχη διαφορετική μεταχείριση. Αφετέρου, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο κίνδυνος κατάχρησης ή απάτης είναι μικρότερος στην περίπτωση που ο επιζών σύζυγος συνήψε γάμο πριν από την περιέλευση του συζύγου του σε αναπηρία και, εν συνεχεία, συνέδραμε τον ανάπηρο σύζυγο καθ’ όλη τη διάρκεια του γάμου έως τον θάνατό του, ενώ σε περίπτωση γάμου που συνήφθη μετά την περιέλευση του συζύγου σε αναπηρία και την αποχώρησή του από την ενεργό υπηρεσία, δεν είναι προδήλως απρόσφορο να απαιτείται ο γάμος να έχει διαρκέσει πέντε έτη προκειμένου να αποδεικνύεται με αντικειμενικό τρόπο η αλληλεγγύη και η αλληλοβοήθεια μεταξύ των συζύγων.
40
Το Συμβούλιο και η Επιτροπή υποστηρίζουν επιπλέον ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο αρνήθηκε, στη σκέψη 55 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, να αντλήσει τις συνέπειες της σκέψης 33 της απόφασής του της 17ης Ιουνίου 1993, Arauxo-Dumay κατά Επιτροπής (T‑65/92, EU:T:1993:47), με την οποία είχε αναδείξει τη διαφορά που υπάρχει μεταξύ των περιπτώσεων που διέπονται από το άρθρο 19 και το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, αντιστοίχως. Συγκεκριμένα, εκτιμούν ότι η υποκείμενη συλλογιστική της εν λόγω απόφασης μπορεί να εφαρμοστεί στις υπό κρίση υποθέσεις παρά τις διαφορές των επίμαχων πραγματικών περιστατικών.
41
Η Επιτροπή υποστηρίζει, εξάλλου, ότι, στη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κακώς το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη, στο πλαίσιο της ανάλυσής του, τον σκοπό της προβλεπόμενης στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ ελάχιστης χρονικής διάρκειας του γάμου, ήτοι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 87 και 88 της απόφασης της 19ης Δεκεμβρίου 2019, HK κατά Επιτροπής (C‑460/18 P, EU:C:2019:1119), την αποτροπή κληρονομικών συμφώνων και, ως εκ τούτου, της σύναψης γάμου με αποκλειστικό σκοπό την καταβολή συντάξεως επιζώντων χωρίς ο συγκεκριμένος γάμος να ανταποκρίνεται σε κάποια υπόσταση και σταθερότητα των σχέσεων μεταξύ των οικείων προσώπων. Επομένως, κατά την Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο δεν τήρησε το κριτήριο κατά το οποίο, κατά την εκτίμηση του παρεμφερούς χαρακτήρα των καταστάσεων, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των στοιχείων που τις χαρακτηρίζουν, καθώς και το σύνολο των κανόνων δικαίου που διέπουν τις θέσεις καθεμιάς από τις προς σύγκριση καταστάσεις. Ειδικότερα, υποστηρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας, στην ίδια σκέψη της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι ο γάμος που συνήφθη μετά την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας δεν μεταβάλλει ουσιωδώς την κατάσταση του επιζώντος συζύγου όσον αφορά τα περιουσιακά δικαιώματά του σε σύγκριση με την κατάσταση που αποτελεί το αντικείμενο του άρθρου 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, πέραν της παντελούς ελλείψεως αιτιολογήσεως της εκτίμησής του, αγνόησε τον κίνδυνο ένας τέτοιος γάμος να αποτελεί το πρόσχημα για τη σύναψη κληρονομικών συμφώνων. Συγκεκριμένα, κατά την Επιτροπή, λαμβανομένης υπόψη της κατάστασης του υπαλλήλου που συνάπτει γάμο μετά την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας, δεν χωρεί αμφιβολία ότι ο κίνδυνος απάτης και κατάχρησης είναι μεγαλύτερος από ό,τι στην περίπτωση που ο υπάλληλος συνήψε γάμο πριν από την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
42
Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η κατά το άρθρο 20 του Χάρτη ισότητα έναντι του νόμου αποτελεί γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης η οποία επιτάσσει να μην αντιμετωπίζονται διαφορετικά παρεμφερείς καταστάσεις, ούτε να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο διαφορετικές μεταξύ τους καταστάσεις, εκτός αν η διαφορετική αυτή αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικά (απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, Επιτροπή κατά VW κ.λπ., C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P, EU:C:2022:557, σκέψη 95 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
43
Η απαίτηση να είναι οι καταστάσεις παρεμφερείς προκειμένου να διαπιστωθεί η παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα του συνόλου των στοιχείων που τις χαρακτηρίζουν, ιδίως δε υπό το πρίσμα του αντικειμένου και του σκοπού της πράξης που εισάγει την επίμαχη διάκριση, εξυπακουομένου ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, προς τούτο, οι αρχές και οι σκοποί του τομέα στον οποίο εμπίπτει η πράξη αυτή. Εφόσον οι καταστάσεις δεν είναι παρεμφερείς, η διαφορετική μεταχείριση των οικείων καταστάσεων δεν παραβιάζει την αρχή της ισότητας έναντι του νόμου που κατοχυρώνεται στο άρθρο 20 του Χάρτη (απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, Επιτροπή κατά VW κ.λπ., C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P, EU:C:2022:557, σκέψη 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
44
Τα επιχειρήματα του Συμβουλίου και της Επιτροπής, κατά τα οποία κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, ότι οι καταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ είναι παρεμφερείς και ότι υφίσταται διαφορετική μεταχείριση των παρεμφερών αυτών καταστάσεων επί τη βάσει του χρόνου σύναψης του γάμου, πρέπει να εξετασθούν υπό το πρίσμα της ανωτέρω νομολογίας.
45
Συναφώς, επισημαίνεται ότι, στις σκέψεις 50, 51 και 54 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα άρθρα 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ έχουν ως αντικείμενο, υπό την επιφύλαξη της τήρησης της προϋπόθεσης περί ελάχιστης διάρκειας του γάμου που προβλέπεται στη δεύτερη από τις ως άνω διατάξεις, τη χορήγηση συντάξεων επιζώντων στον επιζώντα σύζυγο με αποκλειστικό κριτήριο τη νομική φύση των δεσμών που συνέδεαν τον επιζώντα με τον αποβιώσαντα σύζυγο. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε επίσης ότι οι εν λόγω διατάξεις έχουν ως σκοπό να χορηγείται στον επιζώντα σύζυγο ένα εισόδημα που να αντισταθμίζει εν μέρει την απώλεια των εισοδημάτων του αποβιώσαντος συζύγου, δεδομένου ότι ο τελευταίος ήταν, προτού αποβιώσει, πρώην υπάλληλος ο οποίος δεν βρισκόταν πλέον σε ενεργό υπηρεσία.
46
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι οι δύο αυτές διατάξεις του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ έχουν σε μεγάλο βαθμό όμοιο αντικείμενο και σκοπό, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που μνημονεύεται στη σκέψη 43 της παρούσας διατάξεως, την οποία υπενθύμισε το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 44 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Κατά το Γενικό Δικαστήριο, το κύριο στοιχείο που χαρακτηρίζει τις οικείες συντάξεις επιζώντων έγκειται στη νομική φύση των δεσμών που συνέδεαν τον επιζώντα σύζυγο, ως πρόσωπο στο οποίο παρέχεται δικαίωμα βάσει των εν λόγω διατάξεων, με τον αποβιώσαντα πρώην υπάλληλο. Πάντοτε κατά το Γενικό Δικαστήριο, η εφαρμογή των άρθρων 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ διαφέρει μόνον, όπως προκύπτει σαφώς από τη σκέψη 52 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αναλόγως του αν ο γάμος συνήφθη πριν από ή μετά την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας στον υπάλληλο, καθόσον το άρθρο 20 του εν λόγω παραρτήματος προβλέπει προϋπόθεση περί ελάχιστης διάρκειας του γάμου αντιθέτως προς το άρθρο 19 του ίδιου παραρτήματος.
47
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, αφενός, στη σκέψη 57 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι καταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ ήταν παρεμφερείς και, αφετέρου, στις σκέψεις 52 και 58 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι οι καταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων αυτών διέφεραν μόνον ως προς την ημερομηνία σύναψης του γάμου σε σχέση με την ημερομηνία έναρξης καταβολής του επιδόματος αναπηρίας στον υπάλληλο.
