62012CJ0583
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla)
9 ta’ April 2014 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Regolament (KE) Nru 1383/2003 — Miżuri intiżi li jwaqqfu t-tqegħid fis-suq ta’ merkanzija ffalsifikata jew pirata — Artikolu 13(1) — Kompetenza tal-awtoritajiet doganali li jikkonstataw il-ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali”
Fil-Kawża C‑583/12,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari abbażi tal-Artikolu 267 TFUE, imressqa mir-Riigikohus (L-Estonja), permezz tad-deċiżjoni tal-5 ta’ Diċembru 2012, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-12 ta’ Diċembru 2012, fil-proċedura
Sintax Trading OÜ
vs
Maksu- ja Tolliamet,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla),
komposta minn R. Silva de Lapuerta, President tal-Awla, J. L. da Cruz Vilaça, G. Arestis, J.-C. Bonichot (Relatur) u A. Arabadjiev, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: P. Cruz Villalón,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
—
għall-Gvern Estonjan__ minn N. Grünberg u M. Linntam, bħala aġenti,
—
għall-Gvern Ċek, minn M. Smolek, bħala aġent,
—
għall-Kummissjoni Ewropea, minn B.-R. Killmann u E. Randvere, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat-28 ta’ Jannar 2014,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1383/2003, tat-22 ta’ Lulju 2003, li jikkonċerna azzjoni doganali kontra merkanzija suspettati li jiksru ċerti drittijiet ta’ proprjetà intellettwali u l-miżuri li għandhom jittieħdu kontra merkanzija li jinsabu li jkunu kisru dawk id-drittijiet (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 2, Vol. 13, p. 469).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Sintax Trading OÜ (iktar ’il quddiem “Sintax Trading”) u Maksu‑ ja Tolliamet (amministrazzjoni doganali u tat-taxxa, iktar ’il quddiem l-“amministrazzjoni doganali“) dwar ir-rifjut ta’ din tal-aħħar li tawtorizza r-rilaxx tal-merkanzija meqjusa bħala suspetta li tikser dritt tal-proprjetà intelletwali minkejja li d-detentur ta’ dan id-dritt ma kienx beda l-proċedimenti intiżi biex jiġi ddeterminat jekk kienx hemm ksur ta’ tali dritt.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt internazzjonali
3
Il-Ftehim dwar l-Aspetti tad-drittijiet tal-proprjetà intelletwali relatati mal-Kummerċ, li jinsab fl-Anness 1C tal-Ftehim li jistabbilixxi l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), iffirmat f’Marrakech, fil-15 ta’ April 1994, ġie approvat bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 94/800/KE, tat-22 ta’ Diċembru 1994, dwar il-konklużjoni f’isem il-Komunità Ewropea, fejn għandhom x’jaqsmu affarijiet fil-kompetenza tagħha, fuq il-ftehim milħuq fil-Laqgħa ta’ negozjati multilaterali fl-Urugwaj (1986-1994) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 21, p. 80, iktar ’il quddiem il-“Ftehim TRIPs’”)
4
Il-Parti III tal-Ftehim TRIPs tinkludi b’mod partikolari l-Artikolu 41(1) sa (4), li jistabbilixxu:
“1.   Il-Membri għandhom jassiguraw li l-proċeduri ta’ l-infurzar kif mniżżla f’din il-parti huma disponibbli taħt il-liġi tagħhom sabiex jistgħu jippermettu azzjoni effettiva kontra atti ta’ ksur tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali koperta minn dan il-Ftehim, inklużi r-rimedji ta’ malajr li jipprevjenu ksur u rimedji li jkunu ta’ ostaklu għal xi ksur ieħor. Dawn il-proċeduri għandhom ikunu applikati b’dak il-mod li jkun evitat il-ħolqien ta’ ostakli għall-kummerċ leġittimu u sabiex jissalvagwardjaw l-abbuż tagħhom.
2   Il-proċeduri dwar l-infurzar ta’ drittijiet ta’ proprjetà intellettwali għandhom ikunu mparzjali u ġusti. M’għandhomx ikunu komplikati żżejjed jew għoljin, jew ikollhom bżonn perjodu ta’ żmien twil jew dewmien mhux ġustifikat.
3.   Deċiżjonijiet dwar il-provi ta’ każ għandhom ikunu bil-miktub jew raġonati. Għandhom ikunu disponibbli lill-partijiet li qegħdin fis-seduta, mingħajr dewmien ġustifikat. Deċiżjonijiet dwar il-provi tal-każ għandhom ikunu bbażati fuq provi fejn il-partijiet kellhom l-opportunità li jinstemu.
4.   Partijiet li qegħdin f’seduta għandu jkollhom l-opportunità għar-reviżjoni minn awtorità ġudizzjarja b’kompetenza ta’ deċiżjoni finali u, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ġurisdizzjonali fil-liġijiet tal-Membru dwar l-importanza tal-każ, jew mill-inqas l-aspetti legali tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji inizjali dwar il-provi tal-każ. [...].”
