62024CJ0822
WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
z dnia 15 stycznia 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Dyrektywa 2001/29/WE – Artykuł 2 – Prawo do zwielokrotniania – Artykuł 5 – Wyjątki i ograniczenia – Godziwa rekompensata z tytułu kopii na użytek prywatny – Uregulowania krajowe przewidujące zapłatę takiej rekompensaty przez producentów, importerów i dystrybutorów nośników danych, które mogą być wykorzystywane do zwielokrotniania i być przeznaczone dla profesjonalnych nabywców końcowych – Obowiązek powiązany ze wzruszalnym domniemaniem wykorzystywania takich nośników do sporządzania kopii na użytek prywatny – Dopuszczalność
W sprawie C‑822/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) postanowieniem z dnia 26 września 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 3 grudnia 2024 r., w postępowaniu:
bluechip Computer Aktiengesellschaft
przeciwko
Zentralstelle für private Überspielungsrechte (ZPÜ),
TRYBUNAŁ (ósma izba),
w składzie: O. Spineanu-Matei (sprawozdawczyni), prezeska izby, S. Rodin i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu bluechip Computer Aktiengesellschaft – M. Kianfar i J. Schäfer, Rechtsanwälte,
–
w imieniu Zentralstelle für private Überspielungsrechte (ZPÜ) – D. Kögel, Rechtsanwalt,
–
w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, M. Hellmann i A. Sahner, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu francuskiego – B. Dourthe i B. Herbaut, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierali V. Pilloni, procuratore dello Stato, i D.G. Pintus, avvocato delle Stato,
–
w imieniu rządu węgierskiego – D. Csoknyai i M.Z. Fehér, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego – M. Bulterman i J.M. Hoogveld, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu austriackiego – A. Posch i J. Schmoll, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu portugalskiego – C. Alves, P. Barros da Costa i M. Martins da Cruz, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – G. von Rintelen i J. Samnadda, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10; sprostowania: Dz.U. 2007, L 216, s. 24; Dz.U. 2010, L 263, s. 15; Dz.U. 2012, L 33, s. 9).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Zentralstelle für private Überspielungsrechte (zwaną dalej „ZPÜ”) a bluechip Computer Aktiengesellschaft (zwaną dalej „bluechip”) w przedmiocie zapłaty wynagrodzenia służącego finansowaniu godziwego wynagrodzenia z tytułu sporządzania kopii na użytek prywatny.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Motywy 31, 35 i 38 dyrektywy 2001/29 brzmią następująco:
„(31)
Należy zabezpieczyć właściwą równowagę praw i interesów między różnymi kategoriami podmiotów praw autorskich, jak również między nimi a użytkownikami przedmiotów objętych ochroną. Istniejące wyjątki i ograniczenia praw, takie jakie przewidziane zostały przez państwa członkowskie, należy ponownie rozpatrzyć z uwzględnieniem nowego środowiska elektronicznego. Istniejące różnice w wyjątkach i ograniczeniach wobec niektórych zastrzeżonych czynności mają bezpośredni negatywny wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego w dziedzinie praw autorskich i pokrewnych. Różnice te mogłyby się uwidocznić wraz z dalszym rozwojem korzystania z utworów w działalności transgranicznej i działalności prowadzonej pomiędzy granicami. Dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego, wyjątki te i ograniczenia należy określić w bardziej jednolity sposób. Stopień harmonizacji tych wyjątków powinien być oparty na ich wpływie na prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego.
[…]
(35)
W niektórych przypadkach dotyczących wyjątków lub ograniczeń podmioty praw autorskich powinny otrzymać godziwą rekompensatę jako wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną. Przy określaniu formy, szczegółowych warunków i ewentualnej wysokości takiej godziwej rekompensaty należy uwzględnić okoliczności każdego przypadku. Przy ocenie tych okoliczności pomocnym kryterium byłaby potencjalna szkoda poniesiona przez podmiot praw autorskich w wyniku danej czynności. W przypadku gdy podmiot praw autorskich przyjął już zapłatę w innej formie, na przykład jako strona opłaty licencyjnej, specjalna lub oddzielna zapłata może nie być należna. Wysokość godziwej rekompensaty musi uwzględniać stopień wykorzystania zabezpieczeń technicznych przewidzianych w niniejszej dyrektywie. W niektórych przypadkach, gdy szkoda poniesiona przez podmiot praw autorskich jest niewielka, może nie powstać żadne zobowiązanie do zapłaty.
