62021CJ0174_RES
Sprawa C‑174/21
Komisja Europejska
przeciwko
Republice Bułgarii
Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 16 marca 2023 r.
Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 2008/50/WE – Jakość otaczającego powietrza – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Artykuł 260 ust. 2 TFUE – Obowiązek podjęcia środków zapewniających wykonanie takiego wyroku – Zarzucane przez Komisję Europejską uchybienie temu obowiązkowi – Brak jasności wezwania do usunięcia uchybienia co do kwestii, czy w dniu odniesienia wyrok należało jeszcze wykonać – Zasada pewności prawa – Niedopuszczalność
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Obowiązek podjęcia środków niezbędnych do wykonania takiego wyroku – Zarzucane przez Komisję Europejską uchybienie temu obowiązkowi – Wystosowanie wezwania do usunięcia uchybienia wyznaczającego dzień odniesienia dla oceny istnienia zarzucanego uchybienia – Brak wymaganej jasności tego wezwania co do kwestii, czy w ustalonym dniu odniesienia wyrok Trybunału należało jeszcze wykonać – Zasada pewności prawa – Niedopuszczalność
(art. 260 ust. 1, 2 TFUE)
(zob. pkt 23–32)
Streszczenie
Pierwsza skarga Komisji o stwierdzenie podwójnego uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w dziedzinie zanieczyszczenia powietrza jest niedopuszczalna
W wezwaniu do usunięcia uchybienia skierowanym do Bułgarii pod koniec 2018 r. Komisja nie zarzuciła ani nie wykazała w sposób wystarczająco jasny, że wyrok Trybunału z 2017 r. stwierdzający pierwsze uchybienie nie został w międzyczasie wykonany
Dyrektywa w sprawie jakości powietrza (
1
) zobowiązuje państwa członkowskie do przestrzegania dopuszczalnych wartości stężenia niektórych zanieczyszczeń w powietrzu i ustanawia w odniesieniu do państw członkowskich wymóg sporządzenia planów ochrony jakości powietrza w przypadku przekroczenia tych wartości, tak aby okres, w którym są one przekraczane, był jak najkrótszy.
W wyroku Komisja/Bułgaria (
2
), ogłoszonym w dniu 5 kwietnia 2017 r., Trybunał orzekł, że Bułgaria uchybiła wspomnianym wyżej zobowiązaniom (
3
).
W następstwie ogłoszenia wyroku Komisja/Bułgaria w dniu 5 kwietnia 2017 r. Komisja skierowała do Bułgarii, w dniu 9 listopada 2018 r., wezwanie do usunięcia uchybienia, zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 260 ust. 1 i 2 TFUE (
4
). W wezwaniu tym Komisja stwierdziła, że Bułgaria nadal nie podjęła niezbędnych kroków w celu położenia kresu uchybieniom stwierdzonym przez Trybunał w wyroku z 2017 r. Komisja wezwała zatem to państwo członkowskie do przedstawienia uwag w terminie określonym w wezwaniu (zwanym dalej „dniem odniesienia”), czyli do dnia 9 lutego 2019 r., oraz do poinformowania jej o ewentualnych postępach poczynionych w międzyczasie.
Ponieważ Komisja nie była usatysfakcjonowana odpowiedziami udzielonymi przez Bułgarię, wniosła ona do Trybunału skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie art. 260 ust. 2 TFUE (zwaną dalej „skargą o stwierdzenie podwójnego uchybienia”) mającą na celu stwierdzenie, że to państwo członkowskie nie zastosowało się do tego wyroku, oraz zasądzenie od niego ryczałtu i dziennej stawki okresowej kary pieniężnej do czasu pełnego wykonania wyroku Trybunału.