5
L-Artikolu 42 tal-istess Ftehim jipprovdi:
“Il-Membri għandhom jagħmlu l-proċeduri ġudizzjarji ċivili dwar l-infurzar tad-drittijiet tal-propjetà intelletwali koperti b’dan il-Ftehim. [...]”
6
L-Artikolu 49 tal-imsemmi ftehim, intitolat “Proċeduri amministrattivi”, huwa redatt b’dan il-mod:
“Sal-punt li kwalunkwe rimedju ċivili jista’ jkun ordnat bħala riżultat ta’ proċeduri amministrattivi dwar il-meriti tal-każ, ċertu proċeduri għandhom jikkonformaw ma’ prinċipji ekwivalenti fis-sustanza għal dawk imniżżla f’din it-Taqsima.”
7
Skont l-Artikolu 51 tal-istess ftehim, intitolat “Sospensjoni ta’ Rilaxx mill-Awtoritajiet Doganali”:
“Il-Membri għandhom, skond id-dispożizzjonijiet mniżżla hawn taħt, jadottaw proċeduri [...] sabiex jippermettu lid-detentur tad-drittijiet, li għandu prinċipji validi għas-suspett li l-importazzjoni ta’ trademark falza jew oġġetti pirati tad-dritt ta’ l-awtur [...] jistgħu jieħdu posthom, sabiex jagħtu applikazzjoni bil-kitba ma’ awtoritajiet kompetenti, għas-sospensjoni mill-awtoritajiet doganali tar-rilaxx fiċ-ċirkolazzjoni ħielsa ta’ ċertu oġġetti. [...]”
8
Taħt it-titolu “L-Avviż ta’ Sospensjoni”, l-Artikolu 54 tal-Ftehim TRIPs jipprovdi:
“L-impurtatur u l-applikant għandhom jinnotifikaw fil-pront tas-sospensjoni tar-rilaxx ta’ l-oġġetti skont l-Artikolu 51.”
9
L-Artikolu 55 ta’ dan il-ftehim, taħt it-titolu “Id-Dewmien ta’ Sospensjoni”, huwa redatt kif ġej:
“Jekk, fil-perjodu li ma jaqbiżx 10 t’ijiem ta’ xogħol wara li l-applikant ingħata avviż tas-sospensjoni, l-awtoritajiet doganali ma kienux infurmati li proċeduri li jwasslu għal deċiżjoni dwar il-meriti tal-każ inbdew minn parti għajr mill-konvenut, jew li l-awtorità mogħtija poter ħadet miżuri proviżorji li jtawwlu s-sospensjoni tar-rilaxx ta’ l-oġġetti, l-oġġetti għandhom ikunu rilaxxati, provdut l-kondizzjonijiet kollha l-oħra għall-importazzjoni jew l-esportazzjoni tħarsu minnhom, f’każijiet xierqa, dan il-limitu ta’ żmien jista’ jiġi estiż b’10 t’ijiem ta’ xogħol oħra. [...]”
Id-dritt tal-Unjoni
10
Il-premessi 2, 5, 8 u 10 tar-Regolament Nru 1383/2003 huma redatti kif ġej:
“(2)
Il-marketing ta’ merkanzija falza u kkupjata, u ċertament l-merkanzija kollha li jksru d-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, ma tikkontemplax danni lill-manifatturi u negozjanti li jimxu mal-liġi u lid-detenturi tad-dritt, kif ukoll iqarraq u f’xi każi jipperikola s-saħħa u s-sigurezza tal-konsumaturi. Dawk l-oġġeti għandhom, sa fejn hu possibbli, ma jitħallewx jitqegħdu fis-suq u għandhom jiġu adottati miżuri biex effettivament jittrattaw din l-attività illegali mingħajr ma tiġi mfixxkla l-libertà tal-kummerċ leġittimu. [...]
[...]
(5)
L-azzjoni mill-awtoritajiet doganali għandha tinvolvi, għall-perjodu meħtieġ biex jiġi stabbilit jekk merkanzija suspettata tkunx fil-fatt merkanzija ffalsifikata, merkanzija kkupjata jew merkanzija li tikser ċerti drittijiet tal-proprjetà intellettwali, jissospendu r-rliaxx għall-esportazzjoni ħielsa, [...] jew magizzinaġġ ħieles, fil-proċess li jiġu esportati mill-ġdid bin-notifikazzjoni [...].
[...]
(8)
Il-proċeduri mibdija biex jiġi stabbilit jekk dritt ta’ proprjetà intellettwali kienx ġie miksur taħt il-liġi nazzjonali għandu jitwettaq b’referenza għall-kriterji użati biex jiġi stabbilit jekk merkanzija prodotta f’dak l-Istat Membru jiksrux id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali. Dan ir-Regolament ma jaffettwax id-disposizzjonijiet ta’ l-Istati Membri dwar il-kompetenza tal-qrati jew ta’ proċeduri ġudizzjarji.
[...]
(10)
Huwa meħtieġ li jiġu preskritti l-miżuri applikabbli għal merkanzija li ikunu instabet li tkun folza, ikkupjata jew li ġeneralment tikser ċerti drittijiet ta’ proprjetà intellettwali. [...]”
