62024CJ0510
WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 16 października 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna – Fundusze Unii Europejskiej – Zarządzanie i kontrola – Obowiązek przyjęcia przez państwa członkowskie rozwiązań mających na celu zapewnienie skutecznego rozpatrywania skarg dotyczących funduszy – Ustawodawstwo krajowe wykluczające możliwość wniesienia do sądu jakiejkolwiek skargi przeciwko decyzji nakazującej zwrot dotacji Unii w przypadku nieprawidłowości – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 47 – Prawo do skutecznego środka prawnego
W sprawie C‑510/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry) postanowieniem z dnia 11 lipca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 lipca 2024 r., w postępowaniu:
PROFIL-COPY 2002 Irodatechnikai Kft.
przeciwko
Közigazgatási és Területfejlesztési Minisztérium,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: F. Schalin (sprawozdawca), prezes izby, M. Gavalec i Z. Csehi, sędziowie,
rzecznik generalny: A. Biondi,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu rządu węgierskiego – Zs. Biró-Tóth i M.Z. Fehér, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – B. Béres oraz C. Ehrbar, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu, jaki powstał pomiędzy węgierską spółką PROFIL-COPY 2002 Irodatechnikai Kft. (zwaną dalej „Profil-Copy”), a Közigazgatási és Területfejlesztési Minisztérium (ministerstwem administracji publicznej i rozwoju regionalnego, Węgry, zwanym dalej „ministerstwem”), działającym w charakterze instytucji zarządzającej programu operacyjnego „Gazdaságfejlesztési és Innovációs Operatív Program Plusz” („rozwój gospodarczy i innowacja plus”) w przedmiocie odzyskania dotacji wypłaconej na rzecz Profil-Copy.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Artykuł 47 Karty stanowi:
„Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule.
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela.
[…]”.
4
Zgodnie z brzmieniem art. 69 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (Dz.U. 2021, L 231, s. 159):
„[…]
2.   Państwa członkowskie zapewniają zgodność z prawem i prawidłowość wydatków ujętych w zestawieniach wydatków przedkładanych Komisji [Europejskiej] i podejmują wszystkie niezbędne działania mające na celu zapobieganie nieprawidłowościom, w tym nadużyciom finansowym, oraz ich wykrywanie i korygowanie, a także sporządzają sprawozdania na ten temat. […]
[…]
7.   Państwa członkowskie przyjmują rozwiązania mające na celu zapewnienie skutecznego rozpatrywania skarg dotyczących Funduszy. Za określenie zakresu, przepisów i procedur dotyczących tych rozwiązań odpowiadają państwa członkowskie w zgodzie ze swoimi ramami instytucjonalnymi i prawnymi. […]
Do celów niniejszego artykułu skargi obejmują wszelkie spory pomiędzy potencjalnymi i wybranymi beneficjentami w odniesieniu do zaproponowanych lub wybranych operacji oraz wszelkie spory ze stronami trzecimi dotyczące wdrażania programu lub operacji w jego ramach, bez względu na kwalifikację prawnych środków dochodzenia roszczeń ustanowionych na mocy prawa krajowego”.
Prawo węgierskie
Dekret nr 256/2021
5
Paragraf 132 ust. 1 a 2021–2027 programozási időszakban az egyes európai uniós alapokból származó támogatások felhasználásának rendjéről szóló 256/2021. (V. 18.) Korm. rendelet (Magyar Közlöny 2021/91) (dekretu rządowego nr 256/2021 w sprawie systemu wykorzystania dotacji z niektórych funduszy Unii Europejskiej w okresie programowania 2021–2027) z dnia 18 maja 2021 r. (zwanego dalej „dekretem nr 256/2021”) stanowi, że instytucja zarządzająca zawiera z beneficjentem cywilnoprawną umowę o przyznanie dotacji i że zasady mające zastosowanie do tej umowy mają mutatis mutandis zastosowanie wówczas, gdy stosunek prawny dotyczący dotacji powstał na mocy wydanej przez instytucję zarządzającą decyzji o udzieleniu dotacji.
