61971C0001
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL
A. DUTHEILLET DE LAMOTHE
VAN 4 MEI 1971 (
1
)
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters,
De firma Cadillon is een in de omgeving van Lyon gevestigde Franse vennootschap, die materialen en uitrustingen voor openbare werken, met name betonmachines, verkoopt.
In 1967 sloot zij met de firma Höss, een te Roding gevestigde Duitse vennootschap die dit soort materialen fabriceert, een alleenverkoopovereenkomst voor Frankrijk.
Dit contract werd opgezegd tegen 31 december 1967.
Vervolgens werd echter — zij het op 30 januari, dan wel op 5 februari 1968 — een nieuwe overeenkomst aangegaan.
Het contract werd aangegaan voor drie jaar met mogelijkheid van stilzwijgende verlenging; de Franse vennootschap verplichtte zich harerzijds jaarlijks een minimumaantal — te weten slechts 24 a 30 machines — der door de firma Höss vervaardigde machines te verkopen.
Doch ook aan dit contract was een kortstondig leven — „als van een roos” zou Malherbe hebben gezegd — beschoren; het werd op 23 februari door de Duitse firma opgezegd.
Na vergeefs te hebben getracht de Duitse firma tot andere gedachten te brengen, verzocht de firma Cadillon het Tribunal de Commerce te Lyon (hierna te noemen: de rechtbank) de eenzijdige opzegging door de Duitse vennootschap van het begin 1968 tussen beide firma's gesloten contract van nul en gener waarde te verklaren.
De firma Höss beroept zich te harer verdediging op twee middelen:
1.
het door haar eenzijdig verbroken contract van 1968 was nietig, immers gesloten onder de invloed van dwang of geweld;
2.
het was bovendien nietig omdat het onder de verbodsbepalingen van artikel 85, lid 1 en lid 2, van het Verdrag van Rome viel.
De rechtbank nam vervolgens op 24 september 1970 een beschikking — welke U merkwaardigerwijze eerst op 6 januari 1971 werd toegezonden —, onder meer luidende als volgt:
„verstaat dat het geding wordt geschorst en dat, overeenkomstig artikel 177 van het Verdrag …, het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen zal worden verzocht in het voor de rechtbank alhier aanhangig geding tussen de firma Cadillon en de firma Höss bij wege van prejudiciële beslissing uitspraak te doen over de uitlegging van artikel 85 van genoemd Verdrag — met uitvoeringsverordeningen —”.
I
In de eerste plaats rijst de vraag of — en voor welke vragen — Uw rechtsmacht rechtsgeldig wordt ingeroepen.
De standpunten van de beide partijen in de zaak a quo liggen hier wel zo ver mogelijk uiteen.
De firma Höss stelt primair, dat de beschikking van de rechtbank in te algemene bewoordingen is vervat dan dat U er de gestelde vraag of vragen uit kunt afleiden, zodat U zich in dit stadium van een beslissing zoudt hebben te onthouden en de rechtbank zoudt moeten verzoeken om uitlegging van haar eigen beschikking.
De firma Cadillon meent daarentegen dat de rechtbank U in feite vijf hoofdvragen heeft willen stellen, waarvan de beide laatste in vijf respectievelijk twee nadere vragen zijn onderverdeeld.
De Commissie heeft het bij het rechte eind wanneer zij stelt, dat de firma Cadillon van U in feite op twee punten — van primaire respectievelijk accessoire aard — een beslissing wenst.
Primair zou de firma Cadillon gaarne zien, dat U een uitspraak geeft over de vraag wanneer overeenkomsten als in 1967 en vervolgens in 1968 tussen de Duitse en de Franse firma werden gesloten, onder artikel 85 van het Verdrag vallen.
Subsidiair wenst het van U een uitspraak over de volgende punten:
a)
Kan op overeenkomsten van dit type die onder artikel 85, lid 1, van het Verdrag vallen, verordening nr. 67/67 worden toegepast, wanneer zij na de inwerkingtreding van deze verordening zijn gesloten, zelfs wanneer zij niet zijn aangemeld?
b)
Kan op eveneens niet aangemelde overeenkomsten van dit type bedoelde verordening worden toegepast, wanneer zij vóór die verordening zijn gesloten?
U ziet: twee meer aan elkaar tegengestelde standpunten dan hier enerzijds door de firma Höss en anderzijds door de firma Cadillon worden ingenomen zijn wel niet denkbaar.
Om uit te maken wanneer — en binnen welke grenzen — een beroep op Uw rechtsmacht mag worden gedaan, geven wij U een opvatting in overweging, welke tussen deze beide uitersten het midden houdt.
