62007CC0394
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fit-18 ta’ Diċembru 2008 (
1
)
Kawża C-394/07
Marco Gambazzi
vs
DaimlerChrysler Canada Inc. u CIBC Mellon Trust Company
“Konvenzjoni ta’ Brussell — Rikonoxximent u eżekuzzjoni tas-sentenzi — Raġunijiet tar-rifjut — Ksur tal-ordni pubbliku tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni tas-sentenza — Esklużjoni tal-konvenut mill-proċeduri quddiem il-qorti tal-Istat ta’ oriġini minħabba nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ ordni ġudizzjarja”
I — Introduzzjoni
1.
Din il-kawża tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, tas-27 ta’ Settembru 1968, dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummercjali (iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”) (
2
). Is-suġġett tal-kawża prinċipali huwa r-rikonoxximent ta’ sentenza Ingliża mogħtija wara li l-konvenut ġie eskluż mill-proċeduri minħabba nuqqas ta’ konformità ma’ ordni ġudizzjarja. Din il-kawża tagħti l-opportunità lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tiżviluppa iktar il-prinċipji tal-ordni pubbliku proċedurali stabbiliti, partikolarment, fis-sentenza Krombach (
3
).
II — Il-kuntest ġuridiku
2.
L-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell jipprovdi:
“Għall-iskopijiet ta’ din il-Konvenzjoni, ‘sentenza’ tfisser kull sentenza mogħtija minn qorti jew tribunal ta’ Stat kontraenti, indipendentement minn kif tista’ tissejjaħ dik is-sentenza, inklużi digriet, ordni, deċiżjoni jew mandat ta’ eżekuzzjoni, kif ukoll id-determinazzjoni tal-ispejjeż minn uffiċjal tal-qorti.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
3.
Il-punt 1 tal-Artikolu 27 tal-Konvenzjoni jipprovdi li sentenza ma tiġix rikonoxxuta “jekk ir-rikonoxximent huwa kuntrarju għall-ordni pubbliku tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni tas-sentenza.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
III — Il-fatti li wasslu għall-kawża, it-talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
4.
Il-kawża prinċipali tirrigwarda r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenza Ingliża fl-Italja, li Daimler Chrysler Canada Inc. (iktar ’il quddiem, “Daimler Chrysler”) u CIBC Mellon Trust Company (iktar ’il quddiem, “CIBC”) kisbu fil-konfront ta’ M. Gambazzi.
5.
Il-proċeduri Ingliżi essenzjalment kienu jikkonċernaw talba għal kumpens tad-danni li Daimler Chrysler u CIBC ressqu kontra M. Gambazzi, ċittadin Svizzeru residenti f’Lugano.
6.
Mill-indikazzjonijiet inklużi fit-talba għal deċiżjoni preliminari u mis-sottomissjonijiet tal-partijiet jirriżulta li, b’mod ġenerali, il-proċeduri Ingliżi svolġew kif se jiġi spjegat.
7.
Qabel ma bdiet il-kawża prinċipali, il-qorti Ingliża, f’Lulju 1996, ħarġet mandat ta’ inibizzjoni provviżorju kontra M. Gambazzi sabiex ma jbigħx l-assi tiegħu [digriet biex jiġu ffriżati l-assi (freezing order), magħruf ukoll bħala Mareva injunction (
4
)], fuq talba ta’ Daimler Chrysler u CIBC. Din il-freezing order kienet tipprojbixxi lil M. Gambazzi milli jbigħ l-assi tiegħu sabiex tkun iggarantita l-eżekuzzjoni ta’ sentenza futura.
8.
Fis-26 ta’ Frar 1997, fuq talba tal-kumpanniji Daimler Chrysler u CIBC, il-qorti Ingliża ħarġet verżjoni ġdida tal-freezing order b’diversi digrieti li bihom M. Gambazzi kien qed jiġi ordnat jagħti informazzjoni dwar is-sitwazzjoni patrimonjali tiegħu u jippreżenta ċerti dokumenti, anki dawk rilevanti għall-finijiet tal-proċeduri prinċipali (disclosure orders).
9.
Peress li M. Gambazzi ma kkonformax ruħu, jew għall-inqas mhux għalkollox, mal-obbligi tad-disclosure orders, il-qorti Ingliża ħarġet digriet ieħor (unless order), fuq talba ta’ Daimler Chrysler u ta’ CIBC. B’din l-ordni informat lil M. Gambazzi li jekk ma kienx se jobdi l-ordnijiet ġudizzjarji, ma kienx se jkun jista’ jiddefendi ruħu u li kien se jiġi eskluż mill-proċeduri.
10.
Ir-rikorsi kontra l-freezing order, id-disclosure order u l-unless order li għamel M. Gambazzi ma ntlaqgħux.
11.
M. Gambazzi lanqas ma kkonforma ruħu għalkollox mal-obbligi imposti fuqu b’unless order ġdid. Il-qorti Ingliża kkunsidrat din l-attitudni bħala “contempt of Court” u eskludiet lil M. Gambazzi mill-proċeduri (debarment), kif kienet, wara kollox, diġà ħabbret li se tagħmel fl-unless order.
12.
Fil-kawża prinċipali, għaldaqstant, u wara li seħħew dawn il-fatti, M. Gambazzi ġie kkunsidrat bħala konvenut kontumaċi. Il-High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, ikkundannatu, permezz ta’ sentenza mogħtija fil-kontumaċja (default judgment) fl-10 ta’ Diċembru 1998, akkumpanjata b’digriet tas-17 ta’ Marzu 1999, sabiex iħallas lil Daimler Chrysler u lil CIBC id-danni li huma talbu fir-rikors tagħhom, fl-ammont ta’ CAD 169752058 u CAD 71595530 u USD 129974770.
13.
Daimler Chrysler u CIBC iridu jeżegwixxu din is-sentenza fl-Italja. Permezz ta’ digriet tas-17 ta’ Diċembru 2004, il-Corte d’Appello di Milano (il Qorti tal-Appell ta’ Milan) iddikjarat li s-sentenza Ingliża u d-digriet tal-kundanna ta’ M. Gambazzi għall-ħlas tal-imsemmija ammonti jistgħu jiġu eżegwiti fl-Italja. M. Gambazzi kkontesta dan id-digriet.
14.
Permezz ta’ digriet tas-27 ta’ Ġunju 2007, il-Corte d’Appello di Milano, wara rikors ta’ appell, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda li ġejja, sabiex tingħata deċiżjoni preliminari:
“Il-qorti ta’ Stat li quddiemha titressaq talba għal eżekuzzjoni tista’, abbażi tad-dispożizzjoni dwar l-ordni pubbliku esposta fil-punt 1 tal-Artikolu 27 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, tieħu inkunsiderazzjoni l-fatt li l-qorti tal-Istat li tat id-deċiżjoni rrifjutat li tagħti, lill-parti li tilfet, il-possibbiltà ta’ difiża wara l-adozzjoni ta’ digriet ta’ esklużjoni (debarment) skont il-kundizzjonijiet esposti iktar ’il fuq, jew l-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, moqrija flimkien mal-prinċipji li jirriżultaw mill-Artikoli 26 et seq. tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, dwar ir-rikonoxximent reċiproku u l-eżekuzzjoni tas-sentenzi fil-Komunità, tipprekludi lill-qorti nazzjonali milli tikkunsidra li kawża ċivili, li matulha waħda mill-partijiet ġiet miċħuda l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża permezz ta’ digriet ta’ esklużjoni mogħti mill-qorti minħabba nuqqas ta’ konformità minn din il-parti ma’ ordni li hija kienet tat, tmur kontra l-ordni pubbliku fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 27 tal-imsemmija Konvenzjoni?”
