62019CC0845
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
PIKAMÄE
ippreżentati fl‑24 ta’ Marzu 2021 (
1
)
Kawżi magħquda C‑845/19 u C‑863/19
Okrazhna prokuratura – Varna
Proċeduri kriminali
vs
DR (C‑845/19)
TS (C‑863/19)
(talba għal-deċiżjoni preliminari mressqa mill-Apelativen sad – Varna (il-Qorti tal-Appell ta’ Varna, il‑Bulgarija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva 2014/42/UE – Iffriżar u konfiska ta’ mezzi strumentali u rikavati minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea – Kamp ta’ applikazzjoni – Konfiska tal-assi miksuba illegalment – Vantaġġ ekonomiku li jirriżulta minn reat kriminali li ma kienx is-suġġett ta’ kundanna – Artikolu 4 – Konfiska – Artikolu 5 – Konfiska estiża – Artikolu 6 – Konfiska fir-rigward ta’ parti terza – Kundizzjonijiet – Konfiska ta’ somma pekunjarja mitluba fuq il-bażi li tappartjeni lil terza persuna – Terza persuna li ma għandhiex id-dritt li tikkostitwixxi ruħha bħala parti fil-proċedura ta’ konfiska – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
1.
F’dawn il-kawżi, il-Qorti tal-Ġustizzja hija adita mill-Apelativen sad – Varna (il-Qorti tal-Appell ta’ Varna, il-Bulgarija) b’talba għal deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2014/42/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ April 2014 dwar l-iffriżar u l-konfiska ta’ mezzi strumentali u r-rikavat minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea (
2
).
2.
B’mod iktar partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-opportunità li tagħti, għall-ewwel darba, kjarifiki dwar kwistjonijiet legali kruċjali għall‑interpretazzjoni ta’ din id-direttiva. L-ewwel waħda tikkonċerna l-eventwali neċessità tal-eżistenza ta’ sitwazzjoni transkonfinali sabiex tiskatta l-applikazzjoni tal-imsemmija direttiva. It-tieni waħda tikkonċerna l-artikolazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/42 li jistabbilixxu istanzi differenti ta’ konfiska. It-tielet waħda tirrigwarda d-dritt għal rimedju effettiv ta’ terza persuna li tallega li għandha drittijiet ta’ proprjetà fuq oġġett li kienet is-suġġett ta’ konfiska.
I. Il‑kuntest ġuridiku
A.
It‑Trattat dwar il-Funzjonament tal‑Unjoni Ewropea
3.
L-Artikolu 83(1) TFUE huwa fformulat b’dan il-mod:
“1.   Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill, li jaġixxu permezz ta’ direttivi skond il-proċedura leġislattiva ordinarja, jistgħu jistabbilixxu regoli minimi dwar id-definizzjoni ta’ reati kriminali u sanzjonijiet fl-oqsma tal-kriminalità partikolarment gravi ta’ dimensjoni transkonfinali li jirriżultaw min-natura jew l-impatt ta’ dawn ir-reati jew minn ħtieġa partikolari li jiġu miġġielda fuq bażijiet komuni.
Dawn l-oqsma ta’ kriminalità huma li ġejjin: it-terroriżmu, it-traffikar ta’ bnedmin u l-isfruttament sesswali tan-nisa u t-tfal, it-traffikar illeċitu ta’ droga, it-traffiku illeċitu ta’ armi, il-money laundering, il-korruzzjoni, il-falsifikazzjoni ta’ mezzi ta’ ħlas, il-kriminalità fl-informatika u l-kriminalità organizzata.
[…]”
B.
Id‑dritt tal‑Unjoni
1. Id‑Deċiżjoni Kwadru 2004/757/ĠAI
4.
L-Artikolu 2(1) tad-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2004/757/ĠAI tal-25 ta’ Ottubru 2004 li tistabbilixxi dispożizzjonijiet minimi dwar l-elementi kostitwenti ta’ atti kriminali u ta’ pieni fil-qasam tat-traffikar illeċitu ta’ drogi (
3
), jipprovdi:
“Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa biex jiżgura li meta mġieba minn dawn li ġejjin issir bil-ħsieb u tkun infondata fid-dritt din għandha tkun punibbli:
(a)
il-produzzjoni, il-manifattura, l-estrazzjoni, il-preparazzjoni, l-offerta, l-offerta għall-bejgħ, id-distribuzzjoni, il-bejgħ, il-kunsinna fuq kwalunkwe kondizzjoni hi x’inhi, is-senserija, id-dispaċċ, id-dispaċċ fi transitu, it-trasport, l-importazzjoni jew l-esportazzjoni ta’ drogi;
[…]
(ċ)
il-pussess jew ix-xiri ta’ drogi bil-ħsieb li tiġi mwettqa waħda mill-attivitajiet mniżżla f’(a);
[…]”
2. Id‑Direttiva 2014/42
5.
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2014/42, intitolat “Suġġett”, jipprovdi:
“1.   Din id-Direttiva tistabbilixxi regoli minimi dwar l-iffriżar tal-proprjetà fid-dawl tal-possibbiltà li tiġi kkonfiskata sussegwentement u dwar il-konfiska tal-proprjetà f’materji kriminali.
2.   Din id-Direttiva hija mingħajr preġudizzju għall-proċeduri li l-Istati Membri jistgħu jużaw biex jikkonfiskaw il-proprjetà inkwistjoni.”
6.
L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi li:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
(1)
“rikavat” tfisser kwalunkwe vantaġġ ekonomiku li jirriżulta, direttament jew indirettament minn reat kriminali; dan jista’ jikkonsisti minn kwalunkwe forma ta’ proprjetà u jinkludi kwalunkwe investiment mill-ġdid jew kwalunkwe trasformazzjoni li jsiru sussegwentement ta’ rikavat dirett u kwalunkwe benefiċċju ta’ valur;
(2)
“proprjetà” tfisser proprjetà ta’ kwalunkwe deskrizzjoni, kemm jekk materjali kif ukoll jekk immaterjali, mobbli jew immobbli u d-dokumenti jew l-istrumenti legali li jixhdu dritt jew interess fi proprjetà bħal din;
[…]
(4)
“konfiska” tfisser ċaħda definittiva minn proprjetà ordnata minn qorti fir-rigward ta’ reat kriminali;
[…]”
7.
L-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, huwa fformulat kif ġej:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għar-reati kriminali koperti minn:
[…]
(g) [Id-Deċiżjoni Kwadru 2004/757];
[…]”.
8.
L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/42, intitolat “Konfiska”, jipprovdi li:
“1. L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex ikunu jistgħu jikkonfiskaw, kompletament jew parzjalment, il-mezzi strumentali u r-rikavat jew il-proprjetà li l-valur tagħha jkun ekwivalenti għal tali mezzi strumentali jew rikavat, soġġett għal kundanna definittiva għal reat kriminali, li tista’ wkoll tirriżulta minn proċedimenti in absentia.”
9.
L-Artikolu 5(1) tal-imsemmija direttiva, intitolat “Konfiska estiża”, jipprovdi li:
“L-Istati Membri għandhom jadottaw il-miżuri meħtieġa sabiex ikunu jistgħu jikkonfiskaw, kompletament jew parzjalment, il-proprjetà li tappartjeni lil persuna li tkun instabet ħatja ta’ reat kriminali li jista’ joħloq, direttament jew indirettament, benefiċċju ekonomiku, fejn qorti abbażi taċ-ċirkostanzi tal-każ, inklużi l-fatti speċifiċi u l-evidenza disponibbli, bħal li l-valur tal-proprjetà jkun sproporzjonat meta mqabbel mad-dħul legali tal-persuna li tinstab ħatja, tkun sodisfatta li l-proprjetà inkwistjoni nkisbet minn imġiba kriminali.”
10.
L-Artikolu 6 ta’ din l-istess direttiva, intitolat “Konfiska fir-rigward ta’ parti terza”, jistabbilixxi li:
“1.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex ikunu jistgħu jikkonfiskaw ir-rikavat, jew proprjetà oħra li l-valur tagħha jkun ekwivalenti għar-rikavat, li, direttament jew indirettament, tkun ġiet ittrasferita minn persuna suspettata jew akkużata lil partijiet terzi, jew li tkun ġiet akkwistata minn partijiet terzi mingħand il-persuna suspettata jew akkużata, tal-inqas jekk dawk il-partijiet terzi kienu jafu jew suppost li kienu jafu li l-għan tat-trasferiment jew tal-akkwist kien biex tiġi evitata l-konfiska, abbażi ta’ fatti u ċirkostanzi konkreti, inkluż li t-trasferiment jew l-akkwist sar mingħajr ħlas jew għal ammont ferm aktar baxx mill-valur fis-suq.
2.   Il-paragrafu 1 ma għandux jippreġudika d-drittijiet ta’ persuni terzi in bona fide.”
11.
Skont l-Artikolu 8 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Salvagwardji”:
“1.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li l-persuni affettwati mill-miżuri previsti skont din id-Direttiva jkollhom id-dritt għal rimedju effettiv u proċess ġust sabiex jitħarsu d-drittijiet tagħhom.
[…]”
C.
Id‑dritt Bulgaru
1. Il‑Kodiċi Kriminali
12.
L-Artikolu 53 tan-nakazatelen kodeks (il-Kodiċi Kriminali, iktar ’il quddiem in-“NK”) jipprovdi li:
“(1)   Irrispettivament minn kull responsabbiltà kriminali, għandhom jiġu kkonfiskati għall-benefiċċju tal-Istat:
a)
il-proprjetà li tappartjeni lill-persuna li tinstab ħatja u li kienet intiża, jew li serviet, għat-twettiq ta’ reat kriminali predeterminat; meta din il-proprjetà ma tkunx għadha teżisti jew tkun ġiet ittrasferita, għandu jiġi ddeterminat l-ammont li jikkorrispondi għall-valur tagħha [(issupplimentat, DV Nru 7/2019)];
b)
il-proprjetà li tappartjeni lil persuna li nstabet ħatja u li kienet is-suġġett ta’ reat kriminali premeditat, fil-każijiet espressament previsti fil-parti speċjali ta’ dan il-kodiċi.
(2)   Għandhom jiġu kkonfiskati wkoll għall-benefiċċju tal-Istat [(ġdid, DV Nru 28/1982)]:
a)
il-proprjetà li kienet is-suġġett jew l-istrument ta’ reat kriminali u li l-pussess tagħha huwa pprojbit; u
b)
il-prodotti diretti u indiretti miksuba permezz tar-reat kriminali, jekk ma huwiex meħtieġ li jitħallsu lura jew li jiġu rrimborsati; meta dawn il-prodotti ma jkunux għadhom jeżistu jew ikunu nbiegħu, jiġi ddeterminat l-ammont li jikkorrispondi għall-valur tagħhom [(emendat, DV Nru 7/2019)].
(3)   Fis-sens tal-paragrafu 2(b) [(ġdid, DV Nru 7/2019)]:
1.
jikkostitwixxi “rikavat dirett” kull vantaġġ ekonomiku li huwa konsegwenza immedjata tal-ksur;
2.
jikkostitwixxi “rikavat indirett” kull vantaġġ ekonomiku li jirriżulta mid-dispożizzjoni tar-rikavat dirett, kif ukoll minn kull proprjetà li tirriżulta mit-trasformazzjoni ulterjuri totali jew parzjali tar-rikavat dirett, inkluż meta dan ikun tħallat ma’ proprjetà ta’ oriġini legali; il-proprjetà hija suġġetta għal konfiska sal-valur tar-rikavat dirett imħallat, inkluż żidiet fil-valur tal-proprjetà, meta dawn ikunu marbuta direttament mad-dispożizzjoni jew mat-trasformazzjoni tar-rikavat dirett u mal-inkorporazzjoni tar-rikavat dirett fil-proprjetà.”
