61980J0187
Στην υπόθεση 187/80
πού 'έχει ὡς ἀντικείμενο αίτηση τοῦ προέδρου τοῦ Arrondissementsrechtbank τοῦ Rotterdam πρός τό Δικαστήριο, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 177 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, μέ τήν ὁποία ζητείται στό πλαίσιο τῆς διαφορᾶς μεταξύ
Merck & Co. Inc., Rahway, New Jersey, Ἡνωμένες Πολιτείες τῆς 'Αμερικής,
καί
1) Stephar BV, Rotterdam,
2) Petrus Stephanus Exler, κατοίκου Capelle aan den IJssel,
ή έκδοση προδικαστικής ἀποφάσεως ὡς πρός τήν ερμηνεία τῶν κανόνων τῆς συνθήκης ΕΟΚ περί ελευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων, ἰδίως τοῦ άρθρου 36, σέ σχέση μέ τό δίκαιο περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
συγκείμενο ἀπό τους J. Mertens de Wilmars, πρόεδρο, Ρ. Pescatore, Mackenzie Stuart καί T. Koopmans, προέδρους τμήματος, Α. O'Keeffe, Α. Touffait, Ο. Due, U. Everling καί Α. Χλωρό, δικαστές,
γενικός εἰσαγγελεύς: G. Reischl
γραμματεύς: Α. Van Houtte
εκδίδει τήν ἀκόλουθη
ΑΠΟΦΑΣΗ
Περιστατικά
Τά πραγματικά περιστατικά τῆς υποθέσεως, ἡ εξέλιξη τῆς διαδικασίας καί οἱ παρατηρήσεις πού κατετέθησαν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 20 τοῦ πρωτοκόλλου περί τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Δικαστηρίου τῆς ΕΟΚ έχουν συνοπτικῶς ὡς έξης:
I — Πραγματικά περιστατικά καί διαδικασία
Ή αἰτοῦσα στην κυρία δίκη, εταιρία Merck & Co. Inc. — ἐφ' έξῆς ἀποκαλουμενη Merck — παρασκευάζει καί εμπορεύεται στό σύνολο τῶν Κρατῶν μελών φάρμακο γνωστό ὑπό την ὀνομασία «Moduretic», τό όποιο προορίζεται κυρίως γιά την θεραπεία τῆς υπερτάσεως. Κατέχει διπλώματα ευρεσιτεχνίας γι' αυτό τό φάρμακο σέ ὅλα τά Κράτη μέλη έκτός ἀπό τό Λουξεμβούργο καί τήν 'Ιταλία καί γιά την μέθοδο παρασκευῆς του σ' ὅλα τά Κράτη μέλη έκτος ἀπό τό Λουξεμβούργο, την 'Ιταλία, τήν Δανία καί τήν 'Ομοσπονδιακή Δημοκρατία τῆς Γερμανίας.
Στίς Κάτω Χῶρες, ἡ Merck εἶναι κάτοχος καί δικαιοῦχος, μετά ἀπό σχετική καταχώρηση, τῶν ὀλλανδικών διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας ὑπ' ἀριθ. 138819 τῆς 18ης Σεπτεμβρίου 1973 καί ὑπ' ἀριθ. 142413 τῆς 18ης 'Οκτωβρίου 1974. Τό δεύτερο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προστατεύει φάρμακα διουρητικά, δηλαδή φάρμακα πού ἔχουν ὡς ἀποτέλεσμα τήν αύξηση τῆς ἀποβολῆς τῶν ούρων, καθώς καί τίς μεθόδους παρασκευής τῶν φαρμάκων αυτών, ἐνῶ τό πρώτο δίπλωμα εὑρεσιτεχνίας βασίζεται σέ μεταγενέστερα εφεύρεση καί προστατεύει ένα σύνθετο διουρητικό παρασκεύασμα καθώς καί τήν μέθοδο παρασκευής του, ὑπό τήν μορφή δισομετρικῆς μονάδος, ἡ ὁποία συνδυάζει:
1)
παρασκεύασμα πού προστατεύεται ἀπό τό άλλο δίπλωμα εὑρεσιτεχνίας ὑπ' ἀριθ. 142413 καί
2)
δεύτερο διουρητικό παρασκεύασμα, τό όποιο ήταν ήδη γνωστό, δηλαδή τό hydrochlorothiazide.
'Ετσι, δεδομένου ὅτι τό προστατευόμενο ἀπό τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ὑπ' ἀριθ. 142413 προϊόν ἀποτελεί μέρος τοῦ παρασκευάσματος πού προστατεύεται ἀπό τό δίπλωμα εὑρεσιτεχνίας ὑπ' ἀριθ. 138819, οἱ ἐνέργειες πού προσβάλλουν τό τελευταίο δίπλωμα εὑρεσιτεχνίας προσβάλλουν αυτομάτως πάντοτε καί τό πρώτο.
Ή Merck ἐδήλωσε ρητώς ενώπιον τοῦ παραπέμποντος δικαστού, χωρίς νά τήν ἀντικρούσουν οἱ καθ' ὧν στην κυρία δίκη, ὅτι παρασκευάζει στίς Κάτω Χώρες τό προϊόν «Moduretic» καί ὅτι τό ἐν λόγω προϊόν παρασκευάζεται στό εργοστάσιο τῆς κατά 100 % θυγατρικής τῆς ἑταιρίας, Merck, Sharp & Dohme BV στό Haarlem.
Ή Merck εμπορεύεται επίσης τό φαρμακευτικό τῆς προϊόν στην 'Ιταλία, χωρίς ὅμως νά δυνηθεί νά λάβει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην χώρα αυτή, διότι στίς 3 'Οκτωβρίου 1962 — ημερομηνία στην ὁποία ἀνατρέχει τό δικαίωμα προτεραιότητος — δέν ήταν δυνατόν, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 14 πρώτη παράγραφος τοῦ ιταλικού νόμου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (R. D. τῆς 29ης 'Ιουνίου 1939 ὑπ' ἀριθ. 1127), νά λάβει κανείς στην 'Ιταλία δίπλωμα ευρεσιτεχνίας γιά τά φάρμακα καί τίς μεθόδους παρασκευής τους. Τό ἐν λόγω άρθρο, μέ ἀπόφαση πού εξέδωσε τό ιταλικό συνταγματικό δικαστήριο στίς 20 Μαρτίου 1978, ἐκηρύχθη ἀντισυνταγματικό καί, κατά συνέπεια, ἀνεφάρμοστο, ὥστε πλέον, μετά ἀπό αὐτή τήν ημερομηνία νά εἶναι δυνατή στην 'Ιταλία ἡ προστασία τῶν φαρμάκων καί τῶν μεθόδων παρασκευής τους μέ διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Πάντως, μετά την ἀπόφαση αυτή, ἡ Merck δέν ἠδύνατο πλέον νά λάβει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, διότι τό προϊόν δέν ἐπλήρου πλέον τήν νόμιμη προϋπόθεση τοῦ «νέου», ἀπό την ὁποία εξαρτᾶται ἡ δυνατότης προστασίας τοῦ προϊόντος μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Εἶναι, χωρίς ἀμφιβολία, ένας ἀπό τους λόγους γιά τόν όποιο τό ἐν λόγω φάρμακο πωλείται φθηνότερα στην 'Ιταλία παρά στίς Κάτω Χῶρες.
Ή ἑταιρία ὅμως, Stephar BV, ἡ ὁποία ἀσκεῖ, μεταξύ άλλων, δραστηριότητες στον τομέα εισαγωγής φαρμακευτικῶν προϊόντων, εισάγει ἀπό την 'Ιταλία τό «Moduretic» καί τό μεταπωλεί στην ὀλλανδική ἀγορά σέ τιμές κατώτερες ἀπό αυτές πού εφαρμόζει ή Merck.
Ἔτσι, ἡ Merck κατέθεσε ενώπιον τοῦ προέδρου τοῦ Arrondissementsrechtbank τοῦ Rotterdam αίτηση περί λήψεως ἀσφαλιστικών μέτρων κατά τῆς Stephar καί τοῦ διευθυντοῦ τῆς λόγω προσβολής τῶν διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας πού κατέχει, αίτηση πού ἐστηρίχθη στό άρθρο 30 τοῦ ὀλλανδικοῦ νόμου περί διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας (Rijksoctrooiwet), δυνάμει τοῦ ὁποίου ὁ δικαιούχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας 'έχει τό ἀποκλειστικό δικαίωμα νά κατασκευάζει, χρησιμοποιεί, πωλεῖ, μισθώνει ἡ νά θέτει σε κυκλοφορία τό προϊόν πού προστατεύεται ἀπό τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας «έκτος ἄν καί κατά τό μέτρο πού τά προϊόντα αυτά εἶχαν προηγουμένως διατεθεί στό εμπόριο ἀπό τήν ἴδια τήν Merck ή μέ τήν άδειά τῆς σέ άλλο Κράτος μέλος της Κοινότητος, ὅπου ἡ Merck κατέχει διπλώματα ευρεσιτεχνίας», τά όποια ἀντιστοιχοῦν στά ἀνωτέρω ὀλλανδικά διπλώματα.
Στην αἴτησή της, ἡ Merck στηρίζεται στό σύνολο τῶν περιστατικών πού έχουν εκτεθεί ἀνωτέρω καί, ἐπί πλέον, στό γεγονός ὅτι δέν ἠδυνήθη νά καλύψει μέ διπλώματα εὑρεσιτεχνίας στην 'Ιταλία τά προϊόντα τῆς καί τίς μεθόδους παρασκευής τους. Ή τελευταία αύτη άποψη ἠμφισβητήθη ἀπό τους καθ' ὧν καί ὡδήγησε τόν πρόεδρο τοῦ Arrondissementsrechtbank τοῦ Rotterdam στην έκδοση τῆς ἀπό 2ας 'Ιουλίου 1980 διατάξεως μέ τήν ὁποία ὑποβάλλει τό ἀκόλουθο ερώτημα:
«'Αν υποτεθεί:
1)
ὅτι μία επιχείρηση κατέχει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σέ Κράτος μέλος τῶν Εὐρωπαϊκών Κοινοτήτων γιά ἕνα φάρμακο καί γιά τίς μεθόδους παρασκευής του,
2)
ὅτι τό φάρμακο αυτό διετέθη στό εμπόριο ἀπό τήν ἐν λόγω επιχείρηση ή μέ τήν άδειά τῆς ἐντός τῆς 'Ιταλίας, ὅπού δέν ἠδύνατο νά τό προστατεύσει κατά νόμο μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, λόγω τοῦ ὅτι τό άρθρο 14 πρώτη παράγραφος τοῦ ἰταλικοῦ νόμου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (RD 29 'Ιουνίου 1939 ὑπ' αριθ. 1127), τό όποιο ἐκηρύχθη μεταγενεστέρως ἀντισυνταγματικό μέ ἀπόφαση τοῦ ἰταλικοῦ συνταγματικοί) δικαστηρίου τῆς 20ής Μαρτίου 1978, ἀπηγόρευε τήν χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας γιά τά φάρμακα καί τίς μεθόδους παρασκευής τους,
3)
ὅτι τρίτος εισάγει ἀπό τήν 'Ιταλία στό ὑπό τόν ἀριθ. 1 ἀναφερόμενο Κράτος μέλος, τό φάρμακο πού ἀναφέρεται ὑπό τόν ἀριθ. 2 καί τό εμπορεύεται ἐκεῖ καί
4)
ὅτι ἡ νομοθεσία περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην ἀνωτέρω ἀναφερθείσα χώρα παρέχει τό δικαίωμα στον κάτοχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας νά ἀντιτίθεται δικαστικώς στην διάθεση στό εμπόριο ἀπό άλλους τῶν προϊόντων, πού προστατεύονται ἀπό αὐτό τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ἀκόμη κι ἄν τά ἐν λόγω προϊόντα είχαν νομίμως διατεθεί προηγουμένως στό εμπόριο σέ άλλο Κράτος μέλος ἀπό τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας ἡ μέ τήν άδειά του,
οἱ κανόνες πού περιέχονται στην συνθήκη ΕΟΚ καί ἀφοροῦν τήν ἐλευθέρα κυκλοφορία τῶν εμπορευμάτων ἀντιτίθενται στην άσκηση ἀπό τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας τοῦ δικαιώματος πού ἀναφέρεται ἀνωτέρω ὑπό τόν ἀριθ. 4, παρά τίς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 36;»
Ἡ ἐν λόγω διάταξη περί παραπομπής ἐπρωτοκολλήθη στην γραμματεία τοῦ Δικαστηρίου στίς 15 Σεπτεμβρίου 1980.
Σύμφωνα μέ τό ἄρθρο 20 τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Δικαστηρίου τῶν Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν, στίς 21 Νοεμβρίου 1980 ἡ 'Επιτροπή των Ευρωπαϊκῶν Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη ἀπό τόν Rolf Wägenbaur, νομικό σύμβουλο, ἐπικουρούμενο ἀπό τόν Thomas Van Rijn, μέλος τῆς νομικής υπηρεσίας τῆς 'Επιτροπής, στίς 2 Δεκεμβρίου 1980 ἡ Stephar BV, εκπροσωπούμένη ἀπό τόν D. Den Hertog, δικηγόρο παρά τῶ Hoge Raad τῶν Κάτω Χωρών, στίς 4 Δεκεμβρίου 1980 ή γαλλική κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη ἀπό τόν Thierry Le Roy, στίς 11 Δεκεμβρίου 1980 ἡ κυβέρνηση τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμένη ἀπό την G. Dagtoglou τοῦ Treasury Solicitor's Department καί στίς 30 Δεκεμβρίου 1980 ἡ Merck & Co Inc., εκπροσωπούμενη ἀπό τόν Τ. Schaper, δικηγόρο Χάγης.
Τό Δικαστήριο, κατόπιν εκθέσεως τοῦ εἰσηγητοῦ δικαστοῦ καί μετ᾽ ἀκρόαση τοῦ γενικοῦ εἰσαγγελέως, ἀπεφάσισε τήν έναρξη τῆς προφορικής διαδικασίας χωρίς προηγουμένη διεξαγωγή ἀποδείξεων, ἐζή-τησε ὅμως ἀπό τήν 'Επιτροπή νά προσκομίσει τό σύνολο τῶν έγγράφων πού εἶναι σχετικά μέ τό άρθρο 81 παράγραφος 1 τῆς ευρωπαϊκής συμβάσεως περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας καί ιδιαιτέρως τήν πρόταση τῆς 'Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας τῆς Γερμανίας καί τά πρακτικά τῆς συνδιασκέ-ψεως τοῦ Λουξεμβούργου περί τοῦ κοινοτικοί) διπλώματος ευρεσιτεχνίας.
II — Γραπτές παρατηρήσεις πού κατετέθησαν δυνάμει τοῦ άρθρου 20 τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Δικαστηρίου
Α — Παρατηρήσεις τῆς αἰτούσης στην κυρία δίκη
Ἡ αἰτοῦσα στην κυρία δίκη εξετάζει, κατ᾽ ἀρχάς, τήν ὀλλανδική νομοθεσία, ἰδίως τό άρθρο 30 τοῦ ἐθνικοῦ νόμου περί διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας (Rijksoctrooiwet) καί τήν νομολογία τοῦ Hoge Raad, συνάγει δέ ἀπό αὐτά «ὅτι κατά τό εσωτερικό ὀλλανδικό δίκαιο ὁ δικαιούχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας δέν έχει ἀναλώσει τό δικαίωμά του διαθέτοντας τό προϊόν του στό εμπόριο σέ άλλη χώρα, ἄν κατέχει σ᾽ αύτη τήν χώρα παράλληλο δίπλωμα εὑρεσιτεχνίας καί ἄν, a fortiori, δέν δύναται νά λάβει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σ᾽ αυτή τήν άλλη χώρα δυνάμει τῆς σχετικής νομοθεσίας πού ισχύει ἐκεῖ».
Περαιτέρω ἡ Merck εξετάζει τό ισχύον ιταλικό εθνικό δίκαιο περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. 'Αναφέρει, κατ' ἀρχάς, ὅτι τήν εποχή πού οἱ δύο εφευρέσεις τῆς Merck ήταν δυνατόν νά ἀποτελέσουν ἀντικείμενο αιτήσεων γιά χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τά φάρμακα στην 'Ιταλία δέν ήταν δεκτικά προστασίας μέ διπλώματα ευρεσιτεχνίας, μόνο δέ μετά τίς 20 Μαρτίου 1978 — ημερομηνία κατά τήν ὁποία εξεδόθη ἀπό τό ιταλικό συνταγματικό δικαστήριο ἡ ἀπόφαση πού ἐκήρυξε ἀντισυνταγματικό τό άρθρο 14 πρώτη παράγραφος τοῦ ἰταλικοῦ νόμου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας — δέν ἀποκλείονται πλέον τά φάρμακα καί οἱ μέθοδοι παρασκευής τους ἀπό τήν χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην 'Ιταλία. 'Αλλά, κατά τήν Merck, δέν εἶναι πλέον δυνατό νά λάβει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας γιά τό φάρμακο moduretic «λόγω ελλείψεως τῆς ιδιότητος τοῦ νέου» τοῦ ἐν λόγω φαρμάκου. 'Ασφαλώς ὑπάρχουν δύο ἰταλικά σχέδια μεταβατικών νόμων, οἱ όποιοι θά επέτρεπαν στην Merck νά ζητήσει τήν χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας γιά τό φάρμακό της, άλλά τό ενδεχόμενο ὅτι ή Merck δύναται ἀκόμη νά λάβει ἰταλικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας «δέν έχει, ἐν τούτοις, καμμία σημασία γιά τήν παροῦσα διαδικασία, διότι τά διπλώματα αυτά δέν δύνανται νά έχουν νομίμως ἀναδρομικά ἀποτελέσματα» καί διότι, ἐν πάση περιπτώσει, ἐφ᾽ ὅσον ἡ 'Ιταλία δέν έχει ἀκόμη θεσπίσει τόν μεταβατικό νόμο πού θά επέτρεπε τήν προστασία τῶν εφευρέσεων τῆς Merck μέ διπλώματα ευρεσιτεχνίας, θά δύναται ἐν τῶ μεταξύ, ἡ Stephar, νά εισάγει τά προϊόντα_«Moduretic» ἀπό την 'Ιταλία, ὅπού ἡ Merck τά εμπορεύεται χωρίς την προστασία διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Μετά ἀπό αυτές τίς προεισαγωγικές παρατηρήσεις ἡ Merck εκθέτει σέ γενικές γραμμές τά επιχειρήματα της, τά όποια αναφέρονται στην ερμηνεία τοῦ ἄρθρου 36. Ἔτσι ἔχει την πρόθεση νά ἀποδείξει:
1)
ὅτι ἡ δικαστική τῆς ενέργεια κατά των εισαγωγῶν τῆς Stephar εἶναι «δικαιολογημένη ἀπό λόγους προστασίας της βιομηχανικής καί εμπορικής ἰδιοκτησίας» καί στηρίζεται:
α)
στην διαφορά μεταξύ ὀλλανδικού καί ἰταλικοῦ νόμου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ως πρός τήν δυνατότητα προστασίας τῶν φαρμάκων μέ διπλώματα ευρεσιτεχνίας καί
β)
στό ειδικό ἀντικείμενο τῶν δικαιωμάτων πού ἀντλεί ἀπό τά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τά όποια κατέχει στίς Κάτω Χῶρες
2)
ὅτι ἡ ἐν λόγω δικαστική ενέργεια δέν συνιστά μέσο αυθαιρέτου διακρίσεως ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό τοῦ εμπορίου μεταξύ τῶν Κρατών μελών.
1. α) Ἡ διαφορά μεταξύ ὀλλανδικοῦ καί ἰταλικοῦ νόμου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ὡς πρός τήν δυνατότητα προστασίας τῶν φαρμάκων μέ διπλώματα ευρεσιτεχνίας
Ή Merck στηρίζεται στην 8η σκέψη τῆς ἀποφάσεως τῆς 20ης Φεβρουαρίου 1979, υπόθεση Rewe 120/78 (Junspr. 1979, σ. 649, στην σκέψη 6 τῆς ἀποφάσεως τῆς 26ης 'Ιουνίου 1980, υπόθεση 788/79 Gilli (μη δημοσιευθείσα ἀκόμη στην Συλλογή) καθώς καί στην «ἀνακοίνωση τῆς Ἑπιτροπής» περί τῶν συνεπειών τῆς ἀποφάσεως πού εξέδωσε τό Δικαστήριο τῶν Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στίς 20 Φεβρουαρίου 1979, στην υπόθεση 120/78 (Cassis de Dijon) (PB τῆς 3ης 'Οκτωβρίου 1980 C 256/2) γιά νά ισχυρισθεί ὅτι, κατά τό Δικαστήριο, τά εμπόδια πού προκύπτουν ἀπό διαφορές μεταξύ εμπορικών καί τεχνικών ρυθμίσεων, πρέπει νά γίνουν δεκτά ἄν οἱ ἐν λόγω ρυθμίσεις εἶναι ἀπαραίτητες προς ικανοποίηση επιτακτικών ἀναγκών. Ή νομολογία αύτη τοῦ Δικαστηρίου 'έχει εφαρμογή «ἄν ὄχι ἀπ' ευθείας, ἐν πάση περιπτώσει, τουλάχιστον κατ' ἀναλογία, στίς διαφορές μεταξύ τῶν νόμων περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας τῶν Κρατών μελών». Δεδομένου, ὅμως, ὅτι τό δικαίωμα ευρεσιτεχνίας ἀποτελεί τμήμα τῆς βιομηχανικής καί εμπορικής Ιδιοκτησίας, ἡ προστασία τῶν ὁποίων ἀναφέρεται ρητώς στό άρθρο 36, δέν πρέπει νά υπόκειται σέ αυστηρότερα κριτήρια ἀπό τά κριτήρια τῆς δικαιοσύνης καί τῆς ἀναλογικότητος «τά όποια δυνάμει ἑνός άγραφου «rule of reason » ἐφαρμόζονται σέ τομείς πού δέν ἀναφέρονται στό άρθρο 36, ὅπως πχ. στους τομείς τῆς ἀποτελεσματικότητος τῶν φορολογικών έλεγχων καί τῆς προστασίας τῶν καταναλωτών». «Έτσι, ἐπισημαίνοντας ὅτι στην ἀπόφαση τῆς 16ης Δεκεμβρίου 1980, ή υπόθεση 27/80 Fietje (μή δημοσιευθείσα ἀκόμη στην Συλλογή) τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι ενδέχεται νά εἶναι ἀπαραίτητη, γιά τήν ἀποτελεσματική προστασία τῶν καταναλωτών, ἡ υιοθέτηση μέτρων πού ἀποτελούν παρέκκλιση ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 30, ἡ Merck υποστηρίζει ὅτι ή ἐν λόγω νομολογία πρέπει νά εφαρμοσθεί στην παροῦσα υπόθεση κατά τήν ὁποία υπάρχει «βεβαία ἀναγκαιότης» εξασφαλίσεως μιᾶς «ἀποτελεσματικῆς προστασίας» τῆς βιομηχανικής ιδιοκτησίας, πολύ περισσότερο γιά τό λόγο ὅτι αυτή ἀναφέρεται ρητώς στό άρθρο 36.
Ή Merck έχει τήν πρόθεση νά ἀποδείξει ὅτι ή διαφορά μεταξύ ιταλικής καί ὀλλανδικής νομοθεσίας, τήν ὁποία επικαλείται είναι ἀναγκαία γιά νά ικανοποιήσει επιτακτικές ἀνάγκες ἡ γιά νά εξασφαλίσει τήν ἀποτελεσματική προστασία τῆς βιομηχανικής καί εμπορικής Ιδιοκτησίας. Κατά συνέπεια, ή διαφορά αύτη ἀνταποκρίνεται στά κριτήρια πού έκανε δεκτά τό Δικαστήριο στίς προαναφερθείσες υποθέσεις. Ή Merck έχει επίσης τήν πρόθεση νά ἀποδείξει, στηριζομένη στήν ἀνακοίνωση τῆς Ἐπιτροπῆς (ή ὁποία ἀνεφέρθη ἀνωτέρω), ὅτι στην προκειμένη περίπτωση δέν πρέπει οἱ Κάτω Χῶρες νά λάβουν ὑπ' ὄψη τους την ιταλική νομοθεσία, ἀλλά, ἀντιθέτως μάλιστα, ὁ ιταλός νομοθέτης πρέπει νά λάβει ὑπ' ὄψη τά κριτήρια γιά τήν προστασία τῶν διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στίς Κάτω Χώρες, δεδομένου ὅτι τα κριτήρια αυτά ισχύουν σέ ὅλα τά άλλα Κράτη μέλη καί ὅτι στην ιταλική νομοθεσία περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τουλάχιστον ὅσον άφορα τά φάρμακα καί τίς μεθόδους παρασκευής τους, δέν εἶναι ἁπλώς ἀνεπαρκή άλλά ἀνύπαρκτα τά μέσα γιά τήν πραγμάτωση τοῦ σκοποῦ στόν όποιο ἀποβλέπει ὁ νόμος, δηλαδή τήν προστασία τῶν διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Κατά συνέπεια, »ή διαφορά πού υπάρχει ἐν προκειμένω στον ὀλλανδικό νόμο, εἶναι «ἀπαραίτητη» καί «ὄχι υπερβολική», εξυπηρετεί γενικό συμφέρον, ἀρκετά επιτακτικό γιά νά δικαιολογήσει σύμφωνα μέ τό άρθρο 36, εξαίρεση ἀπό τίς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 30, ὅπως εἶναι καί ουσιώδης ή συνιστᾶ «τό πλέον κατάλληλο μέσο» γιά τήν ἐξασφάλιση τῆς προστασίας τῶν διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας. Πρός υποστήριξη τῆς ἀπόψεως αυτής, ἡ Merck ἀναλύει ἐκτεταμένως τίς αιτιολογικές σκέψεις πού ἀνέπτυξε τό Ιταλικό συνταγματικό δικαστήριο στην ἀπόφαση του τῆς 20ής Μαρτίου 1978. Θεωρεί ὅτι οἱ ἐν λόγω σκέψεις «ἰσοδυναμοῦν κατ' οὐσίαν μέ τήν άποψη ὅτι ὁ Ιταλός νομοθέτης υπέπεσε σέ παράλειψη ὅτι, σύμφωνα μέ τίς σύγχρονες αντιλήψεις, ἡ μή δυνατότης προστασίας τῶν φαρμάκων μέ διπλώματα ευρεσιτεχνίας δέν 'έχει καμμία λογική βάση, ὅτι δέν συμβιβάζεται μέ διάφορες συνταγματικές ἀρχές, μεταξύ τῶν ὁποίων εἶναι ἡ υποχρέωση πού επιβάλλεται στό κράτος νά προωθεῖ τήν επιστημονική καί τεχνική ἔρευνα καί ούτε συμβιβάζεται μέ τίς σχέσεις πού διατηρεί ἡ 'Ιταλία μέ τά άλλα Κράτη μέλη τῆς ΕΟΚ».
Ή Merck υπογραμμίζει, ὡς πρός αυτό, ὅτι τό ἀσυμβίβαστο πρός τίς διάφορες συνταγματικές ἀρχές ἀπορρέει κάθε φορά ἀπό μία καί τήν αυτή ἀδικία: «τήν έλλειψη ἀνταμοιβής τοῦ ἐφευρέτου γιά νά ἀντισταθμίσει τίς δαπάνες τῆς έρευνας». Τέλος, ἀπό τίς σκέψεις τοῦ ιταλικού συνταγματικού δικαστηρίου, συνάγει ὁρισμένες ἀρχές:
—
στην προκειμένη περίπτωση καί γιά τήν καλή λειτουργία τῆς κοινής ἀγοράς, ή 'Ιταλία πρέπει νά λάβει ὑπ' ὄψη «τά έννομα συμφέροντα τῶν άλλων Κρατών μελών»·
—
μιά τέτοια συμπεριφορά εἶναι σύμφωνη πρός τους κανόνες εναρμονίσεως, ὅπως αυτή επιδιώκεται μέσω τοῦ μέλλοντος κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, τοῦ ὁποίου ἡ επεξεργασία έγινε ἀπό τήν σύμβαση τοῦ Λουξεμβούργου τοῦ 1975·
—
ή μή δυνατότης προστασίας μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην 'Ιταλία εἶναι δυσανάλογη·
—
ἀντιθέτως, ὁ νόμος περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στίς Κάτω Χώρες, ὅπως καί ἡ αίτηση τῆς Merck πού στηρίζεται σ' αυτόν, δέν συμβιβάζονται πρός τήν ἀρχή τῆς ἀναλογικότητος·
—
συνεπώς, ἡ διαφορά μεταξύ τῶν δύο εθνικών νομοθεσιών, γιά τίς όποιες πρόκειται, πρέπει νά γίνει δεκτή γιατί είναι «ἀπαραίτητη» γιά τήν ικανοποίηση «επιτακτικών ἀναγκών» ἡ γιά τήν εξασφάλιση «ἀποτελεσματικής προστασίας» τῆς βιομηχανικής Ιδιοκτησίας·
—
ὡς ἐκ τούτου, ἡ δικαστική ενέργεια τῆς Merck εἶναι «ἁρμόζουσα» καί «ὄχι υπερβολική» εἶναι «ουσιώδης» προς ἐξασφάλιση τῆς προστασίας τῶν διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας τῆς Merck καί δικαιολογεί εξαίρεση ἀπό τήν ἀρχή τῆς ελευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων.
1. β) Τό ειδικό ἀντικείμενο τῆς βιομηχανικής ιδιοκτησίας στον τομέα τῶν διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας
Ή Merck ἀναφέρει, κατ' ἀρχάς, ὡς πρός τό θέμα αυτό, ὅτι, κατά τό Hoge Raad, ή ἄποψη τῆς ἀναλώσεως τῶν δικαιωμάτων μετά ἀπό την εμπορία στό εξωτερικό (δηλαδή έκτός τῶν Κάτω Χωρῶν) τοῦ προϊόντος τοῦ δικαιούχου ευρεσιτεχνίας
«δέν δύναται νά γίνει ἀποδεκτή ούτε αυτή, λόγω τοῦ ὅτι χωρίς ἄλλη κατάργηση, θά ὡδήγει σέ ἀπαράδεκτες συνέπειες, τίς όποιες βεβαίως, δέν ἠθέλησε ὁ νομοθέτης».
Κατά τήν Merck αυτό ισχύει a fortiori σέ μία περίπτωση ὅπως ἡ παροῦσα ὅπού, ὄχι μόνο ὁ δικαιούχος τῆς ευρεσιτεχνίας δέν διαθέτει ἕνα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην χώρα εξαγωγής, άλλα ἐπί πλέον, ἡ κατάσταση αὐτή προκύπτει ἀπό τό γεγονός ὅτι, σ' αυτή τήν χώρα, δέν εἶναι νομίμως δυνατή ή ἀπόκτηση διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας γιά τό ἐν λόγω προϊόν. Ή Merck διερωτάται ἄν τό ἀποτέλεσμα αυτό, πού ἐχαρακτηρίσθη ἀπό τό Hoge Raad ὡς ἀπαράδεκτο, πρέπει νά γίνει ἀποδεκτό βάσει τοῦ ὅτι ἡ χώρα εξαγωγής εἶναι Κράτος μέλος καί παρά τό γεγονός ὅτι ἡ μή δυνατότης προστασίας τοῦ προϊόντος μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εἶναι ἀσυμβίβαστη πρός τό ἴδιο τό σύνταγμα αὐτοῦ τοῦ Κράτους μέλους. Βεβαίως, ἕνα τέτοιο συμπέρασμα δύναται νά συναχθεῖ ἀπό τό γράμμα τοῦ σημείου 1 τοῦ διατακτικοῦ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Δικαστηρίου τῆς 31ης 'Οκτωβρίου 1974, υπόθεση 15/74 Centrafarm (Jurispr. 1974 σ. 1147), άλλά ἡ Merck θέλει νά υπογραμμίσει ὅτι, παρ' ὅλο ὅτι τό ἐν λόγω διατακτικό ἀναφέρει ἁπλῶς «διατίθενται στό εμπόριο σέ άλλο Κράτος μέλος» χωρίς νά προσθέτει τόν περιορισμό «ἐκεῖ ὅπου ὁ δικαιούχος τοῦ διπλώματος εὑρεσιτεχνίας κατέχει παράλληλο δικαίωμα», ἡ ἀπόφαση αυτή περιορίζεται στίς περιπτώσεις τῶν παραλλήλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, δεδομένου ὅτι ἀναφέρεται στά ερωτήματα πού υπέβαλε τό Hoge Raad, στά όποια περιλαμβάνεται ὁ ἐν λόγω περιορισμός.
Πρός υποστήριξη τῆς ἀπόψεως τῆς ἡ Merck ἀναλύει τό σκεπτικό τῆς ἀποφάσεως τοῦ Δικαστηρίου, στηριζομένη δέ στίς σκέψεις 9, 10, 11 καί 12 υποστηρίζει ὅτι «ὅσον άφορᾶ τά προϊόντα πού προέρχονται ἀπό τόν 'ίδιο τόν δικαιοῦχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, τά επιχειρήματα τοῦ Δικαστηρίου, συνεπῶς, Ισχύουν στην περίπτωση των παραλλήλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας καί, κατά συνέπεια, εἶναι βάσιμη ή υπόθεση ὅτι τό Δικαστήριο δέν εἶχε τήν πρόθεση νά ἀποφανθεί παρά μόνο γιά τήν περίπτωση αυτή». 'Εξ άλλου, μόνο σ' αυτή τήν περίπτωση τά ἐν λόγω επιχειρήματα συμφωνούν λογικώς μέ τό εἰδικό ἀντικείμενο τῶν διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τό όποιο ὁρίζεται ἀπό τό Δικαστήριο στην σκέψη 9 καί τό όποιο εἶναι «ιδίως, νά εξασφαλίσει στόν δικαιούχο, γιά νά ἀνταμείψει τήν δημιουργική προσπάθεια τοῦ ἐφευρέτου, τό ἀποκλειστικό δικαίωμα νά χρησιμοποιεί μιά εφεύρεση ...», ἐνῶ ή παραδοχή τῆς ἀπόψεως τῆς ἀναλώσεως τῶν δικαιωμάτων στην περίπτωση πού δέν υπάρχει ἡ δυνατότης λήψεως παραλλήλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, εἶναι ἀσυμβίβαστη πρός τόν ὁρισμό αὐτο.
Πρός υποστήριξη τῆς ἐν λόγω ἀπόψεως πρέπει επίσης νά προστεθεί τό γεγονός ὅτι τό Δικαστήριο ἀφιερώνει δύο σκέψεις στην μελέτη τῆς δυνατότητος πραγματικής υπάρξεως παραλλήλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Κατά τήν Merck, οἱ σκέψεις αυτές «θά ήταν τελείως άσκοπες, ἄν ἡ ύπαρξη ἡ ή μή ύπαρξη παραλλήλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας δέν ήταν σημαντικό στοιχείο γιά τήν ἀπόφαση τοῦ Δικαστηρίου». Τέλος, ή Merck θεωρεί ὅτι πρέπει επίσης νά ἀποδοθεί σημασία στό γεγονός ὅτι ἡ ἀπόφαση ἐδημοσιεύθη ὑπό τόν τίτλο «παράλληλα διπλώματα ευρεσιτεχνίας» στό Jurisprudence (Συλλογή) τοῦ Δικαστηρίου.
Ἐν συνεχεία, ἡ Merck εξετάζει τό σύνολο της νομολογίας τοῦ Δικαστηρίου στόν τομέα τῆς εμπορικῆς καί βιομηχανικῆς Ιδιοκτησίας, τήν ὁποία υποδιαιρεί σέ τέσσερις κατηγορίες. Ή πρώτη καί ἡ δευτέρα κατηγορία, πού ἀφορούν ἀντίστοιχα «τά εθνικά δίκαια περί σημάτων, τά όποια έχουν τό στοιχείο πού ἀποκαλείται κοινή καταγωγή» καί «τήν επίκληση τῆς εμπορικής καί βιομηχανικής ἰδιοκτησίας πρός παρεμπόδιση τῆς εισαγωγής προϊόντος πού προέρχεται ἀπό άλλο Κράτος μέλος», ὅπου διετέθη στό εμπόριο ἀπό τρίτους ἀνεξαρτήτους ἀνταγωνιστές, δέν έχουν καμμία σημασία γιά τήν προκειμένη υπόθεση. Ή Merck τονίζει ἁπλῶς ὅτι ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Roemer στίς προτάσεις του στην υπόθεση 24/67 Parke Davis ἐθεώρησε ὅτι τό περιεχόμενο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας συνίσταται στην «δικαία ανταμοιβή τῶν δαπανών».
Ἀντιθέτως, οἱ ἀποφάσεις πού έχει ἐκδώσει τό Δικαστήριο σέ θέματα πού ἀφορούν τά δικαιώματα τοῦ δημιουργοῦ, έχουν μεγάλη σημασία γιά τήν παροῦσα υπόθεση. Κατά πρώτον, λοιπόν, τό Δικαστήριο έκρινε στην ἀπόφαση τῆς 8ης 'Ιουνίου 1971, υπόθεση 78/80, DGG κατά Metro (Jurispr. 1971, σ. 487), ὅτι τό γεγονός ὅτι ἡ DGG ἀντετάχθη σέ παράλληλη εισαγωγή δίσκων ἀπό τήν Γαλλία στην Γερμανία, γιά τόν μόνο λόγο ὅτι αὐτή ἡ θέση σέ κυκλοφορία δέν έλαβε χώρα στό γερμανικό έδαφος, ήταν ἀντίθετο πρός τους κανόνες πού προβλέπουν τήν ελευθέρα κυκλοφορία τῶν προϊόντων στό εσωτερικό τῆς κοινής ἀγορᾶς. Ή Merck, ὅμως, ἀντιτίθεται στίς παράλληλες εἰσαγωγές τῆς Stephar ὄχι μόνο γιά τόν λόγο ὅτι τά προϊόντα διατίθενται στην 'Ιταλία, ἀλλά «ἐπί πλέον καί πάνω ἀπό ὅλα» γιατί ή Merck δέν δύναται νά ἀποκτήσει διπλώματα ευρεσιτεχνίας γιά τά ἐν λόγω προϊόντα στην 'Ιταλία.
'Ακολούθως, συνάγεται εμμέσως ἀπό τήν απόφαση τῆς 18ης Μαρτίου 1980, υπόθεση 62/79, Coditei (Jurispr. 1980 σ. 881), ὄτι είναι δύσκολο νά θεωρηθεί ὅτι τό δικαίωμα τοῦ δημιουργοῦ, πού άφορᾶ ένα βιβλίο ή ένα δίσκο, ἀναλώνεται «μέ τήν πώληση σέ μία χώρα, ὅπού ἀπαγορεύεται ἀπό τόν νόμο ἡ προστασία τῶν δικαιωμάτων τοῦ δημιουργού καί ὅπού τό έργο πρέπει, ἑπομένως, νά πωλείται σέ τιμές ἀνταγωνιστικές σέ σχέση μέ τίς τιμές τῶν πειρατικῶν εκδόσεων».
Τέλος, δεδομένου ὅτι, ὅταν κατετέθησαν οἱ γραπτές παρατηρήσεις, τό Δικαστήριο δέν εἶχε ἀκόμη ἀποφανθεί ἐπί τῶν ἑνωθεισῶν υποθέσεων 55 καί 57/80 GEMA, ἡ Merck ἀναφέρει τίς προτάσεις τῆς 11ης Νοεμβρίου 1980, στίς όποιες ὁ γενικός εἰσαγγελεύς J. P. Warner εἶπε ὅτι «δέν δύναται νά ὑπάρχει ἀνάλωση δικαιώματος ἐκεῖ ὅπου δέν υπάρχει δικαίωμα». Ή τετάρτη κατηγορία ἀποφάσεων τοῦ Δικαστηρίου πού άφορᾶ τίς διαδικασίες, στίς όποιες έγινε επίκληση τῶν δικαιωμάτων ἐπί τοῦ σήματος, προκειμένου νά ἐμποδισθοῦν παράλληλες εισαγωγές, ιδιαιτέρως δέ ἡ ἀπόφαση τῆς 10ης 'Οκτωβρίου 1978, υπόθεση 3/78, Centrafarm (Jurispr. 1978), επιτρέπει τήν ἀνεύρεση σημαντικής κατευθύνσεως πρός επίλυση τῆς παρούσης διαφορᾶς. Στην υπόθεση 3/78 τό Δικαστήριο ἐθεώρησε ὅτι δύναται νά εἶναι θεμιτή γιά τόν κατασκευαστή ενός προϊόντος, ἡ χρησιμοποίηση σέ διάφορα Κράτη μέλη διαφορετικών σημάτων γιά τό 'ίδιο τό προϊόν, ιδίως ἄν τό σήμα, ὑπό τό όποιο τό προϊόν έχει ήδη διατεθεί στό ἐμπόριο σέ ένα ἀπό τά Κράτη μέλη, «δέν δύναται νά χρησιμοποιηθεί νομίμως σέ άλλο Κράτος μέλος κατά τήν μεταγενέστερα διοχέτευση τοῦ προϊόντος στην ἀγορά τοῦ ἐν λόγω άλλου Κράτους μέλους». 'Εδέχθη, κατά συνέπεια, ὅτι είναι δικαιολογημένη, κατά τήν έννοια τοῦ άρθρου 36, ἡ επίκληση ἀπό τόν δικαιοῦχο ενός σήματος, τοῦ ὀλλανδικού του σήματος, γιά νά ἀντιταχθεί σέ παράλληλες εἰσαγωγές πού προέρχονται ἀπό μία χώρα, στην ὀποία ὁ δικαιούχος τοῦ σήματος δέν ἠδυνήθη νά ἀποκτήσει νομίμως τό δικαίωμα χρησιμοποιήσεως τοῦ σήματος αυτού. Ή Merck υποστηρίζει, επίσης, ὅτι πρέπει, «κατ' ἀρχήν νά δύναται νά επικαλείται τά ὀλλανδικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, γιά νά ἀντιτίθεται στίς παράλληλες εἰσαγωγές τῆς Stephar πού προέρχονται ἀπό μία χώρα, στην ὁποία ἡ Merck δέν ἠδυνήθη νά λάβει κατά νόμο διπλώματα ευρεσιτεχνίας» καί καταλήγει ὅτι ἡ δικαστική τῆς ενέργεια δικαιολογείται, διότι δέν δύναται νά λάβει παράλληλα διπλώματα στην 'Ιταλία. Κατά συνέπεια, μόνο τό γεγονός ὅτι τά προϊόντα έχουν διατεθεί στην 'Ιταλία ἀπό τήν 'ίδια τήν έerck, δέν ἀρκεῖ γιά τήν ἀνάλωση τοῦ δικαιώματος ευρεσιτεχνίας.
Ἀλλά έκτός ἀπό την νομολογία τοῦ ὀλλαν-δικοῦ ακυρωτικοί) δικαστηρίου, οἱ εθνικές νομοθεσίες περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας όπως καί ἡ νομική επιστήμη, κυρίως ἡ βρετανική, ἀπορρίπτουν τήν άποψη τῆς ἀναλώσεως τῶν δικαιωμάτων, ὅταν τό φάρμακο διατίθεται σέ άλλο Κράτος μέλος ὅπού δέν υπάρχει προστασία μέ διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Τέλος, τό άρθρο 81 τῆς συμβάσεως γιά τό κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας θέτει, βεβαίως, τήν ἀρχή τῆς ἀναλώσεως των δικαιωμάτων στά Κράτη μέλη, ὅταν τό προϊόν 'έχει διατεθεί στό εμπόριο εντός ἑνός ἀπό τά Κράτη μέλη ἀπό τόν δικαιοῦχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας ή μέ τήν ρητή του συγκατάθεση άλλά διευκρινίζει: «έκτος ἄν υπάρχουν λόγοι πού θά ἐδίκαιολόγουν, συμφώνως μέ τους κανόνες τοῦ κοινοτικοῦ δικαίου, τήν ἐπέκταση σέ τέτοιες ενέργειες τῶν δικαιωμάτων πού παρέχει τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας». Κατά τήν Merck, λοιπόν, «δέν δύναται κανείς νά φαντασθεί σαφεστέρα δικαιολογία ἀπό τήν περίπτωση κατά τήν ὁποία ένα Κράτος μέλος — σέ ἀντίθεση πρός τό 'ίδιο του τό σύνταγμα — ἀπαγορεύει νομοθετικῶς τήν χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας».
2. Αυθαίρετη διάκριση ἡ συγκεκαλυμμένοι περιορισμοί τοῦ ἐμπορίου μεταξύ των Κρατών μελών
Ὑπό τό πρίσμα αυτό, πρέπει νά ἐξετασθεῖ τό ερώτημα ἄν ἡ Merck ἠμέλησε νά υποβάλει αιτήσεις γιά χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ἰταλία στό πλαίσιο πρακτικής, πού ἠκολούθησε πρός τόν σκοπό τεχνητής στεγανοποιήσεως τῶν ἀγορών. Ή Merck «θεωρεί ὅτι δύναται νά ἀρκεσθεί ἐδῶ στό νά ἀρνηθεί τήν ύπαρξη τέτοιου θέματος: ὁ μόνος λόγος γιά τόν όποιο ἠμέλησε νά υποβάλει τίς σχετικές αιτήσεις εἶναι ὅτι ἐγνώριζε καί εκείνη ὅτι τά φάρμακα καί οἱ μέθοδοι παρασκευής τους δέν ήταν δεκτικά προστασίας μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην Ἰταλία».
Ἐν συμπεράσματι, ἡ Merck, έχει τήν γνώμη ὅτι ἡ ἀπάντηση στό ερώτημα πού ὑπεβλήθη στό Δικαστήριο πρέπει νά εἶναι ἀρνητική.
Β — Γραπτές παρατηρήσεις τῆς γαλλικῆς κυδερνήσεως
Ἡ γαλλική κυβέρνηση ποοβάλλει σειρά επιχειρημάτων, τά όποια σέ γενικές γραμμές, συμφωνοῦν μέ τά επιχειρήματα τῆς Merck. Ή γαλλική κυβέρνηση, θεωρώντας ὅτι ή νομολογία Centrafarm κατά Sterling Drug άφορᾶ περίπτωση διάφορη ἀπό τήν προκειμένη, στηρίζεται επίσης στην υπόθεση 3/78 γιά νά υποστηρίξει ὅτι στην ἐν λόγω ἀπόφαση τό Δικαστήριο ἀνεγνώρισε τήν ύπαρξη εξαιρετικών περιστάσεων καί ἀνεφέρθη, προκειμένου νά τίς εκτιμήσει, στην ουσιώδη λειτουργία τοῦ δικαιώματος γιά τό ὁποῖο πρόκειται. Ή παροῦσα υπόθεση, λοιπόν, εμπίπτει στό πλαίσιο εξαιρετικών περιστάσεων πού πρέπει, επομένως, νά εκτιμηθούν σέ σχέση μέ τήν λειτουργία τοῦ δικαιώματος ευρεσιτεχνίας, λειτουργία, ή ὁποία ὡρίσθη ἀπό τό Δικαστήριο στην σκέψη 9 τῆς ἀποφάσεως Centrafarm κατά Sterling Drug καί ἡ ὁποία συνίσταται βασικά στην ἀνταμοιβή τῆς δημιουργικής προσπαθειας τοῦ ἐφευρέτου. Ή ἑταιρία, ή ὁποία έκανε τήν εφεύρεση, δέν λαμβάνει στην 'Ιταλία τήν ἀνταμοιβή αυτή τῆς δημιουργικής τῆς προσπάθειας, δεδομένου ὅτι υπόκειται στόν ἀνταγωνισμό άλλων εταιριών πού δέν έχουν νά ἀποσβέσουν έξοδα ερευνών. 'Ετσι, ἄν τά προϊόντα, πού ετέθησαν σέ κυκλοφορία στην 'Ιταλία ὑπό αυτές τίς συνθῆκες ἀνταγωνισμοί), εἰσχω-ροῦσαν στό έδαφος κρατών, στά όποια έχει λάβει διπλώματα ευρεσιτεχνίας, θά ἐστε-ρεῖτο καί σ᾽ αυτά τά κράτη τῆς ἀνταμοιβής τῆς δημιουργικής τῆς προσπάθειας. 'Η λύση, λοιπόν, δέν θά ήταν σύμφωνη πρός τήν «ουσιώδη λειτουργία τοῦ δικαιώματος ευρεσιτεχνίας».
Ἐπί πλέον, τό Δικαστήριο εδέχθη παρεκκλίσεις ἀπό τήν ελευθέρα κυκλοφορία τῶν προϊόντων, τά όποια ἀποτελούν ἀντικείμενο δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, λόγω τῶν προσωρινών διαφορών μεταξύ τῶν νομοθεσιών. Πρίν, ὅμως γίνουν αισθητές οἱ συνέπειες τῆς εναρμονίσεως — λόγω εφαρμογῆς τῆς συμβάσεως περί τοῦ ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας — ἐνδιαφέρει, κατά τήν γνώμη τῆς γαλλικής κυβερνήσεως, νά μη νοθευθοῦν οἱ προϋποθέσεις πραγματοποιήσεως τῆς ἐναρμονίσεως αυτής, διότι «ή μερική προσβολή πού δύναται νά ἐπιφέρει κανείς στό περιεχόμενο τοῦ ἀποκλειστικού δικαιώματος, τό όποιο παρέχεται μέ τά διπλώματα ευρεσιτεχνίας γιά τά φάρμακα σέ άλλες χῶρες τῆς Κοινότητος ἐκτός ἀπό τήν 'Ιταλία, 'έχει σοβαρές συνέπειες ἐπί τῶν συνθηκῶν ἀνταγωνισμού στην εὐρωπαϊκή βιομηχανία φαρμάκων». Πράγματι, ἡ Ιταλική φαρμακοβιομηχανία, ἐξ αίτιας αυτού, ἀφ' ἑνός, ευνοεῖται, ἐφ' ὅσον, έχει τή δυνατότητα νά κατακτήσει εύκολα τίς εξωτερικές ἀγορές, ἀφ' έτερου, μειονεκτεί, διότι δέν έχει τήν συγκατάθεση ούτε μάλιστα τήν τεχνολογική βοήθεια, τοῦ δικαιούχου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας γιά τήν παρασκευή φαρμάκων, τά όποια στην 'Ιταλία δέν εἶναι δεκτικά προστασίας, μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Στην περίπτωση αυτή, ενδέχεται οἱ κοινοτικές επιχειρήσεις νά μή συνιστούν θυγατρικές ἑταιρίες στην 'Ιταλία ἡ νά ἀρνούνται νά συνάπτουν μέ ιταλούς συνεργάτες συμβάσεις πού συνεπάγονται μεταφορά τεχνολογίας ἡ ειδικών τεχνικών γνώσεων (know-how), γεγονός πού 'έχει σοβαρές συνέπειες τόσο στην ἐλευθέρα κυκλοφορία τῶν ἐμπορευμάτων, ὅσο καί στην άσκηση ελευθέρου ἀνταγωνισμού στό εσωτερικό τῆς Κοινότητος, ἐνῶ οἱ ενέργειες αυτές δέν εἶναι τυπικώς ἀντίθετες πρός τό άρθρο 85 τῆς συνθήκης ΕΟΚ.
Τέλος, ἡ γαλλική κυβέρνηση ἐπικαλείται τίς εργασίες τῆς συνδιασκέψεως τοῦ Λουξεμβούργου περί τοῦ ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, κατά τήν ὁποία συνεζητήθη ἐπί πολύ τό άρθρο 81 πρώτη παράγραφος, Ιδίως δέ ἡ περίπτωση τῆς παρούσης υποθέσεως. Τό σημερινό κείμενο τοῦ ἄρθρου 81 πρώτη παράγραφος καί ιδίως τό τελευταίο της εδάφιο, προέκυψε ἀπό πρόταση τῆς Ὁμοσπονδιακής Δημοκρατίας τῆς Γερμανίας, ἡ ὁποία συνεκέντρωσε τήν γενική ἀποδοχή, ιδιαιτέρως δέ τῆς Ἐπιτροπής, ὅπως μαρτυρούν καί τά πρακτικά τῶν εργασιών. Επομένως, κατά τήν γνώμη τῆς γαλλικής κυβερνήσεως, ἔχει γίνει δεκτό ὅτι «ή περίπτωση γιά τήν ὁποία πρέπει νά ἀποφανθεῖ σήμερα τό Δικαστήριο ἀποτελεί ἐξαιρετική περίπτωση πού επιτρέπει παρέκκλιση ἀπό τόν κανόνα πού καθόρισε ἡ ἀπόφαση Centraferm κατά Sterling Drug». Ἐξ άλλου, ἡ συμφωνία, ὡς πρός τήν διατύπωση τοῦ ἄρθρου 81 πρώτη παράγραφος είναι ἡ αἰτία, γιά τήν ὁποία ἡ ὁλομέλεια τῆς επιτροπής παρητήθη ὁμοφώνως ἀπό τήν υιοθέτηση πρωτοκόλλου περί τῆς μή ταυτοχρόνου εφαρμογής τῶν διατάξεων, τό ὁποῖο άφορᾶ τήν ἀνάλωση τῶν δικαιωμάτων πού συνδέονται μέ τά κοινοτικά καί εθνικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας.
Κατά συνέπεια, ἡ γαλλική κυβέρνηση διατυπώνει τήν γνώμη σύμφωνα μέ τήν ὁποία «τό κοινοτικό δίκαιο, λόγω τοῦ ἄρθρου 36, δέν εμποδίζει τόν κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας σ' ένα Κράτος μέλος νά ἀντιτίθεται, σύμφωνα μέ τήν Ισχύουσα ἐθνική νομοθεσία, στην διάθεση στό ἐμπόριο εντός τοῦ κράτους αυτού ἀπό τρίτους, έκτός ἀπό τόν 'ίδιο, τῶν προϊόντων πού προστατεύονται ἀπό τό ἐν λόγω δίπλωμα, ὅταν τά προϊόντα αυτά κατεσκευάσθησαν καί διετέθησαν στό ἐμπόριο ἀπό τόν ἴδιο σέ άλλο Κράτος μέλος, τό εθνικό δίκαιο τοῦ ὁποίου δέν επιτρέπει τήν προστασία τοῦ ἐν λόγω προϊόντος μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας».
Γ — Γραπτές παρατηρήσεις τον 'Ηνωμένου Βασιλείου
Ἡ κυβέρνηση του 'Ηνωμένου Βασιλείου καταλήγει επίσης στό ίδιο συμπέρασμα μέ τήν Merck. Στηρίζεται στην ίδια νομολογία πού ἀνεπτύχθη ἀνωτέρω ἀπό τήν αἰτοῦσα, γιά νά υποστηρίξει ὅτι τό Δικαστήριο ἀνέπτυξε κοινοτική θεωρία περί ἀναλώσεως τῶν δικαιωμάτων, δεχόμενο βάσει τοῦ ἄρθρου 36 παρεκκλίσεις ἀπό τήν ἀρχή τῆς ελευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων, μόνο στην περίπτωση πού αυτές δικαιολογούνται ἀπό τήν προστασία τῶν δικαιωμάτων, τά ὁποῖα ἀποτελοῦν τό εἰδικό ἀντικείμενο τῆς βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Ή βρετανική κυβέρνηση, ἐπαναλαμβάνοντας τόν ὁρισμό τοῦ εἰδικοῦ ἀντικειμένου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, πού έδωσε τό Δικαστήριο, επιμένει στην έννοια τῆς ἀνταμοιβής, ἡ ὁποία συνιστά, κατά την γνώμη της, «την δυνατότητα πού έχει ὁ δικαιούχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας νά καθορίζει τήν τιμή τοῦ εμπορεύματος πού προστατεύεται ἀπό τό ἐν λόγω δίπλωμα, χωρίς τόν κίνδυνο τοῦ ἀνταγωνισμού πού θá υπήρχε χωρίς τά ἀποκλειστικά δικαιώματα πού παρέχει τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας». Ή ἀνταμοιβή αύτη προωθεί τήν δημιουργία καί τήν διάθεση στό εμπόριο εφευρέσεων πού συχνά ἀποβαίνουν σέ όφελος τοῦ καταναλωτού μέ τό νά ἐμπλουτίζουν τήν ποικιλία τῶν προϊόντων πού έχει στην διάθεση του. 'Ομως, ὁ λόγος ὑπάρξεως τῆς θεωρίας περί ἀναλώσεως τῶν δικαιωμάτων εἶναι ὅτι ὁ δικαιοῦχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας δέν δύναται νά ἀπολαμβάνει τά πλεονεκτήματα τοῦ μονοπωλίου παρά μία καί μόνη φορά. 'Αρκεί λοιπόν, νά λαμβάνει κατά τόν τρόπο αυτό τήν ἀνταμοιβή του μόνο σέ ἕνα ἀπό τά Κράτη μέλη, ὅπου εἶναι δικαιοῦχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, κατά τήν πρώτη διάθεση στό εμπόριο τοῦ προϊόντος πού έχει κατασκευασθεί ἀπό ἐκείνον ἤ κατόπιν ἀδείας του.
Ἀφοῦ ἀνέφερε τά παραδείγματα εφαρμογής τῆς κοινοτικής θεωρίας περί ἀναλώσεως τῶν δικαιωμάτων, τά όποια παρέθεσε τό Δικαστήριο στίς προαναφερθείσες ὑποθέσεις 15/74, 24/67 καί 78/70, ή κυβέρνηση τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου υποστηρίζει ὅτι τά παραδείγματα αυτά δέν ἐξαντλοῦν τό θέμα καί θεωρεί «ὅτι συμβιβάζεται ἀπόλυτα μέ τήν κοινοτική θεωρία περί ἀναλώσεως τῶν δικαιωμάτων ὁ ισχυρισμός ὅτι, ἐν ὄψει τῶν περιστατικῶν πού εξέθεσε τό ὀλλανδικό δικαστήριο, ὁ δικαιούχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας δύναται νά επικαλείται τά δικαιώματα, τά όποια τοῦ παρέχει ἡ εθνική νομοθεσία, γιά νά ἀντιταχθεί στην διάθεση στό εμπόριο των ἐν λόγω προϊόντων». Τό ἀντίθετο θά προεκάλει τήν εξαφάνιση σημαντικοῦ μέρους τοῦ εἰδικοῦ ἀντικειμένου τοῦ διπλώματος εὑρεσιτεχνίας, τό όποῖο, ὅπως ἀνεγνώρισε τό Δικαστήριο, εἶναι σεβαστό ἀπό τους κοινοτικούς κανόνες περί ἐλευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων.
Περαιτέρω, ἡ βρετανική κυβέρνηση επικαλείται, πρός στήριξη τῆς ἀπόψεως της, τό άρθρο 81 τῆς κοινοτικής συμβάσεως περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας καί κυρίως τά πρακτικά τῶν εργασιών τῆς συμβάσεως τοῦ Λουξεμβούργου, ἀπό τά όποια προκύπτει ὅτι τό τελευταίο εδάφιο τοῦ ἄρθρου 81 πρώτη παράγραφος περιελήφθη στην σύμβαση, γιά νά ἐπεκτείνει τό πεδίο εφαρμογής τῆς σέ περιπτώσεις, ὅπως ἡ υποβληθείσα στη κρίση τοῦ Δικαστηρίου.
Ή βρετανική κυβέρνηση προσθέτει, τέλος, ὅτι ἡ προστασία τῆς ἀνταμοιβής τοῦ δικαιούχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας συμβιβάζεται ταυτοχρόνως καί μέ τήν εφαρμογή τῶν διατάξεων τῆς συνθήκης περί ελευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων καί μέ τίς σκέψεις πρακτικού χαρακτῆρος πού ἀφοροῦν τήν ἐνθάρρυνση τῶν εφευρέσεων καί τήν διάθεση τους στό εμπόριο στό ἐσωτερικό τῆς Κοινότητος. Πράγματι, ή έλλειψη ἀνταμοιβής, πού προκύπτει ἀπό τήν ιταλική ρύθμιση, δέν ἀφήνει στον εφευρέτη παρά μία μόνο επιλογή, πού δύναται νά τόν παρασύρει νά εγκαταλείψει τελείως τήν ιταλική ἀγορά, γεγονός πού θά ήταν ταυτόχρονα άδικο καί γιά τόν Ιταλό καταναλωτή καί γιά τόν ἐφευρέτη, ὁ όποιος εἶναι τό μόνο πρόσωπο πού πράγματι ἐνε-ποδίσθη νά διαθέσει τά εμπορεύματα στην ιταλική ἀγορά. «Υπάρχει κίνδυνος οἱ καταστάσεις αὐτοῦ τοῦ εἴδους νά γίνουν συχνότερες μέ τήν ένταξη τῆς Ἑλλάδος καί τήν ενδεχομένη προσχώρηση τῆς Ἰσπανίας καί τῆς Πορτογαλίας στην Κοινότητα, δεδομένου ὅτι καμμία ἀπό τίς χώρες αυτές δέν χορηγεί διπλώματα ευρεσιτεχνίας γιά φαρμακευτικά προϊόντα».
Κατά συνέπεια, τό 'Ηνωμένο Βασίλειο «θεωρεί ὅτι οἱ κανόνες τῆς συνθήκης περί ελευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων δέν ἀντιτίθενται στην επίκληση ἀπό τόν δικαιοῦχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας σέ ένα Κράτος μέλος, τοῦ δικαιώματός του νά ἀντιτίθεται δικαστικώς στην διάθεση στό εμπόριο ἀπό άλλους, σέ αυτό τό κράτος, τῶν προϊόντων πού προστατεύονται ἀπό τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας καί τά όποια θά είχαν διατεθεί νομίμως σέ άλλο Κράτος μέλος, στό όποιο τά διπλώματα ευρεσιτεχνίας δέν προστατεύονται μέ τόν ἴδιο τρόπο».
Α — Γραπτές παρατηρήσεις τῆς καθ' ης στην κυρία δίκη
'Οσον άφορᾶ τά περιστατικά, ἡ καθ' ἧς στην κυρία δίκη υποστηρίζει ὅτι ἡ εταιρία Merck, Sharp & Dohme διαθέτει στό ἐμπόριο τό «Moduretic», στίς διάφορες ἀγορές τῶν Κρατῶν μελῶν, σέ τιμές πολύ διαφορετικές, δηλαδή λαμβάνοντας ὡς ἀναφορά τήν βασική τιμή 100 πού Ισχύει στην 'Ομοσπονδιακή Δημοκρατία τῆς Γερμανίας, ή τιμή είναι:
—
στίς Κάτω Χώρες: 140,
—
στην Δανία: 76,
—
στό Βέλγιο: 102,
—
στό Ἡνωμένο Βασίλειο: 58,
—
στην Γαλλία: 51,
—
στην'Ιταλία: 56.
1.
Ή Stephar ἀρχίζει τοποθετώντας τήν συγκεκριμένη περίπτωση στό πλαίσιο τῆς προηγουμένης νομολογίας τοῦ Δικαστηρίου. Θεωρώντας ὅτι ἡ παρούσα υπόθεση τοποθετείται χρονικά μεταξύ τῶν υποθέσεων Parke Davis καί Sterling Drug, έχει τήν γνώμη ὅτι «τό Δικαστήριο δέν έχει ἀκόμη επιληφθεί πραγματικά» τοῦ προβλήματος πού 'έχει τεθεί ἀπό τήν παρούσα υπόθεση. Τό γεγονός αυτό, ὅμως, δέν σημαίνει ὅτι ἡ προηγουμένη νομολογία τοῦ Δικαστηρίου δέν παρέχει ἐν προκειμένω επαρκή στοιχεία στόν εθνικό δικαστή, ὥστε νά ἀπαντήσει μόνος στά ερωτήματα κοινοτικού δικαίου, πού ἀνέκυψαν. Πράγματι, οἱ υποθέσεις DGG κατά Metro καί Sterling Drug δείχνουν ὅτι «ή Merck δέν δύναται νά επικαλείται τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πού έχει στίς Κάτω Χώρες γιά νά εμποδίζει τήν εισαγωγή τοῦ ἀρχικοῦ προϊόντος της, πού προέρχεται ἀπό τήν Ἰταλία». Ή Stephar στηρίζεται ουσιαστικώς στό διατακτικό τῆς ἀποφάσεως Sterling Drug, τό ὁποῖο, βεβαίως, ἀφήνει κάποια ἀβεβαιότητα ὡς πρός τό ερώτημα ἄν τό Δικαστήριο, σ' αὐτή τήν ἀπόφαση, ἀντιμετώπισε τήν περίπτωση, κατά τήν ὁποία ὁ δικαιούχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, προσφεύγοντας στά δικαστήρια τῆς χώρας εισαγωγής, δέν έχει παράλληλο δίπλωμα στην χώρα καταγωγής, άλλά κατά τήν Stephar, ἡ ενδεχομένη αυτή ἀβεβαιότης ἐξηλείφθη μέ τήν ενδέκάτη σκέψη τοῦ σκεπτικοῦ τῆς ἐν λόγω ἀποφάσεως, ὅπού τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι ἡ δικαστική ενέργεια τοῦ δικαιούχου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας «δικαιολογείται ὅταν τό προϊόν:
—
προέρχεται ἀπό Κράτος μέλος, ὅπου δέν είναι δεκτικό προστασίας μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας καί
—
έχει κατασκευασθεί ἀπό τρίτους χωρίς τήν συγκατάθεση τοῦ δικαιούχου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας».
Αυτός ὁ συμπλεκτικός σύνδεσμος δείχνει ὅτι τό 1974 τό Δικαστήριο ἀντιμετώπισε τήν περίπτωση πού ἐπαρουσιάσθη στην υπόθεση Parke Davis καί ὅτι ἠθέλησε νά τῆς δώσει επίσης μιά λύση.
Ή Stephar τονίζει, τέλος, ὅσον άφορᾶ τήν νομολογία τοῦ Δικαστηρίου, ὅτι ὁ ἴδιος ὁ ἐθνικός δικαστής διεπίστωσε ὅτι ἡ ἐν λόγω νομολογία «δέν επιτρέπει, ἀπό νομικής ἀπόψεως τήν κατάληξη σέ διαφορετικό συμπέρασμα ἀπό εκείνο» πού ἀνέφερε ἀνωτέρω ή Stephar.
2.
Ή Stephar 'έχει τήν γνώμη ὅτι τά επιχειρήματα τῆς Merck βασίζονται στό γεγονός ὅτι, ἐφ' ὅσον τά φαρμακευτικά προϊόντα δέν εἶναι δεκτικά προστασίας στην 'Ιταλία, εἶναι ὑποχρεωμένη νά εμπορεύεται ἐκεῖ τό «moduretic» ὑπό συνθήκες ἀνταγωνισμοῦ μέ τρίτους καί, ἑπομένως, σέ χαμηλότερες τιμές. Κατά συνέπεια, τό ειδικό ἀντικείμενο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, πού εἶναι ἡ ἀνταμοιβή τῆς δημιουργικής προσπάθειας τοῦ ἐφευρέτου, ενέχει τήν δυνατότητα τῆς Merck νά παρεμποδίζει τήν διάθεση στό εμπόριο τοῦ ἀρχικοῦ προϊόντος τῆς στίς Κάτω Χώρες. 'Εν πάση περιπτώσει, πρέπει κανείς νά κρίνει κατά τήν έννοια αυτή, δεδομένου ὅτι τό συνταγματικό δικαστήριο ἐκήρυξε ἀντισυνταγματικό τό άρθρο 14 τοῦ ἰταλικοῦ νόμου.
3.
Προκειμένου νά ἀντικρούσει την ἀνωτέρω ἄποψη τῆς Merck, ἡ καθ' ἧς στην κυρία δίκη ἀναλύει, κατ' ἀρχάς, τόν γενεσιουργό λόγο τῆς ιταλικής εθνικῆς διατάξεως πού ἐκηρύχθη ἀντισυνταγματική. Πρόκειται, κατ' αύτη, γιά ένα σύστημα τιμών, πού ἐκαθιερώθη ἀπό την δημοσία ἐξουσία καί ἀποβλέπει στην διάθεση στό εμπόριο των φαρμακευτικῶν προϊόντων σέ λογικές τιμές πρός τό συμφέρον τῆς δημοσίας υγείας. Στό θέμα, ὅμως, τοῦ ἐλέγχου των τιμῶν, τό Δικαστήριο ἀνεγνώρισε ρητώς — ἰδίως στην υπόθεση Sterling Drug — ὅτι ή «ύπαρξη τέτοιων παραγόντων σέ ἔνα Κράτος μέλος δέν δύναται νά δικαιολογήσει τήν εφαρμογή ἡ την θέσπιση, ἀπό άλλο Κράτος μέλος, μέτρων πού δέν συμβιβάζονται πρός τήν ελευθέρα κυκλοφορία τῶν εμπορευμάτων», ἰδίως στον τομέα τῆς βιομηχανικής καί εμπορικής ιδιοκτησίας. Συνεπώς, κατά τήν Stephar, ἡ παρέμβαση τῶν ιταλικών δημοσίων υπηρεσιών στόν μηχανισμό τιμών δέν εἶναι καθοριστική στήν προκειμένη περίπτωση, τόσο μάλλον πού στό θέμα αυτό, τά φαρμακευτικά προϊόντα μέ κατατεθέν σήμα ἀποτελούν σέ ἀρκετά κράτη ἀντικείμενο ευθέων ἡ συγκεκαλυμμένων παρεμβάσεων τῆς δημοσίας ἀρχῆς
4.
Ή Stephar υπογραμμίζει, επίσης, ὅτι ὁ δικαιούχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας διαθέτει ἐλευθερία ἐπιλογής. Βάσει αυτής τῆς ελευθερίας, δύναται κάλλιστα νά μή εμπορεύεται σέ άλλο Κράτος μέλος τῆς Κοινότητος τό προϊόν, γιά τό όποιο τοῦ έχει χορηγηθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Κατά συνέπεια, ἄν, παρ' ὅλα αὐτά, ὁ ἐφευρέτης επιλέξει νά ἐμπορεύεται τό προϊόν σέ ἕνα τέτοιο Κράτος μέλος, ἀναγνωρίζει, μέ τήν ενέργεια αυτή, ὅτι ἡ τιμή τοῦ προϊόντος τοῦ παρέχει εύλογη ἀνταμοιβή τῆς εφευρετικής του δραστηριότητος. Είναι τελείως διαφορετική ἡ περίπτωση κατά τήν ὁποία ὁ δικαιοῦχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας εἶναι στην πραγματικότητα ἀναγκασμένος νά ἐκμεταλλευθεί τήν εφεύρεση του στό ἐν λόγω Κράτος μέλος. Στην Ἰταλία, ὅμως, ὁ εφευρέτης δέν ἀποτελεί ἀντικείμενο οιουδήποτε ἐξαναγκασμού, ἀμεσου ἡ ἐμμέσου καί, ἑπομένως, ἡ Merck ἀπεφάσισε τελείως ἐλεύθερα τήν διάθεση στό εμπόριο τοῦ «moduretic» εντός τῆς 'Ιταλίας. 'Εν πάση περιπτώσει ἡ Merck ἀπολαύει ἑνός de facto μονοπωλίου ὡς επακόλουθο τῶν ειδικών τεχνικών γνώσεων (know-how), οἱ όποιες εἶναι ἀπαραίτητες γιά τήν παρασκευή τοῦ εἰδικοῦ αὐτοῦ φαρμάκου καί λαμβάνει, κατά συνέπεια, τήν ἀνταμοιβή τῆς εφευρετικής τῆς δραστηριότητος χωρίς νά εμποδίζεται πρός τούτο ἀπό τρίτους.
5.
Ή Stephar θέλει επίσης νά επισημάνει ὅτι τό γεγονός ὅτι ἡ Merck παρασκευάζει ή ἴδια τό «moduretic» στίς Κάτω Χώρες, δέν έχει ἐπίπτωση στην διατύπωση τοῦ ερωτήματος καί δέν εἶναι καθοριστικό τό ἄν ὁ ὀλλανδός παρασκευαστής εἶναι ὁ ἴδιος ἡ τό ἄν πρέπει νά εξασφαλισθεί σέ αυτόν ἴση μεταχείριση, ἀπό ἀπόψεως νομικής καί/ἤ ἀπό ἀπόψεως οικονομικής ἐν σχέσει πρός τόν ὀλλανδό δικαιούχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ὅπως συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση.
6.
Τέλος, ἡ Stephar θεωρεί ὅτι ἡ ἀπόφαση τοῦ ἰταλικοῦ συνταγματικού δικαστηρίου συνιστά «νομοθετική πράξη». Συμβαίνει, ὅμως, συχνά νά μεταβάλλει ουσιωδώς γνώμη ὁ εθνικός νομοθέτης, ἰδίως σέ θέματα τοῦ δικαίου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Ἔτσι, πχ. στίς Κάτω χώρες δέν ήταν δυνατή ἡ χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας γιά «ουσίες» μέχρι τήν 1η 'Ιουλίου 1978, μόνο δέ μετά ἀπό τήν ἐν λόγω ημερομηνία, κατέστη δυνατή ἡ χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας γιά τις ουσίες. Κατά τήν Stephar, «θά ήταν τολμηρός ὁ ισχυρισμός ὅτι μέ αυτό τόν τρόπο, ὁ ὀλλανδός νομοθέτης ἠρνήθη στόν εφευρέτη ἐπί 68 χρόνια αυτό πού ἐδικαιοῦτο καί ὅτι διετήρησε, συνεπώς, μιά παράνομη κατάσταση».
Ἐν συμπεράσματι, ἡ Stephar προτείνει νά δοθεῖ ἀπάντηση στό ερώτημα, πού έθεσε ὁ πρόεδρος τοῦ Arrondissementsrechtbank τοῦ Rotterdam, «κατά τήν ἔννοια ὅτι, ἐν ὄψει των περιστατικών πού έχουν εκτεθεί καί παρά τίς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 36, οι κανόνες, οἱ όποιοι περιλαμβάνονται στήν συνθήκη ΕΟΚ καί ἀφορούν την ελευθέρα κυκλοφορία τῶν εμπορευμάτων, εμποδίζουν τόν δικαιούχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας νά επικαλείται τά δικαιώματα πού παρέχει τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, βάσει της ἐθνικής νομοθεσίας».
Ε — Γραπτές παρατηρήσεις τῆς 'Επιτροπής
Ἡ Επιτροπή συμφωνεί σέ γενικές γραμμές μέ τήν γνώμη τῆς καθ' ἧς στην κυρία δίκη.
1.
Ή 'Επιτροπή ἀναφέρει κατ' ἀρχάς, τήν νομολογία πού άφορᾶ τήν σχέση μεταξύ τοῦ εθνικού δικαίου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας καί τῶν άρθρων 30 καί 36. 'Αν καί ἡ κατάσταση πού προεκάλεσε τήν παροῦσα διαφορά 'έχει ήδη ἀποτελέσει τό ἀντικείμενο προδικαστικής διαδικασίας στό πλαίσιο τῆς υποθέσεως 24/67, ἡ ἀπόφαση πού εξέδωσε τό Δικαστήριο στην ἐν λόγω υπόθεση, δέν προσφέρει «πραγματικό σημείο ἀναφοράς ὡς πρός τήν ἀπάντηση πού πρέπει νά δοθεί στό ερώτημα, τό ὁποῖο ετέθη στην παρούσα υπόθεση» πού άφορᾶ τήν περίπτωση, κατά τήν ὁποία τό φαρμακευτικό προϊόν ετέθη σέ κυκλοφορία στην 'Ιταλία ἀπό τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ἐνῶ, στην υπόθεση 24/67, τό ἐν λόγω προϊόν εἶχε παρασκευασθεί καί τεθεί σέ κυκλοφορία στην 'Ιταλία χωρίς τήν άδεια τοῦ κατόχου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας στά άλλα Κράτη μέλη. Ὡς πρός τήν υπόθεση 78/70, ἄν καί ἔχει ὡς ἀντικείμενο ἀνάλογη περίπτωση, άφορα, ἐν τούτοις, δικαίωμα βιομηχανικής ἰδιοκτησίας συγγενές πρός τό δικαίωμα τοῦ δημιουργοῦ καί οχι τό δικαίωμα εὑρεσιτεχνίας.
Ή πλέον σημαντική υπόθεση, κατά την 'Επιτροπή, εἶναι ἡ υπόθεση 15/74 Sterling Drug. Οἱ βασικές ἀρχές πού ἠκολούθησε τό Δικαστήριο, ὅσον άφορα τήν σχέση μεταξύ των κανόνων τῆς συνθήκης περί ἐλευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων καί τοῦ ἐθνικοῦ δικαίου περί διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας, διατυπώνονται στίς σκέψεις 4 έως 12. 'Από αυτές προκύπτει ὅτι «ἀκόμη καί ἄν τό άρθρο 36 περιέχει εξαίρεση τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ ἄρθρου 30, ὅσον άφορᾶ, μεταξύ άλλων, τό δικαίωμα βιομηχανικής Ιδιοκτησίας, γίνονται δεκτές μόνο οἱ προσβολές στην ελευθέρα κυκλοφορία των εμπορευμάτων, πού δικαιολογούνται ἀπό τήν διασφάλιση τῶν δικαιωμάτων, τά όποια συνιστοῦν τό ειδικό ἀντικείμενο τῆς ἐν λόγω ἰδιοκτησίας». Δέν δύναται, επομένως, νά δικαιολογηθεί παρεμπόδιση τῆς ελευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων, στόν τομέα αυτό, παρά μόνο ἄν γίνεται επίκληση τῆς ἐν λόγω προστασίας κατά προϊόντος πού προέρχεται ἀπό Κράτος μέλος, ὅπού δέν εἶναι δεκτικό προστασίας μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας καί ἔχει κατασκευασθεί ἀπό τρίτους, χωρίς τήν συναίνεση τοῦ δικαιούχου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας. 'Αντιστρόφως, παρέκκλιση ἀπό τήν ἀρχή τῆς ελευθέρας κυκλοφορίας των εμπορευμάτων δέν δικαιολογείται ὅταν τό προϊόν έχει νομίμως διοχετευθεί στην ἀγορά τοῦ Κράτους μέλους, ἀπό ὅπού εἰσάγεται ἀπό τόν 'ίδιο τόν δικαιούχο ἡ μέ τήν συγκατάθεση του, Ιδίως στην περίπτωση δικαιούχου παραλλήλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
2.
Κατά τήν Ἐπιτροπή, ἡ νομολογία αύτη περιέχει «ὁρισμένα σημαντικά στοιχεία ἀναφορᾶς γιά τήν επίλυση τοῦ προβλήματος πού έχει τεθεῖ», τό κυριώτερο ἀπό τά ὁποῖα εἶναι ἡ ελευθέρα κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Γιά νά δοθεί ἀπάντηση στό ερώτημα πού έχει ὑποβληθεί πρέπει, κατ' ἀρχάς, νά σημειωθεί, κατά τήν άποψη τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι τό έδαφος πού πρέπει νά ληφθεί ὑπ' ὄψη, ὅσον άφορᾶ τό θέμα τῆς πρώτης θέσεως σέ κυκλοφορία, ἐν ὄψει τῆς ἀρχής τῆς ἐλευθέρας κυκλοφορίας των ἀμπορευμάτων, δέν εἶναι τό εθνικό έδαφος ἀλλά τό έδαφος τοῦ συνόλου τῆς κοινής ἀγορᾶς. Ὑπό αυτές τίς προϋποθέσεις «μόλις τό προϊόν, πού προστατεύεται ἀπό δίπλωμα εὑρεσιτεχνίας, τεθεί σέ κυκλοφορία γιά πρώτη φορά μέσα στην Κοινότητα ἀπό τόν ἴδιο τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος ἡ μέ τήν συγκατάθεση του, τό δικαίωμα τοῦ κατόχου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας ἀναλώνεται καί δέν είναι πλέον δυνατή ἡ παρεμπόδιση τῆς εισαγωγής καί τῆς διαθέσεως στό εμπόριο τοῦ ἐν λόγω προϊόντος σέ άλλο Κράτος μέλος μέ τήν επίκληση τοῦ δικαιώματος ευρεσιτεχνίας». Κατ' αυτή τήν ἔννοια πρέπει νά ἑρμηνευθεί ἡ σκέψη 11 τῆς ἀποφάσεως 15/74. Ή ἐν λόγω σκέψη θέτει τήν γενική ἀρχή, σύμφωνα μέ τήν ὁποία ή παρέκκλιση ἀπό τήν ελευθέρα κυκλοφορία είναι ἀδικαιολόγητη, τόσο στην περίπτωση πού ὁ κάτοχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας θέτει τό προϊόν σέ κυκλοφορία σέ μία χώρα, ὅπού ἀπελάμβανε τῆς προστασίας πού παρέχει τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ὅσο καί στην περίπτωση πού θέτει τό ἐν λόγω προϊόν σέ κυκλοφορία σέ χώρα ὅπου δέν ἀπελάμβανε τέτοιας προστασίας. Ἡ ύπαρξη τοῦ τελευταίου τμήματος τῆς φράσεως: «ιδίως στην περίπτωση ενός δικαιούχου παραλλήλου διπλώματος ευρεσιτεχνίας», λόγω τῆς λέξεως «ἰδίως» δείχνει ὅτι πρόκειται ἁπλώς γιά μιά συγκεκριμένη ειδική περίπτωση εφαρμογής τῆς γενικής ἀρχής πού ἀνεφέρθη.
Βεβαίως, ενδέχεται, νά γίνει επίκληση τοῦ ὅτι τό συμπέρασμα αυτό δέν εἶναι σύμφωνο πρός τήν άποψη, κατά τήν ὁποία ή προστασία δικαιωμάτων συνιστά τό ειδικό ἀντικείμενο τοῦ δικαιώματος ευρεσιτεχνίας, ἀλλα ὑπό τόν ὅρο, νά περιληφθεί μεταξύ τῶν δικαιωμάτων αυτῶν ἡ πραγματοποίηση μονοπωλιακῶν κερδών ως ἀνταμοιβή τῆς δημιουργικής προσπάθειας τοῦ έφευρέτου. Ή 'Επιτροπή, όμως, στην γνώμη της τῆς 26ης Σεπτεμβρίου 1975, πού άφορᾶ τό σχέδιο συμβάσεως περί τῶν ευρωπαϊκών διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας γιά τήν κοινή ἀγορά (JO L 261 τῆς 9ης 'Οκτωβρίου 1975, σ. 26), είχε ήδη ἀναφέρει ὅτι «τό δικαίωμα ευρεσιτεχνίας δέν εγγυᾶται, ἐν τούτοις, στον δικαιούχο κέρδος μεγαλύτερο ἀπό τό κέρδος πού προκύπτει ἀπό τήν τιμή τῆς ἀγορᾶς. 'Αναγνωρίζεται μόνο στόν δικαιούχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, κατά τήν διάρκεια ὁρισμένης προθεσμίας, τό αποκλειστικό δικαίωμα νά ἀπαγορεύει σέ οιονδήποτε νά κατασκευάζει ἡ νά διαθέτει στό εμπόριο τό ἀντικείμενο τῆς ἐφευρέσεως του».
Κατά τήν 'Επιτροπή, ἡ άποψη αυτή ἐπα-νελήφθη ἀπό τά Κράτη μέλη καί διετυπώθη στό άρθρο 81 παράγραφος 1 τῆς συμβάσεως περί τοῦ κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ἡ ὁποία δέν διακρίνει μεταξύ τῆς περιπτώσεως πού τό προϊόν ετέθη σέ κυκλοφορία σέ χώρα πού δέν προβλέπει
περί διπλώματος ευρεσιτεχνίας καί ἐκείνης, κατά τήν ὁποία ετέθη σέ κυκλοφορία σέ μιά χῶρα πού παρέχει προστασία μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Ή τελευταία φράση τοῦ ἐν λόγω ἄρθρου 81 πρώτη παράγραφος, ἡ ὁποία ἀποτελεί πολιτικό συμβιβασμό, δικαιολογείται, κατά τήν άποψη τῶν Κρατών μελών, ἀπό τό γεγονός ὅτι «σέ ὁρισμένες περιπτώσεις εἶναι άδικο νά ἀφαιρέσει κανείς ἀπό τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος εὑρεσιτεχνίας τό δικαίωμα νά ἀπαγορεύει τίς εισαγωγές ἀπό Κράτος μέλος, τό όποιο δέν παρέχει προστασία μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας». Κατά τήν 'Επιτροπή, «τά Κράτη μέλη δέν ἔχουν προβάλει επιχειρήματα υπέρ τῆς ἀπόψεως σύμφωνα μέ τήν ὁποία, σέ μιά περίπτωση ὅπως ή παρούσα, ιδιαίτερα συμφέροντα τῶν κατόχων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας δύνανται νά επιτρέψουν τό συμπέρασμα ὅτι δέν συμβιβάζεται πρός τίς προαναφερθείσες γενικές ἀρχές τό νά μή δύναται ὁ κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας νά επικαλεσθεί τό δικαίωμα ἀπαγορεύσεως πού έχει».
Ή 'Επιτροπή ἐπαναλαμβάνει ὅτι, κατά τήν γνώμη της, έχει μικρή σημασία, προκειμένου νά επιλυθεί τό πρόβλημα πού έχει υποβληθεί στην παροῦσα υπόθεση, τό κατά πόσον τό ἐν λόγω προϊόν έχει τεθεί σέ κυκλοφορία ἀπό τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας ἡ μέ τήν συγκατάθεση του εἴτε σέ χώρα ὅπου εἶναι ἀδύνατη ή προστασία τοῦ ἐν λόγω προϊόντος μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εἴτε σέ χώρα ὅπού μιά τέτοια προστασία εἶναι δυνατή. Κατά συνέπεια, προτείνει νά δοθεῖ στό ερώτημα πού ὑπεβλήθη ἡ ἀκόλουθη ἀπάντηση:
«Ἡ άσκηση ἀπό τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος εὑρεσιτεχνίας τοῦ δικαιώματος πού τοῦ παρέχει ἡ νομοθεσία Κράτους μέλους νά ἀντιτίθεται δικαστικώς στην θέση σέ κυκλοφορία ἀπό τρίτους, στό ἐν λόγω κράτος, προϊόντων, τά όποια προστατεύονται ἀπό τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας καί έχουν διατεθεί στό εμπόριο ἀπό τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας ἡ μέ τήν συγκατάθεση του, μέσα σέ άλλο Κράτος μέλος, ὅπου δέν εἶναι δεκτικά προστασίας μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, είναι ἀσυμβίβαστη πρός τους κανόνες τῆς συνθήκης ΕΟΚ, οι όποιοι ἀφοροῦν τήν ελευθέρα κυκλοφορία τῶν εμπορευμάτων στην κοινή ἀγορά.»
ΙΙΙ — Προφορική διαδικασία
Ή ἑταιρία Merck & Co, αἰτοῦσα στην κυρία δίκη, εκπροσωπούμενη ἀπό τόν Τ. Schaper, δικηγόρο Χάγης, ἡ ἑταιρία Stephar, καθ' ἧς στην κυρία δίκη, εκπροσωπούμένη ἀπό τόν Den Hertog, δικηγόρο Χάγης, ἡ κυβέρνηση τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη ἀπό την G. Dagtoglou καί τόν δικηγόρο R. Jacob καί ἡ 'Επιτροπή, εκπροσωπούμένη ἀπό τόν Μ. Wagenbaur, επικουρούμενο ἀπό τόν Van Rijn, ἀνέπτυξαν προφορικῶς τίς παρατηρήσεις τους καί ἀπήντησαν στά ἐρωτήματα πού ἔθεσε τό Δικαστήριο στην συνεδρίαση τῆς 7ης'Απριλίου 1981.
Ό γενικός εἰσαγγελεύς ἀνέπτυξε τίς προτάσεις του στην συνεδρίαση τῆς 3ης 'Ιουνίου 1981.
Σκεπτικό
1
Μέ ἀπόφαση τῆς 2ας 'Ιουλίου 1980, ἡ ὁποία περιῆλθε στό Δικαστήριο στίς 15 Σεπτεμβρίου 1980, ὁ πρόεδρος τοῦ Arrondissementsrechtbank τον) Rotterdam υπέβαλε, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 177 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα περί τῆς σχέσεως μεταξύ τῶν διατάξεων τῆς ἐν λόγω συνθήκης πού ἀφοροῦν τήν ελευθέρα κυκλοφορία τῶν ἐμπορευμάτων, ιδίως τοῦ ἄρθρου 36, καί τῆς προστασίας πού εξασφαλίζει μία εθνική νομοθεσία στην βιομηχανική καί εμπορική ιδιοκτησία.
2
Στην ἀπόφαση περί παραπομπής, ὁ πρόεδρος τοῦ Arrondissementsrechtbank, διέγραψε τά πραγματικά περιστατικά καί τίς διατάξεις τοῦ ἐθνικοῦ δικαίου, πού ἀποτελούν τό πλαίσιο τοῦ τεθέντος ερωτήματος, ως ἀκολούθως:
—
Ή εταιρία Merck εἶναι κάτοχος δύο ὀλλανδικῶν διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τά όποια προστατεύουν τό φάρμακο Moduretic καθώς καί τίς μεθόδους παρασκευής του, δυνάμει τῶν διπλωμάτων αυτών δύναται, σύμφωνα μέ τήν ὀλλανδική νομοθεσία, νά εμποδίσει δικαστικώς τήν διάθεση στό εμπόριο τοῦ ἐν λόγω προϊόντος ἀπό τρίτους, ἀκόμη καί ἄν τό προϊόν αυτό 'έχει διατεθεί στό εμπόριο ενός άλλου Κράτους μέλους ἀπό τόν δικαιοῦχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας ἡ μέ τήν άδειά του.
—
Ή ἐν λόγω εταιρία ἐμπορεύεται αυτό τό φάρμακο στην 'Ιταλία, ὅπού δέν ἠδυνήθη νά τό καλύψει μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, λόγω τοῦ ὅτι ὅταν ἐπωλήθη τό φάρμακο στην 'Ιταλία, ὁ ἰταλικός νόμος περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (RD 29 'Ιουνίου 1939 ὑπ' ἀριθ. 1127) — κηρυχθείς μεταγενεστέρως ἀντισυνταγματικός μέ ἀπόφαση τῆς 20ης Μαρτίου 1978 τοῦ ἰταλικοῦ συνταγματικοῦ δικαστηρίου — ἀπηγόρευε τήν χορήγηση διπλωμάτων εὑρεσιτεχνίας γιά τά φάρμακα καί τίς μεθόδους παρασκευής τους.
—
Ή ἑταιρία Stephar εισάγει τό ἐν λόγω φάρμακο ἀπό την 'Ιταλία στίς Κάτω Χῶρες καί τό εμπορεύεται ἐκεῖ ἀνταγωνιζόμενη την Merck.
3
Ἐν ὄψει τῶν ἀνωτέρω περιστατικῶν ὁ δικαστής υπέβαλε τό ἐρώτημα ἄν, στην ἀντιμετωπιζομενη περίπτωση, οἱ γενικοί κανόνες τῆς συνθήκης περί τῆς ελευθέρας κυκλοφορίας τῶν εμπορευμάτων — παρά τίς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 36 — εμποδίζουν τόν δικαιούχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ὁ όποιος πωλεί ένα φάρμακο πού προστατεύεται ἀπό αυτό τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σέ ένα Κράτος μέλος (Κάτω Χώρες), νά ἀντιταχθεί — ὅπως τοῦ τό επιτρέπει ἡ εθνική νομοθεσία τοῦ κράτους αὐτοῦ — στην εισαγωγή τοῦ ἀνωτέρω φαρμάκου, ἀπό ἕνα άλλο Κράτος μέλος ('Ιταλία) ὅπού ὁ 'ίδιος τό πωλεί ελευθέρως καί ὅπου δέν υφίσταται ἡ παρεχομένη ὑπό τῶν διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας προστασία, καθώς καί στην διάθεση στό εμπόριο ἀπό άλλα πρόσωπα εντός τοῦ πρώτου Κράτους μέλους (Κάτω Χώρες).
4
Προκειμένου νά ἐξετάσουν τό ἀνωτέρω ἐρώτημα, οἱ διάδικοι ἐπεσήμαναν κατ' ἀρχάς ὅτι τό Δικαστήριο εἶχε ἤδη δεχθεί μέ τήν ἀπόφαση τῆς 31ης 'Οκτωβρίου 1974 (Sterling Drug. 15/74, Jurispr. σ. 1147) ὅτι τό άρθρο 36 τῆς συνθήκης, ὡς εἰσάγον εξαίρεση ἀπό μία ἀπό τίς θεμελιώδεις ἀρχές τῆς κοινής ἀγορᾶς γιά λόγους προστασίας τῆς βιομηχανικής καί ἐμπορικής ιδιοκτησίας, δέν ἐπιτρέπει τήν ἐν λόγω παρέκκλιση παρά μόνο κατά τό μέτρο πού δικαιολογείται πρός διασφάλιση τῶν δικαιωμάτων πού συνιστοῦν τό ειδικό ἀντικείμενο τῆς ιδιοκτησίας αὐτής τό όποιο, ὅσον άφορα τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, «συνίσταται, ιδίως, στην διασφάλιση υπέρ τοῦ δικαιούχου, προκειμένου νά ἀνταμειφθεί ἡ δημιουργική προσπάθεια τοῦ ἐφευρέτου, τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος χρησιμοποιήσεως μιᾶς εφευρέσεως πρός τόν σκοπό τῆς κατασκευής καί τῆς πρώτης θέσεως σέ κυκλοφορία βιομηχανικών προϊόντων εἴτε ἀπ᾽ εὐθείας εἴτε μέ τήν χορήγηση ἀδειων εκμεταλλεύσεως σέ τρίτους, καθώς καί τοῦ δικαιώματος νά ἀντιτάσσεται σέ κάθε παραποίηση».
5
Στην ἴδια ἀπόφαση τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι ένα εμπόδιο στην ελευθέρα κυκλοφορία τῶν εμπορευμάτων δύναται νά δικαιολογηθεί γιά λόγους προστασίας τῆς βιομηχανικής ιδιοκτησίας, ἐφ᾽ ὅσον ἡ ἐν λόγω προστασία ἀξιοῦται έναντι προϊόντος, πού προέρχεται ἀπό Κράτος μέλος, στό όποιο δέν εἶναι δυνατό νά καλυφθεί μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, καί κατεσκευάσθη ἀπό τρίτους χωρίς τήν συγκατάθεση τοῦ δικαιούχου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας.
6
Οἱ διάδικοι συμφωνοῦν ὡς πρός τό γεγονός ὅτι ἡ κατάσταση, ἡ ὁποία πρέπει νά ληφθεί ὑπ' ὄψη ἐν προκειμένω, εἶναι διαφορετική ἀπό την κατάσταση πού ἀπετέλεσε τό ἀντικείμενο τῆς ὡς άνω νομολογίας, ἐφ' ὅσον, ἄν καί πρόκειται γιά Κράτος μέλος ὅπου τό επίδικο προϊόν δέν εἶναι δεκτικό προστασίας μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ἀντιθέτως, τό ἐν λόγω προϊόν δέν διετέθη στό εμπόριο ἀπό τρίτους, ἀλλα ἀπό τόν κάτοχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας καί τόν 'ίδιο τόν κατασκευαστή τοῦ προϊόντος* πάντως, οἱ διάδικοι συνήγαγον ἀντίθετα συμπεράσματα ἀπό τήν διαπίστωση αὐτή.
7
Ή εταιρία Stephar καί ἡ 'Επιτροπή συνάγουν τό συμπέρασμα ὅτι, δεδομένου ὅτι ὁ 'ίδιος ὁ δικαιοῦχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας έθεσε ελευθέρως σέ κυκλοφορία τό ἐν λόγω προϊόν εντός ἑνός Κράτους μέλους, ὅπού δέν εἶναι δεκτικό προστασίας μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ἡ εισαγωγή τῶν εμπορευμάτων αυτών στό Κράτος μέλος, στό όποιο τό προϊόν προστατεύεται, δέν δύναται νά ἀπαγορευθεί, ἐφ' ὅσον ὁ δικαιοῦχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας τό έθεσε σέ κυκλοφορία ἐλευθέρως καί εκουσίως.
8
'Αντιθέτως, ἡ ἑταιρία Merck, υποστηριζομενη ἀπό τήν γαλλική κυβέρνηση καί τήν κυβέρνηση τοῦ 'Ηνωμένου Βασιλείου, ισχυρίζεται ὅτι ὁ σκοπός τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ὁ όποιος συνίσταται στην ἀνταμοιβή τοῦ ἐφευρέτου, δέν διασφαλίζεται, δεδομένου ὅτι, ἐφ' ὅσον τό δικαίωμα ευρεσιτεχνίας δέν ἀναγνωρίζεται ἀπό τήν νομοθεσία τῆς χώρας, στην οποία ὁ κάτοχος τοῦ διπλώματος εὑρεσιτεχνίας διέθεσε στό εμπόριο το προϊόν του, ὁ ἐν λόγω κάτοχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας δέν δύναται νά λάβει τήν ἀνταμοιβή τῆς δημιουργικής τους προσπαθειας, ἀφοῦ δέν ἀπολαύει τοῦ μονοπωλίου νά θέσει πρώτος τό προϊόν σέ κυκλοφορία.
9
Ἐν ὄψει τῶν ἀνωτέρω ἀντιθέτων γνωμών, πρέπει νά διευκρινισθεί ὅτι, ὅπως προκύπτει ἀπό τόν προμνησθέντα ὁρισμό τοῦ εἰδικοῦ ἀντικειμένου τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ἡ υπόσταση τοῦ δικαιώματος εὑρεσιτεχνίας έγκειται ουσιαστικῶς στην χορήγηση στον εφευρέτη τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος νά θέσει πρώτος σέ κυκλοφορία τό προϊόν.
10
Τό ἐν λόγω δικαίωμα τῆς πρώτης θέσεως σέ κυκλοφορία επιτρέπει στόν εφευρέτη, διασφαλίζοντάς του τό μονοπώλιο εκμεταλλεύσεως τοῦ προϊόντος του, νά επιτυγχάνει τήν ἀνταμοιβή τῆς δημιουργικής του προσπαθειας χωρίς, πάντως, νά τοῦ εγγυᾶται αυτή τήν ἀνταμοιβή ὑπό οιασδήποτε συνθήκες.
11
Πράγματι, εναπόκειται στόν δικαιοῦχο τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας νά ἀποφασίζει, ἐν γνώσει ὅλων τῶν δεδομένων, ὑπό ποιες συνθῆκες θά εμπορεύεται τό προϊόν του, συμπεριλαμβανομένης τῆς δυνατότητος νά τό διοχετεύει σέ Κράτος μέλος, ὅπου δέν υφίσταται κατά νόμο προστασία μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας γιά τό ἐν λόγω προϊόν. 'Αν ἀποφασίσει νά ενεργήσει κατ' αυτό τόν τρόπο, ὀφείλει, τότε, νά ἀποδεχθεί τίς συνέπειες τῆς ἐπιλογής του ὅσον άφορᾶ την ελευθέρα κυκλοφορία τοῦ προϊόντος στό εσωτερικό τῆς κοινής ἀγορᾶς, ἡ ὁποία συνιστά θεμελιώδη ἀρχή ἀποτελούσα τμήμα τῶν νομικῶν καί οικονομικών συνθηκών, πού ὁ δικαιούχος τοῦ διπλώματος ευρεσιτεχνίας ὀφείλει νά λάβει ὑπ' ὅψη, προκειμένου νά καθορίσει τόν τρόπο ἀσκήσεως τοῦ ἀποκλειστικοῦ του δικαιώματος.
12
Ἐπί πλέον, ἡ διαπίστωση αύτη ενισχύεται ἀπό τίς σκέψεις τοῦ Δικαστηρίου στίς ἀποφάσεις του τῆς 22ας 'Ιουνίου 1976 (Terrapin, 119/75 Jurispr. 1976 σ. 1039) καί τῆς 20ής 'Ιανουαρίου 1981 (Musik-Vertrieb Membran καί k-tel 55 καί 57/80, μη δημοσιευθείσα ἀκόμη στην Συλλογή), σύμφωνα μέ τίς όποιες «ὁ δικαιούχος δικαιώματος εμπορικής καί βιομηχανικής ιδιοκτησίας, πού προστατεύεται ἀπό την νομοθεσία ενός Κράτους μέλους, δέν δύναται νά επικαλεσθεί την νομοθεσία αυτή γιά νά ἀντιταχθεί στην εισαγωγή προϊόντος, πού 'έχει νόμιμα διοχετευθεί στην αγορά άλλου Κράτους μέλους ἀπό τόν 'ίδιο τόν δικαιούχο τοῦ δικαιώματος ή μέ τήν συναίνεση του».
13
Ὑπό τίς ἀνωτέρω συνθήκες, τό νά επιτραπεί στόν εφευρέτη ἡ στους ἔλκοντες ἀπό αυτόν δικαιώματα νά επικαλοῦνται τό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πού κατέχουν σέ ἕνα Κράτος μέλος γιά νά ἀντιταχθούν στην εισαγωγή τοῦ προϊόντος, τό όποιο διέθεσαν ελευθέρως στό εμπόριο εντός άλλου Κράτους μέλους, ὅπου τό ἐν λόγω προϊόν δέν εἶναι δεκτικό προστασίας μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, θά συνεπήγετο στεγανοποίηση τῶν εθνικών αγορών ἀντίθετη πρός τους σκοπούς τῆς συνθήκης.
14
Συνεπώς, στό ερώτημα πού υπεβλήθη προσήκει ἡ ἀπάντηση ὅτι οἱ περιεχόμενοι στην συνθήκη ΕΟΚ κανόνες πού ἀφοροῦν τήν ελευθέρα κυκλοφορία τῶν εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 36, πρέπει νά ερμηνεύονται ὑπό τήν έννοια ὅτι εμποδίζουν τόν κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας γιά ἕνα φάρμακο, ὁ όποιος πωλεί τό φάρμακο αυτό σέ ἕνα Κράτος μέλος, ὅπού υφίσταται προστασία μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ἀκολούθως δέ τό εμπορεύεται ὁ 'ίδιος σέ άλλο Κράτος μέλος, ὅπού ἡ προστασία αύτη δέν υφίσταται, νά ἀσκεῖ τό δικαίωμα, πού τοῦ παρέχει ἡ νομοθεσία τοῦ πρώτου Κράτους μέλους, τῆς ἀπαγορεύσεως διαθέσεως στό εμπόριο εντός τοῦ κράτους αὐτοῦ τοῦ ἀνωτέρω προϊόντος, τό όποιο εισήχθη ἀπό τό άλλο Κράτος μέλος.
Ἐπί τῶν δικαστικών εξόδων
15
Τά έξοδα στά όποια υπεβλήθησαν ἡ γαλλική κυβέρνηση, ἡ κυβέρνηση τοῦ 'Ηνωμένου Βασιλείου καί ἡ Ἐπιτροπή τῶν Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οἱ όποιες κατέθεσαν παρατηρήσεις στό Δικαστήριο, δέν ἀποδίδονται. Δεδομένου ὅτι ή διαδικασία έχει ως πρός τους διαδίκους τῆς κυρίας δίκης τόν χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, πού ἀνέκυψε ενώπιον τοῦ ἐθνικοῦ δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται νά ἀποφανθεῖ ἐπί τῶν δικαστικῶν εξόδων.
Διά ταῦτα
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
κρίνοντας ἐπί τοῦ ερωτήματος πού τοῦ υπέβαλε ὁ πρόεδρος τοῦ Arrondissementsrechtbank τοῦ Rotterdam μέ ἀπόφαση τῆς 2ας 'Ιουλίου 1980, ἡ ὁποία ἐπρωτο-κολλήθη στό Δικαστήριο στίς 15 Σεπτεμβρίου 1980, ἀποφαίνεται:
Οἱ περιεχόμενοι στην συνθήκη ΕΟΚ κανόνες πού ἀφοροῦν την ἐλευθέρα κυκλοφορία τῶν ἐμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 36, πρέπει νά ερμηνεύονται υπό την έννοια ὅτι ἐμποδίζουν τόν κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας γιά ένα φάρμακο, ὁ όποιος πωλεί τό φάρμακο αυτό σέ ἕνα Κράτος μέλος, ὅπου υφίσταται προστασία μέ δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ἀκολούθως δε τό εμπορεύεται ὁ ίδιος σέ άλλο Κράτος μέλος, ὅπου ἡ προστασία αυτή δέν υφίσταται, νά ἀσκεῖ τό δικαίωμα, πού τοῦ παρέχει ἡ νομοθεσία τοῦ πρώτου Κράτους μέλους, τῆς ἀπαγορεύσεως διαθέσεως στό εμπόριο εντός τοῦ κράτους αὐτοῦ τοῦ ἀνωτέρω προϊόντος, τό ὁποιο εισήχθη ἀπό τό άλλο Κράτος μέλος.
Mertens de Wilmars
Pescatore
Mackenzie Stuart
Koopmans
O'Keeffe
Touffait
Due
Everling
Χλωρός
Ἐδημοσιεύθη σέ δημοσία συνεδρίαση στό Λουξεμβοῦργο στίς 14 'Ιουλίου 1981.
Ὁ γραμματεύς
Α. Van Houtte
Ό πρόεδρος
J. Mertens de Wilmars