15.
Fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra l-partijiet fil-kawża prinċipali, ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u orali l-Gvernijiet tal-Greċja, tal-Italja, tar-Renju Unit kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej.
IV — Evalwazzjoni
16.
Iż-żewġ domandi preliminari jistgħu jiġu eżaminati flimkien. Huma juru aspetti differenti tal-kwistjoni dwar jekk il-qorti tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni tas-sentenza, filwaqt li tinvoka l-ordni pubbliku, tistax tiċħad ir-rikonoxximent ta’ sentenza ċivili mogħtija wara li l-konvenut ġie eskluż minħabba nuqqas ta’ konformità ma’ ordni ġudizzarja. Għalhekk, se jiġu eżaminati r-rekwiżiti li jissemmew fl-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell.
17.
Id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Brussell applikabbli f’dan il-każ, sadanittant ġew sostitwiti bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (
5
). Madankollu, il-kunsiderazzjonijiet imsemmija jibqgħu validi anki rigward is-sitwazzjoni ġuridika ġdida, peress li l-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell ġie riprodott kompletament fl-Artikolu 34(1) tar-Regolament Nru 44/2001, li jissostitwih.
18.
Minkejja dan, l-ewwel nett, jeħtieġ li tiġi kkjarifikata d-domanda preliminari li għandha l-għan li tistabbilixxi jekk is-sentenza tal-qorti Ingliża, is-suġġett ta’ din il-kawża, taqax taħt il-kunċett ta’ sentenza pprovdut mill-Konvenzjoni ta’ Brussell. Jekk, fil-fatt, is-sentenza essenzjalment ma taqax taħt il-kunċett ta’ sentenza skont l-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni li, bħala regola, għandu jiġi rikonoxxut skont l-Artikolu 26 tal-istess Konvenzjoni, ma tqumx il-kwistjoni ta’ rifjut eċċezzjonali tar-rikonoxximent tagħha fid-dawl tar-riżervi pprovduti mill-Artikolu 27.
19.
Minkejja li l-qorti tar-rinviju ma talbitx, b’mod espliċitu, li tingħata interpretazzjoni tal-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni, skont l-Artikolu 234 KE, il-Qorti tal-Ġustizzja, madankollu, hi mitluba tagħti risposta utli għad-domanda preliminari li saret mill-qorti tar-rinviju (
6
). F’dan il-każ, risposta utli ma tistax tipprekludi l-istħarriġ ta’ din il-kunsiderazzjoni preliminari.
A — Sentenza skont l-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell
20.
Skont l-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni, sentenza tfisser kull sentenza mogħtija minn qorti jew tribunal ta’ Stat Kontraenti, indipendentement minn kif tista’ tissejjaħ dik is-sentenza, inklużi digriet, ordni, deċiżjoni jew mandat ta’ eżekuzzjoni, kif ukoll id-determinazzjoni tal-ispejjeż minn uffiċjal tal-qorti.
21.
M. Gambazzi jemmen li s-sentenza tal-Qorti Ingliża ma taqax taħt dan il-kunċett ta’ sentenza anki minħabba l-fatt li ngħatat, minħabba sitwazzjoni ta’ kontumaċja forzata, mingħajr proċedura kontradittorja.
22.
Madankollu, din l-oġġezzjoni hija infondata. Fir-rigward tal-miżuri provviżorji, fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbiliet li l-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni jimponi proċedura kontradittorja. Hija madankollu tqis li huwa biżżejjed li l-proċeduri qabel is-sentenza jkollhom natura kontradittorja u li jippreżumu, bħala regola, sentenza li tosserva l-prinċipju tal-kontradittorju wkoll (
7
). Jekk is-sentenza ngħatat fi proċeduri li jsegwu l-prinċipju tal-kontradittorju, din taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni, anki jekk f’dan il-każ il-proċeduri, pereżempju minħabba l-kontumaċja ta’ waħda mill-partijiet, jibqgħu unilaterali. Fil-fatt, il-mod kif verament saru l-proċeduri ma jibdel xejn min-natura kontradittorja tal-proċeduri.
23.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jidher ċar li s-sentenzi mogħtija f’kontumaċja huma sentenzi, mija fil-mija, skont l-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni, peress li jirriżultaw minn proċeduri li josservaw il-prinċipju tal-kontradittorju. Li l-Konvenzjoni ta’ Brussell tikkunsidra lis-sentenzi mogħtija fil-kontumaċja bħala sentenzi skont l-Artikolu 25 jirriżulta anki mir-regola speċjali talArtikolu 27(2) li tipprovdi raġuni speċjali għar-rifjut tar-rikonoxximent tas-sentenzi mogħtija f’kontumaċja.
24.
Is-sentenza kkontestata tal-qorti Ingliża ngħatat f’kontumaċja waqt proċeduri ċivili li essenzjalment osservaw il-prinċipju tal-kontradittorju. U bħala tali tissodisfa r-rekwiżiti msemmija fl-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni. Il-fatt li l-każ huwa wieħed atipiku ta’ kontumaċja forzata, ma jfissirx li għandu jiġi kklassifikat mill-ġdid, peress li dan ma jbiddilx in-natura essenzjalment kontradittorja tal-proċeduri. Il-fatt li f’dawn il-proċeduri l-kontumaċja hija forzata huwa rilevanti biss fil-kuntest tal-punt 1 tal-Artikolu 27.
25.
Madankollu, hemm raġuni oħra li tista’ tixħet dubji fuq il-fatt li s-sentenza kkontestata tikkwalifika bħala sentenza skont l-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni. Hemm pożizzjonijiet duttrinali li jeskludu, bħala regola, din il-possibbiltà b’riferiment għal sentenza fil-kontumaċja Ingliża (default judgment) (
8
). Skont dawn il-pożizzjonijiet, f’każ ta’ default judgement, is-sentenza tingħata mingħajr ebda verifika ġudizzjarja tal-fumus boni iuris. Però, ikun meħtieġ stħarriġ ġudizzjarju ta’ dan tal-aħħar sabiex ikun hemm sentenza skont l-Artikolu 25. Din it-teżi hija bbażata fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Solo Kleinmotoren (
9
).
26.
Fil-fehma tiegħi, is-sentenza Solo Kleinmotoren ma twassalx għal din il-konklużjoni. Fiha, il-Qorti tal-Ġustizzja ssemmi bħala rekwiżiti ta’ sentenza skont il-Konvenzjoni, il-fatt li din is-sentenza tingħata minn qorti jew tribunal ta’ Stat Kontraenti u “li tiddeċiedi hija stess fuq il-punti kontestati bejn il-partijiet”  (
10
) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Dan ir-rekwiżit ma jiġix sodisfatt fil-każ ta’ sempliċi tranżazzjoni ġudizzjarja, peress li essenzjalment din għandha n-natura ta’ kuntratt u għalhekk hija l-espressjoni tar-rieda tal-partijiet u mhux tal-qorti.
27.
Min-naħa l-oħra, sentenza li ngħatat fil-kontumaċja, li l-qorti tagħti mingħajr ma tistħarreġ preċedentement il-fondatezza tal-allegazzjonijiet tar-rikorrenti, titqies bħala sentenza. Il-fatt li l-kontenut tas-sentenza, bħala konsegwenza ġuridika tal-kontumaċja, kien iddeterminat mit-talbiet tar-rikorrenti ma jwassalx biex is-sentenza fil-kontumaċja tidher bħala sempliċi traskrizzjoni tar-rieda ta’ parti. Anzi, il-kontenut tas-sentenza jiddependi mir-rieda tal-qorti, peress li din tal-aħħar, minkejja li ma tivverifikax l-eżistenza tal-fumus boni iuris f’każ li jkun hemm ir-rekwiżiti ta’ sentenza fil-kontumaċja, madankollu, meta tivverifika l-eżistenza ta’ dawn ir-rekwiżiti, tiddeċiedi b’mod awtonomu jekk tirrikonoxxix jew le b’dan il-mod it-talba tar-rikorrenti.