[…]
(38)
Państwa członkowskie powinny być upoważnione do uwzględnienia, za godziwą rekompensatą, wyjątku lub ograniczenia wobec prawa do zwielokrotniania dla niektórych rodzajów zwielokrotniania produktów dźwiękowych, wizualnych i audiowizualnych przeznaczonych do użytku prywatnego. Może to zawierać wprowadzenie lub utrzymanie systemów wynagradzania, których celem jest wynagrodzenie podmiotom praw autorskich poniesionej przez nie szkody. Pomimo tego, że różnice istniejące między tymi systemami wynagradzania przeszkadzają w prawidłowym funkcjonowaniu rynku wewnętrznego, nie powinny one, w odniesieniu do prywatnego zwielokrotniania na nośniku analogowym, mieć znaczącego wpływu na rozwój społeczeństwa informacyjnego. Prywatne cyfrowe kopiowanie może być bardziej rozpowszechnione i mieć większe znaczenie z ekonomicznego punktu widzenia. Należy więc odpowiednio uwzględnić różnice między prywatnym cyfrowym i analogowym kopiowaniem oraz dokonać odpowiednich rozróżnień pomiędzy ich pewnymi aspektami”.
4
Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do zwielokrotniania utworu”, stanowi:
„Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo:
a)
dla autorów – w odniesieniu do ich utworów;
b)
dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień;
c)
dla producentów fonogramów – w odniesieniu do ich fonogramów;
d)
dla producentów pierwszych utrwaleń filmów – w odniesieniu do oryginału i kopii ich filmów;
e)
dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy te programy transmitowane są przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną”.
5
Artykuł 5 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Wyjątki i ograniczenia”, stanowi w ust. 2:
„Państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2 w następujących przypadkach:
[…]
b)
w odniesieniu do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę, uwzględniającą zastosowanie lub niezastosowanie środków technologicznych określonych w art. 6, w odniesieniu do danych utworów lub przedmiotów objętych ochroną;
[…]”.
Prawo niemieckie
6
Paragraf 53 Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte – Urheberrechtsgesetz (ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) z dnia 9 września 1965 r. (BGBl. 1965 I, s. 1273), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „UrhG”), zatytułowany „Zwielokrotnianie do użytku prywatnego i innego użytku osobistego”, przewidywał:
„(1)   Dozwolone jest sporządzanie przez osobę fizyczną pojedynczych kopii utworu do prywatnego użytku na dowolnym nośniku, o ile kopie te nie służą bezpośrednio ani pośrednio celom zarobkowym oraz o ile oryginał służący do ich sporządzenia nie został wyprodukowany lub udostępniony publicznie w sposób oczywiście nielegalny […].
[…]”.
7
Artykuł 54 UrhG, zatytułowany „Obowiązek zapłaty wynagrodzenia”, stanowi:
„(1)   Jeżeli ze względu na charakter utworu należy oczekiwać, że zostanie on zwielokrotniony zgodnie z § 53 ust. 1–3, autor utworu ma prawo do otrzymania godziwego wynagrodzenia od producenta urządzeń i nośników danych, których rodzaj jest wykorzystywany – samodzielnie lub w połączeniu z innymi urządzeniami, nośnikami danych lub akcesoriami – do dokonywania takich zwielokrotnień.
(2)   Przewidziane w ust. 1 prawo nie przysługuje, jeżeli w danych okolicznościach można oczekiwać, że urządzenia lub nośniki danych nie będą wykorzystywane do zwielokrotniania w zakresie obowiązywania niniejszej ustawy”.
8
Paragraf 54b UrhG, zatytułowany „Obowiązek zapłaty wynagrodzenia przez dystrybutora lub importera”, stanowił:
„(1)   Każdy, kto do celów handlowych dokonuje przywozu lub ponownego przywozu urządzeń lub nośników danych na terytorium objęte zakresem stosowania niniejszej ustawy lub kto dokonuje obrotu tymi towarami, odpowiada solidarnie z producentem […].
[…]”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
9
ZPÜ jest związkiem niemieckich organizacji zbiorowego zarządzania prawami uprawnionych do dochodzenia wynikających z prawa autorskiego roszczeń o wynagrodzenie za zwielokrotnianie utworów audio i audiowizualnych. bluechip jest spółką, która produkuje, importuje i dystrybuuje komputery osobiste, komputery przenośne i stacje robocze z wbudowanym dyskiem twardym.
10
ZPÜ wytoczyła powództwo zmierzające w istocie do zasądzenia od bluechip zapłaty za każdy z wyżej wymienionych rodzajów urządzeń wprowadzonych do obrotu w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2017 r. wynagrodzenia przeznaczonego na finansowanie godziwego wynagrodzenia przewidzianego w § 54 UhrG według stawek określonych w umowach zbiorowych, które ZPÜ zawarła w tym celu z organizacjami zrzeszającymi podmioty profesjonalne z sektorów telekomunikacji oraz artykułów elektrycznych i elektronicznych.
