62024CJ0142_RES
Kawża C‑142/24
Familienstiftung
vs
Finanzamt Köln-West
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Finanzgericht Köln)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tat‑13 ta’ Novembru 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Moviment liberu tal-kapital – Taxxa fuq is-suċċessjoni u d-donazzjonijiet – Issuġġettar għal taxxa fuq it-trasferiment ta’ patrimonju li jsir minħabba tranżazzjoni ta’ ħolqien ta’ fondazzjoni inter vivos – Fondazzjoni ta’ familja li għandha s-sede tagħha fil-Liechtenstein – Koerenza tas-sistema fiskali”
Ftehimiet internazzjonali – Ftehim li joħloq iż-Żona Ekonomika Ewropea – Moviment liberu tal-kapital – Portata ġuridika identika għal dik tad-dispożizzjonijiet tal-Unjoni
(Artikolu 63 TFUE; Ftehim ŻEE, Artikolu 40 u Anness XII)
(ara l-punti 31, 35 sa 44, 55)
Ftehimiet internazzjonali – Ftehim li joħloq iż-Żona Ekonomika Ewropea – Moviment liberu tal-kapital – Restrizzjonijiet – Leġiżlazzjoni fiskali – Taxxa fuq id-donazzjonijiet u s-suċċessjoni – Tassazzjoni tat-trasferiment ta’ patrimonju lil fondazzjoni ta’ familja – Fondazzjonijiet barranin suġġetti għal klassi ta’ tassazzjoni inqas favorevoli mill-fondazzjonijiet residenti, li huma wkoll suġġetti għal taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni – Sitwazzjonijiet oġġettivament paragunabbli – Ġustifikazzjoni – Koerenza tas-sistema fiskali – Kundizzjoni – Osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità
(Ftehim ŻEE, Artikolu 40)
(ara l-punti 51, 56, 58 sa 80 u dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Finanzgericht Köln (il-Qorti tal-Finanzi ta’ Köln, il-Ġermanja), il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni, dwar il-kompatibbiltà mal-moviment liberu tal-kapital, ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti, għall-finijiet tat-tassazzjoni tat-trasferiment tal-patrimonju, li tiġi applikata klassi ta’ tassazzjoni iktar favorevoli għall-fondazzjonijiet ta’ familja residenti milli għal dawk stabbiliti barra mill-pajjiż, fejn tal-ewwel ikunu wkoll suġġetti għat-taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni.
Fl‑2014, Y, residenti Ġermaniża, ħolqot fondazzjoni ta’ familja fil-Liechtenstein li hija, uliedha u n-neputijiet tagħha kienu l-benefiċjarji diskrezzjonali tagħha. Mal-ħolqien tagħha, Y ittrasferiet lill-fondazzjoni patrimonju, tranżazzjoni assimilata ma’ donazzjoni inter vivos.
Fl‑2015, il-fondazzjoni ppreżentat dikjarazzjoni dwar it-taxxa fuq id-donazzjonijiet, fejn talbet l-applikazzjoni tal-privileġġ tal-klassijiet ta’ tassazzjoni għall-fondazzjonijiet ta’ familja skont il-leġiżlazzjoni Ġermaniża. Skont din tal-aħħar, il-klassi ta’ tassazzjoni applikabbli għall-fondazzjonijiet ta’ familja maħluqa fit-territorju nazzjonali essenzjalment fl-interess ta’ familja kellha tiġi ddeterminata skont il-parentela bejn il-benefiċjarju l-iktar imbiegħed u d-donatur, li kien jippermetti lil dawn il-fondazzjonijiet jibbenefikaw mill-klassi ta’ tassazzjoni I, minn rata ta’ tassazzjoni inqas għolja, f’dan il-każ 19 %, u minn tnaqqis iktar favorevoli. Skont il-fondazzjoni, il-kundizzjoni dwar il-ħolqien “fit-territorju nazzjonali”, ma kellhiex tittieħed inkunsiderazzjoni sa fejn kienet tippreġudika l-moviment liberu tal-kapital, fis-sens tal-Artikolu 40 tal-Ftehim ŻEE (
1
).
Fl‑2018, l-awtorità tat-taxxa ddeċidiet li ma tapplikax dan il-privileġġ għall-fondazzjoni. Hija stabbiliet it-taxxa mingħajr ma ħadet inkunsiderazzjoni l-parentela bejn il-benefiċjarji u l-fundatriċi, billi applikat ir-rata ta’ tassazzjoni ta’ 30 % tal-klassi ta’ tassazzjoni III.
Wara rikors ippreżentat mill-fondazzjoni quddiem il-qorti tar-rinviju, din tal-aħħar kellha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-kundizzjoni dwar l-istabbiliment tal-fondazzjoni fit-territorju nazzjonali mal-Artikolu 40 tal-Ftehim ŻEE.