28.
Barra minn hekk, il-ħtieġa li tingħata interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ sentenza hija enfasizzata mill-istess diċitura tal-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni, fejn jingħad li sentenza tfisser “kull sentenza mogħtija minn qorti jew tribunal ta’ Stat Kontraenti, indipendentement minn kif tista’ tissejjaħ dik is-sentenza”. Jidher ċar, għalhekk, li l-Artikolu 25, iktar milli jagħti importanza lill-aspett formali tas-sentenza, pereżempju, il-mod kif tissejjaħ jew kif tiġi adottata, iqis sempliċement l-effett materjali tagħha. In-nuqqas ta’ verifika tal-fumus boni iuris għall-finijiet tar-rikonoxximent u tal-eżekuzzjoni skont il-Konvenzjoni huwa iktar rilevanti u għandu iktar sens fil-kuntest tal-istħarriġ tar-rifjut eċċezzjonali tar-rikonoxximent skont l-Artikolu 27.
29.
Fuq il-bażi ta’ dawn il-premessi, taqa’ taħt il-kunċett ta’ sentenza skont l-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni anki sentenza mogħtija fil-kontumaċja u li qabel ma ngħatat ma kienx hemm stħarriġ tal-fumus boni iuris. Barra minn hekk, tali sentenza jkollha l-istess effetti materjali li ġeneralment ikollha sentenza: ikollha effett ta’ res judicata u tikkostitwixxi titolu eżekuttiv.
30.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jeħtieġ li s-sentenza li hija s-suġġett ta’ din il-kawża titqies bħala sentenza skont l-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell.
B — L-ordni pubbliku, l-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell
1. L-interpretazzjoni tal-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell
31.
L-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni jistabbilixxi li s-sentenzi ma għandhomx jiġu rikonoxxuti jekk ir-rikonoxximent imur kontra l-ordni pubbliku tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni tas-sentenza.
32.
Il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat f’diversi sentenzi l-elementi prinċipali għall-interpretazzjoni tar-riżerva tal-ordni pubbliku skont l-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell.
33.
Għall-finijiet tal-interpretazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis l-għanijiet u l-ispirtu tal-Konvenzjoni. B’hekk tkun qed tiffaċilita, sakemm ikun possibbli, il-moviment liberu tas-sentenzi, billi tipprovdi proċedura ta’ infurzar sempliċi u rapida (
11
). L-Artikolu 27, minħabba li huwa ostakolu biex jintlaħaq dan l-għan fundamentali tal-Konvenzjoni, għaldaqstant, għandu jiġi interpretat b’mod restrittiv (
12
). B’mod partikolari, il-klawżola tal-ordni pubbliku msemmija fl-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni għandha tiġi applikata biss f’każi eċċezzjonali (
13
).
34.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża li, filwaqt li l-Istati kontraenti, bħala regola, jibqgħu liberi, bis-saħħa tar-riżerva fl-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni, li jiddeterminaw, skont il-kunċetti nazzjonali tagħhom, l-eżiġenzi tal-ordni pubbliku, il-limiti ta’ dan il-kunċett jaqgħu taħt l-interpretazzjoni tal-Konvenzjoni (
14
). Għaldaqstant, filwaqt li mhijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiddefinixxi l-kontenut tal-ordni pubbliku ta’ Stat kontraenti, madankollu hija għandha tikkontrolla l-limiti li fihom il-qorti ta’ Stat kontraenti tista’ tuża dan il-kunċett sabiex ma tirrikonoxxix sentenza mogħtija minn qorti ta’ Stat kontraenti ieħor (
15
).
35.
L-ewwel limitu huwa ddefinit fl-Artikolu 29 u fit-tielet paragrafu tal-Artikolu 34 tal-Konvenzjoni, li jipprojbixxu lill-qorti tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni ta’ sentenza milli tirrifjuta li tirrikonoxxi jew teżegwixxi din is-sentenza unikament minħabba li tkun teżisti differenza bejn ir-regola tad-dritt applikata mill-qorti tal-Istat ta’ oriġini u dik li kienet tiġi applikata mill-qorti tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni ta’ sentenza kieku ġiet adita bil-kawża. Bl-istess mod, il-qorti tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni ta’ sentenza ma tistax tivverifika l-eżattezza tal-evalwazzjonijiet ta’ dritt u ta’ fatt li jkunu saru mill-qorti tal-Istat ta’ oriġini.
36.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja llimitat l-użu tar-riżerva tal-ordni pubbliku, jiġifieri li l-użu ta’ din ir-riżerva jista’ jsir biss fil-każ fejn ir-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni tas-sentenza mogħtija fi Stat kontraenti ieħor, b’mod inaċċettabbli, tmur kontra s-sistema legali tal-Istat fejn qed tintalab l-eżekuzzjoni tas-sentenza, inkwantu tikser prinċipju fundamentali (
16
).
37.
Biex tkun osservata l-projbizzjoni tar-reviżjoni dwar il-mertu tas-sentenza ta’ qorti barranija, il-ħsara għandha tkun ksur manifest ta’ regola tad-dritt meqjusa bħala essenzjali fis-sistema legali tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni tas-sentenza jew ta’ dritt rikonoxxut bħala fundamentali fl-istess sistema ġuridika (
17
).
38.
Mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Krombach jirriżulta, fl-aħħar nett, li l-limiti li fihom l-Istat fejn qed tintalab l-eżekuzzjoni tas-sentenza jista’ jinvoka l-ordni pubbliku ma jiġux, fi kwalunkwe każ, superati jekk ikun hemm ksur manifest ta’ dritt fundamentali Komunitarju (
18
).
39.
Skont ġurisprudenza stabbilita, id-drittijiet fundamentali jifformaw parti integrali mill-prinċipji ġenerali tad-dritt li l-osservanza tagħhom hija żgurata mill-Qorti tal-Ġustizzja. Għal dan il-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja tispira ruħha mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri kif ukoll mill-indikazzjonijiet mogħtija mill-istrumenti internazzjonali li jikkonċernaw il-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u li l-Istati Membri kkooperaw fihom jew aderixxew magħhom. F’dan ir-rigward, il-Konvenzjoni Ewropea għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u tal-libertaijiet fundamentali (KEDB), iffirmata f’Ruma, fl-4 ta’ Novembru 1950, għandha sinjifikat partikolari (
19
).
40.
Peress li d-drittijiet fundamentali jifformaw parti integrali mill-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju, qorti għandha s-setgħa li tirrifjuta r-rikonoxximent ta’ kwalunkwe sentenza adottata bi ksur ċar tal-istess drittijiet fundamentali.
41.
Id-dritt għal smigħ xieraq, stabbilit mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB u affermat mill-ġdid mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, ipproklamata f’Nizza fis-7 ta’ Diċembru 2000 (
20
), huwa dritt fundamentali li huwa parti integrali mill-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju (
21
).
42.
Fir-rigward b’mod partikolari tal-ordni pubbliku proċedurali, fis-sentenza Krombach, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbiliet li l-użu tal-klawżola tal-ordni pubbliku għandu jkun permess f’każi eċċezzjonali fejn il-garanziji pprovduti mil-leġiżlazzjoni tal-Istat tal-oriġini u mill-istess Konvenzjoni ma kinux biżżejjed biex jipproteġu lill-konvenut minn ksur manifest tad-dritt tiegħu li jiddefendi ruħu quddiem il-qorti tal-oriġini, kif stabbilit mill-KEDB (
22
).
