Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
DEAN SPIELMANN
της 19ης Μαρτίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑159/25 [Rowicz] (i)
B. Ż.,
V. sp. z o.o.
κατά
T. SA,
Ł.W.
[αίτηση του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας, Πολωνία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Κράτη Μέλη – Υποχρεώσεις – Πρόβλεψη των ενδίκων βοηθημάτων και μέσων που είναι αναγκαία για να διασφαλίζεται αποτελεσματική δικαστική προστασία – Τήρηση της αρχής της ανεξαρτησίας των δικαστών – Ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως – Ανάθεση των υποθέσεων στους δικαστές – Παράνομη σύνθεση του δικαστηρίου – Αρχή του αμεταβλήτου της σύνθεσης του δικαστικού σχηματισμού – Συστήματα τεχνητής νοημοσύνης »
Εισαγωγή
1.        Στην υπό κρίση υπόθεση, το Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας) υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, η οποία αποτελεί συνέχεια των υποθέσεων με τις οποίες το Δικαστήριο διευκρίνισε το περιεχόμενο του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης). Το Δικαστήριο καλείται, για άλλη μια φορά, να αξιολογήσει τις εγγυήσεις που περιβάλλουν την άσκηση της δικαστικής εξουσίας στις εθνικές έννομες τάξεις, ιδίως εκείνες που διασφαλίζουν την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των δικαστηρίων, καθώς και την τήρηση της επιταγής της νόμιμης σύστασης του δικαστηρίου.
2.        Ειδικότερα, η αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αφορά έναν κανόνα εσωτερικής οργάνωσης των δικαστηρίων που ενδέχεται να επηρεάσει τις εγγυήσεις αυτές, ήτοι την απαλλαγή, έστω και με τη συγκατάθεσή της, μιας δικαστή από μέρος των υποθέσεων που της είχαν ανατεθεί και την εκ νέου ανάθεσή τους σε άλλον δικαστή. Το Δικαστήριο καλείται, συνεπώς, να αποφανθεί, μεταξύ άλλων, σχετικά με το κατά πόσον ένας μηχανισμός που βασίζεται στην ανακατανομή των υποθέσεων μέσω ενός αυτόματου συστήματος τυχαίας ανάθεσης συνάδει με τις επιταγές που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης καθώς και σχετικά με τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να θεωρηθεί ότι ένα τέτοιο μέτρο στηρίζεται σε κανόνες επαρκώς σαφείς, προβλέψιμους και κατάλληλους να άρουν τις εύλογες αμφιβολίες των πολιτών ως προς την απουσία εξωτερικών ή εσωτερικών επιρροών στον ορισμό του δικαστή που θα αποφανθεί επί της υπόθεσεώς τους.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3.        Το άρθρο 3, σημείο 1, του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (2) ορίζει το «σύστημα ΤΝ [τεχνητής νοημοσύνης]» ως ένα «μηχανικό σύστημα που έχει σχεδιαστεί για να λειτουργεί με διαφορετικά επίπεδα αυτονομίας και μπορεί να παρουσιάζει προσαρμοστικότητα μετά την εφαρμογή του και το οποίο, για ρητούς ή σιωπηρούς στόχους, συνάγει, από τα στοιχεία εισόδου που λαμβάνει, πώς να παράγει στοιχεία εξόδου, όπως προβλέψεις, περιεχόμενο, συστάσεις ή αποφάσεις που μπορούν να επηρεάσουν υλικά ή εικονικά περιβάλλοντα».
Το πολωνικό δίκαιο
Ο νόμος περί της οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων
4.        Σύμφωνα με το άρθρο 41, παράγραφος 1, του ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (νόμου περί της οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων) της 27ης Ιουλίου 2001, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (3) (στο εξής: νόμος περί της οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων), ο Υπουργός Δικαιοσύνης, μετά από διαβούλευση με την Krajowa Rada Sądownictwa (Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο, Πολωνία), καθορίζει, με κανονιστική πράξη, τον κανονισμό διαδικασίας των τακτικών δικαστηρίων, συμπεριλαμβανομένων, ιδίως, των κανόνων ανάθεσης των υποθέσεων.
5.        Το άρθρο 47a, παράγραφος 1, του νόμου περί της οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων ορίζει τα εξής:
«Οι υποθέσεις ανατίθενται στους δικαστές και στους παρέδρους κατόπιν κλήρωσης, βάσει κατηγοριοποίησης των διαφόρων υποθέσεων, πλην της περίπτωσης ανάθεσης υποθέσεως στον δικαστή υπηρεσίας.»
6.        Το άρθρο 47b του νόμου αυτού προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.      Η μεταβολή της σύνθεσης ενός δικαστηρίου επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση αδυναμίας του να εξετάσει την υπόθεση υπό την αρχική του σύνθεση ή σε περίπτωση μονίμου κωλύματος που εμποδίζει την εξέταση της υπόθεσης υπό την αρχική του σύνθεση. Οι διατάξεις του άρθρου 47a εφαρμόζονται κατ’ αναλογίαν.
[...]
4.      Η μεταβολή του τόπου στον οποίο υπηρετεί ο δικαστής ή η απόσπασή του σε άλλο δικαστήριο καθώς και η λήξη της απόσπασης δεν εμποδίζουν την άσκηση καθηκόντων σε υποθέσεις οι οποίες του ανατέθηκαν στον τόπο όπου υπηρετεί ή στον τόπο όπου ασκεί επί του παρόντος τα καθήκοντά του έως την περάτωσή τους.
5.      Το συμβούλιο διοίκησης του δικαστηρίου στη δικαιοδοσία του οποίου εμπίπτει ο νέος τόπος στον οποίο υπηρετεί ο δικαστής ή ο τόπος απόσπασής του δύναται, είτε κατόπιν αιτήματος του δικαστή είτε αυτεπαγγέλτως, να τον απαλλάξει από τις υποχρεώσεις του όσον αφορά την εκδίκαση υποθέσεων εν όλω ή εν μέρει, ιδίως λόγω της απόστασης μεταξύ του δικαστηρίου αυτού και του νέου τόπου στον οποίο υπηρετεί ο δικαστής ή του τόπου απόσπασής του, ανάλογα με το στάδιο της εξέλιξης των εκκρεμών υποθέσεων. Πριν από την έκδοση της αποφάσεώς του, το συμβούλιο διοίκησης διαβουλεύεται με τους προέδρους των αρμοδίων δικαστηρίων.
6.      Οι διατάξεις των παραγράφων 4 και 5 εφαρμόζονται κατ’ αναλογίαν σε περίπτωση μετακίνησης του δικαστή σε άλλο τμήμα του ίδιου δικαστηρίου και σε περίπτωση διορισμού του σε ανώτερο δικαστήριο.»
7.        Το άρθρο 89 του ως άνω νόμου ορίζει ότι:
«1.      Οι αιτήσεις, οι παρεμβάσεις και οι ενστάσεις που αφορούν την άσκηση των δικαιοδοτικών καθηκόντων των δικαστών πρέπει να υποβάλλονται από τον δικαστή αποκλειστικά μέσω της ιεραρχικής οδού. Ο δικαστής δεν μπορεί να απευθύνεται σε εξωτερικούς φορείς ή πρόσωπα για τέτοιες υποθέσεις, ούτε να τις δημοσιοποιεί.
2.      Σε περίπτωση διαφοράς που αφορά την εργασιακή σχέση, ο δικαστής μπορεί να ασκήσει ένδικο βοήθημα.
[...]»
Ο κανονισμός διαδικασίας του 2019
8.        Το άρθρο 2, σημείο 16, του rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (κανονιστικής πράξεως του Υπουργού Δικαιοσύνης – Κανονισμός διαδικασίας των τακτικών δικαστηρίων), της 18ης Ιουνίου 2019 (4) (στο εξής: κανονισμός διαδικασίας του 2019), περιλαμβάνει τον ακόλουθο ορισμό:
«[System Losowego Przydziału Spraw (σύστημα τυχαίας ανάθεσης υποθέσεων, στο εξής: SLPS)] – σύστημα πληροφορικής που αποσκοπεί στην τυχαία ανάθεση υποθέσεων και δικαστικών καθηκόντων με τη χρήση λογισμικού που βασίζεται σε γεννήτρια τυχαίων αριθμών.»
9.        Το άρθρο 43, παράγραφος 1, του ως άνω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«Οι υποθέσεις ανατίθενται στους εισηγητές δικαστές κατόπιν κλήρωσης, σύμφωνα με την καθορισμένη κατανομή των καθηκόντων, από το [SLPS], χωριστά για κάθε μητρώο, κατάλογο ή άλλο μηχανισμό καταγραφής, εκτός εάν οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού προβλέπουν άλλους κανόνες ανάθεσης υποθέσεων. Η ανάθεση δεν πραγματοποιείται από το [SLPS] σε περίπτωση που οι υποθέσεις μιας ορισμένης κατηγορίας ανατίθενται μόνο σε έναν δικαστή.»
10.      Το άρθρο 49 του ίδιου κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.      Οι υποθέσεις που υπόκεινται σε τυχαία ανάθεση καταχωρίζονται στο [SLPS] εντός τριών εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία παραλαβής τους από το δικαστήριο, εκτός εάν η υπόθεση ανατίθεται μετά από τακτοποίηση ελλείψεων.
2.      Ο πρόεδρος ενός τμήματος μπορεί, σε ορισμένα συστήματα καταχώρισης ή ορισμένες κατηγορίες υποθέσεων, να αναστείλει την ανάθεση υποθέσεων σε περίπτωση βραχυπρόθεσμης απουσίας ορισμένων δικαστών έως ότου αυτοί επανέλθουν στην υπηρεσία.
[...]»
11.      Το άρθρο 55 του ίδιου κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.      Ορισμένες κατηγορίες υποθέσεων μπορούν να ανατίθενται αποκλειστικά σε ορισμένους δικαστές ή μπορεί να ανατίθεται σε αυτούς μεγαλύτερο ποσοστό τέτοιων υποθέσεων, ενώ, όσον αφορά τις λοιπές υποθέσεις, η κατανομή των δραστηριοτήτων μπορεί να προβλέπει μειωμένο συντελεστή ανάθεσης στους δικαστές αυτούς ή ακόμη και την απαλλαγή τους από τις υποθέσεις αυτές (εξειδίκευση).