13.
L-Artikolu 354a (l-ewwel pubblikazzjoni: DV Nru 95/1975; emendat: DV Nru 28/1982, Nru 10/1993, Nru 62/1997, Nru 21/2000, Nru 26/2004 u Nru 75/2006) tan-NK jipprovdi li:
“(1)   Kull min, mingħajr awtorizzazzjoni xierqa, jimmanifattura, jittrasforma, jakkwista jew jippossjedi sustanzi narkotiċi jew l-ekwivalenti tagħhom għal finijiet ta’ traffikar, għandu jiġi punit, meta s-sustanzi narkotiċi jkunu ta’ riskju għoli jew simili għalihom, b’terminu ta’ priġunerija ta’ bejn sentejn u tmien snin u b’multa ta’ bejn [5000 u 20000 lev Bulgaru (BGN) (bejn madwar EUR 2500 u 10000) u, għal sustanzi narkotiċi riskjużi jew l-ekwivalenti tagħhom, b’terminu ta’ priġunerija ta’ bejn sena u sitt snin u multa minn [BGN 2000 sa 10000 (minn madwar EUR 1000 sa 5000)]. […]
[…]
(3)   Kull min, mingħajr awtorizzazzjoni xierqa, jakkwista jew jippossjedi sustanzi narkotiċi jew dawk simili għalihom għandu jiġi punit:
1.
għal sustanzi narkotiċi ta’ riskju għoli jew l-ekwivalenti tagħhom, b’terminu ta’ priġunerija ta’ bejn sena u sitt snin u multa minn [BGN 2000 sa 10000 (minn madwar EUR 1000 sa 5000)];
2.
għal sustanzi narkotiċi riskjużi jew l-ekwivalenti tagħhom, b’terminu ta’ priġunerija sa ħames snin u b’multa minn [BGN 1000 sa 5000 (minn madwar EUR 500 sa 2500)].
[…]”
2. Il‑Kodiċi tal‑Proċedura Kriminali
14.
Il-punt 1 tal-Artikolu 306(1) tan-nakazatelno-protsesualen kodeks (il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, DV Nru 86, tat-28 ta’ Ottubru 2005, iktar ’il quddiem in-“NPK”) jipprovdi li:
“(1)   Il-qorti tista’ wkoll tiddeċiedi permezz ta’ digriet dwar id-domandi li jirrigwardaw:
1.
id-determinazzjoni tal-piena globali skont l-artikoli 25 u 27 u l-applikazzjoni tal-artikolu 53 tan-[NK].”
II. Il‑fatti li wasslu għall‑kawżi, il‑proċeduri fil-kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
15.
Il-persuni kkonċernati, waħedhom jew bħala koawturi, instabu ħatja li wettqu, fil‑21 ta’ Frar 2019, fil-belt ta’ Varna (il-Bulgarija), reat kriminali taħt l-Artikolu 354a tan-NK, li jikkonsisti b’mod partikolari fil-pussess ta’ sustanzi narkotiċi ta’ riskju għoli mingħajr awtorizzazzjoni, bil-għan li jiġu ttraffikati. Permezz ta’ sentenza kriminali mogħtija fit-28 ta’ Ġunju 2019, DR ġie kkundannat għal piena ta’ priġunerija ta’ sena kif ukoll multa ta’ BGN 2500 (madwar EUR 1250). Min-naħa tiegħu, TS ġie kkundannat għal piena ta’ priġunerija ta’ sentejn, sospiża b’erba’ snin, kif ukoll multa ta’ BGN 5000 (madwar EUR 2500).
16.
Waqt tfittxija fir-residenza fejn DR kien jgħix ma’ ommu u man-nanniet tiegħu, kif ukoll fil-vettura bil-mutur tiegħu, li saret mill-awtoritajiet kompetenti fil-kuntest tal-proċeduri li jippreċedu l-proċess, dawn tal-aħħar skoprew somma flus fl-ammont ta’ BGN 4 447.06 (madwar EUR 2200).
17.
Fil-kuntest tat-tfittxija fir-residenza fejn TS kien jgħix ma’ ommu, li saret ukoll fil-kuntest ta’ proċedura li tippreċedi l-proċess, l-awtoritajiet kompetenti skoprew somma ta’ flus fl-ammont ta’ BGN 9 324.25 (madwar EUR 4800).
18.
Wara l-kundanna kriminali tal-persuni kkonċernati, l-uffiċju tal-prosekutur pubbliku talab lill-Okrazhen sad Varna (il-Qorti Reġjonali ta’ Varna, il-Bulgarija, iktar ’il quddiem il-“qorti tal-ewwel istanza”) tordna l-konfiska tal-imsemmija somom ta’ flus favur l-Istat, konformement mal-punt 1 tal-Artikolu 306(1) tan-NPK. Il-qorti tal-ewwel istanza eżaminat it-talba tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku f’seduta pubblika, li fiha intervjenew il-prosekutur pubbliku, il-persuni kkonċernati u ż-żewġ avukati tagħhom.
19.
Matul din il-proċedura ġudizzjarja, DR iddikjara li l-flus inkwistjoni kienu jappartjenu lin-nanna tiegħu, li kienet akkwistathom permezz ta’ self bankarju. Barra minn hekk, huwa ppreżenta prova bil-miktub li tistabbilixxi li, f’Diċembru 2018, hija kienet ġibdet mill-kont bankarju tagħha s-somma ta’ BGN 7 000.06 (madwar EUR 3500). In-nanna ta’ DR ma ħaditx sehem fil-proċedura, taħt il-punt 1 tal-Artikolu 306(1) tan-NPK, li żvolġiet fl-ewwel istanza, peress li d-dritt Bulgaru ma jippermettix li hija titqies bħala parti fil-proċedura. Hija lanqas ma nstemgħet bħala xhud.
20.
Fil-kuntest ta’ din il-proċedura ġudizzjarja, TS, min-naħa tiegħu, iddikjara li s-somma ta’ flus inkwistjoni kienet proprjetà ta’ ommu u ta’ oħtu. F’dan ir-rigward, huwa ppreżenta wkoll prova bil-miktub li tistabbilixxi li, f’Marzu 2018, ommu kienet ikkuntrattat mal-bank DSK‑EAD kreditu għall-konsum fl-ammont ta’ BGN 17000 (madwar EUR 8500). Barra minn hekk, huwa ppreżenta l-kopji tal-passaporti ta’ ommu u ta’ oħtu li jiċċertifikaw il-vjaġġ tagħhom lejn ir-Repubblika tat-Turkija għall-perijodu mid‑19 sal‑21 ta’ April 2019. Omm TS ma setgħetx tipparteċipa fil-proċedura quddiem il-qorti tal-ewwel istanza. Madankollu, hija nstemgħet bħala xhud fir-rigward tas-somma ta’ flus misjuba fir-residenza fejn kienet tgħix ma’ binha.
21.
Il-qorti tal-ewwel istanza rrifjutat li tawtorizza l-konfiska tas-somom ta’ flus inkwistjoni, billi kkunsidrat li r-reat kriminali li ġew ikkundannati għalih il-persuni kkonċernati, jiġifieri l-pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati, ma kienx ta’ natura li jiġġenera vantaġġi ekonomiċi. F’dan ir-rigward, din il-qorti qieset li, minkejja li kienu jeżistu provi, jiġifieri d-depożizzjonijiet tax-xhieda, li, fil-kawżi inkwistjoni, il-persuni kkonċernati kienu jittraffikaw sustanzi narkotiċi, il-kundizzjonijiet għall-konfiska favur l-Istat imsemmija fl-Artikolu 53(2) tan-NK ma ġewx issodisfatti, minħabba li l-uffiċju tal-prosekutur pubbliku ma kienx ifformula tali akkuża u li t-traffikar imsemmi lanqas ma ġie kkonfermat mill-kundanna sussegwenti.
22.
L-uffiċju tal-prosekutur pubbliku reġjonali kkontesta s-sentenza mogħtija mill-qorti tal-ewwel istanza quddiem il-qorti tar-rinviju, billi sostna li l-qorti msemmija ma kinitx applikat l-Artikolu 53(2) tan-NK fid-dawl tad-Direttiva 2014/42. L-avukati tal-partijiet ikkonċernati ma jaqblux mal-opinjoni tal-uffiċċju tal-prosekutur u jqisu li hija biss il-proprjetà materjali, derivanti direttament mir-reat li għalih il-persuna kkonċernata tkun ġiet ikkundannata, li tista’ tiġi kkonfiskata.
23.
F’dan il-kuntest, l-Apelativen sad – Varna (il-Qorti tal-Appell ta’ Varna) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin, ifformulati b’mod identiku għall-Kawżi C‑845/19 u C‑863/19:
“1)
Id-[Direttiva 2014/42] u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea japplikaw fir-rigward ta’ reat kriminali, li jikkonsisti fil-pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati, imwettaq minn ċittadin Bulgaru fit-territorju tar-Repubblika tal-Bulgarija, meta l-eventwali rikavat ekonomiku wkoll ikun iġġenerat u jkun jinsab fir-Repubblika tal-Bulgarija?
2.
Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, kif għandu jiġi interpretat il-kunċett ta’ “vantaġġ ekonomiku li jirriżulta indirettament minn reat kriminali”, li jinsab fil-punt 1 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/42? Somma flus, li tkun instabet fi u li tkun ġiet ikkonfiskata mir-residenza tal-persuna kkundannata u tal-familja tagħha, kif ukoll minn vettura bil-mutur użata minnu, tista’ tikkostitwixxi tali vantaġġ ekonomiku?
3.
L-Artikolu 2 tad-Direttiva [2014/42] għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni legali, bħall-Artikolu 53(2) tan-[NK], li ma tipprevedix is-sekwestru ta’ “vantaġġ ekonomiku li jirriżulta indirettament minn reat kriminali”?
4.
L-Artikolu 47 tal-[Karta] għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni legali nazzjonali, bħall-punt 1 tal-Artikolu 306(1) tan-NPK, li tippermetti s-sekwestru favur l-Istat ta’ somma flus li fir-rigward tagħha jiġi allegat li tappartjeni lil terz, li ma jkunx il-persuna li wettqet ir-reat kriminali, mingħajr il-possibbiltà għal dan it-terz li jitqies bħala parti fil-proċedura u mingħajr il-possibbiltà li jiġi żgurat aċċess dirett għall-ġustizzja għal dan it-terz?”
III. Il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal-Ġustizzja
24.
Dawn id-domandi kienu s-suġġett ta’ osservazzjonijiet bil-miktub min-naħa tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, tal-Gvern Bulgaru kif ukoll tal-Kummissjoni Ewropea.
25.
Dawn l-istess partijiet, kif ukoll il-Gvern Awstrijak, instemgħu fis-seduta li saret fit‑13 ta’ Jannar 2021.
IV. Analiżi
A.
Fuq l-ewwel domanda
26.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2014/42 u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) humiex applikabbli fil-każ ta’ reat kriminali, bħall-pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati, minkejja li l-elementi kollha inerenti għat-twettiq ta’ dan ir-reat huma limitati internament għal Stat Membru wieħed biss.
27.
Minn din id-domanda jirriżulta b’mod ċar li fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, l-eżistenza ta’ sitwazzjoni transkonfinali għandha titqies li hija conditio sine qua non tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2014/42. Il-Gvern Bulgaru kkontesta din il-premessa, kemm fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu kif ukoll waqt is-seduta, billi qies li r-regoli previsti minn din id-direttiva għandhom japplikaw fi Stat Membru indipendentement mill-possibbiltà li tiġi identifikata sitwazzjoni transkonfinali fil-kuntest tal-kawża pendenti quddiem il-qorti tal-imsemmi Stat.
