62014FJ0006_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie F‑6/14
mającej za przedmiot skargę wniesioną na podstawie art. 270 TFUE, znajdującego zastosowanie do traktatu EWEA na mocy jego art. 106a,
Julia Borghans, rozwiedziona małżonka M. van Raana, zmarłego urzędnika Komisji Europejskiej, zamieszkała w Auderghem (Belgia), reprezentowana przez adwokatów F. Van der Schuerena oraz C. Lefèvre,
strona skarżąca,
przeciwko
Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez J. Curralla oraz A.C. Simon, działających w charakterze pełnomocników,
strona pozwana,
SĄD DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ (druga izba),
w składzie: K. Bradley, prezes, H. Kreppel (sprawozdawca) i I. Rofes i Pujol, sędziowie,
sekretarz: P. Cullen, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 listopada 2014 r.,
wydaje niniejszy
Wyrok
Motywy wyroku
1. W skardze złożonej w sekretariacie Sądu w dniu 28 stycznia 2014 r. J. Borghans wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji odmownej Komisji Europejskiej w sprawie przyznania jej renty rodzinnej.
Ramy prawne
2. Ramy prawne stanowią art. 27 i 42 załącznika VIII do Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej w brzmieniu sprzed wejścia w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 1023/2013 z dnia 22 października 2013 r. zmieniającego regulamin pracowniczy urzędników Unii Europejskiej i warunki zatrudnienia innych pracowników Unii Europejskiej (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”), a także następujące postanowienia regulaminu pracowniczego i wspomnianego załącznika.
3. Artykuł 79 regulaminu pracowniczego stanowi:
„Żyjący małżonek po urzędniku lub byłym urzędniku jest uprawniony do renty wdowiej [rodzinnej] zgodnie z przepisami rozdziału 4 załącznika VIII [do regulaminu pracowniczego], równej 60% emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej, która wypłacana była zmarłemu małżonkowi lub która byłaby mu wypłacana, gdyby niezależnie od czasu pełnienia służby lub wieku uzyskał uprawnienie do niej w chwili śmierci.
Wysokość renty wdowiej [rodzinnej] przysługującej żyjącemu małżonkowi po urzędniku, który zmarł posiadając jeden ze statusów służbowych określonych w art. 35 [regulaminu pracowniczego], nie jest niższa od kwoty minimum socjalnego ani od 35% ostatniego wynagrodzenia podstawowego otrzymywanego przez urzędnika.
[…]”.
4. Zgodnie z art. 80 regulaminu pracowniczego:
„Jeżeli urzędnik lub osoba uprawniona do otrzymywania emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej umiera, nie pozostawiając małżonka uprawnionego do otrzymywania renty rodzinnej w momencie śmierci tej osoby, dzieciom będącym na utrzymaniu zmarłego w chwili śmierci w rozumieniu art. 2 załącznika VII [regulaminu pracowniczego] przysługuje renta sieroca zgodnie z art. 21 załącznika VIII [do regulaminu pracowniczego].
Uprawnienie to przysługuje także dzieciom spełniającym powyższe warunki w przypadku śmierci lub ponownego zawarcia małżeństwa przez owdowiałego małżonka otrzymującego rentę rodzinną.
W przypadku gdy urzędnik lub osoba uprawniona do emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej umiera, lecz nie są spełnione warunki określone w akapicie pierwszym, dzieci pozostające na utrzymaniu w rozumieniu art. 2 załącznika VII [do regulaminu pracowniczego] są uprawnione do renty sierocej zgodnie z przepisami art. 21 załącznika VIII [do regulaminu pracowniczego]; jednakże wysokość renty sierocej wynosi połowę kwoty wynikającej z przepisów tego artykułu.
[…]”.
5. Artykuł 21 ust. 1 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego stanowi:
„Renta sieroca określona w art. 80 akapit[y] pierwszy, drugi i trzeci regulaminu pracowniczego dla pierwszej sieroty równa jest ośmiu dziesiątym kwoty renty wdowiej [rodzinnej], do której uprawniony byłby małżonek urzędnika lub byłego urzędnika, któremu przysługiwała emerytura za wysługę lat lub renta inwalidzka, bez uwzględniania obniżek określonych w art. 25 [niniejszego załącznika]”.