2.      Η πρόταση κατανομής των δραστηριοτήτων ή η τροποποίησή της, στο μέτρο που περιλαμβάνει την καθιέρωση ή την τροποποίηση της εξειδίκευσης ενός δικαστή, γνωστοποιείται στους δικαστές του τμήματος ή των τμημάτων που αναφέρονται στο άρθρο 77, παράγραφος 2. Για τον καθορισμό νέας κατανομής δραστηριοτήτων απαιτείται ο δικαστής να συναινέσει στην εξειδίκευσή του και να μην αντιταχθεί σε αυτήν ποσοστό μεγαλύτερο του 85 % των δικαστών εντός 14 ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία η σχετική με την εξειδίκευση πρόταση τέθηκε σε γνώση των δικαστών.
[...]»
12.      Το άρθρο 62 του κανονισμού διαδικασίας του 2019 ορίζει τα εξής:
«1.      Μετά από απόφαση για αλλαγή τμήματος ή τόπου υπηρεσίας, ένας εισηγητής δικαστής μπορεί, πριν από την ημερομηνία της μετακίνησής του, να αναλάβει υποθέσεις στο νέο τμήμα, με ταυτόχρονη παύση της ανάθεσης υποθέσεων στο τμήμα του οποίου ήταν μέλος έως τότε. Ο πρόεδρος του δικαστηρίου στο οποίο υπάγεται το νέο τμήμα καθορίζει την ημερομηνία έναρξης της ανάθεσης υποθέσεων στο τμήμα αυτό και της παύση της ανάθεσης στο προηγούμενο τμήμα. Ο πρόεδρος του τμήματος καθορίζει τις προθεσμίες για τις ανατιθέμενες υποθέσεις σε συνεννόηση με τον εισηγητή δικαστή.
2.      Εάν το απαιτεί ο πραγματικός φόρτος εργασίας του εισηγητή δικαστή, η ημερομηνία έναρξης της ανάθεσης υποθέσεων στο τμήμα μπορεί να είναι μεταγενέστερη ή προγενέστερη της ημερομηνίας παύσης της ανάθεσης υποθέσεων στο τμήμα του οποίου ο δικαστής ήταν έως τότε μέλος.
[...]»
13.      Το άρθρο 66 του κανονισμού αυτού ορίζει τα ακόλουθα:
«1.      Σε περίπτωση ανακατανομής υποθέσεων που είχαν ανατεθεί σε εισηγητή δικαστή, οι υποθέσεις κατανέμονται σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες. Οι απόντες δικαστές των οποίων οι υποθέσεις δεν έχουν κατανεμηθεί συμμετέχουν στην ανάθεση.
2.      Οι υποθέσεις που έχουν ήδη εγγραφεί στο πινάκιο μπορούν να κατανέμονται τυχαία ανάλογα με τις ημερομηνίες των επ’ ακροατηρίου συζητήσεων.
[...]»
14.      Το άρθρo 68 του ίδιου κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.      Κατά την κατανομή των δραστηριοτήτων κάθε δικαστή, παρέδρου και γραμματέα λαμβάνονται υπόψη:
1)      οι αναθέσεις υποθέσεων σε ένα ή περισσότερα τμήματα του δικαστηρίου· σε περίπτωση αναθέσεων εντός ενός τμήματος, σε ένα συγκεκριμένο τομέα, λαμβάνονται επίσης υπόψη οι αρμοδιότητες σε αυτόν τον τομέα·
2)      ο συντελεστής (σε ποσοστό) συμμετοχής των εν λόγω δικαστών στις αναθέσεις των υποθέσεων που εισέρχονται στο τμήμα, ήτοι:
α)      100 % – για δικαστή που συμμετέχει αποκλειστικά στη σύνθεση ενός μόνο τμήματος, δεν ασκεί διοικητικά καθήκοντα και δεν έχει αποσπαστεί σε άλλη υπηρεσία βάσει του άρθρου 77 ή του άρθρου 151a του νόμου·
β)      τουλάχιστον 90 % – για αντιπρόεδρο τμήματος στη σύνθεση του οποίου συμμετέχουν έως 15 δικαστές, για προϊστάμενο τμήματος, για εκπρόσωπο τύπου σε περιφερειακό δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου ο αριθμός των θέσεων δικαστών είναι μικρότερος από 300, για συντονιστή διαμεσολάβησης σε περιφερειακό δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου ο αριθμός των θέσεων δικαστών είναι μικρότερος από 300, για αναπληρωτή διαμεσολαβητή πειθαρχικών υποθέσεων σε εφετείο ή περιφερειακό δικαστήριο, για τον διαμεσολαβητή πειθαρχικών υποθέσεων των δικαστών των τακτικών δικαστηρίων, για τον αναπληρωτή διαμεσολαβητή πειθαρχικών υποθέσεων των δικαστών των τακτικών δικαστηρίων, για τον πρόεδρο πειθαρχικού δικαστηρίου και για δικαστή ο οποίος αντικαθιστά εκείνον που εκδικάζει υποθέσεις που εμπίπτουν στη σύμβαση της Χάγης·
γ)      τουλάχιστον 80 % – για δικαστή που ασκεί καθήκοντα προέδρου τμήματος στη σύνθεση του οποίου συμμετέχουν έως επτά δικαστές, για εκπρόσωπο τύπου σε εφετείο, για εκπρόσωπο τύπου σε περιφερειακό δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου ο αριθμός των θέσεων δικαστών υπερβαίνει τους 300, για δικαστή μέλος του Krajowa Rada Sądownictwa [(Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου)] και για δικαστή αποσπασμένο στο γραφείο της Krajowa Rada Sądownictwa [(Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου)]·
δ)      τουλάχιστον 75 % – για αντιπρόεδρο τμήματος που απαρτίζεται από περισσότερους από 15 δικαστές, για συντονιστή διαμεσολάβησης σε περιφερειακό δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου ο αριθμός των θέσεων δικαστών υπερβαίνει τους 300, για τον διαμεσολαβητή πειθαρχικών υποθέσεων του Υπουργού Δικαιοσύνης και για δικαστή που εκδικάζει υποθέσεις οι οποίες εμπίπτουν στη σύμβαση της Χάγης·
ε)      τουλάχιστον 60 % – για τον επιθεωρητή δικαστή·
στ)      τουλάχιστον 50 % – για δικαστή που ασκεί καθήκοντα προέδρου ή αντιπροέδρου τμήματος στη σύνθεση του οποίου συμμετέχουν από 8 έως 20 δικαστές·
ζ)      τουλάχιστον 30 % – για δικαστή που ασκεί καθήκοντα προέδρου ή αντιπροέδρου δικαστηρίου και για δικαστή που ασκεί καθήκοντα προέδρου τμήματος στη σύνθεση του οποίου συμμετέχουν περισσότεροι από 20 δικαστές·
η)      τουλάχιστον 15 % – για δικαστή που έχει αποσπαστεί για να ασκήσει καθήκοντα επικεφαλής εμπειρογνώμονα στην Εθνική Σχολή Δικαστών και Εισαγγελέων ή για να διευθύνει μαθήματα κατάρτισης στην Εθνική Σχολή Δικαστών και Εισαγγελέων·
θ)      τουλάχιστον 10 % – για δικαστή που έχει αποσπαστεί προκειμένου να ασκήσει καθήκοντα διευθυντή ή αναπληρωτή διευθυντή της Εθνικής Σχολής Δικαστών και Εισαγγελέων ή επικεφαλής υπηρεσίας ή τομέα της Εθνικής Σχολής Δικαστών και Εισαγγελέων.
2.      Σε περίπτωση που για έναν συγκεκριμένο δικαστή τυγχάνουν εφαρμογής περισσότεροι του ενός συντελεστές (σε ποσοστό) συμμετοχής στην ανάθεση των υποθέσεων που κατατίθενται σε ένα τμήμα, λαμβάνεται υπόψη ο χαμηλότερος συντελεστής (σε ποσοστό).
[...]»
15.      Το άρθρο 74, παράγραφος 1, του κανονισμού διαδικασίας του 2019 προβλέπει τα εξής:
«Ένα εκτυπωμένο αντίγραφο της έκθεσης της κλήρωσης κατατίθεται στο φάκελο δικογραφίας των υποθέσεων των οποίων η ανάθεση έχει πραγματοποιηθεί από το [SLPS]. Στις άλλες περιπτώσεις, ο πρόεδρος του τμήματος εκδίδει διαταγή ανάθεσης, εκτός εάν η υπόθεση έχει ανατεθεί από άλλο ηλεκτρονικό σύστημα.»
Η διαφορά της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
16.      Στις 13 και 14 Ιουνίου 2024 δύο εφέσεις (στο εξής: οι επίμαχες εφέσεις) κατατέθηκαν ενώπιον του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας) κατά των αποφάσεων του πρώτου βαθμού σε διαφορές σχετικές με αιτήσεις πληρωμής στο πλαίσιο εμπορικών συναλλαγών, κατά την έννοια της οδηγίας 2011/7/ΕΕ για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (5).
17.      Στις 17 και 18 Ιουνίου 2024, η δικαστής JD, που τότε συμμετείχε στη σύνθεση του εικοστού τρίτου τμήματος του εν λόγω δικαστηρίου, ορίστηκε τυχαία από το SLPS, το εργαλείο πληροφορικής που βασίζεται σε γεννήτρια τυχαίων αριθμών, για να αποφανθεί επί των επίμαχων εφέσεων.
18.      Με απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2024 του συμβουλίου διοίκησης του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας), η δικαστής JD, η οποία είχε εντωμεταξύ μετατεθεί σε άλλο τμήμα του εν λόγω δικαστηρίου, απαλλάχθηκε, κατόπιν αιτήματός της, από 100 υποθέσεις που της είχαν ανατεθεί κατά τη διάρκεια του έτους 2024, και ιδίως από τις δύο επίμαχες εφέσεις. Στην απόφαση αυτή, το συμβούλιο διοίκησης του δικαστηρίου εντόπισε επίσης άλλες υποθέσεις τις οποίες η δικαστής JD έπρεπε να φέρει εις πέρας. Η εν λόγω απόφαση δεν περιείχε αιτιολογία.
19.      Κατόπιν απόφασης του προέδρου του εικοστού τρίτου τμήματος του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας) της 10ης Ιανουαρίου 2025, οι 100 αυτές υποθέσεις ανατέθηκαν εκ νέου, στις 13 Ιανουαρίου 2025, σε άλλους εισηγητές δικαστές μέσω του SLPS. 17 δικαστές του εν λόγω τμήματος συμμετείχαν στην κλήρωση που διενεργήθηκε από το SLPS για την εκ νέου ανάθεση των υποθέσεων. 56 από τις 100 υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένων των δύο επίμαχων εφέσεων, ανατέθηκαν στη δικαστή Aneta Łazarska. Άλλοι δικαστές έλαβαν μικρότερο αριθμό υποθέσεων ή δεν έλαβαν καμία υπόθεση.