43.
Il-kwistjoni dwar jekk il-qrati għandhomx mhux biss is-setgħa imma saħansitra l-obbligu li jirrifjutaw ir-rikonoxximent ta’ sentenza ta’ qorti barranija mogħtija bi ksur ċar tad-drittijiet fundamentali għadha ma ġietx iċċarata għalkollox (
23
). Obbligu f’dan is-sens huwa ssuġġerit bil-fatt li l-qrati nazzjonali, skont ġurisprudenza stabbilita, huma marbuta bid-drittijiet fundamentali Komunitarji meta s-sitwazzjoni nazzjonali kkonċernata fil-kawża prinċipali taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju (
24
).
44.
Fir-rigward tal-Konvenzjoni ta’ Brussell — fil-konfront tar-Regolament Nru 44/2001 — tista’ tinqala’ kwistjoni oħra dwar jekk din tistax titqies bħala dritt Komunitarju skont din il-ġurisprudenza. Il-fatt li l-Konvenzjoni ġiet konkluża fuq il-bażi tal-Artikolu 220 tat-Trattat KE (li sussegwentement sar l-Artikolu 293 KE) jissuġġerixxi dan.
2. Konklużjonijiet parzjali
45.
Minn issa jista’ jiġi ddikjarat, bħala konklużjonijiet parzjali, li l-qorti tar-rinviju tista’ tirrifjuta, fi kwalunkwe każ, ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenza billi tinvoka l-ordni pubbliku jekk il-proċeduri quddiem il-qorti tal-Istat tal-oriġini kienu vvizzjati minn ksur manifest tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq.
3. L-applikazzjoni għall-każ preżenti
46.
Fil-kawża Krombach, il-Qorti tal-Ġustizzja stess setgħet tikkonstata li l-proċeduri quddiem il-qorti tal-Istat tal-oriġini kienu qed jiksru b’mod ċar id-dritt għal smigħ xieraq (
25
). F’dak il-każ, dik kienet azzjoni ċivili li saret fl-ambitu ta’ proċedura kriminali. Il-qorti kienet ċaħdet lill-konvenut id-dritt li jkun difiż minn avukat, peress li l-konvenut ma obdiex digriet sabiex jidher personalment quddiem il-qorti. Madankollu, li kieku l-konvenut, obda d-digriet sabiex jidher personalment, kien jirriskja li jiġi arrestat minħabba reat. L-elementi ta’ fatt u ta’ dritt li rriżultaw fil-kawża Krombach kienu ċari u mingħajr ambigwità. Il-konvenut qatt ma nstema’, qatt ma kellu l-possibbiltà li jiddefendi ruħu u ma kellu l-ebda rimedju ġudizzjarju għad-dispożizzjoni tiegħu.
47.
Min-naħa l-oħra, f’dan il-każ, il-proċeduri quddiem il-qorti tal-Istat tal-oriġini kienu ferm ikkumplikati. Il-konvenut instema’ kemm-il darba waqt id-diversi fażijiet tal-proċeduri u, milli jidher, kien hemm diversi rimedji għad-dispożizzjoni tiegħu. Barra minn hekk, id-diversi miżuri provviżorji (freezing order, disclosure orders, unless orders) kienu marbuta mill-qrib mal-kawża prinċipali u, b’hekk, mas-sentenza mogħtija fil-kontumaċja (default judgment). Il-funzjoni tagħhom kienet essenzjalment dik li jiggarantixxu l-eżekuzzjoni tas-sentenza f’każ li r-rikorrenti jirbħu l-kawża. Għaldaqstant, mhuwiex biżżejjed li s-sentenza mogħtija fil-kontumaċja titqies għaliha waħidha, mingħajr ma jiġu inklużi l-fażijiet preċedenti tal-proċeduri fl-istħarriġ tal-ordni pubbliku. Anzi, jeħtieġ li jitqiesu l-proċeduri fit-totalità tagħhom (
26
) u li l-kwistjoni tiġi evalwata billi jiġu kkunsidrati ċ-ċirkustanzi kollha applikabbli (
27
).
48.
Madankollu, it-talba għal deċiżjoni preliminari ma tiddeskrivix biżżejjed aspetti importanti tal-proċeduri li saru quddiem il-qorti tal-Istat tal-oriġini. Pereżempju, ma ġewx iċċarati għalkollox l-għan u l-portata tas-seduti li saru. B’mod partikolari, mhux ċar jekk M. Gambazzi instemax ukoll dwar it-talba fil-kawża prinċipali. Fid-deċiżjoni tar-rinviju lanqas ma ġie indikat jekk qabel ma ġiet adottata l-freezing order, il-qorti vverifikatx jekk kienx hemm fumus iuris fit-talba prinċipali u jekk fil-fażijiet sussegwenti tal-proċeduri, u b’mod speċjali qabel ma ngħatat is-sentenza fil-kawża prinċipali, din il-verifika reġgħetx saret. Għaldaqstant, għandha tkun il-qorti tar-rinviju li teżamina l-fatti u tagħti sentenza definittiva dwar l-eżistenza eventwali ta’ ksur manifest tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq.
49.
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tipprovdi lill-qorti nazzjonali b’ċerti prinċipji u kriterji li għandhom jitqiesu għall-finijiet tal-eżami li għandu jsir. Qabel ma nidħol fil-mertu ta’ dan, però, jeħtieġ li tiġi eżaminata oġġezzjoni oħra li tqajmet mill-partijiet fil-kawża prinċipali.
a) Ir-rilevanza tal-ġurisprudenza marbuta mal-Konvenzjoni ta’ Lugano
50.
Fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-partijiet fil-kawża prinċipali rreferew għal sentenza tal-Qorti Federali Svizzera (
28
). Din is-sentenza kienet tikkonċerna l-kwistjoni tar-rikonoxximent u tal-eżekuzzjoni tal-istess sentenza Ingliża fl-Isvizzera.
51.
Waqt il-proċeduri bil-miktub, M. Gambazzi enfasizza li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tqis il-fatt li l-imsemmija sentenza kienet iddeskriviet is-sentenza Ingliża bħala li tmur kontra l-ordni pubbliku, skont il-punt 1 tal-Artikolu 27 tal-Konvenzjoni dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, iffirmata f’Lugano fis-16 ta’ Settembru 1988 (
29
).
52.
Daimler Chrysler u CIBS invokaw l-istess sentenza, fejn sostnew li l-Qorti tal-Ġustizzja u l-qorti tar-rinviju huma marbuta bil-fatt li l-Qorti Federali Svizzera ma qisitx li s-sentenza mogħtija mill-qorti Ingliża kienet tmur kontra l-ordni pubbliku minħabba l-esklużjoni mill-proċeduri.
53.
Il-Konvenzjoni ta’ Lugano għandha l-għan li tapplika sistema li, b’xi eċċezzjoni, hija kważi l-istess bħal dik stabbilita mill-Konvenzjoni ta’ Brussell (
30
). Id-diċitura tar-riżerva tal-ordni pubbliku skont l-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Lugano hija l-istess bħal dik tal-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell.
54.