11
L-Artikolu 1(1) u (2) ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“1.   Dan ir-Regolament jistipula l-kondizzjonijiet għall-azzjoni mill-awtoritajiet doganali fejn il-merkanzija tkun suspettata li tikser id-dritt ta’ proprjetà intellettwali fis-sitwazzjonijiet li ġejjin:
(a)
fejn jiddaħħlu għar-rilaxx f’ċirkolazzjoni ħielsa [...];
(b)
fejn dawn jinstabu matul verifiki fuq merkanzija li tidħol jew tħalli t-territorju doganali tal-[Unjoni Ewropea] [...].
2.   Dan ir-Regolament jiffissa ukoll il-miżuri li għandhom jittieħdu mill-awtoritajiet kompetenti fejn il-merkanzija msemmija fil-paragrafu 1 tinstab li tkun tikser id-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali.”
12
L-Artikolu 2 tal-imsemmi regolament jipprovdi:
“1.   Għall-finijiet ta’ dan ir-Regolament, ‘merkanzija li tikser dritt ta’ proprjetà intellettwali’ tfisser’:
[...]
(b)
‘merkanzija kkupjata’, jiġifieri merkanzija li tkun jew ikun fiha kopji magħmula mingħajr il-kunsens tad-detentur tad-dritt ta’ l-awtur, jew dritt relatat jew dritt ta’ disinn, irrispettivament jekk ikunx reġistrat fil-liġi nazzjonali [...];
[...]
2.   Għall-finijiet ta’ dan ir-Regolament, ‘detentur ta’ dritt’ tfisser:
(a)
id-detentur ta’ trejdmark, dritt ta’ l-awtur jew dritt relatat, dritt ta’ disinn, patenti [privattivi], ċertifikat supplementari ta’ protezzjoni, dritt tal-varjetà tal-pjanti, deskrizzjoni tal-oriġini protetta, indikazzjoni ġeografika protetta u, b’mod aktar ġenerali, kull dritt imsemmi fil-paragrafu 1_; jew
(b)
xi persuna oħra awtorizzata li tuża d-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali msemmija fil-punt (a), jew rappresentant tad-detentur tad-dritt jew utent awtorizzat.”
13
Fi ħdan il-Kapitolu II tal-istess regolament, intitolat “Applikazzjonijiet għal azzjoni mill-awtoritajiet doganali”, l-Artikolu 4(1) li jinsab fit-Taqsima I tiegħu, li tirrigwarda l-miżuri li dawn l-awtoritajiet jistgħu jieħdu qabel ma tiġi ppreżentata applikazzjoni għal azzjoni, jipprovdi:
“Fejn l-awtoritajiet doganali, fil-kors ta’ azzjoni f’waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1(1) u qabel ma tkun intbgaħtet applikazzjoni mid-detentur tad-dritt jew ingħatat, ikollhom raġuni suffiċjenti li jissuspettaw li merkanzija tikser dritt ta’ proprjetà intellettwali, huma jistgħu jissospendu r-rilaxx tal-merkanzija jew iżommuha għal perjodu ta’ tlett ijiem utli mill-mument li jirċievu l-applikazzjoni mid-detentur tad-dritt u mid-dikjarant jew detentur tal-merkanzija, jekk dawn imsemmija l-aħħar ikunu magħrufa, sabiex id-detentur tad-dritt ikun jista’ jibgħat applikazzjoni għall-azzjoni skond l-Artikolu 5.”
14
Skont l-Artikolu 5(1) u (2) tar-Regolament Nru 1383/2003, li jinsab fit-Taqsima 2 tal-Kapitolu II, intitolat “It-tagħmil [Il-preżentazzjoni] u l-ipproċessar ta’ applikazzjonijiet għall-azzjoni doganali”:
“1.   F’kull Stat Membru detentur ta’ dritt jista’ japplika bil-miktub lid-dipartiment kompetenti doganali għal azzjoni mill-awtoritajiet doganali fejnh titab il-merkanzija f’xi waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1(1) (applikazzjoni għall-azzjoni).
2.   Kull Stat Membru għandu jinnomina lid-dipartiment doganali kompetenti biex jirċievu u jipproċessa l-applikazzjonijiet għall-azzjoni.”
15
L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 8(2) ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“Id-deċiżjoni li tingħata applikazzjoni tad-dritt tad-dtentur gaħall-azzjoni għandha minnufih tintbagħat lil dawk l-uffiċċji doganali ta’ l-Istat Membru jew Stati Membri li x’aktarx ikunu konċernati mal-merkanzija allegata fl-applikazzjoni ta’ ksur ta’ dritt ta’ proprjetà intellettwali”.
16
L-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament jifforma parti mill-Kapitolu III intitolat “Kondizzjonijiet li jirregolaw azzjoni mill-awtoritajiet doganali u mill-awtorità kompetenti biex tiddeċiedi dwar il-każ”. L-imsemmi Artikolu 9 huwa redatt kif ġej:
“1   Fejn uffiċċju doganali li lilu tkun intbgaħtet mid-detentur tad-dritt id-deċiżjoni li tingħata applikazzjoni skont l-Artikolu 8 ikunu sodisfatt, wara li jikkonsulta ma’ l-applikant fejn meħtieġ, li merkanzija f’xi waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1(1) ikunu suspettati li jiksru dritt ta’ proprjetà intellettwali kopert b’dik id-deċiżjoni, huwa għandu jissospendi r-rilaxx tal-merkanzija u iżommha.
