62023CJ0329
WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 26 września 2024 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Pracownicy migrujący – Zabezpieczenie społeczne – Mające zastosowanie ustawodawstwo – Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 – Artykuły 13 i 14a – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Artykuł 11 i art.13 ust. 2 – Osoba wykonująca działalność na własny rachunek jednocześnie na terytorium dwóch lub więcej państw, w tym państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu będącego stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym i Konfederacji Szwajcarskiej – Artykuł 87 ust. 8 – Pojęcie „danej sytuacji” – Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym – Umowa między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony a Konfederacją Szwajcarską z drugiej strony w sprawie swobodnego przepływu osób
W sprawie C‑329/23
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgerichtshof (sąd administracyjny, Austria) postanowieniem z dnia 9 maja 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 25 maja 2023 r., w postępowaniu:
Sozialversicherungsanstalt der Selbständigen
przeciwko
W M,
przy udziale:
Bundesminister für Soziales, Gesundheit, Pflege und Konsumentenschutz,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: F. Biltgen (sprawozdawca), prezes izby, N. Wahl i M.L. Arastey Sahún, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Dr. W M – A. Wittwer, Rechtsanwalt,
–
w imieniu rządu austriackiego – A. Posch, J. Schmoll oraz E. Samoilova, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu czeskiego – J. Benešová, M. Smolek oraz J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu Księstwa Liechtensteinu – A. Entner-Koch oraz R. Schobel, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – F. Clotuche-Duvieusart oraz B.‑R. Killmann, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Urzędu Nadzoru EFTA – M. Brathovde, E. Gromnicka oraz M.‑M. Joséphidès, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni, po pierwsze, rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, s. 1), zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 631/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. (Dz.U. 2004, L 100, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”), oraz, po drugie, rozporządzenia (WE) nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2004, L 200, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r. (Dz.U. 2012, L 149, s. 4) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 883/2004”), a w szczególności art. 13 ust. 2 i art. 87 ust. 8 tego rozporządzenia w związku z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 (Dz.U. 2009, L 284, s. 1), zmienionym rozporządzeniem (UE) nr 465/2012.
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Sozialversicherungsanstalt der Selbständigen (zakładem ubezpieczeń społecznych dla osób prowadzących działalność na własny rachunek, zwanym dalej „SVS”) a WM w przedmiocie odmowy wydania przez ten zakład zaświadczenia stwierdzającego, że w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 marca 2018 r. (zwanym dalej „rozpatrywanym okresem” zainteresowany podlegał austriackiemu systemowi zabezpieczenia społecznego.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
Porozumienie EOG
3
Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3), zmienione umową o udziale Republiki Bułgarii i Rumunii w Europejskim Obszarze Gospodarczym (Dz.U. 2007, L 221, s. 15) (zwane dalej „porozumieniem EOG”) zgodnie z jego art. 1 ma na celu wspieranie stałego i zrównoważonego wzmacniania stosunków handlowych i gospodarczych między Umawiającymi się Stronami na równych warunkach konkurencji oraz przestrzegania tych samych zasad w celu stworzenia jednorodnego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, zwanego dalej „EOG”. Aby osiągnąć te cele, stowarzyszenie obejmuje, zgodnie z postanowieniami porozumienia EOG, między innymi swobodny przepływ osób.
4
Artykuł 2 porozumienia EOG stanowi w pkt b), że do celów wspomnianego porozumienia określenie „Państwa [Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA)]” oznacza Islandię, Księstwo Liechtensteinu i Królestwo Norwegii, a w pkt c), że określenie „Umawiające się Strony” oznacza, w odniesieniu do Unii Europejskiej i jej państw członkowskich, Unię i jej państwa członkowskie lub Unię albo państwa członkowskie.
5
Część III porozumienia EOG, zatytułowana „Swobodny przepływ osób, usług i kapitału”, zawiera w rozdziale 1, zatytułowanym „Pracownicy i osoby pracujące na własny rachunek”, art. 28–30 tego porozumienia.
6
Artykuł 28 ust. 1 porozumienia EOG stanowi, że zapewnia się swobodny przepływ pracowników między państwami członkowskimi Unii a państwami EFTA.
7
Artykuł 29 tego porozumienie odsyła do załącznika VI wspomnianego porozumienia dla zapewnienia swobodnego przepływu pracowników i osób pracujących na własny rachunek w dziedzinie zabezpieczenia społecznego.