48
Εντούτοις, το Συμβούλιο και η Επιτροπή υποστηρίζουν, κατά πρώτον, ότι οι περιπτώσεις τις οποίες αφορούν τα άρθρα 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ διαφοροποιούνται ουσιωδώς και αντικειμενικώς λόγω του ότι, ακριβώς κατά τον χρόνο σύναψης του γάμου, ο υπάλληλος ασκεί, στο πλαίσιο της πρώτης διάταξης, τα καθήκοντά του σε θεσμικό όργανο της Ένωσης, ενώ, στο πλαίσιο της δεύτερης διάταξης, αδυνατεί, λόγω της περιέλευσής του σε κατάσταση αναπηρίας και της έναρξης καταβολής του επιδόματος αναπηρίας, να ασκήσει τα εν λόγω καθήκοντα. Επομένως, κατά τα ως άνω θεσμικά όργανα, το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε αρκούντως υπόψη το χαρακτηριστικό αυτό στοιχείο κατά την εκτίμηση του παρεμφερούς χαρακτήρα των υπό σύγκριση καταστάσεων.
49
Εντούτοις, όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 53 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η νομική φύση των δεσμών που συνέδεαν τον επιζώντα σύζυγο με τον αποβιώσαντα υπάλληλο δεν διαφέρει ανάλογα με το αν, κατά τον χρόνο σύναψης του γάμου, ο υπάλληλος ασκούσε ή όχι επαγγελματική δραστηριότητα και ανάλογα με το ύψος των εισφορών που καταβλήθηκαν ή οφείλονται ακόμη στο συνταξιοδοτικό σύστημα της Ένωσης. Ομοίως, όπως διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το γεγονός ότι ο αποβιώσας υπάλληλος συνήψε γάμο πριν ή μετά την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας δεν είναι ικανό να μεταβάλει ουσιωδώς την κατάσταση του επιζώντος συζύγου όσον αφορά τα περιουσιακά δικαιώματά του, στα οποία περιλαμβάνεται το δικαίωμα σύνταξης επιζώντων ως αντισταθμιστικού εισοδήματος.
50
Συγκεκριμένα, η ημερομηνία σύναψης του γάμου καθορίζεται αποκλειστικώς από τη βούληση των μελλοντικών συζύγων. Η απόφαση αυτή είναι απόρροια ελεύθερης επιλογής εκ μέρους του υπαλλήλου βάσει πολλαπλών εκτιμήσεων που δεν προϋποθέτουν κατ’ ανάγκην ή αποκλειστικώς τη συνεκτίμηση των περιστάσεων που συνδέονται με την άσκηση ή μη επαγγελματικής δραστηριότητας. Ως εκ τούτου, αντιθέτως προς όσα διατείνονται το Συμβούλιο και η Επιτροπή, το αν ο υπάλληλος αυτός περιήλθε ή όχι σε κατάσταση αναπηρίας κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία και, επομένως, σε αδυναμία ή μη άσκησης των καθηκόντων του δεν ασκεί καθοριστική επιρροή στην εκτίμηση περί παρεμφερούς χαρακτήρα των επίμαχων καταστάσεων με γνώμονα τα κριτήρια που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 43 της παρούσας διατάξεως, ιδίως δε το κριτήριο του αντικειμένου και του σκοπού των άρθρων 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, όπως υπομνήσθηκαν στη σκέψη 45 της παρούσας διατάξεως. Συναφώς, η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου, η οποία υπομνήσθηκε στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας διατάξεως, στηρίζεται, κατ’ ουσίαν, στο ως άνω αντικείμενο και στον ως άνω σκοπό καθώς και στο κύριο στοιχείο που χαρακτηρίζει το δικαίωμα σύνταξης επιζώντων, το οποίο μνημονεύθηκε στη σκέψη 46 της παρούσας διατάξεως.
51
Βεβαίως, όπως προκύπτει από την ίδια σκέψη 46 της παρούσας διατάξεως, το γεγονός αν, κατά την ημερομηνία σύναψης του γάμου, ο υπάλληλος δικαιούται ή όχι επίδομα αναπηρίας και, επομένως, τελεί ή όχι σε αδυναμία άσκησης των καθηκόντων του ασκεί επιρροή στην προϋπόθεση περί ελάχιστης διάρκειας του γάμου. Η εν λόγω προϋπόθεση δεν απαιτείται μεν σε περίπτωση σύναψης του γάμου όταν ο υπάλληλος δεν έχει ακόμη αρχίσει να λαμβάνει επίδομα αναπηρίας και, επομένως, ασκεί τα καθήκοντά του, αλλά ο γάμος πρέπει να έχει διαρκέσει τουλάχιστον πέντε έτη σε περίπτωση που ο υπάλληλος συνάπτει γάμο αφού έχει αρχίσει να λαμβάνει επίδομα αναπηρίας και, επομένως, δεν είναι πλέον σε θέση να ασκεί τα καθήκοντά του.
52
Εντούτοις, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 49 και 50 της παρούσας διατάξεως, ούτε το ζήτημα της άσκησης των καθηκόντων ούτε η ημερομηνία σύναψης του γάμου αποτελούν κρίσιμα στοιχεία κατά το στάδιο της εκτίμησης περί παρεμφερούς χαρακτήρα των υπό σύγκριση καταστάσεων, καθόσον δεν συνδέονται άμεσα με το αντικείμενο, τον σκοπό και το κύριο χαρακτηριστικό στοιχείο του δικαιώματος σύνταξης επιζώντων που προβλέπουν τα άρθρα 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ.
53
Για τον λόγο αυτόν πρέπει να γίνει δεκτό κατ’ αναλογίαν, όπως έκρινε το Δικαστήριο, όσον αφορά τη σύνταξη επιζώντων που προβλέπει το άρθρο 17 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, στη σκέψη 70 της απόφασης της 19ης Δεκεμβρίου 2019, HK κατά Επιτροπής (C‑460/18 P, EU:C:2019:1119), ότι η χορήγηση της σύνταξης επιζώντων εξαρτάται «μόνον», εξ ορισμού, από τη νομική φύση των δεσμών που συνέδεαν το ενδιαφερόμενο πρόσωπο με τον αποβιώσαντα υπάλληλο, και τούτο μολονότι το Δικαστήριο δέχθηκε, στη σκέψη 89 της απόφασης εκείνης, ότι και η ελάχιστη χρονική διάρκεια του γάμου αποτελεί προϋπόθεση προκειμένου ο επιζών σύζυγος να δικαιούται σύνταξη επιζώντων.
54
Συγκεκριμένα, η νομική φύση των δεσμών μεταξύ των συζύγων αποτελεί το στοιχείο που διέπει το καθεστώς των συντάξεων επιζώντων του προσωπικού της Ένωσης, καθόσον η συγκεκριμένη προϋπόθεση χορήγησης είναι κοινή για το σύνολο των συντάξεων επιζώντων τις οποίες προβλέπουν τα άρθρα 17 έως 20 και το άρθρο 27 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ. Η προϋπόθεση περί ελάχιστης χρονικής διάρκειας του γάμου έχει παρεπόμενο χαρακτήρα σε σχέση με τη νομική φύση των δεσμών μεταξύ των συζύγων, στο μέτρο που αποσκοπεί μόνο στη διευκρίνιση της διάρκειας του νομικού δεσμού η οποία απαιτείται για τη χορήγηση σύνταξης επιζώντων. Επιπλέον, η παρεπόμενη αυτή προϋπόθεση δεν προβλέπεται και σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις χορήγησης σύνταξης επιζώντων, όπως αυτές των άρθρων 19 και 27 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ.
55
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 51 και 53 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ορθώς επέμεινε, στο σκεπτικό του, στη σπουδαιότητα του νομικού δεσμού μεταξύ των συζύγων ως κύριου στοιχείου που χαρακτηρίζει το καθεστώς συντάξεων επιζώντων της Ένωσης και αποφάνθηκε ότι η έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας ή η άσκηση των καθηκόντων δεν ασκεί επιρροή επί του δεσμού αυτού.
56
Το Συμβούλιο και η Επιτροπή υποστηρίζουν, κατά δεύτερον, ότι η περίπτωση πρώην υπαλλήλου ο οποίος συνάπτει γάμο αφού έχει αρχίσει να λαμβάνει επίδομα αναπηρίας και, επομένως, δεν είναι σε θέση να ασκεί τα καθήκοντά του δεν επιτάσσει να προσφέρεται στον επιζώντα σύζυγο αντισταθμιστικό εισόδημα τόσο προδήλως όσο στην περίπτωση υπαλλήλου που συνάπτει γάμο ενώ ασκεί ακόμη τα εν λόγω καθήκοντα. Αρκεί να υπομνησθεί συναφώς, όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, παραπέμποντας στη σκέψη 69 της απόφασης της 19ης Δεκεμβρίου 2019, HK κατά Επιτροπής (C‑460/18 P, EU:C:2019:1119), ότι το δικαίωμα λήψης σύνταξης επιζώντων κατά τα άρθρα 18 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ δεν υπόκειται σε προϋποθέσεις εισοδημάτων ή περιουσίας από τις οποίες συνάγεται αδυναμία του επιζώντος συζύγου να αντιμετωπίσει τις ανάγκες του και βάσει των οποίων αποδεικνύεται προγενέστερη οικονομική εξάρτησή του από τον αποβιώσαντα.
57
Η Επιτροπή υποστηρίζει, κατά τρίτον, ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη τον σκοπό της ελάχιστης διάρκειας του γάμου που προβλέπεται στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, αντιθέτως προς το άρθρο 19 του εν λόγω παραρτήματος, με την οποία επιδιώκεται, όπως προκύπτει από τη σκέψη 89 της απόφασης της 19ης Δεκεμβρίου 2019, HK κατά Επιτροπής (C‑460/18 P, EU:C:2019:1119), η αποφυγή της σύναψης κληρονομικών συμφώνων με δόλιο ή καταχρηστικό τρόπο, δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος κίνδυνος κατάχρησης ή απάτης διαφοροποιεί, σε προσωπικό επίπεδο, τις καταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των δύο προμνησθέντων άρθρων. Συναφώς, αρκεί η επισήμανση ότι το ζήτημα αυτό δεν ασκεί επιρροή στο στάδιο της εκτίμησης περί παρεμφερούς χαρακτήρα των υπό σύγκριση καταστάσεων. Πράγματι, το συγκεκριμένο επιχείρημα αφορά τη δικαιολόγηση της προϋπόθεσης περί ελάχιστης διάρκειας του γάμου και, επομένως, μπορεί να ληφθεί υπόψη μόνο στο στάδιο της εκτίμησης περί αναλογικού χαρακτήρα της διαπιστωθείσας διαφορετικής μεταχείρισης.
58
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν η Επιτροπή και το Συμβούλιο, τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 57 και 58 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν ενέχουν πλάνη περί το δίκαιο.
59
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να κριθεί αλυσιτελές το επιχείρημα του Συμβουλίου και της Επιτροπής κατά το οποίο κακώς το Γενικό Δικαστήριο αρνήθηκε, στη σκέψη 55 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, να αντλήσει τις συνέπειες της σκέψης 33 της απόφασης της 17ης Ιουνίου 1993, Arauxo-Dumay κατά Επιτροπής (T‑65/92, EU:T:1993:47). Συγκεκριμένα, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι το εν λόγω επιχείρημα είναι βάσιμο, τα συμπεράσματα του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με τον παρεμφερή χαρακτήρα των υπό σύγκριση καταστάσεων αιτιολογούνται επαρκώς στις σκέψεις 50 έως 54 και 56 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αντιστοίχως, ανεξαρτήτως των παρατηρήσεων που εκτίθενται στη σκέψη 55 της εν λόγω απόφασης.
60
Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως στην υπόθεση C‑313/21 P καθώς και το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως στην υπόθεση C‑314/21 P.
Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως στην υπόθεση C‑313/21 P και επί των δύο πρώτων σκελών του πρώτου λόγου αναιρέσεως στην υπόθεση C‑314/21 P
– Επιχειρήματα των διαδίκων
61
Με τους ως άνω λόγους αναιρέσεως, το Συμβούλιο και η Επιτροπή προσάπτουν, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο ότι υπέπεσε, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, σε πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά την έκταση του δικαστικού ελέγχου.
62
Τα δύο αυτά θεσμικά όργανα υποστηρίζουν ότι, στη δεύτερη περίοδο της σκέψης 48 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε νομολογία της Ένωσης που διαμορφώθηκε στο ριζικά διαφορετικό πλαίσιο των επιλογών πολιτικής προσωπικού σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο νομοθέτης έχει στη διάθεσή του περισσότερες δυνατότητες επιλογής. Ως εκ τούτου, κακώς αποφάνθηκε το Γενικό Δικαστήριο, ιδίως στη σκέψη 80 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η επιλογή του νομοθέτη της Ένωσης σχετικά με την ελάχιστη διάρκεια του γάμου κατά το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ είναι απλώς «μη εύλογη». Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε έλεγχο ο οποίος βαίνει πέραν του «προδήλως μη προσήκοντος ή απρόσφορου» χαρακτήρα του επίμαχης διάταξης σε σχέση με τον επιδιωκόμενο από τα αρμόδια θεσμικά όργανα σκοπό, ήτοι, εν προκειμένω, την πρόληψη της κατάχρησης δικαιώματος και της απάτης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε την εκτίμηση του νομοθέτη της Ένωσης με τη δική του και, ως εκ τούτου, υπερέβη τα όρια του ελέγχου νομιμότητας.
63
Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης ότι το Γενικό Δικαστήριο, μολονότι επισήμανε ότι στηρίζει την εκτίμησή του περί της νομιμότητας του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII στα άρθρα 20 και 21 του Χάρτη, απέκλινε από τη νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία η εκτίμηση της νομιμότητας πράξης της Ένωσης με γνώμονα τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να στηρίζεται σε επιχειρήματα αντλούμενα από τις συνέπειες της πράξης αυτής σε συγκεκριμένη περίπτωση. Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο άντλησε επιχείρημα από την ιδιαιτερότητα των πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση περίπτωσης, στη σκέψη 77 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, προκειμένου να κρίνει ότι το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ στερείται νομιμότητας.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
64
Επισημαίνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε, στις σκέψεις 46 έως 48 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τις απαιτήσεις που μνημονεύονται στο άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη και την εφαρμοστέα νομολογία για τον έλεγχο της αναλογικότητας σε περίπτωση διαφορετικής μεταχείρισης. Εν συνεχεία έκρινε, στη σκέψη 49 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι αν οι καταστάσεις που διαλαμβάνονται αντιστοίχως στα άρθρα 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ ήταν παρεμφερείς, τότε θα έπρεπε να ελεγχθεί αν ήταν εύλογο να κρίνει ο νομοθέτης της Ένωσης ότι η θεσπισθείσα διαφορετική μεταχείριση μπορεί να είναι πρόσφορη και αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού γενικού συμφέροντος που επιδιώκεται με την προβλεπόμενη στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προϋπόθεση περί ελάχιστης διάρκειας γάμου. Αφού αποφάνθηκε ότι οι καταστάσεις ήταν παρεμφερείς, το Γενικό Δικαστήριο προέβη στην ανάλυση αυτή αρχής γενομένης από τη σκέψη 62 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
65
Όπως, όμως, υποστηρίζουν το Συμβούλιο και η Επιτροπή, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, όταν πρόκειται για κανόνες του ΚΥΚ όπως οι επίμαχοι στη συγκεκριμένη περίπτωση και λαμβανομένης υπόψη της ευρείας εξουσίας εκτίμησης που διαθέτει ο νομοθέτης της Ένωσης συναφώς, η αρχή της ίσης μεταχείρισης, όπως κατοχυρώνεται με το άρθρο 20 του Χάρτη, παραβιάζεται μόνον όταν ο νομοθέτης προβαίνει σε αυθαίρετη ή προδήλως απρόσφορη διαφοροποίηση σε σχέση με τον σκοπό που επιδιώκει η επίμαχη ρύθμιση (απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, Επιτροπή κατά VW κ.λπ., C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P, EU:C:2022:557, σκέψη 127 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
66
Η νομολογία αυτή έχει εφαρμογή στο πλαίσιο του ελέγχου της επιβαλλόμενης από το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη απαίτησης περί αναλογικότητας (απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, Επιτροπή κατά VW κ.λπ., C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P, EU:C:2022:557, σκέψη 128).
67
Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 49 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι έπρεπε να ελεγχθεί αν ήταν εύλογο να κρίνει ο νομοθέτης της Ένωσης ότι η θεσπισθείσα διαφορετική μεταχείριση μπορεί να είναι πρόσφορη και αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού γενικού συμφέροντος που επιδιώκεται με την προβλεπόμενη στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προϋπόθεση περί ελάχιστης διάρκειας του γάμου.
68
Κατά τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 65 και 66 της παρούσας διατάξεως, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε, όμως, να περιορισθεί στον έλεγχο του ζητήματος αν η διαφοροποίηση την οποία προβλέπει η συγκεκριμένη διάταξη, σε συνδυασμό με το άρθρο 19 του εν λόγω παραρτήματος, είναι αυθαίρετη ή προδήλως απρόσφορη σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό γενικού συμφέροντος. Προβαίνοντας σε μη προσήκουσα εξέταση της απαίτησης περί αναλογικότητας, το Γενικό Δικαστήριο υπερέβη τα όρια του δικαστικού ελέγχου του και υπέπεσε, ως εκ τούτου, σε πλάνη περί το δίκαιο. Πράγματι, εάν δεν υπέπιπτε στη συγκεκριμένη πλάνη, το Γενικό Δικαστήριο θα είχε προκρίνει διαφορετικό σκεπτικό και θα κατέληγε ενδεχομένως σε συμπεράσματα διαφορετικά από εκείνα στα οποία κατέληξε στις σκέψεις 80, 81 και 83 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
69
Η ως άνω υπέρβαση των ορίων του δικαστικού ελέγχου αντανακλάται επίσης στη σκέψη 67 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Πράγματι, το Γενικό Δικαστήριο επέλεξε να εξετάσει, από τη συγκεκριμένη σκέψη, αν η προβλεπόμενη στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προϋπόθεση περί πενταετούς ελάχιστης διάρκειας γάμου, θεωρούμενη αυτοτελώς και ανεξαρτήτως του άρθρου 19 του ίδιου παραρτήματος, ήταν, στο πλαίσιο του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας, υπό την έννοια ότι δεν έβαινε προδήλως πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης. Όπως, όμως, προκύπτει από τη σκέψη 66 της παρούσας διατάξεως, ακόμη και στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διάταξης του Χάρτη, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να περιορισθεί στον έλεγχο του ζητήματος αν η διαπιστωθείσα εν προκειμένω διαφοροποίηση, ήτοι το γεγονός ότι η προϋπόθεση περί ελάχιστης χρονικής διάρκειας του γάμου απαιτείται στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, ενώ δεν απαιτείται στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 του εν λόγω παραρτήματος, μολονότι όλες οι καταστάσεις αυτές είναι κατά τα λοιπά παρεμφερείς, έπρεπε να θεωρηθεί ως αυθαίρετη ή προδήλως απρόσφορη υπό το πρίσμα του κοινού για αμφότερες τις διατάξεις σκοπού τον οποίο επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης.
70
Υπό τις συνθήκες αυτές και χωρίς να απαιτείται εξέταση των λοιπών επιχειρημάτων που προέβαλαν το Συμβούλιο και η Επιτροπή, πρέπει να γίνουν δεκτοί ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως στην υπόθεση C‑313/21 P και το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως στην υπόθεση C‑341/21 P.
71
Ως εκ τούτου, πρέπει, χωρίς να απαιτείται να εξετασθούν ο τρίτος λόγος αναιρέσεως στην υπόθεση C‑313/21 P καθώς και το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως και ο τρίτος λόγος αναιρέσεως στην υπόθεση C‑314/21 P, να γίνουν δεκτές οι αιτήσεις αναιρέσεως και να αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
Επί της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
72
Κατά το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο δύναται, σε περίπτωση αναιρέσεως της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση.
73
Εν προκειμένω, λαμβανομένου υπόψη ιδίως του ότι η προσφυγή ακυρώσεως στην υπόθεση T‑694/19 στηρίζεται σε λόγους οι οποίοι αποτέλεσαν το αντικείμενο κατ’ αντιμωλία συζητήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και των οποίων η εξέταση δεν απαιτεί τη λήψη περαιτέρω μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας ή διεξαγωγής αποδείξεων ως προς τη δικογραφία, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η προσφυγή αυτή είναι ώριμη προς εκδίκαση και ότι το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί οριστικά επ’ αυτής.
74
Προς στήριξη της προσφυγής του ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ο FI προέβαλε τέσσερις λόγους ακυρώσεως, οι οποίοι αφορούσαν, πρώτον, έλλειψη νομιμότητας του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, δεύτερον, πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή των άρθρων 18 και 20 του εν λόγω παραρτήματος, τρίτον, πλάνη κατά την ερμηνεία της έννοιας του όρου «σύζυγος» όπως χρησιμοποιείται στο καθεστώς της Ένωσης που αφορά τις συντάξεις επιζώντων και, τέταρτον, πρόδηλη πλάνη εκτίμησης λόγω μη συνεκτίμησης της ιδιαίτερης κατάστασής του.
Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αφορά έλλειψη νομιμότητας του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ
75
Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως, ο FI υποστηρίζει ότι το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, στο μέτρο που θέτει ως προϋπόθεση την πενταετή ελάχιστη διάρκεια του γάμου, παραβιάζει τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω ηλικίας, λόγω της φύσης του νομικού δεσμού της συμβίωσης και λόγω αναπηρίας.
Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αφορά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης
76
Με το εν λόγω σκέλος, ο FI υποστηρίζει ότι, αποκλείοντας τη χορήγηση σύνταξης στον επιζώντα σύζυγο σε περίπτωση που ο γάμος, ο οποίος συνήφθη μετά την έναρξη καταβολής στον υπάλληλο επιδόματος αναπηρίας, διήρκεσε λιγότερο από πέντε έτη, μολονότι, κατά το άρθρο 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, δεν επιβάλλεται τέτοια προϋπόθεση περί ελάχιστης διάρκειας του γάμου όταν ο γάμος συνάπτεται πριν από την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας, το άρθρο 20 του εν λόγω παραρτήματος παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχείρισης, η οποία προβλέπεται ιδίως στο άρθρο 20 του Χάρτη και στο άρθρο 1δ του ΚΥΚ και, επομένως, στερείται νομιμότητας.
77
Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αντικρούει την ως άνω επιχειρηματολογία.
78
Υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, κάθε περιορισμός στην άσκηση των δικαιωμάτων και ελευθεριών που αναγνωρίζονται σε αυτόν πρέπει να προβλέπεται από τον νόμο και να σέβεται το βασικό περιεχόμενο των εν λόγω δικαιωμάτων και ελευθεριών. Προκειμένου να τηρείται η αρχή της αναλογικότητας, οι περιορισμοί επιτρέπονται μόνον εφόσον είναι αναγκαίοι και ανταποκρίνονται πράγματι σε σκοπούς γενικού συμφέροντος τους οποίους αναγνωρίζει η Ένωση ή στην ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των τρίτων.
79
Εξάλλου, η αρχή της ίσης μεταχείρισης αποτελεί γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 20 του Χάρτη και της οποίας ιδιαίτερη έκφανση αποτελεί η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων του άρθρου 21, παράγραφος 1, του Χάρτη. Οι δύο αυτές αρχές υπενθυμίζονται επίσης στο άρθρο 1δ του ΚΥΚ (απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, Επιτροπή κατά VW κ.λπ., C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P, EU:C:2022:557, σκέψη 140 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
80
Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 42 της παρούσας διατάξεως, η γενική αρχή της ίσης μεταχείρισης επιβάλλει στον νομοθέτη της Ένωσης, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, να μην αντιμετωπίζονται διαφορετικά παρεμφερείς καταστάσεις, ούτε να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο διαφορετικές μεταξύ τους καταστάσεις, εκτός αν η διαφορετική αυτή αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικώς. Η διαφορετική μεταχείριση δικαιολογείται εφόσον στηρίζεται σε αντικειμενικό και εύλογο κριτήριο, δηλαδή εφόσον σχετίζεται με τον νομίμως επιδιωκόμενο από την επίμαχη νομοθεσία σκοπό, η δε διαφορά αυτή έχει αναλογικό χαρακτήρα προς τον σκοπό που επιδιώκεται σχετικώς (απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, Επιτροπή κατά VW κ.λπ., C‑116/21 P έως C‑118/21 P, C‑138/21 P και C‑139/21 P, EU:C:2022:557, σκέψη 142 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
81
Όπως προεκτέθηκε στη σκέψη 43 της παρούσας διατάξεως, η απαίτηση να είναι οι καταστάσεις παρεμφερείς προκειμένου να διαπιστωθεί παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα του συνόλου των στοιχείων που τις χαρακτηρίζουν, ιδίως δε υπό το πρίσμα του αντικειμένου και του σκοπού της πράξης που εισάγει την επίμαχη διάκριση, εξυπακουομένου ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προς τούτο οι αρχές και οι σκοποί του τομέα στον οποίο εμπίπτει η πράξη αυτή. Εφόσον οι καταστάσεις δεν είναι παρεμφερείς, η διαφορετική μεταχείριση των οικείων καταστάσεων δεν παραβιάζει την αρχή της ισότητας έναντι του νόμου που κατοχυρώνεται στο άρθρο 20 του Χάρτη.
82
Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί η νομολογία του Δικαστηρίου που μνημονεύθηκε στη σκέψη 65 της παρούσας διατάξεως, κατά την οποία, όταν πρόκειται για κανόνες του ΚΥΚ όπως οι επίμαχοι στη συγκεκριμένη περίπτωση και λαμβανομένης υπόψη της ευρείας εξουσίας εκτίμησης που διαθέτει ο νομοθέτης της Ένωσης συναφώς, η αρχή της ίσης μεταχείρισης παραβιάζεται μόνον όταν ο νομοθέτης προβαίνει σε αυθαίρετη ή προδήλως απρόσφορη διαφοροποίηση σε σχέση με τον σκοπό που επιδιώκει η επίμαχη ρύθμιση.
83
Η ένσταση ελλείψεως νομιμότητας του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, την οποία προέβαλε ο FI σε σχέση με την αρχή της ίσης μεταχείρισης η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 20 του Χάρτη και υπενθυμίζεται στο άρθρο 1δ του ΚΥΚ, πρέπει να εξετασθεί με γνώμονα την ανωτέρω νομολογία και τις απαιτήσεις του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη.
84
Όσον αφορά, κατά πρώτον, τον παρεμφερή χαρακτήρα των καταστάσεων που διαλαμβάνονται στα άρθρα 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, πρέπει να γίνει δεκτό, για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 45 έως 60 της παρούσας διατάξεως, ότι οι καταστάσεις αυτές είναι παρεμφερείς.
85
Κατά δεύτερον, διαπιστώνεται ότι ο νομοθέτης της Ένωσης αντιμετώπισε παρεμφερείς καταστάσεις με διαφορετικό τρόπο διότι δεν προέβλεψε, στο άρθρο 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, προϋπόθεση ελάχιστης διάρκειας του γάμου, αντιθέτως προς το άρθρο 20 του εν λόγω παραρτήματος.
86
Κατά τρίτον, πρέπει να εξεταστεί αν αυτή η διαφορετική μεταχείριση είναι σύμφωνη με το άρθρο 20 του Χάρτη καθόσον πληροί τα κριτήρια του άρθρου 52, παράγραφος 1, τα οποία υπομνήσθηκαν στη σκέψη 78 της παρούσας διατάξεως.
87
Πρώτον, δεν αμφισβητείται ότι η επίμαχη διαφορετική μεταχείριση προβλέπεται από τον νόμο, κατά την έννοια του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, δεδομένου ότι απορρέει από το άρθρο 20 σε συνδυασμό με το άρθρο 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ. Μολονότι το άρθρο 19 δεν θέτει προϋποθέσεις ελάχιστης διάρκειας του γάμου, το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προβλέπει μια επακριβώς καθοριζόμενη με αριθμητικά στοιχεία προϋπόθεση ελάχιστης διάρκειας του γάμου η οποία προσδιορίζει την έκταση του περιορισμού της άσκησης του δικαιώματος ίσης μεταχείρισης (βλ., όσον αφορά το περιεχόμενο της απαίτησης να προβλέπεται από τον νόμο κάθε περιορισμός στην άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, απόφαση της 26ης Απριλίου 2022, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑401/19, EU:C:2022:297, σκέψη 64 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
88
Δεύτερον, ο περιορισμός που συνεπάγεται για το καθεστώς των συντάξεων επιζώντων η επίμαχη διαφορετική μεταχείριση σέβεται το βασικό περιεχόμενο της αρχής της ίσης μεταχείρισης, σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη. Πράγματι, ο περιορισμός αυτός δεν αναιρεί αυτήν καθεαυτήν τη συγκεκριμένη αρχή, στο μέτρο που αφορά μόνον την προϋπόθεση της ελάχιστης χρονικής διάρκειας του γάμου την οποία πρέπει ή δεν πρέπει να πληρούν οι επιζώντες σύζυγοι αποβιωσάντων υπαλλήλων ή πρώην υπαλλήλων προκειμένου να δικαιούνται σύνταξη επιζώντων, χωρίς οι σύζυγοι που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ να στερούνται της δυνατότητας να λάβουν τέτοια σύνταξη, όπως οι σύζυγοι που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 του εν λόγω παραρτήματος.
89
Τρίτον, ο εν λόγω περιορισμός ανταποκρίνεται σε σκοπό γενικού συμφέροντος, κατά την έννοια του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, ήτοι στην αποτροπή της κατάχρησης δικαιώματος και της απάτης, δεδομένου ότι η απαγόρευσή τους συνιστά γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης της οποίας ο σεβασμός επιβάλλεται στους πολίτες (πρβλ. απόφαση της 6ης Φεβρουαρίου 2018, Altun κ.λπ., C‑359/16, EU:C:2018:63, σκέψη 49). Πράγματι, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η προϋπόθεση να έχει διαρκέσει ο γάμος τουλάχιστον ορισμένο χρονικό διάστημα προκειμένου ο επιζών σύζυγος να δικαιούται σύνταξη επιζώντων αποσκοπεί στο να διασφαλίζεται το υπαρκτό και η σταθερότητα των σχέσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων προσώπων (πρβλ. απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, HK κατά Επιτροπής, C‑460/18 P, EU:C:2019:1119, σκέψη 89). Πρόκειται για ομοιόμορφο κριτήριο, το οποίο εφαρμόζεται αδιακρίτως στο σύνολο των επιζώντων συζύγων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, το οποίο δεν αποβλέπει στο να τεκμαίρεται η ύπαρξη κατάχρησης ή απάτης εκ μέρους των επιζώντων συζύγων, αλλά στην πρόληψη της τέλεσης τέτοιων καταχρήσεων ή απάτης.
90
Όσον αφορά, τέταρτον, τον έλεγχο της αναλογικότητας, πρέπει, στο πλαίσιο του ελέγχου νομιμότητας διάταξης του δικαίου της Ένωσης υπό το πρίσμα της αρχής της ίσης μεταχείρισης και λόγω της ευρείας εξουσίας εκτίμησης που διαθέτει ο νομοθέτης της Ένωσης στον τομέα των κανόνων του ΚΥΚ, να ελεγχθεί, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 65 και 82 της παρούσας διατάξεως, αν, επιβάλλοντας υποχρέωση πενταετούς ελάχιστης διάρκειας του γάμου στους επιζώντες συζύγους που συνήψαν γάμο με υπάλληλο μετά την ημερομηνία έναρξης καταβολής σε αυτόν του επιδόματος αναπηρίας, ενώ το άρθρο 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ δεν προβλέπει τέτοια προϋπόθεση σε περίπτωση γάμου συναφθέντος με υπάλληλο πριν από την ημερομηνία καταβολής του επιδόματος αναπηρίας, το άρθρο 20 του εν λόγω παραρτήματος προβλέπει αυθαίρετη και προδήλως απρόσφορη διαφορετική μεταχείριση σε σχέση με τον υπομνησθέντα στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας διατάξεως σκοπό γενικού συμφέροντος.
91
Όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή με τα υπομνήματά της, υποστηριζόμενη από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, δεν προκύπτει να είναι αυθαίρετη ούτε προδήλως απρόσφορη η προϋπόθεση ελάχιστης διάρκειας του γάμου, κατά το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, παρότι δεν απαιτείται ελάχιστη διάρκεια του γάμου στο πλαίσιο του άρθρου 19 του παραρτήματος αυτού. Πράγματι, στην περίπτωση του άρθρου 20, η οποία χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι η σύναψη του γάμου έπεται της έναρξης καταβολής στον υπάλληλο του επιδόματος αναπηρίας, το κίνητρο για κατάχρηση ή για απάτη μπορεί να ενισχύεται, αφενός, από την κατάσταση αδυναμίας και εξάρτησης στην οποία ενδεχομένως βρίσκεται ένας υπάλληλος που νόσησε τόσο σοβαρά ώστε να του αναγνωριστεί αναπηρία και ο οποίος δεν είναι, επομένως, σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του, κατά την έννοια του άρθρου 78, πρώτο εδάφιο, του ΚΥΚ, και, αφετέρου, από τις οικονομικές συνέπειες που ενδέχεται να απορρέουν από την εν λόγω κατάσταση αναπηρίας, καθόσον ο σύζυγος του υπαλλήλου μπορεί να είχε αποφασίσει να συνάψει γάμο ευελπιστώντας ότι, αναλόγως της ασθένειας από την οποία πάσχει ο υπάλληλος, το προσδόκιμο ζωής του θα είναι αισθητά κατώτερο του μέσου όρου και ότι, επομένως, ο σύζυγός του θα έχει τη δυνατότητα να λάβει σύνταξη επιζώντων νωρίτερα και για δυνητικώς πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.
92
Αντιθέτως, η μη πρόβλεψη στο άρθρο 19, εν αντιθέσει προς το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, οιασδήποτε προϋπόθεσης περί ελάχιστης διάρκειας του γάμου εξηγείται, όπως προκύπτει από τα υπομνήματα της Επιτροπής και του Κοινοβουλίου, από το γεγονός ότι, δεδομένου ότι η περιέλευση υπαλλήλου της Ένωσης σε κατάσταση αναπηρίας είναι συνήθως απρόβλεπτη στην περίπτωση ενός ήδη έγγαμου ζεύγους και ανατρέπει την κατάσταση του ζεύγους, ο κίνδυνος κατάχρησης ή απάτης είναι αμελητέος και για τον λόγο αυτόν ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θέλησε να θεσπίσει μια τέτοια προϋπόθεση, όπως δεν την προέβλεψε ούτε στο πλαίσιο του άρθρου 17, δεύτερο εδάφιο, και του άρθρου 18, δεύτερο εδάφιο, του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι περιπτώσεις στις οποίες, αφενός, ο θάνατος του υπαλλήλου οφείλεται είτε σε αναπηρία ή ασθένεια από την οποία αυτός προσβλήθηκε κατά την άσκηση των καθηκόντων του είτε σε ατύχημα και, αφετέρου, ο επιζών σύζυγος επιμελείται ή έχει επιμεληθεί των τέκνων που προέρχονται από γάμο του υπαλλήλου που είχε συναφθεί πριν από την αποχώρησή του από την υπηρεσία.
93
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, καθορίζοντας με το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ πενταετή ελάχιστη διάρκεια του γάμου με σκοπό να αποτρέψει τις περιπτώσεις κατάχρησης και απάτης, ενώ δεν προβλέπεται καμία ελάχιστη διάρκεια του γάμου στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 του παραρτήματος αυτού, ο νομοθέτης της Ένωσης, στο πλαίσιο της ευρείας εξουσίας εκτίμησης που διαθέτει, δεν προέβη σε αυθαίρετη ή προδήλως απρόσφορη διαφοροποίηση ως προς τη μεταχείριση.
94
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προβλεπόμενη στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ διαφορετική μεταχείριση είναι σύμφωνη με το άρθρο 20 του Χάρτη και ότι, επομένως, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Επί του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αφορά παραβίαση της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω ηλικίας
95
Ο FI προβάλλει παραβίαση της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω ηλικίας, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 21, παράγραφος 1, του Χάρτη και υπενθυμίζεται στο άρθρο 1δ, παράγραφος 1, του ΚΥΚ, διότι στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ εμπίπτουν ηλικιωμένοι υπάλληλοι λόγω σύναψης γάμου μετά τη συνταξιοδότησή τους, ενώ το άρθρο 19 του εν λόγω παραρτήματος εφαρμόζεται στην περίπτωση γάμου που έχει συναφθεί πριν από την έναρξη καταβολής στον υπάλληλο του επιδόματος αναπηρίας και, επομένως, στο πεδίο εφαρμογής του εμπίπτουν υπάλληλοι οι οποίοι είναι ακόμη εν ενεργεία και, συνεπώς, πολύ νεότεροι. Ως εκ τούτου, κατά τον FI, η απαίτηση, όπως προβλέπει το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, ελάχιστης διάρκειας του γάμου σε περιπτώσεις στις οποίες ο γάμος συνήφθη μετά την αποχώρηση από την ενεργό υπηρεσία του αποβιώσαντος υπαλλήλου εισάγει διάκριση εις βάρος των ζευγών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διάταξης λόγω της ηλικίας τους.
96
Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αντικρούει την ως άνω επιχειρηματολογία.
97
Συναφώς διαπιστώνεται ότι, όπως επισήμανε η Επιτροπή με το υπόμνημα αντικρούσεως που υπέβαλε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως που προέβαλε ο FI βασίζεται σε εσφαλμένη παραδοχή.
98
Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τη σκέψη 47 της παρούσας διατάξεως, οι περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 19 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ διαφέρουν μόνον ως προς την ημερομηνία σύναψης του γάμου σε σχέση όχι με την ημερομηνία κατά την οποία ο υπάλληλος έπαυσε να ασκεί τα καθήκοντά του λόγω συνταξιοδότησης, αλλά με την ημερομηνία έναρξης καταβολής στον υπάλληλο του επιδόματος αναπηρίας.
99
Η χορήγηση επιδόματος αναπηρίας στον υπάλληλο είναι, όμως, ανεξάρτητη της ηλικίας του υπαλλήλου, στο μέτρο που υπάλληλοι κάθε ηλικίας μπορεί να περιέλθουν σε μια τέτοια κατάσταση.
100
Το ίδιο ισχύει και όταν, δυνάμει του άρθρου 53 του ΚΥΚ, όπως συνέβη εν προκειμένω, ο υπάλληλος συνταξιοδοτείται αυτοδικαίως συγχρόνως με την περιέλευσή του σε κατάσταση αναπηρίας και την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας. Συγκεκριμένα, σε μια τέτοια περίπτωση, η συνταξιοδότηση δεν βασίζεται στην προβλεπόμενη στο άρθρο 52 του ΚΥΚ ηλικία συνταξιοδότησης, αλλά αποκλειστικά και μόνο στην ημερομηνία έναρξης καταβολής του επιδόματος αναπηρίας, η οποία, όπως υπομνήσθηκε στην προηγούμενη σκέψη, είναι δυνατή σε οποιαδήποτε ηλικία.
101
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προβαλλόμενη από τον FI παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης δεν βασίζεται στην ηλικία, κατά την έννοια του άρθρου 21, παράγραφος 1, του Χάρτη και του άρθρου 1δ, παράγραφος 1, του ΚΥΚ και ότι, επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ στερείται νομιμότητας διότι εισάγει δυσμενή διάκριση βασισμένη στο κριτήριο της ηλικίας. Συνεπώς, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Επί του τρίτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αφορά παραβίαση της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω της φύσης του νομικού δεσμού της συμβίωσης
102
Στο πλαίσιο του σκέλους αυτού, ο FI υποστηρίζει, αφενός, ότι υπέστη δυσμενή διάκριση λόγω της οικογενειακής του κατάστασης από τη διαφοροποίηση στην οποία προβαίνει το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ μεταξύ συζύγων που έχουν συνάψει γάμο και συντρόφων που τελούν υπό καθεστώς ελεύθερης συμβίωσης, δεδομένου ότι η αντικειμενική, πραγματική και συγκεκριμένη καθημερινή κατάσταση των εν λόγω κατηγοριών προσώπων είναι ακριβώς η ίδια.
103
Αφετέρου, ο FI υπενθυμίζει ότι το πεδίο εφαρμογής του ΚΥΚ επεκτάθηκε, δυνάμει του άρθρου 1δ, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ και του άρθρου 1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ σε άλλες μορφές συμβίωσης πέραν του γάμου, ήτοι σε ορισμένες καταχωρισμένες μη έγγαμες σχέσεις συμβίωσης. Υπό τις συνθήκες αυτές, κατά τον FI, η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων πρέπει να ερμηνευθεί σύμφωνα με την εξέλιξη των ηθών στην κοινωνία, το δε άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ πρέπει να εφαρμόζεται σε όλα τα ζεύγη που δεν έχουν συνάψει γάμο και βρίσκονται σε παρεμφερή κατάσταση, τα οποία πρέπει, επομένως, να τυγχάνουν της ίδιας μεταχείρισης.
104
Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αντικρούει την ως άνω επιχειρηματολογία.
105
Συναφώς, αρκεί η υπόμνηση ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει, όσον αφορά τη σύνταξη επιζώντων, ότι οι σύντροφοι σε ελεύθερη συμβίωση δεν τελούν σε συγκρίσιμη κατάσταση με εκείνη των εγγάμων ή των συντρόφων που έχουν συνάψει καταχωρισμένη μη έγγαμη σχέση συμβίωσης, κατά την έννοια του άρθρου 1δ, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, ώστε να μπορούν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ και ότι, επομένως, η εν λόγω διάταξη δεν παραβιάζει τη γενική αρχή της ίσης μεταχείρισης ή την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων. Κατά τα λοιπά, ο FI δεν ισχυρίζεται, εν πάση περιπτώσει, ότι από την ελεύθερη συμβίωση γεννώνται, στο εθνικό δίκαιο στο οποίο υπόκειται, υποχρεώσεις ιδίας φύσεως με τις απορρέουσες από τον γάμο (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, HK κατά Επιτροπής, C‑460/18 P, EU:C:2019:1119, σκέψεις 80, 84 και 85).
106
Εξάλλου, για τους ίδιους λόγους με τους εκτεθέντες στις σκέψεις 91 έως 94 της διατάξεως της 22ας Δεκεμβρίου 2022, Επιτροπή κατά KM και Συμβούλιο κατά KM (C‑341/21 P και C‑357/21 P), ένα ζεύγος που τελεί υπό καθεστώς ελεύθερης συμβίωσης το οποίο, όπως ο FI και η σύζυγός του προτού συνάψουν γάμο, δεν στερείται της δυνατότητας να συνάψει γάμο στο κράτος μέλος στη δικαιοδοσία του οποίου υπάγεται δεν βρίσκεται σε κατάσταση παρεμφερή με εκείνη ομόφυλου ζεύγους το οποίο έχει συνάψει καταχωρισμένη μη έγγαμη σχέση συμβίωσης αλλά στερείται αυτής της δυνατότητας και, επομένως, το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII δεν στερείται νομιμότητας διότι παραβιάζει την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω γενετήσιου προσανατολισμού.
107
Όσον αφορά την προτεινόμενη από τον FI ευρεία ερμηνεία της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων και του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, υπό το πρίσμα της εξέλιξης των ηθών στην κοινωνία και υπό την έννοια ότι στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω άρθρου πρέπει να εμπίπτουν όλα τα ζεύγη που δεν έχουν συνάψει γάμο, περιλαμβανομένων των ζευγών που τελούν υπό καθεστώς ελεύθερης συμβίωσης, αρκεί να υπομνησθεί ότι, επί του παρόντος, εξακολουθεί να μην υφίσταται εν γένει, στα διάφορα κράτη μέλη της Ένωσης, εξομοίωση μεταξύ, αφενός, του γάμου και, αφετέρου, των λοιπών μορφών νόμιμης και ελεύθερης ένωσης. Στο μέτρο που η βούληση του νομοθέτη της Ένωσης ήταν να δικαιούνται σύνταξη επιζώντων μόνον οι έγγαμοι και όσοι έχουν συνάψει καταχωρισμένη μη έγγαμη σχέση συμβίωσης, κατά την έννοια του άρθρου 1δ, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, ο δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να ερμηνεύσει τον ΚΥΚ υπό την έννοια ότι και άλλες νομικές και πραγματικές καταστάσεις εξομοιώνονται με τον γάμο και τις μη έγγαμες σχέσεις συμβίωσης. Αντιθέτως, μόνον ο νομοθέτης δύναται να θεσπίζει, ενδεχομένως, τέτοια τροποποιητικά μέτρα (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 31ης Μαΐου 2001, D και Σουηδία κατά Συμβουλίου, C‑122/99 P και C‑125/99 P, EU:C:2001:304, σκέψεις 37, 38 και 50).
108
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Επί του τετάρτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αφορά παραβίαση της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω αναπηρίας
109
Με το σκέλος αυτό, όπως επεξηγείται επίσης με τις παρατηρήσεις του FI επί των υπομνημάτων παρεμβάσεως του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου καθώς και με την απάντηση του FI της 23ης Νοεμβρίου 2020 στις ερωτήσεις προς γραπτή απάντηση που έθεσε το Γενικό Δικαστήριο, ο FI υποστηρίζει, αφενός, ότι, μολονότι οι επιζώντες σύζυγοι που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 και του άρθρου 20, αντιστοίχως, του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ βρίσκονται στην ίδια κατάσταση υπό την έννοια ότι συνέδραμαν υπάλληλο με αναπηρία και δικαιούχο επιδόματος αναπηρίας κατά τον χρόνο του θανάτου του, η δεύτερη από τις ως άνω διατάξεις παραβιάζει την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω αναπηρίας καθόσον στερεί από τους επιζώντες συζύγους, όπως τον FI, το δικαίωμα να λάβουν σύνταξη επιζώντων για τον λόγο και μόνον ότι συνήψαν γάμο με τον υπάλληλο μετά την έναρξη καταβολής σε αυτόν του επιδόματος αναπηρίας.
110
Αφετέρου, ο FI θεωρεί ότι υφίσταται δυσμενή διάκριση «εξ αντανακλάσεως» λόγω της αναπηρίας της αποβιώσασας συζύγου του και επικαλείται συναφώς την απόφαση της 17ης Ιουλίου 2008, Coleman (C‑303/06, EU:C:2008:415). Συγκεκριμένα, ο FI φρόντιζε σε καθημερινή και συνεχή βάση ένα πρόσωπο με αναπηρία, όπως ακριβώς θα έπραττε και αν το ζεύγος είχε συνάψει γάμο από την πρώτη ημέρα της συμβίωσής τους, και με την ίδια αφοσίωση που επιδεικνύουν οι επιζώντες σύζυγοι που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ. Επ’ αυτού, ο FI διευκρινίζει ότι ο πραγματικός λόγος στον οποίο οφείλεται η καθυστερημένη σύναψη του γάμου τους υπήρξε η αναπηρία της συζύγου του, η οποία και αποτελούσε το πρώτιστο μέλημά τους έναντι οιασδήποτε άλλης εκτίμησης για το νομικό καθεστώς της σχέσης τους.
111
Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αντικρούει την ως άνω επιχειρηματολογία.
112
Υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, κάθε περίπτωση δυσμενούς διάκρισης λόγω αναπηρίας, κατά την έννοια του άρθρου 21, παράγραφος 1, του Χάρτη και του άρθρου 1δ, παράγραφος 1, του ΚΥΚ, προϋποθέτει ότι, σε παρεμφερείς καταστάσεις, το πρόσωπο πρέπει να υφίσταται ή να έχει υποστεί λιγότερο ευνοϊκή ή μειονεκτική μεταχείριση σε σχέση με την αναπηρία από την οποία πάσχει το ίδιο αυτό πρόσωπο ή μέλος της οικογένειάς του (πρβλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 17ης Ιουλίου 2008, Coleman, C‑303/06, EU:C:2008:415, σκέψη 56, και της 26ης Ιανουαρίου 2021, Szpital Kliniczny im. dra J. Babińskiego Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Krakowie, C‑16/19, EU:C:2021:64, σκέψη 29).
113
Ακόμη και αν γίνει, όμως, δεκτό ότι η ασθένεια λόγω της οποίας η σύζυγος του FI περιήλθε σε κατάσταση αναπηρίας και άρχισε να λαμβάνει επίδομα αναπηρίας μπορεί να χαρακτηριστεί ως αναπηρία υπό την ως άνω έννοια, η προβαλλόμενη παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης εις βάρος του FI λόγω της αναπηρίας της συζύγου του ουδόλως βασίζεται στην αναπηρία.
114
Συγκεκριμένα, όπως εξέθεσε η Επιτροπή με τα υπομνήματά της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η άρνησή της να χορηγήσει σύνταξη επιζώντων στον FI δεν συνδέεται με την αναπηρία της συζύγου του, αλλά με το γεγονός ότι το ζεύγος αποφάσισε να παραμείνει σε ελεύθερη συμβίωση και να συνάψει γάμο μόνο μετά την έναρξη καταβολής του επιδόματος αναπηρίας στη σύζυγο, ο δε γάμος τους είχε διαρκέσει λιγότερο από πέντε έτη κατά την ημερομηνία του θανάτου της συζύγου του FI.
115
Όσον αφορά την επιρροή που ενδεχομένως άσκησε η αναπηρία της συζύγου του FI, όπως αυτός υποστηρίζει, στην απόφαση του ζεύγους να συνάψει γάμο καθυστερημένα, αρκεί να υπομνησθεί ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 50 της παρούσας διατάξεως, η ημερομηνία σύναψης του γάμου καθορίζεται αποκλειστικώς από τη βούληση των μελλοντικών συζύγων, η δε απόφασή τους είναι απόρροια ελεύθερης επιλογής βάσει πολλαπλών εκτιμήσεων, που δεν προϋποθέτουν κατ’ ανάγκην ή αποκλειστικώς τη συνεκτίμηση των περιστάσεων που συνδέονται με την αναπηρία ενός εξ αυτών. Το αντίθετο θα μπορούσε να γίνει δεκτό μόνον υπό εξαιρετικές περιστάσεις, όπως σε περίπτωση αδυναμίας του προσώπου με αναπηρία να δηλώσει τη βούλησή του για σύναψη γάμου, πλην όμως ο FI δεν επικαλέστηκε τέτοιες περιστάσεις εν προκειμένω.
116
Επομένως, το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο και, κατά συνέπεια, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως, ο οποίος αφορά έλλειψη νομιμότητας του άρθρου 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ σε σχέση με τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων, είναι απορριπτέος στο σύνολό του.
Επί του δεύτερου και του τρίτου λόγου ακυρώσεως, που αφορούν αντιστοίχως πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή των άρθρων 18 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ και πλάνη κατά την ερμηνεία του όρου «σύζυγος» υπό την έννοια του προβλεπόμενου από τον ΚΥΚ καθεστώτος για τις συντάξεις επιζώντων
117
Με τους δύο αυτούς λόγους ακυρώσεως, οι οποίοι πρέπει να εξεταστούν από κοινού, ο FI υποστηρίζει ότι τα άρθρα του ΚΥΚ που αφορούν το καθεστώς των συντάξεων επιζώντων, όπως τα άρθρα 18 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αφορούν τη συμβίωση ενός ζεύγους, ανεξαρτήτως του αν πρόκειται περί νόμιμης ή ελεύθερης ένωσης. Συγκεκριμένα, κατά τον FI, θα πρέπει να αναγνωρίζονται τα ίδια δικαιώματα στα πρόσωπα τα οποία, χωρίς να έχουν συνάψει γάμο ή καταχωρισμένη μη έγγαμη σχέση συμβίωσης, κατά την έννοια του άρθρου 1δ, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του ΚΥΚ, συμβίωσαν κατά την προβλεπόμενη στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ πενταετία με υπάλληλο της Ένωσης ο οποίος έχει πλέον αποβιώσει.
118
Επιπλέον, κατά τον FI, η εξομοίωση της έννοιας του «συζύγου» με τον ευρισκόμενο σε οιαδήποτε μορφή νόμιμης ή ελεύθερης συμβίωσης δικαιολογείται από την κοινωνική εξέλιξη των τελευταίων ετών, η οποία οδήγησε πολλά κράτη μέλη να ευθυγραμμίσουν τον γάμο με άλλες μορφές συμβίωσης ή, τουλάχιστον, να προσεγγίσουν τη σχέση έγγαμης συμβίωσης με μη έγγαμες σχέσεις συμβίωσης, με αποτέλεσμα να μην είναι πλέον δυνατή η χρήση του όρου «ζεύγος» μόνο στο πλαίσιο σχέσης βασιζόμενης σε γάμο. Ο FI επισημαίνει επίσης ότι ο ίδιος ο νομοθέτης της Ένωσης έλαβε υπόψη την εν λόγω εξέλιξη τροποποιώντας τον ΚΥΚ κατά τρόπο ώστε ο εκτός γάμου σύντροφος υπαλλήλου να εξομοιώνεται με σύζυγο στο πλαίσιο του καθεστώτος ασφάλισης υγείας των υπαλλήλων της Ένωσης.
119
Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αντικρούει την ως άνω επιχειρηματολογία.
120
Προκαταρκτικώς διευκρινίζεται ότι, μολονότι ο FI προβάλλει, στο πλαίσιο του δεύτερου λόγου ακυρώσεως, πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή των άρθρων 18 και 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, τόσο από τη λογική διάρθρωση του δικογράφου της προσφυγής όσο και από τις επεξηγήσεις που παρέσχε ο FI με την απάντηση της 23ης Νοεμβρίου 2020 στις ερωτήσεις προς γραπτή απάντηση που έθεσε το Γενικό Δικαστήριο προκύπτει ότι ο FI είχε επίσης την πρόθεση να περιλάβει στην επιχειρηματολογία του το άρθρο 19 του εν λόγω παραρτήματος, καθόσον τα άρθρα 18 έως 20 του παραρτήματος αυτού αποτελούν ένα σύνολο άρρηκτα συνδεδεμένων μεταξύ τους κανόνων. Δεδομένου ότι και τα θεσμικά όργανα αντιλήφθηκαν, με τα υπομνήματά τους, ότι ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει ο FI αφορά επίσης το άρθρο 19 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, στο πλαίσιο του λόγου αυτού, ο FI προσάπτει στην Επιτροπή ότι εφάρμοσε εσφαλμένα το άρθρο 20 σε συνδυασμό με τα άρθρα 18 και 19 του εν λόγω παραρτήματος.
121
Επί της ουσίας, για λόγους ανάλογους με τους εκτιθέμενους στις σκέψεις 105 έως 107 της παρούσας διατάξεως, ο δεύτερος και ο τρίτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι, διευκρινιζομένου ότι, όσον αφορά το επιχείρημα που ο FI αντλεί από την εξομοίωση, στο πλαίσιο του καθεστώτος ασφάλισης υγείας των υπαλλήλων της Ένωσης, του εκτός γάμου συντρόφου υπαλλήλου με σύζυγο, αρκεί να επισημανθεί ότι η εν λόγω εξομοίωση, η οποία αφορά μόνον ένα συγκεκριμένο τομέα του ΚΥΚ, είναι αποκλειστική απόρροια της βούλησης του νομοθέτη και ότι, ελλείψει ρητών τροποποιήσεων εκ μέρους του νομοθέτη στις λοιπές διατάξεις του ΚΥΚ, δεν είναι δυνατή η επίκλησή της προς στήριξη μιας οριζόντιας γενικευμένης εφαρμογής της στον υπόλοιπο ΚΥΚ.
Επί του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, που αφορά πρόδηλη πλάνη εκτίμησης στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή διότι δεν έλαβε υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση του FI
122
Ο FI υπενθυμίζει ότι, έως τον θάνατο της συζύγου του το 2019, τελούσαν υπό καθεστώς ελεύθερης συμβίωσης προτού συνάψουν γάμο ο οποίος διήρκεσε σχεδόν πέντε έτη (παρά τρεις περίπου μήνες). Ο FI επισημαίνει ότι φρόντιζε τη σύζυγό του καθ’ όλη τη διάρκεια της συμβίωσής τους. Επομένως, το γεγονός ότι έζησε μαζί της υπό τέτοιες περιστάσεις καθιστά ιδιαιτέρως άδικη την άρνηση χορήγησης σύνταξης επιζώντων στον FI με την αιτιολογία ότι η επιβαλλόμενη από το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προϋπόθεση περί πενταετούς ελάχιστης διάρκειας του γάμου δεν πληρούται για λιγότερο από τέσσερις μήνες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή υπέπεσε, κατά τον FI, σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης.
123
Χωρίς να αμφισβητήσει τα πραγματικά περιστατικά που εκθέτει ο FI, η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αντικρούει την ως άνω επιχειρηματολογία.
124
Υπενθυμίζεται ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 89 της παρούσας διατάξεως, η προβλεπόμενη στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προϋπόθεση περί πενταετούς ελάχιστης διάρκειας του γάμου συνιστά ομοιόμορφο κριτήριο το οποίο εφαρμόζεται αδιακρίτως στο σύνολο των επιζώντων συζύγων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διάταξης, η οποία δεν αποβλέπει στο να τεκμαίρεται η ύπαρξη κατάχρησης ή απάτης εκ μέρους των επιζώντων συζύγων, αλλά στην πρόληψη της τέλεσης τέτοιων καταχρήσεων ή απάτης.
125
Επισημαίνεται επίσης ότι, πλην ορισμένων περιπτώσεων τις οποίες ρητώς προβλέπει ο νομοθέτης της Ένωσης, το δίκαιο της Ένωσης δεν αναγνωρίζει καμία γενική αρχή του δικαίου κατά την οποία οι ισχύοντες κανόνες του δικαίου της Ένωσης δεν μπορούν να εφαρμοστούν, όταν η εφαρμογή τους συνεπάγεται αυστηρότητα για τον ενδιαφερόμενο την οποία είναι προφανές ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θα είχε προσπαθήσει να αποφύγει, αν είχε λάβει υπόψη του την περίπτωση αυτή κατά τη θέσπιση των εν λόγω κανόνων (απόφαση της 26ης Μαΐου 2016, Ezernieki, C‑273/15, EU:C:2016:364, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
126
Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, ακόμη και αν η καθιέρωση γενικής και αφηρημένης ρύθμισης καταλήγει, σε οριακές καταστάσεις, σε τυχαία άτοπα, δεν μπορεί να κατηγορηθεί ο νομοθέτης ότι κατέφυγε στη δημιουργία κατηγοριών, εφόσον, όπως κρίθηκε στις σκέψεις 78 έως 116 της παρούσας διατάξεως σχετικά με το άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ, η εν λόγω ρύθμιση δεν εισάγει από τη φύση της διακρίσεις εν όψει του επιδιωκόμενου σκοπού (απόφαση της 15ης Απριλίου 2010, Gualtieri κατά Επιτροπής, C‑485/08 P, EU:C:2010:188, σκέψη 81 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
127
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης αρνούμενη να χορηγήσει στον FI σύνταξη επιζώντων με την αιτιολογία ότι δεν πληρούται η προβλεπόμενη στο άρθρο 20 του παραρτήματος VIII του ΚΥΚ προϋπόθεση περί πενταετούς ελάχιστης διάρκειας του γάμου.
128
Επομένως, ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος και, ως εκ τούτου, η προσφυγή του FI πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.
Επί των δικαστικών εξόδων
129
Δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, όταν η αίτηση αναιρέσεως γίνεται δεκτή και το Δικαστήριο κρίνει το ίδιο οριστικά τη διαφορά, αυτό αποφαίνεται και επί των δικαστικών εξόδων.
130
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
131
Δεδομένου ότι ο FI ηττήθηκε, καθόσον οι αιτήσεις αναιρέσεως έγιναν δεκτές, το δε Συμβούλιο και η Επιτροπή, αντιστοίχως, ζήτησαν την καταδίκη του στα δικαστικά έξοδα, ο FI πρέπει να φέρει, πέραν των δικαστικών εξόδων του, και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν τα δύο αυτά θεσμικά όργανα τόσο πρωτοδίκως όσο και κατ’ αναίρεση.
132
Μολονότι δεν έλαβε μέρος στην αναιρετική διαδικασία, το Κοινοβούλιο παρενέβη πρωτοδίκως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Μετά την αναίρεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και την εξέταση της υπόθεσης T‑694/19 με την παρούσα διάταξη, το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί εκ νέου επί των δικαστικών εξόδων στα οποία το εν λόγω θεσμικό όργανο υποβλήθηκε πρωτοδίκως, βάσει των διατάξεων του άρθρου 137 σε συνδυασμό με το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας.
133
Συναφώς, κατά το άρθρο 140, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα που παρενέβησαν στην ένδικη διαδικασία φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Κοινοβούλιο θα φέρει τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε πρωτοδίκως.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) διατάσσει:
1)
Αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 10ης Μαρτίου 2021, FI κατά Επιτροπής (T‑694/19, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2021:122).
2)
Απορρίπτει την προσφυγή του FI στην υπόθεση T‑694/19.
3)
Ο FI φέρει, πέραν των δικαστικών εξόδων του, και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τόσο στην υπόθεση T‑694/19 όσο και στις υποθέσεις C‑313/21 P και C‑314/21 P.
4)
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο φέρει τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε στην υπόθεση T‑694/19.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.