20.      Ο πρόεδρος του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας) απέρριψε την ένσταση που υπέβαλε η δικαστής Α. Łazarska κατά της εν λόγω ανάθεσης.
21.      Το αιτούν δικαστήριο, το οποίο συγκροτείται από τη δικαστή Α. Łazarskaκαι έχει επιληφθεί των επίμαχων εφέσεων ως μονομελής δικαστικός σχηματισμός, διατηρεί, κατ’ ουσίαν, αμφιβολίες ως προς το αν η απαλλαγή της δικαστή JD από τις εν λόγω υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένων των δύο επίμαχων εφέσεων, καθώς και η εκ νέου ανάθεσή τους συνάδει με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη. Επομένως, το δικαστήριο αυτό διερωτάται εάν μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητο και αμερόληπτο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, δεδομένου ότι, κατά την άποψή του, η ανάθεση των υποθέσεων θα πρέπει επίσης να γίνεται με βάση έναν διαφανή μηχανισμό, ο οποίος να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια που δεν επιδέχονται παρεμβάσεων.
22.      Ειδικότερα, και κατά πρώτον, το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το πολωνικό δίκαιο κατοχυρώνει την αρχή του αμεταβλήτου της σύνθεσης του δικαστικού σχηματισμού, από τη στιγμή του διορισμού του και καθ’ όλη τη διάρκεια της δίκης, εκτός από τις κατά νόμον περιπτώσεις αδυναμίας του να εξετάσει την υπόθεση ή μονίμου κωλύματος που εμποδίζει την εξέταση της υπόθεσης. Ωστόσο, καμία από τις περιπτώσεις αυτές δεν συντρέχει εν προκειμένω, επομένως δεν υπήρχε κανένα κώλυμα να συνεχίσει η δικαστής JD να επιλαμβάνεται των εφέσεων.
23.      Συναφώς, διευκρινίζει ότι η απαλλαγή της δικαστή JD δεν οφειλόταν σε ασθένεια, μετάθεση σε άλλο δικαστήριο ή έκτακτη περίσταση, αλλά απλώς σε εσωτερική μετακίνησή της σε άλλο τμήμα που βρίσκεται στο ίδιο μέρος, η οποία από μόνη της δεν θα μπορούσε να δικαιολογήσει αλλαγή της σύνθεσης του δικαστικού σχηματισμού.
24.      Κατά δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο αμφισβητεί το SLPS, το οποίο χρησιμοποιείται για την τυχαία ανάθεση των υποθέσεων και τον καθορισμό διαφόρων παραμέτρων σχετικά με την κατανομή τους. Κατά την άποψή του, το σύστημα αυτό τέθηκε σε λειτουργία χωρίς προηγούμενη δοκιμή ασφαλείας και παρουσίασε δυσλειτουργίες και σφάλματα, ιδίως κατά τα πρώτα έτη λειτουργίας του, στα οποία προστέθηκαν σφάλματα που αποδίδονται στους χρήστες.
25.      Επιπλέον, αν και οι δραστηριότητες που σχετίζονται με τον σχεδιασμό και τη λειτουργία του SLPS θεωρούνται δημόσιες, το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι η δημοσιοποίηση του αλγορίθμου δεν συνοδεύεται από πραγματική πρόσβαση ούτε στους κανόνες λειτουργίας του SLPS ούτε στον πηγαίο κώδικα. Αυτή η έλλειψη διαφάνειας, σε συνδυασμό με το εύρος των εξουσιών του Υπουργού Δικαιοσύνης επί του καθορισμού των όρων ανάθεσης, θα μπορούσε να δημιουργήσει αμφιβολίες ως προς την πραγματική αμεροληψία του συστήματος και την ευαλωτότητά του σε επιρροές. Τέλος, το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι το SLPS δεν εξασφαλίζει ισορροπημένη κατανομή του φόρτου εργασίας, ενέχοντας κίνδυνο καθυστερήσεων και προσβολής της εσωτερικής ανεξαρτησίας του δικαστή ο οποίος τελεί υπό χρονική πίεση.
26.      Κατά τρίτον, το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι, σε αντίθεση με τα διδάγματα που απορρέουν από την απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2024, S. (Μεταβολή της σύνθεσης δικαστικού σχηματισμού) (6), το εθνικό δίκαιο δεν προβλέπει αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα προκειμένου ο ενδιαφερόμενος δικαστής να προσφύγει κατά της γραπτής αποφάσεως του διοικητικού οργάνου του δικαστηρίου περί αναθέσεως
υποθέσεως και περί ορισμού της συνθέσεως του δικαστηρίου (7).
27.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Υπό το πρίσμα του άρθρου 2 και του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο της [ΣΕΕ], σε συνδυασμό με τα άρθρα 20 και 47 του [Χάρτη] και την αιτιολογική σκέψη 61 του [κανονισμού 2024/1689], αποτελεί ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο το οποίο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως και το οποίο διασφαλίζει την εκδίκαση υποθέσεων χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και χωρίς διακρίσεις και εγγυάται την αποτελεσματική δικαστική προστασία, τακτικό δικαστήριο κράτους μέλους αποφαινόμενο σε τελευταίο βαθμό δικαιοδοσίας, στη σύνθεση του οποίου μετέχει δικαστής του εν λόγω δικαστηρίου, ο οποίος έχει οριστεί για την εκδίκαση υποθέσεως κατόπιν χρήσεως λογισμικού αυτοματοποιημένης αναθέσεως υποθέσεων, βάσει εκθέσεως κληρώσεως και προηγούμενης αποφάσεως του συμβουλίου διοικήσεως του δικαστηρίου:
1)      όταν όργανο διοικήσεως δικαστηρίου, όπως το συμβούλιο διοικήσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, έχει απαλλάξει αυθαίρετα, κατά παράβαση των κανόνων του εθνικού δικαίου περί αναθέσεως των υποθέσεων, τον προηγούμενο εισηγητή δικαστή από την υποχρέωση εξετάσεως των υποθέσεων που του είχαν ήδη ανατεθεί, μολονότι δεν πληρούνταν τα προβλεπόμενα στην εθνική νομοθεσία κριτήρια για την εν λόγω απαλλαγή και κατά παραβίαση της αρχής αρχή κατά την οποία μεταβολή της συνθέσεως του δικαστηρίου επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση αδυναμίας εκδικάσεως της υποθέσεως υπό την τρέχουσα σύνθεσή του ή υπάρξεως μακροχρόνιου κωλύματος για την εκδίκαση της υποθέσεως υπό την τρέχουσα σύνθεση,
2)      όταν ο ορισμός του νέου δικαστή πραγματοποιείται με χρήση του [SLPS] το οποίο δημιουργήθηκε από εκπρόσωπο της εκτελεστικής εξουσίας υπό τον Υπουργό Δικαιοσύνης και [κατόπιν] θεσπίσεως των κανόνων για την κατανομή των υποθέσεων και την κλήρωση στα δικαστήρια με κανονιστική πράξη του ίδιου υπουργού [(άρθρα 43 έως 76 του κανονισμού διαδικασίας του 2019)] και κατά τρόπο ο οποίος συνιστά προσβολή του δικαιώματος σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο και παραβίαση της αρχής του δικαιώματος σε νόμιμο δικαστή,
3)      όταν ο ορισμός του νέου δικαστή πραγματοποιείται με χρήση του λογισμικού αυτοματοποιημένης αναθέσεως υποθέσεων του συστήματος SLPS χωρίς να υφίσταται γνώση και δυνατότητα επαλήθευσης της λειτουργίας του πηγαίου κώδικα του αλγορίθμου τυχαίας αναθέσεως υποθέσεων μέσω του SLPS, περί του οποίου απλώς δημοσιεύθηκαν ορισμένα στοιχεία σε ανάρτηση στον ιστότοπο του Biuletyn Informacji Publicznej (Δημόσιου Ενημερωτικού Δελτίου), και δεδομένου ότι το συγκεκριμένο λογισμικό τυχαίας αναθέσεως υποθέσεων ενέχει κίνδυνο σφαλμάτων και επιδέχεται χειραγώγηση, κατά τρόπον ο οποίος συνιστά προσβολή του δικαιώματος των διαδίκων σε δίκαιη δίκη,
4)      όταν ο ορισμός του νέου δικαστή πραγματοποιείται με χρήση του λογισμικού αυτοματοποιημένης αναθέσεως υποθέσεων του συστήματος SLPS που δημιουργήθηκε από εκπρόσωπο της εκτελεστικής εξουσίας υπό τον Υπουργό Δικαιοσύνης και [κατόπιν] θεσπίσεως των κανόνων για την κατανομή των υποθέσεων και την κλήρωση στα δικαστήρια με κανονιστική πράξη του ίδιου υπουργού [(άρθρα 43 έως 76 του κανονισμού διαδικασίας του 2019)] κατά τρόπο που παραβιάζει την αρχή του δικαιώματος των διαδίκων να εκδικάζονται οι υποθέσεις τους χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, δεδομένου ότι με τη λειτουργία του SLPS δεν διασφαλίζεται η ισομερής κατανομή των υποθέσεων στους δικαστές, με αποτέλεσμα να παραβιάζονται οι αρχές της απαγορεύσεως των διακρίσεων εις βάρος των διαδίκων και της ισότητας ενώπιον του νόμου,
5)      γεγονός το οποίο έχει ως συνέπεια ότι ο δικαστής καταλήγει να αποφαίνεται υπό συνθήκες ελλείψεως νομιμότητας, καθόσον η σύνθεση του εν λόγω δικαστηρίου αντιβαίνει στους κανόνες δικαίου, χωρίς να διασφαλίζεται αποτελεσματική δικαστική προστασία στους διαδίκους,
6)      ενώ ο δικαστής δεν διαθέτει, βάσει του εθνικού δικαίου, πραγματική προσφυγή κατά της γραπτής αποφάσεως του διοικητικού οργάνου του δικαστηρίου περί αναθέσεως υποθέσεως και περί ορισμού της συνθέσεως του δικαστηρίου, δεδομένου ότι δεν υφίσταται ένδικο βοήθημα που να διασφαλίζει στον δικαστή τη δυνατότητα να προσβάλει την εν λόγω απόφαση ενώπιον αμερόληπτου και ανεξάρτητου δικαστηρίου στο πλαίσιο διαδικασίας που πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 47 του [Χάρτη];»
28.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Πολωνική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ανάλυση
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
29.      Θα ξεκινήσω με μερικές εισαγωγικές παρατηρήσεις, προτού εξετάσω τα νομικά ζητήματα που εγείρει η παρούσα υπόθεση.