Fis-sentenza msemmija, il-Qorti Federali Svizzera effettivament ikkonkludiet li r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tas-sentenza Ingliża għandhom jitqiesu bħala li jmorru kontra l-ordni pubbliku. Madankollu, hija bbażat ir-raġunament tagħha fuq premessa differenti minn dik li abbażi tagħha saret id-domanda tal-qorti tar-rinviju. Rigward l-esklużjoni ta’ M. Gambazzi mill-proċeduri Ingliżi (debarment), il-Qorti Federali Svizzera kkonkludiet li dan mhux kontra l-ordni pubbliku Svizzeru. L-imsemmija qorti, min-naħa l-oħra, fl-aħħar mill-aħħar sabet ksur tal-ordni pubbliku f’aspett ieħor tal-proċeduri, li seħħ qabel l-esklużjoni mill-proċeduri. Fil-fatt, wara li M. Gambazzi kien appunta avukati ġodda, l-avukati li kellu qabel ċaħħdulu l-aċċess għall-fajl tiegħu sakemm iħallas il-kont u anki l-qorti Ingliża, biex ma tippreġudikax id-dritt ta’ ritenzjoni tal-avukati, ċaħħditu mid-dritt li jeżamina l-atti tal-kawża.
55.
Tqum il-kwistjoni dwar x’inhi l-portata u r-rilevanza tas-sentenza tal-Qorti Federali Svizzera għal din it-talba għal deċiżjoni preliminari. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex kompetenza li tinterpreta l-Konvenzjoni ta’ Lugano (
31
). Madankollu, il-Protokoll Nru. 2 dwar l-interpretazzjoni uniformi tal-Konvenzjoni, stabbilixxa sistema ta’ skambju ta’ informazzjoni fir-rigward ta’ sentenzi ġudizzjarji mogħtija b’applikazzjoni ta’ din il-konvenzjoni u l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, bħall-Istati li mhumiex membri tal-Unjoni Ewropea, iffirmaw dikjarazzjonijiet biex jiżguraw interpretazzjoni uniformi sa fejn hu possibbli ta’ din il-konvenzjoni u tad-dispożizzjonijiet ekwivalenti għad-dispożizzjonijiet tagħha fil-Konvenzjoni ta’ Brussell (
32
).
56.
F’waħda minn dawn id-dikjarazzjonijiet, ir-rappreżentanti tal-Gvernijiet tal-Istati Membri tal-Komunitajiet Ewropej “iddikjaraw li jqisu li huwa xieraq li l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej, meta tinterpreta l-Konvenzjoni ta’ Brussell, tqis b’mod xieraq il-prinċipji inklużi fil-ġurisprudenza li tirriżulta mill-Konvenzjoni ta’ Lugano”  (
33
) [traduzzjoni mhux uffiċjali].
57.
L-imsemmija dikjarazzjoni, madankollu, ma tippermettix li jiġi konkluż li l-Qorti tal-Ġustizzja hija formalment marbuta mas-sentenzi individwali mogħtija skont il-Konvenzjoni ta’ Lugano. Fl-aħħar mill-aħħar, l-istess diċitura tad-dikjarazzjoni tirreferi biss għall-fatt li l-“prinċipji” inklużi fil-ġurisprudenza għandhom “[jitqiesu] b’mod xieraq”. B’hekk, fil-kuntest tar-riżerva tal-ordni pubbliku, dan ifisser li jeħtieġ li tittieħed nota ta’ u jitqiesu b’mod xieraq il-prinċipji tad-dispożizzjoni u tal-limiti għall-ordni pubbliku nazzjonali. Bosta mill-kriterji msemmija iktar ’il fuq li għandhom jitqiesu biex ikun iddeterminat il-ksur tal-ordni pubbliku jinstabu anke fis-sentenza tal-Qorti Federali Svizzera.
58.
Il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qorti tar-rinviju, madankollu, ma jistgħux ikunu marbuta bl-evalwazzjoni konkreta tal-ksur tal-ordni pubbliku li saret minn qorti jew tribunal ta’ Stat kontraenti għall-Konvenzjoni ta’ Lugano. Fost l-oħrajn, dan jirriżulta mill-fatt li, kif enfasizzat il-Qorti tal-Ġustizzja, ordni pubbliku skont l-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, ifisser l-ordni pubbliku nazzjonali rispettiv. Dan tal-aħħar għandu jiġi evalwat b’mod awtonomu mill-qorti nazzjonali individwali, kif ġustament enfasizza l-Gvern Taljan. Għandhom jitqiesu biss il-prinċipji ġenerali li ġew żviluppati mill-qrati jew tribunali tal-Istati kontraenti rigward l-interpretazzjoni tal-ordni pubbliku fl-ambitu tal-Konvenzjoni ta’ Lugano u mhux id-diversi kwalifiki li għamlu każ b’każ rigward il-ksur ta’ jew il-konformità mal-ordni pubbliku ta’ każ partikolari.
b) Id-dritt fundamentali għal smigħ xieraq
59.
Id-dritt fundamentali għal smigħ xieraq jitlob li l-parti kkonċernata tista’ tipproteġi s-sitwazzjoni legali tagħha b’mod effettiv (
34
). Id-dritt għal smigħ waqt proċeduri ġudizzjarji għandu post prominenti fl-organizzazzjoni u fit-twettiq ta’ smigħ xieraq (
35
). Huwa jinkludi d-dritt li parti tkun tista’ titkellem biżżejjed dwar l-elementi kollha ta’ fatt u l-kwistjonijiet tad-dritt rilevanti, kif ukoll tressaq il-provi.
60.
Mhux ir-restrizzjonijiet kollha tad-dritt għal smigħ madankollu għandhom jiġu ddefiniti inevitabbilment bħala ksur tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq. Kif osservat il-Qorti tal-Ġustizzja f’kuntest ieħor, id-drittijiet tad-difiża jistgħu jkunu suġġetti għal restrizzjonijiet, sakemm dawn jirrispondu effettivament għall-għanijiet ta’ interess ġenerali tal-miżura kkonċernata u, rigward l-għan mixtieq, ma jkunux sproporzjonati u inaċċettabli, b’tali mod li jiksru s-sustanza stess tad-drittijiet hekk iggarantiti (
36
).
61.
Bis-sentenza mogħtija fil-kawża Eurofood, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbiliet li, fir-rigward ta’ miżuri meħuda f’każ ta’ urġenza, il-kundizzjonijiet konkreti tad-dritt għal smigħ jistgħu jvarjaw skont l-urġenza li jista’ jkun hemm biex tingħata sentenza. Kull restrizzjoni għall-eżerċizzju ta’ dan id-dritt, madankollu, għandha tkun iġġustifikata b’mod adegwat u akkumpanjata minn garanziji proċedurali li jiżguraw lill-persuni kkonċernati minn din il-proċedura, il-possibbiltà effettiva li jikkontestaw il-miżuri meħuda f’każ ta’ urġenza (
37
).
62.
B’mod partikolari, ir-restrizzjoni tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq tista’ tkun immotivata minn interess importanti sabiex ikunu ggarantiti ħidmet l-amministrazzjoni tal-ġustizzja pubblika u ġustizzja effettiva.
63.
Il-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri kollha, fil-fatt, jipprovdu sanzjonijiet għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-ordnijiet ġudizzjarji mogħtija fl-ambitu ta’ proċeduri ċivili. Dwar dan l-aspett jiġbdu l-attenzjoni, ġustament, l-Istati Membri kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet waqt il-proċeduri. B’hekk, pereżempju, jekk ma jkunx hemm konformità mat-termini ffissati mill-qorti tista’ tkun deċiża l-esklużjoni tas-sottomissjonijiet tardivi, jekk ma jkunx hemm tweġiba għal rikors jew jekk parti ma tippreżentax ruħha għal seduta jistgħu jwasslu għal sentenza mogħtija fil-kontumaċja u, fl-aħħar nett, jekk ma jiġux ippreżentati dokumenti mitluba, dan jista’ jitqies b’mod sfavorevoli meta jiġu evalwati l-provi.
64.