28.
Fid-dawl ta’ dan, ser nieħu qabel kollox pożizzjoni kuntrarja għall-argument tal-Gvern Bulgaru, u b’hekk ser insostni li d-Direttiva 2014/42 ma tistax tiġi applikata jekk ir-reat kriminali ma jkollux dimensjoni transkonfinali (Taqsima 1). Sussegwentement, ser nispjega kif għandha tiġi kkaratterizzata din id-dimensjoni (Taqsima 2) u ser napplika l-analiżi tiegħi għall-kawża inkwistjoni (Taqsima 3). Finalment, ser nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja kif għandha tirrispondi għall-ewwel domanda (Taqsima 4), filwaqt li jiġi ppreċiżat li l-applikabbiltà tal-Karta tiddependi fuq dik tad-Direttiva 2014/42 (
4
).
1. Fuq il‑ħtieġa tal‑eżistenza ta’ sitwazzjoni transkonfinali
29.
Insostenn tal-interpretazzjoni proposta minnu, il-Gvern Bulgaru jagħmel referenza għas-sentenza Moro (
5
), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tad-Direttiva 2012/13/UE dwar id-dritt għall-informazzjoni fil-kuntest tal-proċeduri kriminali (
6
), li l-applikazzjoni fi Stat Membru tar-regoli stabbiliti minnha ma tiddependix fuq l-eżistenza ta’ sitwazzjoni transkonfinali fil-kuntest ta’ kawża li sseħħ f’dan l-Istat Membru. Ir-raġunament li bih il-Qorti tal-Ġustizzja waslet għal din il-konklużjoni huwa, skont il-Gvern Bulgaru, trasponibbli għall-kawżi preżenti.
30.
Dan ir-raġunament għandu jiġi spjegat fil-qosor (
7
). Qabel kollox, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-bażi legali tad-Direttiva 2012/13 hija l-Artikolu 82(2) TFUE, li l-ewwel paragrafu tiegħu jinqara kif ġej: “Fejn ikun meħtieġ sabiex jiġi faċilitat ir-rikonoxximent reċiproku tas-sentenzi u d-deċiżjonijiet ġudizzjarji, kif ukoll il-koperazzjoni tal-pulizija u ġudizzjarja f’materji kriminali ta’ natura transkonfinali, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill li jaġixxu permezz ta’ direttivi skond il-proċedura leġislattiva ordinarja, jistgħu jistabbilixxu regoli minimi. Dawn ir-regoli minimi għandhom jieħdu kont tad-differenzi bejn it-tradizzjonijiet u s-sistemi legali ta’ l-Istati Membri.” Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat, fir-rigward tal-formulazzjoni tad-Direttiva 2012/13, li l-Artikoli 1 u 2 ta’ din id-direttiva, li jiddefinixxu rispettivament is-suġġett u l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, ma jillimitawx l-applikazzjoni tad-direttiva msemmija għal dawk is-sitwazzjonijiet li għandhom dimensjoni transkonfinali. Finalment, il-Qorti tal-Ġustizzja essenzjalment ikkunsidrat, fir-rigward tal-għanijiet tad-Direttiva 2012/13 li, mill-premessi ta’ din id-direttiva jirriżulta li, l-adozzjoni ta’ regoli minimi komuni li jiddefinixxu d-dritt għal informazzjoni fil-proċeduri kriminali hija intiża biex issaħħaħ il-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri fis-sistemi rispettivi tagħhom ta’ ġustizzja kriminali, u tikkontribwixxi għalhekk għar-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet ġudizzjarji anki fil-każ fejn dawn id-deċiżjonijiet jirrigwardaw sitwazzjonijiet purament interni. F’tali kuntest, fejn il-kooperazzjoni transkonfinali tidher neċessarja, l-awtoritajiet tal-pulizija u ġudizzjarji ta’ Stat Membru jistgħu għalhekk jikkunsidraw id-deċiżjonijiet ġudizzjarji tal-Istati Membri l-oħra bħala ekwivalenti għal tagħhom.
31.
Jiena persważ li tali raġunament ma jistax jiġi segwit meta l-kwistjoni dwar il-karattru neċessarju jew le ta’ dimensjoni transkonfinali tqum fir-rigward tal-applikabbiltà tad-Direttiva 2014/42, peress li la l-interpretazzjoni letterali u lanqas l-interpretazzjoni teleoloġika tas-sentenza Moro (
8
) ma jistgħu jiġu applikati b’analoġija għal din l-aħħar direttiva, u dan għar-raġunijiet esposti fil-punti li ġejjin.
32.
L-ewwel nett, fir-rigward tal-formulazzjoni tad-Direttiva 2014/42, għandu jiġi rrilevat li, b’differenza għal dik tad-Direttiva 2012/13, ir-reati kriminali koperti minn din id-direttiva huma ristretti għal dawk li għandhom dimensjoni transkonfinali, peress li l-premessa 1 tad-Direttiva 2014/42 tiġġustifika n-neċessità li l-awtoritajiet kompetenti jingħataw il-mezzi sabiex jittraċċaw, jiffriżaw, jiġġestixxu u jikkonfiskaw ir-rikavat mill-kriminalità minħabba l-fatt li “[i]r-raġuni ewlenija għall-kriminalità organizzata transkonfinali […] hija l-gwadann finanzjarju” (
9
). Barra minn hekk, il-ħtieġa ta’ dimensjoni transkonfinali għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2014/42 hija riflessa fil-memorandum ta’ spjegazzjoni għall-proposta tal-Kummissjoni li minnha toriġina din id-direttiva (
10
), u b’mod partikolari mill-punt 1.1, li jipprovdi li “[l]-għan ta’ din il-proposta għal Direttiva huwa li jkun iktar faċli għall-awtoritajiet tal-Istati Membri biex jikkonfiskaw u jirkupraw il-profitti li l-kriminali jagħmlu minn kriminalità transkonfinali serja u organizzata […] Il-gruppi tal-kriminalità organizzata huma impriżi illegali maħsuba sabiex jiġġeneraw profitt. Huma jieħdu sehem f’għadd kbir ta’ attivitajiet kriminali transkonfinali – bħat-traffikar tad-drogi, it-traffikar tal-bnedmin, it-traffikar illeċitu fl-armi u l-korruzzjoni – li jiġġeneraw qligħ kbir” (
11
).
33.
It-tieni nett, fir-rigward tal-għanijiet tad-Direttiva 2014/42, ma naħsibx li l-għan tar-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji jokkupa, fi ħdan din id-direttiva, l-istess post bħalma huwa attribwit lilu, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, fid-Direttiva 2012/13.
34.
F’dan ir-rigward, għandu fil-fatt jiġi osservat li l-bażi legali tad-Direttiva 2014/42 ma tikkorrispondix għalkollox ma’ dik tad-Direttiva 2012/13. Fil-fatt, fir-rigward tad-Direttiva 2014/42, l-Artikolu 83(1) TFUE, li jikkostitwixxi l-bażi legali tal-armonizzazzjoni tad-dritt kriminali sostantivi, jakkumpanja lill-Artikolu 82(2) TFUE. Barra minn hekk, il-proposta għal direttiva tindika li l-Artikolu 83(1) TFUE għandu jitqies bħala l-“bażi legali prinċipali” tagħha.
35.
Għaldaqstant, jirriżulta mingħajr dubju mill-formulazzjoni tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 83(1) TFUE li, kuntrarjament għall-Artikolu 82(2) TFUE, it-twaqqif ta’ dispożizzjonijiet sostanzjali ma armonizzati ma huwiex suġġett għan-natura neċessarja tagħhom sabiex jiġi ffaċilitat ir-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji u l-kooperazzjoni tal-pulizija u dik ġudizzjarja transkonfinali (
12
).
36.
Għall-kuntrarju, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 83(1) TFUE jipprovdi espressament li tali armonizzazzjoni hija esklużivament suġġetta, lil hinn min-natura partikolarment serja tal-oqsma ta’ kriminalità kkunsidrati, għall-fatt li dawn l-oqsma għandhom dimensjoni transkonfinali li tirriżulta min-natura jew mill-impatt tar-reati inkwistjoni jew minn ħtieġa partikolari li jiġu miġġielda fuq bażijiet komuni. Dawn l-oqsma ta’ kriminalità huma, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 83(1) TFUE, it-terroriżmu, it-traffikar tal-bnedmin, l-isfruttament sesswali tan-nisa u tat-tfal, it-traffikar illeċitu ta’ droga, it-traffikar illeċitu ta’ armi, il-ħasil tal-flus, il-korruzzjoni, il-falsifikazzjoni tal-mezzi ta’ ħlas, il-kriminalità informatika u l-kriminalità organizzata. Kif jirriżulta mill-Artikolu 3 tad-Direttiva 2014/42, din id-direttiva tapplika biss għal dawk ir-reati kriminali koperti minn atti tad-dritt sekondarju li jarmonizzaw il-liġi kriminali sostantiva fl-oqsma msemmija iktar ’il fuq jew, fi kliem ieħor, fl-oqsma li għandhom dimensjoni transkonfinali.
37.
Barra minn hekk, il-fatt li l-applikabbiltà tad-Direttiva 2014/42 tiddependi fuq l-eżistenza ta’ tali dimensjoni transkonfinali huwa kkonfermat, b’mod konklużiv, minn element ta’ interpretazzjoni addizzjonali. Ninnota, fil-fatt, li l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 2014/42 jistabbilixxi r-relazzjoni bejn din id-direttiva u l-att ġuridiku li din għandha l-għan li tissostitwixxi, jiġifieri d-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2005/212/ĠAI tal-24 ta’ Frar 2005 dwar il-Konfiska ta’ Rikavati, Mezzi Strumentali u Proprjetà Konnessi mal-Kriminalità (
13
), fit-termini li ġejjin: “l-ewwel erba’ inċiżi tal-Artikolu 1 u l-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Kwadru 2005/212/ĠAI huma sostitwiti b’din id-Direttiva”, li jimplika, a contrario, li l-Artikolu 2 (“Konfiska”) (
14
), l-Artikolu 4 (“Rimedji legali”) (
15
) u l-Artikolu 5 (“Protezzjoni”) (
16
) ta’ din id-deċiżjoni qafas jibqgħu fis-seħħ. Issa, il-punt 2.3 tal-proposta għad-Direttiva 2014/42 jippreċiża li, fid-dawl tal-fatt li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva proposta hija limitata għall-oqsma tal-kriminalità elenkati fl-Artikolu 83(1) TFUE, l-Artikoli 2, 4 u 5 tad-Deċiżjoni Kwadru 2005/212 ma tħassrux bil-għan li jinżamm ċertu livell ta’ armonizzazzjoni fir-rigward tal-attivitajiet kriminali “li ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva” (
17
), u li għaldaqstant ma għandhom l-ebda dimensjoni transkonfinali.
2. Fuq il-karatterizzazzjoni tal-eżistenza ta’ “dimensjoni transkonfinali”
38.
Il-qorti tar-rinviju tqajjem dubji dwar l-eżistenza ta’ dimensjoni transkonfinali f’din il-kawża billi tinnota li l-ebda element meqjus inerenti għat-twettiq tal-att kriminali inkwistjoni ma jinsab barra mit-territorju Bulgaru.
39.
Nindika minn issa li jidher li dawn id-dubji jirriżultaw minn nuqqas ta’ ftehim dwar il-mod ta’ kif għandha tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ sitwazzjoni transkonfinali li tagħti lok għall-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea bbażat, prinċipalment jew unikament, fuq l-Artikolu 83 TFUE.