30.      Με το μοναδικό προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 2 και το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, υπό το πρίσμα των άρθρων 20 και 47 του Χάρτη, καθώς και της αιτιολογικής σκέψης 61 του κανονισμού 2024/1689, προκειμένου να κρίνει, κατ’ ουσίαν, εάν πρέπει να θεωρηθεί ως ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, ένα δικαστικός σχηματισμός εθνικού δικαστηρίου, στον οποίον έχουν ανατεθεί υποθέσεις, κατόπιν τυχαίας κατανομής, μετά την απαλλαγή της δικαστή που είχε αρχικά αναλάβει τις υποθέσεις αυτές, ακόμη και αν δεν προβλέπεται κανένα μέσο αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που να διασφαλίζει στην εν λόγω δικαστή τη δυνατότητα να αμφισβητήσει την επίμαχη εκ νέου ανάθεση.
31.      Κατ’ αρχάς, πρέπει να επισημανθεί ότι το υποβαλλόμενο ερώτημα εκφράζει μια in limine litis αμφισβήτηση του αιτούντος δικαστηρίου σχετικά με τη δική του συμμόρφωση με τις απαιτήσεις που απορρέουν από το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη.
32.      Εν συνεχεία, όσον αφορά τις διατάξεις που επικαλείται το αιτούν δικαστήριο προς στήριξη του αιτήματός του περί ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης, το άρθρο 20 του Χάρτη (το οποίο ορίζει ότι «[ό]λοι οι άνθρωποι είναι ίσοι έναντι του νόμου») δεν έχει, κατ’ εμέ, ιδιαίτερη σημασία, καίτοι το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι το SLPS δεν διασφαλίζει την ισομερή κατανομή των υποθέσεων μεταξύ των δικαστών. Πράγματι, το προδικαστικό ερώτημα αφορά, κατ’ ουσίαν, τον χαρακτηρισμό του δικαστικού σχηματισμού ως ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως.
33.      Τέλος, όσον αφορά τον κανονισμό 2024/1689, το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι το SLPS εμπίπτει στην κατηγορία των συστημάτων υψηλού κινδύνου, κατά την έννοια του εν λόγω κανονισμού, και ότι η έλλειψη διαφάνειας του συστήματος αυτού καταδεικνύει παράβαση των απαιτήσεων που επιβάλλει ο κανονισμός. Συναφώς, αφενός, αμφιβάλλω ότι το SLPS μπορεί να θεωρηθεί «σύστημα τεχνητής νοημοσύνης» κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, δεδομένου ότι από τα αναφερόμενα στοιχεία και τις παρατηρήσεις της Πολωνικής Κυβέρνησης προκύπτει ότι προσομοιάζει με μηχανισμό που εφαρμόζει προκαθορισμένους αλγόριθμους σε καθορισμένα σύνολα δεδομένων, χωρίς προσαρμοστικότητα μετά την εφαρμογή και χωρίς ουσιαστική αυτονομία. Αφετέρου, και σε κάθε περίπτωση, το άρθρο 113 του κανονισμού 2024/1689 προβλέπει ότι η εφαρμογή του άρχεται στις 2 Αυγούστου 2026. Πλην όμως, η εκ νέου ανάθεση των επίμαχων εφέσεων στο αιτούν δικαστήριο έλαβε χώρα στις 13 Ιανουαρίου 2025 και, συνεπώς, ο εν λόγω κανονισμός δεν τυγχάνει εφαρμογής στη διαφορά της κύριας δίκης.
34.      Ως εκ τούτου, θα εξετάσω το ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο υπό το πρίσμα των σχετικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, δηλαδή του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη.
35.      Επί της ουσίας, από την αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο βασίζει, κατ’ ουσίαν, τις αμφιβολίες του σε τρεις σειρές σκέψεων σχετικά με τις επιταγές περί ανεξαρτησίας και αμεροληψίας καθώς και περί δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Κατά πρώτον, η απαλλαγή της δικαστή JD, στην οποία είχε αρχικά ανατεθεί η υπόθεση, ήταν, κατά το αιτούν δικαστήριο, αυθαίρετη και παράνομη. Κατά δεύτερον, το SLPS έχει θεσπιστεί από την εκτελεστική εξουσία, είναι επιρρεπές σε σφάλματα και δεν διαθέτει ούτε την απαιτούμενη διαφάνεια ούτε τις εγγυήσεις που θα εξασφάλιζαν μια ισομερή κατανομή του φόρτου εργασίας μεταξύ των δικαστών. Κατά τρίτον, δεν προβλέπεται κανένα μέσο αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που να διασφαλίζει στην εν λόγω δικαστή τη δυνατότητα να αμφισβητήσει την εκ νέου ανάθεση.
36.      Θα εξετάσω αυτά τα σημεία ένα προς ένα, αφού υπενθυμίσω τη σχετική νομολογία.
Υπόμνηση της σχετικής νομολογίας
37.      Από τη νομολογία προκύπτει ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ επιβάλλει εγγυήσεις περί ανεξαρτησίας και αμεροληψίας οι οποίες στηρίζονται σε κανόνες, ιδίως όσον αφορά τη σύνθεση του οικείου οργάνου, ώστε οι πολίτες να μην έχουν καμία εύλογη αμφιβολία ως προς τη στεγανότητα του εν λόγω οργάνου έναντι των εξωτερικών επιρροών και ως προς την ουδετερότητά του έναντι των αντιπαρατιθέμενων συμφερόντων. Η απαίτηση αυτή, η οποία είναι άμεσα συνυφασμένη με την αποστολή του δικαστή, αποτελεί ουσιώδες στοιχείο του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας και του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη και είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη διασφάλιση τόσο της προστασίας του συνόλου των δικαιωμάτων των οποίων απολαύουν οι πολίτες βάσει του δικαίου της Ένωσης όσο και της προάσπισης των κοινών αξιών των κρατών μελών οι οποίες μνημονεύονται στο άρθρο 2 ΣΕΕ, ιδίως δε της αξίας του κράτους δικαίου (8).
38.      Από τη νομολογία προκύπτει ότι η ανεξαρτησία περιλαμβάνει μία εξωτερική και μία εσωτερική πτυχή. Η εξωτερικής φύσεως πτυχή προϋποθέτει ότι το δικαστήριο ασκεί τα καθήκοντά του με πλήρη αυτονομία, χωρίς να υπόκειται σε οποιαδήποτε ιεραρχική σχέση και χωρίς να δέχεται εντολές, παρεμβάσεις ή πιέσεις οποιασδήποτε προέλευσης οι οποίες θα μπορούσαν να θίξουν την κρίση του και να επηρεάσουν τις αποφάσεις τους. Η εσωτερικής φύσεως πτυχή συνδέεται με την έννοια της αμεροληψίας και έγκειται στην τήρηση ίσων αποστάσεων από τους διαδίκους και από τα συμφέροντά τους, την τήρηση αντικειμενικότητας και την απουσία κάθε συμφέροντος ως προς την επίλυση της διαφοράς πέραν της αυστηρής εφαρμογής των κανόνων δικαίου. Τέλος, μολονότι η εξωτερική πτυχή αποσκοπεί κατ’ αρχήν στη διασφάλιση της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων έναντι της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας σύμφωνα με την αρχή της διάκρισης των εξουσιών, εντούτοις αφορά επίσης την προστασία των δικαστών από αθέμιτη επιρροή προερχόμενη από το εσωτερικό του οικείου δικαστηρίου (9).
39.      Επιπλέον, το Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ απαιτεί επίσης την ύπαρξη δικαστηρίου «που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως», λαμβανομένων υπόψη των άρρηκτων δεσμών που υφίστανται μεταξύ της πρόσβασης σε ένα τέτοιο δικαστήριο και των εγγυήσεων ανεξαρτησίας και αμεροληψίας των δικαστών (10).
40.      Σύμφωνα με το Δικαστήριο, η εγγύηση για «δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως» συμπεριλαμβάνει επίσης τη σύνθεση της έδρας σε κάθε υπόθεση, καθώς και κάθε άλλη διάταξη του εσωτερικού δικαίου της οποίας η μη τήρηση καθιστά μη νόμιμη τη συμμετοχή ενός ή περισσοτέρων δικαστών στην εξέταση της υπόθεσης (11). Για τον λόγο αυτόν, οι κανόνες περί ανάθεσης και εκ νέου ανάθεσης υποθέσεων αποτελούν μέρος της έννοιας του «δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως».
41.      Συνεπώς, το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ απαιτεί συναφώς οι κανόνες που διέπουν τη σύνθεση των δικαστικών σχηματισμών να είναι ικανοί να αποκλείσουν κάθε αθέμιτη παρεμβολή στη διαδικασία λήψης απόφασης σχετικά με συγκεκριμένη υπόθεση εκ μέρους προσώπων τα οποία βρίσκονται εκτός του δικαστικού σχηματισμού που είναι αρμόδιος για την υπόθεση αυτή και ενώπιον των οποίων οι διάδικοι δεν μπόρεσαν να προβάλουν τα επιχειρήματά τους (12).
Η απαλλαγή της δικαστή JD από τις υποθέσεις
42.      Όσον αφορά το πρώτο σκέλος του ερωτήματος που υπέβαλε, κατ’ ουσίαν, το αιτούν δικαστήριο και το οποίο αφορά την απαλλαγή της δικαστή JD από τις υποθέσεις, από την αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το μέτρο αυτό ελήφθη δυνάμει του άρθρου 47b, παράγραφος 1, του νόμου περί της οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων. Το Δικαστήριο καλείται, συνεπώς, να διευκρινίσει, κατ’ ουσίαν, εάν μια απαλλαγή που δεν συνάδει με τις απαιτήσεις που απορρέουν από το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, δύναται να καταστήσει παράτυπη την επακόλουθη εκ νέου ανάθεση ορισμένων από τις εν λόγω υποθέσεις σε άλλο δικαστή, εν προκειμένω στο αιτούν δικαστήριο (13).