Kien f’dan il-kuntest li l-qorti tar-rinviju staqsiet lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 40 tal-Ftehim ŻEE jipprekludix tali leġiżlazzjoni nazzjonali.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment tal-kapital fis-sens tal-Artikolu 40 EEE. Fil-fatt, l-applikazzjoni tal-privileġġ tal-klassijiet ta’ tassazzjoni għall-fondazzjonijiet ta’ familja residenti twassal sabiex it-trasferiment tal-patrimonju lil fondazzjoni ta’ familja mhux residenti jkun suġġett għal piż fiskali ogħla minn dak li jkun suġġett għalih trasferiment lil fondazzjoni ta’ familja residenti. Minn naħa, dan inaqqas il-valur tal-beni li jkunu s-suġġett tat-trasferiment lil fondazzjoni ta’ familja mhux residenti u, min-naħa l-oħra, jippermetti lil fondazzjoni ta’ familja residenti li jkollha mezzi finanzjarji ikbar minn dawk li jista’ jkollhom il-fondazzjonijiet ta’ familja mhux residenti. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li d-differenza fit-trattament introdotta mil-leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tiġi awtorizzata biss jekk tikkonċerna sitwazzjonijiet li ma jkunux oġġettivament paragunabbli jew, fil-każ kuntrarju, jekk din tkun iġġustifikata minn raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali u proporzjonata għal dan l-għan (
2
).
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat in-natura paragunabbli tas-sitwazzjonijiet inkwistjoni. Qabel xejn, hija osservat li r-Repubblika Federali tal-Ġermanja eżerċitat il-kompetenza fiskali tagħha fir-rigward tat-trasferiment tal-patrimonju ta’ persuna residenti fit-territorju tagħha lil fondazzjoni ta’ familja, indipendentement mill-post fejn kienet tinsab din il-fondazzjoni. Il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali għalhekk qegħdet fuq l-istess livell, għall-finijiet tat-tnissil tal-obbligu fiskali relatat mat-trasferimenti ta’ patrimonju lil fondazzjoni ta’ familja, is-sitwazzjonijiet fejn tali fondazzjoni tinsab fit-territorju nazzjonali u s-sitwazzjonijiet fejn hija tinsab fi Stat ieħor.
Sussegwentement, hija rrilevat li l-klassi ta’ tassazzjoni u t-tnaqqis jiddependu mill-parentela bejn id-donatur u l-benefiċjarju l-iktar imbiegħed, li kien fattur li ma kellux relazzjoni mal-post fejn inħolqot il-fondazzjoni ta’ familja u li seta’ jkun rilevanti kemm fir-rigward tal-fondazzjonijiet residenti kif ukoll għal dawk barranin. Konsegwentement, is-sitwazzjoni tagħhom kienet oġġettivament paragunabbli.
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-għan li jingħata vantaġġ biss lill-fondazzjonijiet ta’ familja residenti, minħabba li huwa biss il-patrimonju tagħhom, b’differenza minn dak tal-fondazzjonijiet mhux residenti, li huwa suġġett għal taxxa perjodika bħala taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni huwa neċessarjament u strettament marbut mal-ħolqien ta’ fondazzjonijiet ta’ familja domestiċi. Issa, li jiġi aċċettat li dawn is-sitwazzjonijiet ma jkunux paragunabbli minħabba s-sempliċi fatt li fondazzjoni tkun stabbilita fi Stat ieħor iwassal sabiex iċaħħad mill-kontenut tiegħu l-Artikolu 63(1) TFUE, li jipprojbixxi preċiżament ir-restrizzjonijiet għall-moviment tal-kapital transkonfinali.
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat jekk din ir-restrizzjoni għall-moviment liberu tal-kapital kinitx iġġustifikata minn raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali, bħall-koerenza tas-sistema fiskali. Hija qieset li teżisti rabta diretta bejn il-vantaġġ ikkostitwit mill-privileġġ tal-klassijiet ta’ tassazzjoni, mogħti lill-fondazzjonijiet ta’ familja residenti, u t-taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni, applikata ulterjorment perjodikament għall-patrimonju ta’ dawn il-fondazzjonijiet biss. Fil-fatt, il-konfigurazzjoni ta’ dan il-vantaġġ tirrifletti loġika simetrika, peress li dan għandu bħala korrispettiv, għall-istess persuna taxxabbli u l-istess taxxa, ġbir fiskali partikolari. Din il-loġika tinkiser jekk dan il-vantaġġ fiskali jkun ta’ benefiċċju wkoll għal fondazzjonijiet ta’ familja mhux residenti li ma jkunux suġġetti, fil-Ġermanja, għat-taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni. Peress li t-taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni tinġabar kull 30 sena mid-data tal-ewwel trasferiment ta’ patrimonju lill-fondazzjoni ta’ familja residenti, din ma hijiex ta’ natura inċerta. Dan il-mekkaniżmu jirrifletti, minn naħa, l-għan imfittex mil-leġiżlazzjoni nazzjonali li tqiegħed fuq livell ugwali t-trasferiment tal-patrimonju permezz ta’ fondazzjonijiet ta’ familja u s-suċċessjoni naturali, u, min-naħa l-oħra, il-fatt li tali fondazzjonijiet huma intiżi li jdumu għal diversi ġenerazzjonijiet.
