62024CJ0401
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 20ής Νοεμβρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Κρατικές ενισχύσεις – Συμφωνία συναφθείσα πριν από την προσχώρηση του Βασιλείου της Σουηδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση – Αντιστάθμιση της απώλειας εσόδων που προκύπτει από την κατάργηση των τελών διέλευσης από θυρόφραγμα – Έννοια της ενίσχυσης – Έννοια της επιχείρησης – Οικονομική δραστηριότητα – Υφιστάμενη ή νέα ενίσχυση»
Στην υπόθεση C‑401/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Stockholms tingsrätt (πρωτοδικείο Στοκχόλμης, Σουηδία) με απόφαση της 29ης Μαΐου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 7 Ιουνίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Staten genom Sjöfartsverket
κατά
Stockholms Hamn,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του πρώτου τμήματος, I. Ziemele, A. Kumin και S. Gervasoni (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Biondi
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Staten genom Sjöfartsverket, εκπροσωπούμενη από τους H. Nilsson και B. Thomaeus, advokater,
–
η Stockholms Hamn AB, εκπροσωπούμενη από τους K. Stålnacke και G. Swedlund, stadsadvokater,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους C. Faroghi και Ι. Γεωργιόπουλο και την A. Steiblytė,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 5ης Ιουνίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 107 ΣΛΕΕ και του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 [ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2015, L 248, σ. 9), καθώς και του άρθρου 144 της Πράξης των όρων προσχωρήσεως της Δημοκρατίας της Αυστρίας, της Δημοκρατίας της Φινλανδίας και του Βασιλείου της Σουηδίας και των προσαρμογών των συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 1994, C 241, σ. 21, και ΕΕ 1995, L 1, σ. 1, στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Staten genom Sjöfartsverket (εθνικής υπηρεσίας θαλασσίων μεταφορών, Σουηδία, στο εξής: ναυτιλιακή αρχή) και της Stockholms Hamn AB, με αντικείμενο την επιστροφή από τη Stockholms Hamn AB των ποσών που της είχε καταβάλει η ναυτιλιακή αρχή ως αντιστάθμισης για την κατάργηση των τελών διέλευσης από θυροφράγματα.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η Συνθήκη ΛΕΕ
3
Το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής:
«Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως.»
Η Πράξη Προσχωρήσεως
4
Κατά το άρθρο 144 της Πράξης Προσχωρήσεως:
«Στον τομέα των προβλεπόμενων στα άρθρα [107 και 108 ΣΛΕΕ] ενισχύσεων:
α)
μεταξύ των εφαρμοζόμενων στα νέα κράτη μέλη ενισχύσεων πριν από την προσχώρηση, μόνον όσες έχουν ανακοινωθεί στην Επιτροπή πριν από τις 30 Απριλίου 1995 θα θεωρηθούν ως “υφιστάμενες” ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου [108, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ],
β)
υφιστάμενες ενισχύσεις και σχέδια για τη θέσπιση ή τροποποίηση των ενισχύσεων, που έχουν γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή πριν την προσχώρηση θεωρούνται ότι κοινοποιήθηκαν κατά την ημερομηνία προσχώρησης.»
Ο κανονισμός 2015/1589
5
Το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 2015/1589 ορίζει τις «υφιστάμενες ενισχύσεις» ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, νοούνται ως:
[…]
β)
“υφιστάμενη ενίσχυση”:
i)
με την επιφύλαξη των άρθρων 144 και 172 της [Πράξης Προσχώρησης] όλες οι ενισχύσεις οι οποίες υφίσταντο πριν από την έναρξη ισχύος της [Συνθήκης ΛΕΕ] στα οικεία κράτη μέλη, δηλαδή καθεστώτα ενισχύσεων και μεμονωμένες ενισχύσεις που είχαν τεθεί σε εφαρμογή πριν και συνεχίζουν να εφαρμόζονται μετά την έναρξη ισχύος της [Συνθήκης ΛΕΕ] στα οικεία κράτη μέλη».
6
Κατά το άρθρο 1, στοιχείο γʹ, ως «νέα ενίσχυση» ορίζεται «κάθε ενίσχυση, δηλαδή τα καθεστώτα ενισχύσεων και οι μεμονωμένες ενισχύσεις, οι οποίες δεν αποτελούν υφιστάμενη ενίσχυση, καθώς και οι μεταβολές υφιστάμενων ενισχύσεων».
Ο κανονισμός (ΕΚ) 794/2004
7
Το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου [108 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2004, L 140, σ. 1), ο οποίος αφορά πλέον την εφαρμογή του κανονισμού 2015/1589 κατόπιν της τροποποιήσεως του τίτλου του με τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/2282 της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 325, σ. 1), ορίζει τα εξής:
«1.   Για τους σκοπούς του άρθρου 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 659/1999, νοείται ως μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης κάθε αλλαγή, πλην των τροποποιήσεων καθαρά τυπικού ή διοικητικού χαρακτήρα, οι οποίες δεν είναι ικανές να επηρεάσουν την εκτίμηση του συμβιβάσιμου του εκάστοτε μέτρου ενίσχυσης με την κοινή αγορά[. Ω]στόσο, η αύξηση του αρχικού προϋπολογισμού ενός υφιστάμενου καθεστώτος ενισχύσεων κατά ποσοστό έως 20 % δεν λογίζεται ως μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης.
2.   Οι ακόλουθες μεταβολές υφιστάμενων ενισχύσεων κοινοποιούνται με το έντυπο απλουστευμένης κοινοποίησης που παρατίθεται στο παράρτημα II:
α)
αυξήσεις του προϋπολογισμού εγκεκριμένου καθεστώτος ενισχύσεων οι οποίες υπερβαίνουν το 20 %·
β)
παράταση της ισχύος υφιστάμενου και εγκεκριμένου καθεστώτος ενισχύσεων για χρονικό διάστημα έως έξι έτη, με ή χωρίς αύξηση του προϋπολογισμού·
τροποποίηση επί το αυστηρότερο των προϋποθέσεων εφαρμογής εγκεκριμένου καθεστώτος ενισχύσεων, μείωση της έντασης της ενίσχυσης ή μείωση των επιλέξιμων δαπανών.
[…]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
8
Η Βαλτική Θάλασσα συνδέεται με τη λίμνη Mälar, την τρίτη μεγαλύτερη λίμνη της Σουηδίας, μέσω δύο πλωτών οδών, εκ των οποίων η μία διέρχεται από το κανάλι Södertälje (Σουηδία) και η άλλη από τη Στοκχόλμη (Σουηδία) και το θυρόφραγμα του Hammarby.