6
W przypadku podejrzenia nieprawidłowości instytucja zarządzająca przeprowadza postępowanie w sprawie nieprawidłowości w zastosowaniu rozdziału XIII dekretu nr 256/2021.
7
Paragraf 397 ust. 2 tego dekretu stanowi, że w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości instytucja zarządzająca może między innymi rozwiązać umowę o udzielenie dotacji.
8
Zgodnie z brzmieniem § 403 ust. 1 tego dekretu:
„Jeżeli decyzja stwierdzająca nieprawidłowość jest niezgodna z prawem lub sprzeczna z umową o udzielenie dotacji, bądź zaproszeniem do składania wniosków, beneficjent może złożyć od niej jedno odwołanie”.
9
Paragraf 408 ust. 1 lit. d) dekretu nr 256/2021 stanowi w tym względzie, że jeśli beneficjent wnosi odwołanie od decyzji w przedmiocie wniesionego odwołania, Belső Ellenőrzési és Integritási Igazgatóság du Miniszterelnökség (dyrekcja ds. audytu wewnętrznego i etyki w kancelarii premiera, Węgry, zwana dalej „dyrekcją ds. audytu i etyki”) stwierdza niedopuszczalność odwołania bez badania jego zasadności.
10
Paragraf 414 ust. 1 tego dekretu stanowi:
„Po zakończeniu postępowania wszczętego wniesionym odwołaniem dyrekcja ds. audytu i etyki:
a)
utrzymuje w mocy decyzję stwierdzającą nieprawidłowość,
b)
uchyla decyzję stwierdzającą nieprawidłowość albo
c)
uchyla decyzję stwierdzającą nieprawidłowość i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania przez instytucję zarządzającą”.
11
Zgodnie z brzmieniem § 418 tego dekretu:
„W przypadku otrzymania nienależnej dotacji lub wykorzystania dotacji niezgodnie z prawem, z celem jej przyznania lub w przypadku cofnięcia dotacji bądź rozwiązania umowy o udzielenie dotacji, jednostronnego lub za porozumieniem stron, beneficjent jest zobowiązany do zwrotu nienależnie otrzymanej dotacji”.
12
Instytucja zarządzająca ściąga wierzytelność za pomocą wezwania do zapłaty lub poprzez dokonanie potrącenia, bądź wyraża zgodę na płatność w ratach. Jeżeli wierzytelność nie zostanie ściągnięta, instytucja zarządzająca, zgodnie z § 436 ust. 1 tego samego dekretu, zwraca się niezwłocznie do organów administracji skarbowej o ściągnięcie kwoty niezwróconej dotacji w trybie egzekucji zobowiązań podatkowych.
Ustawa nr CXXX z 2016 r. – kodeks postępowania cywilnego
13
Zgodnie z § 103 ust. 1 a polgári perrendtartásról szóló 2016. évi CXXX. törvény (ustawy nr CXXX z 2016 r. – kodeks postępowania cywilnego, Magyar Közlöny 2016/190) właściwy sąd cywilny może na wniosek jednej ze stron zarządzić zastosowanie środków tymczasowych.
Ustawa nr CLIII z 2017 r. o postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez organy administracji skarbowej
14
Paragraf 15 az adóhatóság által foganatosítandó végrehajtási eljárásokról szóló 2017. évi CLIII. törvény (ustawy nr CLIII z 2017 r. o postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez organy administracji skarbowej, zwanej dalej „ustawą o postępowaniu egzekucyjnym”) (Magyar Közlöny 2017/193) nie wymienia sądów wśród organów, które są uprawnione do zawieszenia postępowania egzekucyjnego wszczętego przez organy administracji skarbowej.