Barra minn hekk, diġà ġie enfasizzat kif, is-sempliċi fatt li s-sanzjoni applikata mill-qorti tal-Istat tal-oriġini mhix inkluża f’din il-forma speċifika fid-dritt proċedurali nazzjonali, ma jimplikax, per se, li jkun hemm ksur tal-ordni pubbliku (
38
).
65.
Anzi, għandha tingħata importanza partikolari lill-kwistjoni jekk din il-kontumaċja forzata, fl-aħħar mill-aħħar kinitx proporzjonata jew jekk il-gravità tas-sanzjoni inkwistjoni, meta jiġu evalwati d-dettalji kollha tal-proċeduri fit-totalità tagħhom, kinitx manifestament sproporzjonata fir-rigward tar-rifjut sanzjonat ta’ nuqqas ta’ konformità mal-ordnijiet ġudizzjarji (
39
).
66.
Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-proporzjonalità bejn l-għan mixtieq, jiġifieri li jkunu ggarantiti proċeduri effettivi, u l-miżuri ta’ sanzjoni adottati, huma partikolarment rilevanti s-suġġett tal-ordni ġudizzjarja sanzjonata u l-proċeduri tal-ħruġ tagħha, il-gravità tas-sanzjoni meta pparagunata mal-importanza ta’ nuqqas ta’ konformità mal-ordni, kif ukoll il-possibbiltajiet ta’ rikors eżistenti.
67.
L-esklużjoni sħiħa mill-proċeduri hija l-iktar sanzjoni gravi minħabba n-nuqqas ta’ konformità ma’ ordni ġudizzjarja u għaldaqstant dan jirrappreżenta l-limitu l-iktar gravi possibbli għad-dritt tad-difiża tal-konvenut. Il-ġustifikazzjoni ta’ din ir-restrizzjoni għaldaqstant għandha jkollha rekwiżiti ferm rigorużi.
68.
Qabel kollox, jeħtieġ li jitqiesu d-diċitura u n-natura tal-ordnijiet ġudizzjarji li, f’dan il-każ, in-nuqqas ta’ konformità tagħhom ġie sanzjonat bl-esklużjoni mis-smigħ fil-każ preżenti. X’kien qed jintalab jagħmel il-konvenut bl-ordnijiet ġudizzjarji? Kien hemm miżuri biex jitqiesu l-ostakoli kollha ta’ fatt u ta’ dritt għall-konformità ma’ dawn l-ordnijiet? M. Gambazzi isostni, fil-fatt, li ma obdiex id-disclosure order l-iktar għaliex, li kieku għamel hekk, kien jikser is-sigriet professjonali li kien marbut bih bħala avukat u għalhekk seta’ jiġi mfittex kriminalment. Il-ġustifikazzjoni li ta biex ma jippreżentax id-dokumentazzjoni mitluba, madankollu, ma ġietx ikkunsidrata bħala fondata mill-qorti Ingliża. Anzi, il-Gvern tar-Renju Unit osserva li l-qorti Ingliża eżaminat fil-fond il-motivi tal-ġustifikazzjoni ta’ M. Gambazzi u eskludiet mill-obbligu tal-iżvelar dawk id-dokumenti li setgħu jwasslu biex M. Gambazzi jinkrimina lilu nnifsu minħabba t-twettiq ta’ ċerti reati.
69.
Ċirkustanzi ulterjuri jew rilevanti kienu jekk il-konvenut ingħatax id-dritt li jinstema’ qabel ma ġiet adottata l-ordni ġudizzjarja u liema possibbiltajiet ta’ difiża u ta’ protezzjoni ġuridika kellu għad-dispożizzjoni tiegħu.
70.
Barra minn hekk, jeħtieġ li jiġu kkunsidrati b’mod partikolari, il-kontenut u n-natura tal-esklużjoni mis-smigħ (debarment), kif ukoll is-sentenza li ngħatat f’kontumaċja. Rigward l-esklużjoni, ġie kkunsidrat jekk in-nuqqas ta’ konformità mal-ordnijiet ġudizzjarji sarx b’negliġenza? L-ebda sottomissjoni ta’ difiża kontra t-talba mressqa fil-kawża prinċipali ma ġiet ikkunsidrata, jew il-konvenut tħalla jippreżenta, f’fażi preċedenti tal-proċeduri, osservazzjonijiet dwar il-kawża prinċipali, jew dawn l-osservazzjonijiet ġew ikkunsidrati anki sussegwentement? Il-konvenut ingħata l-possibbiltà li jikkummenta almenu rigward l-ammont tat-talba? Saret evalwazzjoni rigward il-fondatezza qabel ma ngħatat is-sentenza f’kontumaċja, jew għall-inqas f’fażi preċedenti tal-proċeduri (qabel ma nħareġ il-freezing order)? Ġie indikat lill-konvenut li kien hemm l-eventwalità ta’ sanzjoni?
71.
Kif ġustament issostni l-Kummissjoni, huma partikolarment rilevanti x’garanziji proċedurali kienu disponibbli għal M. Gambazzi fl-Istat tal-oriġini biex jilmenta dwar il-ksur tad-dritt tiegħu li jinstema’. L-importanza tal-garanziji proċedurali f’każ li tkun iġġustifikata restrizzjoni tad-dritt ta’ smigħ diġà ġiet enfasizzata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Eurofood (
40
). Il-qorti tar-rinviju, għaldaqstant, għandha tevalwa jekk kienx hemm rimedji ġudizzjarji li setgħu jittieħdu kontra l-esklużjoni mis-smigħ u kontra s-sentenza li ngħatat sussegwentement.
72.
Id-diskussjoni dwar jekk hux possibbli li jitqies li jkun hemm ksur tal-ordni pubbliku biss meta l-parti inkwistjoni tkun eżawriet ir-rimedji ġudizzjarji kollha disponibbli għaliha fl-Istat tal-oriġini biex topponi l-ksur lamentat tibqa’ miftuħa. Ovvjament, in-nuqqas ta’ rimedju ġudizzjarju ma jipprekludix il-possibbiltà ta’ ksur tal-ordni pubbliku jekk dan ir-rimedju ma jidhirx li jipprometti suċċess. Din l-ipoteżi tkun iktar valida iktar meta l-ksur tal-ordni pubbliku jkun ibbażat fuq norma essenzjali tad-dritt proċedurali tal-Istat tal-oriġini, dritt li jibqa’ wkoll il-bażi ta’ sentenza anki fl-istanzi suċċessivi.
73.
Jekk mill-kunsiderazzjonijiet li ssemmew iktar ’il fuq, speċjalment rigward id-domandi preliminari inkwistjoni, il-qorti tar-rinviju ssib li kien hemm sanzjoni, li fit-totalità tagħha, kienet sproporzjonata, hija tista’ tqis li kien hemm ksur manifest tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq u tiċħad ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Istat tal-oriġini.
74.
M. Gambazzi, fl-osservazzjonijiet ippreżentati fil-kuntest tat-talba għal deċiżjoni preliminari, isemmi wkoll li l-qorti Taljana għandha tapplika r-riżerva tal-ordni pubbliku anki għal tieni raġuni. Fil-kuntest tal-proċeduri quddiem il-qorti Ingliża, fil-fatt, huwa ġie miċħud mid-dritt li jara l-atti tal-kawża. Matul il-proċeduri, huwa afda d-difiża tiegħu lil avukat ġdid, u għal din ir-raġuni, l-avukati li kien qabbad qabel biex jiddefenduh, billi invokaw dritt ta’ ritenzjoni minħabba li ma kienx għadu ħallas il-kont, ċaħduh milli jara l-atti tal-kawża. Il-qorti Ingliża, biex ma tippreġudikax id-dritt ta’ ritenzjoni tal-avukati, min-naħa tagħha ċaħħditu mid-dritt li jara l-atti tal-kawża. Skont M. Gambazzi, l-imsemmija ċirkustanzi jirrappreżentaw raġuni oħra għaliex ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tas-sentenza Ingliża li ngħatat sussegwentement fil-kawża prinċipali huma kontra l-ordni pubbliku.