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
6. W dniu 20 kwietnia 1991 r. skarżąca zawarła związek małżeński z M. van Raanem, ówczesnym urzędnikiem Komisji.
7. W dniu 10 września 1993 r. ze związku tego urodziło się dziecko.
8. Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2004 r. tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli, Belgia) orzekł rozwód za obopólną zgodą R. van Raana i skarżącej. Ugoda rozwodowa zawarta w dniu 24 grudnia 2003 r. (zwaną dalej „ugodą rozwodową”), która została załączona do tego orzeczenia, przewidywała, że od dnia jej zawarcia do chwili śmierci M. van Raan będzie wypłacać skarżącej alimenty w ustalonej w tamtym okresie wysokości 3000 EUR miesięcznie.
9. Orzeczeniem wydanym na wniosek M. van Raana w dniu 18 grudnia 2007 r. sędzia pokoju dla rejonu Overijse‑Zaventem (Belgia) zniósł z dniem 1 września 2006 r. jego obowiązek alimentacyjny wobec skarżącej.
10. W dniu 12 lutego 2008 r. skarżąca odwołała się od wyroku sędziego pokoju dla rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r.
11. M. van Raan zmarł w dniu 2 marca 2008 r.
12. Bezsporne jest, że po śmierci M. van Raana Komisja nie wypłaciła skarżącej renty rodzinnej.
13. Od lipca 2008 r. Komisja przyznała natomiast dziecku zmarłego M. van Raana i skarżącej rentę sierocą na podstawie art. 80 regulaminu pracowniczego, której kwota zgodnie z art. 21 ust. 1 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego została ustalona na osiem dziesiątych kwoty renty rodzinnej, którą skarżąca otrzymywałaby, gdyby była uprawniona do takiej renty (zwan dalej „rentą sierocą w podwyższonej wysokości”).
14. W październiku 2011 r., po uzyskaniu pełnoletności, dziecko zmarłego M. van Raana i skarżącej przystąpiło jako spadkobierca do postępowania wniesionego do belgijskich sądów w celu zniesienia obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej, toczącego się wówczas przed tribunal de première instance de Bruxelles (sądem pierwszej instancji w Brukseli).
15. Wyrokiem z dnia 25 marca 2013 r. tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) uchylił orzeczenie sędziego pokoju dla rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. oraz stwierdził bezzasadność pierwotnego wniosku zmarłego M. van Raana o zniesienie obowiązku alimentacyjnego przewidzianego w ugodzie rozwodowej na rzecz skarżącej, ze względu na to, że warunki, od których ugoda rozwodowa uzależniała zniesienie alimentów, nie zostały spełnione.
16. Dziecko zmarłego M. van Raana i skarżącej, jako spadkobierca M. van Raana, uznało wyrok wydany przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) w dniu 25 marca 2013 r.
17. Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. skarżąca zwróciła się do Komisji o wypłacenie jej renty rodzinnej począwszy od kwietnia 2008 r., wyjaśniając, że ze względu na uchylenie przez wyrok z dnia 25 marca 2013 r. wydany przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) orzeczenia sędziego pokoju dla rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. skarżąca spełnia kryteria wymagane w art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego dla otrzymania takiej renty.
18. Decyzją z dnia 3 czerwca 2013 r. (zwaną dalej „sporną decyzją”) Komisja oddaliła wniosek skarżącej na tej podstawie, że skarżąca utraciła swoje uprawnienia na mocy art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, ponieważ nie wystąpiła o obliczenie przysługujących jej uprawnień emerytalnych w ciągu roku od śmierci M. van Raana.
19. W dniu 9 lipca 2013 r. skarżąca wniosła zażalenie na sporną decyzję na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego.
20. Organ powołujący oddalił zażalenie skarżącej w drodze decyzji z dnia 29 października 2013 r. (zwanej dalej „decyzją o oddaleniu zażalenia”) z tych samych względów co te podane w spornej decyzji.
Żądania stron
21. Strona skarżąca wnosi do Sądu o:
– stwierdzenie nieważności decyzji o oddaleniu zażalenia;
– obciążenie Komisji kosztami postępowania.
22. Komisja wnosi do Sądu o:
– oddalenie skargi;
– obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
Co do prawa
Przedmiot skargi
23. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem żądanie stwierdzenia nieważności przedstawione formalnie w odniesieniu do decyzji o oddaleniu zażalenia skutkuje zaskarżeniem do Sądu aktu, na który zażalenie zostało złożone, jeżeli ta decyzja o oddaleniu zażalenia pozbawiona jest autonomicznej treści (zob. podobnie wyrok Vainker/Parlament, 293/87, EU:C:1989:8, pkt 8).
