62009CC0367_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. Min jesporta prodotti agrikoli mill-Unjoni Ewropea u jirċievi rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni minħabba f’hekk – li kif inhu magħruf huma maħsuba biex jikkumpensaw għad-differenza fil-prezz bejn is-suq intern u s-suq dinji – għandu, fil-każ ta’ irregolarità, mhux biss jirrifondi l‑ammonti mhux dovuta li jkun irċieva, imma jista’ jkun ukoll suġġett għal sanzjonijiet pekunjarji. Fil-każ inkwistjoni, ġie meqjus li ma kienx responsabbli l-esportatur, imma unikament il-kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas‑sorveljanza li kellha tiċċertifika l-importazzjoni fil-pajjiż terz inkwistjoni u li, f’dan ir‑rigward, ipprovdiet ċifri mhux eżatti. F’dan il-kuntest jeħtieġ li jiġu kkjarifikati żewġ kwistjonijiet: minn banda waħda, jekk fiż-żmien inkwistjoni – fl-1997 –, id-dritt Komunitarju kienx joffri bażi legali suffiċjenti għal din is-sanzjoni; u mill-banda l-oħra, jekk il-preskrizzjoni ġietx interrotta minn atti partikolari tal-awtoritajiet amministrattivi nazzjonali.
2. L-ewwel waħda miż-żewġ kwistjonijiet tirriżulta li hija ta’ interess partikolari peress li għandha x’taqsam mal-problema tal-effett dirett tar-regolamenti tal-UE kif ukoll mal-prinċipju ta’ ċertezza legali. F’dan ir-rigward jeħtieġ li tiġi eżaminata, b’mod partikolari fil-kuntest tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea, l‑interazzjoni bejn il-leġiżlazzjoni qafas ġenerali u l-leġiżlazzjoni settorjali.
II – Il-kuntest leġiżlattiv
A – Id-dritt Komunitarju
1. Ir-Regolament Nru 2988/95
3. Bir-Regolament Nru 2988/95 (2), il-Kunsill stabbilixxa kuntest leġiżlattiv komuni
għas-setturi kollha tal-politika Komunitarja, bl-iskop li jiġu kkumbattuti l‑atti – b’mod partikolari l-frodi – li jippreġudikaw l‑interessi finanzjarji tal-Komunità.
4. Skont l-Artikolu 5(1) tar-regolament “[l]-irregolaritajiet intenzjonati jew dawk kawżati minn negliġenza jistgħu jwasslu għal dawn il-penali amministrattivi: (a) il-ħlas ta’ multa amministrattiva; (b) [...]”.
5. F’dan il-każ l-irregolarità hija mfissra fit-termini li ġejjin fl‑Artikolu 1(2) tar-regolament: “kull ksur ta’ dispożizzjoni tal-liġi tal-Komunità li jirriżulta minn att jew nuqqas ta’ operatur ekonomiku, li għandu, jew li jista’ jkollu, l-effett li jippreġudika l-baġit ġenerali tal-Komunità jew il-baġit immexxi minnhom, jew billi jnaqqas jew jitlef id-dħul li jakkumula minn riżorsi tagħhom stess miġbura direttament għan-nom tal-Komunità, jew permezz ta’ nefqa mhux ġustifikata”.
6. Skont l-Artikolu 7 tar-regolament “[i]l-miżuri amministrattivi tal-Komunità u l-penali jistgħu jiġu applikati għall-operaturi ekonomiċi li għalihom issir riferenza fl-Artikolu 1, jiġifieri l-persuni naturali jew legali jew l-entitajiet l-oħra li l-liġi nazzjonali tagħtihom kapaċità legali u li jkunu kkommettew l-irregolarità. Jistgħu japplikaw ukoll għal persuni li jkunu ħadu sehem fl-irregolarità jew li huma fid-dover li jieħdu r-responsabbiltà għall-irregolarità jew li jiżguraw li din ma ssirx”.
7. L-Artikolu 2(2) tar-regolament jistabbilixxi, fl-ewwel sentenza tiegħu li “[e]bda penali amministrattiva ma tista’ tiġi imposta ħlief jekk att tal-Komunità qabel l-irregolarità jkun ipprovda għaliha” u, l-Artikolu 2(3) jipprovdi illi “[i]l-liġi tal-Komunità għandha tistabbilixxi n-natura u l-iskop tal-miżuri amministrattivi u l-penali meħtieġa għall‑applikazzjoni korretta tar-regoli inkwistjoni, wara li jiġu kkunsidrati n-natura u s-serjetà tal-irregolarità, il-vantaġġ mogħti jew miksub u l‑grad tar-responsabbiltà”.
8. F’dan ir-rigward il-Kunsill irrileva, fil-ħames premessa tar‑regolament, li “l-imġiba mhux regolari, u l-miżuri u penalitajiet relatati, hemm provdut dwarhom f’regoli settorjali skont dan ir‑Regolament”.
9. L-Artikolu 3 tar-regolament jirregola l-preskrizzjoni. Skont it‑tielet subparagrafu tal-Artikolu 3(1), “[i]t-terminu tal-limitazjoni għandu jiġi interrott [il-preskrizzjoni għandha tiġi interrotta] b’kull att tal-awtorità kompetenti, notifikat lill-persuna inkwistjoni, li jkollha x’taqsam mal-investigazzjoni jew proċeduri legali dwar l-irregolarità. It-terminu għandu jibda jiddekorri mill-ġdid wara kull att li jinterrompih.”
2. Ir-Regolament Nru 3665/87
10. Bl-iskop li jiġu kkumbattuti b’mod iktar effettiv l-irregolaritajiet u l-frodi fl-ambitu tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni għall-prodotti agrikoli, il‑Kummissjoni, sa mill-1994, permezz ta’ emenda għar‑Regolament Nru 3665/87 (3), introduċiet is-sanzjonijiet li ġejjin:
“L-Artikolu 11
“1. Meta jinstab li l-esportatur, bil-ħsieb li jakkwista rifużjonijiet fuq l‑esportazzjoni, ikun applika għal rifużjoni li teċċedi lil dik applikabbli, ir‑rifużjoni dovuta għall-esportazzjoni rilevanti għandha tkun dik applikabbli għall-prodott effettivament esportat, imnaqqsa b’:
(a) nofs id-differenza bejn ir-rifużjoni li għaliha tkun saret applikazzjoni u dik applikabbli għall-esportazzjoni li effettivament saret;
(b) id-doppju tad-differenza bejn ir-rifużjoni li għaliha tkun saret applikazzjoni u dik applikabbli, meta l-esportatur intenzjonalment jipprovdi informazzjoni falza.
[…]
Meta t-tnaqqis imsemmi fil-punti (a) jew (b) jirriżulta f’ammont negattiv, dan l‑ammont negattiv għandu jitħallas mill-esportatur.
Jekk l-awtoritajiet kompetenti stabbilixxew li l-ammont ta’ rifużjoni mitluba ma kienx eżatt u li l-esportazzjoni ma seħħitx, u li, bħala konsegwenza, tnaqqis fir-rifużjoni huwa impossibbli, l-esportatur għandu jħallas l-ammont ekwivalenti għas-sanzjoni msemmija fil punti (a) jew (b).
[…]
(3) Bla ħsara għall-obbligu li jitħallas l-ammont negattiv skont ir‑raba’ subparagrafu tal-paragrafu 1, f’każ ta’ ħlas indebitu ta’ rifużjoni, il-benefiċjarju għandu jħallas lura l-ammonti riċevuti indebitament - li jinkludu kull sanzjoni applikabbli skond l-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 - bl-imgħax ikkalkolat fuq iż-żmien li jkun għadda bejn il-pagament u l-ħlas lura. Imma,
– f’każ li l-obbligu tar-rifużjoni jkun iggarantit permezz ta’ depożitu li ma jkunx għadu ġie rilaxxjat […];
– f’każ li d-depożitu jkun ġie rilaxxjat, il-benefiċjarju għandu jħallas l‑ammont tad-depożitu li kien jiġi kkonfiskat flimkien mal-imgħax ikkalkolat mid-data tar-rilaxx sal-jum preċedenti d-data tal-pagament.”
B – Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
11. Skont l-Artikolu 2(2) tad-Digriet Irjali tal-4 ta’ Jannar 1985 (4), kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza rikonoxxuta fil-Belġju hija responsabbli in solidum mal-persuni l-oħra involuti fl-esportazzjoni għall-konsegwenzi finanzjarji taċ-ċertifikati rilaxxjati.
III – Il-kuntest fattwali u d-domandi preliminari
12. F’Ġunju tal-1997, l-impriża Belġjana FIRME DERWA NV (minn issa ’l quddiem “DERWA”) biegħet 741 144 kg laħam taċ-ċanga lil klijent fl-Eġittu. Fl-istess xahar il-merkanzija ġiet trasportata bil‑baħar sal-Eġittu fejn sar il-ħatt tagħha.