75.
L-ewwel nett għandu jiġi kkonstatat li l-qorti tar-rinviju ma għamlitx domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar din il-kwistjoni. M. Gambazzi madankollu qed isostni li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tieħu pożizzjoni anki rigward dan il-punt. Bħala regola, il-Qorti tal-Ġustizzja però hija obbligata li tistħarreġ biss id-domandi oġġetti tat-talba għal deċiżjoni preliminari li saru fid-digriet tal-qorti tar-rinviju. Ġeneralment, il-partijiet fil-kawża ma jistgħux jagħmlu domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja li ma jkunux diġà saru mill-qorti nazzjonali (
41
).
76.
Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja xorta tkun trid tistħarreġ din il-kwistjoni, tista’ tirreferi għal dak li ngħad rigward id-domanda preliminari. Anki rigward dan l-aspett, il-qorti tar-rinviju tista’ tirrifjuta r-rikonoxximent jekk issib li kien hemm ksur ta’ norma tad-dritt meqjusa bħala essenzjali fis-sistema ġuridika tal-Istat fejn tintalab l-eżekuzzjoni tas-sentenza jew ta’ dritt rikonoxxut bħala fundamentali fl-istess sistema legali. Ir-rifjut li tiġi rikonoxxuta sentenza ta’ qorti barranija, b’hekk, ikun konformi mal-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell jekk iċ-ċaħda tad-dritt ta’ spezzjoni tal-atti tal-kawża titqies bħala ksur manifest tad-dritt għal smigħ xieraq.
V — Konklużjoni
77.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Corte d’Appello di Milano kif ġej:
L-Artikolu 27(1) tal-Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, kif emendata bil-Konvenzjoni tad-9 ta’ Ottubru 1978 dwar l-adeżjoni tar-Renju tad-Danimarka, tal-Irlanda u tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, bil-Konvenzjoni tal-25 ta’ Ottubru 1982 dwar l-adeżjoni tar-Repubblika Ellenika, bil-Konvenzjoni tas-26 ta’ Mejju 1989 dwar l-adeżjoni tar-Renju ta’ Spanja u tar-Repubblika Portugiża, u bil-Konvenzjoni tad-29 ta’ Novembru 1996 dwar l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Awstrija, tar-Repubblika tal-Finlandja u tar-Renju tal-Iżvezja, għandu jiġi interpretat bħala li l-qorti tal-Istat tal-eżekuzzjoni tista’ tirrifjuta r-rikonoxximent ta’ sentenza li ġiet adottata fi Stat Membru ieħor jekk din is-sentenza tkun ingħatat bi ksur manifest tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU 1972, L 299, p. 32) kif emendata bil-Konvenzjoni tad-9 ta’ Ottubru 1978, dwar l-adeżjoni tar-Renju tad-Danimarka, tal-Irlanda u tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq (ĠU L 304, p. 1 u — test emendat — p. 77), bil-Konvenzjoni tal-25 ta’ Ottubru 1982, dwar l-adeżjoni tar-Repubblika Ellenika (ĠU L 388, p. 1), bil-Konvenzjoni tas-26 ta’ Mejju 1989, dwar l-adeżjoni tar-Renju ta’ Spanja u tar-Repubblika Portugiża (ĠU L 285, p. 1) u bil-Konvenzjoni tad-29 ta’ Novembru 1996 dwar l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Awstrija, tar-Repubblika tal-Finlandja u tar-Renju tal-Isvezja (ĠU 1997, C 15, p. 1). Ara anke l-verżjoni kkonsolidata tas-26 ta’ Jannar 1998 (ĠU C 27, p. 1).
(
3
)	Sentenza tat-28 ta’ Marzu 2000, Krombach (C-7/98, Ġabra p. I-1935).
(
4
)	Regola ġuridika tad-dritt proċedurali żviluppata mill-ġurisprudenza, li sadanittant ġiet ikkodifikata mir-Rule 25.1(1)(f) tas-Civil Procedure Rules 1998: “The court may grant the following interim remedies […] (f) an order (referred to as a ‘freezing injunction (GL)’) — (i) restraining a party from removing from the jurisdiction assets located there; or (ii) restraining a party from dealing with any assets whether located within the jurisdiction or not”.
(
5
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol 4, p. 42
(
6
)	Ara wkoll is-sentenzi tat-28 ta’ Novembru 2000, Roquette Frères (C-88/99, Ġabra p. I-10465, punt 18); tal-20 ta’ Mejju 2003, Ravil (C-469/00, Ġabra p. I-5053, punt 27); tal-4 ta’ Mejju 2006, Haug (C-286/05, Ġabra p. I-4121, punt 17); tal-4 ta’ Ottubru 2007, Rampion u Godard (C-429/05, Ġabra p. I-8017, punt 27); u tat-13 ta’ Marzu 2008, Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening (C-383/06 sa C-385/06, Ġabra p. I-1561, punt 42).
(
7
)	Sentenza tal-21 ta’ Mejju 1980, Denilauler (125/79, Ġabra p. 1553, punt 13).
(
8
)	Ara P. Wautelet, f‘U. Magnus / P. Mankowski, Brussels I Regulation, Munich 2007, il-punt 8 tal-Artikolu 32, b’referenza għal G. Cuniberti, Commentaire sur la décision de la Cour de Cassation du 17 novembre 1999, Revue critique de droit international privé, 1989 (2000), p. 786, p. 788 et seq.; għall-pożizzjoni kuntrarja ara, A. Layton / H. Mercer (General Editors), European Civil Practice, it-tieni edizzjoni, Londra 2004, volum 1, punt 25.005.
(
9
)	Sentenza tat-2 ta’ Ġunju 1994, Solo Kleinmotoren (C-414/92, Ġabra p. I-2237).
(
10
)	Sentenza Solo Kleinmotoren (iċċitata iktar ’il fuq, punt 17).
(
11
)	Ara, fost l-oħrajn, is-sentenzi Solo Kleinmotoren, iċċitata iktar ’il fuq, punt 20; tad-29 ta’ April 1999, Coursier (C-267/97, Ġabra p. I-2543, punt 25); u Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19.
(
12
)	Ara s-sentenzi Solo Kleinmotoren, iċċitata iktar ’il fuq, punt 20; Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 21, u tal-11 ta’ Mejju 2000, Renault (C-38/98, Ġabra p. I-2973, punt 26).
(
13
)	Ara s-sentenzi tal-4 ta’ Frar 1988, Hoffmann (145/86, Ġabra p. 645, punt 21); tal-10 ta’ Ottubru 1996, Hendrikman u Feyen (C-78/95, Ġabra p. I-4943, punt 23); Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 21, u Renault, iċċitata iktar ’il fuq, punt 26.
(
14
)	Sentenzi Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 22, u Renault, iċċitata iktar ’il fuq, punt 27.
(
15
)	Sentenzi Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 23, u Renault, iċċitata iktar ’il fuq, punt 28.
(
16
)	Sentenzi Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 37, u Renault, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30.