8
Załącznik VI (Zabezpieczenia społeczne) do porozumienia EOG obejmuje, na mocy decyzji Wspólnego Komitetu EOG nr 76/2011 z dnia 1 lipca 2011 r., zmieniającej załącznik VI (Zabezpieczenia społeczne) oraz protokół 37 do porozumienia EOG (Dz.U. 2011, L 262, s. 33), który wszedł w życie w dniu 1 czerwca 2012 r., rozporządzenie nr 883/2004 i rozporządzenie nr 987/2009 jako „akty, do których następuje odniesienie”. Przed tą datą we wspomnianym załączniku figurowało rozporządzenie nr 1408/71.
9
Załącznik VI do porozumienia EOG wskazuje ponadto, że na użytek niniejszego załącznika i niezależnie od postanowień Protokołu 1 do tego porozumienia „wyrażenie »państwo członkowskie« zawarte w odnośnych aktach obejmuje – oprócz znaczenia w odnośnych aktach [Unii] – również Islandię, Liechtenstein i Norwegię”.
Umowa w sprawie swobodnego przepływu osób
10
Artykuł 8 umowy między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony a Konfederacją Szwajcarską z drugiej strony w sprawie swobodnego przepływu osób, podpisanej w Luksemburgu w dniu 21 czerwca 1999 r. (Dz.U. 2002, L 114, s. 6, zwanej dalej „umową w sprawie swobodnego przepływu osób”), zatytułowany „Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego”, ma następujące brzmienie:
„Umawiające się Strony uwzględniają, zgodnie z załącznikiem II, koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, szczególnie w celu:
a)
[…]
b)
określenia stosowanego ustawodawstwa;
[…]”.
11
Artykuł 1 załącznika II do umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, zatytułowanego „Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego”, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2012 r., przewiduje:
„1.   Umawiające się strony zgadzają się, w odniesieniu do koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, na stosowanie między sobą aktów prawnych Unii Europejskiej, o których mowa i które są zmieniane w sekcji A niniejszego załącznika, lub równoważnych im zasad.
2.   Określenie »państwo członkowskie (państwa członkowskie)« zawarte w aktach prawnych, o których mowa w sekcji A niniejszego załącznika, oprócz państw objętych odpowiednimi aktami prawnymi Unii Europejskiej obejmuje również Szwajcarię”.
12
Sekcja A załącznika II do umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, zatytułowana „Akty prawne stanowiące przedmiot odniesienia”, obejmuje między innymi rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009, które zastąpiły rozporządzenie nr 1408/71.
Prawo Unii
Rozporządzenie nr 1408/71
13
Zgodnie z jego art. 2, zatytułowanym „Zakres podmiotowy”, rozporządzenie nr 1408/71, które zostało uchylone i zastąpione ze skutkiem od dnia 1 maja 2010 r. rozporządzeniem nr 883/2004, miało zastosowanie do obywateli jednego z państw członkowskich, bezpaństwowców i uchodźców zamieszkujących w państwie członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku państw członkowskich, jak i do członków ich rodzin i do osób pozostałych przy życiu.
14
Tytuł II rozporządzenia nr 1408/71, zatytułowany „Określenie właściwego ustawodawstwa”, zawierał między innymi art. 13 i 14a tego rozporządzenia.
15
Artykuł 13 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Zasady ogólne”, stanowił:
„1.   Z zastrzeżeniem art. 14c i 14f osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Ustawodawstwo określa się zgodnie z przepisami niniejszego tytułu.
2.   Z zastrzeżeniem przepisów art. 14–17:
a)
[…]
b)
osoba prowadząca działalność na własny rachunek na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego;
[…]”.
16
Artykuł 14a tego rozporządzenia, zatytułowany „Specjalne zasady mające zastosowanie do osób prowadzących działalność na własny rachunek innych niż marynarze”, przewidywał:
„Artykuł 13 ust. 2 lit. b) stosuje się z uwzględnieniem następujących wyjątków i okoliczności:
[…]
2.
Osoba zwykle prowadząca działalność na własny rachunek na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, na którego terytorium zamieszkuje, jeżeli wykonuje jakąkolwiek część swojej działalności na terytorium tego państwa. Jeżeli nie prowadzi działalności na terytorium państwa członkowskiego, które zamieszkuje, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, na którego terytorium prowadzi swoją główną działalność. Kryteria służące do określenia głównej działalności ustanowione są w rozporządzeniu określonym w art. 98.
[…]”.
Rozporządzenie nr 883/2004
17
Tytuł II rozporządzenia nr 883/2004, zatytułowany „Określanie mającego zastosowanie ustawodawstwa” zawiera między innymi art. 11 i 13 tego rozporządzenia.
18
Artykuł 11 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:
„Osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu.”