Fir-rigward tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li l-introduzzjoni tat-taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni, miġbura kull 30 sena, tirrifletti l-prinċipju li l-patrimonju huwa suġġett għat-taxxa darba kull bidla ta’ ġenerazzjoni. Il-kapaċità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tiggarantixxi t-twettiq tal-għan imfittex ma hijiex ikkontestata mill-fatt li l-patrimonju ta’ fondazzjoni ta’ familja jista’ jibbenefika minn żieda jew li jsofri tnaqqis, li jseħħ f’każ individwali, u lanqas mill-fatt li teżisti ċerta inċertezza fir-rigward tal-ammont li jkollu jinġabar bħala taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni. Fil-fatt, peress li r-rata ta’ taxxa applikata għall-fondazzjonijiet ta’ familja residenti waqt il-ħolqien tagħhom tikkorrispondi għar-rata normali ta’ tassazzjoni tad-donazzjonijiet magħmula bejn persuni li jkollhom rabta ta’ parentela, konformement mal-għan li dawn il-fondazzjonijiet jitqiegħdu fuq livell ta’ ugwaljanza mas-suċċessjoni naturali, u li t-taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni ssegwi l-istess loġika, teżisti korrispondenza bejn il-vantaġġ ikkonstatat waqt il-ħolqien tal-fondazzjoni ta’ familja residenti u l-iżvantaġġ futur li tiġi sostnuta t-taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-leġiżlazzjoni nazzjonali ma kinitx tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan imfittex, peress li tillimita l-vantaġġ tal-privileġġ tal-klassijiet ta’ tassazzjoni għas-sitwazzjonijiet fejn ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja jkollha l-kompetenza ta’ tassazzjoni sussegwenti tal-patrimonju tal-fondazzjoni ta’ familja.
Madankollu, fl-aħħar mill-aħħar, kienet il-qorti tar-rinviju li kellha tivverifika jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali kinitx tosserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità fis-sens strett. Minn naħa, peress li r-Repubblika Federali tal-Ġermanja ma għandhiex setgħa ta’ tassazzjoni fuq il-fondazzjonijiet ta’ familja mhux residenti, il-limitazzjoni tal-benefiċċju ta’ klassi ta’ tassazzjoni iktar favorevoli għal sitwazzjonijiet li fihom it-trasferiment tal-patrimonju lil fondazzjoni ta’ familja jista’ jagħti lok għal taxxa ulterjuri abbażi tat-taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni kienet tidher proporzjonata fir-rigward tal-imsemmi għan. Min-naħa l-oħra, ma kienx jidhir li, evalwata ratione temporis, l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni kienet tagħti sistematikament lok għal piż fiskali manifestament ogħla mit-trasferimenti ta’ patrimonju lil fondazzjoni ta’ familja mhux residenti, li, jekk dan ikun il-każ, jikkontesta n-natura proporzjonata ta’ din il-leġiżlazzjoni.
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, sakemm jiġi osservat il-prinċipju ta’ proporzjonalità, il-prinċipju ta’ moviment liberu tal-kapital, fis-sens tal-Artikolu 40 tal-Ftehim ŻEE, ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li, għall-finijiet tat-tassazzjoni tat-trasferiment tal-patrimonju lil fondazzjoni ta’ familja, il-parentela bejn il-benefiċjarju l-iktar imbiegħed skont l-att ta’ fondazzjoni u l-fundatur tittieħed inkunsiderazzjoni biss għall-fondazzjonijiet residenti, suġġetti għal taxxa sostituttiva fuq is-suċċessjoni, li twassal għall-applikazzjoni għal dawn il-fondazzjonijiet ta’ klassi ta’ tassazzjoni iktar favorevoli minn dik applikata għall-fondazzjonijiet ta’ familja barranin, li ma jkunux suġġetti għal din it-taxxa.
(
1
)	Artikolu 40 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea, tat‑2 ta’ Mejju 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 11, Vol. 52, p. 3), kif emendat bil-Ftehim dwar il-parteċipazzjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija u tar-Rumanija fiż-Żona Ekonomika Ewropea (ĠU 2007, L 221, p. 15) (iktar ’il quddiem il-“Ftehim ŻEE”).
(
2
)	Fid-dawl tal-Artikolu 65(1)(a) u (3) TFUE, kif ukoll tal-Artikolu 63 TFUE.