(
17
)	Sentenzi Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 37, u Renault, iċċitata iktar ’il fuq, punt 30. Ir-rekwiżit li d-dannu jkun manifest jinsab ukoll fid-diċitura tar-Regolament Nru 44/2001 (iċċitat iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5), li fl-Artikolu 34(1)_jipprovdi li sentenza ma tiġix rikonoxxuta jekk “dak ir-rikonoxximent ikun manifestament kontra l-istrateġija pubblika ta’ l-Istat Membru li fih ġie mfittex ir-rikonoxximent”. Ara wkoll, fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 26 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1346/2000, tad-29 ta’ Mejju 2000, dwar proċedimenti ta’ falliment (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 191), is-sentenza tat-2 ta’ Mejju 2006, Eurofood IFSC (C-341/04, Ġabra p. I-3813, punt 63).
(
18
)	Sentenzi Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 40, u Eurofood, iċċitata iktar ’il fuq, punti 65 et seq.
(
19
)	Ara s-sentenzi tat-12 ta’ Novembru 1969, Stauder (29/69, Ġabra 1969 p. 419, punt 7), tas-6 ta’ Marzu 2001, Connolly vs Il-Kummissjoni (C-274/99 P, Ġabra p. I-1611, punt 37), tal-14 ta’ Diċembru 2006, ASML (C-283/05, Ġabra p. I-12041, punt 26). tas-26 ta’ Ġunju 2007, Ordre des barreaux francophones et germanophone et (C-305/05, Ġabra p. I-5305, punt-29) u tat-3 ta’ Settembru 2008, Kadi vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (C-402/05 P, Ġabra p. I-6351, punt 283).
(
20
)	ĠU C 364, p. 1. kif emendat bil-proklamazzjoni tat-12 ta’ Diċembru 2007 (ĠU C 303, p. 1). Minkejja li din, bħala tali, għad ma għandhiex effetti ġuridiċi vinkolanti li jistgħu jitqabblu ma’ dawk tad-dritt primarju, għall-inqas bħala riferiment ġuridiku, tipprovdi indikazzjonijiet dwar id-drittijiet fundamentali ggarantiti mis-sistema ġuridika Komunitarja; f’dan ir-rigward, ara wkoll is-sentenza tas-27 ta’ Ġunju 2006, Il-Parlament vs Il-Kunsill (“Riunifikazzjoni tal-familja”, C-540/03, Ġabra p. I-5769, punt 38) u l-punt-108 tal-konklużjonijiet tiegħi tat-8 ta’ Settembru 2005 f’dik il-kawża, kif ukoll is-sentenzi tat-13 ta’ Marzu 2007, Unibet (C-432/05, Ġabra p. I-2271, punt 37), u Kadi vs Il-Kunsill u l-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq, punt 335).
(
21
)	Sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1998, Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni (C-185/95 P, Ġabra p. I-8417, punti 20 et seq.); tal-11 ta’ Jannar 2000, Il-Pajjiżi l-Baxxi u van der Wal vs Il-Kummissjoni (C-174/98 P u C-189/98 P, Ġabra p. I-1, punt 17); Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 26; Ordre des barreaux francophones et germanophones et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 29, u tal-1 ta’ Lulju 2008, Chronopost vs UFEX et (C-341/06 P, Ġabra p. I-4777, punt 44).
(
22
)	Sentenza Krombach, iċċitata iktar ’il fuq, punt 44); ara wkoll is-sentenza Eurofood, iċċitata iktar ’il fuq, fil-kuntest tar-regolament dwar proċedimenti ta’ falliment.
(
23
)	F’dan ir-rigward, ara l-konklużjonijiet tiegħi mogħtija llum fil-kawża Apostolidis (C-420/07, Ġabra p. I-3571, punt 108).
(
24
)	Sentenzi tal-25 ta’ Novembru 1986, Klensch et (201/85 u 202/85, Ġabra p. 3477, punti 8 sa 10); tat-13 ta’ Lulju 1989, Wachauf (5/88, Ġabra p. 2609, punt 19); tat-18 ta’ Ġunju 1991, ERT (C-260/89, Ġabra p. I-2925, punti 42 et seq.); tat-12 ta’ Ġunju 2003, Schmidberger (C-112/00, Ġabra p. I-5659, punt 75); u tal-11 ta’ Lulju 2006, Chacón Navas (C-13/05, Ġabra p. I-6467, punt 56). F’dan ir-rigward, fost oħrajn, ara wkoll E. Jayme u C. Kohler, “Europäisches Kollisionsrecht 2000: Interlokales Privatrecht oder universelles Gemeinschaftsrecht?”, Praxis des Internationalen Privat- u Verfahrensrechts — IPRax, 2000, p. 454, p. 460.
(
25
)	Sentenza Krombach (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 3, punt 40).
(
26
)	Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tirreferi, hija wkoll, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB, għall-proċedura kkunsidrata fl-intier tagħha, ara, esklussivament is-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, Mantovanelli vs France tat-18 ta’ Marzu 1997, (Reports of Judgements and Decisions 1997-II, punt 34).
(
27
)	Sentenza Eurofood, iċċitata iktar ’il fuq, punt 68).
(
28
)	Sentenza tal-Qorti Federali Svizzera, tad-9 ta’ Novembru 2004, fil-kawża 4P.82/2004, X. u Y. vs A., ippubblikata bit-Taljan fil-website tal-Qorti Federali Svizzera, http://www.bger.ch/index/juridiction/jurisdiction-inherit-template/jurisdiction-recht/jurisdiction-recht-urteile2000.htm, ikkonsultat l-aħħar fil-5 ta’ Novembru 2008.
(
29
)	ĠU L 319, p. 9 (iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni ta’ Lugano”).
(
30
)	Opinjoni 1/03, tas-7 ta’ Frar 2006 (Ġabra p. I-1145, punt 18).
(
31
)	Opinjoni 1/03, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19.
(
32
)	Opinjoni 1/03, iċċitata iktar ’il fuq, punt 19.
(
33
)	Il-Konvenzjoni hija akkumpanjata minn dikjarazzjoni oħra li tipprovdi għal obbligu simmetriku tal-qrati jew tat-tribunali tal-Istati Membri tal-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Kummerċ Liberu.
(
34
)	Ara s-sentenzi ASML (iċċitata iktar ’il fuq, punt 26), u tat-8 ta’ Mejju 2008, Weiss und Partner (C-14/07, Ġabra, p. I-3367).
(
35
)	Sentenza Eurofood, iċċitata iktar ’il fuq, punt 66.
(
36
)	Sentenza tal-15 ta’ Ġunju 2006, Dokter et (C-28/05, Ġabra p. I-5431, punt 75).
(
37
)	Sentenza Eurofood (iċċitata iktar ’il fuq, punt 66).
(
38
)	Ara l-punt 35 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
39
)	Anke l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tagħmel eżami tal-proporzjonalità meta trid tiddeċiedi rigward restrizzjonijiet għad-dritt tas-smigħ. F’dan il-kuntest, hija tivverifika jekk ikunx hemm ksur essenzjali tad-dritt, u jekk ir-restrizzjoni għandhiex għan leġittimu u hijiex proporzonata, ara esklussivament is-sentenza tat-28 ta’ Ottubru 1998, Pérez de Rada Cavanilles vs Espagne, Reports of Judgments and Decisions 1998-VIII, punt 44.
(
40
)	Sentenza Eurofood, iċċitata iktar ’il fuq, punt 66.
(
41
)	Sentenzi tad-9 ta’ Diċembru 1965, Singer (44/65, Ġabra p. 1268, 1275); tas-17 ta’ Settembru 1998, Kainuun Liikenne u Pohjolan Liikenne (C-412/96, Ġabra p. I-5141, punt 23); tat-12 ta’ Awwissu 2008, Santesteban Goicoechea (C-296/08 PPU, Ġabra p. I-6307, punt 46); u tad-9 ta’ Ottubru 2008, Katz (C-404/07, Ġabra p. I-7607, punt 37).