24. Ponieważ w niniejszej sprawie decyzja oddalająca zażalenie wniesione od spornej decyzji była pozbawiona autonomicznej treści, skargę należy rozpatrywać jako skierowaną przeciwko samej spornej decyzji.
W przedmiocie dopuszczalności
Argumenty uczestników
25. Komisja stwierdza niedopuszczalność żądania stwierdzenia nieważności spornej decyzji. Zdaniem Komisji decyzja ta ma bowiem charakter czysto potwierdzający w stosunku do wcześniejszej dorozumianej decyzji wydanej po śmierci M. van Raana w 2008 r., w której administracja odmówiła przyznania skarżącej renty rodzinnej i która to decyzja nie została przez skarżącą zaskarżona w terminie przewidzianym w art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego. Komisja dodaje, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem możliwość złożenia wniosku w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego – którą to możliwość skarżąca wykorzystała, ubiegając się w piśmie z dnia 29 kwietnia 2013 r. o przyznanie jej renty rodzinnej – nie daje urzędnikowi lub innej osobie uprawnionej prawa do odstąpienia od terminów do wniesienia zażalenia i skargi przewidzianych w art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego, w drodze podważenia pośrednio, poprzez złożenie wniosku, poprzedniej decyzji, której nie zaskarżono w terminie, tak jak w niniejszej sprawie.
26. Skarżąca wnosi o oddalenie zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Komisję.
Ocena Sądu
27. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga o stwierdzenie nieważności decyzji potwierdzającej jedynie wcześniejszą, niezaskarżoną w wymaganym terminie decyzję jest niedopuszczalna. Z decyzją stanowiącą jedynie potwierdzenie wcześniejszej decyzji mamy do czynienia wówczas, gdy nie zawiera ona w stosunku do wcześniejszego aktu żadnego nowego elementu, a jej wydanie nie było poprzedzone ponownym zbadaniem sytuacji adresata tego wcześniejszego aktu (wyrok A/Komisja, F‑12/09, EU:F:2011:136, pkt 119).
28. W niniejszym przypadku należy na wstępie sprawdzić, czy – jak utrzymuje Komisja – w 2008 r. nastąpiło wydanie dorozumianej decyzji w celu odmówienia przyznania skarżącej renty rodzinnej na tej podstawie, że skarżąca nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
29. W tym względzie art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego stanowi, że każda osoba, wobec której zastosowanie znajduje wspomniany regulamin pracowniczy, może złożyć organowi powołującemu wniosek o wydanie decyzji w jej sprawie i że po upływie czterech miesięcy od daty złożenia wniosku brak odpowiedzi na ten wniosek oznacza dorozumianą decyzję odmowną. Z przepisu tego wynika, że w zasadzie dorozumiana decyzja odmowna w sprawie przysługującego urzędnikowi prawa może zapaść tylko pod takim warunkiem, że urzędnik złożył wcześniej do administracji wniosek o przyznanie mu takiego prawa.
30. Tymczasem w swoich pismach Komisja wskazała, że skarżąca nie skierowała do niej żadnego wniosku o wypłatę renty rodzinnej. Z kolei skarżąca, choć rzeczywiście wspomniała w swoim zażaleniu na sporną decyzję o istnieniu takiego wniosku, a nawet o istnieniu decyzji odmawiającej jej w 2008 r. przyznania renty rodzinnej, to w swoich pismach i podczas rozprawy potwierdziła brak wniosku i decyzji w tym zakresie.
31. Nie zostało zatem wykazane, że w drodze dorozumianej decyzji wynikającej z milczenia w kwestii wniosku skarżącej Komisja odmówiła przyznania jej renty rodzinnej.
32. Ponadto nawet gdyby Komisja jednocześnie z przyznaniem renty sierocej w podwyższonej wysokości dziecku zmarłego M. van Raana i skarżącej odmówiła w 2008 r. w drodze dorozumianej decyzji przyznania skarżącej renty rodzinnej, spornej decyzji nie można postrzegać jako wyłącznie potwierdzającej tę dorozumianą decyzję.
33. Ta dorozumiana decyzja mogła bowiem opierać się wyłącznie na okoliczności, że skarżąca nie spełnia wymogów określonych w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego w celu otrzymania takiej renty rodzinnej. Tymczasem sporna decyzja została uzasadniona tym, że skarżąca nie zastosowała się do wymogów dotyczących terminów przewidzianych w art. 42 wspomnianego załącznika. W spornej decyzji Komisja dokonała w związku z tym ponownego zbadania sytuacji skarżącej w oparciu o nowe informacje mogące mieć wpływ na t ę sytuację.