40.
Kif diġà tfakkar iktar ’il fuq, it-test ta’ din id-dispożizzjoni tat-Trattat fil-fatt jirreferi għal “dimensjoni transkonfinali”, u mhux għal “element transkonfinali”. Fil-fehma tiegħi, tali formulazzjoni ma hijiex aċċidentali. Għall-kuntrarju, hija turi li l-preżenza ta’ din il-kundizzjoni ma tiddependix fuq l-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi fattwali tal-kawża konkreta, iżda mis-sempliċi fatt li r-reat kriminali inkwistjoni jaqa’ taħt wieħed mill-oqsma ta’ kriminalità li jistgħu jkunu suġġetti għal armonizzazzjoni sostanzjali fis-sens tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 83(1) TFUE, u li jaqa’ fl-ambitu ta’ att ta’ leġislazzjoni sekondarja adottata abbażi tal-Artikolu 83(1) TFUE li jirregola tali qasam (
18
). Jekk dan huwa l-każ, ir-reat kriminali kkunsidrat huwa ipso facto meqjus li jissodisfa l-kundizzjoni tad-dimensjoni transkonfinali, kif ukoll dik tal-gravità partikolari. Minn dan jirriżulta li ma hijiex rilevanti l-kwistjoni dwar jekk wieħed mill-elementi inerenti għat-twettiq tar-reat inkwistjoni għandux natura transkonfinali, bħan-nazzjonalità tal-awtur tar-reat, il-post fejn seħħ ir-reat jew fejn jinsab ir-rikavat tar-reat kriminali.
3. Fuq l-eżistenza ta’ dimensjoni transkonfinali f’din il-kawża
41.
Fid-dawl tal-kawża ineżami, għandu jitfakkar li l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2014/42 jelenka b’mod eżawrjenti r-reati kriminali li għalihom japplikaw id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva, jiġifieri dawk ir-reati kriminali li jissemmew f’atti ta’ leġislazzjoni sekondarja li jinsabu fil-punti (a) sa (k) ta’ dan l-artikolu. Skont l-Artikolu 3(g) tal-imsemmija direttiva, din tapplika għal dawk ir-reati kriminali koperti mid-Deċiżjoni Kwadru 2004/757.
42.
Issa, l-Artikolu 2(1)(c) ta’ din id-deċiżjoni kwadru jinkludi, fost dawn ir-reati kriminali, “il-pussess jew ix-xiri ta’ drogi” bil-ħsieb li titwettaq waħda mill-attivitajiet elenkati fl-Artikolu 2(1)(a), jiġifieri b’mod partikolari d-distribuzzjoni u l-bejgħ tad-drogi.
43.
Għalhekk jidhirli li huwa evidenti li r-reat kriminali li l-persuni kkonċernati ġew ikkundannati għalih fil-kawżi prinċipali permezz ta’ sentenza definittiva, liema reat jikkonsisti fil-pussess ta’ sustanzi narkotiċi ta’ riskju għoli bil-għan li jiġu ttraffikati, kif previst fl-Artikolu 354a(1) tan-NK, jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/42.
44.
L-argument kuntrarju tal-Gvern Awstrijak, ippreżentat waqt l-intervent tiegħu fis-seduta, ma jistax, fil-fehma tiegħi, ipoġġi indiskussjoni tali konklużjoni. Ser nipprova nagħti sommarju ta’ dan l-argument. Skont dan il-gvern, l-għażla tal-Artikolu 83(1) TFUE bħala l-bażi legali prinċipali tad-Direttiva 2014/42 timplika li l-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, li jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, għandu jingħata interpretazzjoni restrittiva, b’tali mod li l-imsemmija direttiva ma tapplikax għar-reati kriminali kollha koperti mill-atti ġuridiċi ta’ leġiżlazzjoni sekondarja elenkati f’dan l-artikolu, iżda biss għar-reati li jissodisfaw il-kundizzjonijiet tal-gravità partikolari u tad-dimensjoni transkonfinali previsti fl-Artikolu 83(1) TFUE. Minn dan jirriżulta, skont il-Gvern Awstrijak, li r-reat kriminali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/42.
45.
Issa, jidhirli li ma hemm ebda element li jiffavorixxi tali interpretazzjoni restrittiva tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2014/42. Fil-fatt, dan l-artikolu jippreċedi l-enumerazzjoni tal-atti ġuridiċi ta’ leġiżlazzjoni sekondarja adottati fl-oqsma previsti mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 83(1) TFUE bis-sentenza: “din id-Direttiva għandha tapplika għar-reati kriminali koperti minn”, li tista’ tinftiehem biss fis-sens li tirreferi għar-reati kriminali kollha koperti f’kull wieħed minn dawn l-atti. Fi kliem ieħor, din id-dispożizzjoni bl-ebda mod ma tippreċiża li, fost dawn ir-reati kriminali, huma biss dawk ir-reati ta’ natura partikolarment serja kif ukoll b’dimensjoni transkonfinali li għandhom jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/42. Barra minn hekk, kif diġà ġie spjegat iktar ’il fuq, ir-reati kollha koperti mill-imsemmija atti jissodisfaw ipso facto l-kundizzjonijiet tal-gravità partikolari u tad-dimensjoni transkonfinali.
4. Konklużjoni fuq l‑ewwel domanda
46.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel domanda preliminari fis-sens li d-Direttiva 2014/42 u l-Karta huma applikabbli fil-każ ta’ reat kriminali li jaqa’ taħt wieħed mill-oqsma ta’ kriminalità elenkati fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 83(1) TFUE, bħal dak ta’ pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati, minkejja li l-elementi kollha inerenti għat-twettiq ta’ dan ir-reat huma limitati fi ħdan Stat Membru wieħed biss.
B.
Fuq it‑tieni u t‑tielet domanda
1. Fuq il-formulazzjoni mill-ġdid tad-domandi
47.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, dwar l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “vantaġġ ekonomiku li jirriżulta indirettament minn reati kriminali” li jinsab fl-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/42. B’mod iktar preċiż, hija tixtieq tkun taf jekk il-proprjetà li tkun ġiet ikkonfiskata mir-residenza tal-persuni kkonċernati u tal-familja tagħhom, kif ukoll mill-vettura bil-mutur użata minn DR għandhiex tikkostitwixxi tali vantaġġ ekonomiku.
48.
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tippreċiża jekk l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/42 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġislazzjoni nazzjonali, bħall-Artikolu 53(2) tan-NK, li ma tipprevedix il-konfiska ta’ vantaġġ ekonomiku li jirriżulta indirettament minn reat kriminali.
49.
Qabel kollox, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/42 jagħti tifsira wiesgħa (
19
) tal-kunċett ta’ “rikavat”, billi jiddefinixxih bħala “kwalunkwe vantaġġ ekonomiku li jirriżulta, direttament jew indirettament minn reati kriminali; dan jista’ jikkonsisti minn kwalunkwe forma ta’ proprjetà u jinkludi kwalunkwe investiment mill-ġdid jew kwalunkwe trasformazzjoni li jsiru sussegwentement ta’ rikavat dirett u kwalunkwe benefiċċju ta’ valur”. Issa, nikkonstata li, permezz tar-referenza espressa għall-vantaġġi ekonomiċi diretti jew indiretti, il-leġislatur tal-Unjoni ma kellux l-intenzjoni li joħloq żewġ kunċetti indipendenti minn xulxin. Fil-fatt, mill-qari tal-premessa 11 tad-Direttiva 2014/42 jirriżulta li l-kunċett ta’ “rikavat” jinkludi mhux biss ir-rikavat li jirriżulta direttament minn reat kriminali, iżda wkoll it-trasformazzjonijiet kollha li jsiru tar-rikavat (
20
). Konsegwentement, inqis li l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/42 ġie traspost b’mod korrett fil-liġi Bulgara peress li, minn naħa, l-Artikolu 53(2) tan-NK jipprovdi għall-konfiska tar-“rikavat dirett u indirett li jirriżulta mir-reat kriminali”, u min-naħa l-oħra, l-Artikolu 53(3) tal-istess kodiċi jippreċiża li “jikkostitwixxi ‘rikavat indirett’ kull vantaġġ ekonomiku li jirriżulta mid-dispożizzjoni tar-rikavat dirett, kif ukoll minn kull proprjetà li tirriżulta mit-trasformazzjoni ulterjuri totali jew parzjali tar-rikavat dirett”.
50.
Tali interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ “rikavat” madankollu ma tkoprix dik il-proprjetà li ma tirriżultax mir-reat kriminali li għalih il-persuna tkun ġiet ikkundannata. Fil-fatt, din l-interpretazzjoni teskludi d-definizzjoni mogħtija mill-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/42, li tispeċifika li l-vantaġġ ekonomiku, kemm jekk ikun dirett jew indirett, għandu jirriżulta minn reat kriminali. Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk is-somma flus maqbuda fil-proċedura prinċipali tikkostitwixxix “rikavat” (
21
) li jista’ jiġi kkonfiskat, nosserva li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, minn naħa, il-persuni ikkonċernati ġew ikkundannati abbażi tar-reat kriminali tal-pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati, li fih innifsu, ma huwiex reat li jiġġenera vantaġġ ekonomiku. Min-naħa l-oħra, eżistew provi li l-persuni kkonċernati kienu jbigħu sustanzi narkotiċi, iżda la ġew akkużati u lanqas ikkundannati b’dan l-imsemmi reat kriminali (
22
). Minn dan isegwi li, sabiex tiddeċiedi fuq il-merti tat-talba għal konfiska, il-qorti tar-rinviju għandha tiddetermina jekk il-vantaġġ ekonomiku jistax jirriżulta minn reat kriminali, bħall-bejgħ ta’ sustanzi narkotiċi, li għalih il-persuna ma tkunx ġiet ikkundannata.
51.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidhirli li huwa neċessarju, sabiex tingħata lill-qorti tar-rinviju risposta utli għar-riżoluzzjoni tat-tilwima, li d-domandi indirizzati lill-Qorti tal-Ġustizzja jiġu riformulati (
23
).
52.
Għalhekk nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tifformula mill-ġdid it-tieni u t-tielet domanda kif ġej:
“Id-Direttiva 2014/42 għandha tiġi interpretata fis-sens li l-konfiska teħtieġ neċessarjament li l-vantaġġ ekonomiku jirriżulta minn reat kriminali li għalih il-persuna tkun ġiet ikkundannata, jew tista’ tikkonċerna wkoll vantaġġ ekonomiku li jirriżulta minn reat ieħor li għalih il-persuna ma tkunx ġiet ikkundannata?”
2. Fuq id‑domandi fformulati mill‑ġdid
53.
Bl-istess loġika segwita għar-riformulazzjoni tad-domanda, għandhom jiġu analizzati t-tipi differenti ta’ konfiska li l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu skont id-Direttiva 2014/42, kif ukoll jiġu vverifikati, fl-analiżi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, jekk iċ-ċirkustanzi tal-kawża inkwistjoni jaqgħux taħt wieħed jew l-ieħor minn dawn il-każijiet.
54.
L-Artikoli 4, 5 u 6 ta’ din id-direttiva jeħtieġu li l-Istati Membri jipprovdu għall-konfiska tar-rikavat kriminali fi tliet każijiet. L-ewwel każ, imsemmi fl-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva, jikkorrispondi għall-konfiska “ordinarja” (
24
), filwaqt li t-tieni u t-tielet każijiet, stabbiliti fl-Artikoli 5 u 6 tad-Direttiva 2014/42, ikopru rispettivament il-konfiska estiża ta’ proprjetà addizzjonali u l-konfiska tar-rikavat jew proprjetà oħra ttrasferiti minn persuna suspettata jew akkużata lil partijiet terzi.