Uwe Hof heeft zich steeds bevoegd en verplicht geacht om uit de beschikking, waarmede een rechterlijke instantie zich krachtens artikel 177 van het Verdrag tot U wendt, af te leiden welke vraag of vragen de rechter in het bodemgeschil U in werkelijkheid heeft willen stellen, ook al zijn die vragen niet op de gebruikelijke wijze onder woorden gebracht.
Daarentegen moogt U ons inziens niet aannemen dat U vragen worden voorgelegd welke aan de rechter in het bodemgeschil niet werden gesteld — zodat hij niet de bedoeling kan hebben gehad ze naar Uw Hof te verwijzen —.
Wij zijn het in zoverre noch met de firma Höss noch met de firma Cadillon eens.
De enige overeenkomst welker verenigbaarheid met artikel 85 van het Verdrag in het geding voor de Franse rechter ter discussie stond, is die van januari 1968 — dat wil zeggen een na de inwerkingtreding van verordening nr. 67/67 gesloten contract —. De bewoordingen van de beschikking zijn te dien aanzien duidelijk. In de enige hieraan gewijde zinsnede leest men: „Verweerster (dat is de firma Höss) concludeert tot nietigheid van de overeenkomst van 30 januari 1968, omdat zij onder invloed van geweld is totstandgekomen en bovendien onder de verbodsbepaling van artikel 85 van het Verdrag van Rome valt”.
Dat wil ons inziens zeggen, dat een hele reeks subsidiaire vragen die de firma Cadillon door U wenst te zien beantwoord, niet aan de rechtbank werden gesteld, zodat U, hoe ruim Uw bevoegdheid tot uitlegging van bedoelde beschikking ook moge zijn, het er niet voor kunt houden dat de rechtbank U deze vragen, zij het indirect, heeft willen voorleggen.
Daarentegen kan men, anders dan de firma Höss stelt, uit de verwijzingsbeschikking zeer wel de vragen afleiden welke de rechtbank zich heeft gesteld naar aanleiding van het aan haar voorgedragen middel, volgens hetwelk het contract van 1968 onder artikel 85, lid 1, van het Verdrag valt.
Wij stellen U daarom voor de beschikking van de rechtbank in die zin uit te leggen, dat van U een uitspraak wordt verlangd inzake de volgende vragen:
1.
primair: valt een alleenverkoopovereenkomst tussen twee ondernemingen in verschillende Lid-Staten betreffende transacties binnen de gemeenschappelijke markt steeds onder de verbodsbepalingen van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag?
2.
subsidiair: indien zulk een — in 1968 gesloten — overeenkomst onder artikel 85, lid 1, valt, brengt dan de omstandigheid dat zij niet bij de Commissie is aangemeld mede, dat daarop verordening nr. 67/67 — waarbij artikel 85, lid 1, overeenkomstig lid 3 van het Verdrag voor bepaalde overeenkomsten buiten toepassing verklaard is — geen toepassing kan vinden?
II
Op grond van Uw jurisprudentie c.q. de eigen bewoordingen der toe te passen bepalingen kunnen deze beide vragen ons inziens gemakkelijk worden beantwoord.
A —
Voor de beantwoording van de primaire vraag kunnen waardevolle gegevens worden ontleend aan Uw arrest in de zaak 5-69, Völk/Vervaecke (Jurisprudentie 1969, blz. 295).
Wil het verbod van artikel 85, lid 1, op een alleenverkoopovereenkomst toepasselijk worden geacht, dan dient zij de handel tussen de Lid-Staten ongunstig te kunnen beïnvloeden.
Daartoe moet de overeenkomst volgens Uw arrest:
1.
„op grond van een geheel van objectieve omstandigheden — feitelijk of rechtens — met een voldoende mate van waarschijnlijkheid” aanleiding geven tot de verwachting „dat zij, al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel het ruilverkeer tussen Lid-Staten kan beïnvloeden in een voor de verwezenlijking van de doelstellingen van één enkele markt tussen staten schadelijke zin”;
2.
„ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst”,
terwijl voorts:
3.
„deze voorwaarden moeten worden bezien in het licht van de feitelijke omstandigheden van de overeenkomst”,
zodat:
4.
„een overeenkomst aan het verbod van artikel 85 ontkomt wanneer zij wegens de zwakke positie welke belanghebbenden op de markt voor de betrokken produkten innemen, de markt slechts in zeer geringe mate beïnvloedt”.
De enige vraag die in casu rijst, is ons inziens of U na deze overwegingen van algemene aard te hebben gereleveerd, bovendien gewag zult moeten maken van een bekendmaking van 27 mei 1970, waarin de Commissie getracht heeft aan de in Uw arrest Völk ontwikkelde beginselen een meer praktische en meer concrete inhoud te geven door a priori een omschrijving te geven van hetgeen zij noemt „overeenkomsten van geringe betekenis”, welke volgens de door U opgestelde regelen niet onder artikel 85, lid 1 en lid 2, van het Verdrag kunnen vallen.