13. Għal din l-esportazzjoni, DERWA talbet lill-Uffiċċju Belġjan għall-intervent u r-rifużjoni (minn issa ’l quddiem il-“BIRB”) (5) rifużjoni differenzjata u, wara li għamlet depożitu ta’ 120 %, irċeviet ħlas antiċipat ekwivalenti għas-somma ta’ EUR 1 407 268.91. Sabiex ikollha dritt definittiv għal dik is-somma, DERWA kellha tippreżenta il-prova tal-introduzzjoni għall-konsum fl-Eġittu fi żmien 12-il xahar mid-data tal-aċċettazzjoni tad-dikjarazzjoni tal-esportazzjoni.
14. Fl-10 ta’ Frar 1998, DERWA ppreżentat lill-BIRB ċertifikat rilaxxjat fl-4 ta’ Novembru 1997 mill-SGS BELGIUM NV, kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas‑sorveljanza u rikonoxxuta fil-Belġju (minn issa ’l quddiem l-“SGS Belgium”), ċertifikat fejn ġie kkonfermat illi l-merkanzija kienet ġiet rilaxxjata mid-dwana Eġizzjana għat-tqegħid fis-suq. B’hekk il-BIRB irrilaxxat id-depożitu li kien sar minn DERWA u għalhekk ir‑rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni ġew mogħtija b’mod definittiv.
15. Minn investigazzjoni li saret dwar l-SGS Belgium mill-Ispettorat Ekonomiku tal-Ministeru tal-Affarijiet Ekonomiċi tal-Belġju rriżulta, madankollu, li fl-24 ta’ Settembru 1997 l-SGS Eygpt Ltd kienet bagħtet faks lil SGS Belgium fejn informatha li, avolja d-dwana Eġizzjana kienet irrilaxxjat il-merkanzija, din ma setgħetx tiġi importata fl-Eġittu peress li l-awtoritajiet Eġiżzjani kienu pprojbixxew l-importazzjoni tal‑laħam taċ-ċanga Belġjan. Evidentement qabel dan il-faks kienet saret talba mill-kumpannija tal-assigurazzjoni Central Beheer Achmea NV, li kienet assigurat il-merkanzija u li kienet talbet lil SGS Belgium biex tibgħat, wara li tkun saret il-verifika, ċertifikat tar-rilaxx mid-dwana.
16. Il-BIRB, li ġiet informata ripetutament mill-Ispettorat Ekonomiku fir-rigward tal-investigazzjoni dwar l-SGS Belgium, ikkomunikat lil din tal-aħħar ir‑riżultat tal-investigazzjoni b’ittra reġistrata tal-21 ta’ April 1999, u talbitha tittrasmettilha d-dokumenti tad-dwana li abbażi tagħhom irrilaxxjat iċ-ċertifikat tagħha tal-4 ta’ Novembru 1997.
17. Permezz ta’ ittra reġistrata tal-5 ta’ Frar 2002, il-BIRB iddikjarat li l-SGS Belgium ma kinitx ikkonformat mat-talba tal-21 ta’ April 1999, u li mid-dokumenti disponibbli kien il-każ li wieħed jikkonkludi li l-merkanzija mibgħuta l-Eġittu ma kinitx ġiet rilaxxjata għall-konsum. Peress li l-BIRB sostniet li l-SGS Belgium kienet intenzjonalment tat ċifri żbaljati, hija imponiet fuqha sanzjoni pekunjarja ta’ 200 %, fis‑sens tal-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 3665/87, u interpellatha biex tħallas ammont ekwivalenti għal EUR 4 503 260.74 (6) .
18. Permezz ta’ ittra reġistrata tad-29 ta’ April 2002, l-SGS Belgium irrispondiet li minn verifika iktar iddettaljata rriżulta li l-merkanzija kienet ġiet importata fl-Eġittu b’mod provviżorju biss. B’ittra tas-27 ta’ Mejju 2002, l-SGS Belgium ammettiet li kienet tat ċifri mhux eżatti, imma li ma kinitx għamlet dan b’mod intenzjonali.
19. B’att ta’ ċitazzjoni nnotifikat fis-16 ta’ Settembru 2003, il-BIRB talbet lil Rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (il-Qorti tal‑Prim’Istanza ta’ Anversa), biex tikkundanna lil SGS Belgium tħallasha EUR 4 503 260.74. L-SGS Belgium talbet il-kjamata in kawża tad‑DERWA u tas-Centraal Beheer Achmea bl-iskop li f’każ ta’ kundanna tiġi meħlusa mill-ħlas.
20. B’sentenza tat-13 ta’ Jannar 2006, ir-Rechtbank ċaħdet it-talba tal-BIRB għax kienet infondata u ddikjarat li kienu mingħajr skop it‑talbiet għall-kjamati in kawża u l-ħelsien mir-responsabbiltà li saru mill-SGS Belgium.
21. Huwa veru li r-rikors tal-BIRB ma kienx tardiv, peress li t‑terminu ta’ preskrizzjoni ta’ erba’ snin stipulat fl-Artikolu 3 tar‑Regolament Nru 2988/95, terminu li kellu jibda jiddekorri mill‑10 ta’ Frar 1998 (7), kien ġie interrott bl-ittra reġistrata tal-5 ta’ Frar 2002 tal-BIRB, li permezz tagħha ġiet applikata l-penali.
22. Madankollu, ma hemmx bażi legali suffiċjenti biex tiġi applikata sanzjoni fir-rigward ta’ suġġett bħal SGS Belgium, li hi involuta fl‑irregolarità li ġiet kommessa mill-esportatur. B’mod partikolari, l‑Artikoli 5 u 7 tar-Regolament 2988/95 ma għandhomx effetti diretti, peress li jħallu marġni ta’ diskrezzjoni għall-Istati Membri. Barra dan, il-BIRB ma wrietx li DERWA kienet irċeviet indebitament ir‑rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni u li ċ-ċertifikat tal-SGS Belgium kien jinkludi informazzjoni mhux eżatta.
23. Il-BIRB appellat minn din is-sentenza quddiem il-qorti tar‑rinviju, il-Hof van Beroep te Antwerpen (Qorti tal‑Appell ta’ Anversa), li, fit-8 ta’ Settembru 2009, ippreżentat lill‑Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1) Id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 2988/95, tat-18 ta’ Diċembru 1995, dwar il‑protezzjon i tal-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea, għandhom effett dirett fis-sistemi legali nazzjonali tal-Istati Membri, fin-nuqqas ta’ marġni ta’ diskrezzjoni ta’ dawn l-Istati Membri kif ukoll ta’ ħtieġa min-naħa tal-awtoritajiet nazzjonali li jadottaw miżuri ta’ implementazzjoni?
2) Kumpannija li mill-aspett internazzjonali hija speċjalizzata fil‑qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza u li hija rikonoxxuta mill-Istat Membru li fih isiru l-formalitajiet doganali għall‑esportazzjoni, f’dan il-każ il-Belġju, li ppreżentat dikjarazzjoni ineżatta fir-rigward tal-ħatt, fis-sens tal-Artikolu 18(2)(ċ) tar-Regolament 3665/87/KEE, tista’ tiġi kkunsidrata bħala operatur ekonomiku, fis-sens tal-Artikolu 1 tar-Regolament 2988/95/KE u għaldaqstant bħala persuna li pparteċipat fit-twettiq tal-ksur jew bħala persuna li tista’ titqies responsabbli għall-ksur jew saħansitra bħala persuna li kellha tevita li dan il-ksur iseħħ, fis-sens tal-Artikolu 7 ta’ dan ir‑regolament?
3) Il-komunikazzjoni ta’ rapport dwar stħarriġ immexxi mill-Bord ta’ Spezzjoni Ekonomika, ittra li titlob li jiġu ppreżentati dokumenti addizzjonali sabiex tiġi ġġustifikata l-importazzjoni għall-konsum jew ittra rreġistrata li timponi sanzjoni, jistgħu jiġu kkunsidrati bħala atti istruttorji jew bħala proċedimenti legali fis‑sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament tal‑Kunsill (KE, Euratom) Nru 2988/95, tat-18 ta’ Diċembru 1995?”
24. Fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ipparteċipaw l-SGS Belgium, DERWA, il-Gvernijiet tal-Belġju u tal-Awstrija kif ukoll il‑Kummissjoni Ewropea; il-Gvern Awstrijak biss ippreżenta osservazzjonijiet bil-miktub.
IV – Evalwazzjoni legali
A – Fuq l-ewwel domanda preliminari
25. Skont il-Gvern Belġjan u l-Kummissjoni, l-Artikoli 5 u 7 tar‑Regolament Nru 2988/95 għandhom effetti diretti. Dan joħroġ min‑natura legali u mill-funzjoni tar-regolamenti. Huwa veru li jistgħu jippreżentaw irwieħhom sitwazzjonijiet eċċezzjonali, li fihom ikunu meħtieġa miżuri nazzjonali ta’ implementazzjoni, iżda ma jidhirx li teżisti ċirkustanza bħal din fil-każ inkwistjoni. Lanqas teżisti liġi settorjali iktar speċifika ta’ applikazzjoni prijoritarja.
26. Effettivament, skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 288 tat-TFUE, ir‑regolamenti għandhom “applikazzjoni ġenerali”. Regolament “ikun jorbot fl-intier tiegħu u jkun direttament applikabbli fl-Istati Membri kollha” (8) .
27. Huwa loġiku li wieħed jaħseb li din ir-regola ġenerali tad-dritt primarju tgħodd ukoll għar-Regolament Nru 2988/95. F’kull każ, dan huwa stipulat, fl-Artikolu 11(2) tiegħu, fis-sens li dan ir-regolament jorbot fl-intier tiegħu u huwa direttament applikabbli fl-Istati Membri kollha.
28. Fil-kawża Handlbauer (9), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ntalbet tiddeċiedi fir-rigward tal-applikabbilità diretta tar-Regolament Nru 2988/95. Din kienet talba għal deċiżjoni preliminari imressqa minn qorti Awstrijaka, li kienet għażlet il‑formula “unmittelbar anwendbar” minflok il-formula “unmittelbar gilt”, applikata fil-verżjoni Ġermaniża tad-dritt primarju u tar-Regolament Nru 2988/95. Fil-verżjoni Franċiża tas-sentenza – huwa magħruf illi l-imħallfin jiddeliberaw bil-Franċiż – ġew użati għal dan l-iskop il-kliem “applikabbli direttament”, li jikkorrispondu letteralment mad-dritt primarju u mar-Regolament Nru 2988/95 tal-verżjoni Franċiża. Minn din iċ-ċirkustanza wieħed jista’ jiddeduċi li għall-kunċetti doppji “unmittelbare Geltung” u “unmittelbare Anwendbarkeit” ma tistax tiġi attribwita tifsira differenti, fi kwalunkwe każ fil-kuntest tas-sentenza Handlbauer.
29. Dik il-kawża kienet tirrigwarda, bħal din il-kawża, proċeduri kontra irregolarità fis-settur tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni għall‑prodotti agrikoli. Il‑Qorti tal-Ġustizzja affermat l-applikabbiltà diretta tal-Artikolu 3(1) tar-regolament, li jistipula, għall-proċeduri kontra l-irregolarità, terminu ta’ preskrizzjoni ta’ erba’ snin (10) .
30. Fil-motivazzjoni tas-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat qabelxejn li, kemm minħabba n-natura tagħhom u minħabba l-funzjoni tagħhom fl-iskema tas-sorsi tad-dritt Komunitarju, id-dispożizzjonijiet tar-regolamenti għandhom, ġeneralment, “effett immedjat” (11) fis-sistemi ġuridiċi nazzjonali mingħajr ma jkun meħtieġ li l-awtoritajiet nazzjonali jadottaw miżuri ta’ applikazzjoni (12) . Huwa veru li wħud mid‑dispożizzjonijiet tagħhom jistgħu jeħtieġu, sabiex jiġu implementati, l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ applikazzjoni mill-Istati Membri (13) ; madankollu dan ma jseħħx fil-każ tal-Artikolu 3(1) tar‑Regolament Nru 2988/95.
31. La minn din is-sentenza u lanqas mill-ġurisprudenza preċedenti ma wieħed jista’ jiddeduċi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddistingwi b’mod ċar bejn il-kunċetti ta’ validità, applikabbiltà u effett dirett. Minkejja li l-partijiet fil-kawża, analizzaw – in parti fil-fond – differenzi eventwali li jeżistu bejn dawn il-kunċetti, jien tal-fehma li jkun ftit li xejn xieraq li wieħed jidħol fid-dibattitu fundamentali rigward il-kunċett tal-effett dirett tad-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari tar-regolamenti fis-sens ta’ effett dirett jew “direct effect” (14) .
32. Ladarba, fil-kawża inkwistjoni, tqajmet il-kwistjoni tal-effett dirett tal-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament 2988/95, jeħtieġ għalhekk jiġi kkjarifikat bl-iktar mod ċar u sempliċi jekk miżura restrittiva tal-awtorità maħruġa fir-rigward ta’ impriża tistax tkun ibbażata direttament fuq dispożizzjoni ta’ dan ir-regolament. Definittivament, anki l-kawża Handlbauer kienet tittratta din il-kwistjoni. Huwa veru li, f’din il-kawża, is-sanzjoni bħala tali ma kinitx ibbażata direttament fuq ir‑Regolament Nru 2988/95. Madankollu, it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ erba’ snin stipulat f’dan ir-regolament mhux biss kien itwal minn dak li kien ikun applikabbli fil-każ li l-Artikolu 3(1) tar-regolament ma kellux effetti diretti – u dan kien jirriżulta manifestament deċiżiv biex tiġi riżolta l-kwistjoni tal-leġittimità tas-sanzjoni– imma barra minn hekk seta’ wkoll jiġi interrott.
33. Il-kriterji li abbażi tagħhom jeħtieġ li wieħed jipproċedi għall‑verifika tal-idonjetà bħala bażi legali għas-sanzjoni jistgħu jiġu identifikati minnufih.
34. Għalhekk, ir-Regolament Nru 2988/95 innifsu, fl-Artikolu 2(2) tiegħu, jistipula li l-ebda penali amministrattiva ma tista’ tiġi imposta jekk ma tkunx ġiet stipulata permezz ta’ att Komunitarju preċedenti għall-irregolarità. L‑Artikolu 2(3) tiegħu jistabbilixxi barra dan li d--dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju jiddeterminaw in-natura u l-portata tal-miżuri u tal-penali amministrattivi neċessarji għall‑applikazzjoni korretta tal-leġiżlazzjoni kkunsidrata, skont in‑natura u l-gravità tal-irregolarità, tal-benefiċċju mogħti u tal-vantaġġ irċevut u tal-grad ta’ responsabbiltà.
35. Fil-kuntest speċifiku tar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni għall‑prodotti agrikoli, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet diversi drabi li sanzjoni ta’ natura mhux penali ma tistax tiġi imposta ħlief jekk tibbaża ruħha fuq bażi ġuridika ċara u mhux ambigwa (15) .
36. Din il-premessa tirrappreżenta, bħall-prinċipju ta’ legalità tar‑reati u tal-pieni (16), espressjoni partikolari tal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali, li jikkostitwixxi prinċipju fundamentali tad-dritt Komunitarju, u jeżiġi, b’mod partikolari, li liġi tkun ċara u preċiża, sabiex l-individwi jkunu jistgħu jagħrfu d‑drittijiet u l-obbligi tagħhom mingħajr ambigwità u jimxu skont dan it-tagħrif (17) .
37. Anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja – fil-fehma tiegħi b’mod korrett – xi kultant ma taqbilx li tapplika l-prinċipji tad-dritt penali għall‑każijiet li jirrigwardjaw sanzjonijiet amministrattivi  (18) xejn ma jżommha milli tirrikorri, anki bħala gwida, għas-sustanza tal-prinċipju ta’ legalità tar-reati u tal-pieni.
38. Dan il-prinċipju jimplika li r-regoli Komunitarji jiddefinixxu b’mod ċar ir‑reati u l-pieni għalihom. Din il-kundizzjoni tiġi sodisfatta meta l-individwu jkun jista’ jkun jaf, mill-kliem tad-dispożizzjoni rilevanti u, jekk ikun hemm bżonn, bl-għajnuna tal-interpretazzjoni tagħha li tingħata mill-qrati, liema atti u ommissjonijiet jagħtu lok għar‑responsabbiltà kriminali tiegħu (19) .
39. Meta jiġu applikati l-kriterji tal-kjarezza u tal‑inekwivokabbiltà għall-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95, jeħtieġ qabelxejn jiġi kkonstatat illi fil-każ tal-irregolarità definita fl-Artikolu 1(2) tar‑Regolament Nru 2988/95 li jsir riferiment għaliha fl-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nr  2988/95, jeħtieġ li din tiġi kkonkretizzata b’mod manifest. Fil-qofol ta’ din id-definizzjoni hemm is-sempliċi vjolazzjoni ta’ dispożizzjoni Komunitarja u d-danni eventwali kkawżati minnha a skapitu tal-baġit Komunitarju, mingħajr ma tipproċedi, anki jekk b’mod sommarju biss, biex tikkonkretizza permezz ta’ kategoriji ta’ tipi differenti ta’ mġiba illi hemm il-ħsieb li jsir riferiment għalihom.
40. Flimkien mal-SGS Belgium, DERWA u l-Gvern Awstrijak, barra dan jeħtieġ jiġi kkonstatat illi l-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95 jikkostitwixxu dispożizzjonijiet ifformulati f’termini purament fakultattivi. Fis-sens tal-Artikolu 5 tar-regolament l‑irregolaritajiet “jistgħu” jwasslu għal sanzjonijiet amministrattivi partikolari, inter alia, il-ħlas ta’ sanzjoni pekunjarja u, fis-sens tal‑Artikolu 7 tar-regolament, dawn is-sanzjonijiet “jistgħu” jiġu applikati għall-persuni partikolari. Ħarsa għall-verżjonijiet lingwistiċi l‑oħra ma twassalx għal riżultat differenti (20) .
41. Għandu jiġi kkonstatat ukoll il-fatt li l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 2988/95, ma jagħmilx distinzjoni, fir-rigward tas-sanzjonijiet elenkati, bejn irregolaritajiet intenzjonali u irregolaritajiet ikkawżati b’negliġenza. Lanqas l‑Artikolu 7 tar-regolament ma jagħmel distinzjoni, fir-rigward ta’ dawk li fuqhom tista’ tiġi imposta sanzjoni, skont il-grad tar-responsabbiltà għall-irregolarità.
42. Din l-analiżi tat-test minnha nnifisha ġġiegħlek tiddubita mill-fatt jekk l‑Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95 għandhomx effett dirett fis-sens li dawn jistgħu jservu ta’ bażi legali awtonoma għall‑applikazzjoni ta’ sanzjoni. Madankollu r-regolament joffri indikazzjonijiet favur il-fatt li lid-dispożizzjonijiet inkwistjoni, dejjem jekk jiġi kkunsidrat il-kontenut konkret tagħhom (21), ma jista jiġi attribwit lilhom ebda effett dirett f’dan is-sens.
43. Skont l-Artikolu 1(1), ir-regolament jinvoka għalih innifsu unikament il‑funzjoni ta’ “dispożizzjoni ġenerali”. L-Artikolu 2(1) jistabbilixxi mbagħad li, inter alia, jiġu istitwiti sanzjonijiet, “sakemm ikunu neċessarji”. Kif diġà ġie kkonstatat, l-Artikolu 5 tar-regolament – bħal ebda artikolu ieħor tiegħu – ma jispeċifikax dwar il-mument u dwar it-tip ta’ sanzjoni neċessarja. Anki l‑formulazzjoni “jiġu introdotti” (22) tixhed favur il-fatt illi huma meħtieġa dispożizzjonijiet oħra lil hinn mir-Regolament Nru 2988/95 bl-iskop li jiġu maħluqa sanzjonijiet li jkunu direttament applikabbli.
44. Fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 2(2) u fl-Artikolu 2(3) tar‑Regolament Nru 2988/95 hawn fuq imsemmija dan isir iktar ċar: billi jistabbilixxi li l-ebda sanzjoni amministrattiva ma tista’ tiġi imposta ħlief jekk att tal-Komunità qabel l‑irregolarità jkun ipprovda għaliha, juri li l-Kunsill fil-mument tal-adozzjoni tar-regolament, telaq mill‑premessa li r-regolament innifsu ma huwiex biżżejjed biex tiġi applikata sanzjoni.
45. Iċ-ċirkustanza li dan jipprevedi, minbarra li d-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju jiddeterminaw in-natura u l-portata tal-miżuri u tas-sanzjonijiet amministrattivi neċessarji għall-applikazzjoni tal‑leġiżlazzjoni kkunsidrata, skont in-natura u l-gravità tal-irregolarità, tal-benefiċċju mogħti u tal-vantaġġ irċevut u tal-grad ta’ responsabbiltà, jikkonferma li r-regoli ġenerali adottati bir-regolament ma humiex minnhom infushom suffiċjenti biex iservu ta’ bażi legali awtonoma għal sanzjoni.
46. Fl-aħħar nett, fil-ħames premessa tar-Regolament Nru 2988/95, huwa stipulat illi l-imġiba li tagħti lok għal irregolarità u l-miżuri u s‑sanzjonijiet amministrattivi relattivi huma stipulati f’regoli settorjali konformi ma’ dan ir‑regolament.
47. B’konformità totali ma’ din il-pożizzjoni hemm ukoll il‑ġurisprudenza li ġiet elaborata sa issa, li abbażi tagħha l-leġiżlatur Komunitarju, meta adotta ir‑Regolament Nru 2988/95, stabbilixxa serje ta’ prinċipji ġenerali u talab li, bħala regola ġenerali, ir-regoli settorjali kollha jirrispettaw dawn il-prinċipji (23) .
48. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja fis-settur tal-fondi strutturali, identifikat il-bażi legali għall-obbligu tal-irkupru fir‑regolament ta’ implementazzjoni tal-Kunsill relattiv minflok fir‑Regolament Nru 2988/95, “li jillimita ruħu, kif tenfasizza wkoll il-Kummissjoni, li
jistabbilixxi r-regoli ġenerali ta’ […] u ta’ sanzjonijiet” (24) . Din għalhekk ħadet espressament il‑pożizzjoni tal‑Kummissjoni, li sostniet konkretament li “ir-Regolament Nru 2988/95 ma jikkostitwixxix bażi ġuridika awtonoma li tippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali jieħdu miżuri f’każ ta’ irregolaritajiet. Fil-fatt, dan it-test jinkludi biss dispożizzjonijiet ġenerali […]”(25) . Kieku l‑Qorti tal-Ġustizzja riedet b’dan il-mod tillimita ruħha biex tafferma, kif jidher li qiegħda ssostni issa l‑Kummissjoni, li jekk teżisti regola settorjali, għandu jsir riferiment għaliha minflok ir-Regolament Nru 2988/95, probabbilment hija stess kienet tagħżel formulazzjoni differenti.
49. Nikkonkludi għalhekk li l-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95 ma għandhomx minnhom infushom effett dirett fis-sens li dawn jistgħu jservu ta’ bażi legali awtonoma għall-applikazzjoni ta’ sanzjoni.
50. Kif wieħed jista’ jiddeduċi mit-talba għal deċiżjoni preliminari, il-BIRB, biex tiġġustifika s-sanzjoni applikata fil-konfront tal-SGS Belgium, ma bbażatx ruħha biss fuq l-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95, imma fuq l-effett kombinat ta’ dawn id-dispożizzjonijiet flimkien mal-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87.
51. Anki l-Kummissjoni tagħti importanza, fil-kuntest preżenti, għall-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87. Huwa veru li din issostni li l‑Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95 jistgħu jservu ta’ bażi legali awtonoma għall-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet fir-rigward ta’ kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza. Madankollu, din is‑sanzjoni, minħabba l-prinċipju ta’ legalità u meta jiġi kkunsidrat l-Artikolu 2(2) tad-Digriet Irjali tal-4 ta’ Jannar 1985, ma tistax teċċedi l-ammont massimu li jista’ jiġi stabbilit bħala sanzjoni fir-rigward tal-esportatur. L-ammont massimu tas‑sanzjoni applikabbli għall-importatur jiġi stabbilit abbażi tal‑Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87.
52. Il-verifika jekk l-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95 flimkien mal-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87 joffrux bażi legali suffiċjenti għall-applikazzjoni ta’ sanzjoni ta’ kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas‑sorveljanza bħall-SGS Belgium, madankollu għandha ssir biss fil‑kuntest tar-risposta għat-tieni domanda preliminari.
53. L-ewwel domanda preliminari għandha għalhekk tiġi mwieġba fis-sens li l‑Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95 ma għandhomx għalhekk minnhom infushom effett dirett fis-sens li jistgħu jservu ta’ bażi legali awtonoma għall-applikazzjoni ta’ sanzjoni.
B – Fuq it-tieni domanda preliminari
54. Bit-tieni domanda preliminari, il-Hof van Beroep tistaqsi jekk kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza bħall-SGS Belgium, li rrilaxxjat ċertifikat dwar il-ħatt mhux korrett fis-sens tal-Artikolu 18(2)(ċ) tar-Regolament Nru 3665/87, tistax tiġi kkunsidrata bħala operatur ekonomiku jew persuna oħra fis-sens tal-Artikoli 1 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95, u tiġi għalhekk ikkunsidrata bħala destinatarja ta’ sanzjoni fis-sens ta’ dan ir-regolament.
55. Fid-dawl tar-risposta proposta għall-ewwel domanda preliminari, fir-realtà ma huwiex meħtieġ li tingħata risposta għat-tieni domanda. Peress li r‑Regolament Nru 2988/95 ma joffri l-ebda bażi legali direttament applikabbli għall-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet, ma huwiex meħtieġ, abbażi ta’ analiżi ta’ dan il-kuntest, li jiġi vverifikat iktar fil‑fond jekk kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil‑qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza bħall-SGS Belgium tistax tkun destinatarja ta’ sanzjoni fis-sens ta’ dan ir-regolament.
56. It-tieni domanda preliminari madankollu tibqa’ rilevanti jekk jiġi inkluż l‑Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87 fit-tfittxija ta’ bażi legali suffiċjenti għall-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet fir-rigward ta’ kumpanniji speċjalizzati fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza. Din id-dispożizzjoni fiha sanzjoni Komunitarja konkreta, applikabbli ratione temporis, fil-każ ta’ rifużjonijiet fuq l‑esportazzjoni għall-prodotti agrikoli li jintalbu meta ma jkunux dovuti, anki jekk il-funzjoni tagħha bħala sanzjoni tirriżulta evidenti biss wara li tiġi eżaminata t-tieni darba  (26)
57. Għalhekk wieħed jista’ jargumenta li, jekk jittieħdu inkunsiderazzjoni flimkien l-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95 u l-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87,
għandu jiġi sostnut li teżisti bażi legali suffiċjenti għall‑applikazzjoni tas-sanzjonijiet fir-rigward ta’ kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas‑sorveljanza. Bl-iskop li jiġi ċċarat dan, jeħtieġ li jiġu interpretati wkoll id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 1 u 7 tar-Regolament Nru 2988/95, rigward id-destinatarji tas-sanzjonijiet.