[...]
2.   Id-dipartiment doganali kompetenti jew l-uffiċċju doganali msemmi fil-paragrafu 1 għandu jinforma lid-detentur tad-dritt u lid-dikjarant jew id-detentur tal-merkanzija [...] huwa awtorizzat li jinfurmahom bil-kwantità attwali jew stmata u bin-natura attwali jew supponuta tal-merkanzija li r-rilaxx tagħha ikun ġie sospiż jew li ikun ġie miżmum, mingħajr ma ikun marbut bil-komunikazzjoni ta’ dik l-informazzjoni li jinnotifika lill-awtorità kompetenti biex tieħu deċiżjoni sostantiva.
3.   Bil-ħsieb li jiġi stabbilit jekk dritt ta’ proprjetà intellettwali ikunx inkiser taħt il-liġi nazzjonali, [...] l-uffiċċju doganali jew dipartiment li ikun ipproċessa l-applikazzjoni għandu jinforma lid-detentur tad-dritt, fuq it-talba tiegħu u jekk magħruf, bl-ismijiet u l-indirizzi tad-destinatarju, il-kunsinnatarju, id-dikjarant jew id-detentur tal-merkanzija u l-oriġini u l-provenjenza tal-merkanzija suspettata li tkun kisret dritt ta’ proprjetà intellettwali.
[...]”
17
L-Artikolu 10 tal-istess regolament huwa redatt kif ġej:
“Il-liġi fis-seħħ fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu l-merkanzija tkun mqegħda f’xi waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1(1) għandha tgħodd meta jiġi deċiż jekk dritt ta’ proprjetà intellettwali ikunx inkiser taħt il-liġi nazzjonali.
Dik il-liġi għandha ukoll tgħodd għan-notifikazzjoni minnufih tad-dipartiment doganali jew uffiċċju msemmi fl-Artikolu 9(1) li l-proċedura li hemm provvediment dwarha fl-Artikolu 13 tkun inbdiet, kemm-il darba il-proċedura kienet inbdiet minn dak id-dipartiment jew uffiċċju.”
18
Skont l-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 1383/2003:
“Jekk, fi żmien għaxart ijiem utli minn mindu tiġi riċevuta l-applikazzjoni as-sospensjoni tar-rilaxx jew id-detenzjoni l-uffiċċju doganali msemmi fl-Artikolu 9(1) ma ikunx ġie notifikat li ikunu inbdew proċedimenti biex jiġi stabbilit jekk dritt ta’ proprjetà intellettwali kienx inkiser taħt il-liġi nazzjonali skont l-Artikolu 10 jew ma ikunx irċieva il-ftehim tad-detentur tad-dritt li hemm provvediment dwarhu fl-Artikolu 11(1) fejn japplika, ir-rilaxx ta’ l-oġġeti għandu jingħata jew id-detenzjoni tagħhom għandha tintemm, kif xieraq, bla ħsara għat-tlestija tal-formalitajiet doganali.
Dan il-perjodu jista’ jiġi estiż b’massimu ta’ għaxart ijiem utli f’każi xierqa.”
19
L-Artikolu 14(1) ta’ dan ir-regolament jipprovdi l-possibbiltà li tiġi rrilaxxata, permezz ta’ garanzija, merkanzija suspetta li tikser disinni, privattivi, ċertifikati supplementari ta’ protezzjoni jew drittijiet dwar varjetajiet ta’ pjanti. Il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu jipprovdi:
“Il-garanzija li hemm provvediment dwarha fil-paragrafu wieħed għandha tkun suffiċjenti biex tipproteġi l-interessi tad-detentur tad-dritt.
[...]
Fejn il-proċeduri biex jiġi stabbilit jekk dritt ta’ proprjetà intellettwali ikunx inkiser taħt il-liġi nazzjonali tkun inbdiet ħlief bl-inizjattiva tad-detentur ta’ dritt ta’ disinn, patenti [privattivi], ċertifikat supplementari ta’ protezzjoni jew dritt tal-varjetà tal-pjanti, il-garanzija għandha tiġi rilaxxata jekk il-persuna li tkun bdiet il-proċedura ma tkunx eżerċitat id-dritt tagħha li tistitwixxu proċeduri legali fi żmien 20 jum utli mid-data li fiha jirċievi n-notifikazzjoni dwar is-sospensjoni tar-rliaxx jew id-detenzjoni.
[...]”