55.
Qabel kollox, inqis li l-fatti tal-kawża ma jagħtux lok għal konfiska tal-proprjetà ta’ parti terza kif irregolata mill-Artikolu 6 tad-Direttiva 2014/42, peress li l-implimentazzjoni ta’ din il-miżura timplika kemm trasferiment ta’ proprjetà favur terz kif ukoll l-għarfien mill-persuna terza li l-għan tal-eventwali trasferiment kien li tiġi evitata l-konfiska ta’ din il-proprjetà. Issa, fid-deċiżjoni tar-rinviju, il-qorti tar-rinviju ma tikkonstata la l-ewwel u lanqas it-tieni minn dawn l-imsemmija ċirkustanzi.
56.
L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/42 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jippermettu, suġġett għall-kundanna definittiva għal reat kriminali, il-konfiska tal-mezzi strumentali u tar-rikavat jew tal-proprjetà li l-valur tagħha jkun ekwivalenti għal dak tal-mezzi strumentali jew rikavat. Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jista’ jinftiehem aħjar fid-dawl tal-konfiska msemmija fl-Artikolu 5 tad-direttiva msemmija. F’dan ir-rigward, id-distinzjoni bejn il-każijiet koperti mill-Artikoli 4 tad-Direttiva 2014/42 u dak irregolat mill-Artikolu 5 tal-istess direttiva hija espressa, fil-fehma tiegħi, fit-termini tal-premessa 19 tal-imsemmija direttiva li tgħid li “[j]ista’ jkun hemm ċirkostanzi fejn ikun xieraq li wara kundanna kriminali issir konfiska mhux biss tal-proprjetà assoċjata ma’ reat kriminali speċifiku, imma anke ta’ proprjetà addizzjonali li l-qorti tiddetermina li tkun ir-rikavat ta’ reati kriminali oħrajn” (
25
) u “[d]an il-metodu jissejjaħ konfiska estiża”. Minn din id-dispożizzjoni jidhirli li l-konfiska estiża msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2014/42 tkopri preċiżament sitwazzjonijiet fejn l-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva ma jistax jiġi applikat minħabba l-assenza ta’ rabta bejn ir-rikavat u r-reat meqjus mill-qorti.
57.
Għalhekk, fir-rigward tal-istruttura tat-testi u tal-organizzazzjoni ġenerali tagħhom, inqis li, għall-applikazzjoni tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/42, huwa neċessarju li r-rikavat jew il-proprjetà li għandhom jiġu kkonfiskati jkunu nkisbu minn reat kriminali li għalih il-persuna tkun ġiet ikkundannata. Jekk wieħed japplika din l-interpretazzjoni, għandu jitqies li l-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/42 ma jistax jiġi applikat għall-kawża inkwistjoni peress li, skont ir-raġunijiet tad-deċiżjoni tar-rinviju, is-somom ta’ flus li ntalbet il-konfiska tagħhom ma setgħux jiġu ġġenerati mir-reat ta’ pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati.
58.
Min-naħa tiegħu, l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2014/42 jipprovdi mekkaniżmu ta’ konfiska estiża (
26
) billi jimponi fuq l-Istati Membri, fil-paragrafu 1 tiegħu, l-obbligu li jadottaw il-miżuri meħtieġa sabiex ikunu jistgħu jikkonfiskaw kompletament jew parzjalment, il-proprjetà li tappartjeni lil persuna li tkun instabet ħatja ta’ reat kriminali li jista’ joħloq, direttament jew indirettament, benefiċċju ekonomiku, fejn il-qorti, abbażi taċ-ċirkustanzi tal-kawża, tkun issodisfatta li l-proprjetà inkwistjoni nkisbet minn attività kriminali. Barra minn hekk, għall-finijiet ta’ din id-dispożizzjoni, il-kunċett ta’ “reat kriminali” jinkludi, tal-inqas, ir-reati elenkati fil-paragrafu 2 tad-dispożizzjoni msemmija. Minn dan jirriżulta li sabiex jiġi vverifikat jekk japplikawx id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2014/42 għall-kawża inkwistjoni, għandu jiġi eżaminat suċċessivament jekk humiex issodisfatti l-kundizzjonijiet stabbiliti minn kull wieħed minn dawn il-paragrafi.
59.
Fl-ewwel lok, għandu jiġi ddeterminat jekk, f’din il-kawża, ir-reat kriminali li għalih il-persuna kkonċernata ġiet ikkundannata jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 5(2)(e) tad-Direttiva 2014/42. Dan tal-aħħar jirreferi, fil-fatt, għal “reat kriminali li huwa punibbli, f’konformità mal-istrument relevanti fl-Artikolu 3 […] b’sentenza ta’ kustodja ta’ massimu tal-inqas ta’ erba’ snin”. Issa, għalkemm ma hemmx dubju li l-piena għar-reat ta’ pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati hija ssanzjonata mill-Artikolu 2(1)(c) tad-Deċiżjoni Kwadru 2004/757, li jagħmel referenza għalih l-Artikolu 3(g) tad-Direttiva 2014/42, għandu jiġi vverifikat jekk tali reat kriminali, kif ġie kkwalifikat f’din il-kawża, huwiex punibbli b’sentenza ta’ priġunerija massima ta’ mill-inqas erba’ snin. Fil-fatt, skont l-Artikolu 4(1) u (2) tad-Deċiżjoni Kwadru 2004/757, il-piena massima prevista għar-reat imsemmi fl-Artikolu 2(1)(c) hija ta’ bejn sena u tliet snin priġunerija mill-inqas, li tiżdied għal mill-inqas ħames sa għaxar snin fil-każijiet li ġejjin: (i) ir-reat jinvolvi kwantitajiet kbar ta’ drogi jew (ii) ir-reat jinvolvi dawk id-drogi li jikkawżaw l-ikbar dannu għas-saħħa, jew jirriżultaw f’dannu sinjifikattiv għas-saħħa ta’ għadd ta’ persuni. Jista’ jiġi preżunt li dan il-kriterju huwa ssodisfatt meta r-reat li għalih il-persuni kkonċernati jkunu ġew ikkundannati jinkludi l-pussess ta’ sustanzi narkotiċi ta’ riskju għoli, peress li tali kwalifika tidher li tikkorrispondi mal-kunċett iċċitat iktar ’il fuq ta’ “drogi li jikkawżaw l-ikbar dannu għas-saħħa”.
60.
Fit-tieni lok, huwa neċessarju li jiġi ddeterminat jekk il-kundizzjoni li tgħid li r-reat kriminali “jista’ joħloq, direttament jew indirettament, benefiċċju ekonomiku” hijiex issodisfatta f’din il-kawża (
27
). Għal dan il-għan, jidhirli li huwa essenzjali, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, li jiġu ppreċiżati l-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kuntest ta’ tali evalwazzjoni. Issa, l-użu tat-terminu “jista’” (
28
) jimplika, fil-fehma tiegħi, li għandha tiġi analizzata n-natura oġġettiva tar-reat, kif tirriżulta mill-kwalifika kriminali tar-reat taħt il-liġi nazzjonali. Madankollu, wieħed jista’ jistaqsi dwar l-eżistenza ta’ kriterji addizzjonali peress li l-premessa 20 tad-Direttiva 2014/42 tipprovdi li “[m]eta jistabbilixxu jekk reat kriminal jistax iwassal għal benefiċċju ekonomiku, l-Istati Membru jistgħu jieħdu f’kunsiderazzjoni l-modus operandi, pereżempju jekk xi kondizzjoni għar-reat tkun li dan li twettaq fil-kuntest ta’ kriminalità organizzata jew bil-ħsieb li jiġu ġġenerati profitti minn reati kriminali”. Fid-dawl ta’ dan it-tfassil, immarkat bl-użu tal-verb “jista’”, inqis li, fid-determinazzjoni ta’ jekk reat kriminali jistax jagħti lok għal vantaġġ ekonomiku, l-ebda obbligu ma huwa impost fuq l-Istati Membri biex jieħdu inkunsiderazzjoni l-modus operandi tar-reat. Din l-interpretazzjoni hija, barra minn hekk, ikkorroborata bit-tieni sentenza tal-istess premessa li tipprovdi li t-teħid inkunsiderazzjoni tal-modus operandi, “ma għandux, inġenerali, jippreġudika l-possibilità li wieħed jirrikorri għall-konfiska estiża”. Minn dan niddeduċi li l-verifika ta’ jekk din il-kundizzjoni hija ssodisfatta jew le ma hijiex neċessarjament suġġetta għall-eżami tal-modus operandi tar-reat, peress li l-awtoritajiet nazzjonali jkunu jistgħu jiddeduċu li r-reat kriminali jista’ jipprovdi vantaġġ ekonomiku sempliċement mill-kwalifika kriminali tar-reat taħt il-liġi nazzjonali.
61.
Insostenn ta’ din il-konklużjoni, inżid ngħid li għalkemm l-Artikolu 3(1)(a) tad-Deċiżjoni Kwadru 2005/212 kien jirreferi għal reat “li sar fi ħdan il-qafas ta’ organizzazzjoni kriminali”, tali kundizzjoni hija riprodotta biss fis-subparagrafu (b) tal-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2014/42, u li għaldaqstant jirriżulta li din il-kundizzjoni ma hijiex sistematikament meħtieġa għar-reati l-oħra elenkati mill-imsemmija direttiva.
62.
Jekk wieħed japplika dan ir-raġunament għall-kawża inkwistjoni, inqis, bħall-qorti tar-rinviju, li bl-ebda mod ma huwa stabbilit li l-kwalifika kriminali ta’ pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati tista’ tagħti lok, direttament jew indirettament, għal vantaġġ ekonomiku. Madankollu, sabiex tiddeċiedi dwar din il-kwistjoni, il-qorti nazzjonali tista’, jekk dan huwa possibbli taħt il-liġi nazzjonali, tieħu inkunsiderazzjoni l-mod ta’ kif twettaq ir-reat, fosthom partikolarment iċ-ċirkustanzi li fihom seħħ ir-reat fil-kuntest tal-kriminalità organizzata, kif ukoll l-intenzjoni li jinkisbu profitti regolari minn reati kriminali.
63.
Finalment, jekk wieħed jassumi li, skont dawn iż-żewġ stadji, ir-reat jaqa’ taħt il-qasam tal-konfiska estiża, il-qorti nazzjonali għandha, skont l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2014/42, tiddetermina, abbażi tal-fatti speċifiċi u tal-provi disponibbli, jekk il-proprjetà li l-konfiska tagħha hija mitluba tirriżultax minn imġiba kriminali. Il-konvinzjoni tal-qorti għandha tkun ibbażata fuq iċ-ċirkustanzi konkreti tal-kawża, fosthom, skont l-illustrazzjoni mogħtija mill-imsemmija dispożizzjoni, l-isproporzjon bejn il-valur tal-proprjetà inkwistjoni u d-dħul legali tal-persuna li tinstab ħatja (
29
).
64.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għat-tieni u t-tielet domandi preliminari, kif riformulati, li d-Direttiva 2014/42 għandha tiġi interpretata fis-sens li l-konfiska ma teħtieġx neċessarjament li l-vantaġġ ekonomiku jirriżulta mir-reat kriminali li għalih persuna tkun instabet ħatja iżda li dan il-vantaġġ jista’ jikkonċerna l-proprjetà li l-qorti tkun konvinta, abbażi taċ-ċirkustanzi tal-kawża, li tkun iġġenerata minn attività kriminali oħra, bil-kundizzjoni li r-reat kriminali li fir-rigward tiegħu l-persuna tkun instabet ħatja u li jista’ joħloq, direttament jew indirettament, vantaġġ ekonomiku, ikun jinsab fost dawk elenkati fl-Artikolu 5(2) tal-imsemmija direttiva.