11
Wyrokiem częściowym z dnia 1 grudnia 2023 r. Oberlandesgericht (wyższy sąd krajowy, Niemcy) orzekł, że ponieważ urządzenia sprzedawane przez bluechip profesjonalnym nabywcom końcowym mogą technicznie służyć do sporządzania na użytek prywatny kopii utworów chronionych prawem autorskim, należy przyjąć wzruszalne domniemanie, że takie kopie zostaną sporządzone, wobec czego osoba prawna taka jak bluechip jest zobowiązana do uiszczenia na podstawie §§ 54 i 54b UhrG wynagrodzenia przeznaczonego na finansowanie godziwego wynagrodzenia należnego autorom w zamian za takie sporządzenie.
12
Stwierdziwszy, że bluechip nie przedstawiła dowodów pozwalających na obalenie tego domniemania, sąd ten zasądził od bluechip na rzecz ZPÜ takie wynagrodzenie za każdy rodzaj urządzenia sprzedawanego lub wprowadzonego do obrotu w Niemczech w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2017 r., obliczone według stawek przewidzianych we wspomnianych umowach zbiorowych, chyba że bluechip uda się przedstawić w szczególności dowód, że dane urządzenia są w sposób oczywisty zastrzeżone do użytku innego niż sporządzanie kopii na użytek prywatny i że takie kopie co najwyżej w niewielkim zakresie zostały rzeczywiście sporządzone i są sporządzane w normalnym biegu rzeczy.
13
bluechip wniosła skargę rewizyjną od tego wyroku do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy), który jest sądem odsyłającym.
14
Sąd ten przypomina, że na mocy art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, transponowanego do prawa niemieckiego w szczególności przez § 54 UhrG, państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki i ograniczenia w odniesieniu do wyłącznego prawa do zwielokrotniania przewidzianego w art. 2 tej dyrektywy na rzecz podmiotów praw autorskich i praw pokrewnych. W szczególności państwa członkowskie mogą przewidzieć takie wyjątki i ograniczenia na wypadek, gdy zwielokrotnianie jest dokonywane przez osoby fizyczne do prywatnego użytku i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę.
15
Przypomniawszy, że jeśli chodzi o nośniki danych, które mogą być wykorzystane do sporządzenia takich zwielokrotnień, rekompensata ta, w przypadku gdy występują praktyczne trudności związane z ustaleniem takiego użytku prywatnego i z identyfikacją użytkownika końcowego, może być dochodzona od producentów, importerów lub dystrybutorów, którzy – tak jak bluechip – mają możliwość przeniesienia ich ciężaru na nabywców końcowych, sąd odsyłający uważa, że krąg tych nabywców może obejmować w szczególności osoby fizyczne i prawne, które zamawiały takie nośniki do celów zawodowych lub handlowych. Zgodnie bowiem z normalnym biegiem rzeczy nie można wykluczyć, że w środowisku zawodowym lub handlowym nośniki te są wykorzystywane do sporządzania kopii na użytek prywatny lub też że takie osoby fizyczne lub prawne zastąpią je nowymi nośnikami po upływie okresu amortyzacji podatkowej i sprzedadzą je na rynku urządzeń używanych dla celów wykorzystania przez nabywców do sporządzania kopii na użytek prywatny.
16
Sąd odsyłający dodaje, że z uwagi na istnienie takich praktycznych trudności nienałożenie obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty na producentów, importerów lub dystrybutorów takich jak bluechip nie pozwoliłoby na zagwarantowanie odszkodowania za szkodę poniesioną przez podmioty praw autorskich z tytułu sporządzania kopii na użytek prywatny, a tym samym na rzeczywiste otrzymanie tej rekompensaty. Sąd ten skłania się zaś do uznania, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż można domniemywać w sposób wzruszalny, że nośniki danych takie jak te sprzedawane przez bluechip są wykorzystywane do prywatnego użytku i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, wobec czego można żądać godziwej rekompensaty od takich producentów, importerów lub dystrybutorów.
17
Wspomniany sąd wyjaśnia, że przy ustalaniu, czy rozpatrywane przezeń wynagrodzenie jest należne, sprzedawcy nośników danych, które mogą być wykorzystywane do zwielokrotniania do celów prywatnych, mogą przedstawić dowód na to, że zgodnie z normalnym biegiem rzeczy wydaje się wykluczone, by nośniki te były wykorzystywane do sporządzania kopii, lub że co najmniej jest nieprawdopodobne, by były one sporządzane ponad niewielką miarę. W tym celu sprzedawcy ci mogą w szczególności przedstawić pisemne zaświadczenie, w którym profesjonalny nabywca końcowy oświadcza, że będzie korzystał z zakupionego nośnika wyłącznie w ramach swojej działalności zawodowej.