Volgens de Commissie valt een overeenkomst „zonder meer” onder deze groep in twee gevallen:
Eerste geval:
Wanneer de produkten waarop de overeenkomst betrekking heeft, binnen het gebied van de gemeenschappelijke markt waarop de overeenkomst haar uitwerking heeft, niet meer dan 5 % uitmaken van de omzet in gelijke produkten of produkten die op grond van hun eigenschappen, bestemming of prijs voor de afnemers als gelijksoortig zijn te beschouwen.
Tweede geval:
Wanneer de totale jaarlijkse omzet van de bij de overeenkomst betrokken ondernemingen niet meer dan 15 miljoen rekeneenheden — dat wil zeggen 15 miljoen US $, ten naaste bij 55 miljoen DM of 83 miljoen Ffr — of, indien het overeenkomsten tussen handelsondernemingen betreft, niet meer dan 20 miljoen rekeneenheden — dat wil zeggen 20 miljoen US $, ten naaste bij 73 miljoen DM of 111 miljoen Ffr — bedraagt.
De. Commissie geeft vervolgens de wijze van berekening dezer verschillende „drempels” aan, alsmede de mate waarin zij kunnen worden overschreden.
Het ware verleidelijk de rechtbank deze gegevens aan de hand te doen, omdat zij met behulp daarvan waarschijnlijk gemakkelijk in staat zou zijn om, gezien het belang van de litigieuze overeenkomst voor de betrokken markt als geheel (dat wil zeggen binnen de Frans-Duitse markt voor materialen voor openbare werken), de haar voorgelegde vraag tot oplossing te brengen.
Wij durven het echter niet goed aan U voor te stellen aan deze mededeling te refereren: de Commissie heeft er namelijk op gewezen, dat haar mededeling van 27 mei 1970 slechts bedoeld is om enig houvast te bieden en dat zij geen absoluut karakter draagt; voorts kan men zich, althans theoretisch, afvragen of bijzonder beperkte of zeer speciale markten bepaalde transacties, ook van zo geringe betekenis als door de Commissie in haar mededeling bedoeld, in uitzonderlijke gevallen niet onder het verbod van artikel 85, lid 1, van het Verdrag zouden kunnen vallen.
B —
Op de subsidiaire vraag geeft ons inziens de tekst van verordening nr. 67/67 het antwoord.
Volgens artikel 7, lid 2, behoeven slechts alleenverkoopovereenkomsten die niet voldoen aan de in de artikelen 1 tot en met 3 van genoemde verordening gestelde vereisten, te worden aangemeld.
Daarom kan in ieder geval op na de inwerkingtreding dier verordening aangegane alleenverkoopovereenkomsten, ook wanneer zij niet bij de Commissie zijn aangemeld en zelfs wanneer zij onder artikel 85, lid 1, vallen, verordening nr. 67/67, waarin bedoeld artikel voor bepaalde overeenkomsten tot 31 december 1972 buiten toepassing is verklaard, toepassing vinden, met dien verstande dat die overeenkomsten moeten voldoen aan de voorwaarden van de artikelen 1 tot en met 3 der verordening.
Is dit — zoals de Commissie meent — ook het geval met vóór de inwerkingtreding van genoemde verordening aangegane alleenverkoopovereenkomsten?
Deze vraag zult U waarschijnlijk te eniger tijd hebben te beantwoorden. Doch, zoals gezegd, komt zij in casu niet aan de orde, omdat ons inziens de enige overeenkomst welker geldigheid met het oog op artikel 85 van het Verdrag wordt betwist, een overeenkomst is uit januari of februari 1968, dat wil zeggen een overeenkomst die geruime tijd na de op 1 mei 1967 in werking getreden verordening nr. 67/67 is aangegaan.
Wij concluderen dat Uw Hof verklare voor recht:
1.
dat een alleenverkoopovereenkomst, zelfs wanneer zij met absolute gebiedsbescherming gepaard gaat, wegens de zwakke positie van belanghebbenden op de markt voor de betrokken produkten in het gebied waarvoor de bescherming geldt, aan het verbod van artikel 85, lid 1, kan ontkomen;
2.
dat op zulk een overeenkomst, zelfs wanneer zij op grond van vorenomschreven criterium niet aan het verbod van artikel 85, lid 1, ontkomt — in ieder geval wanneer zij na 1 mei 1967 is gesloten — tot 31 december 1972 artikel 1 van verordening nr. 67/67 kan worden toegepast, indien zij voldoet aan de in de artikelen 1 tot en met 3 der verordening gestelde vereisten, zonder dat ter zake doet of zij al dan niet bij de Commissie van de Europese Gemeenschappen is aangemeld.
(
1
)	Vertaald uit het Frans.