19
Artykuł 13 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Wykonywanie pracy w dwóch lub w kilku państwach członkowskich”, stanowi w ust. 2:
„Osoba, która normalnie wykonuje pracę na własny rachunek w dwóch lub w kilku państwach członkowskich podlega:
a)
ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie członkowskim; lub
b)
ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się centrum zainteresowania dla jej działalności, jeżeli osoba ta nie zamieszkuje w jednym z państw członkowskich, w których wykonuje ona znaczną część swej pracy”.
20
Artykuł 87 ust. 8 tego rozporządzenia dotyczący przepisów przejściowych stanowi:
„Jeżeli w wyniku zastosowania przepisów niniejszego rozporządzenia osoba podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego innego niż państwo określone zgodnie z przepisami tytułu II rozporządzenia (EWG) nr 1408/71, to ustawodawstwo to ma zastosowanie tak długo, jak długo dana sytuacja pozostaje niezmieniona, w każdym przypadku zaś nie dłużej niż przez okres 10 lat od dnia rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia, o ile zainteresowany nie przedłoży wniosku o podleganie ustawodawstwu mającemu zastosowanie na mocy przepisów niniejszego rozporządzenia. Wniosek taki składa się w terminie trzech miesięcy od dnia rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia do instytucji właściwej państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie na mocy niniejszego rozporządzenia, jeżeli zainteresowany ma podlegać ustawodawstwu tego państwa członkowskiego od dnia rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia. Jeżeli wniosek jest złożony po upływie wskazanego terminu, zmiana mającego zastosowanie ustawodawstwa następuje pierwszego dnia następnego miesiąca”.
Rozporządzenie nr 987/2009
21
Artykuł 14 rozporządzenia nr 987/2009 przewiduje:
„[…]
5b.   Praca o charakterze marginalnym nie będzie brana pod uwagę do celów określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa na mocy art. 13 [rozporządzenia nr 883/2004]. Artykuł 16 rozporządzenia wykonawczego stosuje się we wszystkich przypadkach objętych niniejszym artykułem.
[…]
8.   Do celów stosowania art. 13 ust. 1 i 2 [rozporządzenia nr 883/2004] »znaczna część pracy najemnej lub działalności na własny rachunek« wykonywana w państwie członkowskim oznacza znaczną pod względem ilościowym część pracy najemnej lub pracy na własny rachunek wykonywanej w tym państwie członkowskim, przy czym nie musi to być koniecznie największa część tej pracy.
W celu określenia, czy znaczna część pracy jest wykonywana w danym państwie członkowskim, należy uwzględnić następujące kryteria orientacyjne:
a)
[…]
b)
w przypadku pracy na własny rachunek – obrót, czas pracy, liczba świadczonych usług lub dochód.
W ramach ogólnej oceny, spełnienie powyższych kryteriów w proporcji mniejszej niż 25 % tych kryteriów wskazuje, że znaczna część pracy nie jest wykonywana w danym państwie członkowskim.
9.   Do celów stosowania art. 13 ust. 2 lit. b) [rozporządzenia nr 883/2004] »centrum zainteresowania« dla działalności osoby wykonującej działalność na własny rachunek określa się z uwzględnieniem wszystkich aspektów jej działalności zawodowej, a zwłaszcza miejsca, w którym znajduje się jej stałe miejsce prowadzenia działalności, zwyczajowego charakteru lub okresu trwania wykonywanej działalności, liczby świadczonych usług oraz zamiaru tej osoby wynikającego ze wszystkich okoliczności.
[…]”
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
22
W dniu 14 kwietnia 2020 r. W M, będący obywatelem Austrii i Liechtensteinu, zwrócił się do SVS o wydanie mu, na podstawie rozporządzenia nr 1408/71, formularza E101 poświadczającego, że w rozpatrywanym okresie podlegał on systemowi austriackiego zabezpieczenia społecznego, kiedy to wykonywał jednocześnie działalność zawodową na własny rachunek jako lekarz w Austrii, Liechtensteinie i Szwajcarii, co stanowiło, odpowiednio, około 19 %, 78 % i 3 % wysokości jego dochodów.
23
Przed rozpoczęciem w dniu 1 stycznia 2017 r. dodatkowej działalności zawodowej na własny rachunek w Szwajcarii W M wykonywał jednocześnie działalność zawodową na własny rachunek w Liechtensteinie i Austrii, a ze względu na swoje miejsce zamieszkania w Austrii podlegał ustawodawstwu austriackiemu w dziedzinie zabezpieczenia społecznego na podstawie art. 14a pkt 2 rozporządzenia nr 1408/71.
24
Ponieważ rozporządzenie nr 883/2004 zastąpiło rozporządzenie nr 1408/71, SVS zmienił kwalifikację wniosku zainteresowanego na wniosek o wydanie formularza A1 na podstawie rozporządzeń nr 883/2004 i nr 987/2009 i oddalił go decyzją z dnia 21 października 2020 r. Odmowa ta, co nie ulegało wątpliwości, była uzasadniona okolicznością, że w stosunkach z Księstwem Liechtensteinu, ze względu na porozumienie EOG, oraz w stosunkach ze Konfederacją Szwajcarską, ze względu na umowę w sprawie swobodnego przepływu osób, rozporządzenia te miałyby zastosowanie do trzech zainteresowanych państw. Jednakże w niniejszej sprawie brak jest porozumienia obejmującego jednocześnie państwa członkowskie EOG i Szwajcarię, w związku z czym działalność W M w rozpatrywanym okresie powinna podlegać odrębnemu ustawodawstwu każdego z tych państw.
25
Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria) uwzględnił skargę wniesioną przez W M na tę decyzję i orzekł, że zainteresowanemu należy wydać zaświadczenie stwierdzające, że w rozpatrywanym okresie podlegał on austriackiemu systemowi zabezpieczenia społecznego.
26
Sąd ten uznał, że sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym powinna zostać zbadana, w odniesieniu do działalności wykonywanej w Austrii i w Liechtensteinie, na podstawie porozumienia EOG oraz, w odniesieniu do działalności wykonywanej w Austrii i w Szwajcarii, na podstawie umowy w sprawie swobodnego przepływu osób i że w tym względzie należy ustalić, czy działalność zawodowa wykonywana przez zainteresowanego w Szwajcarii stanowiła zmianę w rozumieniu art. 87 ust. 8 rozporządzenia nr 883/2004, w związku z czym rozporządzenie nr 1408/71 nie znajduje już zastosowania w niniejszej sprawie.
27
Po zakończeniu badania wspomniany sąd uznał, po pierwsze, w odniesieniu do porozumienia EOG, że zgodnie z art. 14a rozporządzenia nr 1408/71 W M podlegał austriackiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego z tytułu działalności zawodowej wykonywanej we wspomnianych państwach. Zdaniem tego sądu wykonywanie dodatkowej jednoczesnej działalności zawodowej w Szwajcarii nie miało znaczenia w świetle tego porozumienia, a zatem nie pociągało za sobą zmiany sytuacji w rozumieniu art. 87 ust. 8 rozporządzenia nr 883/2004. Po drugie, uznał on, w odniesieniu do umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, że zgodnie z art. 13 rozporządzenia nr 883/2004 WM podlegał również austriackiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego, ponieważ wykonywał w Austrii, gdzie ma swoje miejsce zamieszkania, znaczną część swojej działalności zawodowej.
28
Verwaltungsgerichtshof (sąd administracyjny, Austria), sąd odsyłający, do którego SVS wniósł skargę rewizyjną od tego orzeczenia, przypomina, że określenie ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego mającego zastosowanie do obywatela Unii wykonującego działalność zawodową w kilku państwach członkowskich jest uregulowane w rozporządzeniu nr 883/2004 w związku z rozporządzeniem nr 987/2009. Zdaniem tego sądu rozporządzenia te mają zastosowanie w stosunkach z innymi państwami w drodze umów, w szczególności do państw EOG, w tym Księstwa Liechtensteinu, na mocy porozumienia EOG oraz, na mocy umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, do Konfederacji Szwajcarskiej.
29
Sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do tego, czy podejście polegające na odrębnym zbadaniu w ramach porozumienia EOG z jednej strony i w ramach umowy w sprawie swobodnego przepływu osób z drugiej strony, które ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego ma zastosowanie zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniach nr 1408/71 i nr 883/2004, jest zgodne z zasadą stosowania ustawodawstwa tylko jednego państwa członkowskiego, wyrażoną w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 i w art. 11 rozporządzenia nr 883/2004. Nie można bowiem wykluczyć, że takie odrębne badanie może w okolicznościach innych niż rozpatrywane w postępowaniu głównym doprowadzić do równoczesnego stosowania różnych przepisów do tej samej osoby i w tym samym okresie. W związku z tym sąd ten uważa za konieczne zwrócenie się do Trybunału z pytaniem, czy rozporządzenia nr 1408/71 i nr 883/2004 mają zastosowanie do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, a jeśli tak, to w jaki sposób należy je stosować.
30
Gdyby Trybunał uznał, że rozporządzenia te mają zastosowanie w niniejszej sprawie, sąd odsyłający zastanawia się ponadto nad wykładnią przepisu przejściowego przewidzianego w art. 87 ust. 8 rozporządzenia nr 883/2004 w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym.