15
Gdy instytucja zarządzająca zwróci się o to w oparciu o § 436 ust. 1 dekretu nr 256/2021, organy administracji skarbowej wydają urzędowy nakaz przelewu, który bank strony zobowiązanej do zwrotu musi wykonać zgodnie z § 42 ust. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Organy te dokonują również na mocy tej ustawy egzekucji z majątku ruchomego i nieruchomego.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
16
Profil-Copy przyznano dotację w wysokości 125184193,00 HUF (forintów węgierskich, około 315000 EUR) na instalację paneli fotowoltaicznych. Dotacja ta została przyznana w ramach węgierskiego programu operacyjnego „rozwój gospodarczy i innowacja plus” na lata 2021–2027, wspieranego finansowo przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejski Fundusz Społeczny „Plus” (EFS+).
17
Stwierdziwszy, że doszło do nieprawidłowości, ministerstwo, jako instytucja zarządzająca tego programu, nakazało cofnięcie przyznania dotacji odzyskanie kwot już z tego tytułu wypłaconych.
18
Po wniesieniu przez Profil-Copy odwołania do dyrekcji ds. audytu i etyki decyzja ta została utrzymana w mocy, efektem czego nie ma innej możliwości odwołania się od niej na drodze administracyjnej, zgodnie z § 403 ust. 1 i § 408 ust. 1 lit. d) dekretu nr 256/2021.
19
W konsekwencji instytucja zarządzająca cofnęła dotację, która została nienależnie przyznana Profil-Copy, oraz zwróciła się do tej spółki o jej zwrot i jednocześnie poinformowała, że jeśli spółka nie zwróci tej dotacji, instytucja zarządzająca będzie miała prawo zwrócić się do organów krajowej administracji skarbowej o odzyskanie wierzytelności odpowiadającej tej nienależnej dotacji.
20
Ponieważ w prawie węgierskim stosunek między instytucją zarządzającą a beneficjentem dotacji Unii ma charakter cywilnoprawny, Profil-Copy wniosła powództwo cywilne do Fővárosi Törvényszék (sądu dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry), będącego sądem odsyłającym, aby zapobiec konsekwencjom decyzji nakazującej odzyskanie dotacji, z której spółka ta skorzystała.
21
W ramach tego powództwa Profil-Copy zwróciła się o stwierdzenie niezgodności z prawem zarówno decyzji stwierdzającej nieprawidłowość, jak i nakazu odzyskania rzekomo nienależnej dotacji. Spółka ta zwróciła się również do tego sądu o przyjęcie środka tymczasowego w oparciu o § 103 ust. 1 ustawy nr CXXX z 2016 r. – kodeks postępowania cywilnego, zmierzającego do zakazania ministerstwu odzyskiwania czy też przeprowadzenia egzekucji celem ściągnięcia żądanej kwoty. W tym względzie Profil-Copy twierdzi, że skoro ministerstwo może, zwracając się w tym celu do organów administracji skarbowej, przeprowadzić wobec niej egzekucję jeszcze przed wydaniem cywilnoprawnego prawomocnego orzeczenia co do istoty jej żądania, może ona dochodzić swych praw wobec tego ministerstwa jedynie w ramach zwykłego powództwa cywilnego. Ministerstwo twierdzi natomiast przed sądem odsyłającym, że sąd ten nie ma właściwości do przyjęcia takiego środka tymczasowego.
22
W tym względzie sąd odsyłający wyjaśnia, że w ramach sporu zawisłego w postępowaniu głównym musi on sprawdzić, czy instytucja zarządzająca przy odzyskiwaniu dotacji przestrzegała przepisów dekretu nr 256/2021, który wprowadza w życie rozporządzenie 2021/1060.
23
Sąd ten wyjaśnia ponadto, że ostatnio skierowano doń szereg podobnych spraw, w których jednostki zwracają się o tymczasowe zakazanie ministerstwu odzyskiwania wierzytelności. Podmioty te podnoszą, że przeprowadzenie egzekucji uniemożliwi prowadzenie przez nie działalności gospodarczej, stwarzając ryzyko ich niewypłacalności, a wręcz – upadłości jeszcze przed ostatecznym zakończeniem postępowania. Tak więc istnieje rzeczywiste ryzyko, że jeszcze przed zakończeniem postępowania w drodze prawomocnego orzeczenia adresaci decyzji o odzyskaniu dotacji przestaną istnieć, co uniemożliwi im siłą rzeczy dochodzenie ich praw.
24
To w tym właśnie kontekście sądy węgierskie umożliwiają adresatowi stanowiącej tytuł wykonawczy decyzji o odzyskaniu dotacji już po jej wydaniu wniesienie, przy okazji zaskarżenia decyzji o rozwiązaniu umowy o udzielenie dotacji, powództwa cywilnego o stwierdzenie niezgodności z prawem tej decyzji.
25
Sąd odsyłający wyjaśnia jednak, że sądy węgierskie są podzielone w swym orzecznictwie dotyczącym tego, czy sądy cywilne są właściwe, by orzekać w przedmiocie złożonych w tego rodzaju sprawach wniosków o zastosowanie środków tymczasowych. Zgodnie z pierwszą linią orzeczniczą ze względu na to, że zgodnie z prawem węgierskim umowa o udzielenie dotacji Unii ma cywilnoprawny charakter, nie ma przeszkód ku temu, by przyjąć środki tymczasowe. Natomiast zgodnie z drugim nurtem orzecznictwa taki wniosek o zastosowanie środka tymczasowego należy oddalić ze względu na brak właściwości sądu, do którego został on skierowany, gdyż w § 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wśród organów uprawnionych do zawieszenia postępowania egzekucyjnego wszczętego przez organy administracji skarbowej nie wymieniono sądów.
26
W zakresie, w jakim sąd odsyłający, po pierwsze, ma zbadać zgodność z prawem odzyskania dotacji Unii przyznanej na podstawie rozporządzenia 2021/1060, po drugie, w jakim art. 69 ust. 7 tego rozporządzenia nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia skutecznego badania skarg dotyczących funduszy europejskich i, po trzecie, w jakim w art. 47 Karty przyznaje każdej osobie, której prawa zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, prawo do skutecznego środka prawnego, uważa on za konieczne, by zwrócić się do Trybunału w celu dokonania przezeń oceny, czy przewidziany w prawie węgierskim system rozpatrywania nieprawidłowości jest zgodny z tym art. 47.
27
W tych okolicznościach Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy beneficjent dotacji ma prawo do skutecznego środka prawnego, o którym mowa w art. 47 [Karty] wobec wykonalnej [stanowiącej tytuł wykonawczy] decyzji instytucji zarządzającej zobowiązującej go do zwrotu dotacji wypłaconej mu z funduszy Unii Europejskiej?
2)
Jeżeli instytucja zarządzająca, w drodze wykonalnej [stanowiącej tytuł wykonawczy] decyzji zobowiązuje beneficjenta do zwrotu dotacji wypłaconej mu z funduszy [Unii], a beneficjent, wobec braku innych środków zaskarżenia, wytacza powództwo cywilne w celu uniknięcia skutków tej decyzji, czy takie powództwo cywilne należy uznać za środek prawny w rozumieniu art. 47 [Karty]?
3)
Czy za skuteczny środek prawny w rozumieniu art. 47 [Karty] należy uznać taki środek, który nie jest w stanie zapobiec rzeczywistemu ryzyku wystąpienia sytuacji, w której podmiot zobowiązany stanie się niewypłacalny w wyniku decyzji badanej w toku postępowania wszczętego w celu jej zaskarżenia, lecz podlegającej wykonaniu przed wydaniem rozstrzygnięcia w toczącym się postępowaniu?
4)
Co może uczynić sąd krajowy, gdy odpowiedź na trzecie pytanie prejudycjalne jest przecząca, a uważa on, że prawo krajowe nie pozwala na uniknięcie rzeczywistego ryzyka wystąpienia sytuacji, w której podmiot zobowiązany stanie się niewypłacalny w wyniku decyzji badanej w toku postępowania wszczętego w celu jej zaskarżenia, lecz podlegającej wykonaniu przed wydaniem rozstrzygnięcia w toczącym się postępowaniu? Czy sąd może postanowić o zastosowaniu środków tymczasowych w celu uniknięcia ryzyka niewypłacalności strony do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, jeżeli tylko w ten sposób może zagwarantować skuteczność środka prawnego, nawet jeżeli uważa, że prawo krajowe mu na to nie zezwala?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
28
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że beneficjentowi dotacji Unii przyznanej w ramach wprowadzania w życie rozporządzenia 2021/1060 powinien przysługiwać skuteczny środek prawny wobec nakazującej mu zwrot tej dotacji i stanowiącej tytuł wykonawczy decyzji instytucji zarządzającej programem wspieranym z funduszy Unii.