34. Z powyższego wynika, iż podniesiony przez Komisję zarzut niedopuszczalności winien być oddalony.
Co do istoty
Argumenty stron
35. Wobec zaskarżonej decyzji skarżąca podnosi zasadniczo jeden zarzut, dotyczący naruszenia art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
36. W ramach argumentów wyrażonych na poparcie swojego zarzutu skarżąca wyjaśnia, że nie można jej czynić zarzutu z tego, iż w ciągu roku od dnia śmierci M. van Raana nie złożyła ona wniosku o obliczenie wysokości przysługującej jej renty rodzinnej. W tym terminie bowiem, z uwagi na orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r., skarżąca nie otrzymywała już alimentów, a tym samym nie spełniała warunków przewidzianych w art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego. Skarżąca dodaje, że zastosowała się następnie do przepisów art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego i w ciągu roku od wydania orzeczenia przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. przywracającego alimenty złożyła wniosek o wypłatę renty rodzinnej.
37. Komisja wnosi o oddalenie tego zarzutu.
38. Komisja twierdzi, że w celu wystąpienia z wnioskiem o obliczenie kwoty przysługującej jej renty rodzinnej skarżąca była zobowiązana do zachowania terminu przewidzianego w art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego. Zdaniem Komisji skarżąca powinna była w terminie jednego roku od śmierci M. van Raana poinformować administrację, że w ugodzie rozwodowej zostały przyznane jej alimenty oraz że wniosła odwołanie od orzeczenia z dnia 18 grudnia 2007 r., w którym sędzia pokoju rejonu Overijse‑Zaventem zniósł ten obowiązek alimentacyjny.
39. Na rozprawie Komisja wyjaśniła, że gdyby skarżąca przekazała jej taką informację, mogłaby obwarować ostateczną wypłatę renty sierocej w podwyższonej wysokości dla dziecka zmarłego M. van Raana i skarżącej warunkiem, że orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. nie zostanie uchylone przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli), a alimenty przywrócone z mocą wsteczną.
40. Również na rozprawie, w odpowiedzi na pytania Sądu, Komisja podniosła, że w każdym razie skarżąca nigdy nie mogłaby wystąpić o przyznanie renty rodzinnej, ponieważ w dniu śmierci M. van Raana nie spełniała warunków wymaganych przez art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego dających podstawę do żądania takiej renty, a mianowicie tego, żeby przysługiwało jej, na jej własny rachunek, w dniu śmierci byłego małżonka, urzędnika lub byłego urzędnika, świadczenie alimentacyjne od niego. Komisja dodaje, że nie ma znaczenia okoliczność, iż po śmierci M. van Raana tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) uchylił orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. i w konsekwencji przywrócił alimenty, które zostały określone w ugodzie rozwodowej. Zdaniem Komisji stwierdzenie przeciwne oznaczałoby uznanie, że w danym okresie zgodnie z prawem może mieć miejsce równoczesna wypłata renty rodzinnej i renty sierocej w podwyższonej wysokości, co narusza przepis art. 80 regulaminu pracowniczego.
Ocena Sądu
– Uwagi wstępne
41. Podczas gdy w spornej decyzji i w decyzji oddalającej zażalenie, w celu oddalenia wniosku skarżącej o obliczenie renty rodzinnej, Komisja oparła się na okoliczności, że skarżąca utraciła swoje prawa, ponieważ nie złożyła tego wniosku w przewidzianym w art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego terminie jednego roku, w odpowiedzi na skargę i na rozprawie Komisja stwierdziła, że skarżąca nigdy nie miała prawa do renty rodzinnej, ponieważ nie otrzymując alimentów w dniu śmierci swojego byłego małżonka, skarżąca nie spełniała warunków ubiegania się o tę rentę określonych w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
42. W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie można zezwolić instytucji, chyba że w sytuacji uprawnień o ograniczonym zakresie uznania, na zastąpienie uzasadnienia innym uzasadnieniem (wyrok CP/Parlament, F‑8/13, EU:F:2014:44, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
43. Należy zatem sprawdzić, czy Komisja, która zasadniczo zamierzała zastąpić pierwotne uzasadnienie spornej decyzji dotyczące naruszenia przez skarżącą art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nowym uzasadnieniem, opartym na tym, że skarżąca nie jest objęta zakresem art. 27 akapit pierwszy wspomnianego załącznika, działała w ramach uprawnień o ograniczonym zakresie uznania.