31
Sąd odsyłający wskazuje, że przed rozpatrywanym okresem i rozpoczęciem dodatkowej działalności zawodowej w Szwajcarii W M, który wykonywał działalność na własny rachunek jednocześnie w Austrii i w Liechtensteinie, podlegał, ze względu na swoje miejsce zamieszkania w Austrii, ustawodawstwu austriackiemu zgodnie z art. 14a pkt 2 rozporządzenia nr 1408/71. Tymczasem rozporządzenie nr 883/2004, które zastąpiło rozporządzenie nr 1408/71, przewiduje w art. 13 ust. 2, że w przypadku pracy na własny rachunek wykonywanej w kilku państwach członkowskich ustawodawstwo państwa członkowskiego miejsca zamieszkania stosuje się tylko wówczas, gdy znaczna część pracy jest tam również wykonywana, a w przeciwnym razie stosuje się ustawodawstwo państwa członkowskiego, w którym znajduje się centrum zainteresowania dla działalności tego zainteresowanego. W związku z tym ustawodawstwo Liechtensteinu powinno mieć zastosowanie do W M w rozpatrywanym okresie ze względu na wykonywanie znacznej części pracy w Liechtensteinie. Jednakże na podstawie art. 87 ust. 8 rozporządzenia nr 883/2004 austriackie ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego nadal miało zastosowanie do zainteresowanego, ponieważ jego sytuacja pozostała niezmieniona po wejściu w życie tego rozporządzenia.
32
Sąd odsyłający zastanawia się w istocie nad tym, czy okoliczność, że W M, który wykonuje już działalność zawodową w dwóch państwach, w tym w jednym państwie członkowskim Unii i jednym państwie EFTA będącym stroną porozumienia EOG, rozpoczyna dodatkową działalność zawodową o niewielkim znaczeniu w trzecim państwie, a mianowicie w Szwajcarii, stanowi zmianę „danej sytuacji” w rozumieniu art. 87 ust. 8 rozporządzenia nr 883/2004.
33
W tych okolicznościach Verwaltungsgerichtshof (sąd administracyjny, Austria) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy do stanu faktycznego, w którym obywatel Unii prowadzi działalność jednocześnie w państwie członkowskim Unii Europejskiej, państwie EFTA będącym stroną porozumienia EOG (Liechtensteinie) i Szwajcarii, zastosowanie znajdują normy prawa Unii dotyczące ustalania prawa właściwego w obszarze zabezpieczenia społecznego zgodnie z [rozporządzeniem nr 883/2004] w związku z [rozporządzeniem nr 987/2009]?
W wypadku udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej:
2)
Czy stosowanie [rozporządzenia nr 883/2004] w związku z [rozporządzeniem nr 987/2009] w takim stanie faktycznym powinno odbywać się w ten sposób, że właściwość przepisów o zabezpieczeniu społecznym należy oceniać odrębnie z jednej strony w odniesieniu do relacji między państwem członkowskim Unii Europejskiej a państwem EFTA będącym stroną porozumienia EOG, a z drugiej strony w odniesieniu do relacji między państwem członkowskim Unii Europejskiej a Szwajcarią, w związku z czym w każdym z tych dwóch wypadków wystawia się odrębne zaświadczenie dotyczące prawa właściwego?
3)
Czy podjęcie działalności w kolejnym państwie, do którego znajduje zastosowanie wskazane rozporządzenie, skutkuje zmianą »danej sytuacji« w rozumieniu art. 87 ust. 8 [rozporządzenia nr 883/2004], nawet jeśli nie wynikałaby z tego zmiana prawa właściwego ani w świetle [rozporządzenia nr 883/2004], ani w świetle [rozporządzenia nr 1408/71], a działalność ta jest na tyle ograniczona w swoim zakresie, że przynosi jedynie około 3 % łącznych dochodów?
Czy odgrywa przy tym jakąś rolę to, czy w rozumieniu pytania drugiego koordynacja w relacji bilateralnej z jednej strony między dotychczas no 1408/71 zaangażowanymi państwami i z drugiej strony między jednym z dotychczas zaangażowanych państw a »kolejnym« państwem ma następować odrębnie?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
34
Poprzez swoje trzy pytania prejudycjalne, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy rozporządzenie nr 1408/71 i rozporządzenie nr 883/2004 w związku z rozporządzeniem nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że mają one zastosowanie do sytuacji, w której obywatel Unii wykonujący działalność zawodową na własny rachunek jednocześnie w państwie członkowskim Unii i w państwie EFTA będącym stroną porozumienia EOG rozpoczyna dodatkową działalność zawodową na własny rachunek w Szwajcarii. W przypadku odpowiedzi twierdzącej sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego mające zastosowanie na mocy tych rozporządzeń do takiej sytuacji należy ustalić w sposób odrębny, a mianowicie z jednej strony na podstawie porozumienia EOG w odniesieniu do stosunków między państwem członkowskim a państwem EFTA będącym stroną porozumienia EOG, a z drugiej strony na podstawie umowy w sprawie swobodnego przepływu osób w odniesieniu do stosunków między państwem członkowskim Unii a Konfederacją Szwajcarską.