20
Skont l-Artikolu 17(1)(a) tal-istess regolament, li jinsab fil-Kapitolu IV tiegħu, intitolat “Dispożizzjonijiet applikabbli għal oġġetti misjuba li jiksru dritt proprjetà intelletwali”:
“Mingħajr preġudizzju għal għal rimedji legali oħra miftuħa għad-detentur tad-dritt, l-Istati Membri għandhom jadottaw il-miżuri meħtieġa biex jippermettu lill-awtoritajiet kompetenti li:
(a)
skont id-disposizzjonijiet relevanti tal-liġi nazzjonali, li jiddistruġġi l-merkanzija li tkun tinstab li tikser dritt ta’ proprjetà intellettwali jew jiddisponi minnha barra mill-mezzi normali tal-kummerċ b’dak il-mod li tiġi prekluża xi ħsara għad-detentur tad-dritt, mingħajr xi tip ta’ kumpens u, kemm-il darba ma ikunx mod ieħor speċifikat fil-leġislazzjoni nazzjonali, mingħajr xi nefqa għall-gvern”.
Id-dritt Estonjan
21
Skont l-Artikolu 39(4) u (6) tal-liġi doganali (tolliseadus):
“(4)   F’dak li jikkonċerna l-intervent tal-awtoritajiet doganali fir-rigward tal-merkanzija suspettata li tikser ċerti drittijiet ta’ proprjetà intellettwali kif ukoll il-miżuri li għandhom jittieħdu fir-rigward ta’ merkanzija li tikser ċerti drittijiet ta’ proprjetà intellettwali fis-sens tar-[Regolament Nru 1383/2003] id-detentur tad-dritt għandu jippreżenta evalwazzjoni bil-miktub abbażi ta’ eżami ta’ kampjuni f’terminu ta’ għaxart ijiem ta’ xogħol li jibda jgħodd mill-mument fejn ikun ġie informat biż-żamma tal-merkanzija. Dan ma għandu jirċievi l-ebda ħlas għall-provvista ta’ din l-evalwazzjoni.
[...]
(6)   L-awtoritajiet doganali għandhom jittrażmettu mingħajr dewmien kopja tal-evalwazzjoni tad-detentur lill-persuna kkonċernata, li għandha terminu ta’ għaxart ijiem minn meta tirċievi din il-kopja sabiex tressaq oġġezzjonijiet bil-miktub kontra din l-evalwazzjoni kif ukoll kull prova utli”.
22
L-Artikolu 45(1) ta’ din il-liġi, intitolat “Merkanzija li għandha tiġi kkonfiskata” huwa redatt kif ġej:
“L-awtoritajiet doganali għandhom jikkonfiskaw il-merkanzija msemmija fl-Artikoli 53, 57 u 75 [tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92, tat-12 ta’ Ottubru 1992, li jwaqqaf il-Kodiċi Doganali tal-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 2, Vol. 4, p. 307) kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1791/2006, tal-20 ta’ Novembru 2006 (ĠU L 352 M, 31.12.2008, p. 629),] sabiex ibigħuhom, jeqirduhom taħt sorveljanza doganali jew iqassmuhom mingħajr ħlas skont il-proċedura ppreċiżata fl-Artikoli 97 u 98”.
23
Skont l-Artikolu 6 tal-liġi tal-proċedura amministrattiva (haldusmenetluse seadus):
“L-awtoritajiet doganali huma obbligati jiċċaraw iċ-ċirkustanzi li huma ta’ importanza kruċjali fil-kawża li hija s-suġġett tal-proċedimenti u li tiġbor ex officio l-provi kollha għal dan il-għan meta jkun neċessarju.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
24
Sintax Trading importat fl-Estonja fliexken ta’ prodotti tat-tlaħliħ tal-ħalq mibgħuta minn kumpannija Ukrajna. Fil-mument tal-importazzjoni tagħhom, Acerra OÜ (iktar ’il quddiem “Acerra”) informat lill-amministrazzjoni doganali li dawn il-fliexken jiksru mudell irreġistrat f’isimha.
25
Konsegwentement, l-amministrazzjoni doganali ssospendiet ir-rilaxx tal-merkanzija kkonċernata sabiex tipproċedi b’eżami addizzjonali, ħaġa li ppermettitilha tosserva xebh kbir bejn il-forma tal-fliexken importati u l-mudell ta’ Acerra. Peress li ssuspettat li hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali, hija ġabret il-merkanzija u talbet opinjoni mingħand Acerra. Din tal-aħħar ikkonfermat is-suspett.
26
Abbażi ta’ dan, l-amministrazzjoni doganali kkonstatat li l-merkanzija kienet tikser dritt tal-proprjetà intellettwali fis-sens tar-Regolament Nru 1383/2003 u konsegwentement ċaħdet, fil-11 ta’ Frar 2011, it-talba ta’ Syntax Trading intiża sabiex tikseb ir-rilaxx tal-merkanzija.
27
Sintax Trading ippreżentat quddiem it-Tallinna Halduskohus (qorti amministrattiv ta’ Tallinn) azzjoni kontra d-deċiżjoni tal-amministrazzjoni doganali, li ġiet ikkonfermata b’tieni deċiżjoni fis-17 ta’ Frar 2011. Peress li kkonstatat irregolaritajiet proċedurali, din il-qorti ordnat ir-rilaxx tal-merkanzija. Għal raġuni oħra, din is-sentenza ġiet kkonfermata fl-appell mit-Tallinna Ringkonnakohus (qorti ta’ Appell ta’ Tallinn), li ddeċidiet li l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1383/2003 ma jippermettix lill-awtoritajiet doganali li jiddeċiedu huma stess fuq l-eżistenza ta’ ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali. Skont din l-istess qorti, fl-assenza ta’ proċedimenti intiżi li jistabbilixxu ksur tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali ta’ Acerra, l-awtoritajiet doganali ma setgħux iżommu l-merkanzija wara l-iskadenza tat-terminu previst għal dan il-għan fl-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 1383/2003.