44. Jak przewiduje art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, „[r]ozwiedziony małżonek urzędnika lub byłego urzędnika jest uprawniony do otrzymania renty rodzinnej, jak określono w niniejszym rozdziale, pod warunkiem, że z chwilą śmierci byłego małżonka przysługiwało mu prawo do otrzymywania od niego środków utrzymania na mocy wyroku sądowego lub w wyniku ugody zawartej między nim a byłym małżonkiem”.
45. W przypadku konieczności sprawdzenia, czy z chwilą śmierci byłego małżonka rozwiedzionemu małżonkowi urzędnika lub byłego urzędnika przysługuje prawo do otrzymywania środków utrzymania w rozumieniu art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, administracja nie dysponuje żadnym zakresem swobodnego uznania oceny i jest zobowiązana do przyznania świadczenia lub jego odmowy w zależności od tego, czy ta okoliczność faktyczna zostanie ustalona.
46. Następnie, ponieważ administracja miała ograniczone uznanie przy przyznaniu lub odmowie przyznania renty rodzinnej przewidzianej w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, w odpowiedzi na skargę i na rozprawie Komisja mogła zastąpić uzasadnienie nowym, opartym na okoliczności, że skarżąca nie jest objęta zakresem stosowania tego przepisu.
47. W związku z tym w pierwszej kolejności Sąd powinien zbadać, czy w następstwie wyroku tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. skarżąca mogła zostać uznana za uprawnioną do renty rodzinnej.
48. W przypadku odpowiedzi twierdzącej do Sądu będzie należało następnie zbadanie, czy do skarżącej miał zastosowanie termin przedawnienia przewidziany w art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
– W przedmiocie tego, czy w następstwie wyroku tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. skarżącej przysługiwała renta rodzinna
49. Jak opisano powyżej, z art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego wynika, że przyznanie renty rodzinnej rozwiedzionemu małżonkowi w przypadku śmierci urzędnika lub byłego urzędnika zależy od wykazania, że „z chwilą śmierci byłego małżonka przysługiwało mu prawo do otrzymywania od niego środków utrzymania na mocy wyroku sądowego lub w wyniku ugody zawartej między nim a byłym małżonkiem”.
50. W niniejszej sprawie z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, że o ile ugoda rozwodowa przewidywała, iż M. van Raan będzie płacił skarżącej alimenty w wysokości 3000 EUR miesięcznie, o tyle ten obowiązek alimentacyjny został uchylony z dniem 1 grudnia 2006 r. przez orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem, które to zgodnie z prawem belgijskim było tymczasowo wykonalne z mocy prawa.
51. Tak więc w dniu 2 marca 2008 r., czyli w chwili śmierci M. van Raana, i pomimo tego, że skarżąca odwołała się od orzeczenia sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r., zgodnie z prawem belgijskim skarżąca nie mogła być uznana za uprawnioną do otrzymywania środków utrzymania od swojego byłego małżonka.
52. Wprawdzie kiedy M. van Raan zmarł, orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. nie miało powagi rzeczy osądzonej, ponieważ – jak stwierdzono powyżej – skarżąca wniosła od niego odwołanie, jednakże ze względu na objęcie tego orzeczenia tymczasową wykonalnością skarżąca nie posiadała żadnego tytułu pozwalającego jej na kontynuowanie dochodzenia alimentów.
53. A zatem w dniu śmierci M. van Raana skarżąca nie spełniała warunków przewidzianych w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego dających podstawę do ubiegania się o rentę rodzinną.
54. Ponadto sama Komisja przyznała w swoich pismach, że „[a]rt. 27 załącznika VIII do [r]egulaminu pracowniczego nie znajduje zastosowania […]” do sytuacji skarżącej w dniu śmierci M. van Raana.
55. Bezsporne jest jednak to, że wyrokiem z dnia 25 marca 2013 r. tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) uchylił orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. oraz uznał za bezzasadne żądanie główne zmarłego M. van Raana zmierzające do zniesienia obowiązku alimentacyjnego przewidzianego przez ugodę rozwodową.
