Zaak C‑545/19
AllianzGI-Fonds AEVN
tegen
Autoridade Tributária e Aduaneira
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 17 maart 2022
„Prejudiciële verwijzing – Artikel 63 VWEU – Vrij verkeer van kapitaal – Belasting van dividenden die worden uitgekeerd aan instellingen voor collectieve belegging (icb’s) – Ingezeten en niet-ingezeten icb’s – Verschil in behandeling – Bronbelasting enkel over dividenden die worden uitgekeerd aan niet-ingezeten icb’s – Vergelijkbaarheid van situaties – Beoordeling – Inaanmerkingneming van de belastingregeling met betrekking tot aandeelhouders van icb’s evenals van de onderwerping van ingezeten instellingen aan andere belastingen – Geen”
1.        Vrijheid van dienstverrichting – Vrij verkeer van kapitaal – Verdragsbepalingen – Onderzoek van een nationale maatregel die verband houdt met deze twee fundamentele vrijheden – Criteria voor de vaststelling van de toepasselijke regels
(Art. 56 en 63 VWEU)
(zie punten 31, 33, 34)
2.        Vrij verkeer van kapitaal en vrijheid van betalingsverkeer – Beperkingen – Belastingwetgeving – Dividendbelasting – Dividend uitgekeerd aan instellingen voor collectieve belegging in effecten – Vrijstelling van bronbelasting die onder bepaalde voorwaarden geldt voor dividenden van nationale oorsprong die worden uitgekeerd aan ingezeten instellingen – Heffing door bronbelasting op dividenden van nationale oorsprong die worden uitgekeerd aan instellingen die in een andere lidstaat zijn gevestigd – Onderzoek naar de vergelijkbaarheid van een grensoverschrijdende situatie en een interne situatie – Inaanmerkingneming van de doelstelling van de nationale bepalingen – Voorkomen of verminderen van opeenvolgende belastingheffingen of economische dubbele belasting – Uitoefening door de lidstaat waaruit het dividend afkomstig is, van zijn fiscale bevoegdheid ten aanzien van de inkomsten die worden ontvangen door niet-ingezeten instellingen – Objectief vergelijkbare situaties
(Art. 63 VWEU)
(zie punten 49, 59, 60, 63‑66, 68, 69, 72, 74)
3.        Vrij verkeer van kapitaal en vrijheid van betalingsverkeer – Beperkingen – Belastingwetgeving – Dividendbelasting – Dividend uitgekeerd aan instellingen voor collectieve belegging in effecten – Vrijstelling van bronbelasting die onder bepaalde voorwaarden geldt voor dividenden van nationale oorsprong die worden uitgekeerd aan ingezeten instellingen – Heffing door bronbelasting op dividenden van nationale oorsprong die worden uitgekeerd aan instellingen die in een andere lidstaat zijn gevestigd – Ontoelaatbaarheid – Rechtvaardiging – Geen
(Art. 63 VWEU)
(zie punten 78‑85 en dictum)
Samenvatting
AllianzGI-Fonds AEVN is een instelling voor collectieve belegging (icb) van het open-end type die krachtens de Duitse wetgeving is opgericht, haar fiscale woonplaats in Duitsland heeft en in deze lidstaat krachtens het nationale recht is vrijgesteld van vennootschapsbelasting. Deze fiscale status belet haar om in het buitenland betaalde belastingen wegens internationale dubbele belasting in de vorm van een belastingkrediet terug te vorderen of om teruggaaf van die belastingen te vragen.
In 2015 en 2016 had AllianzGI-Fonds AEVN deelnemingen in verschillende in Portugal gevestigde vennootschappen. Op de dividenden die zij uit dien hoofde in de loop van deze periode heeft ontvangen, is in Portugal een definitieve bronbelasting van 25 % ingehouden. AllianzGI-Fonds heeft bij de verwijzende rechter beroep ingesteld tot nietigverklaring van de besluiten tot inhouding van deze bronbelasting van de Portugese belastingdienst. Zij meent immers dat zij fiscaal minder gunstig wordt behandeld dan icb’s die in Portugal zijn gevestigd en dividenden ontvangen van ingezeten vennootschappen, aangezien deze icb’s zijn vrijgesteld van vennootschapsbelasting met betrekking tot dividenden die hun door ingezeten vennootschappen worden uitgekeerd. In dit verband voert AllianzGI-Fonds met name een door artikel 63 VWEU verboden beperking van het vrije kapitaalverkeer aan.
De verwijzende rechter wenst van het Hof te vernemen of een regeling op grond waarvan dividenden die door ingezeten vennootschappen aan niet-ingezeten icb’s worden uitgekeerd, onderworpen zijn aan bronbelasting terwijl dividenden die aan ingezeten icb’s worden uitgekeerd, van die belasting zijn vrijgesteld, verenigbaar is met het Unierecht. In zijn arrest oordeelt het Hof dat een dergelijke regeling niet verenigbaar is met artikel 63 VWEU.
Beoordeling door het Hof
Na eerst te hebben bepaald dat het vrije kapitaalverkeer de toepasselijke vrijheid van verkeer is, gaat het Hof in op de analyse van een eventuele beperking van deze vrijheid. Dienaangaande stelt het vast dat het feit dat de Portugese regeling de mogelijkheid van vrijstelling van bronbelasting enkel aan ingezeten icb’s verleent, leidt tot een nadelige behandeling van dividenden die aan niet-ingezeten icb’s worden uitgekeerd en dat een dergelijke nadelige behandeling, ten eerste, niet-ingezeten icb’s ervan kan doen afzien te beleggen in vennootschappen die in Portugal zijn gevestigd, en, ten tweede, in Portugal gevestigde beleggers ervan kan weerhouden om aandelen in dergelijke icb’s te verwerven.
Een dergelijk verschil in behandeling is enkel met het Unierecht verenigbaar indien het betrekking heeft op situaties die niet objectief vergelijkbaar zijn of wordt gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen belang.
Wat de vergelijkbaarheid van de betrokken situaties betreft, moet worden opgemerkt dat de Portugese regering in wezen betoogt dat de respectieve situaties van ingezeten en niet-ingezeten icb’s niet objectief vergelijkbaar zijn omdat, ten eerste, de belasting van dividenden die deze twee categorieën beleggingsinstellingen van in Portugal gevestigde vennootschappen ontvangen, wordt geregeld door verschillende heffingstechnieken. Dergelijke dividenden zijn namelijk onderworpen aan bronbelasting wanneer zij worden uitgekeerd aan een niet-ingezeten icb, en aan zegelrecht en de specifieke inkomstenbelasting van artikel 88.°, lid 11, van het wetboek vennootschapsbelasting wanneer zij worden uitgekeerd aan een ingezeten icb. Ten tweede geeft de Portugese regering aan dat dividenden die ingezeten icb’s aan hun in Portugal ingezeten aandeelhouders uitkeren, worden belast tegen een tarief van, naargelang het geval, 25 % of 28 %, terwijl dividenden die worden uitgekeerd aan niet in Portugal ingezeten aandeelhouders, in beginsel zijn vrijgesteld van de inkomstenbelasting voor natuurlijke personen en van de vennootschapsbelasting.
Volgens de rechtspraak kan een verschillende behandeling van dividendbelasting naargelang de belastingplichtigen ingezeten dan wel niet-ingezeten zijn, die voortvloeit uit de toepassing van twee verschillende heffingstechnieken, gerechtvaardigd zijn. Onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter, schrijft de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling echter niet louter voor dat de belasting op een verschillende manier wordt geïnd naargelang van de plaats van vestiging van de icb die de dividenden uit nationale bron ontvangt, maar bepaalt die regeling in werkelijkheid dat deze dividenden enkel bij niet-ingezeten instellingen systematisch worden belast.
Het Hof onderzoekt ten eerste het argument van de Portugese regering dat de betrokken situaties niet vergelijkbaar zijn omdat in het Portugese belastingstelsel belastingen bestaan waaraan enkel ingezeten icb’s zijn onderworpen. Het stelt in het bijzonder vast dat de door een ingezeten icb ontvangen binnenlandse dividenden op grond van de betrokken nationale regeling weliswaar aan een specifieke belasting kunnen worden onderworpen, maar dat dit slechts in beperkte gevallen geschiedt, zodat deze belasting niet kan worden gelijkgesteld met de algemene belasting op binnenlandse dividenden die worden uitgekeerd aan niet-ingezeten icb’s. Niet-ingezeten icb’s bevinden zich ten aanzien van de belasting op dividenden van Portugese oorsprong dus niet in een situatie die objectief verschilt van de situatie van ingezeten icb’s.
Ten tweede en voor zover het betoog van de Portugese regering betrekking heeft op de vermeende noodzaak om rekening te houden met de situatie van de aandeelhouders, herinnert het Hof aan de rechtspraak dat bij het onderzoek van de vergelijkbaarheid van de betrokken situaties rekening moet worden gehouden met het door de betrokken nationale bepalingen nagestreefde doel evenals met het voorwerp en de inhoud van deze bepalingen. Bovendien moeten enkel de criteria die in de betrokken regeling als relevante onderscheidingscriteria zijn vastgesteld, in aanmerking worden genomen bij de beoordeling of het uit een dergelijke regeling voortvloeiende verschil in behandeling een weerspiegeling vormt van objectief verschillende situaties.
In casu zou de Portugese regeling inzake dividendbelasting zijn opgezet volgens de logica van de „exitheffing”(1). Met deze regeling zouden doelstellingen worden nagestreefd zoals met name het vermijden van internationale economische dubbele belasting en het overhevelen van de belastingheffing van de icb’s naar de aandeelhouders ervan, zodat de belastingheffing op deze inkomsten ongeveer gelijk is aan die welke zou zijn toegepast indien deze inkomsten rechtstreeks waren verkregen door de aandeelhouders van deze icb’s.
Wat de relevante onderscheidingscriteria betreft, stelt het Hof vast dat op basis van het enige onderscheidingscriterium dat in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling is vastgelegd, geen objectief verschil in situatie tussen ingezeten en niet-ingezeten icb’s kan worden vastgesteld aangezien dit criterium uitsluitend betrekking heeft op hun vestigingsplaats.
Met betrekking tot het eventuele bestaan van een dwingende reden van algemeen belang die de vastgestelde beperking kan rechtvaardigen, is het Hof in de eerste plaats van oordeel dat de rechtvaardiging gebaseerd op de noodzaak om de samenhang van het nationale belastingstelsel te bewaren, bij gebreke van een rechtstreeks verband tussen het feit dat de door een ingezeten icb ontvangen dividenden van nationale oorsprong zijn vrijgesteld van bronbelasting en het feit dat deze dividenden bij de aandeelhouders van deze instelling als inkomsten worden belast, moet worden afgewezen. Wat in de tweede plaats de noodzaak betreft om een evenwichtige verdeling van de heffingsbevoegdheid tussen de Portugese Republiek en de Bondsrepubliek Duitsland te handhaven, herinnert het Hof eraan dat een lidstaat die – zoals in het hoofdgeding het geval is – ervoor heeft gekozen om geen belasting te heffen bij ingezeten icb’s die dividenden van nationale oorsprong ontvangen, zich niet kan beroepen op de noodzaak om te zorgen voor een evenwichtige verdeling van de heffingsbevoegdheid tussen de lidstaten ter rechtvaardiging van het feit dat wel belasting wordt geheven bij niet-ingezeten icb’s die dergelijke inkomsten ontvangen.
1      In die zin dat icb’s die volgens de Portugese regeling zijn opgericht en hun activiteiten uitoefenen, zijn vrijgesteld van inkomstenbelasting, waarbij de last van deze belasting wordt overgeheveld naar de ingezeten aandeelhouders ervan, terwijl niet-ingezeten aandeelhouders daarvan zijn vrijgesteld.