Ocena Trybunału
Trybunał uznał w swym wyroku, że wystosowanie wezwania do usunięcia uchybienia w ramach postępowania poprzedzającego wniesienie skargi na podstawie art. 260 ust. 2 TFUE oznacza, że Komisja może skutecznie zarzucać uchybienie obowiązkowi podjęcia środków zapewniających wykonanie wyroku Trybunału, gdyż wniosek przeciwny skutkowałby naruszeniem wymogów pewności prawa. Biorąc pod uwagę fakt, że skarga o stwierdzenie podwójnego uchybienia ma na celu skłonienie państwa członkowskiego, które nie wykonało wyroku stwierdzającego uchybienie, do wykonania tego wyroku, Trybunał podkreślił, że Komisja jest zobowiązana nie tylko do sprawdzania przez cały czas trwania postępowania poprzedzającego wniesienie skargi i przed wystosowaniem wezwania do usunięcia uchybienia, czy dany wyrok został w międzyczasie wykonany, lecz również do stwierdzenia i uprawdopodobnienia w jasny sposób w tym wezwaniu do usunięcia uchybienia, że prima facie wyrok pozostaje niewykonany w dniu odniesienia. Nie można bowiem skutecznie zarzucać państwu członkowskiemu uchybienia obowiązkowi podjęcia środków zapewniających wykonanie wyroku Trybunału, jeżeli z wezwania do usunięcia uchybienia nie wynika jasno, że w dniu odniesienia obowiązek wykonania tego wyroku, powstały w dniu jego ogłoszenia, nadal istnieje.
W niniejszej sprawie Trybunał zauważył, że w wezwaniu do usunięcia uchybienia z dnia 9 listopada 2018 r. Komisja nie stwierdziła z wymaganą jasnością ani nie uprawdopodobniła, że prima facie wyrok z dnia 5 kwietnia 2017 r., Komisja/Bułgaria, należało jeszcze wykonać w dniu odniesienia, czyli w dniu 9 lutego 2019 r.
W owym wezwaniu Komisja wskazała bowiem, że stwierdzone w tym wyroku aż do 2014 r. uchybienia utrzymywały się w odniesieniu do stref i aglomeracji, o których mowa w rzeczonym wezwaniu, w latach 2015 i 2016. Instytucja ta nie przedstawiła jednak szczegółowych wyjaśnień ani analizy okoliczności faktycznych wskazujących na to, że sytuacja stwierdzona w trakcie tych dwóch lat utrzymywała się bez wyraźnej poprawy w okresie pomiędzy ogłoszeniem wyroku w dniu 5 kwietnia 2017 r. a dniem odniesienia, to jest dniem 9 lutego 2019 r., co oznaczałoby, że konieczne jest podjęcie środków w celu wykonania wspomnianego wyroku.
Tymczasem w ocenie Trybunału ani okoliczność, że uchybienia te utrzymywały się między końcem okresu objętego wyrokiem Trybunału, a mianowicie rokiem 2014, a okresem późniejszym, ale poprzedzającym datę wydania tego wyroku, to jest w latach 2015 i 2016, ani systematyczny i trwały charakter tych uchybień, na który Trybunał zwrócił uwagę w tym wyroku, nie oznaczają w sposób automatyczny, że zarówno w dniu ogłoszenia wspomnianego wyroku, jak i w dniu odniesienia wyrok ten należało jeszcze wykonać i że w związku z tym można zarzucić Bułgarii, iż nie podjęła wszystkich środków zapewniających jego wykonanie.
W związku z tym, nie podnosząc w wezwaniu do usunięcia uchybienia i nie uprawdopodobniając z wymaganą jasnością, że prima facie spełniona jest niezbędna przesłanka, zgodnie z którą w dniu odniesienia wyrok z dnia 5 kwietnia 2017 r., Komisja/Bułgaria, należało jeszcze wykonać w odniesieniu do wskazanych w tym wezwaniu stref i aglomeracji, Komisja nie zarzuciła skutecznie Bułgarii uchybienia ciążącemu na tym państwie obowiązkowi podjęcia środków zapewniających wykonanie tego wyroku. Trybunał orzekł zatem, że wniesiona przez Komisję skarga o stwierdzenie podwójnego uchybienia jest niedopuszczalna.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Dz.U. 2008, L 152, s. 1).
(
2
)	Wyrok z dnia 5 kwietnia 2017 r., Komisja/Bułgaria (C‑488/15, EU:C:2017:267).
(
3
)	Ściślej rzecz ujmując, obowiązki wynikające z art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/50 i załącznika XI do niej, a także z art. 23 ust. 1 akapit drugi tej dyrektywy.
(
4
)	Zgodnie z art. 260 ust. 1 i 2 TFUE państwo członkowskie, w odniesieniu do którego Trybunał stwierdził, że uchybiło ono jednemu ze zobowiązań, które na nim ciążą na mocy traktatów, jest zobowiązane podjąć środki, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału, a Komisja może wnieść skargę do Trybunału, jeśli uzna, po umożliwieniu zainteresowanemu państwu członkowskiemu przedstawienia uwag, że środki takie nie zostały podjęte.