43.      Όπως έκρινε το Δικαστήριο στη σκέψη 76 της απόφασης D. K., «το άρθρο 47b, παράγραφος 1, του νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων προβλέπει ότι η μεταβολή της σύνθεσης δικαστηρίου επιτρέπεται μόνον σε περίπτωση “μονίμου κωλύματος που εμποδίζει την εξέταση της υπόθεσης υπό την αρχική του σύνθεση”, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις. Μολονότι, όμως, η παράγραφος 4 του εν λόγω άρθρου 47b προβλέπει, κατ’ ουσίαν, ότι ο δικαστής εξακολουθεί. παρά τη μετακίνηση, τη μετάθεση ή την απόσπασή του, να είναι αρμόδιος για την εκδίκαση των υποθέσεων που του έχουν ανατεθεί έως την περάτωσή τους, εντούτοις, η παράγραφος 5 του εν λόγω άρθρου 47b ορίζει ότι το συμβούλιο διοίκησης του οικείου δικαστηρίου μπορεί να του τις αφαιρέσει χωρίς να προβλέπονται κριτήρια προς τον σκοπό αυτόν. Τέλος, σύμφωνα με την παράγραφο 6 του ίδιου άρθρου 47b, το συμβούλιο διοίκησης του δικαστηρίου δύναται επίσης να αφαιρέσει υποθέσεις από δικαστή σε περίπτωση μετακίνησης του τελευταίου σε άλλο τμήμα, δυνατότητα όμως που ούτε και αυτή συνοδεύεται από συγκεκριμένα κριτήρια».
44.      Εν συνεχεία, στην ίδια απόφαση, το Δικαστήριο έκρινε, αναφορικά με το κατά πόσον η εν λόγω διάταξη συνάδει με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ότι «επιβάλλεται η διαπίστωση ότι εθνική ρύθμιση όπως αυτή που περιγράφεται στην προηγούμενη σκέψη, όχι μόνον δεν προβλέπει αντικειμενικά κριτήρια βάσει των οποίων μπορούν να αφαιρεθούν από δικαστή μία ή περισσότερες υποθέσεις, αλλά παρέχει επίσης τη δυνατότητα στο συμβούλιο διοίκησης του οικείου δικαστηρίου να αφαιρέσει υποθέσεις από δικαστή χωρίς να αιτιολογήσει την απόφασή του αυτή. Πράγματι, η αναφορά στην ύπαρξη “μονίμου κωλύματος που εμποδίζει την εξέταση της υπόθεσης υπό την αρχική σύνθεση [δικαστηρίου]” είναι υπερβολικά αόριστη για να μπορεί να θεωρηθεί ικανή να αποτρέψει κάθε αυθαιρεσία στην απόφαση περί μεταβολής της σύνθεσης ενός δικαστικού σχηματισμού. Ομοίως, η Πολωνική Κυβέρνηση επιβεβαίωσε, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι το πολωνικό δίκαιο δεν επιβάλλει καμία υποχρέωση αιτιολόγησης της απόφασης με την οποία αφαιρούνται υποθέσεις από δικαστή δυνάμει του άρθρου 47b, παράγραφοι 5 και 6, του νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων» (14).
45.      Με βάση τις ανωτέρω διαπιστώσεις, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα, στη σκέψη 86 της απόφασης D. K., ότι «το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας όργανο εθνικού δικαστηρίου, όπως το συμβούλιο διοίκησής του, μπορεί να αφαιρέσει από δικαστή του εν λόγω δικαστηρίου μέρος ή το σύνολο των υποθέσεων που του έχουν ανατεθεί, σε περίπτωση που η ρύθμιση αυτή δεν προβλέπει κριτήρια τα οποία πρέπει να διέπουν μια τέτοια απόφαση και δεν επιβάλλει υποχρέωση αιτιολόγησής της».
46.      Συνεπώς, η λύση που προέκρινε το Δικαστήριο είναι σαφής και μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα εν προκειμένω, δεδομένου ότι αφορά την ίδια διάταξη με εκείνη που αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης. Επομένως, η απάντηση στο πρώτο σκέλος του ερωτήματος που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο πρέπει να είναι η ίδια με εκείνη που εκτέθηκε στο προηγούμενο σημείο.
47.      Σημειώνω ωστόσο ότι, όπως επισήμανε η Επιτροπή, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το περιεχόμενο της απόφασης D. K. πρέπει να περιοριστεί σε περιπτώσεις μη συναινετικής απαλλαγής από την υπόθεση, όπως συνέβη στην υπόθεση D. K. Η Επιτροπή υποστηρίζει, ιδίως, ότι στοιχειοθετείται παραβίαση του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ μόνον όταν το μέτρο επιβάλλεται στον δικαστή, οπότε η περίπτωση της δικαστή JD, η οποία αποδέχθηκε την απαλλαγή της μετά τη μετάθεσή της, διαφέρει σαφώς από την περίπτωση που εξετάστηκε στην απόφαση D. K.
48.      Δεν συμμερίζομαι την ερμηνεία αυτή. Πράγματι, η ερμηνεία αυτή έχει ως στόχο να περιορίσει τη διαπίστωση του Δικαστηρίου σχετικά με τις ελλείψεις του εφαρμοστέου κανονιστικού πλαισίου σε μια εκτίμηση που συνδέεται με τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης που οδήγησε στην απόφαση D. K. Αντίθετα, από την απόφαση αυτή προκύπτει σαφώς ότι το Δικαστήριο δεν θεώρησε ότι η έλλειψη συναίνεσης αποτελούσε καθοριστικό κριτήριο για να κρίνει ότι το εν λόγω καθεστώς απαλλαγής από τις υποθέσεις δεν συνάδει με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ. Από την ανάγνωση της απόφασης D. K. προκύπτει ότι η έλλειψη προβλέψιμων κριτηρίων και υποχρέωσης αιτιολόγησης δημιουργεί, αυτή καθεαυτήν, περιθώρια αυθαιρεσίας και αδικαιολόγητων παρεμβάσεων στην κατανομή των υποθέσεων, ανεξάρτητα από το αν ο συγκεκριμένος δικαστής δηλώνει ότι συναινεί στο μέτρο.
49.      Πρέπει να σημειωθεί, συναφώς, ότι, στη σκέψη 77 της απόφασης D. K., το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η εθνική νομοθεσία δεν προβλέπει αντικειμενικά κριτήρια βάσει των οποίων μπορούν να αφαιρεθούν από δικαστή υποθέσεις που του έχουν ανατεθεί, ούτε υποχρέωση αιτιολόγησης μιας τέτοιας απόφασης, χωρίς να γίνεται αναφορά στη συγκατάθεση ή μη του συγκεκριμένου δικαστή. Το ίδιο ισχύει και στη σκέψη 83 της εν λόγω απόφασης, όπου το Δικαστήριο θεωρεί, γενικά, ότι, όταν η εθνική ρύθμιση που διέπει την αφαίρεση από δικαστή των υποθέσεων που έχει επιληφθεί δεν θεσπίζει αντικειμενικά κριτήρια για την οριοθέτηση της δυνατότητας αυτής και δεν απαιτείται αιτιολόγηση μιας τέτοιας απόφασης, «δεν επιτρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η αφαίρεση υποθέσεων να είναι αυθαίρετη ή και να συνιστά συγκεκαλυμμένη πειθαρχική κύρωση». Και πάλι, δεν γίνεται καμία αναφορά στο ζήτημα του εάν η απαλλαγή ήταν συναινετική ή όχι.
50.      Η ερμηνεία αυτή επιβάλλεται, κατά μείζονα λόγο, δεδομένου ότι, στη σκέψη 82 της απόφασης D. K., το Δικαστήριο αναφέρεται στην περίπτωση της μετάθεσης, χωρίς, βεβαίως, τη συγκατάθεση του δικαστή, σε άλλο δικαστήριο ή στη μετακίνησή του σε άλλο τμήμα του ίδιου δικαστηρίου, προκειμένου να υπενθυμίσει τη νομολογία σύμφωνα με την οποία μια τέτοια μετακίνηση ενδέχεται να αποτελέσει μέσο άσκησης ελέγχου επί του περιεχομένου των δικαστικών αποφάσεων. Είναι ενδεικτικό, ωστόσο, όπως έχω ήδη επισημάνει στο σημείο 49 των παρουσών προτάσεων, ότι το Δικαστήριο, στη σκέψη 83 της απόφασης D. K., δεν θεωρεί τη συγκατάθεση του δικαστή ως κρίσιμο στοιχείο για την αξιολόγηση της απαλλαγής του από μία ή περισσότερες υποθέσεις. Κατά τη γνώμη μου, αυτό ενισχύει την άποψη ότι ο δικαστής της Ένωσης θέλησε να διατυπώσει μια γενική εκτίμηση των σχετικώς απαιτούμενων εγγυήσεων, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά του οικείου δικαστή.
51.      Το ίδιο συμπέρασμα, και σε αντίθεση με αυτό που υποστηρίζει η Επιτροπή, προκύπτει επίσης από τις σκέψεις 84 έως 86 της απόφασης D. K., στις οποίες το Δικαστήριο επιμένει στην ανάγκη να προβλέπονται, στην απόφαση που διατάσσει την απαλλαγή του δικαστή, ακριβή κριτήρια και υποχρέωση αιτιολόγησης της απόφασης, χωρίς να γίνεται καμία αναφορά στο ζήτημα της συγκατάθεσης του ενδιαφερόμενου δικαστή.
52.      Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι πρέπει να απορριφθεί η άποψη ότι η συγκατάθεση του δικαστή αποτελεί κρίσιμο κριτήριο αξιολόγησης. Συναφώς, θεωρώ χρήσιμο να υπενθυμίσω τη νομολογία του Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία οι απαιτήσεις περί ανεξαρτησίας και αμεροληψίας πρέπει να αξιολογούνται σε σχέση με την ικανότητα των κανόνων να διαλύσουν κάθε εύλογη αμφιβολία των πολιτών ως προς τη στεγανότητα του δικαιοδοτικού οργάνου αυτού έναντι εξωτερικών επιρροών και ως προς την ουδετερότητά του έναντι των αντιπαρατιθέμενων συμφερόντων (15).
53.      Ωστόσο, από τη σκοπιά του πολίτη, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν ο δικαστής που απαλλάχθηκε από την υπόθεση συναίνεσε σε αυτή, αλλά, όπως έκρινε το Δικαστήριο στην απόφαση D. K., αν η αφαίρεση της υπόθεσης από τον δικαστή αποφασίστηκε με βάση σαφείς και προβλέψιμους κανόνες και συνοδεύεται από αιτιολογία δυνάμενη να αποκλείσει τις αυθαιρεσίες. Όταν η νομική βάση δεν παρέχει, αυτή καθεαυτήν, τέτοιες εγγυήσεις, μπορεί εξαρχής να δημιουργηθεί αμφιβολία στον πολίτη, η οποία, κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί να αρθεί με την απλή επίκληση μιας ενδεχόμενης συγκατάθεσης του οικείου δικαστή.