C.
Fuq ir‑raba’ domanda
65.
Permezz tar-raba’ domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 47 tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni f’din il-kawża, li tippermetti l-konfiska favur l-Istat ta’ proprjetà li jiġi allegat li tappartjeni lil persuna li ma tkunx il-persuna li wettqet ir-reat kriminali, minkejja li dan it-terz ma jkollux il-possibbiltà li jitlob li jiġi kkostitwit bħala parti fil-proċedura ta’ konfiska.
66.
Preliminarjament, għandu jiġi osservat li, kif jirriżulta mill-proċess, il-punt 1 tal-Artikolu 306(1) tan-NPK jirregola l-proċedura li permezz tagħha l-qorti kompetenti tiddeċiedi, wara sentenza ta’ kundanna, dwar il-legalità ta’ konfiska skont l-Artikolu 53(2)(b) tan-NK. Peress li t-terza persuna li tqis ruħha bħala s-sid tal-proprjetà kkonfiskata ma tistax tipparteċipa bħala parti f’din il-proċedura, il-qorti tar-rinviju tidher li tqis li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni ma hijiex konformi mad-dritt għal rimedju effettiv, kif stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta.
67.
Fir-rigward ta’ din id-dispożizzjoni tal-Karta, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-drittijiet fundamentali garantiti fis-sistema legali tal-Unjoni, u b’hekk essenzjalment id-drittijiet stabbiliti mill-Karta, huma intiżi sabiex jiġu applikati f’dawk is-sitwazzjonijiet kollha li huma rregolati mid-dritt tal-Unjoni, u mhux lil hinn minn tali sitwazzjonijiet (
30
).
68.
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-Artikolu 53(2)(b) tan-NK ġie introdott permezz taz-zakon na izmenenie i dopalnenie na nakazatelnia kodeks (il-liġi li temenda u li tissupplimenta l-Kodiċi Kriminali (DV Nru 7 tat-22 ta’ Jannar 2019)), u li din il-liġi kienet intiża sabiex timplimenta, fid-dritt Bulgaru, id-Direttiva 2014/42 fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. Il-leġiżlatur Bulgaru kien għalhekk obbligat li jħares id-drittijiet fundamentali stabbiliti fl-Artikolu 47 tal-Karta, u b’mod partikolari d-drittijiet tal-individwi li jibbenefikaw minn protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet tagħhom derivanti mid-dritt tal-Unjoni (
31
).
69.
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta jipprovdi li kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha garantiti mid-dritt tal-Unjoni ġew miksura għandha d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skont il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan l-istess artikolu. Sabiex jiġi żgurat dan id-dritt fundamentali fi ħdan l-Unjoni, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jipprovdu r-rimedji meħtieġa sabiex jassiguraw protezzjoni legali effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni (
32
).
70.
Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li d-dritt għal rimedju effettiv huwa affermat mill-ġdid mid-Direttiva 2014/42 (
33
). Fil-fatt, l-Artikolu 8 tad-Direttiva jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li l-persuni kkonċernati mill-miżuri previsti minn din id-direttiva jkollhom dritt għal rimedju effettiv u smigħ xieraq sabiex jitħarsu d-drittijiet tagħhom. Fid-dawl tal-formulazzjoni ġenerali ta’ din id-dispożizzjoni, ma hemmx dubju li l-applikazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni testendi wkoll għat-terzi (
34
). Għalhekk, il-konformità tal-leġislazzjoni nazzjonali inkwistjoni mad-dritt għal rimedju effettiv għandha tiġi eżaminata fir-rigward tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2014/42, moqri fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, li huma għaldaqstant id-dispożizzjonijiet li għandhom jiġu interpretati għall-finijiet ta’ din id-domanda preliminari.
71.
Issa, huwa evidenti li leġiżlazzjoni nazzjonali li ma toffri ebda possibbiltà lil terzi sabiex jinvokaw id-dritt ta’ proprjetà tagħhom quddiem qorti nazzjonali tikkostitwixxi ksur tad-dritt għal rimedju effettiv. Madankollu, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, huwa possibbli li wieħed jasal għal tali konklużjoni biss wara evalwazzjoni globali tal-ordinament ġuridiku nazzjonali (
35
). Huwa biss fil-każ fejn din l-evalwazzjoni twassal għal risposta fin-negattiv li d-dritt tal-Unjoni jeżiġi l-ħolqien ta’ rimedju ġudizzjarju ġdid (
36
).
72.
F’dan ir-rigward, il-Gvern Bulgaru enfasizza, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li l-leġislazzjoni nazzjonali toffri lil kull terza persuna li tallega li d-dritt ta’ proprjetà tagħha nkiser fil-kuntest tal-proċedura ta’ konfiska prevista fil-punt 1 tal-Artikolu 306(1) tan-NPK, il-possibbiltà li tafferma l-pretensjoni tagħha quddiem qorti ċivili. B’mod iktar preċiż, din it-terza persuna tista’ tagħmel użu minn rimedju klassiku tad-dritt għal proprjetà li jinsab fis-sistemi tas-civil law, jiġifieri l-azzjoni rivendikatorja, regolata mill-Artikolu 108 taz-zakon za sobstvenostta (il-liġi dwar il-proprjetà). Dan ir-rimedju jippermetti, skont il-Gvern Bulgaru, li titressaq azzjoni ġudizzjarja li ma hijiex suġġetta għal limitu ta’ żmien, u li tippermetti li sid ta’ proprjetà jitlob lura l-proprjetà tiegħu mingħand kull persuna li tippossjedi jew li żżomm indebitament din il-proprjetà.
73.
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddetermina, fis-sentenza li għandha tagħti, jekk l-eżistenza ta’ dan ir-rimedju ġudizzjarju taħt id-dritt nazzjonali tissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt għal rimedju effettiv, fis-sens tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/42, moqri fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, jew jekk dawn l-aħħar dispożizzjonijiet jeżiġux li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni għandha tippermetti lil terzi persuni jiġu kkostitwiti bħala partijiet fil-proċedura ta’ konfiska stess.
74.
Preliminarjament, għandu jiġi miċħud l-argument imressaq mill-Kummissjoni, matul is-seduta, li jgħid li t-tieni interpretazzjoni msemmija fil-punt preċedenti hija meħtieġa minħabba li l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/42, jobbliga lill-Istati Membri sabiex jipprevedu rimedju riżervat għal terzi persuni li jsostnu li għandhom titolu ta’ sjieda jew drittijiet ta’ proprjetà oħrajn fuq il-proprjetà kkonfiskata. Fil-fatt jidhirli li dan l-argument jimplika li l-imsemmi Artikolu 8 jagħti lil dawn it-terzi persuni d-dritt li jippreżentaw rikors dirett kontra d-deċiżjoni ta’ konfiska. Issa, mill-Artikolu 8(6) ta’ din id-direttiva jirriżulta li tali possibbiltà hija prevista biss għall-benefiċċju ta’ kull persuna “li fil-konfront tagħha tkun inħarġet ordni ta’ konfiska” (
37
), filwaqt li, skont il-premessa 33 (
38
) u l-Artikolu 8(7) (
39
), tad-Direttiva 2014/42, meta l-konfiska ma tiġix ordnata direttament kontrihom, it-terzi persuni għandhom biss id-dritt għal smigħ xieraq u d-dritt ta’ aċċess għal avukat matul il-proċedura kollha ta’ konfiska (
40
).
75.
Wara li ntqal dan, ser ngħaddi biex neżamina l-kwistjoni dwar jekk l-azzjoni rivendikatorja stabbilita mid-dritt Bulgaru tistax tiġi kklassifikata bħala rimedju effettiv fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta. Fil-fehma tiegħi, dan l-eżami għandu jinkludi żewġ stadji: l-ewwel nett, għandu jiġi evalwat jekk dan ir-rimedju jistax jindirizza direttament is-sitwazzjoni kkontestata; it-tieni, għandu jiġi żgurat li l-arranġamenti proċedurali ta’ din l-azzjoni ma jirrendux eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet ta’ proprjetà tat-terzi.
76.
L-evalwazzjoni fl-ewwel stadju tista’, fil-fehma tiegħi, tiġi dedotta mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Okrazhna prokuratura – Haskovo u Apelativna prokuratura – Plovdiv (
41
). F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet mitluba tiddeċiedi dwar kwistjoni relatata mal-konfiska ta’ proprjetà li kienet tappartjeni lil persuna terza in bona fide, wara l-kundanna ta’ individwu għar-reat ta’ kuntrabandu doganali. Fl-imsemmija kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li leġiżlazzjoni Bulgara li timponi l-konfiska ta’ kull proprjetà użata għat-twettiq ta’ reat kriminali u li tappartjeni lil terza persuna in bona fide, ma tosservax ir-rekwiżiti tad-dritt għal rimedju effettiv. Peress li l-uniku rimedju mogħti lit-terza persuna bħala sid tal-proprjetà kkonfiskata kienet l-azzjoni għad-danni kontra l-persuna kkundannata, l-imsemmija leġiżlazzjoni ma kinitx tagħti lil din it-terza persuna l-possibbiltà li tikkontesta l-legalità tad-deċiżjoni ta’ konfiska sabiex tirkupra l-proprjetà tagħha (
42
).
77.
Ma hemmx dubju fil-fehma tiegħi, li fil-preżenti kawża, l-azzjoni rivendikatorja stabbilita mil-liġi Bulgara tikkostitwixxi rimedju ġudizzjarju li jindirizza direttament is-sitwazzjoni preżenti, peress li, jekk din l-azzjoni tiġi eżerċitata b’suċċess, hija tippermetti lit-terza persuna kkonċernata tirkupra, permezz ta’ titolu eżekuttiv, il-proprjetà li kienet is-suġġett ta’ konfiska skont l-Artikolu 306 tan-NPK (
43
). Anki jekk li l-Istat jipproċedi għall-bejgħ tal-oġġett wara tali konfiska, inqis, kuntrarjament għall-pożizzjoni espressa mill-Kummissjoni waqt is-seduta, li din ma tbiddilx ir-risposta peress li, l-azzjoni rivendikatorja jidhirli li tista’ tiġi eżerċitata mhux biss kontra l-Istat, iżda wkoll fir-rigward tax-xerrej tal-oġġett. Bl-istess mod, ma naqbilx lanqas mal-Kummissjoni meta ssostni, essenzjalment, li r-rimedju ma huwiex effettiv jekk ma jistax jiġi eżerċitat qabel ma d-deċiżjoni ta’ konfiska ssir definittiva. Fil-fatt, l-Artikolu 47 tal-Karta, kif diġà ġie indikat, jirrikjedi li dan ir-rimedju jqiegħed lil partijiet terzi f’pożizzjoni li jkunu jistgħu jirkupraw il-proprjetà tagħhom, mingħajr ma jeħtieġ li r-rimedju jkun jista’ jiġi eżerċitat qabel tali data.
78.
Fir-rigward tat-tieni stadju, dan jeħtieġ li tiġi riprodotta l-analiżi klassika tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività, li, flimkien mal-prinċipju ta’ ekwivalenza, jikkostitwixxu l-limitu tal-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri. Issa, il-proċeduri bil-miktub u orali pprovdew biss informazzjoni limitata fir-rigward tal-arranġamenti proċedurali taħt id-dritt Bulgaru li jirregolaw l-eżerċizzju tal-azzjoni rivendikatorja. Hemm lok li dawn jiġu eżaminati.
79.
L-ewwel nett, il-Gvern Bulgaru indika waqt is-seduta li t-terza persuna li teżerċita l-azzjoni rivendikatorja fuq proprjetà li fuqha għandha titolu ta’ sjieda u li ġiet kkonfiskata, tista’ tagħżel jekk tixtieqx tkun irrappreżentata minn avukat jew minnha stess. Issa, anki jekk l-assenza ta’ regola li timponi r-rappreżentanza legali obbligatorja tista’ tittieħed inkunsiderazzjoni għall-argument li tali azzjoni hija waħda effettiva, għandu jitfakkar li l-possibbiltà li din it-terza persuna tingħata l-għajnuna legali tista’ wkoll tkun neċessarja sabiex tintlaħaq tali konklużjoni, u dan għandu jiġi evalwat, bl-istess mod kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza DEB (
44
), fid-dawl tal-kriterji li ġejjin: is-suġġett tal-kawża, il-probabbiltajiet ta’ suċċess tar-rikorrent, il-gravità tal-importanza għalih, il-kumplessità tal-liġi u tal-proċedura applikabbli, kif ukoll il-kapaċità tar-rikorrent li jiddefendi b’mod effettiv il-kawża tiegħu. Din l-evalwazzjoni għandha titħalla, b’mod ċar, f’idejn il-qorti tar-rinviju.
80.
It-tieni nett, il-gvern Bulgaru ppreċiża waqt is-seduta li t-tul tal-proċedura ċivili skattata bl-eżerċizzju tal-azzjoni rivendikatorja huwa ta’ bejn sentejn u ħames snin. F’dan ir-rigward, jidhirli li huwa utli li nirreferi għall-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), li tista’ tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 47 tal-Karta skont il-klawżola ta’ uniformità stabbilita fl-Artikolu 52(3) tagħha (
45
). Skont din il-ġurisprudenza, peress li r-rimedju għandu jkun effettiv fil-prattika kif ukoll fid-dritt (
46
), ir-rekwiżiti għal smigħ xieraq li jirriżultaw mill-Artikolu 6 tal-KEDB jistgħu jkunu rilevanti għall-evalwazzjoni tan-natura effettiva ta’ rimedju fis-sens tal-Artikolu 13 tagħha (
47
). B’mod iktar partikolari, id-dritt għal smigħ f’terminu raġonevoli jista’ jikkostitwixxi wkoll kriterju adegwat għall-verifika ta’ tali natura effettiva tar-rimedju (
48
). Madankollu, in-natura “raġonevoli” tat-terminu għandha tiġi evalwata, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fuq iċ-ċirkustanzi kollha speċifiċi għal kull kawża u, b’mod partikolari, skont l-importanza tat-tilwima għall-persuna kkonċernata, il-kumplessità tal-kawża u l-aġir tal-partijiet inkwistjoni (
49
). Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tagħmel tali evalwazzjoni.
81.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għar-raba’ domanda preliminari li l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/42, moqri fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni f’din il-kawża, li tippermetti l-konfiska favur l-Istat ta’ proprjetà li allegatament tappartjeni lil persuna differenti mill-persuna li wettqet ir-reat kriminali, minkejja li din it-terza persuna ma jkollhiex id-dritt li tikkostitwixxi ruħha bħala parti fil-proċedura ta’ konfiska, meta din it-terza persuna jkollha rimedju disponibbli taħt id-dritt nazzjonali, li jista’ jiġi eżerċitat quddiem qorti ċivili, li jagħtiha l-possibbiltà li tirkupra l-proprjetà kkonfiskata, bil-kundizzjoni li l-metodi proċedurali għal tali rimedju ma jirrendux eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-dritt ta’ proprjetà tagħha.
82.
Finalment, inżid li din l-protezzjoni tad-dritt għal rimedju effettiv hekk żgurata, fil-fehma tiegħi, ma hija b’ebda mod inferjuri għal li tiżgura l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Għalkemm huwa minnu, fil-fatt, li, skont il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza Silickieně vs Il‑Litwanja, il-persuni kollha li huma sidien ta’ proprjetà kkonfiskata għandhom jingħataw, bħala prinċipju ġenerali, l-istatus ta’ parti fl-istess kawża fejn ġiet ordnata l-konfiska, huwa wkoll minnu li minn din l-istess ġurisprudenza jirriżulta li miċ-ċirkustanzi fattwali tal-kawża jista’ jirriżulta li l-awtoritajiet nazzjonali de facto taw lill-persuni inkwistjoni opportunità raġonevoli u suffiċjenti sabiex jipproteġu d-drittijiet tagħhom b’mod adegwat (
50
).
V. Konklużjoni
83.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Apelativen sad Varna (il-Qorti tal-Appell ta’ Varna, il-Bulgarija):
1)
Id-Direttiva 2014/42/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ April 2014 dwar l-iffriżar u l-konfiska ta’ mezzi strumentali u r-rikavat minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea huma applikabbli fil-każ ta’ reat kriminali, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jikkonsisti fil-pussess ta’ sustanzi narkotiċi bil-għan li jiġu ttraffikati, minkejja li l-elementi inerenti għat-twettiq ta’ dan ir-reat huma limitati għal Stat Membru wieħed biss.
2)
Id-Direttiva 2014/42 għandha tiġi interpretata fis-sens li l-konfiska ma teħtieġx neċessarjament li l-vantaġġ ekonomiku jirriżulta mir-reat kriminali li tiegħu l-persuna tkun instabet ħatja iżda li dan il-vantaġġ jista’ jikkonċerna l-proprjetà li l-qorti tkun konvinta, abbażi taċ-ċirkustanzi tal-kawża, li tkun iġġenerata minn imġiba kriminali oħra, bil-kundizzjoni li r-reat kriminali li fir-rigward tiegħu l-persuna tkun instabet ħatja jkun jinsab fost dawk elenkati fl-Artikolu 5(2) tal-imsemmija direttiva u li jkun jista’ joħloq, direttament jew indirettament, vantaġġ ekonomiku.
3)
L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/42, moqri fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni f’din il-kawża, li tippermetti l-konfiska favur l-Istat ta’ proprjetà li allegatament tappartjeni lil persuna differenti mill-persuna li wettqet ir-reat kriminali, minkejja li din it-terza persuna ma jkollhiex id-dritt li tikkostitwixxi ruħha bħala parti fil-proċedura ta’ konfiska, meta din it-terza persuna jkollha rimedju disponibbli taħt id-dritt nazzjonali, li jista’ jiġi eżerċitat quddiem qorti ċivili, li jagħtiha l-possibbiltà li tirkupra l-proprjetà kkonfiskata, bil-kundizzjoni li l-metodi proċedurali għal tali rimedju ma jirrendux eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-dritt ta’ proprjetà tagħha.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU 2014, L 127, p. 39, rettifika fil-ĠU 2014, L 138, p. 114.
(
3
)	ĠU 2006, L 153M, p. 94.
(
4
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021, Okrazhna prokuratura – Haskovo u Apelativna prokuratura – Plovdiv (C‑393/19, EU:C:2021:8, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
5
)	Sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2019 (C-646/17, EU:C:2019:489).
(
6
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2012 (ĠU 2012, L 142, p. 1).
(
7
)	Sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2019, Moro (C-646/17, EU:C:2019:489, punti 32 sa 36).
(
8
)	Sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2019 (C-646/17, EU:C:2019:489).
(
9
)	Enfasi miżjuda minni.
(
10
)	Proposta għal direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-iffriżar u l-konfiska ta’ rikavati mill-kriminalità fl-Unjoni Ewropea (COM(2012) 085 finali) (iktar ’il quddiem il-“proposta għal direttiva”).
(
11
)	Enfasi miżjuda minni.
(
12
)	Fid-duttrina legali, din l-armonizzazzjoni hija normalment imsejħa “awtonoma”. Ara, b’mod partikolari, Zapatero, L. A. u Muñoz de Morales Romero, M., “Droit pénal européen et traité de Lisbonne: le cas de l’harmonisation autonome (article 83.1 TFUE)”, f’Giudicelli‑Delag, G. u Lazerges, C. (edituri), Le droit pénal de l’Union européenne au lendemain du traité de Lisbonne, Société de législation comparée, Pariġi, 2012, p. 116, li skonthom: “[i]d-denominazzjoni ta’ armonizzazzjoni awtonoma tenfasizza li għall-ewwel darba huwa permess li wieħed jitkellem dwar kompetenza, stricto sensu ta’ natura indiretta fil-qasam tad-dritt kriminali sostantiv li l-istituzzjonijiet Ewropej jeżerċitaw permezz tal-metodu Komunitarju u li, b’differenza mill-kompetenzi preċedentement rikonoxxuti mit-tielet pilastru l-antik (Artikolu 29 TUE), ma humiex marbuta mar-rekwiżit tal-kooperazzjoni ġudizzjarja” (enfasi miżjuda minni). Ara wkoll Wieckzorek I., The Legitimacy of EU Criminal Law, Hart Publishing, 2020, p. 118, li jirrimarka li l-proposta li tinsab fir-rapport finali tal-Grupp ta’ Ħidma X dwar il-Libertà, is-Sigurtà u l-Ġustizzja – wieħed mill-gruppi ta’ ħidma li jiffurmaw il-konvenzjoni responsabbli mit-tfassil tat-Trattat ta’ Lisbona (“Il-Konvenzjoni dwar il-Futur tal-Ewropa”) – li l-għoti tal-kompetenza ta’ armonizzazzjoni tad-dritt kriminali sostantiv jiġi ssuġġettat għall-ħtieġa li ssir possibbli l-kooperazzjoni ġudizzjarja ma ġietx adottata mill-awturi tat-trattat.
(
13
)	ĠU 2006, L 159M, p. 223.
(
14
)	L-Artikolu 2(1) tad-Deċiżjoni Kwadru 2005/212 jipprovdi li: “Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri neċessarji sabiex ikun jista’ jikkonfiska, kompletament jew parzjalment, mezzi strumentali u rikavati ta’ reati kriminali punibbli bi priġunerija għal żmien ta’ iżjed minn sena, jew bil-privazzjoni ta’ proprjetà ta’ valur korrispondenti għal tali rikavati”.
(
15
)	L-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Kwadru 2005/212 jipprovdi li: “Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri neċessarji sabiex jiżgura li l-partijiet interessati milquta mill-miżuri taħt l-Artikoli 2 u 3 jkollhom rimedji legali effikaċi sabiex jippreżervaw id-drittijiet tagħhom”.
(
16
)	L-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni Kwadru 2005/212 huwa fformulat kif ġej: “Din id-Deċiżjoni Kwadru ma għandhiex ikollha l-effett li tbiddel l-obbligu tar-rispett tad-drittijiet fundamentali u tal-prinċipji fundamentali, inkluża partikolarment il-preżunzjoni ta’ l-innoċenza kif affermata fl-Artikolu 6 tat-[TUE].”
(
17
)	Proposta għal direttiva, p. 5.
(
18
)	Ara, f’dan is-sens, Mitsilegas, V., “EU Criminal Law after Lisbon. Rights, Trust and the Transformation of Justice in Europe”, Hart Publishing, Londra, 2016, p. 59.
(
19
)	Il-Kummissjoni, fil-proposta tagħha għal direttiva, osservat fil-punt 2.6 li “id-definizzjoni ta’ “rikavat” ġiet estiża meta pparagunata mad-definizzjoni stabbilita fid-[Deċiżjoni Kwadru 2005/212] sabiex tkun inkluża l-possibilità li jiġu kkonfiskati l-benefiċċji ta’ valur kollha li jirriżultaw mir-rikavat minn attività kriminali, inkluż ir-rikavat indirett”.