18
Nałożenie na sprzedawców takich jak bluechip obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty, powiązanego ze wzruszalnym domniemaniem wykorzystywania na użytek prywatny nośników danych mogących służyć do zwielokrotniania, jest ponadto zdaniem sądu odsyłającego zgodne z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania co do wskazania kręgu osób, które powinny uiścić tę rekompensatę, oraz co do formy, szczegółowych warunków i wysokości tej rekompensaty, o ile owe państwa członkowskie upewnią się, iż takie domniemanie nie prowadzi do nałożenia obowiązku zapłaty takiej rekompensaty w sytuacjach, w których końcowe użycie danych nośników w sposób oczywisty nie jest objęte hipotezą art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29.
19
Niemniej jednak, biorąc pod uwagę możliwe istnienie rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do wykładni tego przepisu w Niemczech i w Austrii, sąd odsyłający uważa, że w celu rozstrzygnięcia rozpatrywanego przez niego sporu konieczne jest uzyskanie od Trybunału wykładni wspomnianego przepisu.
20
W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 zgodne jest to, że uregulowania krajowe zobowiązują producentów, importerów lub dystrybutorów, którzy sprzedają nośniki danych nabywcom końcowym będącym podmiotami profesjonalnymi (osobom prawnym lub osobom fizycznym, które – w sposób rozpoznawalny dla producentów, importerów lub dystrybutorów – zamawiają jako użytkownicy końcowi do celów handlowych), do uiszczenia wynagrodzenia przeznaczonego na sfinansowanie godziwej rekompensaty z tytułu wyjątku od prawa do zwielokrotniania dotyczącego kopii na użytek prywatny, jeżeli nie wykażą zgodnie z przepisami prawa krajowego, że za pomocą tych urządzeń zwielokrotnienie utworu przez osobę fizyczną do prywatnego użytku na dowolnych nośnikach zostało faktycznie dokonane lub jest dokonywane w normalnym biegu rzeczy co najwyżej w niewielkim zakresie?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
21
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym producenci, importerzy i dystrybutorzy nośników danych, które mogą być wykorzystywane do zwielokrotniania, są zobowiązani do zapłaty godziwej rekompensaty przewidzianej w tym przepisie dyrektywy w przypadku sprzedaży tych nośników profesjonalnym nabywcom końcowym, chyba że ci producenci, importerzy lub dystrybutorzy udowodnią, że wspomniane nośniki nie będą wykorzystywane przez osoby fizyczne do zwielokrotniania do użytku prywatnego i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe, lub będą wykorzystywane w taki sposób tylko w zakresie uznanym za wyrządzający jedynie niewielką szkodę podmiotom praw autorskich.
22
W tym kontekście należy przypomnieć, że zgodnie z brzmieniem art. 2 dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie przyznają podmiotom uprawnionym, o których mowa w tym artykule, wyłączne prawo do zezwalania na bezpośrednie lub pośrednie, tymczasowe lub stałe zwielokrotnianie ich utworów, utrwaleń ich przedstawień, ich fonogramów, oryginału i kopii ich filmów oraz utrwaleń ich transmitowanych programów lub zabraniania takiego zwielokrotniania, i to przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo.
23
Artykuł 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 stanowi, iż państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do wyłącznego prawa do zwielokrotniania przewidzianego w art. 2 tej dyrektywy w odniesieniu do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę, uwzględniającą zastosowanie lub niezastosowanie środków technologicznych określonych w art. 6 rzeczonej dyrektywy, w odniesieniu do danych utworów lub przedmiotów objętych ochroną.
24
Należy ponadto przypomnieć, że zgodnie z samym brzmieniem art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 zezwala on państwom członkowskim na ustanowienie obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty tylko wtedy, gdy sprzęt, urządzenie lub nośnik służące do zwielokrotniania są wykorzystywane przez „osoby fizyczne” jako użytkowników końcowych do zwielokrotnienia „do prywatnego użytku i do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych”. Wynika z tego, że zakres stosowania tego przepisu zależy między innymi od posiadania statusu użytkownika końcowego oraz od celu użytku (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 83).
