KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fl‑24 ta’ Marzu 2022 (1)
Kawża C‑633/20
Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände - Verbraucherzentrale Bundesverband e.V.
vs
TC Medical Air Ambulance Agency GmbH
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill‑Bundesgerichtshof (il‑Ġermanja))
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Moviment liberu tal-persuni u tas-servizzi – Libertà ta’ stabbiliment – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Kunċett ta’ medjazzjoni fl-assigurazzjoni – Assigurazzjoni ta’ grupp – Offerta lill-konsumaturi tal-possibbiltà li jaderixxu għal assigurazzjoni ta’ grupp
I.      Introduzzjoni
1.        F’din il-kawża, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta numru ta’ kunċetti li jintużaw fid-Direttivi 2002/92/KE (2) u (UE) 2016/97 (3). Ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha tkun tista’ tippermettilha tiddeċiedi jekk il-konvenuta fil-kawża prinċipali hijiex “intermedjarju tal-assigurazzjoni” fis-sens taż-żewġ direttivi.
2.        Din il-kawża tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tindirizza l-istruttura legali speċifika li hija frott il-prattika. Din tirrigwarda l-assigurazzjoni ta’ grupp. Din l-istruttura għandha nisel inċert – u skont xi sorsi – anki infami. Jingħad li wara l-oriġini tagħha, li tmur lura għas-seklu XIX, hemm il-kuntratti redatti minn negozjanti ta’ skjavi bil-għan li jipproteġu l-interessi finanzjarji tagħhom. Fuq il-bażi ta’ tali kuntratti, l-assiguratur kien jintrabat li jħallas ċertu ammont ta’ flus fil-każ ta’ mewt ta’ skjav (4).
3.        F’sentenza mogħtija madwar xahar ilu l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “impriża detentriċi tal-polza”, li tkun ikkonkludiet kuntratt kollettiv ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja marbuta ma’ fond ta’ kapital tal-assigurazzjoni hija “intemedjarju tal-assigurazzjoni” fis-sens tad-Direttiva 2002/92, inkwantu teżerċita, b’korrispettiv ta’ remunerazzjoni, attività li tikkonsisti fil-proposta lill-konsumaturi biex jaderixxu għal din l-assigurazzjoni u fil-konklużjoni, f’dan ir-rigward, ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-ħajja mal-assiguratur, kif ukoll fil-provvista ta’ pariri finanzjarji relatati mal-investiment tal-kapital ikkostitwit minn premiums tal-assigurazzjoni (5).
4.        Madankollu, din is-sentenza ngħatat f’kuntest li jiddevja minn dak li jservi bħala sfond għad-domanda preliminari f’din il-kawża. Barra minn hekk ma jidhirx li din is-sentenza xxejjen id-dubji kollha marbuta mal-istruttura legali speċifika tal-assigurazzjonijiet tal-grupp u fi kwalunkwe każ ma twiġibx il-mistoqsija dwar fejn tinsab il-linja ta’ demarkazzjoni bejn il-provvista ta’ protezzjoni ta’ assigurazzjoni permezz tal-użu ta’ assigurazzjoni ta’ grupp, li tikkostitwixxi “medjazzjoni tal-assigurazzjoni” u dik il-protezzjoni ta’ assigurazzjoni pprovduta li ma tikkostitwixxix “medjazzjoni ta’ assigurazzjoni”. Din lanqas ma tirreferi direttament għall-kwistjonijiet ġuridiċi li huma l-oriġini tad-dubji tal-qorti tar-rinviju fil-kawża inkwistjoni.
5.        Fl-oriġini tad-dubji tal-qorti tar-rinviju hemm żewġ kwistjonijiet ġuridiċi li huma relatati preċiżament mal-istruttura ġuridika tal-assigurazzjoni ta’ grupp fil-forma li fiha topera llum fil-kummerċ. Dawn jikkonċernaw, l-ewwel, il-possibbiltà li jiġu ekwiparati l-“adeżjoni għal assigurazzjoni ta’ grupp” ma’ “konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni” f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, u, it-tieni, il-possibbiltà li jingħaqdu r-rwoli ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni” u ta’ “detentur ta’ polza ta’ assigurazzjoni” taħt l-istess ċirkustanzi.
II.    Il‑kuntest ġuridiku
A.      Id‑dritt tal‑Unjoni
1.      Id-Direttiva dwar il-medjazzjoni fl-assigurazzjoni
6.        Skont il-punti 3 u 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92:
“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva:
3.      ‘medjazzjoni ta’ assiguarzzjoni’ tfisser attivitajiet ta’ introduzzjoni, proposti jew it-twettieq ta’ xogħol ieħor preparatorju għall-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni, jew li dawk il-kuntratti jiġu konklużi, jew f’għajnuna fl-amministrazzjoni jew twettieq ta’ dawk il-kuntratti, b’mod partikolari fil-każ ta’ talba.
Dawn l-attivitajiet meta mwwttqa minn impriża ta’ assigurazzjoni jew impjegat ta’ impriża ta’ assigurazzjonili jaġixxi taħt ir-responsabbiltà ta’ impriża ta’ assigurazzjoni m’għandhomx jitqiesu bħala medjazzjoni fl-assigurazzjoni.
