62020CJ0247_RES
Sprawa C‑247/20
VI
przeciwko
The Commissioners for Her Majesty’s Revenue and Customs
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Social Security Appeal Tribunal)
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 10 marca 2022 r.
Odesłanie prejudycjalne – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Artykuł 21 TFUE – Dyrektywa 2004/38/WE – Artykuł 7 ust. 1 lit. b) i art. 16 – Dziecko będące obywatelem państwa członkowskiego przebywające w innym państwie członkowskim – Pochodne prawo pobytu rodzica sprawującego faktycznie pieczę nad tym dzieckiem – Wymóg posiadania pełnego ubezpieczenia zdrowotnego – Dziecko mające prawo stałego pobytu przez część istotnych dla sprawy okresów
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Warunki prawa pobytu w oparciu o prawo Unii – Małoletni obywatel Unii mający prawo stałego pobytu w przyjmującym państwie członkowskim – Rodzic tego małoletniego, będący obywatelem państwa trzeciego, przebywający w tym państwie członkowskim na mocy art. 21 TFUE i sprawujący faktycznie nad nim pieczę – Brak spoczywającego na każdym z nich obowiązku posiadania pełnego ubezpieczenia zdrowotnego w celu zachowania przysługującego im prawa pobytu
[art. 21 TFUE; dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 7 ust. 1 lit. b), art. 16 ust. 1, 2]
(zob. pkt 54, 56, 58–60, pkt 1 sentencji)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Beneficjenci – Członek rodziny– Pojęcie – Wstępny niepozostający na utrzymaniu obywatela Unii – Wyłączenie
(dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2)
(zob. pkt 57)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Warunki prawa pobytu w oparciu o prawo Unii – Małoletni obywatel Unii mający prawo stałego pobytu w przyjmującym państwie członkowskim – Rodzic tego małoletniego, będący obywatelem państwa trzeciego, przebywający w tym państwie członkowskim na mocy art. 21 TFUE i sprawujący faktycznie nad nim pieczę – Spoczywający na każdym z nich obowiązek posiadania pełnego ubezpieczenia zdrowotnego w okresach poprzedzających nabycie prawa stałego pobytu – Spełnienie obowiązku poprzez ich nieodpłatne przystąpienie do publicznego systemu ubezpieczenia zdrowotnego w przyjmującym państwie członkowskim
[art. 21 TFUE; dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 7 ust. 1 lit. b)]
(zob. pkt 63, 65, 67, 69, 70, 72, pkt 2 sentencji)
Streszczenie
VI i jej mąż są obywatelami pakistańskimi zamieszkującymi w Irlandii Północnej (Zjednoczone Królestwo) wraz z ich dziećmi. Ich syn, urodzony w 2004 r. i mający obywatelstwo irlandzkie, nabył prawo stałego pobytu w Zjednoczonym Królestwie ze względu na legalne w nim zamieszkiwanie przez nieprzerwany okres pięciu lat.
O ile VI, która początkowo zajmowała się ich dziećmi, pracuje i podlega opodatkowaniu dopiero od kwietnia 2016 r., jej mąż pracował i podlegał opodatkowaniu we wszystkich okresach rozpatrywanych w postępowaniu głównym, przy czym małżonkowie posiadają zasoby wystarczające do zaspokojenia potrzeb ich rodziny.
Commissioners for Her Majesty’s Revenue & Customs (organ podatkowy i celny, Zjednoczone Królestwo) uznał, że od maja do sierpnia 2006 r. oraz od sierpnia 2014 r. do września 2016 r. VI nie była objęta pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym i że w konsekwencji nie przysługiwało jej prawo pobytu w Zjednoczonym Królestwie, w związku z czym nie mogła ona korzystać w tych dwóch okresach ani z ulgi podatkowej na pozostające na utrzymaniu dziecko, ani z dodatków rodzinnych.
Social Security Appeal Tribunal (sąd apelacyjny ds. zabezpieczenia społecznego, Irlandia Północna, Zjednoczone Królestwo), do którego wniesiono dwie skargi dotyczące tych uprawnień, zwrócił się do Trybunału z pytaniem, w jakim zakresie wymóg posiadania pełnego ubezpieczenia zdrowotnego w przyjmującym państwie członkowskim, przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/38 (
1
), miał zastosowanie do VI i do jej syna w rozpatrywanych okresach, a w stosownym przypadku, czy nieodpłatne przystąpienie w przyjmującym państwie członkowskim do publicznego systemu ubezpieczenia zdrowotnego, którego byli członkami, było wystarczające do spełnienia tego wymogu.
Trybunał orzekł, że art. 21 TFUE, który ustanawia swobodę przemieszczania się i pobytu obywateli Unii, oraz art. 16 ust. 1 dyrektywy 2004/38, który dotyczy nabycia prawa stałego pobytu, należy interpretować w ten sposób, że ani dziecko będące obywatelem Unii, które nabyło prawo stałego pobytu, ani rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad nim, nie są zobowiązani do posiadania pełnego ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy w celu zachowania prawa pobytu w przyjmującym państwie. Natomiast jeśli chodzi o okresy poprzedzające uzyskanie przez dziecko będące obywatelem Unii prawa stałego pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, zarówno to dziecko, gdy o prawo pobytu dla niego wnosi się na podstawie tego art. 7 ust. 1 lit. b), jak i rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad nim, są zobowiązani do posiadania pełnego ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu tej dyrektywy.