58. Is-sanzjoni taħt l-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87 skont il‑kliem tiegħu, hija indirizzata esklussivament għall-esportatur (27), u tippreżumi li dan talab rifużjoni fuq l-esportazzjoni eċċessiva, li tinkludi anki l-każ fejn jirriżulta li ma kien hemm ebda dritt għal rifużjoni (28) . Sabiex tiġi eżaminata din il‑kwistjoni, ma huwiex biżżejjed li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-fatti magħrufa mill-awtoritajiet kompetenti fil-mument tal-eżami tal-applikazzjoni għal rifużjoni, iżda għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll il-fatti sussegwenti għal din l‑applikazzjoni (29) .
59. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonstatat illi din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi bażi legali ċara u suffiċjenti għall-applikazzjoni tas‑sanzjoni (30) .
60. L-ebda waħda mill-partijiet fil-kawża ma sostniet li l-SGS Belgium, bħala kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil‑qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza, tista’ tiġi punita b’sanzjoni unikament bis-saħħa ta’ din id‑dispożizzjoni.
61. Peress li l-irregolarità sanzjonabbli permezz tal-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87 tista’ tiġi kommessa biss mill-esportatur innifsu, ma huwiex meħtieġ li jiġi verifikat jekk l-SGS Belgium tistax tiġi kkunsidrata bħala operatur ekonomiku fis-sens tal-Artikolu 1(2) u l ewwel sentenza tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95. L-SGS Belgium ma setgħetx hija stess ikkommettiet l-irregolarità inkwistjoni u għalhekk ma tiġix ikkunsidrata bħala destinatarja tas-sanzjoni fl‑eventwali kwalità tagħha ta’ operatur ekonomiku fis-sens ta’ din id‑dispożizzjoni.
62. Wara li ntqal dan, jifdal li jiġi vverifikat jekk l‑Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87, flimkien mad-dispożizzjonijiet tat-tieni sentenza tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95, li tipprovdi illi s-sanzjonijiet amministrattivi Komunitarji jistgħu jiġu applikati anki għall-persuni li jkunu ħadu sehem fl-irregolarità jew li huma fid-dover li jieħdu r-responsabbiltà għall-irregolarità jew li jiżguraw li din ma ssirx, jistgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni bħala bażi legali għal sanzjoni fil‑konfront ta’ SGS Belgium.
63. Tkun seħħet irregolarità fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 7 u tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95 f’każ li DEWRA tkun irċeviet ir‑rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni li ma jkunux dovuti fis-sens tal-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87.
64. Jeħtieġ li dan jiġi ċċarat b’mod definittiv mill-qorti tar-rinviju. Huwa veru li t-tieni domanda preliminari titlaq mill-premessa, kif jirriżulta mill-formulazzjoni tagħha, li ċ-ċertifikat dwar il-ħatt skont l‑Artikolu 18(2)(ċ) tar-Regolament Nru 3665/87, rilaxxjat mill-SGS Belgium u użat minn DERWA ma kienx korrett. Madankollu mit-talba għal deċiżjoni preliminari, wieħed jista’ jiddeduċi li dan baqa’ kkontestat quddiem il-qorti tar-rinviju. Barra dan, quddiem dik il-qorti ġie argumentat li l-merkanzija ġiet importata mill-Eġittu lejn l-Afrika t’Isfel, biex b’hekk indipendentement mill-korrettezza taċ-ċertifikat dwar il-ħatt inkwistjoni, kien jeżisti dritt ta’ DERWA għar-rifużjoni fuq l-esportazzjoni.
65. Fi kwalunkwe każ esportatur hu obbligat jiggarantixxi l-eżatezza tad-dikjarazzjonijiet tiegħu u s-sanzjoni skont l-Artikolu 11(1)(a) tar‑Regolament Nru 3665/87 tiġi applikata indipendentement mill‑element ta’ negliġenza suġġettiva (31) . In-negliġenza jew żball kommessi minn kontraparti kuntrattwali tal-esportatur ma jammontawx għal ipoteżi ta’ forza maġġuri, imma jiffurmaw parti mir-riskji kummerċjali normali u ma jistgħux jiġu kkunsidrati li ma humiex prevedibbli fil-kuntest ta’ tranżazzjonijiet kummerċjali. L-esportatur għandu għad-dispożizzjoni tiegħu diversi mezzi biex jipproteġi ruħu, bħall-għażla libera tas-sħab kuntrattwali tiegħu, klawżoli u poloz ta’ assigurazzjoni ad hoc (32) .
66. Ma nara l-ebda raġuni għalfejn dan ma għandux jgħodd ukoll għar-relazzjoni bejn esportatur u kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil‑qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza, u b’mod partikolari indipendentement minn jekk iċ-ċertifikat użat mill-esportatur kienx rilaxxjat fuq talba tal-esportatur innifsu inkella – kif jidher li ġara fil-każ inkwistjoni – mill-assiguratur tiegħu. Permezz tar-Regolament (KE) Nru 800/1999 (33), li kien issostitwixxa r‑Regolament Nru 3665/87, wara kollox ġie stipulat espressament li l-atti ta’ xi terzi li jirrigwardaw direttament jew indirettament il-formalitajiet meħtieġa għall-pagament tar-rifużjonijiet, inklużi l-atti tal-kontroll internazzjonali u tal-aġenziji ta’ superviżjoni, għandhom ikunu attribwiti lill‑benefiċjarju (34) .
67. La darba bħala premessa ulterjuri tiġi invokata ċ-ċirkustanza li DERWA kkommettiet irregolarità li l-oriġini tagħha tmur lura għal ċertifikat mhux korrett rilaxxjat mill-SGS Belgium, din tal-aħħar għandha fi kwalunkwe każ tkun ikkunsidrata bħala persuna li ħadet sehem fl-eżekuzzjoni tal-irregolarità.
68. Jeħtieġ ukoll jiġi vverifikat jekk l-effett tal-Artikolu 11(1) tar‑Regolament Nru 3665/87 flimkien mat-tieni sentenza tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95 huwiex daqstant ċar u inekwivokabbli li jista’ jservi ta’ bażi legali għal sanzjoni fir-rigward ta’ kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas‑sorveljanza.
69. Qabelxejn jeħtieġ li mill-ġdid jiġi enfasizzat illi t-tieni sentenza tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/85 hija dispożizzjoni purament ta’ natura fakultattiva. Din tagħti b’mod manifest marġni ta’ diskrezzjoni.
70. Anki jekk is-sanzjonijiet stipulati fl-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 3665/87 ma humiex ta’ natura penali (35), fil-fehma tiegħi jkun inkompatibbli mar-rekwiżiti ta’ ċarezza u ta’ inekwivokabbiltà jekk l‑applikazzjoni tagħhom għall-persuni msemmija fit-tieni sentenza tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95 titħalla fid-diskrezzjoni tal‑awtoritajiet amministrattivi nazzjonali. Fis-sentenza AOB Reuter (36), il-Qorti tal-Ġustizzja, qabel ma kkwalifikat l‑Artikolu 11(1) tar‑Regolament Nru 3665/87 bħala bażi legali ċara u inekwivokabbli għas-sanzjonijiet fir-rigward tal-esportatur, ikkostatat illi l‑applikazzjoni tas-sanzjoni, ladarba jkunu ġew sodisfatti r-rekwiżiti, hija att dovut, ħlief jekk tkun sodisfatta waħda mill-kundizzjonijiet ta’ eżenzjoni, kif definiti b’mod eżawrjenti.
71. Madankollu, fid-dawl tal-formulazzjoni tad-dispożizzjonijiet hawnhekk ikkontestati, is-suġġett ġuridiku ma jistax jirrikonoxxi liema atti jew ommissjonijiet iġibu in kawża r-responsabbiltà tiegħu li hi suġġetta għal sanzjoni. Anki għal dan il-motiv il-prinċipju ta’ legalità ma jiġix rispettat. Il-marġni ta’ diskrezzjoni previst fit-tieni sentenza tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95 għandu jiġi kkonkretizzat mil-leġiżlatur Komunitarju jew, fuq inkarigu tiegħu, mill-Istati Membri bl-iskop li tkun teżisti sanzjoni li tkun direttament applikabbli.
72. Barra dan jeħtieġ li jiġi kkonstatat li, effettivament, l‑Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87, meta jistabbilixxi n‑natura u l-portata tas-sanzjoni, jieħu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari tan-natura u l-gravità tal-irregolarità, tal-benefiċċju mogħti u tal-vantaġġ riċevut u tal-grad ta’ responsabbiltà, kif mitlub bl-Artikolu 2(3) tar-Regolament Nru 2988/95. Għal kuntrarju, it-tieni sentenza tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95 bl-ebda mod ma tiggrada s-sanzjoni, għall-persuni minnu indikati, skont in-natura u l‑importanza tal-parteċipazzjoni u l-konoxxenza tagħhom tal-portata tad-dannu li l-baġit Komunitarju jsofri jew jista’ jsofri. Jekk wieħed jagħmel paragun kawt mad-dritt kriminali, jeħtieġ li jiġi kkonstatat li ma ssirx distinzjoni bejn awtur u kompliċi.
73. Il-każ inkwistjoni juri b’mod partikolari li d-dispożizzjonijiet li ġew eżaminati f’din il-kawża ma humiex idoneji biex tiġi applikata sanzjoni adegwata. Għalhekk, il-BIRB titfa’ r-responsabbiltà fuq l-SGS Belgium talli konxjament irrilaxxjat ċertifikat falz, u fl-istess ħin titlaq mill-premessa li DERWA ma kinitx taf bl-ineżattezza. Iż-żewġ dispożizzjonijiet li ġew eżaminati madankollu ma joffru l-ebda strument identifikabbli li jippermetti li tittieħed inkunsiderazzjoni n‑negliġenza preżunta tal-SGS Belgium fid-determinazzjoni tas-sanzjoni li għandha tiġi applikata fil-konfront tagħha, ladarba tibqa’ ssir insistenza fuq iċ‑ċirkustanza li l-SGS Belgium fl-agħar ipoteżi ħadet sehem f’irregolarità kommessa minn DERWA u ma tiġix hija stess ikkunsidrata bħala awtriċi ta’ din l‑irregolarità.
74. Insostni li l-evalwazzjoni li saret minni sa issa ġiet ikkonfermata mill-fatt – imsemmi anki mill-Gvern Awstrijak – li, fl-2002, il‑Kummissjoni, permezz ta’ emenda (37) għar-Regolament Nru 800/1999 (38), li sadanittant issostitwixxa r‑Regolament Nru 3665/87, introduċiet għall-qasam tar-rifużjonijiet fuq l‑esportazzjoni għall-prodotti agrikoli, dispożizzjoni li tistipula kif ġej: “L-Istati Membri li approvaw AS għandhom jipprovdu għal sistema effettiva ta’ sanzjonijiet għal każijiet fejn AS approvata tkun ħarġet ċertifikat falz.” It-tieni premessa inkluża fir-regolament li jagħmel l-emenda tistipula: “Barra minn dan, huwa meqjus neċessarju li tiġi prevista sistema effettiva ta’ sanzjonijiet li għandha tiġi implimentata mill-Istati Membri, f’każijiet li l-AS jippreżentaw provi irregolari tal-wasla.”
75. Fl-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/87 meħud flimkien mat-tieni sentenza tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95, il‑Kummissjoni għalhekk ma kkonstatatx li hemm xi bażi legali suffiċjenti għal sanzjonijiet fir-rigward ta’ kumpanniji speċjalizzati fil‑livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza. Li kieku kien jeżisti qabel mekkaniżmu ta’ sanzjonijiet suffiċjenti fil-livell Komunitarju, din id-dixxiplina ġdida ma kinitx tkun neċessarja; barra dan, wieħed ikollu jassumi li attwalment jeżistu żewġ dixxiplini, mingħajr ma ġiet iċċarata r-relazzjoni li torbothom flimkien.
76. Biex nikkonkludi, nixtieq nenfasizza illi fil-leġiżlazzjoni nazzjonali ma hemmx kjarifika, pereżempju fl-Artikolu 2(2) tad-Digriet Irjali tal-4 ta’ Jannar 1985, tal-konkretizzazzjoni tal-fatti li, fil-perijodu ta’ żmien rilevanti għall-kawża preżenti, kienet assenti fil-livell tad-dritt Komunitarju.
77. Fil-fatt la r-Regolament Nru 2988/95 u lanqas ir-Regolament Nru 3665/87 ma jinkludu xi riferiment għal-leġiżlazzjoni nazzjonali, riferiment li kien jippermetti li wieħed ifittex f’dik il-leġiżlazzjoni, il‑konkretizzazzjoni neċessarja mill-lat sostanzjali, ta’ sanzjoni delineata biss f’termini ġenerali mid-dritt Komunitarju.
78. Għal kuntrarju, ir-Regolament Nru 2988/95 jistipula espressament li sanzjoni amministrattiva tista’ tiġi imposta biss f’każ li din tkun prevista f’att Komunitarju li jkun preċedenti għall-irregolarità, u li d-dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju tistabbilixxi n-natura u l‑portata tal-miżuri u sanzjonijiet amministrattivi neċessarji għall‑applikazzjoni korretta tar-regoli inkwistjoni, fir-rigward tan-natura u tal-gravità tal-irregolarità, tal-benefiċċju mogħti jew tal-vantaġġ irċevut u tal-livell ta’ responsabbiltà. F’dan is-sens il-ħames premessa tar-Regolament 2988/95 tistipula li mġiba mhux regolari, u l-miżuri u penalitajiet relatati magħha, huma msemmija f’regoli settorjali konformi ma’ dak ir‑regolament.
79. Bħala konklużjoni għalhekk insostni li t-tieni domanda preliminari għandha tiġi mwieġba kif ġej:
80. Kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal-kontroll u tas-sorveljanza u li tkun rikonoxxuta mill-Istat Membri fejn ikunu saru l‑formalitajiet tad-dwana għall-esportazzjoni (f’dan il-każ: il‑Belġju), li tkun irrilaxxjat ċertifikat dwar il-ħatt li ma jkunx korrett fis-sens tal-Artikoli 18(2)(ċ) tar-Regolament Nru 3665/87, ma tistax tkun ikkunsidrata bħala operator ekonomiku fis-sens tal-Artikoli 1, 2, u t‑tieni sentenza tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95, ladarba huwa l-każ li tiġi applikata sanzjoni fir-rigward tagħha abbażi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet meħuda flimkien mal-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 3665/87. Huwa veru li din tista’ tiġi kkunsidrata bħala persuna li ħadet sehem fit-twettiq tal-irregolarità fis-sens tat-tieni sentenza tal‑Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95; madankollu, din id‑dispożizzjoni, anki jekk meħuda flimkien mal-Artikolu 11 tar‑Regolament Nru 3665/87, ma toffrix bażi legali suffiċjenti biex tiġi applikata sanzjoni fir-rigward tagħha.
C – Fuq it-tielet domanda preliminari
81. Fid-dawl tar-risposti suġġeriti minni għall-ewwel domandi preliminari, ma huwiex meħtieġ li tingħata risposta għat-tielet domanda. Ladarba l-applikazzjoni ta’ sanzjoni hija eskluża a priori, ikun inutli li jiġi vverifikat jekk din eventwalment setgħetx tiġi imposta iktar. Għalhekk se neżamina biss din id‑domanda subordinatament, f’każ li l‑Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li ma taqbilx mal-konklużjonijiet li għamilt jien fir-rigward tal-ewwel żewġ domandi.
82. Skont l-ewwel sentenza tat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 3(1), tar-Regolament Nru 2988/95, il-preskrizzjoni ta’ azzjonijiet ġudizzjari tiġi interrotta bl-effett ta’ kwalunkwe att tal-awtorità kompetenti, li jitwassal għal konoxxenza tal-persuna interessata, li jkun ta’ natura istruttorja jew li jkun maħsub bħala parti minn proċeduri legali kontra l‑irregolarità.
83. Bħala att ta’ natura istruttorja possibbli jew li jkun maħsub bħala parti minn proċeduri legali kontra l-irregolarità, il-qorti ta’ rinviju ssemmi:
– verbal ta’ inkjesta li saret mill-Ispettorat Ekonomiku, mibgħut lill-BIRB fit-13 ta’ Awwissu 1998, kif ukoll ittra mibgħuta minn dan l-Ispettorat lill-BIRB fid-9 ta’ Ottubru 1998 flimkien ma’ faks tal-14 ta’ Ottubru 1998, li permezz tagħha ġew trasmessi l‑verbali tal-inkjesti;
– l-ittra reġistrata tal-21 ta’ April 1999 mibgħuta mill-BIRB lil SGS Belgium, li permezz tagħha intalbet tippreżenta iktar dokumenti sabiex tipprova t‑tqegħid fis-suq;
– l-ittra reġistrata tal-5 ta’ Frar 2002 mibgħuta mill-BIRB lil SGS Belgium, li permezz tagħha ġiet applikata sanzjoni “skont l‑Artikoli 11 tar-Regolament Nru 3665/87”.
84. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà għamlitha ċara li l-atti istruttorji ġenerali tal-awtoritajiet nazzjonali, li ma jagħmlux riferiment għal suspetti ta’ irregolarità, ma humiex idoneji biex jinterrompu l‑preskrizzjoni stipulata bl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95. Għalhekk, in-notifika ta’ kontroll ġenerali tad-dwana, li ma jindikax b’mod biżżejjed preċiż l-operazzjonijiet li jagħmlu riferiment għas‑suspetti ta’ irregolarità, ma jammontawx għal att istruttorju maħsub biex jittieħdu proċeduri legali kontra l-irregolarità b’mod li jinterrompi t-terminu tal-preskrizzjoni (39) . Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet hija att istruttorju ittra fejn il-Kummissjoni kkomunikat lill-benefiċjarju ta’ għajnuna Komunitarja fis-settur tas-sajd it-tnaqqis tal-għajnuna finanzjarja mogħtija inizjalment, peress li r‑riżorsi tas-sajd tal-pajjiż terz indikat fid-deċiżjoni tal-konċessjoni tal-għajnuna ma kinux ġew sfruttati għall-perijodu ta’ żmien twil biżżejjed (40) .
85. Abbażi tal-formulazzjoni tat-tielet domanda preliminari kif ukoll tal-ispjegazzjonijiet ulterjuri mogħtija fit-talba għal deċiżjoni preliminari, jista’ jiġi preżunt illi l-verbali tal-inkjesta inkwistjoni nġabu għall-attenzjoni tal-SGS Belgium matul l-inkjesta relattiva. Fil‑fehma tiegħi, il-qorti tar-rinviju għandha tevalwa, b’konformità mal‑ġurisprudenza hawn fuq imsemmija, jekk il-verbali tal-inkjesta kkontestati kinux konkreti biżżejjed u l-SGS Belgium setgħetx tirrealizza li kien ingħata bidu għal investigazzjoni fil-konfront tagħha minħabba ċ-ċertifikat tal-4 ta’ Novembru 1997.
86. Kuntrarju għal dak li jidher li qiegħda ssostni l-SGS Belgium, ma naħsibx li teżisti problema minħabba l-fatt li d-dokumenti ma humiex
verbali ta’ inkjesta ta’ BIRB. Il-fatt li Stat Membru jkun assenja lil awtorità waħda pjuttost milli lil diversi awtoritajiet il-kompetenza biex jiġu adottati atti ta’ natura istruttorja jew li jkun maħsub biex jittieħdu proċeduri legali kontra irregolarità ma jistax, minnu nnifsu, ipoġġu fid‑dubju l-klassifikazzjoni tal‑miżuri rispettivi bħala atti ta’ natura istruttorja jew li jkun maħsub biex jittieħdu proċeduri legali kontra irregolarità. Madankollu tista’ tkun meħtieġa evalwazzjoni differenti ladarba l-awtorità li tittrasmetti l‑verbali ta’ awtorità oħra lill-persuna inkwistjoni, toħloq f’dan tal-aħħar l-impressjoni li, mill-perspettiva tiegħu, ma jeżistux indizji suffiċjenti.
87. Fir-rigward tal-ittra reġistrata tal-21 ta’ April 1999 mibgħuta minn BIRB lil SGS Belgium, li permezz tagħha ġiet mitluba tippreżenta dokumenti oħrajn biex tipprova t-tqegħid fis-suq, hemm ħafna raġunijiet, fil-fehma tiegħi, favur l‑argument illi din hija tal-inqas att istruttorju. Anki f’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju għandha madankollu teżamina l-kontenut eżatt biex tistabbilixxi jekk minn din l-ittra jirriżultax li l-BIRB kienet qiegħda tiddubita mill-korrettezza taċ‑ċertifikat tal-4 ta’ Novembru 1997, u mhux per eżempju sempliċement illimitat ruħha biex tikkompleta d-dokumentazzjoni tagħha. Skont l-espożizzjoni tal-fatti mill-qorti tar-rinviju (41), bl-ittra reġistrata inkwistjoni barra dan ġie kkomunikat lil SGS Belgium l-eżitu tal‑investigazzjoni tal-Ispettorat Ekonomiku. F’dan ir-rigward jgħodd dak kollu li ġie espost fiż-żewġ punti preċedenti.
88. Fir-rigward tal-ittra reġistrata tal-5 ta’ Frar 2002 mibgħuta mill‑BIRB lil SGS Belgium, li permezz tagħha ġiet applikata sanzjoni “konformi mal-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 3665/87”, ma għandi ebda dubju dwar il-fatt li din hija att li huwa parti minn proċeduri legali kontra l-irregolarità, li seta’ jinterrompi l-preskrizzjoni. Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li mill-ittra reġistrata tirriżulta b’mod ċar ir-raġuni għall-applikazzjoni tas-sanzjoni. Jista’ forsi jkun sorprendenti li ma kinitx l-SGS Belgium li rrikorriet quddiem il-qrati Belġjani bl-iskop li tiddefendi ruħha fir-rigward ta’ din is-sanzjoni. Waqt is‑smigħ, il-Gvern Belġjan sostna f’dan ir-rigward li d-deċiżjoni dwar is-sanzjoni amministrattiva minnha nnifisha ma setgħetx tiġi eżegwita. Ladarba d‑destinatarju ta’ din is-sanzjoni qed jirrifjuta li jħallas, il-Gvern Belġjan għandu, bl-iskop li jesegwixxi s-sanzjoni, jiftaħ kawża biex jistabbilixxi somma xierqa fil-kuntest tal-ammont mitlub. Indipendentement minn din il-forma proċedurali, għandu jiġi kkonstatat li l-qorti tar-rinviju enfasizzat ripetutatment li bl-ittra reġistrata ġiet applikata sanzjoni fir-rigward tal-SGS Belgium, u din tal-aħħar ġiet mitluba tersaq għal ħlas tal-istess. Għalhekk huwa evidenti li għandna quddiemna att li huwa parti minn proċeduri legali kontra l-irregolarità.
89. Subordinatament, għalhekk qiegħed nipproponi li t-tielet domanda preliminari għandha tingħata risposta fis-sens li l-ittra reġistrata tal-awtorità amministrattiva nazzjonali kompetenti, li permezz tagħha ġiet applikata sanzjoni għal fatt deskritt fl-ittra reġistrata nnifisha, tista’ tiġi kkunsidrata bħala att istruttorju li huwa parti minn proċeduri legali kontra l-irregolarità fis-sens tat-tielet paragrafu tal‑Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95.
V – Konklużjoni
90. Bħala konklużjoni, qiegħed nissuġġerixxi tingħata risposta fit‑termini li ġejjin għad-domandi preliminari magħmula mill-Hof van Beroep te Antwerpen:
“1) L-Artikoli 5 u 7 tar-Regolament tal-Kunsill (KE, EURATOM) Nru 2988/95, tat-18 ta’ Diċembru 1995, dwar il-protezzjoni tal‑interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea, ma għandhomx minnhom infushom effett dirett fis-sens li dawn jistgħu jservu ta’ bażi legali awtonoma għall-applikazzjoni ta’ sanzjoni.
2) Kumpannija speċjalizzata fil-livell internazzjonali fil-qasam tal‑kontroll u tas-sorveljanza u rikonoxxuta mill-Istat Membru fejn ikunu saru l‑formalitajiet tad-dwana għall-esportazzjoni (f’dan il-każ: il-Belġju), li tkun ħarġet ċertifikat tal-ħatt mhux korrett fis-sens tal-Artikolu 18(2)(ċ) tar-Regolament (KEE) tal‑Kummissjoni Nru 3665, tas-27 ta’ Novembru 1987, rigward modalitajiet komuni għall-applikazzjoni tas-sistema tar‑rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni għall-prodotti agrikoli, kif emendat bir-Regolament (KE) tal-Kummissjoni Nru 2945/94, tat-2 ta’ Diċembru 1994, ma tistax tiġi kkunsidrata bħala operatur ekonomiku fis-sens tal-Artikolu 1(2) u tat-tieni sentenza tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95, ladarba qed tiġi applikata sanzjoni fil-konfront tagħha abbażi ta’ dawn id‑dispożizzjonijiet flimkien mal-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 3665/87. Huwa veru li din tista’ tiġi kkunsidrata bħala persuna li pparteċipat fit-twettiq tal-irregolarità, fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 2988/95; madankollu, din id‑dispożizzjoni, anki flimkien mal-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 3665/87, ma toffri ebda bażi legali suffiċjenti biex tiġi applikata sanzjoni fil-konfront tagħha.
3) Ittra reġistrata tal-awtorità amministrattiva nazzjonali kompetenti, li permezz tagħha tiġi applikata sanzjoni għal fatt deskritt fid-dettall fl-ittra reġistrata nnifisha, tista’ tiġi kkunsidrata bħala att istruttorju bħala parti minn proċeduri legali kontra l-irregolarità fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 3(1), tar-Regolament Nru 2988/95.”
(1) .
(2)  –	Regolament tat-18 ta’ Diċembru 1995 dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 1, p. 340).
(3)  –	Regolament tas-27 ta’ Novembru 1987, rigward modalitajiet komuni għall‑applikazzjoni tas-sistema tar-rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni għall-prodotti agrikoli (ĠU L 351, p. 1), kif emendat bir-Regolament (KE) tal-Kummissjoni Nru 2945/94, tat-2 ta’ Diċembru 1994, li jemenda r‑Regolament Nru 3665/87 rigward
l-irkupru ta’ ammonti mhux dovuti u s-sanzjonijiet (ĠU L 310, p. 57).