54.      Θα ήθελα να προσθέσω, συναφώς, ότι η συγκατάθεση του οικείου δικαστή δεν προφυλάσσεται από θεσμικές επιρροές που είναι δύσκολο να εντοπιστούν εκ των έξω, είτε πρόκειται για σιωπηρές πιέσεις, ιεραρχικές προσδοκίες ή, στις πιο ανησυχητικές περιπτώσεις, κινδύνους συμπαιγνίας. Επομένως, η συγκατάθεση του δικαστή που απαλλάσσεται από την υπόθεση δεν μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα συμμόρφωσης. Σε διαφορετική περίπτωση, η εκτίμηση για το αν συνάδει το καθεστώς απαλλαγής από την υπόθεση με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ θα εξαρτιόταν από ένα υποκειμενικό στοιχείο. Αντίθετα, κατά τη γνώμη μου, η συμμόρφωση με την εν λόγω διάταξη θα πρέπει να εκτιμάται αντικειμενικά, με βάση τις εγγυήσεις που προβλέπονται από το νόμο.
55.      Βάσει των προεκτεθέντων, θεωρώ ότι στο πρώτο σκέλος του ερωτήματος που υπέβαλε κατ’ ουσίαν, το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας όργανο εθνικού δικαστηρίου, όπως το συμβούλιο διοίκησής του, μπορεί να αφαιρέσει από δικαστή του εν λόγω δικαστηρίου μέρος ή το σύνολο των υποθέσεων που του έχουν ανατεθεί, με συνέπεια ορισμένες από τις υποθέσεις αυτές να ανατεθούν εκ νέου σε άλλο δικαστικό σχηματισμό, ανεξάρτητα από το αν η απαλλαγή αυτή είναι συναινετική ή όχι, σε περίπτωση που η ρύθμιση αυτή δεν προβλέπει κριτήρια τα οποία πρέπει να διέπουν μια τέτοια απόφαση και δεν επιβάλλει υποχρέωση αιτιολόγησής της.
Η ανάθεση των υποθέσεων μέσω του SLPS
56.      Με το δεύτερο σκέλος του υποβληθέντος ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να εξετάσει αν η χρήση ενός συστήματος αυτοματοποιημένης αναθέσεως υποθέσεων, όπως το SLPS, συνάδει με τις απαιτήσεις περί ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου, που έχει συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη.
57.      Οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν, ιδίως, τον τυχαίο χαρακτήρα της ανάθεσης των υποθέσεων από το SLPS και την προβαλλόμενη αδυναμία ελέγχου της λειτουργίας του πηγαίου κώδικα του αλγορίθμου ανάθεσης. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, επιπλέον, ως προς το γεγονός ότι το SLPS δημιουργήθηκε από εκπρόσωπο του Υπουργού Δικαιοσύνης και ότι οι κανόνες για την κατανομή των υποθέσεων και την κλήρωση θεσπίζονται με κανονιστική πράξη του ίδιου υπουργού.
Κατά την άποψή του, τα στοιχεία αυτά παραβιάζουν το δικαίωμα σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, καθώς και το δικαίωμα των διαδίκων να εκδικαστεί η υπόθεσή τους εντός εύλογου χρόνου, λόγω της άνισης κατανομής του φόρτου εργασίας.
58.      Παραπέμπω στο σημείο αυτό στη νομολογία που αναφέρεται στο σημείο 38 των παρουσών προτάσεων, σύμφωνα με την οποία η απορρέουσα από το δίκαιο της Ένωσης απαίτηση περί ανεξαρτησίας των δικαστηρίων δεν αφορά μόνον την αθέμιτη επιρροή την οποία δύναται να ασκήσει η νομοθετική και η εκτελεστική εξουσία, αλλά και την προερχόμενη από το εσωτερικό του οικείου δικαστηρίου αθέμιτη επιρροή, και η άσκηση του δικαστικού λειτουργήματος πρέπει να προφυλάσσεται όχι μόνον από οποιαδήποτε άμεση άσκηση επιρροής, υπό τη μορφή εντολών, αλλά και από πιο έμμεσες μορφές ασκήσεως επιρροής δυνάμενες να κατευθύνουν τις αποφάσεις των δικαστών.
59.      Επιπλέον, όπως υπενθυμίζεται στην απόφαση D. K., το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αναγνώρισε ότι η προστασία της δικαστικής ανεξαρτησίας και της ασφάλειας δικαίου, που αποτελεί εγγενές στοιχείο του κράτους δικαίου, απαιτεί ιδιαίτερη σαφήνεια των εφαρμοστέων κανόνων και σαφείς εγγυήσεις για τη διασφάλιση της αντικειμενικότητας και της διαφάνειας, με στόχο, κυρίως, την αποφυγή κάθε φαινόμενου αυθαιρεσίας κατά την ανάθεση συγκεκριμένων υποθέσεων σε δικαστές (16).
60.      Κατά πρώτον, πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως επισημαίνει η Επιτροπή, το αιτούν δικαστήριο δεν αμφισβητεί συγκεκριμένη ανάθεση υποθέσεων που το αφορούν, αλλά επικαλείται γενικές αστοχίες, οι οποίες απαιτούν συνολική εξέταση του SLPS υπό το πρίσμα του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ.
61.      Στη διαφορά της κύριας δίκης, και όπως προκύπτει από το άρθρο 47a, παράγραφος 2, του νόμου περί της οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων, καθώς και, ιδίως, από το άρθρο 43, παράγραφος 1, το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 55, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 62, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 66, παράγραφοι 1 και 2 και το άρθρου 68, παράγραφος 1, του κανονισμού διαδικασίας του 2019, το SLPS πλαισιώνεται από εγγυήσεις οι οποίες αποσκοπούν στον αποκλεισμό αυθαίρετων ή επιλεκτικών αναθέσεων. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι το σύστημα συνδυάζει την τυχαία ανάθεση με μια λογική αναλογικής κατανομής των υποθέσεων. Ειδικότερα, το άρθρο 68
παράγραφος 1, σημείο 2, του κανονισμού διαδικασίας του 2019 προβλέπει εννέα κριτήρια για τον προσδιορισμό ενός συντελεστή συμμετοχής στις αναθέσεις, ο οποίος λαμβάνεται υπόψη για την κατανομή των δραστηριοτήτων κάθε δικαστή, βοηθού δικαστή και γραμματέα.
62.      Συναφώς, από τη νομολογία προκύπτει ότι ένα σύστημα ανάθεσης των υποθέσεων εντός των δικαστηρίων, το οποίο στηρίζεται στην αρχή της τυχαίας επιλογής του δικαστικού σχηματισμού, πλην ορισμένων εξαιρέσεων, «δεν φαίνεται να είναι αυτό καθεαυτό ικανό να εκθέσει τους δικαστές που μετέχουν στους εν λόγω δικαστικούς σχηματισμούς στην άσκηση αθέμιτης επιρροής» (17). Επιπλέον, από τις διατάξεις που αναφέρονται στο προηγούμενο σημείο προκύπτει ότι η λειτουργία του SLPS βασίζεται σε προκαθορισμένες παραμέτρους. Θεωρώ ότι, κατ’ ουσίαν, το ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί ότι ένας τέτοιος μηχανισμός διέπεται από διαφανείς, αντικειμενικούς και εκ των προτέρων γνωστούς κανόνες, ώστε να αποτρέπεται κάθε αυθαίρετη χρήση του συστήματος και κάθε αθέμιτη παρέμβαση, από πρόσωπα εξωτερικά προς τον δικαστικό σχηματισμό, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με μια συγκεκριμένη υπόθεση. Υπό αυτές τις συνθήκες, η χρήση ενός τέτοιου συστήματος δεν δίνει, αυτή καθεαυτήν, λαβή για αντιρρήσεις (18).
63.      Βεβαίως, δεν είμαι σε θέση να εκτιμήσω εάν το SLPS επιτρέπει, στην πράξη, την επίτευξη του στόχου της ισομερούς κατανομής του φόρτου εργασίας μεταξύ των δικαστών, ούτε εάν αυτό συνέβη στη διαφορά της κύριας δίκης. Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να προβεί στις εκτιμήσεις αυτές. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Επιτροπή, από τη νομολογία του Δικαστηρίου δεν προκύπτει ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ επιβάλλει συγκεκριμένους κανόνες για την εσωτερική κατανομή των υποθέσεων εντός ενός δικαστηρίου.
64.      Όσον αφορά, εν συνεχεία, τα σφάλματα που επισήμανε το αιτούν δικαστήριο κατά την εφαρμογή του SLPS, ιδίως το 2018, πρέπει να σημειωθεί, κατ’ αρχάς, ότι τα σφάλματα αυτά δεν αφορούν την εκ νέου ανάθεση των υποθέσεων της κύριας δίκης τον Ιανουάριο του 2025, ήτοι περίπου οκτώ χρόνια μετά τα πραγματικά περιστατικά που αναφέρονται στην αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως. Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, στη σκέψη 51 της απόφασης Sinalov, το Δικαστήριο επισήμανε ότι η εσφαλμένη εφαρμογή των κανόνων ανάθεσης δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην την έκθεση των δικαστών που μετέχουν στον εν λόγω δικαστικό σχηματισμό στην άσκηση αθέμιτης επιρροής. Η εκτίμηση αυτή μπορεί να εφαρμοστεί και εν προκειμένω. Παρά τις δυσλειτουργίες που επισημάνθηκαν το 2018, από τις διατάξεις του κανονισμού διαδικασίας του 2019 προκύπτει ότι η ανάθεση των υποθέσεων βασίζεται σε προκαθορισμένα και δημόσια κριτήρια, τα οποία, κατ’ αρχήν, αποκλείουν αθέμιτη παρέμβαση στη διαδικασία κλήρωσης.
65.      Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι, όσον αφορά την ανάθεση των δύο υποθέσεων που αποτελούν αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, η αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιλαμβάνει κανένα συγκεκριμένο στοιχείο που να υποδηλώνει αθέμιτη παρέμβαση της εκτελεστικής εξουσίας ή διοικητικού οργάνου του οικείου δικαστηρίου. Δεν παρέχει περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τον προηγούμενο φόρτο εργασίας του αιτούντος δικαστηρίου, ούτε σχετικά με τον όγκο των υποθέσεων που διεκπεραιώνουν οι άλλοι δικαστές που είναι μέλη του ίδιου τμήματος.
