62024CJ0239
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 26 marca 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Artykuł 82 ust. 2 TFUE – Kompetencja prawodawcza Unii – Dyrektywa 2012/29/UE – Normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw – Artykuł 2 ust. 1 lit. a) – Pojęcie „ofiary” – Jurysdykcja eksterytorialna sądów karnych państwa członkowskiego – Brak możliwości zastosowania tej dyrektywy
W sprawie C‑239/24 [Aurnois] (
i
),
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez cour d’appel de Bruxelles (sąd apelacyjny w Brukseli, Belgia) postanowieniem z dnia 12 grudnia 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 kwietnia 2024 r., w postępowaniu wszczętym przez
FP,
LD,
przy udziale:
Procureur fédéral,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra (sprawozdawca) i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu FP i LD – M. Alié, avocate,
–
w imieniu Procureur fédéral – A. d’Oultremont, magistrat fédéral,
–
w imieniu rządu czeskiego – A. Pagáčová, M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierała L. Fiandaca, avvocato dello Stato,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – J. Hottiaux i J. Vondung, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz.U. 2012, L 315, s. 57).
2
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania wszczętego w Belgii przez FP i LD przeciwko niektórym przywódcom Królestwa Arabii Saudyjskiej w związku ze zbrodniami przeciwko ludzkości, które miały zostać popełnione wobec ich siostry, SX, obywatelki Arabii Saudyjskiej i działaczki na rzecz praw kobiet.
Ramy prawne
Prawo Unii
Prawo pierwotne
3
Artykuł 82 ust. 2 TFUE stanowi:
„W zakresie niezbędnym dla ułatwienia wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych, jak również współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym, Parlament Europejski i Rada, stanowiąc w drodze dyrektyw zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą ustanawiać normy minimalne. Normy takie uwzględniają różnice między tradycjami i systemami prawnymi państw członkowskich.
Dotyczą one:
a)
wzajemnego dopuszczania dowodów między państwami członkowskimi;
b)
praw jednostek w postępowaniu karnym;
c)
praw ofiar przestępstw;
d)
innych szczególnych aspektów postępowania karnego, określonych uprzednio przez Radę w drodze decyzji; przyjmując taką decyzję, Rada stanowi jednomyślnie po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego.
Przyjęcie minimalnych norm, o których mowa w niniejszym ustępie, nie stanowi przeszkody dla państw członkowskich w utrzymaniu lub ustanowieniu wyższego poziomu ochrony osób”.
Dyrektywa 2012/29
4
Motywy 3, 4, 13 i 50 dyrektywy 2012/29 stanowią:
„(3)
[Artykuł] 82 ust. 2 [TFUE] przewiduje możliwość ustanowienia norm minimalnych, które miałyby zastosowanie w państwach członkowskich, w celu ułatwienia wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych, jak również usprawnienia współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym, w szczególności w odniesieniu do praw ofiar przestępstw.
(4)
[…] celem niniejszej dyrektywy jest dokonanie przeglądu i uzupełnienie zasad określonych w decyzji ramowej [Rady 2001/220/WSiSW z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym (Dz.U. 2001, L 82, s. 1)] oraz podjęcie istotnych działań służących zwiększeniu poziomu ochrony ofiar w całej Unii, w szczególności w ramach postępowania karnego.
[…]
(13)
Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie w związku z przestępstwami popełnionymi w Unii oraz postępowaniami karnymi toczącymi się w Unii. Przyznaje ona prawa ofiarom przestępstw popełnionych poza terytorium Unii wyłącznie w związku z postępowaniem karnym toczącym się w Unii. Zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa składane właściwym organom znajdującym się poza Unią, takim jak ambasady, nie skutkują powstaniem obowiązków określonych w niniejszej dyrektywie.
[…]
(50)
Określony w niniejszej dyrektywie obowiązek przekazywania zawiadomień nie powinien mieć wpływu na uprawnienia państw członkowskich do wszczęcia postępowań i pozostaje bez uszczerbku dla przepisów dotyczących konfliktu jurysdykcji określonych w decyzji ramowej Rady 2009/948/WSiSW z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie zapobiegania konfliktom jurysdykcji w postępowaniu karnym i w sprawie rozstrzygania takich konfliktów [(Dz.U. 2009, L 328, s. 42)]”.
5
Zgodnie z art. 1 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy jej celem jest zapewnienie ofiarom przestępstw odpowiednich informacji, wsparcia i ochrony oraz możliwości udziału w postępowaniu karnym.
6
Artykuł 2 ust. 1 wspomnianej dyrektywy zawiera w szczególności następujące definicje:
„a)
»ofiara« oznacza:
(i)
osobę fizyczną, która doznała szkody, w tym krzywdy fizycznej, psychicznej, moralnej lub emocjonalnej lub straty majątkowej, bezpośrednio spowodowanej przestępstwem;
(ii)
członków rodziny osoby, której śmierć była bezpośrednim skutkiem przestępstwa, jeżeli doznali oni szkody w wyniku śmierci tej osoby;
b)
»członkowie rodziny« oznaczają małżonka, osobę pozostającą z ofiarą, w sposób trwały i ciągły, w bliskim pożyciu we wspólnym gospodarstwie domowym, krewnych w linii prostej, rodzeństwo oraz osoby pozostające na utrzymaniu ofiary”.
Prawo belgijskie
7
Artykuł 10 loi contenant le titre préliminaire du code de procédure pénale (ustawy zawierającej tytuł wstępny kodeksu postępowania karnego) z dnia 17 kwietnia 1878 r. (Moniteur belge z 25 kwietnia 1878 r., s. 1265), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „TPCPP”), stanowi:
„Z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 6 i art. 7 § 1, dopuszczalne jest ściganie w Belgii cudzoziemca, który dopuścił się poza terytorium Królestwa:
[…]
1o bis
poważnego naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego, o którym mowa w tytule I bis księgi II kodeksu karnego, popełnionego wobec osoby, która w chwili dokonania czynu jest obywatelem belgijskim lub uchodźcą uznanym w Belgii, mającym tam stałe miejsce zamieszkania w rozumieniu [Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r.] [{Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, s. 150, nr 2545 (1954)}, która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r. i została uzupełniona Protokołem dotyczącym statusu uchodźców, sporządzonym w Nowym Jorku w dniu 31 stycznia 1967 r., który wszedł w życie w dniu 4 października 1967 r.], lub osobą, która od co najmniej trzech lat faktycznie przebywa w Belgii w sposób stały i zgodnie z prawem.
Ściganie, w tym postępowanie przygotowawcze, może zostać wszczęte wyłącznie z inicjatywy prokuratora federalnego, który ocenia ewentualne zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.
Po otrzymaniu zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa zgodnie z poprzednimi akapitami prokurator federalny zwraca się do sędziego śledczego o rozpatrzenie tego zawiadomienia, chyba że:
1o
zawiadomienie jest oczywiście bezzasadne; lub
2o
okoliczności wskazane w zawiadomieniu nie wyczerpują znamion czynów zabronionych, o których mowa w tytule I bis księgi II kodeksu karnego; lub
3o
zawiadomienie to nie może skutkować wszczęciem dopuszczalnego postępowania z oskarżenia publicznego; lub
[…]
Jeżeli prokurator federalny uzna, że spełniona jest co najmniej jedna z przesłanek określonych w akapicie trzecim pkt 1, 2 i 3, wnosi on do izby ds. oskarżeń cour d’appel de Bruxelles (sądu apelacyjnego w Brukseli) o orzeczenie, w zależności od przypadku, braku podstaw ścigania lub niedopuszczalności postępowania z oskarżenia publicznego. Wyłącznie prokurator federalny przedstawia swoje stanowisko.
[…]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
8
W dniu 2 grudnia 2021 r. FP i LD (zwane dalej „składającymi zawiadomienie”) złożyły w prokuraturze federalnej zawiadomienie o popełnieniu przez niektórych przywódców Królestwa Arabii Saudyjskiej zbrodni przeciwko ludzkości przewidzianych w belgijskim kodeksie karnym wobec ich siostry, SX, obywatelki Arabii Saudyjskiej i działaczki na rzecz praw kobiet. Składające zawiadomienie wskazały na represje ze strony reżimu saudyjskiego nie tylko wobec ich siostry, ale również wobec wielu innych osób, wobec których zastosowano arbitralne i nielegalne aresztowania i zatrzymania i które były ofiarami tortur, nieludzkiego traktowania, wymuszonych zaginięć i zabójstw.
9
Z postanowienia odsyłającego wynika, że składające zawiadomienie twierdzą, iż są nie tylko pośrednimi ofiarami, ale również bezpośrednimi ofiarami poważnych naruszeń międzynarodowego prawa humanitarnego, które miały zostać popełnione wobec ich siostry. Składające zawiadomienie twierdzą, że jako osoby bliskie osobie, której dotyczą takie naruszenia, mogą bowiem doznać krzywdy psychicznej lub emocjonalnej ze względu na wpływ psychologiczny tych naruszeń i uraz psychiczny przez nie spowodowany, a także strat materialnych, w szczególności w razie niezdolności do pracy wynikającej z takiego urazu psychicznego.
10
Co za tym idzie, składające zawiadomienie podnoszą, że są „ofiarami” w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i) dyrektywy 2012/29 i że pojęcie to mieści się w zakresie pojęcia „osoby, wobec której popełniono poważne naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego” w rozumieniu art. 10 akapit pierwszy pkt 1obis TPCPP. Ponadto składające zawiadomienie wskazują, że ponieważ czyny będące przedmiotem zawiadomienia zostały popełnione w latach 2018–2021, czyli po zarejestrowaniu ich w Belgii jako rezydentek, spełniają one również kryteria określone w tym ostatnim przepisie w celu ścigania w Belgii osoby innej niż obywatel tego państwa z tytułu czynów popełnionych poza terytorium krajowym.
11
Po otrzymaniu zawiadomienia, o którym mowa w pkt 8 niniejszego wyroku, prokurator federalny zaproponował izbie ds. oskarżeń przy cour d’appel de Bruxelles (sądzie apelacyjnym w Brukseli, Belgia), który jest sądem odsyłającym, stwierdzenie braku jurysdykcji sądów belgijskich i niedopuszczalności postępowania z oskarżenia publicznego zgodnie z art. 10 akapit czwarty TPCPP. Jego zdaniem przesłanki ustanowione w akapicie pierwszym pkt 1 bis tego artykułu nie są spełnione w odniesieniu do czynów zabronionych popełnionych w Arabii Saudyjskiej wobec siostry składających zawiadomienie. W konsekwencji prokurator federalny odmówił uznania ich za „osoby, wobec któr[ych] popełniono poważne naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego” w rozumieniu art. 10 akapit pierwszy pkt 1 bis TPCPP.
12
Sąd odsyłający wyjaśnia, że zgodnie z art. 10 akapit pierwszy pkt 1 bis TPCPP jurysdykcja sądów belgijskich zgodnie z zasadą biernego zwierzchnictwa personalnego w odniesieniu do przestępstw popełnionych poza terytorium krajowym przez osobę inną niż obywatel państwa jest dopuszczalna, jeżeli, po pierwsze, czyny będące przedmiotem zawiadomienia stanowią poważne naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego, a po drugie, naruszenie to zostało popełnione wobec osoby posiadającej obywatelstwo belgijskie, mającej status uchodźcy w Belgii lub zamieszkałej w tym państwie członkowskim od co najmniej trzech lat.
13
Sąd ten stwierdza, że SX, siostra składających zawiadomienie, była ofiarą przestępstw, które prima facie mogą stanowić poważne naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego, lecz w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych będących przedmiotem sprawy nie posiadała obywatelstwa belgijskiego, nie miała statusu uchodźcy w Belgii ani nie zamieszkiwała na terytorium tego państwa członkowskiego. W tych okolicznościach jurysdykcja eksterytorialna sądów belgijskich powinna zostać wyłączona na podstawie art. 10 akapit pierwszy pkt 1 bis TPCPP.
14
Wspomniany sąd podkreśla, że do celów stwierdzenia jurysdykcji eksterytorialnej sądów belgijskich ów art. 10 akapit pierwszy pkt 1 bis nie odnosi się do pojęcia „ofiary”, bezpośredniej lub pośredniej, lecz do pojęcia „osoby, wobec której popełniono poważne naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego” i „która w chwili dokonania czynu [była] obywatelem belgijskim lub uchodźcą uznanym w Belgii, mającym tam stałe miejsce zamieszkania”. Sąd ten uściśla, że to ostatnie pojęcie wymaga ścisłego łącznika z Belgią, a to celem zapobiegania składaniu zawiadomień przez osoby osiedlające się na terytorium krajowym wyłącznie w celu występowania do sądów tego państwa w związku z przestępstwami, których ofiarami miały one paść poza tym terytorium.
15
W zakresie, w jakim składające zawiadomienie podnoszą, po pierwsze, że należy je uznać za „ofiary” w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2012/29, a po drugie, że pojęcie to należy rozumieć jako zawarte w zakresie pojęcia „osoby, wobec której popełniono poważne naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego” w rozumieniu art. 10 akapit pierwszy pkt 1 bis TPCPP, sąd odsyłający uważa, że wykładnia owego art. 2 ust. 1 lit. a) jest konieczna dla ustalenia zakresu tego ostatniego pojęcia, a tym samym dla podjęcia decyzji, czy w niniejszym przypadku spełnione są przesłanki wszczęcia w Belgii postępowania z oskarżenia publicznego.
16
Sąd ten zwraca jednak uwagę, że Cour de cassation (sąd kasacyjny, Belgia) orzekł w wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r., że nie istnieje żaden przepis prawa międzynarodowego zobowiązujący Królestwo Belgii do wykonywania jurysdykcji uniwersalnej w odniesieniu do zbrodni przeciwko ludzkości, i stwierdza ponadto, że zarówno art. 5 Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania z dnia 10 grudnia 1984 r. [Recueil des traités des Nations unies, vol. 1465, s. 85, nr 24841 (1987)], jak i art. 9 Międzynarodowej konwencji o ochronie wszystkich osób przed wymuszonym zaginięciem z dnia 20 grudnia 2006 r. [Recueil des traités des Nations unies, vol. 2716, s. 3, nr 48088 (2010)] przewidują możliwość ustanowienia przez państwa będące stronami tych konwencji ich jurysdykcji biernej, tylko „gdy uzna[ją] to za stosowne”.
17
W tych okolicznościach cour d’appel de Bruxelles (sąd apelacyjny w Brukseli) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i) dyrektywy [2012/29] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje on pojęciem »ofiar« bliskich członków rodziny osoby, którą w kontekście poważnego naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego spotkało wymuszone zaginięcie lub która została poddana torturom, biorąc pod uwagę Międzynarodową konwencję o ochronie wszystkich osób przed wymuszonym zaginięciem [z dnia 20 grudnia 2006 r.] oraz konwencję w sprawie zakazu stosowania tortur [z dnia 10 grudnia 1984 r.], i umożliwia im tym samym dostęp do praw określonych w [tej] dyrektywie?
2)
Czy art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i) [dyrektywy 2012/29] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje on pojęciem »ofiar« członków rodziny, którzy doznali uszczerbku na integralności psychicznej lub emocjonalnej lub też strat materialnych, bezpośrednio spowodowanych poważnym naruszeniem międzynarodowego prawa humanitarnego skierowanym głównie przeciwko bliskiemu członkowi rodziny, i umożliwia im tym samym dostęp do praw określonych w [tej] dyrektywie?”.
W przedmiocie postępowania przed Trybunałem
18
We wniosku o udzielenie informacji z dnia 29 maja 2024 r. Trybunał zwrócił się do sądu odsyłającego o wyjaśnienie powodów, dla których uznał on, że istnieje związek między sporem w postępowaniu głównym, dotyczącym jurysdykcji eksterytorialnej przewidzianej w prawie belgijskim w odniesieniu do zbrodni przeciwko ludzkości, a przepisami dyrektywy 2012/29.
19
Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 11 lipca 2024 r., sąd odsyłający poinformował Trybunał, że wyznaczył na dzień 12 listopada 2024 r. rozprawę w celu poddania zadanego przez Trybunał pytania kontradyktoryjnej debacie między stronami w postępowaniu głównym, i wyjaśnił przy tym, że będzie w stanie odpowiedzieć na ten wniosek o udzielenie informacji dopiero po tej rozprawie.
20
W dniu 12 lipca 2024 r. prezes Trybunału, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej i sędziego sprawozdawcy, postanowił zawiesić postępowanie do czasu otrzymania odpowiedzi sądu odsyłającego na wspomniany wniosek o udzielenie informacji.
21
W dniu 29 stycznia 2025 r., w odpowiedzi na wspomniany wniosek o udzielenie informacji, sąd odsyłający przekazał Trybunałowi uwagi na piśmie przedstawione mu przez składające zawiadomienie i prokuratora federalnego.
22
W dniu 5 lutego 2025 r. prezes Trybunału, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej i sędziego sprawozdawcy, postanowił włączyć do akt sprawy dokumenty złożone przez sąd odsyłający, doręczyć je stronom w postępowaniu głównym i innym podmiotom wraz z wnioskiem o udzielenie informacji oraz podjąć postępowanie.
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
23
Prokurator federalny twierdzi, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny. Komisja również wyraża wątpliwości co do dopuszczalności tego wniosku.
24
Zdaniem prokuratora federalnego żaden przepis dyrektywy 2012/29 nie ma na celu uregulowania przesłanek dopuszczalności postępowania z oskarżenia publicznego przed sądami krajowymi w odniesieniu do przestępstw popełnionych poza terytorium kraju, w związku z czym art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i) tej dyrektywy, który jest przedmiotem pytań prejudycjalnych, nie ma zastosowania do sporu w postępowaniu głównym. W tych okolicznościach kwestia, czy przepis ten należy interpretować w ten sposób, że bliski członek rodziny ofiary poważnego naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego może również zostać uznany za „ofiarę”, a tym samym korzystać z praw określonych we wspomnianej dyrektywie, jest pozbawiona znaczenia dla rozstrzygnięcia tego sporu.
25
Komisja podnosi, że dyrektywa 2012/29 nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego ustalania jurysdykcji sądów państw członkowskich w sprawach karnych i że ma ona zastosowanie wyłącznie do postępowań karnych, w odniesieniu do których taka właściwość została już ustalona. Generalnie rzecz ujmując, prawo Unii nie zawiera żadnej normy mającej znaczenie dla wykładni przepisu prawa krajowego regulującego wykonywanie jurysdykcji eksterytorialnej w sprawach karnych, takiej jak będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.
26
Ponadto Komisja opiera swoje wątpliwości co do dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na okoliczności, że w odpowiedzi na wniosek o udzielenie informacji, o którym mowa w pkt 18 niniejszego wyroku, sąd odsyłający nie wypowiedział się w sposób wyraźny na temat powodów, dla których uważa, że istnieje związek między sporem w postępowaniu głównym a przepisami tej dyrektywy, ograniczając się do przekazania uwag na piśmie przedstawionych mu w tym względzie przez składające zawiadomienie i prokuratora federalnego.
27
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się do Trybunału sąd krajowy na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie złożonego przez sąd krajowy wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania (wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Alace i Canpelli, C‑758/24 i C‑759/24, EU:C:2025:591, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
W niniejszej sprawie sąd odsyłający zastanawia się w istocie nad kwestią, czy pojęcie „osoby, wobec której popełniono poważne naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego” w rozumieniu art. 10 akapit pierwszy pkt 1 bis TPCPP należy rozumieć w ten sposób, że obejmuje ono zdefiniowane w art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2012/29 pojęcie „ofiary”, o którego wykładnię zwraca się do Trybunału, aby móc rozstrzygnąć, czy spełnione są przesłanki wszczęcia postępowania z oskarżenia publicznego w Belgii. Jeżeli Trybunał miałby orzec, że dyrektywa ta ma zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, wykładnia tego pojęcia „ofiary” miałaby wpływ na rozstrzygnięcie owego sporu.
29
Ponieważ nie jest oczywiste, że wykładnia dyrektywy 2012/29 nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, zarzut oparty na niemożności zastosowania tej dyrektywy do wspomnianego sporu nie dotyczy dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, lecz odnosi się do istoty zadanych pytań [zob. podobnie wyroki: z dnia 4 października 2024 r., Bezirkshauptmannschaft Landeck (Próba uzyskania wglądu do danych osobowych zapisanych w telefonie komórkowym), C‑548/21, EU:C:2024:830, pkt 67; a także z dnia 17 października 2024 r., FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, pkt 48].
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
30
Poprzez swoje pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i) dyrektywy 2012/29 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „ofiary”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje bliskich członków rodziny osoby, wobec której popełniono poważne naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego, lub przynajmniej tych spośród nich, którzy doznali krzywdy psychicznej lub emocjonalnej albo straty materialnej spowodowanej bezpośrednio tym naruszeniem.
31
Jak wskazano w pkt 28 niniejszego wyroku, sąd ten ma w ramach wniesionego do niego sporu dokonać wykładni przepisu prawa krajowego, a mianowicie art. 10 akapit pierwszy pkt 1 bis TPCPP, który ustanawia jurysdykcję sądów krajowych do rozpoznawania poważnych naruszeń międzynarodowego prawa humanitarnego popełnionych poza terytorium krajowym wobec osoby posiadającej obywatelstwo belgijskie, korzystającej ze statusu uchodźcy w Belgii lub zamieszkującej w tym państwie członkowskim od co najmniej trzech lat. W tym celu wspomniany sąd pragnie zasadniczo ustalić, czy przepis ten należy interpretować zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i) dyrektywy 2012/29.
32
W tym kontekście należy na wstępie zbadać, czy dyrektywa 2012/29 ma zastosowanie do sporu w przedmiocie jurysdykcji sądów karnych państwa członkowskiego w sprawach dotyczących czynów popełnionych poza jego terytorium, co mogłoby mieć wpływ na zakres przepisów prawa krajowego przewidujących taką jurysdykcję.
33
Należy przypomnieć, że dyrektywa ta została przyjęta na podstawie art. 82 ust. 2 TFUE. Jak wynika z motywu 3 omawianej dyrektywy, to postanowienie traktatu FUE upoważnia prawodawcę Unii do ustanowienia norm minimalnych, które miałyby zastosowanie w państwach członkowskich, w celu ułatwienia wzajemnego uznawania wyroków i innych orzeczeń sądowych, jak również usprawnienia współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym, w szczególności w odniesieniu do praw ofiar przestępstw, ale również praw jednostek w postępowaniu karnym i wzajemnego dopuszczania dowodów między państwami członkowskimi, jak przewidziano w owym art. 82 ust. 2 lit. a)–c).
34
W tym względzie należy zauważyć, że dyrektywa 2012/29, zgodnie z jej tytułem, ustanawia normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. Motyw 4 tej dyrektywy uściśla, że jej celem jest dokonanie przeglądu zasad określonych w decyzji ramowej 2001/220 i uzupełnienie ich oraz podjęcie istotnych działań służących zwiększeniu poziomu ochrony ofiar w całej Unii, w szczególności w ramach postępowania karnego.
35
Zgodnie z art. 1 ust. 1 akapit pierwszy wspomnianej dyrektywy jej celem jest zapewnienie ofiarom przestępstw odpowiednich informacji, wsparcia i ochrony oraz możliwości udziału w postępowaniu karnym.
36
Do celów stosowania tej dyrektywy pojęcie „ofiary” zostało zdefiniowane w jej art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i) jako oznaczające osobę fizyczną, która doznała szkody, w tym krzywdy fizycznej, psychicznej lub emocjonalnej albo straty majątkowej, bezpośrednio spowodowanej przestępstwem. Pojęcie to obejmuje również, zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (ii) wspomnianej dyrektywy, członków rodziny osoby, której śmierć była bezpośrednim skutkiem przestępstwa, jeżeli doznali oni szkody w wyniku śmierci tej osoby. Ponadto art. 2 ust. 1 lit. b) tej samej dyrektywy definiuje „członków rodziny” jako małżonka, osobę pozostającą z ofiarą, w sposób trwały i ciągły, w bliskim pożyciu we wspólnym gospodarstwie domowym, krewnych w linii prostej, rodzeństwo oraz osoby pozostające na utrzymaniu ofiary.
37
Dyrektywa 2012/29 ustanawia w istocie szereg praw, z których powinny korzystać te ofiary w ramach krajowych postępowań karnych. Po pierwsze, w odniesieniu do udzielania informacji i wsparcia dyrektywa ta wprowadza w szczególności prawo do rozumienia i bycia rozumianym, prawo do otrzymywania informacji od momentu pierwszego kontaktu z właściwym organem oraz informacji dotyczących sprawy. Po drugie, w odniesieniu do udziału w postępowaniu karnym wspomniana dyrektywa przewiduje między innymi prawo do bycia wysłuchanym i prawo do pomocy prawnej. Po trzecie, w odniesieniu do ochrony ofiar, w tym ofiar o szczególnych potrzebach, a także dzieci, dyrektywa ta sama gwarantuje prawo do unikania kontaktu ze sprawcą oraz prawo do ochrony prywatności.
38
Jedynie motyw 13 dyrektywy 2012/29 odnosi się do „[ofiar] przestępstw popełnionych poza terytorium Unii”, uściślając, że obowiązki w ustanowione w tej dyrektywie znajdują zastosowanie wyłącznie do postępowań karnych toczących się w Unii. Przyznanie praw tym ofiarom zakłada zatem, że państwa członkowskie skorzystały ze swoich uprawnień do wszczęcia postępowań karnych. Jak słusznie zauważyli prokurator federalny i Komisja w swoich uwagach na piśmie, wspomnianą dyrektywę stosuje się wyłącznie do postępowań karnych, w odniesieniu do których takie uprawnienia zostały wcześniej ustalone.
39
Stwierdzenie to znajduje potwierdzenie w motywie 50 tej samej dyrektywy, z którego wynika, że nie narusza ona uprawnień państw członkowskich do wszczęcia postępowań karnych i pozostaje bez uszczerbku dla stosowania określonych w decyzji ramowej 2009/948 przepisów dotyczących konfliktu jurysdykcji w odniesieniu do postępowań karnych.
40
W świetle całości powyższych rozważań dyrektywę 2012/29 należy interpretować w ten sposób, że nie ma ona zastosowania do sporu w przedmiocie jurysdykcji sądów karnych państwa członkowskiego w sprawach dotyczących czynów popełnionych poza jego terytorium i nie może mieć wpływu na zakres przepisów prawa krajowego przewidujących taką jurysdykcję.
W przedmiocie kosztów
41
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającą normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującą decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW
należy interpretować w ten sposób, że:
nie ma ona zastosowania do sporu w przedmiocie jurysdykcji sądów karnych państwa członkowskiego w sprawach dotyczących czynów popełnionych poza jego terytorium i nie może mieć wpływu na zakres przepisów prawa krajowego przewidujących taką jurysdykcję.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.