29
Jak wynika bowiem z art. 51 ust. 1 Karty, jej postanowienia mają zastosowanie do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim państwa te stosują prawo Unii.
30
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ decyzja nakazująca cofnięcie i odzyskanie dotacji wypłaconej Profil-Copy została wydana na podstawie dekretu nr 256/2021, który wprowadza w życie rozporządzenie 2021/1060 i określa szczegółowe zasady wykorzystania dotacji z niektórych funduszy Unii w okresie programowania 2021–2027.
31
Niemniej jednak uznanie prawa do skutecznego środka prawnego, zagwarantowanego w art. 47 Karty, w określonym przypadku wymaga, aby powołująca się na nie osoba dochodziła praw i wolności zagwarantowanych prawem Unii lub aby wobec tej osoby toczyło się postępowanie karne stanowiące przejaw stosowania prawa Unii [zob. w szczególności wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 34].
32
W niniejszej sprawie Profil-Copy wniosła powództwo cywilne w celu stwierdzenia niezgodności z prawem wydanej przez instytucję zarządzającą decyzji dotyczącej, po pierwsze, cofnięcia dotacji przyznanej tej spółce w ramach programu „rozwój gospodarczy i innowacja plus”, który jest wspierany w ramach EFRR i EFS+ i, po drugie, w konsekwencji, nakazu odzyskania tej dotacji.
33
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że beneficjent dotacji Unii przyznanej w ramach wprowadzania w życie rozporządzenia 2021/1060 powinien dysponować skutecznym środkiem prawnym wobec stanowiącej tytuł wykonawczy decyzji instytucji zarządzającej programem wspieranym z funduszy Unii nakazującej mu zwrot tej dotacji.
34
Należy przypomnieć, że to do sądu odsyłającego należy ustalenie w rozpoznawanych przezeń sprawach, jaka jest prawidłowa wykładnia prawa krajowego (wyrok z dnia 22 czerwca 2010 r., Melki i Abdeli, C‑188/10 i C‑189/10, EU:C:2010:363, pkt 49).
W przedmiocie pytań od drugiego do czwartego
35
Poprzez pytania od drugiego do czwartego, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że możliwość, by beneficjent dotacji Unii, po pierwsze, zakwestionował w sposób wpadkowy stanowiącą tytuł wykonawczy decyzję zobowiązującą go do zwrotu tej dotacji w ramach powództwa wniesionego do sądu cywilnego w celu stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji nakazującej cofnięcie tej dotacji i, po drugie, wniósł w ramach tego powództwa o przyjęcie środków tymczasowych w celu zawieszenia wykonania tej decyzji, stanowi skuteczny środek prawny.
36
Na wstępie należy przypomnieć, że w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, opartego na wyraźnym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, w szczególności w zakresie wykładni i stosowania prawa krajowego, właściwy jest wyłącznie sąd krajowy [wyroki: z dnia 4 maja 1999 r., Sürül, C‑262/96, EU:C:1999:228, pkt 95; z dnia 14 czerwca 2012 r., Banco Español de Crédito, C‑618/10, EU:C:2012:349, pkt 76; z dnia 22 września 2022 r., Servicios prescriptor y medios de pagos EFC, C‑215/21, EU:C:2022:723, pkt 26; a także z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 31, 54)].
37
W związku z tym Trybunał wyjdzie z przypomnianego w pkt 25 niniejszego wyroku założenia, że orzecznictwo sądów węgierskich jest podzielone na dwa nurty w odniesieniu do kwestii właściwości sądów cywilnych do zarządzania środków tymczasowych w sprawach mających na celu tymczasowe zakazanie instytucji zarządzającej odzyskiwania dotacji, którą uważa ona za nienależnie wypłaconą jej beneficjentowi.