66.      Το αιτούν δικαστήριο εκφράζει, επιπλέον, αμφιβολίες που απορρέουν από την έλλειψη διαφάνειας σχετικά με τη λειτουργία του SLPS, η οποία συνδέεται κυρίως με τη μη δημοσιοποίηση του πηγαίου κώδικά του (19). Φρονώ, από την πλευρά μου, ότι η μη δημοσιοποίηση του πηγαίου κώδικα δεν αρκεί, αυτή καθεαυτήν, για να στοιχειοθετήσει την έκθεση σε αθέμιτες επιρροές. Εξάλλου, από την αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι ο πλήρης αλγόριθμος του συστήματος έχει δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Επιπλέον, όπως αναφέρει η Επιτροπή, από τον Οκτώβριο του 2024 το Υπουργείο Δικαιοσύνης δημοσιεύει τις εκθέσεις κλήρωσης που προέρχονται από το SLPS.
67.      Εκτιμώ ότι η δημοσίευση του αλγορίθμου καθώς και των εκθέσεων κλήρωσης συνιστά επαρκή εγγύηση για τη διασφάλιση της διαφάνειας του SLPS, χωρίς να είναι απαραίτητο, για τον σκοπό αυτό, να απαιτείται επίσης η δημοσιοποίηση του πηγαίου κώδικα. Επιπλέον, όπως υποστηρίζει η Πολωνική Κυβέρνηση, η δημοσιοποίηση του πηγαίου κώδικα θα μπορούσε να εγείρει ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια του συστήματος, στο μέτρο που ενδέχεται να αποκαλυφθούν οι μηχανισμοί προστασίας της εφαρμογής. Δεδομένου ότι η απαίτηση διαφάνειας ικανοποιείται με τη δημοσίευση του αλγορίθμου και των επαληθεύσιμων αποτελεσμάτων της κλήρωσης, δεν αντιλαμβάνομαι, στην παρούσα φάση, για ποιον λόγο θα έπρεπε να επιβληθεί η δημοσιοποίηση του πηγαίου κώδικα, ο οποίος αφορά τον γενικό σχεδιασμό του λογισμικού.
68.      Τέλος, αναφορικά με την κριτική σχετικά με την αρμοδιότητα του Υπουργού Δικαιοσύνης για τη δημιουργία του SLPS και τον καθορισμό των κανόνων αυτόματης κατανομής των υποθέσεων, φρονώ ότι το επιχείρημα αυτό βασίζεται σε μια υπερβολικά ευρεία αντίληψη της έννοιας της παρέμβασης της εκτελεστικής εξουσίας στις αρμοδιότητες της δικαστικής εξουσίας.
69.      Η δημιουργία ενός συστήματος ανάθεσης και η θέσπιση γενικών κανόνων κατανομής δεν αφορούν μια συγκεκριμένη ανάθεση υποθέσεων, αλλά αποτελούν μέρος γενικών κανόνων που ισχύουν για όλα τα τακτικά δικαστήρια. Εμπίπτουν, κατ’ αρχήν, στην οργάνωση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος. Κατά τη γνώμη μου, η περίσταση αυτή δεν αρκεί, αυτή καθεαυτήν, για να στοιχειοθετήσει αδικαιολόγητη παρέμβαση στη διαδικασία ανάθεσης των υποθέσεων. Επιπλέον, η αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως δεν προσδιορίζει συγκεκριμένα στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι οι εν λόγω γενικοί κανόνες παρέχουν στη νομοθετική ή στην εκτελεστική εξουσία δικαίωμα αθέμιτης επιρροής στην κλήρωση και στην ανάθεση υποθέσεων σε συγκεκριμένο δικαστή.
70.      Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, φρονώ ότι στο δεύτερο σκέλος του ερωτήματος που υπέβαλε, κατ’ ουσίαν, το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε διατάξεις εθνικού δικαίου που θεσπίζουν ένα αυτόματο σύστημα τυχαίας ανάθεσης, βασισμένο σε γεννήτρια τυχαίων αριθμών, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, υπό την προϋπόθεση ότι το σύστημα αυτό συνοδεύεται από εγγυήσεις ικανές να αποτρέπουν κάθε αυθαίρετη χρήση του συστήματος και κάθε αθέμιτη παρέμβαση.
Η προβαλλόμενη έλλειψη πραγματικής προσφυγής
71.      Με το τρίτο σκέλος του υποβληθέντος ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, κατ’ ουσίαν, ότι, βάσει του πολωνικού δικαίου, δεν υφίσταται αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα που να διασφαλίζει στον δικαστή που το επιθυμεί τη δυνατότητα να προσβάλει την απόφαση ανάθεσης ή εκ νέου ανάθεσης που έλαβε το διοικητικό όργανο του δικαστηρίου. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, απαιτεί να διαθέτει ο ίδιος ο δικαστής ένδικο βοήθημα κατά των αποφάσεων αυτών.
72.      Συναφώς, υπενθυμίζω ότι στην απόφαση Sinalov, το Δικαστήριο έκρινε τα εξής:
«53.      [...] η δυνατότητα ελέγχου της τήρησης των εγγυήσεων που συνδέονται με το “δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως” [...] είναι αναγκαία για την εμπιστοσύνη την οποία οφείλουν να εμπνέουν τα δικαστήρια μιας δημοκρατικής κοινωνίας στους πολίτες. Επομένως, ο έλεγχος της τήρησης της απαίτησης κατά την οποία κάθε δικαστήριο, υπό την εκάστοτε σύνθεσή του, πρέπει να αποτελεί ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως αποτελεί ουσιώδη τύπο του οποίου η τήρηση εμπίπτει στη δημόσια τάξη. [...] Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ο έλεγχος αυτός πρέπει να μπορεί να διενεργείται στο πλαίσιο της εξετάσεως προσφυγής, ενδεχομένως αυτεπαγγέλτως, όταν ανακύπτουν συναφώς σοβαρές αμφιβολίες [...].
54.      Πράγματι, η αποτελεσματική δικαστική προστασία δεν θα μπορούσε να διασφαλιστεί αν δεν ήταν δυνατόν να ελεγχθεί, κατόπιν αιτήσεως διαδίκου ή αυτεπαγγέλτως σε περίπτωση που ανακύπτει σοβαρή αμφιβολία, η τήρηση των κανόνων που προσδίδουν σε ένα δικαστήριο την ιδιότητα του “ανεξάρτητου, αμερόληπτου και προηγουμένως νομίμως συσταθέντος δικαστηρίου” και αν δεν ήταν δυνατόν να επιβληθεί ενδεχομένως κύρωση σε περίπτωση μη τήρησής τους, διότι άλλως οι κανόνες αυτοί θα μπορούσαν να παραβιαστούν χωρίς να επέλθει καμία συνέπεια [...]». (20)
73.      Από την απόφαση Sinalov (21) προκύπτει ότι το Δικαστήριο απαιτεί δικαστικό έλεγχο της νομιμότητας της ανάθεσης μιας υπόθεσης, με σκοπό την αποτελεσματική δικαστική προστασία, χωρίς ωστόσο να επιβάλλει απαραίτητα την υποχρέωση να παρέχεται ένδικο βοήθημα στον δικαστή που αμφισβητεί την ανάθεση των υποθέσεων που του έχει γίνει. Πράγματι, το Δικαστήριο αναφέρει ότι ο έλεγχος αυτός πρέπει να μπορεί να διενεργείται κατόπιν αιτήσεως διαδίκου ή αυτεπαγγέλτως σε περίπτωση που ανακύπτει σοβαρή αμφιβολία (22).
74.      Ως εκ τούτου, η έλλειψη ειδικού ένδικου βοηθήματος που να επιτρέπει στο αιτούν δικαστήριο να αμφισβητήσει την ανάθεση των υποθέσεων δεν μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να θεωρηθεί αντίθετη προς το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ (23), εφόσον το εθνικό δίκαιο εγγυάται ότι η τήρηση των σχετικών με την ανάθεση των υποθέσεων κανόνων του εθνικού δικαίου μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικού ελέγχου κατόπιν αιτήσεως διαδίκου ή αυτεπαγγέλτως.
75.      Όσον αφορά τη διαφορά της κύριας δίκης, και προκειμένου να παρασχεθούν στο αιτούν δικαστήριο ενδείξεις που θα μπορούσαν να το καθοδηγήσουν στην άσκηση της αρμοδιότητάς του, θεωρώ σκόπιμο να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία.
76.      Κατά πρώτον, όπως επισημαίνει η Πολωνική Κυβέρνηση και εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να ελέγξει, οι διάδικοι έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν την εξαίρεση ενός δικαστή και να προβάλουν αιτιάσεις επί της διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την παράνομη σύνθεση του δικαστικού σχηματισμού.
77.      Κατά δεύτερον, από το άρθρο 89, παράγραφος 2, του νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων προκύπτει ότι οι δικαστές έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν ένδικο βοήθημα για τις διαφορές που ανακύπτουν από «την εργασιακή σχέση». Υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες πρέπει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, στο μέτρο που η ανάθεση των 56 υποθέσεων θα επιβάρυνε δυσανάλογα το φόρτο εργασίας του, το δικαστήριο θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο άσκησης της προσφυγής που προβλέπεται από τη διάταξη αυτή.
78.      Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, θεωρώ ότι στο τρίτο σκέλος του ερωτήματος που υπέβαλε, κατ’ ουσίαν, το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι δεν επιβάλλει στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να αναγνωρίσει στον οικείο δικαστή το δικαίωμα να ασκήσει ένδικο βοήθημα κατά της απόφασης ανάθεσης ή εκ νέου ανάθεσης υποθέσεων που τον αφορούν, εφόσον η νομιμότητα των αποφάσεων αυτών μπορεί να ελεγχθεί στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον δικαστηρίου, με πρωτοβουλία των διαδίκων ή αυτεπαγγέλτως.