28
Adita b’appell ta’ kassazzjoni mill-amministrazzjoni doganali, ir-Riigikohus (qorti suprema) tesprimi dubju dwar il-fondatezza ta’ din l-interpretazzjoni minkejja li d-dritt Estonjan jippermetti li l-awtoritajiet doganali jmexxu, huma stess u ex officio, proċedura kontradittorja sabiex jiddeċiedu, dwar il-mertu, li jeżisti ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali. Madankollu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-konformità tad-dritt nazzjonali mar-Regolament Nru 1383/2003.
29
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Riigikohus iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)
Jis[t]għu l-“proċedimenti biex jiġi stabbilit jekk dritt ta’ proprjetà intellettwali kienx inkiser” imsemmija fl-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 1383/2003 isiru wkoll fl-uffiċċju doganali jew “l-awtorità kompetenti biex tiddeċiedi dwar il-każ”, koperta fil-Kapitolu III tar-Regolament, għandha tkun distinta mill-awtoritajiet doganali?
2)
Il-premessa 2 tar-Regolament Nru 1383/2003 issemmi bħala għan tar-Regolament il-protezzjoni tal-konsumaturi, u skont il-premessa 3 għandha tiġi introdotta proċedura xierqa sabiex tippermetti lill-awtoritajiet doganali jkunu f’pożizzjoni li jinfurzaw bil-mod l-iktar effettiv il-projbizzjoni ta’ introduzzjoni fit-territorju doganali tal-Komunità ta’ merkanzija li tikser dritt għal proprjetà intellettwali, mingħajr ma tostakola l-libertà tal-kummerċ leġittimu msemmija fil-premessa 2 ta’ dan ir-regolament u fil-premessa 1 [tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1891/2004, tal-21 ta’ Ottubru 2004, li jistabbilixxi dispożizzjonijiet għall-implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1383/2003 (ĠU 2008, L 322M, p. 3)].
Ikun kompatibbli ma’ dawn l-għanijiet jekk il-miżuri stabbiliti fl-Artikolu 17 tar-Regolament Nru 1383/2003 jistgħu jiġu biss applikati fil-każ li d-detentur tad-dritt jibda l-proċedimenti sabiex jiġi stabbilit jekk inkisirx dritt ta’ proprjetà intellettwali, proċedimenti msemmija fl-Artikolu 13(1) tar-Regolament, jew inkella, sabiex jintlaħqu bl-aħjar mod dawn l-għanijiet, l-awtoritajiet doganali għandhom ikollhom is-setgħa li jibdew il-proċeduri xierqa?”
Fuq id-domandi preliminari
30
Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 1383/2003 għandux jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li l-awtoritajiet doganali, mingħajr inizjattiva tad-detentur tad-dritt tal-proprjetà intellettwali, jibdew huma stess u jimplementaw il-proċedimenti msemmija b’din id-dispożizzjoni.
31
Kif jirriżulta mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1(1) u (2) tiegħu, ir-Regolament Nru 1383/2003 jiddetermina mhux biss il-kundizzjonijiet għal azzjoni mill-awtoritajiet doganali meta merkanzija tkun issuspettata li tikser id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, iżda wkoll il-miżuri li għandhom jittieħdu mill-awtoritajiet kompetenti meta jiġi stabbilit li tali merkanzija tikser dawn id-drittijiet.
32
Fir-rigward tal-kundizzjonijiet għal azzjoni mill-awtoritajiet doganali meta l-merkanzija tkun issuspettata li tikser drittijiet tal-proprjetà intellettwali, ir-Regolament Nru 1383/2003 jipprovdi, fl-Artikoli 5 sa 7 tiegħu, li din l-azzjoni ssir abbażi ta’ applikazzjoni tad-detentur tal-proprjetà intellettwali kkonċernat, jew ex officio, kif jirriżulta wkoll mill-Artikolu 4 ta’ dan l-istess regolament, iżda f’kundizzjonijiet li għandhom jippermettu lid-detentur ta’ dan id-dritt li jippreżenta applikazzjoni għal azzjoni skont l-Artikolu 5 tiegħu.
33
Kif irreleva l-Avukat Ġenerali fil-punt 25 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-miżuri ta’ sospensjoni tar-rilaxx jew dawk ta’ żamma tal-merkanzija ssuspettata li hija merkanzija li tisker id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, li jistgħu jieħdu l-awtoritajiet doganali, huma ta’ natura temporanja.