9
Η σουηδική ναυτιλιακή αρχή είναι η δημόσια αρχή που είναι αρμόδια για τη διέλευση των πλοίων μέσω του καναλιού του Södertälje και διαχειρίζεται, μεταξύ άλλων, το θυρόφραγμα του καναλιού. Η Stockholms Hamn είναι δημοτική εταιρία ανήκουσα κατά 100 % στον Δήμο Στοκχόλμης, η οποία εκμεταλλεύεται το θυρόφραγμα του Hammarby. Το ύψος των τελών διέλευσης από τα θυροφράγματα του Södertälje και του Hammarby καθοριζόταν κατά τρόπο συντονισμένο προκειμένου να διασφαλίζεται η ισόρροπη κατανομή της κυκλοφορίας μεταξύ των διαύλων που συνδέουν τη Βαλτική Θάλασσα με τη λίμνη Mälar.
10
Με κανονιστική ρύθμιση της 26ης Οκτωβρίου 1978, οι σουηδικές αρχές αποφάσισαν, αφενός, να καταργήσουν, από το 1979, ορισμένα τέλη για τη διέλευση από το θυρόφραγμα του διαύλου του Södertälje και, αφετέρου, για την εξακολούθηση του συντονισμένου καθορισμού των τελών διέλευσης, να προβούν σε ενέργειες για την κατάργηση των τελών διέλευσης από το θυρόφραγμα του Hammarby. Κατά συνέπεια, η ναυτιλιακή αρχή και ο Δήμος Στοκχόλμης συνήψαν το ίδιο έτος συμφωνία (στο εξής: συμφωνία) βάσει της οποίας ο Δήμος Στοκχόλμης παραιτούνταν από την είσπραξη των τελών διέλευσης από το θυρόφραγμα του Hammarby για όλα τα πλοία, εκτός των σκαφών αναψυχής, έναντι της ετήσιας καταβολής αντιστάθμισης από τη ναυτιλιακή αρχή (στο εξής: επίμαχη στην κύρια δίκη αντιστάθμιση).
11
Κατά τους όρους της συμφωνίας, το ποσό της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης έπρεπε να αναπροσαρμόζεται ετησίως βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή. Η συμφωνία ανανεωνόταν ανά πενταετία, με την επιφύλαξη της καταγγελίας, η οποία έπρεπε να κοινοποιηθεί τουλάχιστον έξι μήνες πριν από τη λήξη της συμφωνίας. Για κάθε νέα πενταετή συμβατική περίοδο καθοριζόταν νέο ετήσιο αντισταθμιστικό ποσό βάσει των μεταβολών στον όγκο της κυκλοφορίας των σκαφών στο θυρόφραγμα του Hammarby κατά τη διάρκεια της προηγούμενης συμβατικής περιόδου.
12
Η επίμαχη στην κύρια δίκη αντιστάθμιση καταβαλλόταν αρχικώς στον Δήμο Στοκχόλμης και, στη συνέχεια, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, στη Stockholms Hamn. Από το 2014 το ποσό της αντιστάθμισης κυμαινόταν μεταξύ 3 και 4 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών (SEK) (περίπου 260000 και 360000 ευρώ) ετησίως.
13
Η ναυτιλιακή αρχή κατήγγειλε πρόωρα τη συμφωνία στα τέλη του 2021. Ενώπιον των σουηδικών δικαστηρίων εκκρεμεί ένδικη διαφορά με αντικείμενο την εν λόγω καταγγελία.
14
Στις 4 Μαΐου 2023 η ναυτιλιακή αρχή άσκησε αγωγή κατά της Stockholms Hamn ενώπιον του Stockholms tingsrätt (πρωτοδικείου Στοκχόλμης, Σουηδία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Ζητούσε από την εναγομένη να της επιστρέψει εντόκως το ποσό των 38086436 SEK (περίπου 3378242 ευρώ), το οποίο αντιστοιχούσε στα ποσά που είχαν καταβληθεί δυνάμει της συμφωνίας κατά το χρονικό διάστημα των δέκα ετών που αντιστοιχεί στην κατά το εθνικό δίκαιο γενική προθεσμία παραγραφής.
15
Η ναυτιλιακή αρχή υποστηρίζει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη αντιστάθμιση πληροί τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση. Κατά την άποψή της, ειδικότερα, η αντιστάθμιση αυτή συνιστά πλεονέκτημα για τη Stockholms Hamn, δεδομένου ότι της εξασφάλιζε τακτικό εισόδημα ανεξάρτητο από τις διακυμάνσεις της κυκλοφορίας ή άλλους λειτουργικούς κινδύνους. Ο χαρακτηρισμός της αντιστάθμισης ως κρατικής ενίσχυσης επιβεβαιώνεται, εξάλλου, από την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, δεδομένου ότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα κατέβαλλε αποζημίωση στη Stockholms Hamn προκειμένου αυτή να μη χρεώνει τέλη διέλευσης. Εξάλλου, η ναυτιλιακή αρχή φρονεί ότι δεν πληρούνται τα κριτήρια που έθεσε το Δικαστήριο με την απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415) (στο εξής: κριτήρια Altmark), προκειμένου να κρίνει ότι η αντιπαροχή για υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Τέλος, στηριζόμενη στο άρθρο 144 της Πράξεως Προσχώρησης, η ναυτιλιακή αρχή υποστηρίζει ότι η σχετική με τις υφιστάμενες ενισχύσεις εξαίρεση δεν έχει εφαρμογή στην επίμαχη αντιστάθμιση, δεδομένου ότι αυτή δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή και ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως υφιστάμενη ενίσχυση λαμβανομένων υπόψη των διαπραγματεύσεων που προηγούνται κάθε νέας πενταετούς συμβατικής περιόδου.
16
Η Stockholms Hamn αντιτείνει ότι η εκμετάλλευση του θυροφράγματος δεν αποτελεί οικονομική δραστηριότητα καλυπτόμενη από τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης περί κρατικών ενισχύσεων. Εν πάση περιπτώσει, πρόκειται για υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος για την οποία δεν υπήρξε υπεραντιστάθμιση. Η Stockholms Hamn προσθέτει ότι, ακόμη και αν γινόταν δεκτό ότι πρόκειται για κρατική ενίσχυση, αυτή θα επιτρεπόταν ως υφιστάμενη ενίσχυση δυνάμει του κανονισμού 2015/1589 και ανεξαρτήτως του άρθρου 144 της Πράξης Προσχώρησης. Επιπλέον, η επίμαχη στην κύρια δίκη ενίσχυση δεν μπορεί να θεωρηθεί νέα ή τροποποιημένη ενίσχυση, λαμβανομένου υπόψη ότι τα συμβαλλόμενα μέρη δεν επαναδιαπραγματεύονται τους όρους της συμφωνίας και ιδίως το ποσό της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης.