35
Na wstępie należy przypomnieć, że porozumienie EOG przewiduje w art. 28–30 oraz w załączniku VI (Zabezpieczenia społeczne), że rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009 mają zastosowanie w sytuacjach dotyczących państw członkowskich Unii i Księstwie Liechtensteinu. Podobnie umowa w sprawie swobodnego przepływu osób, a w szczególności jej art. 8 i załącznik II, przewiduje, że te rozporządzenia mają zastosowanie w sytuacjach dotyczących państw członkowskich Unii i Konfederacji Szwajcarii.
36
Wynika z tego, że rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009 mają zastosowanie do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której obywatel Unii wykonujący jednoczesną działalność zawodową na własny rachunek w Austrii i Liechtensteinie rozpoczyna dodatkową działalność zawodową na własny rachunek w Szwajcarii.
37
Wszelka odmienna wykładnia prowadziłaby do uniemożliwienia obywatelowi Unii korzystania z praw, które wywodzi on z rozporządzeń nr 883/2004 i nr 987/2009, a w konsekwencji do postawienia go w niekorzystnej sytuacji z tego tylko powodu, że skorzystał on z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się nie tylko w Liechtensteinie, lecz również w Szwajcarii.
38
Tymczasem z orzecznictwa Trybunału wynika, że zagwarantowana na mocy omawianej umowy swoboda przepływu osób napotykałaby przeszkodę, gdyby obywatel jednej z umawiających się stron ponosił w swoim państwie pochodzenia niekorzystne skutki tylko z racji skorzystania z prawa do swobodnego przepływu (wyrok z dnia 26 lutego 2019 r., Wächtler, C‑581/17, EU:C:2019:138, pkt 53). Taka wykładnia pomijałaby również okoliczność, że porozumienie EOG umożliwia obywatelom Islandii, Liechtensteinu i Norwegii powoływanie się na terytorium Unii na prawa, które wywodzą oni z rozporządzeń nr 883/2004 i nr 987/2009, lecz jednocześnie przynosi korzyść obywatelom państw członkowskich, którzy mogą powołać się na te prawa we wspomnianych państwach (wyrok z dnia 26 września 2013 r., Zjednoczone Królestwo/Rada, C‑431/11, EU:C:2013:589, pkt 55).
39
Należy ponadto zauważyć, że stosowanie rozporządzeń nr 883/2004 i nr 987/2009 do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, która dotyczy trzech różnych państw, zmniejsza ryzyko, że zainteresowany podlega jednocześnie ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego kilku państw, ponieważ zgodnie z realizowaną przez te rozporządzenia zasadą stosowania ustawodawstwa tylko jednego państwa członkowskiego osoby, do których wspomniane rozporządzenia mają zastosowanie, powinny podlegać ustawodawstwu jednego państwa członkowskiego, i to w celu uniknięcia komplikacji, które mogą wynikać z jednoczesnego stosowania kilku ustawodawstw krajowych, oraz wyeliminowania komplikacji, które dla osób przemieszczających się w Unii, w państwach EFTA będących stronami porozumienia EOG i w Szwajcarii byłyby konsekwencją częściowej lub całkowitej kumulacji mających zastosowanie ustawodawstw [zob. podobnie wyroki: z dnia 6 czerwca 2019 r., V, C‑33/18, EU:C:2019:470, pkt 42; z dnia 13 października 2022 r., Raad van bestuur van de Sociale verzekeringbank (Przerwy między okresami pracy tymczasowej), C‑713/20, EU:C:2022:782, pkt 39].
40
Co się tyczy szczegółowych zasad stosowania rozporządzeń nr 883/2004 i nr 987/2009 do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, należy stwierdzić, że w zakresie, w jakim rozporządzenia te mają zastosowanie na podstawie dwóch odrębnych podstaw prawnych, a mianowicie porozumienia EOG i umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, określenie ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego mającego zastosowanie do zainteresowanego w rozpatrywanym okresie powinno logicznie odzwierciedlać to rozróżnienie.
41
W niniejszym przypadku należy zatem stosować wspomniane rozporządzenia oddzielnie, a mianowicie z jednej strony w odniesieniu do stosunków między Republiką Austrii a Księstwem Liechtensteinu na podstawie porozumienia EOG, tak jak miało to miejsce już przed rozpoczęciem przez W M dodatkowej działalności zawodowej na własny rachunek w Szwajcarii, a z drugiej strony w odniesieniu do stosunków między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską na podstawie umowy w sprawie swobodnego przepływu osób.