25
Jak wynika z motywów 35 i 38 dyrektywy 2001/29, ów art. 5 ust. 2 lit. b) wyraża wolę prawodawcy Unii, aby ustanowić szczególny system rekompensaty, którego wdrożenie wynika z zaistnienia szkody wyrządzonej podmiotom praw autorskich, rodzącej co do zasady obowiązek zapłaty „wynagrodzenia” na rzecz tych podmiotów. Sporządzenie kopii przez osobę fizyczną działającą prywatnie należy bowiem uważać za czynność mogącą wyrządzić szkodę danemu podmiotowi praw, gdyż kopia ta zostaje sporządzona bez zwrócenia się o uprzednią zgodę do tego podmiotu. Nie jest jednak wcale konieczne, aby takie osoby rzeczywiście dokonywały zwielokrotniania na użytek prywatny, jako że słusznie się domniemywa, że osoby te w pełni korzystają z udostępnienia sprzętu, urządzeń i nośników służących do zwielokrotniania, a udostępnienie to, ze względu na zdolność tego sprzętu, urządzeń i nośników do zwielokrotniania, wystarcza, aby uzasadnić zastosowanie godziwej rekompensaty przewidzianej na rzecz podmiotów praw autorskich. Trybunał wyjaśnił w tym względzie, że państwa członkowskie mogą ustanowić wzruszalne domniemanie, zgodnie z którym taki sprzęt, urządzenia i nośniki są udostępniane osobom fizycznym do prywatnego użytku (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 43; z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 24, 25; z dnia 8 września 2022 r., Ametic, C‑263/21, EU:C:2022:644, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 23 listopada 2023 r., Seven.One Entertainment Group, C‑260/22, EU:C:2023:900, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
26
Z utrwalonego orzecznictwa wynika zatem, że godziwa rekompensata, a także w rezultacie system, na którym się ona opiera, oraz jej wysokość muszą być powiązane ze szkodą poniesioną przez podmioty praw autorskich w wyniku sporządzania kopii na użytek prywatny. Jakakolwiek godziwa rekompensata, która nie byłaby związana ze szkodą wyrządzoną podmiotom praw autorskich z uwagi na takie sporządzanie, byłaby bowiem niezgodna z wymogiem wskazanym w motywie 31 dyrektywy 2001/29, zgodnie z którym należy zachować właściwą równowagę między podmiotami praw autorskich a użytkownikami przedmiotów objętych ochroną (zob. wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., Seven.One Entertainment Group, C‑260/22, EU:C:2023:900, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
27
Ponadto Trybunał podkreślił już, że jeżeli art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 nie ma zostać pozbawiony skuteczności (effet utile), musi być on rozumiany jako nakładający na państwa członkowskie, które wprowadziły wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, zobowiązanie rezultatu, w tym znaczeniu, że są one zobowiązane zapewnić, w ramach swych kompetencji, skuteczny pobór godziwej rekompensaty mającej na celu naprawienie szkody wyrządzonej podmiotom praw autorskich (wyrok z dnia 9 czerwca 2016 r., EGEDA i in., C‑470/14, EU:C:2016:418, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
W zakresie, w jakim przepisy dyrektywy 2001/29 nie precyzują bliżej poszczególnych elementów systemu godziwej rekompensaty, państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy ich definiowaniu. Do państw członkowskich należy w szczególności wskazanie kręgu osób, które powinny uiścić tę rekompensatę, oraz ustalenie formy, szczegółowych warunków i wysokości rzeczonej rekompensaty (zob. wyrok z dnia 8 września 2022 r., Ametic, C‑263/21, EU:C:2022:644, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo). Przy określaniu formy, szczegółowych warunków i ewentualnej wysokości takiej godziwej rekompensaty państwa członkowskie mają obowiązek, jak wynika z motywu 35 dyrektywy 2001/29, uwzględnić okoliczności każdego przypadku, a w szczególności potencjalną szkodę poniesioną przez podmiot praw autorskich (zob. wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., Seven.One Entertainment Group, C‑260/22, EU:C:2023:900, pkt 36).