17
Εκτιμώντας ότι δεν υπάρχουν στη νομολογία του Δικαστηρίου σαφείς κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όσον αφορά ειδικότερα την ύπαρξη οικονομικού πλεονεκτήματος, το αν έχει εφαρμογή η Πράξη Προσχωρήσεως και τον χαρακτηρισμό περί νέας ή υφιστάμενης ενισχύσεως, το Stockholms tingsrätt (πρωτοδικείο Στοκχόλμης) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το κριτήριο της ευνοϊκής μεταχειρίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 107, παράγραφος 1, [ΣΛΕΕ] την έννοια ότι ετήσια αποζημίωση η οποία, δυνάμει συμφωνίας, καταβάλλεται με κρατικούς πόρους από δημόσια αρχή σε δημοτική ανώνυμη εταιρία, ως αντιστάθμισμα για την αναληφθείσα εκ μέρους της εν λόγω εταιρίας δέσμευση να παρέχει δωρεάν συγκεκριμένη υπηρεσία, εν προκειμένω τη διέλευση από θυρόφραγμα, για την οποία καταβάλλονταν τέλη μέχρι τη σύναψη της συμφωνίας,
α)
πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά, στο σύνολό της, ενίσχυση η οποία νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ευνοώντας τον δικαιούχο;
β)
πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά ενίσχυση η οποία νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ευνοώντας τον δικαιούχο, κατά το μέτρο που η εν λόγω αποζημίωση υπερβαίνει τα ετήσια έσοδα που είχε κατά το προηγούμενο έτος ο δικαιούχος από τα τέλη για την παροχή της υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των μεταβολών, για παράδειγμα, στον δείκτη τιμών καταναλωτή και στον όγκο της κινήσεως κατά τη διέλευση από το θυρόφραγμα;
γ)
πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά ενίσχυση η οποία νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ευνοώντας τον δικαιούχο, κατά το μέτρο που η εν λόγω αποζημίωση υπερβαίνει τις ετήσιες δαπάνες στις οποίες υποβάλλεται ο δικαιούχος προκειμένου να παράσχει την υπηρεσία;
δ)
πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά ενίσχυση η οποία νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ευνοώντας τον δικαιούχο με βάση κάποια άλλη μέθοδο υπολογισμού;
ε)
πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά, στο σύνολό της, ενίσχυση η οποία νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ευνοώντας τον δικαιούχο;
2)
Πρέπει η συμφωνία για την καταβολή ετήσιας αποζημίωσης, με κρατικούς πόρους, από δημόσια αρχή σε δημοτική ανώνυμη εταιρία ως αντιστάθμισμα για την εκ μέρους της εν λόγω εταιρίας ανάληψη της δεσμεύσεως να παρέχει δωρεάν υπηρεσία μη εμπίπτουσα στον τομέα της γεωργίας, εν προκειμένω τη διέλευση από θυρόφραγμα, συμφωνία η οποία συνήφθη πριν από την προσχώρηση της Σουηδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή, να θεωρηθεί ότι συνιστά υφιστάμενη ενίσχυση η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού [2015/1589], πρέπει να λογίζεται ως νόμιμη εφόσον η Επιτροπή δεν έχει κρίνει ότι η ενίσχυση είναι ασύμβατη προς την εσωτερική αγορά;
3)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει, παρά ταύτα, η ετήσια αυτή αποζημίωση να θεωρηθεί ότι συνιστά νέα ενίσχυση δεδομένου ότι, μετά την προσχώρηση της Σουηδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η συμφωνία παρατεινόταν επανειλημμένως, σύμφωνα με τους αρχικούς της όρους, κατά πέντε έτη κάθε φορά ελλείψει καταγγελίας της και η ετήσια αποζημίωση για κάθε νέα πενταετή περίοδο μεταβαλλόταν σε συνάρτηση, εν μέρει, προς τον δείκτη τιμών καταναλωτή και, εν μέρει, προς την έκταση της δωρεάν υπηρεσίας που παρεχόταν κατά την προηγούμενη συμβατική περίοδο, εν προκειμένω τον όγκο της κινήσεως κατά τη διέλευση από το θυρόφραγμα;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου ερωτήματος
18
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι συνιστά κρατική ενίσχυση η μέσω κρατικών πόρων καταβολή χρηματικού ποσού από δημόσια αρχή σε δημοτική ανώνυμη εταιρία, βάσει συμφωνίας, ως αντιστάθμιση για τη δέσμευση της εταιρίας να παρέχει υπηρεσία διέλευσης από θυρόφραγμα σε πλωτή οδό, για την οποία, πριν από τη σύναψη της συμφωνίας, καταβάλλονταν τέλη διέλευσης.
19
Κατά πάγια νομολογία, για τον χαρακτηρισμό εθνικού μέτρου ως «κρατικής ενίσχυσης», υπό την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, απαιτείται να πληρούνται όλες οι ακόλουθες προϋποθέσεις. Πρώτον, πρέπει να πρόκειται για κρατική παρέμβαση ή παρέμβαση μέσω κρατικών πόρων. Δεύτερον, η παρέμβαση αυτή πρέπει να μπορεί να επηρεάσει τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Τρίτον, πρέπει να εξασφαλίζει επιλεκτικό πλεονέκτημα στον αποδέκτη. Τέταρτον, πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό (απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Fiat Chrysler Finance Europe κατά Επιτροπής, C‑885/19 P και C‑898/19 P, EU:C:2022:859, σκέψη 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο αν η δημοτική ανώνυμη εταιρία που ωφελήθηκε από την επίμαχη στην κύρια δίκη αντιστάθμιση συνιστά «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ σε σχέση με την ύπαρξη οικονομικού πλεονεκτήματος, καθώς και σχετικά με τον επηρεασμό του εμπορίου και του ανταγωνισμού.
Επί του αν πρόκειται για επιχείρηση
21
Προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, πρέπει να υπομνησθεί ότι, για τον χαρακτηρισμό περί κρατικής ενισχύσεως, το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, την ύπαρξη πλεονεκτήματος που έχει χορηγηθεί σε επιχείρηση. Συναφώς, υπογραμμίζεται, αφενός, ότι αποτελεί επιχείρηση, για τους σκοπούς της εφαρμογής των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης στον τομέα του ανταγωνισμού, κάθε φορέας ο οποίος ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος που τον διέπει και του τρόπου χρηματοδότησής του. Αφετέρου, ως οικονομική δε δραστηριότητα νοείται κάθε δραστηριότητα η οποία συνίσταται στην προσφορά αγαθών ή υπηρεσιών σε ορισμένη αγορά (πρβλ. απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 2015, EasyPay και Finance Engineering, C‑185/14, EU:C:2015:716, σκέψεις 36 και 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22
Επομένως, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει αν, εν προκειμένω, η δημοτική ανώνυμη εταιρία Stockholms Hamn, ως έχουσα την εκμετάλλευση του θυροφράγματος του Hammarby, ασκεί οικονομική δραστηριότητα και πρέπει, ως εκ τούτου, να χαρακτηριστεί ως «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
23
Συναφώς, υπογραμμίζεται, πρώτον, ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, ο δημόσιος ή ιδιωτικός χαρακτήρας του φορέα που ασκεί την επίμαχη δραστηριότητα δεν ασκεί επιρροή όσον αφορά το κατά πόσον ο φορέας αυτός έχει την ιδιότητα της «επιχείρησης». Επομένως, ως επιχείρηση μπορεί να ενεργεί το ίδιο το Δημόσιο ή μια κρατική οντότητα. Επιπλέον, τα υποκείμενα δικαίου, ιδίως δε οι δημόσιοι φορείς, είναι δυνατό να θεωρηθούν επιχειρήσεις ως προς ορισμένες μόνον από τις δραστηριότητές τους, εφόσον αυτές έχουν οικονομικό χαρακτήρα (πρβλ. αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 2012, Compass-Datenbank, C‑138/11, EU:C:2012:449, σκέψεις 35 και 37, και της 27ης Ιουνίου 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C‑74/16, EU:C:2017:496, σκέψη 42). |Δεν έχει, συνεπώς, καθοριστική σημασία το καθεστώς της οντότητας κατά το εσωτερικό δίκαιο.
24
Επομένως, το γεγονός ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη υπηρεσία διέλευσης παρέχεται από τη Stockholms Hamn, εταιρία ανήκουσα κατά 100 % στον Δήμο Στοκχόλμης, δεν εμποδίζει να γίνει δεκτό ότι πρόκειται για επιχείρηση που ασκεί οικονομική δραστηριότητα.
25
Δεύτερον, πρέπει να διευκρινιστεί ότι δεν έχουν οικονομικό χαρακτήρα, ο οποίος θα δικαιολογούσε την εφαρμογή των σχετικών με τον ανταγωνισμό κανόνων της Συνθήκης ΛΕΕ, οι δραστηριότητες που συνδέονται με την άσκηση προνομίων δημόσιας εξουσίας (απόφαση της 12ης Ιουλίου 2012, Compass-Datenbank, C‑138/11, EU:C:2012:449, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), ιδίως στην περίπτωση που η διαχείριση υποδομής συνδέεται άρρηκτα με την άσκηση καθηκόντων που εμπίπτουν στη δημόσια αποστολή που έχει ανατεθεί στη διαχειρίστρια οντότητα και η εν λόγω οντότητα ενεργεί στο πλαίσιο της άσκησης προνομιών δημόσιας εξουσίας (πρβλ. αποφάσεις της 19ης Δεκεμβρίου 2012, Mitteldeutsche Flughafen και Flughafen Leipzig-Halle κατά Επιτροπής, C‑288/11 P, EU:C:2012:821, σκέψη 44, και της 22ας Οκτωβρίου 2015, EasyPay και Finance Engineering, C‑185/14, EU:C:2015:716, σκέψη 40).
26
Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 18 των προτάσεών του, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι η παροχή των επίμαχων στην κύρια δίκη υπηρεσιών διέλευσης συνιστά οικονομική δραστηριότητα επειδή πρόκειται για δραστηριότητα που συνεπάγεται την άσκηση προνομίων δημόσιας εξουσίας. Συγκεκριμένα, ούτε από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ούτε από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη υπηρεσία διέλευσης συνεπάγεται ή συνδέεται άρρηκτα με την εκ μέρους της Stockholms Hamn άσκηση τέτοιων προνομίων, όπως είναι ο έλεγχος και η ασφάλεια της ποτάμιας κυκλοφορίας, η αστυνόμευση της ναυσιπλοΐας ή η μέριμνα για την πρόληψη της ρύπανσης.
27
Τρίτον, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, ο χαρακτηρισμός περί οικονομικής δραστηριότητας συνδέεται πάντοτε με συγκεκριμένη δραστηριότητα (πρβλ. απόφαση της 27ης Ιουνίου 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C‑74/16, EU:C:2017:496, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28
Εν προκειμένω, η επίμαχη στην κύρια δίκη υπηρεσία διέλευσης που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας και σε σχέση με την οποία καταβαλλόταν στη Stockholms Hamn η επίμαχη στην κύρια δίκη αντιστάθμιση συνίσταται στη διενέργεια όλων των απαιτούμενων ελιγμών για τη διέλευση σκαφών, πλην των σκαφών αναψυχής, από το θυρόφραγμα του Hammarby. Εκτός αν γίνει δεκτό ότι η υπηρεσία αυτή, λαμβανομένων υπόψη ιδίως των όρων παροχής της, δεν μπορεί να διαχωριστεί από την υπηρεσία που συνίσταται στη διέλευση των σκαφών αναψυχής από το θυρόφραγμα, πράγμα που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει, η εξακρίβωση περί του αν ασκείται οικονομική δραστηριότητα πρέπει να αφορά μόνον την παροχή υπηρεσιών στα λοιπά σκάφη πλην των σκαφών αναψυχής.
29
Τέταρτον, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου που υπομνήσθηκε στη σκέψη 21 της παρούσας απόφασης, για να χαρακτηριστεί ως οικονομική δραστηριότητα, η υπηρεσία διέλευσης πρέπει να συνίσταται στην προσφορά αγαθών ή υπηρεσιών σε ορισμένη αγορά.
30
Κατά πάγια νομολογία, το γεγονός ότι η προσφορά αγαθών ή υπηρεσιών δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα δεν σημαίνει ότι ο φορέας που πραγματοποιεί τις πράξεις αυτές στην αγορά δεν πρέπει να θεωρείται επιχείρηση, εφόσον με την προσφορά αυτή ανταγωνίζεται άλλους επιχειρηματίες που επιδιώκουν το κέρδος. Εξάλλου, η παροχή υπηρεσιών οι οποίες κατά κανόνα προσφέρονται έναντι αμοιβής μπορεί να χαρακτηριστεί ως «οικονομική δραστηριότητα». Το ουσιώδες χαρακτηριστικό της αμοιβής έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί την οικονομική αντιπαροχή για την επίμαχη υπηρεσία (βλ. απόφαση της 27ης Ιουνίου 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C‑74/16, EU:C:2017:496, σκέψεις 46 και 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31
Εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι, δυνάμει της σουηδικής νομοθεσίας, η επίμαχη στην κύρια δίκη υπηρεσία διέλευσης παρέχεται δωρεάν στους αποδέκτες της.
32
Όπως, όμως, υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 16 των προτάσεών του, μια δραστηριότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «οικονομική» εάν δεν προβλέπει, τουλάχιστον μακροπρόθεσμα, απόδοση η οποία καθιστά δυνατή την αποκόμιση κερδών ή τουλάχιστον την κάλυψη του κόστους.
33
Επομένως, το γεγονός ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη υπηρεσία διέλευσης παρέχεται δωρεάν μπορεί να αποτελέσει ένδειξη μη ασκήσεως οικονομικής δραστηριότητας.
34
Εναπόκειται, ωστόσο, στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν η επίμαχη στην κύρια δίκη υπηρεσία παρέχεται στο πλαίσιο αγοράς, δηλαδή σε πλαίσιο ανταγωνισμού με άλλους επιχειρηματίες.
35
Συναφώς, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η υπηρεσία αυτή καθιστά δυνατή τη σύνδεση μεταξύ της Βαλτικής Θάλασσας και της λίμνης Mälar και ότι η μόνη άλλη πλωτή οδός που καθιστά δυνατή τη σύνδεση αυτή είναι το κανάλι του Södertäjle, του οποίου η διέλευση τελεί υπό τη διαχείριση του Σουηδικού Δημοσίου και παρεχόταν επίσης δωρεάν κατά τη διάρκεια ισχύος της συμφωνίας. Προκύπτει, επομένως, ότι δεν υφίσταται δυνατότητα υποκατάστασης με άλλον φορέα κερδοσκοπικού χαρακτήρα, κατά την έννοια της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 30 της παρούσας απόφασης, και ότι, ως εκ τούτου, δεν υφίσταται σχέση ανταγωνισμού μεταξύ των υπηρεσιών διέλευσης που παρέχονται στις δύο συγκεκριμένες πλωτές οδούς, όπερ εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
36
Κατά συνέπεια, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν, μολονότι η παροχή της υπηρεσίας διέλευσης από τη Stockholms Hamn είναι δωρεάν, η υπηρεσία αυτή παρέχεται εντούτοις στο πλαίσιο αγοράς υπό συνθήκες ανταγωνισμού με άλλους επιχειρηματίες και αν, λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου παροχής της εν λόγω υπηρεσίας, η Stockholms Hamn μπορεί να χαρακτηριστεί ως «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
Επί του αν υφίσταται πλεονέκτημα
37
Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 19 της παρούσας απόφασης, προκειμένου να χαρακτηριστεί ως «κρατική ενίσχυση», κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, το εθνικό μέτρο πρέπει να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα στην αποδέκτρια ή στις αποδέκτριες επιχειρήσεις.
38
Γίνεται δεκτό ότι πληροί την προϋπόθεση αυτή κάθε κρατικό μέτρο το οποίο, ανεξαρτήτως της μορφής και των σκοπών του, δύναται να ευνοήσει άμεσα ή έμμεσα μία ή περισσότερες επιχειρήσεις ή τους παρέχει πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσαν να αποκομίσουν υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς (απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, Volotea και easyJet κατά Επιτροπής, C‑331/20 P και C‑343/20 P, EU:C:2022:886, σκέψη 107 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
39
Η εκτίμηση των συνθηκών υπό τις οποίες χορηγήθηκε ένα τέτοιο πλεονέκτημα πραγματοποιείται, κατ’ αρχήν, διά της εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία, εκτός εάν δεν υφίσταται καμία δυνατότητα σύγκρισης της επίμαχης εν προκειμένω συμπεριφοράς του κράτους με τη συμπεριφορά ιδιώτη επιχειρηματία επειδή το κράτος ενήργησε ως φορέας δημόσιας εξουσίας (απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, Volotea και easyJet κατά Επιτροπής, C‑331/20 P και C‑343/20 P, EU:C:2022:886, σκέψη 108 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η δυνατότητα εφαρμογής του κριτηρίου του ιδιώτη επιχειρηματία εξαρτάται, εν τέλει, από το αν το συγκεκριμένο κράτος μέλος χορηγεί οικονομικό πλεονέκτημα σε επιχείρηση με την ιδιότητα του ιδιώτη επιχειρηματία και όχι με την ιδιότητα του φορέα δημόσιας εξουσίας. Κρίσιμα στοιχεία για την εκτίμηση αυτή αποτελούν η φύση και το αντικείμενο του επίμαχου μέτρου, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται καθώς και ο επιδιωκόμενος με το μέτρο σκοπός και οι κανόνες οι οποίοι το διέπουν (πρβλ. αποφάσεις της 5ης Ιουνίου 2012, Επιτροπή κατά EDF, C‑124/10 P, EU:C:2012:318, σκέψεις 81 και 86, και της 13ης Μαρτίου 2025, Cividale κ.λπ., C‑746/23 και C‑747/23, EU:C:2025:171, σκέψη 42).
40
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η συμφωνία συνήφθη κατόπιν της απόφασης των σουηδικών αρχών να καταργήσουν σε περιφερειακό επίπεδο ορισμένα τέλη διέλευσης από ορισμένες εσωτερικές πλωτές οδούς, με σκοπό τη διατήρηση της μεταξύ τους ισόρροπης κατανομής της κυκλοφορίας. Επομένως, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 21 των προτάσεών του, τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο σχετικά με τους λόγους καταβολής της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης υποδηλώνουν ότι το Σουηδικό Δημόσιο παρενέβη μάλλον υπό την ιδιότητα του φορέα δημόσιας εξουσίας, και όχι αυτή του ιδιώτη επιχειρηματία.
41
Όσον αφορά τα κριτήρια που διατύπωσε το Δικαστήριο με την απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415), τα οποία επικαλέστηκε η Stockholms Hamn ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, πρέπει να υπομνησθεί ότι, με τη σκέψη 87 της εν λόγω απόφασης, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, στο μέτρο που μια κρατική παρέμβαση πρέπει να θεωρηθεί ως αντιστάθμιση έχουσα χαρακτήρα αντιπαροχής έναντι παρεχομένων από τις δικαιούχους επιχειρήσεις υπηρεσιών προς εκπλήρωση υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, η παρέμβαση αυτή δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
42
Το Δικαστήριο έχει καθορίσει τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληροί μια τέτοια αντιστάθμιση προκειμένου να αποκλειστεί η ύπαρξη πλεονεκτήματος. Πρώτον, η δικαιούχος επιχείρηση πρέπει να είναι πράγματι επιφορτισμένη με την εκπλήρωση υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας, η δε υποχρέωση αυτή πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένη. Δεύτερον, οι παράμετροι βάσει των οποίων υπολογίζεται η αντιστάθμιση πρέπει να έχουν εκ των προτέρων καθοριστεί κατά τρόπο αντικειμενικό και διαφανή, ώστε να αποφεύγεται η παροχή οικονομικού πλεονεκτήματος δυνάμενου να ευνοήσει την ωφελούμενη επιχείρηση σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Τρίτον, η αντιστάθμιση δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό που είναι αναγκαίο για την κάλυψη όλων ή μέρους των δαπανών που προκύπτουν από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων καθώς και ενός εύλογου κέρδους για την εκπλήρωση αυτών των υποχρεώσεων. Τέταρτον, όταν η επιλογή της επιχείρησης στην οποία πρόκειται να ανατεθεί η εκπλήρωση υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε συγκεκριμένη περίπτωση δεν πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης, παρέχουσας τη δυνατότητα επιλογής του υποψηφίου που είναι σε θέση να παράσχει τις σχετικές υπηρεσίες με το μικρότερο για το κοινωνικό σύνολο κόστος, το επίπεδο της απαραίτητης αντιστάθμισης πρέπει να καθορίζεται βάσει ανάλυσης των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας προκειμένου να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις (απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg, C‑280/00, EU:C:2003:415, σκέψεις 89 έως 93).
43
Εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι ο δωρεάν χαρακτήρας των υπηρεσιών διέλευσης που παρείχε κατά το κρίσιμο διάστημα η Stockholms Hamn στα εμπορικά σκάφη φαινόταν να συνιστά υποχρέωση επιβαλλόμενη από τον νόμο και διατυπωθείσα εν συνεχεία επισήμως σε συμφωνία η οποία συνήφθη με την εξουσιοδοτημένη προς τούτο διοικητική αρχή και με την οποία οι σουηδικές αρχές επιδίωκαν να διασφαλίσουν τη βέλτιστη κατανομή της εμπορικής θαλάσσιας κυκλοφορίας προς το γενικό συμφέρον. Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 25 των προτάσεών του, δεν μπορεί, επομένως, να αποκλειστεί ότι, κατά το ως άνω διάστημα, η Stockholms Hamn ήταν επιφορτισμένη με υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας, κατά την έννοια των κριτηρίων Altmark, πράγμα το οποίο εναπόκειται πάντως στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει λαμβάνοντας υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία.
44
Όσον αφορά τα τρία άλλα κριτήρια Altmark, υπογραμμίζεται ότι, όπως τόνισε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 26 και 27 των προτάσεών του, από τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο δεν μπορεί να προσδιοριστεί σε ποιον βαθμό πληρούνται εν προκειμένω αυτά τα τρία άλλα κριτήρια, τα οποία αποσκοπούν στη διασφάλιση ότι δεν θα υπάρξει υπεραντιστάθμιση. Συγκεκριμένα, μολονότι το επίμαχο στην κύρια δίκη ποσό της αντιστάθμισης καθορίζεται κυρίως με βάση το ποσό των τελών που εισπράττονταν πριν από την κατάργησή τους, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι τα τέλη αυτά συνδέονταν με το κόστος της συγκεκριμένης υπηρεσίας διέλευσης.
45
Εναπόκειται, συνεπώς, στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία και ιδίως τα όσα εκτίθενται προηγουμένως, αν το κριτήριο του ιδιώτη επιχειρηματία υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς ή τα κριτήρια Altmark επιτρέπουν να συναχθεί το συμπέρασμα ότι στη Stockholms Hamn χορηγήθηκε πλεονέκτημα ως αποτέλεσμα της καταβολής της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης.
Επί του αν επηρεάζεται το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και αν υπάρχει στρέβλωση του ανταγωνισμού
46
Κατά πάγια νομολογία, για να χαρακτηριστεί εθνικό μέτρο ως κρατική ενίσχυση, δεν απαιτείται να αποδειχθεί ότι όντως υπήρξε στρέβλωση του ανταγωνισμού ή ότι η επίμαχη ενίσχυση είχε πράγματι επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, αλλά πρέπει απλώς να εξεταστεί αν η ενίσχυση δύναται να έχει αντίκτυπο το εμπόριο ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. Ειδικότερα, εφόσον ενίσχυση που χορηγήθηκε από κράτος μέλος ενισχύει τη θέση ορισμένων επιχειρήσεων έναντι άλλων ανταγωνιστριών τους στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, πρέπει να γίνει δεκτό ότι αυτό επηρεάζεται από την ενίσχυση (απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 2015, Eventech, C‑518/13, EU:C:2015:9, σκέψεις 65 και 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47
Δεν απαιτείται πάντως οι ίδιες οι επιχειρήσεις που ωφελήθηκαν να μετέχουν οι ίδιες στο ενδοκοινοτικό εμπόριο. Ειδικότερα, στην περίπτωση κατά την οποία κράτος μέλος χορηγεί ενίσχυση σε επιχείρηση, η εσωτερική δραστηριότητα μπορεί να διατηρηθεί ή να αυξηθεί, με συνέπεια να μειώνονται οι δυνατότητες των εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη επιχειρήσεων να διεισδύσουν στην αγορά αυτού του κράτους μέλους. Εξάλλου, δεν υφίσταται κάποιο όριο ή ποσοστό κάτω από το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν επηρεάζεται το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Πράγματι, το σχετικά χαμηλό ύψος μιας ενίσχυσης ή το σχετικά μέτριο μέγεθος της επιχείρησης που λαμβάνει την ενίσχυση δεν αποκλείουν a priori τη δυνατότητα επηρεασμού του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών. Επομένως, η προϋπόθεση σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση πρέπει να είναι ικανή να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών δεν εξαρτάται από το αν οι υπηρεσίες μεταφοράς παρέχονται σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο ούτε από το πόσο σημαντικός είναι ο σχετικός τομέας δραστηριοτήτων (απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 2015, Eventech, C‑518/13, EU:C:2015:9, σκέψεις 67 έως 69 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
48
Επομένως, όσον αφορά το επίμαχο στην κύρια δίκη μέτρο, ο αντίκτυπος στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και στον ανταγωνισμό εξαρτάται από το αν υπάρχει αγορά για την παροχή της επίμαχης στην κύρια δίκη υπηρεσίας διέλευσης. Συναφώς, θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να ληφθεί υπόψη ότι η δωρεάν παροχή της εν λόγω υπηρεσίας, την οποίαν έχουν επιβάλει οι σουηδικές αρχές, μπορεί να συνιστά εμπόδιο για τις εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη επιχειρήσεις που σκοπεύουν να παράσχουν την επίμαχη στην κύρια δίκη υπηρεσία.
49
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι η μέσω κρατικών πόρων καταβολή, δυνάμει συμφωνίας, χρηματικού ποσού από δημόσια αρχή σε δημοτική ανώνυμη εταιρία ως αντιστάθμιση για τη δέσμευση της εταιρίας να παρέχει δωρεάν υπηρεσία διέλευσης από θυρόφραγμα σε πλωτή οδό, για την οποία, πριν από τη συμφωνία, καταβάλλονταν τέλη διέλευσης, συνιστά κρατική ενίσχυση αν η εν λόγω εταιρία μπορεί να θεωρηθεί επιχείρηση και αν η αντιστάθμιση της παρέχει πλεονέκτημα το οποίο δεν θα είχε αποκομίσει υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς.
Επί του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
50
Με το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν η επίμαχη αντιστάθμιση, η οποία προβλέπεται σε συμφωνία συναφθείσα πριν από την προσχώρηση της Σουηδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πρέπει, εφόσον κριθεί ότι συνιστά ενίσχυση κατά το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, να χαρακτηριστεί ως «υφιστάμενη ενίσχυση», κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 2015/1589, και αν, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, πρέπει να θεωρηθεί ως «νέα ενίσχυση» μετά την προσχώρηση, στο μέτρο που η εφαρμογή της παρατάθηκε επανειλημμένως και το ποσό της αντιστάθμισης προσαρμόστηκε σύμφωνα με τους αρχικούς όρους της συμφωνίας με την οποία θεσπίστηκε.
51
Υπενθυμίζεται ότι ο χαρακτηρισμός μιας κρατικής ενίσχυσης ως υφιστάμενης ή ως νέας ενίσχυσης επιφέρει διαφορετικές διαδικαστικές συνέπειες. Συγκεκριμένα, οι υφιστάμενες ενισχύσεις μπορούν, σύμφωνα με το άρθρο 108, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, να εφαρμόζονται κανονικά, ενόσω η Επιτροπή δεν έχει διαπιστώσει τη μη συμβατότητά τους με την εσωτερική αγορά (αποφάσεις της 15ης Μαρτίου 1994, Banco Exterior de España, C‑387/92, EU:C:1994:100, σκέψεις 19 και 20, και της 18ης Ιουλίου 2013, C‑6/12 P, EU:C:2013:525, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Αντιθέτως, το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ επιβάλλει τα σχέδια που αποβλέπουν στη θέσπιση νέων ενισχύσεων ή στην τροποποίηση υφιστάμενων ενισχύσεων να κοινοποιούνται εγκαίρως στην Επιτροπή και να τίθενται σε εφαρμογή πριν από την περάτωση της διαδικασίας με την έκδοση τελικής απόφασης (απόφαση της 20ής Μαΐου 2021, Azienda Sanitaria Provinciale di Catania, C‑128/19, EU:C:2021:401, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
52
Κατά το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, υπό i, του κανονισμού 2015/1589, ο όρος «υφιστάμενη ενίσχυση» περιλαμβάνει, «με την επιφύλαξη των άρθρων 144 και 172 της [Πράξης Προσχώρησης], όλες τις ενισχύσεις οι οποίες υφίσταντο πριν από την έναρξη ισχύος της [Συνθήκης ΛΕΕ] στα οικεία κράτη μέλη, δηλαδή καθεστώτα ενισχύσεων και μεμονωμένες ενισχύσεις που είχαν τεθεί σε εφαρμογή πριν και συνεχίζουν να εφαρμόζονται μετά την έναρξη ισχύος της [Συνθήκης ΛΕΕ] στα οικεία κράτη μέλη».
53
Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη αντιστάθμιση άρχισε να καταβάλλεται και, ως εκ τούτου, υφίστατο πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης ΛΕΕ στη Σουηδία, κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 2015/1589.
54
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο επίμαχος στην κύρια δίκη αντισταθμιστικός μηχανισμός δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή και ότι, για τον λόγο αυτόν, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν έχει εφαρμογή εν προκειμένω το άρθρο 144 της Πράξεως Προσχωρήσεως, το οποίο προβλέπει, στο στοιχείο αʹ, ότι, «στον τομέα των προβλεπόμενων στα άρθρα [107 και 108 ΣΛΕΕ] ενισχύσεων», «μεταξύ των εφαρμοζόμενων στα νέα κράτη μέλη ενισχύσεων πριν από την προσχώρηση, μόνον όσες έχουν ανακοινωθεί στην Επιτροπή πριν από τις 30 Απριλίου 1995 θα θεωρηθούν ως “υφιστάμενες” ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου [108, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ]».
55
Από την Πράξη Προσχωρήσεως και, ειδικότερα, από το άρθρο 137, παράγραφος 1, αυτής προκύπτει ότι ο τίτλος VI, ο οποίος περιλαμβάνει το ως άνω άρθρο 144, εφαρμόζεται στα γεωργικά προϊόντα (πρβλ. απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, P, C‑6/12, EU:C:2013:525, σκέψη 44). Κατά συνέπεια, το άρθρο 144 της Πράξεως Προσχωρήσεως δεν έχει εφαρμογή στην επίμαχη στην κύρια δίκη αντιστάθμιση, η οποία αφορά υπηρεσία διέλευσης από θυρόφραγμα σε πλωτή οδό.
56
Επομένως, μολονότι η επίμαχη στην κύρια δίκη αντιστάθμιση δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή, πρέπει να χαρακτηριστεί ως υφιστάμενη ενίσχυση, καθόσον πληροί τις προϋποθέσεις του χαρακτηρισμού αυτού κατά το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 2015/1589.
57
Πρέπει, ωστόσο, να καθοριστεί αν ο χαρακτηρισμός περί υφιστάμενης ενίσχυσης μπορεί να τεθεί εν αμφιβόλω λόγω των παρατάσεων και των προσαρμογών της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης. Συγκεκριμένα, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν οι τροποποιήσεις σχετικά με τη διάρκεια και το ποσό της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης, οι οποίες επήλθαν μετά τη λήξη της συμφωνίας, η οποία συνήφθη αρχικώς το 1979 για περίοδο πέντε ετών, μπορούν να θεωρηθούν ως «μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης», με αποτέλεσμα η αντιστάθμιση να πρέπει, εν τέλει, να χαρακτηριστεί ως «νέα ενίσχυση», κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2015/1589.