(4)  –	Moniteur belge tal-21 ta’ Frar 1985, p. 1937. Dan id-digriet jiġi msemmi kemm fit-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kuntest tar-riproduzzjoni tad-diversi argumenti tal-partijiet u kemm fl-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati mill-Gvern tal‑Belġju quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Fl-osservazzjonijiet tagħha bil-miktub ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja, il-Kummissjoni tiċċita minflok id-Digriet Irjali tat-28 ta’ Frar 1999, Moniteur belge tat-22 ta’ Ġunju 1999, li, skont il‑Kummissjoni, daħal fis-seħħ mill-1 ta’ Jannar 1995 u li jinkludi dispożizzjoni analoga.
(5)  –	Belgisch Interventie- en Restitutiebureau.
(6)  –	Dan l-ammont huwa kompost kif ġej: EUR 1 407 268.90 bħala ammont bażiku, li jikkorrispondi għall-ammont tar-rifużjoni għall-esportazzjoni, miżjud b’20 %, jiġifieri EUR 281 453.72, u l‑penali ekwivalenti għal 200 % tal-ammont bażiku, jiġifieri EUR 2 814 538.12).
(7)  –	F’din id-data DERWA kienet ippreżentat lill-BIRB id-dikjarazzjoni rilaxxjata mill‑SGS Belgium fir-rigward tal-importazzjoni fl-Eġittu.
(8)  –	Dispożizzjoni bħal din kienet diġà inkluża fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 198 preċedenti, tat-Trattat KE, li hi rilevanti għall-każ preżenti.
(9)  –	Sentenza tal-24 ta’ Ġunju 2004 (C‑278/02, Ġabra p. I‑6171).
(10)  –	Ara s-sentenza Handlbauer (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9, punt 39); ara wkoll is-sentenza tad-29 Jannar 2009, Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb (C‑278/07 sa C-280/07, Ġabra p. I‑457, punti 27 u 28.
(11)  –	Fil-verżjoni Ġermaniża tas-sentenza “unmittelbare Wirkung”
(12)  –	Ara s-sentenza Handlbauer (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9, punt 39 li tagħmel riferiment għas-sentenza tas-17 ta’ Mejju 1972, Leonesio, 93/71, Ġabra p. 287, punt 5).
(13)  –	Ara s-sentenza Handlbauer (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9, punt 26, li tagħmel riferiment għas-sentenza tal-11 ta’ Jannar 2001, Monte Arcosu (C-403/98, Ġabra p. I-103, punt 26).
(14)  –	Ara, fost oħrajn, Edward D., “Direct Effect: Myth, Mess or Mystery?”, f’ Direct effect, Rethinking a Classic of EC Legal Doctrine,
(edituri) J. M. Prinssen u A. Schrauwen, Europa Law Publishing, Groningen 2002, p. 3.
(15)  –	Ara s-sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2000, Emsland-Stärke (C-110/99, Ġabra p. I‑11569, punt 56); tal-11 ta’ Lulju 2002, Käserei Champignon Hofmeister (C‑210/00, Ġabra p. I-6453, punt 52); u tas-6 ta’ April 2006, ED & F Man Sugar (C-274/04, Ġabra p. I-3269, punt 15.
(16)  –	Nullum crimen, nulla poena sine lege, ara f’dan ir-rigward is-sentenza tat-3 ta’ Ġunju 2008, Intertanko et
(C 308/06, Ġabra p. I‑4057, punt 70).
(17)  –	Ara s-sentenza Intertanko et
(iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16, punt 69.)
(18)  –	Ara s-sentenza Käserei Champignon Hofmeister (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il paġna 15, punt 44), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tirrileva li s-sanzjoni taħt il punt (a) tal ewwel subparagrafu tal-Artikolu 11(1)(a) tar-Regolament Nru 3665/87 ma hijiex ta’ natura penali u li, għalhekk, il-prinċipju nulla poena sine culpa ma huwiex applikabbli. Għall-kuntrarju, fis-sentenzi tat-8 ta’ Marzu 2007, Campina (C-45/06, Ġabra p. I 2089, punt 40); tal-11 ta’ Marzu 2008, Jager (C-420/06, Ġabra p. I 1315, punt 59 et seq.), il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li huwa applikabbli l-prinċipju tal-applikazzjoni retroattiva tas-sanzjoni inqas ħarxa fl-istanza fejn jiġu imposti sanzjonijiet amministrattivi; f’dan ir-rigward l-istess Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li dan il-prinċipju jiġi espress, b’mod partikolari fit-tieni sentenza tal Artikolu 2(2) tar-Regolament Nru 2988/95. Għandu jiġi nnotat illi skont l-għaxar premessa tiegħu, ir-Regolament Nru 2988/95 jieħu inkunsiderazzjoni wkoll il-prinċipju tad-dritt penali tan-ne bis in idem.
(19)  –	Ara s-sentenza Intertanko et
(ċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16, punt 71, li tagħmel riferiment għas-sentenza tat-3 ta’ Mejju 2007, Advocaten voor de Wereld, C‑303/05, Ġabra p. I‑3633, punt 50, u s-sentenza tat-22 ta’ Ġunju 2000 tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, Coëme et
vs Il-Belġju, Ġabra ta’ sentenzi u deċiżjonijiet 2000-VII, § 145).
(20)  –	Fil-fatt, fil-Franċiż it-terminu użat huwa “peuvent”, fl-Ingliż “may”, fit-Taljan “possono”, fl-Ispanjol “podrán” u fl-Olandiż “kunnen”.
(21)  –	Bl-ebda mod għalhekk ma nqiegħed fid-dubju l-konklużjoni li għaliha waslet il‑Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Handlbauer, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9, punt 35, jiġifieri li t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ erba’ snin skont l-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95, huwa direttament applikabbli.
(22)  –	F’dan ir-rigward jeħtieġ li jiġi enfasizzat li ma għandniex hawnhekk premessa li tiddikjara dak li se jiġi regolamentat fir-regolament, imma dispożizzjoni stess tar‑regolament.
(23)  –	Ara s-sentenza Jager (iċċitata iktar’il fuq
fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 18, punt 61 u l‑ġurisprudenza ċċitata).
(24)
–	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Marzu 2008, Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening (C‑383/06 u C‑385/06, Ġabra p. I‑1561, punt 39.
(25)  –	Ibid., punt 34.
(26)  –	Ara inter alia, is-sentenza tal-24 ta’ April 2008, AOB Reuter (C-143/07, Ġabra p. I 3171, punt 22). Fi kwalunkwe każ, il-kunċett ta’ sanzjoni jiġi użat espressament fit-tielet u l-ħames paragrafi tal-Artikolu 11(1). Dwar in-nuqqas ta’ natura mhux penali tas-sanzjoni msemmija fil-punt (a) tal-ewwel subparagrafu tal Artikolu 11(1), ara wkoll is-sentenza Käserei Champignon Hofmeister (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punti 35 et seq).
(27)  –	Ara s-sentenza Käserei Champignon Hofmeister (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il‑paġna 15, punt 42).
(28)  –	Is-sentenza AOB Reuter (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 26, punt 22).
(29)  –	Ibid., punt 23.
(30)  –	Ibid_., punt 34.
(31)  –	Ara s-sentenzi Käserei Champignon Hofmeister (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il‑paġna 15, punt 59 et seq .) u dik tat-12 ta’ Mejju 2005, Milupa (C‑542/03, Ġabra p. I‑3989, punt 26)..
(32)  –	Ara s-sentenzi Käserei Champignon Hofmeister (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il‑paġna 15, punt 80), u AOB Reuter (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 26, punt 36).
(33)  –	Regolament tal-Kummissjoni tal-15 ta’ April 1999, li jistabbilixxi regoli komuni dettaljati għall-applikazzjoni tas-sistema ta’ rifużjonijiet fuq l-esportazzjoni ta’ prodotti agrikoli.
(34)  –	L-Artikolu 52(4) it-tieni paragrafu.
(35)  –	Ara, dwar s-sanzjoni stipulata fil-punt (a) tal-ewwel subparagrafu tal‑Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 3665/8, is-sentenza Käserei Champignon Hofmeister (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punt 44).
(36)  –	Iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 26, punt 30.
(37)  –	Bl-introduzzjoni tal-Artikolu 16(c) ġdid permezz tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1253/2002, tal-11 ta’ Lulju 2002, li jemenda r-Regolament Nru 800/1999 (ĠU L 183,
p. 12).
(38)  –	Iċċitat iktar ’il-fuq
fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 33.
(39)
– Ara s-sentenza Handlbauer, (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9, punti 40 u  43).
(40)
– Ara s-sentenza tat-2 ta’ Diċembru 2004, José Marti Peix vs Il-Kummissjoni (C-226/03 P, Ġabra p. I-11421, punt 30).
(41)  –	Ara hawn fuq, punt 16.