Συμπέρασμα
79.      Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Są Okręgowy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας, Πολωνία) ως εξής:
Το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχει την έννοια ότι:
–        αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας όργανο εθνικού δικαστηρίου, όπως το συμβούλιο διοίκησής του, μπορεί να αφαιρέσει από δικαστή του εν λόγω δικαστηρίου μέρος ή το σύνολο των υποθέσεων που του έχουν ανατεθεί, με συνέπεια ορισμένες από τις υποθέσεις αυτές να ανατεθούν εκ νέου σε άλλο δικαστικό σχηματισμό, ανεξάρτητα από το αν η απαλλαγή αυτή είναι συναινετική ή όχι, σε περίπτωση που η ρύθμιση αυτή δεν προβλέπει κριτήρια τα οποία πρέπει να διέπουν μια τέτοια απόφαση και δεν επιβάλλει υποχρέωση αιτιολόγησής της,
–        δεν αντιτίθεται σε διατάξεις εθνικού δικαίου που θεσπίζουν ένα αυτόματο σύστημα τυχαίας ανάθεσης υποθέσεων, βασισμένο σε γεννήτρια τυχαίων αριθμών, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, υπό την προϋπόθεση ότι το σύστημα αυτό συνοδεύεται από εγγυήσεις ικανές να αποτρέπουν κάθε αυθαίρετη χρήση του συστήματος και κάθε αθέμιτη παρέμβαση,
–        δεν επιβάλλει στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να αναγνωρίσει στον οικείο δικαστή το δικαίωμα να ασκήσει ένδικο βοήθημα κατά της απόφασης ανάθεσης ή εκ νέου ανάθεσης υποθέσεων που τον αφορούν, εφόσον η νομιμότητα των αποφάσεων αυτών μπορεί να ελεγχθεί στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του δικαστηρίου, με πρωτοβουλία των διαδίκων ή αυτεπαγγέλτως.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2      Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 300/2008, (ΕΕ) αριθ. 167/2013, (ΕΕ) αριθ. 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1139 και (ΕΕ) 2019/2144 και των οδηγιών
2014/90/ΕΕ, (ΕΕ) 2016/797 και (ΕΕ) 2020/1828 (κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη) (ΕΕ 2024, L 2024/1689).
3      Dz. U. του 2024, θέση 334.
4      Dz. U. του 2024, θέση 867.
5      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011 (ΕΕ 2008, L 48, σ. 1).
6      Απόφαση C‑197/23 (στο εξής: απόφαση S., EU:C:2024:956).
7      Πρέπει να σημειωθεί ότι η θέση του αιτούντος δικαστηρίου δεν είναι σαφής ως προς το σημείο αυτό. Πράγματι, στο σημείο 35 της αιτήσεως εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, αναφέρεται ότι η απόφαση του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας) δεν υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο, ότι αυτό εμποδίζει τον έλεγχο της τήρησης των κανόνων ανάθεσης των υποθέσεων και ότι, ως εκ τούτου, η διαδικασία ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου καθίσταται άκυρη. Εάν αυτή είναι πράγματι η θέση του αιτούντος δικαστηρίου, η αμφιβολία που εκφράζεται ως προς την έλλειψη αποτελεσματικού ενδίκου βοηθήματος θα αφορούσε στην πραγματικότητα την απόφαση με την οποία το συμβούλιο διοίκησης του εν λόγω δικαστηρίου απάλλαξε τη δικαστή JD από τις επίμαχες υποθέσεις. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει η Πολωνική Κυβέρνηση, η δικαστής JD δεν αμφισβήτησε την απόφαση αυτή, αλλά, αντίθετα, έδωσε τη συγκατάθεσή της. Υπό τις συνθήκες αυτές, το ζήτημα του αν η δικαστής JD διέθετε ένδικο βοήθημα έχει, για τη διαφορά της κύριας δίκης, υποθετικό χαρακτήρα, δεδομένου ότι καμία διαφορά δεν έχει αχθεί σχετικώς ενώπιον δικαστηρίου. Συνεπώς, φρονώ ότι η εξέταση του ζητήματος αυτού πρέπει να περιοριστεί στους πιο συγκεκριμένους όρους υπό τους οποίους διατυπώνεται στο έκτο σκέλος του ερωτήματος που υποβάλλεται με την αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως και, συμπληρωματικά, υπό το πρίσμα του σημείου 29 της εν λόγω αιτήσεως, στην οποία το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται ρητά στην «γραπτ[ή] απόφασ[η] του διοικητικού οργάνου του δικαστηρίου περί αναθέσεως υποθέσεως και περί ορισμού της συνθέσεως του δικαστηρίου».
8      Πρβλ. αποφάσεις της 26ης Μαρτίου 2020, Επανεξέταση Simpson κατά Συμβουλίου και HG κατά Επιτροπής (C‑542/18 RX-II και C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, σκέψη 71), της 11ης Ιουλίου 2024, Hann-Invest κ.λπ. (C‑554/21, C‑622/21 και C‑727/21, EU:C:2024:594, σκέψεις 47 και 49), και της 6ης Μαρτίου 2025, D. K. (Αφαίρεση υποθέσεων από δικαστή) (C‑647/21 και C‑648/21, στο εξής: απόφαση D. K., EU:C:2025:143, σκέψεις 65 και 66).
9      Πρβλ. αποφάσεις της 11ης Ιουλίου 2024, Hann-Invest κ.λπ. (C‑554/21, C‑622/21 και C‑727/21, EU:C:2024:594, σκέψεις 50 και 54), και της 1ης Αυγούστου 2025, Daka κ.λπ. (C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 και C‑493/23, στο εξής: απόφαση Daka, EU:C:2025:592, σκέψεις 75 και 76).
10      Πρβλ. αποφάσεις S. (σκέψη 63 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία) και D. K. (σκέψη 72).
11      Πρβλ. απόφαση D. K. (σκέψη 73).
12      Βλ. απόφαση D. K. (σκέψη 75).
13      Πρβλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, YP κ.λπ. (Άρση της ασυλίας και αναστολή της άσκησης των καθηκόντων δικαστή) (C‑615/20 και C‑671/20, EU:C:2014:562, σκέψεις 76 έως 77). Στην υπόθεση αυτή, το Δικαστήριο κλήθηκε να αποφανθεί επί περιπτώσεως εκ νέου ανάθεσης υποθέσεως σε δικαστικό σχηματισμό, λόγω αναστολής άσκησης των καθηκόντων του δικαστή στον οποίο είχε αρχικώς ανατεθεί, η οποία αναστολή έλαβε χώρα κατόπιν απόφασης ληφθείσας κατά παράβαση του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο εν λόγω δικαστικός σχηματισμός όφειλε να απόσχει από την εκδίκαση της υπόθεσης και να μην εφαρμόσει την εν λόγω απόφαση.
14      Απόφαση D. K. (σκέψη 77).
15      Πρβλ. αποφάσεις της 19ης Νοεμβρίου 2019, A. K. κ.λπ. (Ανεξαρτησία του πειθαρχικού τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου) (C‑585/18, C‑624/18 και C‑625/18, EU:C:2019:982, σκέψη 123), και της 20ης Απριλίου 2021, Repubblika (C‑896/19, EU:C:2013:311, σκέψη 53).
16      Απόφαση D. K. (σκέψη 71), η οποία παραπέμπει στην απόφαση του ΕΔΔΑ της 5ης Οκτωβρίου 2010, DMD GROUP, a.s. κατά Σλοβακίας (CE:ECHR:2010:1005JUD001933403, § 66).
17      Βλ. απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2025, Sinalov (C‑16/24 P, στο εξής: απόφαση Sinalov, EU:C:2010:116, σκέψη 51).
18      Βλ., αναφορικά με ένα βουλγαρικό σύστημα τυχαίας επιλογής του δικαστικού σχηματισμού, απόφαση Sinalov (σκέψη 51).
19      Στην ιστοσελίδα της γαλλικής έκδοσης της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας Wikipedia αναφέρεται ότι «στην πληροφορική, ο πηγαίος κώδικας είναι ένα κείμενο που παρουσιάζει τις εντολές που συνθέτουν ένα πρόγραμμα σε αναγνώσιμη μορφή, όπως έχουν γραφτεί σε μια γλώσσα προγραμματισμού. Ο πηγαίος κώδικας συνήθως υλοποιείται με τη μορφή ενός συνόλου αρχείων κειμένου» (διαθέσιμο στο: https://fr.wikipedia.org/wiki/Code_source).
20      Βλ. επίσης αποφάσεις S. (σκέψη 67) και Daka (σκέψη 99). Επιπλέον, το Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 56 της απόφασης Sinalov, ότι «λαμβανομένης υπόψη της αρμοδιότητας των κρατών μελών όσον αφορά την οργάνωση του δικαιοδοτικού τους συστήματος [...], το δίκαιο της Ένωσης δεν αποκλείει την υποχρέωση ενός δικαστή στον οποίο έχει ανατεθεί μια υπόθεση από τον προϊστάμενο του δικαστηρίου στο οποίο υπηρετεί, όταν ο δικαστής αυτός διατηρεί αμφιβολίες ως προς τη νομιμότητα της ανάθεσης βάσει των εφαρμοστέων κανόνων του εθνικού δικαίου, να διαβιβάσει εκ νέου την υπόθεση στον προϊστάμενο του δικαστηρίου για να ελέγξει τη νομιμότητα της ανάθεσης, λαμβανομένων υπόψη των προνομίων που του απονέμει ο νόμος και, εφόσον απαιτείται, να δεχθεί να εξετάσει την εν λόγω υπόθεση σε περίπτωση επιβεβαίωσης της αρχικής ανάθεσης. Εντούτοις, η νομιμότητα της ανάθεσης στην οποία προέβη ο προϊστάμενος του δικαστηρίου πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί δικαστικώς σύμφωνα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου» (η υπογράμμιση δική μου).
21      Βλ. επίσης απόφαση S. (σκέψεις 65 έως 67).
22      Πρβλ. απόφαση Sinalov (σκέψη 54).
23      Πρέπει να επισημανθεί στο σημείο αυτό ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν το SLPS επηρεάζει τον κίνδυνο υπερβολικής διάρκειας της διαδικασίας, εις βάρος των διαδικαστικών δικαιωμάτων των διαδίκων. Ωστόσο, ο ισχυρισμός αυτός δεν τεκμηριώνεται από κανένα στοιχείο της δικογραφίας. Ειδικότερα, η δικογραφία δεν περιέχει κανένα στοιχείο που να επιτρέπει να αξιολογηθεί η ύπαρξη σύνδεσης μεταξύ του προβαλλόμενου υπερβολικού φόρτου των υποθέσεων που έχουν ανατεθεί στο αιτούν δικαστήριο στη διαφορά της κύριας δίκης και της επακόλουθης παράτασης της διάρκειας της δίκης. Υπό τις συνθήκες αυτές, το προβαλλόμενο επιχείρημα φαίνεται αμιγώς υποθετικό. Ελλείψει επαρκούς πραγματικής βάσης, θεωρώ ότι το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να αξιολογηθεί επαρκώς με βάση τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο.