62021CJ0607_RES
Υπόθεση C‑607/21
XXX
κατά
État belge
[αίτηση του Conseil d’État (Βέλγιο)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 10ης Απριλίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Ιθαγένεια της Ένωσης – Οδηγία 2004/38/ΕΚ – Δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών – Άρθρο 3 – Δικαιούχοι – Άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ – Μέλος της οικογένειας – Ανιών σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ένωσης ο οποίος συντηρείται από τον πολίτη της Ένωσης και/ή τον σύντροφό του – Εκτίμηση της προϋπόθεσης ο ανιών να είναι “συντηρούμενος” – Κρίσιμο χρονικό σημείο για τον προσδιορισμό της υλικής εξάρτησης – Άρθρο 10 – Προϋποθέσεις χορήγησης δελτίου διαμονής – Αναγνωριστικός χαρακτήρας του δελτίου διαμονής – Υποβολή αίτησης χορήγησης δελτίου διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής πολλά έτη μετά την αναχώρηση από τη χώρα καταγωγής – Επιρροή που ασκεί κατάσταση παράνομης διαμονής, κατ’ εφαρμογήν της εθνικής κανονιστικής ρύθμισης, στην εκτίμηση της προϋπόθεσης ο αιτών να είναι “συντηρούμενος”»
Ιθαγένεια της Ένωσης – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών – Οδηγία 2004/38 – Δικαιούχοι – Υπήκοος τρίτης χώρας, ο οποίος είναι ανιών σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ένωσης και συντηρείται από τον πολίτη της ʹΕνωσης και/ή τον σύντροφό του – Ο εν λόγω υπήκοος πήγε να εγκατασταθεί με τους ως άνω σύντροφο και πολίτη, οι οποίοι είναι αμφότεροι πολίτες της Ένωσης, στο κράτος μέλος υποδοχής – Το οικείο κράτος μέλος είναι το κράτος μέλος της ιθαγένειας του πολίτη με τον οποίο πήγε να εγκατασταθεί ο υπήκοος τρίτης χώρας, αλλά όχι το κράτος μέλος της ιθαγένειας του συντρόφου του – Εμπίπτει
(Οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 2, σημείο 2, 3 § 1 και 7 §§ 1, στοιχεία αʹ, βʹ, γʹ, και 2)
(βλ. σκέψεις 28-34)
Ιθαγένεια της Ένωσης – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών – Οδηγία 2004/38 – Δικαιούχοι – Υπήκοος τρίτης χώρας, ο οποίος είναι ανιών σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ένωσης και συντηρείται από τον πολίτη της Ένωσης και/ή τον σύντροφό του – Προϋπόθεση ύπαρξης σχέσης εξάρτησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα της κατάστασης του εν λόγω ανιόντος στη χώρα καταγωγής του κατά την ημερομηνία αναχώρησής του βάσει εγγράφων εκδοθέντων πριν από την ημερομηνία αυτή – Παρέλευση πολλών ετών μεταξύ της ημερομηνίας άφιξης στο κράτος μέλος υποδοχής και της ημερομηνίας υποβολής αίτησης για τη χορήγηση δελτίου διαμονής – Εκτίμηση υπό το πρίσμα της κατάστασης του εν λόγω ανιόντος στο κράτος μέλος υποδοχής κατά την ημερομηνία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση δελτίου διαμονής
(Οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, 7 § 2 και 10)
(βλ. σκέψεις 35-59, διατακτ. 1)
Ιθαγένεια της Ένωσης – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών – Οδηγία 2004/38 – Παράγωγο δικαίωμα διαμονής που απορρέει από τα δικαιώματα των οποίων απολαύει πολίτης της Ένωσης – Δικαιούχοι – Υπήκοος τρίτης χώρας, ο οποίος είναι ανιών σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ένωσης και συντηρείται από τον πολίτη της Ένωσης και/ή τον σύντροφό του – Πλήρωση της προϋπόθεσης ύπαρξης σχέσης εξάρτησης η οποία αποδεικνύεται τόσο κατά την ημερομηνία άφιξής του στο κράτος μέλος υποδοχής όσο και κατά την ημερομηνία της αιτήσεώς του για τη χορήγηση δελτίου διαμονής η οποία υποβλήθηκε πολλά έτη μετά την άφιξή του – Εμπίπτει – Προϋποθέσεις – Παράνομη διαμονή του οικείου ανιόντος στο κράτος μέλος υποδοχής κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησής του – Δεν ασκεί επιρροή
(Οδηγία 2004/38 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, 7 § 2 και 10)
(βλ. σκέψεις 61-66, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στο πλαίσιο διαφοράς σχετικής με αίτηση χορήγησης δελτίου διαμονής υποβληθείσα από ανιόντα σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με την εκτίμηση της προϋπόθεσης που αφορά τη σχέση εξάρτησης μεταξύ του εν λόγω ανιόντος σε ευθεία γραμμή και του εν λόγω πολίτη ή του συντρόφου του για την απόκτηση παράγωγου δικαιώματος διαμονής δυνάμει της οδηγίας 2004/38 (
1
).
Η XXX, μαροκινής ιθαγένειας, είναι μητέρα Βέλγου υπηκόου ο οποίος κατοικεί στο Βέλγιο με τη σύντροφό του N. E. K., ολλανδικής ιθαγένειας, η οποία προέβη σε επίσημη δήλωση συμβίωσης με τον υιό της XXX το 2005 στο Βέλγιο.
Η ΧΧΧ, αφιχθείσα τον Ιούλιο του 2011 στο βελγικό έδαφος, υπέβαλε στις βελγικές αρχές, τον Σεπτέμβριο του 2011, αίτηση χορήγησης δελτίου διαμονής ως συγγενής σε ευθεία ανιούσα γραμμή, συντηρούμενη από τον υιό της.
Δεδομένου ότι η ως άνω αίτηση απορρίφθηκε λόγω τροποποίησης του βελγικού δικαίου περί οικογενειακής επανένωσης, η XXX υπέβαλε, το 2015, δεύτερη αίτηση χορήγησης δελτίου διαμονής, αυτή τη φορά ως μέλος της οικογένειας της N. E. K.
Η νέα αυτή αίτηση απορρίφθηκε με την αιτιολογία, πρώτον, ότι η XXX δεν είχε αποδείξει ότι τα μέλη της οικογένειας με τα οποία πήγε να εγκατασταθεί διέθεταν επαρκείς πόρους για να τη συντηρήσουν και, δεύτερον, ότι τα έγγραφα που αποδείκνυαν τη σχέση εξάρτησης της ΧΧΧ ήταν υπερβολικά παλαιά. Η ως άνω απόρριψη καθώς και η διαταγή εγκατάλειψης του βελγικού εδάφους που τη συνόδευε επικυρώθηκαν από το Conseil du contentieux des étrangers (Συμβούλιο επιλύσεως ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών, Βέλγιο).
Μια τρίτη αίτηση χορήγησης δελτίου διαμονής που υπέβαλε η XXX το 2017 ως μέλος της οικογένειας της συντρόφου του υιού της απορρίφθηκε επίσης, καθόσον οι βελγικές αρχές έκριναν ότι τα έγγραφα τα οποία αποδείκνυαν την εξάρτηση της XXX και χρονολογούνταν από το 2010 και το 2011 ήταν υπερβολικά παλαιά.
Με απόφαση του Αυγούστου του 2019, το Conseil du contentieux des étrangers (Συμβούλιο επιλύσεως ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών) επικύρωσε την απόρριψη αυτή, κρίνοντας ότι βάσει των εγγράφων που προσκόμισε η XXX μπορούσε να αποδειχθεί η ύπαρξη κατάστασης οικονομικής εξάρτησης το 2010 και το 2011, αλλά δεν ήταν δυνατή η απόδειξη τέτοιας κατάστασης εξάρτησης κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησής της για χορήγηση δελτίου διαμονής το 2017.
Επιληφθέν ενδίκου μέσου κατά της ως άνω αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα ως προς το κρίσιμο χρονικό σημείο για την εκτίμηση της προϋπόθεσης που αφορά τη σχέση εξάρτησης και ως προς την ενδεχόμενη επιρροή που θα μπορούσε να ασκεί στην εκτίμηση αυτή η παράνομη διαμονή του αιτούντος στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι οι ανιόντες σε ευθεία γραμμή που συντηρούνται από τον σύντροφο πολίτη της Ένωσης διαμένοντος σε κράτος μέλος του οποίου δεν έχει την ιθαγένεια πρέπει να θεωρούνται, για τους σκοπούς της εφαρμογής των δικαιωμάτων που εγγυάται η οδηγία 2004/38, ως μέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης, εφόσον η καταχωρισμένη συμβίωση πληροί τα κριτήρια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας. Εν προκειμένω, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να θεωρεί ότι η δήλωση συμβίωσης που έγινε το 2005 ισοδυναμεί με σύναψη τέτοιας σχέσης συμβίωσης, η οδηγία 2004/38 έχει εφαρμογή. Επομένως, υπό την προϋπόθεση ότι η XXX μπορεί να αποδείξει ότι συντηρείται από το νοικοκυριό με το οποίο πήγε να εγκατασταθεί, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας, μπορεί να επικαλεστεί τα δικαιώματα που εγγυάται η εν λόγω οδηγία και, ιδίως, το δικαίωμα διαμονής άνω των τριών μηνών βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 2, της ίδιας οδηγίας.
Επί της ουσίας, πρώτον, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι, κατ’ εφαρμογήν της οδηγίας 2004/38 (
2
), προκειμένου να κρίνει αν ο ανιών σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ένωσης συντηρείται από τον εν λόγω πολίτη της Ένωσης και/ή από τον σύντροφό του, η αρμόδια εθνική αρχή οφείλει να λάβει υπόψη τόσο την κατάσταση του ανιόντος στη χώρα καταγωγής του κατά την ημερομηνία κατά την οποία την εγκατέλειψε και πήγε να εγκατασταθεί με τον πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής, ενδεχομένως βάσει εγγράφων που εκδόθηκαν πριν από την ημερομηνία αυτή, όσο και την κατάσταση του ανιόντος στο εν λόγω κράτος μέλος κατά την ημερομηνία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση δελτίου διαμονής, όταν έχουν παρέλθει πολλά έτη μεταξύ των δύο ανωτέρω ημερομηνιών.
Για να καταλήξει στο ως άνω συμπέρασμα, το Δικαστήριο εξετάζει, κατ’ αρχάς, την ημερομηνία κατά την οποία πρέπει να εκτιμηθεί η αφορώσα τη σχέση εξάρτησης προϋπόθεση του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2004/38. Συναφώς, όσον αφορά περίπτωση κατά την οποία μεσολαβούν πολλά έτη μεταξύ της αναχώρησης του υπηκόου τρίτης χώρας από τη χώρα καταγωγής του και της αίτησής του για χορήγηση δελτίου διαμονής, η αρμόδια εθνική αρχή οφείλει, στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 10 της οδηγίας 2004/38, να χορηγήσει δελτίο διαμονής στον αιτούντα υπήκοο τρίτης χώρας, αφού εξακριβώσει ότι αυτός πληροί τις προϋποθέσεις προκειμένου να απολαύει δικαιώματος διαμονής άνω των τριών μηνών (
3
), ιδίως δε ότι εμπίπτει στην έννοια του «μέλους της οικογένειας» κατά την εν λόγω οδηγία. Σε μια τέτοια κατάσταση, αν η αρμόδια εθνική αρχή, κατά την εξέταση της αίτησης για τη χορήγηση δελτίου διαμονής, δεν προέβαινε σε εξακρίβωση του ότι ο ανιών σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ένωσης, ο οποίος πήγε να εγκατασταθεί πράγματι με αυτόν στο κράτος μέλος υποδοχής μερικά έτη πριν από την υποβολή της αίτησης, συντηρείται, κατά τον χρόνο υποβολής της, από τον πολίτη της Ένωσης και/ή από τον σύντροφό του (
4
), θα υπήρχε ο κίνδυνος να χορηγηθεί στον ανιόντα αυτόν δελτίο διαμονής ενώ δεν πληροί τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις (
5
) ώστε να απολαύει δικαιώματος διαμονής άνω των τριών μηνών και, ως εκ τούτου, να λάβει το σχετικό δελτίο διαμονής. Ως εκ τούτου, κατά την υποβολή της αίτησης χορήγησης δελτίου διαμονής, ο υπήκοος τρίτης χώρας πρέπει να αποδείξει ότι έχει την ιδιότητα του «συντηρούμενου απευθείας ανιόντος», κατά το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2004/38.
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι, σε μια τέτοια περίπτωση χρονικής απόστασης πολλών ετών μεταξύ της άφιξης του ανιόντος σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής και της υποβολής της αίτησής του για τη χορήγηση δελτίου διαμονής, ο εν λόγω ανιών πρέπει επίσης να αποδείξει ότι συντηρείται από τον πολίτη και/ή τον σύντροφό του κατά την ημερομηνία άφιξής του στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους. Ειδικότερα, αν ο έλεγχος της προϋπόθεσης που αφορά τη σχέση εξάρτησης περιοριζόταν στον έλεγχο της κατάστασης του ανιόντος σε ευθεία γραμμή στο κράτος μέλος υποδοχής κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση δελτίου διαμονής, θα μπορούσε να χορηγηθεί στον ανιόντα το εν λόγω δελτίο διαμονής, ενώ αυτός δεν πληρούσε, κατά την ημερομηνία κατά την οποία πήγε να εγκατασταθεί πράγματι με τον πολίτη της Ένωσης, τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να απολαύει δικαιώματος διαμονής άνω των τριών μηνών, όπερ, εξάλλου, θα αντέβαινε στους σκοπούς της οδηγίας 2004/38. Ειδικότερα, ένας τέτοιος περιορισμένος έλεγχος, αφενός, θα ενείχε τον κίνδυνο διεύρυνσης του αριθμού των δυνητικών δικαιούχων των δικαιωμάτων που απονέμει η οδηγία αυτή, κατά παράβαση της βούλησης που εξέφρασε ο νομοθέτης της Ένωσης, και, αφετέρου, θα ενείχε τον κίνδυνο καταστρατήγησης των απαιτήσεων που θέτει η εν λόγω οδηγία.
Το Δικαστήριο προσθέτει ότι οι ως άνω κίνδυνοι δεν υφίστανται εντούτοις όταν ο ανιών σε ευθεία γραμμή εισήλθε στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής και διέμεινε σε αυτό αρχικώς βάσει αυτοτελούς ή παράγωγου δικαιώματος διαμονής, το οποίο μπορεί να χορηγηθεί βάσει του δικαίου της Ένωσης δυνάμει άλλης διάταξης πλην του άρθρου 7, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38, ή ακόμη και δυνάμει του εθνικού δικαίου. Ως εκ τούτου, σε μια τέτοια περίπτωση, αρκεί ο ανιών να αποδείξει ότι συντηρείται από τον πολίτη της Ένωσης και/ή τον σύντροφό του στο εν λόγω κράτος μέλος κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησής του για χορήγηση δελτίου διαμονής.
Τέλος, όσον αφορά τον αποδεκτό τρόπο αποδείξεως προκειμένου να μπορέσει ο ενδιαφερόμενος να καταδείξει ότι έχει την ιδιότητα του «συντηρούμενου απευθείας ανιόντος» (
6
), το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας διευκρινίζει απλώς ότι, για τη χορήγηση του δελτίου διαμονής, τα κράτη μέλη οφείλουν να ζητούν δικαιολογητικά που πιστοποιούν ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του εν λόγω άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, συμπεριλαμβανομένης, επομένως, της προϋπόθεσης που συνδέεται με τη σχέση εξάρτησης. Εφόσον δεν διευκρινίζεται ο αποδεκτός τρόπος αποδείξεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η απόδειξη αυτή μπορεί να γίνει με κάθε κατάλληλο μέσο. Συναφώς, τα έγγραφα τα οποία εκδόθηκαν στο παρελθόν και πιστοποιούν την ύπαρξη κατάστασης εξάρτησης στη χώρα καταγωγής του εν λόγω ανιόντος σε ευθεία γραμμή κατά την ημερομηνία κατά την οποία πήγε να εγκατασταθεί πράγματι με τον πολίτη της Ένωσης και τον σύντροφό του δεν μπορούν να θεωρηθούν ως υπερβολικά παλαιά.
Δεύτερον, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι, δυνάμει της οδηγίας 2004/38 (
7
), ανιών σε ευθεία γραμμή του συντρόφου πολίτη της Ένωσης ο οποίος μπορεί να αποδείξει ότι, τόσο κατά την ημερομηνία της αιτήσεώς του για τη χορήγηση δελτίου διαμονής, η οποία υποβλήθηκε πολλά έτη μετά την άφιξή του στο κράτος μέλος υποδοχής, όσο και κατά την ημερομηνία της άφιξής του στο κράτος μέλος αυτό, συντηρείται από τον πολίτη της Ένωσης και/ή από τον σύντροφο αυτού, έχει παράγωγο δικαίωμα διαμονής άνω των τριών μηνών, που απορρέει από τα δικαιώματα των οποίων απολαύει ο πολίτης της Ένωσης και πιστοποιείται με τη χορήγηση δελτίου διαμονής, εφόσον ο εν λόγω πολίτης της Ένωσης πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 7 της οδηγίας. Δεν επιτρέπεται άρνηση αναγνώρισης του ως άνω δικαιώματος διαμονής με την αιτιολογία ότι, κατ’ εφαρμογήν της εθνικής κανονιστικής ρύθμισης, ο ανιών διαμένει, κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης, παρανόμως στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής.
Επ’ αυτού, το Δικαστήριο επισημαίνει, ειδικότερα, ότι, μολονότι η εφαρμογή της οδηγίας 2004/38 εξαρτάται, όσον αφορά τους ανιόντες σε ευθεία γραμμή, από τη σχέση εξάρτησης, για την οποία κάνει λόγο, κατ’ ουσίαν, το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, εντούτοις η οδηγία αυτή δεν εξαρτά την ιδιότητα του «μέλο[υ]ς της οικογένειας», κατά την έννοια της ίδιας διάταξης, από τη «νόμιμη διαμονή» στο κράτος μέλος υποδοχής.
(
1
)	Οδηγία 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ 2004, L 158, σ. 77, και διορθωτικά ΕΕ 2004, L 229, σ. 35 και ΕΕ 2007, L 204, σ. 28). Ειδικότερα, η προϋπόθεση αυτή σχετικά με τη σχέση εξάρτησης προβλέπεται στο άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2004/38.
(
2
)	Το Δικαστήριο στηρίζεται στο άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2004/38, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 2, και το άρθρο 10 της οδηγίας.
(
3
)	Βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38.
(
4
)	Κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2004/38.
(
5
)	Άρθρο 7, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38.
(
6
)	Κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2004/38.
(
7
)	Το Δικαστήριο στηρίζεται στο άρθρο 7, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο δʹ, και το άρθρο 10 της οδηγίας.