29
Ze względu na praktyczne trudności odnoszące się do zidentyfikowania użytkowników prywatnych oraz zobowiązania ich do wynagrodzenia podmiotom wyłącznego prawa do zwielokrotniania utworu wyrządzanej im przez nich szkody państwom członkowskim wolno ustanawiać, dla celów finansowania godziwej rekompensaty, „opłatę licencyjną za kopię na użytek prywatny”, podlegającą uiszczeniu przed sporządzeniem kopii na użytek prywatny nie przez zainteresowane osoby prywatne, lecz przez podmioty, w tym osoby prawne, które dysponują sprzętem, urządzeniami i nośnikami do zwielokrotniania i które z tego tytułu prawnie lub faktycznie udostępniają je osobom prywatnym. W ramach takiego systemu to na osobach dysponujących tym sprzętem ciąży obowiązek uiszczenia opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny. A zatem państwa członkowskie mogą pod pewnymi warunkami stosować w sposób niezróżnicowany opłatę za kopię na użytek prywatny w odniesieniu do nośników danych, które nadają się do zwielokrotniania utworów, w tym w wypadku, gdy ich końcowe użytkowanie nie jest objęte hipotezą art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 czerwca 2016 r., EGEDA i in., C‑470/14, EU:C:2016:418, pkt 32, 33; a także z dnia 8 września 2022 r., Ametic, C‑263/21, EU:C:2022:644, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
30
Ponieważ wspomniany system umożliwia podmiotom zobowiązanym do zapłaty wliczenie kwoty opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny do ceny udostępnienia takiego sprzętu, urządzeń lub nośników, ciężar opłaty licencyjnej ponoszą ostatecznie użytkownicy prywatni płacący tę cenę, co jest zgodne ze wskazaną w motywie 31 dyrektywy 2001/29 „właściwą równowagą”, jaką należy ustanowić między interesami podmiotów posiadających wyłączne prawo do zwielokrotniania a interesami użytkowników przedmiotów objętych ochroną (zob. wyrok z dnia 8 września 2022 r., Ametic, C‑263/21, EU:C:2022:644, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
31
Należy jednak przypomnieć, że w przypadku gdy państwa członkowskie decydują się na finansowanie tego rodzaju uzasadnione praktycznymi trudnościami, takimi jak niemożność zidentyfikowania prywatnych użytkowników końcowych, powinny one przewidzieć na rzecz rzeczywistych podmiotów zobowiązanych do zapłaty rekompensaty – niezależnie od tego, czy są to producenci, importerzy lub dystrybutorzy sprzętu, urządzeń lub nośników do zwielokrotniania, czy też użytkownicy końcowi – system zwolnienia lub, w razie jego nieustanowienia, prawo do zwrotu, jeżeli rekompensata nie jest należna, jak ma to miejsce w szczególności w przypadku, gdy taki sprzęt, urządzenia lub nośniki są dostarczane osobom innym niż osoby fizyczne do celów ewidentnie innych niż sporządzanie kopii na użytek prywatny (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 31; z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 45, 47, 50, 53; z dnia 9 czerwca 2016 r., EGEDA i in., C‑470/14, EU:C:2016:418, pkt 36, 40; z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 34, 36; a także z dnia 8 września 2022 r., Ametic, C‑263/21, EU:C:2022:644, pkt 39).
32
Przewidziane w ten sposób prawo do zwrotu powinno być skuteczne i nie może czynić nadmiernie uciążliwym zwrotu uiszczonej opłaty. W tym względzie zakres prawa do zwrotu, jego skuteczność, dostępność, stopień jego powszechnej znajomości i łatwość korzystania z niego powinny umożliwić złagodzenie ewentualnych zakłóceń równowagi spowodowanych przez system opłaty za kopię na użytek prywatny w celu wyeliminowania stwierdzonych praktycznych trudności (wyroki: z dnia 22 września 2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C‑110/15, EU:C:2016:717, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 8 września 2022 r., Ametic, C‑263/21, EU:C:2022:644, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
33
Wreszcie Trybunał orzekł już, że państwa członkowskie mają możliwość przewidzenia w niektórych wypadkach, objętych zakresem stosowania wyjątków, które postanowiły one wprowadzić na podstawie art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 i przy poszanowaniu zasady równego traktowania, zwolnienia z zapłaty godziwej rekompensaty, gdy szkoda wyrządzona podmiotom praw jest niewielka, a ustalenie progu, poniżej którego szkoda jest uznawana za niewielką, jest objęte zakresem uznania, jakim dysponują te państwa (zob. podobnie wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., Seven.One Entertainment Group, C‑260/22, EU:C:2023:900, pkt 38–40 i przytoczone tam orzecznictwo).
34
To w świetle całości wskazanego orzecznictwa należy rozpatrzyć pytanie przedstawione przez sąd odsyłający.
35
W niniejszej sprawie z wyjaśnień tego sądu wynika, że uregulowania rozpatrywane w postępowaniu głównym, stosownie do ich wykładni dokonanej przez sądy krajowe, przewidują, iż godziwa rekompensata jest należna od producentów, importerów lub dystrybutorów sprzedających – tak jak bluechip – nośniki danych, które mogą być wykorzystywane do zwielokrotniania (zwane dalej „nośnikami danych”), profesjonalnym nabywcom końcowym, niezależnie od tego, czy są to osoby prawne, czy osoby fizyczne. Z wyjaśnień wspomnianego sądu wynika również w istocie, że nie jest wykluczone, iż nośniki zakupione w ten sposób przez takich profesjonalnych nabywców końcowych są wykorzystywane w przypadkach innych niż te, o których mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, to znaczy nie są wykorzystywane „do prywatnego użytku i do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych” lub są wykorzystywane do takiego użytku i do takich celów jedynie w niewielkim zakresie.