(
20
)	Skond din il-premessa: “ir-rikavat jista’ jinkludi kwalunkwe proprjetà inkluża dik li ġiet ittrasformata jew ikkonvertita, kompletament jew parzjalment, fi proprjetà oħra, jew meta din tkun tħalltet ma’ proprjetà akkwistata minn sorsi leġittimi, sal-valur ivvalutat tar-rikavat imħallat. Dan jista’ jinkludi wkoll id-dħul jew benefiċċji oħrajn li jirriżultaw mir-rikavat tal-kriminalità, jew minn proprjetà li fiha jew biha seta’ ġie ttrasformat, ikkonvertit jew imħallat tali rikavat”.
(
21
)	Skont l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2014/42, “proprjetà” tfisser “proprjetà ta’ kwalunkwe deskrizzjoni, kemm jekk materjali kif ukoll jekk immaterjali, mobbli jew immobbli u d-dokumenti jew l-istrumenti legali li jixhdu dritt jew interess fi proprjetà bħal din”.
(
22
)	Ara l-punti 21 u 22 ta’ dawn il-konklużjonijiet kif ukoll il-punti 6, 7, 8 u 16 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
(
23
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2020, T‑Systems Magyarország (C‑263/19, EU:C:2020:373, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
24
)	Għad-denominazzjoni ta’ “konfiska ordinarja” ara l-Commission Staff Working Paper – Accompanying document to the Proposal for a Directive of the European Parliament and the Council on the freezing and confiscation of proceeds of crime in the European Union – Impact assessment (SWD(2012) 31 final, punt 3.2).
(
25
)	Enfasi miżjuda minni.
(
26
)	Kif tfakkar il-premessa 19 tad-Direttiva 2014/42, id-Deċiżjoni Kwadru 2005/212 kienet tipprovdi, fl-Artikolu 3 tagħha, tliet sensiliet ta’ rekwiżiti minimi li l-Istati Membri setgħu jagħżlu minnhom sabiex japplikaw il-konfiska estiża, b’tali mod li waqt it-traspożizzjoni ta’ dan it-test, l-Istati Membri adottaw soluzzjonijiet diverġenti.
(
27
)	Din il-verifika jidhirli li hija iktar u iktar neċessarja peress li l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2014/42 ikopri varjetà kbira ta’ reati li, minħabba n-natura jew il-kwalifika tagħhom, ma jimplikawx neċessarjament li dawn jistgħu jagħtu vantaġġ ekonomiku.
(
28
)	Nirrileva wkoll li r-rabta bejn ir-reat kriminali u l-vantaġġ ekonomiku hija kkaratterizzata bl-istess mod fil-verżjonijiet bil-lingwa Spanjola, (“que directa o indirectamente pueda dar lugar a una ventaja económica”), bil-lingwa Estonjana (“mis võimaldavad otseselt või kaudselt majanduslikku kasu tuua võivas kuriteos”), bil-lingwa Ingliża (“liable to give rise, diretly or indirectly, to economic benefit”), bil-lingwa Taljana (“suscettibile di produrre, direttamente o indirecte, un vantaggio economico”), u bil-lingwa Portugiża (“que possa ocasionar direta ou indiretamente um benefício económico”) tad-Direttiva 2014/42.
(
29
)	Dwar din il-kwistjoni, nirrileva wkoll li, skont it-termini tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2014/42, il-qorti għandha tkun “sodisfatta” li l-proprjetà inkwistjoni nkisbet minn imġiba kriminali filwaqt li, għal kull wieħed mill-każijiet ta’ konfiska stabbiliti fl-Artikolu 3(2) tad-Deċiżjoni Kwadru 2005/212, il-qorti għandha tkun “konvinta bis-sħiħ”. Madankollu jidhirli li din l-espressjoni għandha tinqara fid-dawl tas-salvagwardji pprovduti mill-Artikolu 8(8) tad-Direttiva 2014/42 li jipprovdi li “[f]il-proċedimenti msemmija fl-Artikolu 5, il-persuna affettwata għandu jkollha l-possibbiltà effettiva li tikkontesta ċ-ċirkostanzi tal-każ, inklużi fatti speċifiċi u l-evidenza disponibbli li abbażi tagħhom il-proprjetà kkonċernata titqies bħala proprjetà li tkun rikavata minn imġiba kriminali” (korsiv miżjud minni). Ara, fuq dan il-punt, Boucht, J., “Extended Criminal Confiscation”, f’The Limits of Asset Confiscation: On the Legitimacy of Extended Appropriation of Criminal Proceeds, Hart Publishing, Londra, 2017, p. 39.
(
30
)	Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021, Okrazhna prokuratura – Haskovo u Apelativna prokuratura – Plovdiv (C‑393/19, EU:C:2021:8, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
31
)	Ara s-sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger (C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
32
)	Sentenza tat-8 ta’ Mejju 2019, Leitner (C-396/17, EU:C:2019:375, punti 59 u 60).
(
33
)	F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li t-terzi għandhom jitqiegħdu f’pożizzjoni li jinvokaw id-drittijiet ta’ proprjetà fil-każijiet kollha ta’ konfiska previsti mid-Direttiva 2014/42 peress li l-Artikolu 8(9) ta’ din id-direttiva jistabbilixxi li l-“partijiet terzi għandhom ikunu intitolati li jitolbu t-titolu tas-sjieda jew drittijiet ta’ proprjetà oħrajn, inkluż fil-każijiet imsemmija fl-Artikolu 6” (enfasi miżjuda minni).
(
34
)	L-interpretazzjoni tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni Kwadru 2005/112 ipprovduta mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021, Okrazhna prokuratura – Haskovo u Apelativna prokuratura – Plovdiv (C-393/19, EU:C:2021:8, punt 61) hija applikabbli b’analoġija, fil-fehma tiegħi, minħabba l-kontenut sostanzjalment identiku ta’ dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet.
(
35
)	Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság (C-924/19 PPU u C-925/19 PPU, EU:C:2020:367, punt 143 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
36
)	Sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2013, Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑583/11 P, EU:C:2013:625, punt 103).
(
37
)	It-tieni sentenza tal-Artikolu 8(6) tad-Direttiva 2014/42 tipprovdi: “L-Istati Membri għandhom jipprovdu għall-possibbiltà effettiva li persuna li fil-konfront tagħha tkun inħarġet ordni ta’ konfiska tkun tista’ tikkontesta dik l-ordni quddiem qorti”.
(
38
)	Skont il-premessa 33 tad-Direttiva 2014/42, “[g]ħaldaqstant huwa meħtieġ li jkun hemm salvagwardji u rimedji ġudizzjarji speċifiċi sabiex jiġi ggarantit il-ħarsien tad-drittijiet fundamentali tagħhom meta ssir l-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva. Dan jinkludi d-dritt li jinstemgħu għall-partijiet terzi li jiddikjaraw li huma s-sidien tal-proprjetà kkonċernata, jew li jiddikjaraw li jkollhom drittijiet oħra ta’ proprjetà (“drittijiet reali”, “ius in re”), bħad-dritt ta’ użufrutt […]”.
(
39
)	L-ewwel sentenza tal-Artikolu 8(7) tad-Direttiva 2014/42 tipprovdi: “Mingħajr preġudizzju għad-Direttiva [2012/13 u] 2013/48/UE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Ottubru 2013 dwar id-dritt ta’ aċċess għas-servizzi ta’ avukat fi proċedimenti kriminali u fi proċedimenti ta’ mandat ta’ arrest Ewropew, u dwar id-dritt li tiġi infurmata parti terza dwar iċ-ċaħda tal-libertà u d-dritt għal komunikazzjoni ma’ partijiet terzi u mal-awtoritajiet konsulari, matul iċ-ċaħda tal-libertà (ĠU 2013, L 294, p. 1)], il-persuni li l-proprjetà tagħhom tkun ġiet affettwata mill-ordni ta’ konfiska għandu jkollhom id-dritt ta’ aċċess għal avukat matul il-proċeduri ta’ konfiska relatati mal-istabbiliment tar-rikavat u tal-mezzi strumentali sabiex iħarsu d-drittijiet tagħhom.”
(
40
)	Ninnota, f’dan ir-rigward, li emenda intiża sabiex tagħti lil terzi persuni d-“dritt għal qorti imparzjali u għal rimedju effettiv qabel ma tingħata deċiżjoni finali dwar il-konfiska” (enfasi miżjuda minni) kienet ġiet ippreżentata matul ix-xogħlijiet tal-Kumitat għal-Libertajiet Ċivili, il-Ġustizzja u l-Intern tal-Parlament Ewropew. Madankollu, din l-emenda ma ġietx inkluża fit-test finali tad-Direttiva 2014/42. Ara l-abbozz tar-rapport Monica Luisa Macovei (PE494.663v01–00) dwar il-proposta għal direttiva, emenda 151.
(
41
)	Sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021 (C-393/19, EU:C:2021:8).
(
42
)	Sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021, Okrazhna prokuratura – Haskovo u Apelativna prokuratura – Plovdiv (C-393/19, EU:C:2021:8, punti 63 u 64).
(
43
)	F’dan ir-rigward, jidhirli li l-azzjonijiet abbażi tar-responsabbiltà ċivili, stabbiliti mil-liġi Bulgara u invokati mill-Kummissjoni waqt is-seduta, huma differenti mill-azzjoni rivendikatorja, li tikkonċerna d-drittijiet ta’ proprjetà u toffri l-possibbiltà li tinkiseb ir-restituzzjoni tal-proprjetà kkonċernata.
(
44
)	Sentenza tat‑22 ta’ Diċembru 2010 (C‑279/09, EU:C:2010:811, punt 61).
(
45
)	Skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta: “[s]afejn din il-Karta fiha drittijiet li jikkorrispondu għal drittijiet iggarantiti mill-[KEDB], it-tifsira u l-ambitu ta’ dawk id-drittijiet għandhom ikunu l-istess bħal dawk stabbiliti mill-Konvenzjoni msemmija. Din id-dispożizzjoni ma żżommx lil-liġi ta’ l-Unjoni milli jipprevedi protezzjoni aktar estensiva”.
(
46
)	Il-QEDB, 27 ta’ Ġunju 2000, Ilhan vs It-Turkija (CE:ECHR:2000:0627JUD002227793, punt 97); il-QEDB, 26 ta’ Ottubru 2000, Kudła vs Il‑Polonja (CE:ECHR:2000:1026JUD003021096), punt 157); u l-QEDB, 19 ta’ April 2007, Vilho Eskelinen et vs Il‑Finlandja (CE:ECHR:2007:0419JUD006323500, punt 80).
(
47
)	Il-QEDB, 7 ta’ Ġunju 2011, Csüllög vs L-Ungerija (CE:ECHR:2011:0607JUD003004208, punt 46).
(
48
)	Il-QEDB, 10 ta’ April 2008, Wasserman vs Ir-Russja, (CE:ECHR:2008:0410JUD002107105, punt 55), u l-QEDB, 17 ta’ Lulju 2008, Kaić et vs Il‑Kroazja (CE:ECHR:2008:0717JUD002201404, punt 37).
(
49
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑28 ta’ Frar 2013, Eżami mill-ġdid Arango Jaramillo et vs BEI (C-334/12 RX-II, EU:C:2013:134, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
50
)	Il-QEDB, l-10 ta’ April 2012, Silickieně vs Il‑Litwanja (CE:ECHR:2012:0410JUD002049602, punti 47 sa 50). Ara wkoll il-QEDB, il‑15 ta’ Jannar 2015, Veits vs L-Estonja (CE:ECHR:2015:0115JUD001295111, punti 57 sa 60), u l-QEDB, is‑16 ta’ April 2019, Bokova vs Ir-Russja (CE:ECHR:2019:0416JUD002787913, punti 55 sa 59).