42
Po pierwsze, co się tyczy porozumienia EOG, które reguluje w szczególności sytuacje dotyczące Republiki Austrii i Księstwa Liechtensteinu, art. 13 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, że dana osoba podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, tylko wtedy, gdy wykonuje w nim znaczną część swojej pracy. Artykuł 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 uściśla, że do celów stosowania art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004 „znaczna część pracy najemnej lub działalności na własny rachunek” wykonywana w państwie członkowskim oznacza znaczną pod względem ilościowym część całej pracy najemnej lub pracy na własny rachunek wykonywanej w tym państwie członkowskim, przy czym nie musi to być koniecznie największa część tej pracy. W celu określenia, czy znaczna część pracy jest wykonywana w danym państwie członkowskim, w przypadku pracy na własny rachunek należy uwzględnić obrót, czas pracy, liczbę świadczonych usług lub dochód. W ramach ogólnej oceny spełnienie powyższych kryteriów w proporcji mniejszej niż 25 % tych kryteriów wskazuje, że znaczna część pracy nie jest wykonywana w danym państwie członkowskim.
43
Z postanowienia odsyłającego wynika, że w rozpatrywanym okresie W M wykonywał działalność zawodową jednocześnie w Austrii i w Liechtensteinie, osiągając, odpowiednio, 19 % i 78 % wysokości swoich dochodów. W związku z tym działalność zawodowa wykonywana przez zainteresowanego w rozpatrywanym okresie w państwie członkowskim, w którym miał on miejsce zamieszkania, czyli w Republice Austrii, stanowiła mniej niż 25 % wysokości jego dochodów. Nie można zatem uznać, że wykonywał on w tamtym czasie znaczną część pracy w tym państwie członkowskim.
44
Artykuł 13 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, że jeżeli dana osoba nie zamieszkuje w państwie członkowskim, w którym wykonuje znaczną część swojej pracy, to podlega ona ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się centrum zainteresowania dla jej działalności. Zgodnie z art. 14 ust. 9 rozporządzenia nr 987/2009 „centrum zainteresowania dla działalności” osoby wykonującej działalność na własny rachunek określa się z uwzględnieniem wszystkich aspektów jej działalności zawodowej, a zwłaszcza miejsca, w którym znajduje się jej stałe miejsce prowadzenia działalności, zwyczajowego charakteru lub okresu trwania wykonywanej działalności, liczby świadczonych usług oraz zamiaru tej osoby wynikającego ze wszystkich okoliczności.
45
Zważywszy, że w rozpatrywanym okresie W M wykonywał większą część swojej działalności zawodowej w Liechtensteinie, jako że centrum zainteresowania dla jego działalności znajdowało się w tym państwie, powinien on na podstawie art. 13 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 14 ust. 9 rozporządzenia nr 987/2009 podlegać w rozpatrywanym okresie ustawodawstwu Liechtensteinu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
46
W konsekwencji w tym okresie W M był objęty co do zasady ustawodawstwem państwa członkowskiego innego niż państwo, którego ustawodawstwu podlegał na podstawie tytułu II rozporządzenia nr 1408/71, a mianowicie austriackiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
47
Należy jednak zauważyć, że w takiej sytuacji art. 87 ust. 8 rozporządzenia nr 883/2004 przewiduje, że ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego mające zastosowanie na mocy tytułu II rozporządzenia nr 1408/71 nadal ma zastosowanie, jeżeli dana sytuacja pozostaje niezmieniona, ale w każdym razie nie dłużej niż 10 lat od dnia rozpoczęcia stosowania rozporządzenia nr 883/2004.
48
Należy zatem zbadać, czy w rozpatrywanym okresie dana sytuacja pozostała niezmieniona, ponieważ w przypadku odpowiedzi twierdzącej austriackie ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego powinno nadal mieć zastosowanie do W M. W tym celu należy w szczególności ustalić, czy okoliczność, że W M, który wykonywał już samodzielną działalność zawodową jednocześnie w państwie członkowskim Unii, a mianowicie w Republice Austrii, i w państwie członkowskim EFTA będącym stroną porozumienia EOG, czyli w Księstwie Liechtensteinu, rozpoczął, nadal jednocześnie, dodatkową działalność zawodową na własny rachunek w Szwajcarii generującą 3 % wysokości jej całkowitego dochodu, stanowi „zmianę danej sytuacji” w rozumieniu art. 87 ust. 8 rozporządzenia nr 883/2004.
49
W tym względzie wystarczy stwierdzić, podobnie jak uczyniła to Komisja Europejska w swoich uwagach na piśmie, że w kontekście porozumienia EOG, które reguluje w szczególności stosunki między Republiką Austrii a Księstwem Liechtensteinu, Konfederacja Szwajcarska stanowi państwo trzecie. W konsekwencji wykonywanie przez zainteresowanego działalności zawodowej w Szwajcarii nie ma znaczenia w ramach weryfikacji, której należy dokonać.
50
Wynika stąd, że nawet gdyby W M wykonywał dodatkową działalność na własny rachunek w Szwajcarii w rozpatrywanym okresie, to dana sytuacja, która miała miejsce przed wejściem w życie rozporządzenia nr 883/2004, pozostała niezmieniona. Zainteresowany powinien zatem, zgodnie z art. 87 ust. 8 tego rozporządzenia, nadal podlegać austriackiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
51
Po drugie, co się tyczy umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, która reguluje między innymi sytuacje dotyczące Republiki Austrii i Konfederacji Szwajcarskiej, należy zauważyć, że w niniejszym przypadku W M wykonywał w rozpatrywanym okresie jednocześnie działalność zawodową na własny rachunek w Austrii i Szwajcarii generującą, odpowiednio, około 19 % i 3 % wysokości jego dochodów. Mimo że działalność zawodowa wykonywana przez zainteresowanego w Austrii, gdzie miał on miejsce zamieszkania, stanowiła przeważającą część jego działalności zawodowej, to jednak obejmowała ona mniej niż 25 % wysokości jego dochodów. W związku z tym W M nie mógł, zgodnie z art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, zostać objęty stosowaniem art. 13 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, lecz zgodnie z art. 13 ust. 2 lit. b) tego rozporządzenia podlegał ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajdowało się centrum zainteresowania dla jego działalności.
52
Zważywszy, że w rozpatrywanym okresie W M miał miejsce zamieszkania w Austrii i wykonywał tam, zgodnie z umową w sprawie swobodnego przepływu osób, przeważającą część swojej działalności, centrum zainteresowania dla działalności zainteresowanego znajdowało się w Austrii. W związku z tym W M powinien podlegać austriackiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
53
Wniosku tego nie może podważyć okoliczność, że w rozpatrywanym okresie zainteresowany wykonywał również równolegle działalność zawodową na własny rachunek generującą 78 % wysokości jego dochodów w Liechtensteinie. Jak bowiem podkreśliła Komisja w swoich uwagach na piśmie, okoliczność ta nie ma znaczenia w świetle umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, ponieważ w kontekście tej umowy Księstwo Liechtensteinu stanowi państwo trzecie.
54
Z powyższego wynika, że zgodnie z właściwymi przepisami rozporządzeń nr 1408/71 i nr 883/2004, które mają zastosowanie do sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym na podstawie porozumienia EOG i umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, które należy zbadać oddzielnie, w rozpatrywanym okresie do W M znajduje zastosowanie jedno i to samo ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego, a mianowicie ustawodawstwo austriackie, w związku z czym właściwe organy powinny wydać jedno zaświadczenie.
55
W związku z tym na zadane pytania należy odpowiedzieć, że rozporządzenie nr 1408/71 i rozporządzenie nr 883/2004 w związku z rozporządzeniem nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że mają one, na mocy porozumienia EOG i umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, zastosowanie do sytuacji, w której obywatel Unii wykonujący działalność zawodową na własny rachunek jednocześnie w państwie członkowskim Unii i w państwie EFTA będącym stroną porozumienia EOG rozpoczyna dodatkową działalność zawodową na własny rachunek w Szwajcarii. Zgodnie z odpowiednimi przepisami tych rozporządzeń należy określić oddzielnie, z jednej strony w ramach porozumienia EOG, a z drugiej strony w ramach umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, mające zastosowanie ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego.
W przedmiocie kosztów
56
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r., zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 631/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r., oraz rozporządzenie (WE) nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r. w związku z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r.
należy interpretować w ten sposób, że
mają one, na mocy Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. zmienionego umową o udziale Republiki Bułgarii i Rumunii w Europejskim Obszarze Gospodarczym i Umowy między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony a Konfederacją Szwajcarską z drugiej strony w sprawie swobodnego przepływu osób, podpisanej w Luksemburgu w dniu 21 czerwca 1999 r., zastosowanie do sytuacji, w której obywatel Unii wykonujący działalność zawodową na własny rachunek jednocześnie w państwie członkowskim Unii i w państwie EFTA będącym stroną porozumienia EOG rozpoczyna dodatkową działalność zawodową na własny rachunek w Szwajcarii. Zgodnie z odpowiednimi przepisami tych rozporządzeń należy określić oddzielnie, z jednej strony w ramach porozumienia EOG, a z drugiej strony w ramach umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, mające zastosowanie ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.