36
Zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 29 i 31–33 niniejszego wyroku godziwa rekompensata może w takim przypadku zostać nałożona na sprzedawców nośników danych tylko w razie spełnienia dwóch kumulatywnych przesłanek. Po pierwsze, system taki musi być uzasadniony praktycznymi trudnościami, takimi jak trudności w zidentyfikowaniu użytkowników końcowych i celu użytku, jakiemu służy zwielokrotnianie dokonywane za pomocą tych nośników. Po drugie, jeżeli zostanie ustalone, że użytkownicy końcowi używają wspomnianych nośników w celach oczywiście innych niż sporządzanie kopii na użytek prywatny lub przynajmniej wyrządzają one podmiotom praw autorskich jedynie niewielką szkodę przy korzystaniu z tychże nośników na użytek prywatny i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe, sprzedawcom tym przysługuje zwolnienie z godziwej rekompensaty lub, w razie jego nieustanowienia, skuteczne prawo do zwrotu, niezorganizowane w taki sposób, by zwrot tej rekompensaty był nadmiernie uciążliwy.
37
Sąd odsyłający będzie musiał zatem sprawdzić, czy uregulowania rozpatrywane w postępowaniu głównym spełniają te dwie przesłanki, przy czym Trybunał, orzekając w przedmiocie odesłania prejudycjalnego, może dostarczyć wskazówek stanowiących pomoc dla sądu krajowego przy wydaniu orzeczenia (zob. wyrok z dnia 5 maja 2022 r., Victorinox, C‑179/21, EU:C:2022:353, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
Co się tyczy, po pierwsze, istnienia praktycznych trudności związanych z identyfikacją użytkowników końcowych i celu użytku, jakiemu służy zwielokrotnianie dokonywane za pomocą nośników danych takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, należy stwierdzić, że takie praktyczne trudności z identyfikacją występują, gdy nośniki te są sprzedawane profesjonalnym nabywcom końcowym.
39
Z samego statusu „profesjonalnego nabywcy końcowego” nie można bowiem wywieść, że nośniki danych nigdy nie będą wykorzystywane przez osoby fizyczne do prywatnego użytku i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe, w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 i że podmiotom praw autorskich nigdy nie zostanie wyrządzona inna niż niewielka szkoda.
40
Z jednej strony należy zauważyć, że w niniejszym przypadku krąg profesjonalnych nabywców końcowych obejmuje zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, które zamawiają nośniki danych w celach handlowych lub zawodowych. Tymczasem nawet jeśli takie nośniki są nabywane przez osoby prawne, nośniki te mogą co do zasady być wykorzystywane wyłącznie przez osoby fizyczne, którym nośniki te są udostępniane. Tak więc użytkownikami końcowymi nośników danych zakupionych przez profesjonalnych nabywców końcowych mogą we wszystkich przypadkach być jedynie osoby fizyczne, przy czym dla ustalenia, czy należna jest godziwa rekompensata, nie ma znaczenia, że osoby fizyczne, które używają takich nośników, nie nabyły ich same ani nie są ich właścicielami. Godziwa rekompensata jest bowiem należna również wtedy, gdy osoby fizyczne mogą dokonywać zwielokrotnienia chronionych utworów z narzędzia należącego do osoby trzeciej lub za jego pomocą (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 91).
41
Z drugiej strony zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 25 niniejszego wyroku słusznie się domniemywa, że zainteresowane osoby fizyczne, niezależnie od tego, czy są zarazem nabywcami i użytkownikami końcowymi, czy też są wyłącznie użytkownikami końcowymi ze względu na udostępnienie im nośników danych przez profesjonalnego nabywcę końcowego, w pełni korzystają z tych nośników, w tym do celów zwielokrotniania na użytek prywatny i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe. Trybunał orzekł w tym względzie, że art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 nie stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym ustanawiającym takie domniemanie, o ile jest ono wzruszalne (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 43, 45).
42
W tych okolicznościach trudne może być ustalenie w chwili sprzedaży nośników danych profesjonalnym nabywcom końcowym, czy osoba fizyczna, która będzie rozporządzać tymi nośnikami, czy to ze względu na to, że sama nabyła je do celów handlowych lub zawodowych, czy też ze względu na to, że zostały jej udostępnione w ramach jej pracy przez profesjonalnego nabywcę końcowego, będzie używać ich wyłącznie do celów ewidentnie innych niż sporządzanie kopii na użytek prywatny, czy też będzie ona również je wykorzystywać do użytku prywatnego i do celów, które nie są bezpośrednio lub pośrednio handlowe w zakresie, który nie będzie uznany za wyrządzający jedynie niewielką szkodę podmiotom praw autorskich.