38
Artykuł 47 Karty stanowi, że każdy, czyje prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym postanowieniu, co oznacza, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.
39
Prawu temu odpowiada spoczywający na państwach członkowskich – stosownie do art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE – obowiązek ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii [wyroki: z dnia 16 maja 2017 r., Berlioz Investment Fund, C‑682/15, EU:C:2017:373, pkt 44; a także z dnia 6 października 2020 r., État luxembourgeois (Ochrona prawna przed wnioskami o przekazanie informacji w prawie podatkowym) (C‑245/19 i C‑246/19, EU:C:2020:795, pkt 47)].
40
W tym względzie, o ile w braku szczególnych uregulowań Unii w danej dziedzinie do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej i z zastrzeżeniem poszanowania zasad równoważności i skuteczności, ustanowienie przepisów proceduralnych dotyczących środków prawnych mających na celu zapewnienie ochrony praw indywidualnych wynikających z porządku prawnego Unii, o tyle państwa członkowskie są odpowiedzialne za zapewnienie w każdym przypadku poszanowania prawa do skutecznej ochrony sądowej wspomnianych praw, zagwarantowanego w art. 47 Karty [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 115 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 2 czerwca 2022 r., Skeyes, C‑353/20, EU:C:2022:423, pkt 52; a także z dnia 1 sierpnia 2025 r., Alace i Canpelli, C‑758/24 i C‑759/24, EU:C:2025:591, pkt 64].
41
Prawo Unii nie skutkuje jednak zobowiązaniem państw członkowskich do ustanowienia środków prawnych innych niż środki przewidziane w prawie krajowym, chyba że z systematyki danego krajowego porządku prawnego wynika, iż nie istnieje żaden środek prawny pozwalający, choćby w trybie wpadkowym, zapewnić ochronę uprawnień wynikających dla podmiotów prawa z prawa Unii albo gdy jedynym sposobem dostępu podmiotu prawa do sądu jest uprzednie naruszenie przezeń prawa (zob. podobnie wyroki: z dnia 13 marca 2007 r., Unibet, C‑432/05, EU:C:2007:163, pkt 40, 41, 64, 65; a także z dnia 2 czerwca 2022 r., Skeyes, C‑353/20, EU:C:2022:423, pkt 54).
42
W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że, biorąc pod uwagę stan węgierskich uregulowań prawnych, sądy cywilne uznały się za właściwe do dokonania wpadkowej oceny zgodności z prawem Unii stanowiącej tytuł wykonawczy decyzji instytucji zarządzającej nakazującej odzyskanie dotacji Unii przy okazji wniesionego przez beneficjenta tej dotacji powództwa dotyczącego w szczególności decyzji o cofnięciu wspomnianej dotacji lub o rozwiązaniu umowy o jej udzielenie.
43
Należy dodać, że sąd krajowy rozpatrujący spór podlegający prawu Unii powinien mieć możliwość zarządzenia środków tymczasowych w celu zapewnienia pełnej skuteczności przyszłemu orzeczeniu w przedmiocie istnienia uprawnień dochodzonych na podstawie prawa Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 czerwca 1990 r., Factortame i in., C‑213/89, EU:C:1990:257, pkt 21; z dnia 13 marca 2007 r., Unibet, C‑432/05, EU:C:2007:163, pkt 67, 77; a także z dnia 2 czerwca 2022 r., Skeyes, C‑353/20, EU:C:2022:423, pkt 53). Dlatego sąd, który w takich okolicznościach zarządziłby środki tymczasowe, gdyby nie stała temu na przeszkodzie norma prawa krajowego, jest zobowiązany nie zastosować tej normy.