34
Minn naħa, meta jiġu applikati ex officio, tali miżuri huma intiżi biss li jippermettu lid-detentur ta’ dan id-dritt li jippreżenta applikazzjoni għal azzjoni mill-awtoritajiet doganali fil-forom u l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikoli 5 et seq tar-Regolament Nru 1383/2003. Min-naħa l-oħra, meta dawn jiġu deċiżi wara tali applikazzjoni, huma huma intiżi biss li jippermettu lill-applikant li jiġġustifika li beda proċedimenti intiżi li jiddeterminaw jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali fid-dawl tad-dritt nazzjonali.
35
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1383/2003, il-liġijiet fis-seħħ fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu l-merkanzija tkun tinsab f’waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 1(1) tiegħu, japplikaw sabiex jiġi ddeterminat jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali fid-dawl tad-dritt nazzjonali.
36
Għandu jitfakkar ukoll li mill-Artikolu 13(1) ta’ dan ir-regolament jirriżulta li, fil-każ li, f’terminu ta’ għaxart ijiem ta’ xogħol li jibdew jiddekorru mid-data li n-notifika ta’ sospensjoni tar-rilaxx jew taż-żamma tiġi rċevuta, l-uffiċċju doganali ma jkunx ġiet informat li bdew proċedimenti intiżi li jiddeterminaw jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali fid-dawl tad-dritt nazzjonali, skont l-Artikolu 10 tal-imsemmi regolament, ir-rilaxx jiġi awtorizzat jew, jekk ikun il-każ, il-miżura ta’ żamma titneħħa, bil-kundizzjoni li l-formalitajiet doganali kollha jiġu ssodisfatti.
37
Dawn id-dispożizzjonijiet huma intiżi sabiex l-awtoritajiet doganali jnisslu l-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ azzjoni mid-detentur tad-dritt tal-proprjetà kkonċernata b’merkanzija ssuspettata li tikser tali dritt. Min-naħa l-oħra, dawn ma jeskludux, minnhom infushom, li l-proċedimenti intiżi sabiex jiġi ddeterminat jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali fid-dawl tad-dritt nazzjonali jistgħu jinbdew fuq l-inizjattiva tal-awtoritajiet doganali, fl-assenza tal-inizjattiva tad-detentur tad-dritt inkwistjoni.
38
Barra minn hekk, diversi dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1383/2003 jikkorroboraw din l-interpretazzjoni.
39
Dan jgħodd ukoll għat-tieni paragrafu tal-Artikolu 10 ta’ dan ir-regolament li, billi jiffissa l-kundizzjonijiet tan-notifika tal-fatt li nbdew il-proċedimenti previsti fl-Artikolu 13(1) tiegħu, jirrigwarda l-każ fejn dawn il-proċedimenti jkun inbdew minn dipartiment jew minn uffiċċju doganali.
40
Bl-istess mod, l-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 1383/2003 jirrigwarda espliċitament il-każ fejn tali proċedimenti jinbdew b’mod ieħor li ma huwiex fuq l-inizjattiva tad-detentur tad-dritt inkwistjoni.
41
Barra minn hekk, għalkemm, ċertament, id-detentur tad-dritt tal-proprjetà intellettwali għandu rwol essenzjali sabiex jittieħdu, fl-interess tiegħu stess, il-miżuri meħtieġa sabiex jitwaqqaf it-tqegħid fis-suq ta’ merkanzija ffalsifikata u pirata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza adidas, C‑223/98 EU:C:1999:500, punt 26), tali fatt ma jistax jipprekludi l-awtoritajiet doganali milli jieħdu kwalunkwe azzjoni, fis-sens tar-Regolament Nru 1383/2003 mingħajr l-inizjattiva ta’ dan id-detentur.
42
Barra minn hekk, fid-dawl tal-għanijiet ta’ dan ir-regolament li, kif jirriżulta mill-premessa 2 tiegħu, huma intiżi sabiex jitwaqqaf it-tqegħid fis-suq ta’ merkanzija li, minbarra li tikser id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, tgħarraq bil-konsumaturi billi ġieli toħloqilhom ir-riskju għal saħħithom u għas-sigurtà tagħhom, persuni oħra li ma humiex id-detenturi ta’ dawn id-drittijiet jistgħu jibbenefikaw, sabiex jiġu eliminati dawn ir-riskji, minn interess li jiġi kkonstatat il-ksur ta’ tali drittijiet.
43
Għalhekk, ir-Regolament Nru 1383/2003 ma jirrigwardax biss il-protezzjoni tad-drittijiet u tal-interessi privati, iżda wkoll il-protezzjoni tal-interessi pubbliċi.
44
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 1383/2003 ma jipprekludix li l-Istati Membri jipprovdu li l-awtoritajiet doganali jkunu jistgħu huma stess jibdew il-proċedimenti intiżi li jiġi ddeterminat jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali fid-dawl tad-dritt nazzjonali.
45
Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk l-awtoritajiet doganali jistgħux imexxu dawn il-proċedimenti u jiddeċiedu fuq il-merti sabiex jiġi ddeterminat jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali fid-dawl tad-dritt nazzjonali, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1383/2003, huma l-liġijiet fis-seħħ fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu tinsab il-merkanzija li japplikaw sabiex jiġi ddeterminat jekk kienx hemm ksur.