Ocena Trybunału
Co się tyczy, po pierwsze, okresów przypadających po tym, jak dziecko będące obywatelem Unii uzyskało prawo stałego pobytu po legalnym zamieszkiwaniu w przyjmującym państwie członkowskim przez nieprzerwany okres pięciu lat, Trybunał podkreślił, że prawo to nie podlega już (
2
) warunkom posiadania wystarczających zasobów dla siebie i swojej rodziny oraz pełnego ubezpieczenia zdrowotnego, znajdującym zastosowanie przed nabyciem takiego prawa stałego pobytu (
3
).
W odniesieniu do rodzica będącego obywatelem państwa trzeciego, sprawującego faktycznie pieczę nad tym dzieckiem, Trybunał stwierdził, że nie jest on „członkiem rodziny” w rozumieniu dyrektywy 2004/38, a zatem nie może wywodzić z niej (
4
) prawa stałego pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, jeżeli dziecko to pozostaje na utrzymaniu rodzica. Pojęcie „członka rodziny” w rozumieniu tej dyrektywy jest bowiem ograniczone (
5
), w odniesieniu do wstępnych obywatela Unii, do bezpośrednich wstępnych „pozostających na utrzymaniu” tego obywatela.
Niemniej prawo stałego pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, przyznane przez prawo Unii małoletniemu obywatelowi innego państwa członkowskiego, należy uznać – w celu zachowania jego skuteczności – za pociągające za sobą w sposób nieunikniony, na mocy art. 21 TFUE, prawo rodzica faktycznie sprawującego pieczę nad tym małoletnim obywatelem Unii do przebywania wraz z nim w przyjmującym państwie członkowskim, niezależnie od obywatelstwa tego rodzica. Wynika z tego, że niemożność stosowania warunków określonych w szczególności w art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/38 w następstwie nabycia przez owego małoletniego prawa stałego pobytu na podstawie art. 16 ust. 1 tej dyrektywy rozciąga się, na mocy art. 21 TFUE, na tego rodzica.
Po drugie, jeśli chodzi o okresy poprzedzające nabycie przez dziecko będące obywatelem Unii prawa stałego pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, z art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/38 oraz z ogólnej systematyki i celu tej dyrektywy wynika, że nie tylko obywatel Unii, lecz również członkowie jego rodziny, którzy zamieszkują z nim w przyjmującym państwie, oraz rodzic faktycznie sprawujący pieczę nad takim dzieckiem, powinni być objęci pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym.
W tym względzie z artykułu tego w związku z motywem 10 i z art. 14 ust. 2 tej samej dyrektywy wynika, że w całym okresie pobytu na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego dłuższym niż trzy miesiące i krótszym niż pięć lat nieaktywny zawodowo obywatel Unii powinien między innymi posiadać pełne ubezpieczenie zdrowotne dla siebie i członków swojej rodziny, tak aby nie stanowić nadmiernego obciążenia dla finansów publicznych tego państwa członkowskiego. W przypadku dziecka będącego obywatelem Unii, które zamieszkuje w przyjmującym państwie członkowskim z rodzicem sprawującym faktycznie pieczę nad nim, wymóg ten jest spełniony zarówno wtedy, gdy to dziecko ma pełne ubezpieczenie zdrowotne obejmujące jego rodzica, jak i w odwrotnej sytuacji, kiedy to ów rodzic posiada takie ubezpieczenie obejmujące dziecko.
Tymczasem w przypadku małoletniego obywatela Unii, którego jedno z rodziców, będące obywatelem państwa trzeciego, pracowało i było objęte obowiązkiem podatkowym w przyjmującym państwie w rozpatrywanym okresie, odmówienie temu dziecku i rodzicowi sprawującemu faktycznie pieczę nad nim prawa pobytu z tego tylko powodu, że w tym okresie byli oni ubezpieczeni nieodpłatnie w ramach publicznego systemu ubezpieczenia zdrowotnego tego państwa, byłoby nieproporcjonalne. Nie można bowiem uznać, że ta nieodpłatna przynależność stanowi w okolicznościach charakteryzujących sprawę w postępowaniu głównym nadmierne obciążenie dla finansów publicznych wspomnianego państwa.
(
1
)	Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77; sprostowanie Dz.U. 2004, L 229, s. 35) Zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy wszyscy obywatele Unii mają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące, jeżeli posiadają wystarczające zasoby dla siebie i członków ich rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego w okresie pobytu, oraz są objęci pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie członkowskim.
(
2
)	Zgodnie z art. 16 ust. 1 zdanie ostatnie dyrektywy 2004/38.
(
3
)	Przewidzianych w art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/38.
(
4
)	Artykuł 16 ust. 2 dyrektywy 2004/38 stanowi, że ustęp 1 tego artykułu stosuje się również do członków rodziny, którzy nie są obywatelami jednego z państw członkowskich i legalnie zamieszkiwali wraz z obywatelem Unii w przyjmującym państwie członkowskim przez nieprzerwany okres pięciu lat.
(
5
)	Zgodnie z art. 2 pkt 2 dyrektywy 2004/38.