43
W szczególności nie można wykluczyć, jak wskazuje sąd odsyłający, że w środowisku zawodowym nośniki danych są wykorzystywane w zakresie innym niż niewielki przez osoby fizyczne do takiego użytku i do takich celów ani też że przed końcem średniego okresu ich użytkowania, na przykład po upływie okresu amortyzacji podatkowej, zostaną one udostępnione osobom fizycznym, które następnie wykorzystują je do użytku prywatnego i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe. Ponadto osoby prowadzące działalność na własny rachunek, jako osoby fizyczne składające zamówienia w celach handlowych lub zawodowych, mogą wykorzystywać nośniki danych takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym zarazem w celach zawodowych i prywatnych.
44
Do sądu odsyłającego będzie należało sprawdzenie, czy w świetle powyższych rozważań w niniejszym przypadku występują praktyczne trudności związane z określeniem celu użytku nośników danych dokonywanego przez osoby fizyczne, dla których są one przeznaczone.
45
Po drugie, sąd odsyłający będzie musiał sprawdzić, zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 31 niniejszego wyroku, czy producenci, importerzy i dystrybutorzy nośników danych, które mogą być wykorzystywane do zwielokrotniania, tacy jak bluechip, mogą zostać zwolnieni z zapłaty godziwej rekompensaty, jeżeli przedstawią dowód, że nośniki te będą używane przez osoby fizyczne w przypadkach innych niż przewidziane w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, lub czy mogą oni przynajmniej uzyskać zwrot nienależnie wypłaconej rekompensaty, jeżeli dowód ten może zostać przedstawiony dopiero po dokonaniu transakcji sprzedaży i po uiszczeniu tej rekompensaty.
46
W tym względzie przepis ten nie stoi na przeszkodzie wspomnianemu przez sąd odsyłający systemowi pobierania rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny, który przewiduje w szczególności przedstawienie przez takiego producenta, importera lub dystrybutora pisemnego zaświadczenia od profesjonalnego nabywcy końcowego potwierdzającego w istocie, że nośniki danych będą wykorzystywane do celów ewidentnie niezwiązanych ze sporządzeniem kopii na użytek prywatny lub że będą wykorzystywane do użytku prywatnego i w celach, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe, w zakresie, który może wyrządzić jedynie niewielką szkodę podmiotom praw autorskich. Wobec tego wydaje się, że sprzedawca taki jak bluechip może z łatwością zostać zwolniony z zapłaty godziwej rekompensaty.
47
Trybunał potwierdził zresztą, że takie jednostronne oświadczenia mogą być wykorzystywane do celów takiego zwolnienia, o ile w danym państwie członkowskim istnieje możliwość kontrolowania przez podmiot odpowiedzialny za zarządzanie godziwą rekompensatą prawdziwości rozpatrywanych oświadczeń w sposób zapewniający skuteczny pobór tej rekompensaty (zob. podobnie wyrok z dnia 8 września 2022 r., Ametic, C‑263/21, EU:C:2022:644, pkt 42, 70).
48
Ponadto uregulowania krajowe przewidujące system zwolnienia z zapłaty godziwej rekompensaty za pomocą takich oświadczeń powinny w każdym razie przewidywać, zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 32 niniejszego wyroku, prawo do zwrotu nienależnie wypłaconej rekompensaty, które powinno być skuteczne i nie powinno być zorganizowane w taki sposób, aby zwrot wypłaconej rekompensaty był nadmiernie uciążliwy.
49
W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym producenci, importerzy i dystrybutorzy nośników danych, które mogą być wykorzystywane do zwielokrotniania, są zobowiązani do zapłaty godziwej rekompensaty przewidzianej w tym przepisie w przypadku sprzedaży tych nośników profesjonalnym nabywcom końcowym, chyba że ci producenci, importerzy lub dystrybutorzy udowodnią, że wspomniane nośniki nie będą wykorzystywane przez osoby fizyczne do zwielokrotniania do użytku prywatnego i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe, lub będą wykorzystywane w taki sposób tylko w zakresie uznanym za wyrządzający jedynie niewielką szkodę podmiotom praw autorskich.
W przedmiocie kosztów
50
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym producenci, importerzy i dystrybutorzy nośników danych, które mogą być wykorzystywane do zwielokrotniania, są zobowiązani do zapłaty godziwej rekompensaty przewidzianej w tym przepisie w przypadku sprzedaży tych nośników profesjonalnym nabywcom końcowym, chyba że ci producenci, importerzy lub dystrybutorzy udowodnią, że wspomniane nośniki nie będą wykorzystywane przez osoby fizyczne do zwielokrotniania do użytku prywatnego i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowe, lub będą wykorzystywane w taki sposób tylko w zakresie uznanym za wyrządzający jedynie niewielką szkodę podmiotom praw autorskich.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.