44
Ponadto, ze względu na to, że, jak wskazano w pkt 25 niniejszego wyroku, orzecznictwo sądów węgierskich jest podzielone na dwa nurty, jeśli chodzi o kwestię właściwości sądów cywilnych do zarządzania środków tymczasowych w sprawach mających na celu tymczasowe zakazanie instytucji zarządzającej odzyskiwania dotacji, którą uważa ona za nienależnie wypłaconą beneficjentowi, należy odwołać się do wymogu dokonywania wykładni zgodnej prawa krajowego. Wymóg ten obejmuje obowiązek dokonania w odpowiednim przypadku zmiany utrwalonego orzecznictwa przez sądy krajowe, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami dyrektywy. Wynika stąd, że sąd krajowy nie ma żadnych racjonalnych podstaw, aby twierdzić, iż nie może interpretować przepisu prawa krajowego zgodnie z prawem Unii tylko ze względu na to, że do tej pory niezmiennie interpretował ten przepis w sposób niezgodny z tym prawem (zob. podobnie wyrok z dnia 19 kwietnia 2016 r., DI, C‑441/14, EU:C:2016:278, pkt 33, 34).
45
W niniejszej sprawie, w zakresie, w jakim prawo węgierskie uznaje stosunek między instytucją zarządzającą a beneficjentem dotacji Unii za mający charakter cywilnoprawny, a w § 103 ust. 1 ustawy nr CXXX z 2016 r. – kodeks postępowania cywilnego upoważniono właściwy sąd cywilny do zarządzenia, na wniosek, środków tymczasowych, sąd odsyłający winien przyznać pierwszeństwo pierwszej linii orzeczniczej, przywołanej w pkt 25 niniejszego wyroku, a w konsekwencji – uznać się za właściwy do zawieszenia wykonania stanowiącej tytuł wykonawczy decyzji instytucji zarządzającej nakazującej odzyskanie dotacji Unii wypłaconej pierwotnie na rzecz spółki Profil-Copy.
46
W braku bowiem możliwości zawieszenia przez sąd odsyłający stosowania decyzji, o której mowa w poprzednim punkcie, instytucja zarządzająca może uzyskać od organu administracji skarbowej egzekucję tej decyzji. Prawo do skutecznego środka prawnego w rozumieniu art. 47 Karty byłoby zaś iluzoryczne, gdyby uregulowania krajowe zezwalały na to, by prawomocne i wiążące orzeczenie sądowe pozostawało bezskuteczne na niekorzyść jednej ze stron. Takie uregulowania krajowe naruszałyby istotę prawa do skutecznego środka prawnego ustanowionego w tym art. 47 (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 grudnia 2019 r., Deutsche Umwelthilfe, C‑752/18, EU:C:2019:1114, pkt 35 i 36; z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 28).
47
Biorąc pod uwagę powyższe, na pytania od drugiego do czwartego należy odpowiedzieć, iż art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że możliwość, by beneficjent dotacji Unii, po pierwsze, zakwestionował w sposób wpadkowy stanowiącą tytuł wykonawczy decyzję zobowiązującą go do zwrotu tej dotacji w ramach powództwa wniesionego do sądu cywilnego w celu stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji nakazującej cofnięcie tej dotacji i, po drugie, wniósł w ramach tego powództwa o przyjęcie środków tymczasowych w celu zawieszenia wykonania tej decyzji, stanowi skuteczny środek prawny.
W przedmiocie kosztów
48
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
beneficjent dotacji Unii Europejskiej przyznanej w ramach wprowadzania w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej powinien dysponować skutecznym środkiem prawnym wobec stanowiącej tytuł wykonawczy decyzji instytucji zarządzającej programem wspieranym z funduszy Unii nakazującej mu zwrot tej dotacji.
2)
Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
możliwość, by beneficjent dotacji Unii Europejskiej, po pierwsze, zakwestionował w sposób wpadkowy stanowiącą tytuł wykonawczy decyzję zobowiązującą go do zwrotu tej dotacji w ramach powództwa wniesionego do sądu cywilnego w celu stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji nakazującej cofnięcie tej dotacji i, po drugie, wniósł w ramach tego powództwa o przyjęcie środków tymczasowych w celu zawieszenia wykonania tej decyzji, stanowi skuteczny środek prawny.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: węgierski.