46
F’dan ir-rigward, la mill-Artikolu 13(1) u lanqas minn ebda dispożizzjoni oħra tar-Regolament Nru 1383/2003 ma jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried jobbliga lill-Istati biex jirriżervaw lil ċerti awtoritajiet din il-kompetenza li jiddeċiedu fuq il-mertu.
47
Billi sempliċement jirreferi għall-applikazzjoni tal-liġijiet fis-seħħ fl-Istat Membru kkonċernat sabiex jiġi ddeterminat jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali, il-leġiżlatur tal-Unjoni għalhekk, bħala regola ġenerali, ma eskludiex li awtorità li ma hijiex ġudizzjarja tkun tista’ tiġi nnominata bħala l-awtorità kompetenti sabiex tiddeċiedi fuq il-mertu. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat li tali kompetenza tista’ tiġi mogħtija lil awtorità li ma hijiex ġudizzjarja (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Philips, C‑446/09 u C‑495/09, EU:C:2011:796, punt 69).
48
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li mid-dispożizzjonijiet tal-Ftehim TRIPs, li skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, jifformaw parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Bericap Záródástechnikai, C‑180/11, EU:C:2012:717, punt 67), u b’mod partikolari mid-dispożizzjoni tal-Artikolu 49 tiegħu jirriżulta li r-rispett tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali jista’ jiġi żgurat fil-kuntest tal-proċeduri amministrattivi li jikkonċernaw il-mertu tal-kawża kemm-il darba dawn huma konformi mal-garanziji mitluba b’mod partikolari mill-Artikolu 41 tal-istess ftehim.
49
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Regolament Nru 1383/2003 ma jistax jiġi interpretat bħala li jipprekludi, bħala regola ġenerali, dispożizzjoni nazzjonali li tagħti lil awtorità amministrattiva l-ħtieġa li jiġi ddeterminat jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali. Bl-istess mod, minn ebda dispożizzjoni ta’ dan ir-regolament ma jirriżulta li l-Istati Membri huma preklużi milli jinnominaw għal dan il-għan l-awtoritajiet doganali stess.
50
Għalhekk, għalkemm huwa l-ordinament ġuridiku nazzjonali ta’ kull Stat Membru li għandu jistabbilixxi r-regoli għall-eżerċizzju ta’ tali kompetenza, abbażi tal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, dan jgħodd biss bil-kundizzjoni li ma jkunux inqas favorevoli mid-dispożizzjonijiet li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetta fid-dritt nazzjonali u li ma jrendux impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’mod partikolari bir-Regolament Nru 1383/2003 lid-detenturi tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali u lid-dikjaranti, possessuri jew proprjetarji tal-merkanzija kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Pohl, C-429/12, EU:C:2014:12, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).
51
B’mod partikolari, huwa l-ordinament ġuridiku nazzjonali ta’ kull Stat Membru, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 41(4) tal-Ftehim TRIPs, li għandu jagħti lill-partijiet f’proċedura l-possibbiltà li jitolbu r-reviżjoni minn awtorità ġudizzjarja tad-deċiżjonijiet amministrattivi finali.
52
Għalkemm, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, id-dritt nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali jagħti lill-awtorità nazzjonali l-ħtieġa li tiddetermina jekk kienx hemm ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk id-deċiżjonijiet meħuda f’dan il-qasam minn din l-awtorità jistgħux ikunu s-suġġett ta’ azzjoni li tiżgura l-ħarsien tad-drittijiet li l-parti f’kawża tnissel mid-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari mir-Regolament Nru 1383/2003.
53
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 1383/2003 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li l-awtoritajiet doganali, fl-assenza ta’ kwalunkwe inizjattiva mid-detentur tad-dritt tal-proprjetà intellettwali, jibdew huma stess u jimplementaw il-proċedimenti intiżi b’din id-dispożizzjoni, bil-kundizzjoni li d-deċiżjonijiet meħuda f’dan il-qasam minn dawn l-awtoritajiet ikunu jistgħu jiġu suġġetti għal azzjonijiet li jiżguraw il-ħarsien tad-drittijiet li l-partijiet f’kawża jnisslu mid-dritt tal-Unjoni u b’mod partikolari minn dan ir-regolament.
Fuq l-ispejjeż
54
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas‑sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 13(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1383/2003, tat-22 ta’ Lulju 2003, li jikkonċerna azzjoni doganali kontra merkanzija suspettati li jiksru ċerti drittijiet ta’ proprjetà intellettwali u l-miżuri li għandhom jittieħdu kontra merkanzija li jinsabu li jkunu kisru dawk id-drittijiet, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li l-awtoritajiet doganali, fl-assenza ta’ kwalunkwe inizjattiva mid-detentur tad-dritt tal-proprjetà intellettwali, jibdew huma stess u jimplementaw il-proċedimenti intiżi b’din id-dispożizzjoni, bil-kundizzjoni li d-deċiżjonijiet meħuda f’dan il-qasam minn dawn l-awtoritajiet ikunu jistgħu jiġu suġġetti għal azzjonijiet li jiżguraw il-ħarsien tad-drittijiet li l-partijiet f’kawża jnisslu mid-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, minn dan ir-regolament.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Estonjan.