58
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 794/2004, νοείται ως μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης «κάθε αλλαγή, πλην των τροποποιήσεων καθαρά τυπικού ή διοικητικού χαρακτήρα, οι οποίες δεν είναι ικανές να επηρεάσουν την εκτίμηση του συμβιβάσιμου του εκάστοτε μέτρου ενίσχυσης με την [εσωτερική] αγορά». Εξάλλου, κατά πάγια νομολογία, μόνον η ουσιώδης μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης, ήτοι μεταβολή –υποκειμενικού, αντικειμενικού ή χρονικού χαρακτήρα– η οποία αφορά συστατικά στοιχεία της ενίσχυσης και είναι ικανή να επηρεάσει τη συμβατότητά της με την εσωτερική αγορά, συνεπάγεται νέα ενίσχυση (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2018, Carrefour Hypermarchés κ.λπ., C‑510/16, EU:C:2018:751, σκέψη 41, και της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Rittinger κ.λπ., C‑492/17, EU:C:2018:1019, σκέψη 57).
59
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η ισχύς της συμφωνίας παρατεινόταν αυτομάτως ανά πενταετία μέχρι την καταγγελία της το 2021. Η εν λόγω αυτόματη πενταετής παράταση της συμφωνίας, πλην της περιπτώσεως καταγγελίας, και η αναπροσαρμογή των ποσών της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης, τόσο ετησίως βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή όσο και ανά πενταετία βάσει της εξέλιξης της κυκλοφορίας, προβλέπονταν στην εν λόγω συμφωνία και αποτελούν, ως εκ τούτου, στοιχεία που μπορούσαν, μετά τη σύναψη της συμφωνίας, να ληφθούν υπόψη για την εκτίμηση περί συμβατότητας.
60
Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης επιφέρουν μόνον οι παρατάσεις που επέρχονται με πράξεις εκδοθείσες μετά την πράξη με την οποία θεσπίστηκε η ενίσχυση, κατά περίπτωση μετά την έγκρισή της από την Επιτροπή (πρβλ. αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2003, Βέλγιο κατά Επιτροπής, C‑197/99 P, EU:C:2003:444, σκέψη 109, και της 20ής Μαΐου 2010, Todaro Nunziatina & C., C‑138/09, EU:C:2010:291, σκέψη 47), ή οι παρατάσεις που υπερβαίνουν τα χρονικά όρια που προβλέπονται στη σύμβαση με την οποία θεσπίστηκε η ενίσχυση, και όχι η κανονική εφαρμογή της εν λόγω σύμβασης (πρβλ. απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2016, ΔΕΗ και Επιτροπή κατά Αλουμίνιον της Ελλάδος, C‑590/14 P, EU:C:2016:797, σκέψη 59).
61
Όσον αφορά την προσαρμογή των ποσών της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης, όπως διαπίστωσε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 37 των προτάσεών του, αφενός, η ετήσια αναπροσαρμογή του ποσού της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή συγκαταλέγεται στις αυτόματες διακυμάνσεις της χρηματικής ενίσχυσης υπό συνθήκες πληθωρισμού και δεν αποτελεί ουσιώδη μεταβολή του ποσού της αντιστάθμισης. Αφετέρου, όσον αφορά τον ανά πενταετία επαναπροσδιορισμό του βασικού ποσού της επίμαχης στην κύρια δίκη αντιστάθμισης, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει αν ο επαναπροσδιορισμός αυτός, μολονότι πραγματοποιούνταν βάσει μαθηματικού τύπου που παρέμεινε αμετάβλητος με την πάροδο του χρόνου, είχε στην πράξη ως αποτέλεσμα στη διεξαγωγή επαναδιαπραγματεύσεων που μπορούν να χαρακτηριστούν ως «τροποποιήσεις». Τέτοια περίπτωση θα συνέτρεχε εάν, μεταξύ άλλων, αν για τον επαναπροσδιορισμό του βασικού ποσού απαιτούνταν συμφωνία μεταξύ των μερών ως προς τον όγκο της κυκλοφορίας που πρέπει να ληφθεί υπόψη.
62
Σε μια τέτοια περίπτωση, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει αν οι τροποποιήσεις αυτές μπορούν να χαρακτηριστούν ως «ουσιώδεις», διευκρινιζομένου ότι, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 794/2004, το όριο του 20 %, πάνω από το οποίο η τροποποίηση του αρχικού προϋπολογισμού θεωρείται ως τροποποίηση υφιστάμενης ενίσχυσης, εφαρμόζεται μόνο στα καθεστώτα ενισχύσεων και όχι στις ατομικές ενισχύσεις, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης.
63
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο δεύτερο και στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, και στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2015/1589 έχει την έννοια ότι, εφόσον συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, η αντιστάθμιση της οποίας η καταβολή παρατεινόταν ανά πενταετία, σύμφωνα με τους αρχικούς όρους της συμφωνίας με την οποία θεσπίστηκε, εφόσον η συμφωνία δεν είχε καταγγελθεί, και της οποίας το ποσό τροποποιούνταν ετησίως βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή και ανά πενταετία ανάλογα με τον όγκο της πλωτής κυκλοφορίας, κατ’ εφαρμογήν μαθηματικού τύπου που καθορίστηκε με την αρχική συμφωνία και παρέμεινε αμετάβλητος με την πάροδο του χρόνου, συνιστά υφιστάμενη ενίσχυση.
Επί των δικαστικών εξόδων
64
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ
έχει την έννοια ότι:
η μέσω κρατικών πόρων καταβολή, δυνάμει συμφωνίας, χρηματικού ποσού από δημόσια αρχή σε δημοτική ανώνυμη εταιρία ως αντιστάθμιση για τη δέσμευση της εταιρίας να παρέχει δωρεάν υπηρεσία διέλευσης από θυρόφραγμα σε πλωτή οδό, για την οποία, πριν από τη συμφωνία, καταβάλλονταν τέλη διέλευσης, συνιστά κρατική ενίσχυση αν η εν λόγω εταιρία μπορεί να θεωρηθεί επιχείρηση και αν η αντιστάθμιση της παρέχει πλεονέκτημα το οποίο δεν θα είχε αποκομίσει υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς.
2)
Το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημείο i, και στοιχείο γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 108 [ΣΛΕΕ],
έχει την έννοια ότι:
εφόσον διαπιστωθεί ότι συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, η αντιστάθμιση της οποίας η καταβολή παρατεινόταν ανά πενταετία, σύμφωνα με τους αρχικούς όρους της συμφωνίας με την οποία θεσπίστηκε, εφόσον η συμφωνία δεν είχε καταγγελθεί, και της οποίας το ποσό τροποποιούνταν ετησίως βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή και ανά πενταετία ανάλογα με τον όγκο της πλωτής κυκλοφορίας, κατ’ εφαρμογήν μαθηματικού τύπου που καθορίστηκε με την αρχική συμφωνία και παρέμεινε αμετάβλητος με την πάροδο του χρόνου, συνιστά υφιστάμενη ενίσχυση.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η σουηδική.