56. Należy ustalić, czy – jak twierdzi skarżąca – uchylenie przez sąd apelacyjny orzeczenia wydanego w pierwszej instancji daje skarżącej prawo do otrzymania renty rodzinnej zgodnie z art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
57. W tym względzie Sąd przypomina, że przepisy prawa Unii, które tak jak art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nie odsyłają bezpośrednio do prawa państw członkowskich w celu określenia ich znaczenia i zakresu, powinny zasadniczo być interpretowane w sposób autonomiczny oraz poprzez odniesienie do kontekstu tego przepisu i realizowanego przez niego celu. Jednakże nawet w przypadku braku takiego bezpośredniego odesłania zastosowanie prawa Unii może wymagać odwołania się do prawa państw członkowskich wówczas, gdy sąd Unii nie może znaleźć w prawie Unii lub w jego ogólnych zasadach elementów umożliwiających mu sprecyzowanie treści i zakresu rozpatrywanego przepisu prawa Unii w drodze wykładni autonomicznej (wyrok Díaz García/Parlament, T‑43/90, EU:T:1992:120, pkt 36).
58. W niniejszej sprawie, jak wyraźnie rozstrzygnął Sąd Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich w wyroku M/Trybunał Sprawiedliwości (T‑172/01, EU:T:2004:108), pojęcie „obowiązku alimentacyjnego […] ustalonego […] w ugodzie zawartej między byłymi małżonkami” w rozumieniu art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nie może być przedmiotem wykładni autonomicznej. Pojęcie obowiązku alimentacyjnego uzgodnionego między byłymi małżonkami ze względu na ich rozwód wchodzi natomiast w zakres konsekwencji majątkowych wynikających z orzeczenia rozwodowego wydanego na podstawie mających zastosowanie przepisów prawa cywilnego (wyrok M/Trybunał Sprawiedliwości, EU:T:2004:108, pkt 72).
59. Dlatego też, aby ustalić, czy rozwiedziony małżonek urzędnika lub byłego urzędnika ma podstawy do „roszczenia prawa na własny rachunek, w dniu śmierci byłego małżonka, do alimentów od byłego małżonka, ustalonych w drodze ugody zawartej między nimi”, należy odnieść się do przepisów regulujących skutki rozwodu, czyli w niniejszym przypadku do belgijskiej ustawy, na podstawie której orzeczono rozwód.
60. Skoro zaś uchylenie przez sąd apelacyjny orzeczenia sądowego wydanego w pierwszej instancji skutkuje w prawie belgijskim usunięciem tego orzeczenia z mocą wsteczną z obiegu prawnego, wyrok tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. uchylający orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. spowodował usunięcie z mocą wsteczną tego orzeczenia o zniesieniu obowiązku alimentacyjnego i przywrócenie z mocą wsteczną prawa do alimentów przewidzianych przez ugodę rozwodową, ponieważ tym samym uznaje się, że obowiązek alimentacyjny nigdy nie został zniesiony.
61. Tak więc począwszy od dnia 25 marca 2013 r., czyli od chwili wydania orzeczenia przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli), biorąc pod uwagę przywrócenie od dnia 1 września 2006 r. prawa skarżącej do otrzymywania alimentów przewidzianych przez ugodę rozwodową, zgodnie z prawem belgijskim w dniu śmierci M. van Raana skarżącą należy z konieczności traktować jako uprawnioną na własny rachunek do otrzymywania od niego alimentów.
62. Wynika stąd, że wyrok tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. powoduje włączenie skarżącej do grona osób uprawnionych do renty rodzinnej zgodnie z art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
63. Na wniosek ten nie ma wpływu zgłoszone przez Komisję zastrzeżenie, że w celu ustalenia, czy rozwiedziony małżonek urzędnika lub byłego urzędnika może otrzymywać rentę rodzinną na podstawie art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, należałoby uwzględnić wyłącznie sytuację istniejącą w dniu śmierci urzędnika lub byłego urzędnika, nie biorąc pod uwagę ewentualnej zmiany tej sytuacji ze skutkiem wstecznym. Uwzględnienie takiego zastrzeżenia oznaczałoby bowiem naruszenie prawa belgijskiego, zgodnie z którym uchylenie przez sąd apelacyjny wydanego w pierwszej instancji orzeczenia o zniesieniu obowiązku alimentacyjnego skutkuje przywróceniem prawa do alimentów z mocą wsteczną.
64. Nie można również uwzględnić argumentu Komisji, że uznanie prawa skarżącej do renty rodzinnej od momentu śmierci M. van Raana narusza art. 80 akapit trzeci regulaminu pracowniczego.
65. W tym względzie należy przyznać, że przepis art. 80 akapit trzeci regulaminu pracowniczego sprzeciwia się uznaniu w tym samym okresie jednocześnie uprawnienia rozwiedzionego małżonka urzędnika lub byłego urzędnika do otrzymywania renty rodzinnej i prawa dziecka pozostającego na utrzymaniu tego urzędnika lub tego byłego urzędnika w chwili jego śmierci do otrzymywania renty sierocej w podwyższonej wysokości.
66. W tym przypadku jednak, jednocześnie z przywróceniem od dnia 1 września 2006 r. alimentów należnych skarżącej na mocy ugody rozwodowej, a następnie doprowadzeniem do powstania uprawnienia skarżącej do otrzymywania renty rodzinnej z chwilą śmierci M. van Raana, wyrok tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. pozbawił z mocą wsteczną podstawy prawnej decyzję Komisji przyznającą od lipca 2008 r. rentę sierocą w podwyższonej wysokości dziecku zmarłego M. van Raana i skarżącej.
67. Należy wreszcie przypomnieć, że celem realizowanym przez art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego jest umożliwienie rozwiedzionemu małżonkowi urzędnika lub byłego urzędnika, któremu przysługiwały w chwili jego śmierci płacone przez niego alimenty, dalszego pobierania po śmierci tego urzędnika lub byłego urzędnika dochodów zapewniających mu środki do życia. Tymczasem nic nie uzasadnia tego, by rozwiedziony małżonek urzędnika lub byłego urzędnika był pozbawiony renty rodzinnej, a tym samym dochodów zapewniających mu środki do życia, wyłącznie z tego powodu, niezależnego od jego woli, że alimenty, jakie pobierał na podstawie prawa krajowego, zostały uchylone przed śmiercią urzędnika lub byłego urzędnika, a następnie przywrócone z mocą wsteczną, po jego śmierci.
– W przedmiocie tego, czy termin przedawnienia przewidziany w art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego miał zastosowanie do skarżącej
68. Zgodnie z art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego „[w] przypadku śmierci urzędnika lub byłego urzędnika, któremu przysługiwała emerytura lub renta inwalidzka, gdy jego następcy prawni nie złożyli w ciągu roku od jego śmierci wniosku o przyznanie przysługujących im świadczeń, tracą oni swoje uprawnienia, chyba że wykażą, iż nie mogli złożyć wniosku w terminie z powodu siły wyższej”.
69. Z tego samego art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego wynika, że przewidziany w nim termin przedawnienia ma zastosowanie wyłącznie do tych następców prawnych urzędnika lub byłego urzędnika, którym w chwili śmierci przysługiwało prawo do emerytury lub renty.
70. W rezultacie przypadek uprawnionych, którym, jak w niniejszym przypadku, nie przysługują w dniu śmierci urzędnika prawa do emerytury lub określonego świadczenia, ale którym prawa te są przyznawane po dacie tej śmierci z mocą wsteczną, w związku z wydaniem orzeczenia przez krajowy organ wymiaru sprawiedliwości, nie wchodzi w zakres stosowania art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.
71. W niniejszym przypadku, jak wskazano powyżej, w chwili śmierci M. van Raana skarżącej nie przysługiwało prawo do renty rodzinnej, ponieważ obowiązek alimentacyjny przewidziany w ugodzie rozwodowej został wcześniej zniesiony orzeczeniem sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. i jeszcze nie został przywrócony z mocą wsteczną przez sąd apelacyjny.
72. W tych okolicznościach Komisja naruszyła prawo, opierając się w spornej decyzji na okoliczności, że skarżąca straciła swoje uprawnienia na mocy art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, ponieważ nie złożyła wniosku o przyznanie przysługującego jej świadczenia w ciągu roku od śmierci M. van Raana.
73. Pozostaje pytanie, czy skarżąca była niemniej jednak zobowiązana do złożenia wniosku o obliczenie przysługującej jej renty rodzinnej w określonym terminie.
74. W tym względzie, z uwagi na brak w regulaminie pracowniczym jakiegokolwiek przepisu ustalającego dla następców prawnych w przypadku śmierci urzędnika lub byłego urzędnika, którzy znajdują się w sytuacji opisanej w pkt 70 niniejszego wyroku, termin na złożenie wniosku o obliczenie przysługującej im emerytury lub renty, wypełnienie tej luki należy do Sądu (zob. analogicznie, w odniesieniu do terminu na wniesienie skargi w sporach pomiędzy Europejskim Bankiem Inwestycyjnym a jego pracownikami, wyrok Dunnett i in./EBI, T‑192/99, EU:T:2001:72, pkt 51).
75. Zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, które są ogólnymi zasadami prawa Unii, sprzeciwiają się bowiem temu, aby instytucje oraz osoby fizyczne działały bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie, co grozi w szczególności naruszeniem stabilności zaistniałych już sytuacji prawnych, oraz wymagają przestrzegania rozsądnego terminu (zob. analogicznie, w odniesieniu do terminu na złożenie wniosku o naprawienie szkody, postanowienie Marcuccio/Komisja, T‑157/09 P, EU:T:2010:403, pkt 42).
76. Sąd uważa więc, że zasada pewności prawa wymaga, aby następcy prawni urzędnika lub byłego zmarłego urzędnika, którzy znajdują się w sytuacji opisanej w pkt 70 niniejszego wyroku, złożyli wniosek o obliczenie praw do emerytury lub świadczenia w rozsądnym terminie, który rozpoczyna bieg w dniu doręczenia orzeczenia sądu krajowego, na podstawie którego prawa do emerytury lub świadczenia zostały im przyznane z mocą wsteczną.
77. W niniejszej sprawie, choć dokumenty zawarte w aktach sprawy nie pozwalają na dokładne określenie daty doręczenia skarżącej wyroku wydanego przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r., doręczenie to z pewnością nastąpiło najwcześniej w dniu 25 marca 2013 r.
78. Tymczasem skarżąca żądała obliczenia przysługującej jej renty rodzinnej od dnia 29 kwietnia 2013 r., czyli w terminie, który należy uznać za rozsądny w świetle okoliczności niniejszej sprawy.
79. Tym samym należy stwierdzić, że skarżąca nie straciła swoich uprawnień do renty rodzinnej, kiedy wnosiła o ich przyznanie.
80. Komisja uważa jednak, że skarżąca powinna była przynajmniej w ciągu roku od śmierci M. van Raana poinformować ją o swojej sytuacji osobistej, a w szczególności wskazać, że na mocy ugody rozwodowej przysługiwały jej środki utrzymania od M. van Raana, że to zobowiązanie alimentacyjne zostało zniesione przez orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. oraz że wniesione przez skarżącą odwołanie od tego orzeczenia jest rozpatrywane przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli).
81. Jednak ani z treści, ani z systematyki art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nie można wyciągać wniosku, że skarżąca była zobowiązana do przedłożenia Komisji tego rodzaju informacji, ponieważ przepis ten ogranicza się do ustalenia dla następców prawnych w przypadku śmierci urzędnika lub byłego urzędnika, którym rzeczywiście przysługują prawa do emerytury lub określonego świadczenia, terminu do złożenia wniosku o obliczenie przysługujących im świadczeń.
82. Tak więc zaniechanie przez skarżącą dostarczenia Komisji informacji o swojej sytuacji osobistej, w szczególności o odwołaniu wniesionym od orzeczenia sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r., jest zupełnie nieistotne w odniesieniu do kwestii, czy skarżąca wystąpiła w odpowiednim czasie o obliczenie przysługującej jej renty rodzinnej.
83. Z powyższego wynika, że należy stwierdzić nieważność spornej decyzji bez konieczności badania pozostałych argumentów podniesionych na poparcie jedynego zarzutu skargi.
W przedmiocie kosztów
84. Zgodnie z art. 101 regulaminu postępowania, z zastrzeżeniem odmiennych przepisów rozdziału ósmego tytułu drugiego wspomnianego regulaminu, strona przegrywająca sprawę pokrywa własne koszty oraz, na żądanie strony przeciwnej, zostaje obciążona kosztami przez nią poniesionymi. Na podstawie art. 102 § 1 tego regulaminu, jeżeli wymagają tego względy słuszności, Sąd może zdecydować, że strona przegrywająca sprawę pokrywa własne koszty i zostaje obciążona tylko częścią kosztów poniesionych przez stronę przeciwną, a nawet że nie zostaje nimi obciążona w ogóle.
85. Z powyższego uzasadnienia wynika, że Komisja przegrała sprawę. Poza tym skarżąca wyraźnie zażądała obciążenia Komisji kosztami postępowania. Ponieważ okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania przepisów art. 102 § 1 regulaminu postępowania, należy obciążyć Komisję jej własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez skarżącą.
Sentencja
Z powyższych względów
SĄD DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ (druga izba)
orzeka, co następuje:
1) Stwierdza się nieważność decyzji odmownej Komisji Europejskiej z dnia 3 czerwca 2013 r. w sprawie przyznania J. Borghans renty rodzinnej.
2) Komisja Europejska pokrywa własne koszty i zostaje obciążona kosztami poniesionymi przez J. Borghans.