Il-provvista ta’ informazzjoni fuq bażi inċidentali fil-kuntest ta’ attività professjonali oħra sakemm l-għan ta’ dik l-attività ma jkunx li l-klijent jiġi assistit fil-konklużjoni jew twettieq ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni, l-immaniġġar ta’ talbiet ta’ impriża ta’ assigurazzjoni fuq bażi professjonali, l-aġġustament ta’ telf u l-istima esperta ta’ talbiet m’għandhomx jitqiesu bħala medjazzjoni fl-assigurazzjoni.
[…]
5.      ‘intermedjarju ta’ assigurazzjoni’ tfisser kull persuna naturali jew ġuridika li, bi ħlas, tibda jew issegwi medjazzjoni fl-assigurazzjoni”.
2.      Id-Direttiva dwar id-distribuzzjoni tal-assigurazzjoni
7.        Il-punti 1, 3 u 8 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97 jipprovdi:
“1.      Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
(1)      ‘distribuzzjoni tal-assigurazzjoni’ tfisser l-attivitajiet ta’ konsulenza, proposti jew it-twettiq ta’ xogħol ieħor preparatorju għall-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni, ta’ konklużjoni ta’ tali kuntratti, jew ta’ għajnuna fl-amministrazzjoni jew prestazzjoni ta’ dawk il-kuntratti, b’mod partikolari fil-każ ta’ pretensjoni, inkluż l-għoti ta’ informazzjoni li tikkonċerna kuntratt tal-assigurazzjoni wieħed jew aktar skont il-kriterji magħżula mill-klijenti permezz ta’ websajt jew tip ieħor ta’ midja u l-kompilazzjoni ta’ lista tal-klassifika ta’ prodotti tal-assigurazzjoni, inkluż tqabbil bejn il-prezzijiet u bejn il-prodotti, jew tnaqqis fil-prezz ta’ kuntratt tal-assigurazzjoni, meta l-klijent ikun jista’ jikkonkludi direttament jew indirettament kuntratt tal-assigurazzjoni bl-użu ta’ websajt jew tip ieħor ta’ midja;
[…]
(3)      ‘intermedjarju tal-assigurazzjoni’ tfisser kull persuna fiżika jew ġuridika għajr impriża tal-assigurazzjoni jew ir-riassigurazzjoni jew l-impjegati tagħhom [tagħha] u li ma tkunx intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari, li għal fini ta’ rimunerazzjoni tibda jew twettaq attività ta’ distribuzzjoni tal-assigurazzjoni;
[…]
(8)      ‘distributur tal-assigurazzjoni’ tfisser kull intermedjarju tar-riassigurazzjoni, intermedjarju tar-riassigurazzjoni anċillari jew impriża tal-assigurazzjoni”.
B.      Id‑dritt Ġermaniż
8.        Il-leġiżlazzjoni dwar il-medjazzjoni fl-assigurazzjoni ġiet inkluża fil-paragrafu 34d tal-Gewerbeordnung (il-Kodiċi tal-Organizzazzjoni tal-Professjonijiet Industrijali, Kummerċjali u Artiġjanali, iktar ’il quddiem il-“GewO”). Din id-dispożizzjoni ġiet emendata matul il-perijodu rilevanti għaċ-ċirkustanzi li huma s-suġġett tal-kawża prinċipali quddiem il-qorti nazzjonali. L-għan tal-emendi fis-seħħ mit‑23 ta’ Frar 2018 kien li d-dritt Ġermaniż isir konformi mad-Direttiva 2016/97.
9.        Irrispettivament minn dawn l-emendi, essenzjalment minn din id-dispożizzjoni jirriżulta obbligu li kull persuna li tixtieq taġixxi fil-kapaċità ta’ intermedjarju professjonali bħala sensar tal-assigurazzjoni jew aġent tal-assigurazzjoni għall-konklużjoni ta’ kuntratti tal-assigurazzjoni (“intermedjarju tal-assigurazzjoni”) għandha tikseb permess mill-awtorità industrijali u/jew kummerċjali kompetenti. Persuna li tingħata tali permess titniżżel fir-reġistru korrispondenti.
III. Il‑fatti fil‑kawża prinċipali, il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja u d‑domanda preliminari
10.      Il-konvenuta fil-kawża prinċipali tinkariga lill-fornituri ta’ servizzi ta’ reklamar joffru lill-konsumaturi, permezz tar-reklamar bieb bieb, il-possibbiltà li jaderixxu, bi ħlas, għat-“TC Medical Air Ambulance Agency GmbH Mitgliedergemeinschaft”. L-affiljazzjoni tagħti dritt li wieħed jibbenefika minn diversi benefiċċji f’każ ta’ mard jew inċident barra mill-pajjiż. Fost dawn hemm ir-rimbors tal-ispejjeż neċessarji għat-trattament u għat-trasport tal-pazjent, l-organizzazzjoni u t-twettiq ta’ trasport xieraq kif ukoll l-aċċess għal “ċentru ta’ allarm” telefoniku.
11.      Is-servizzi li għalihom l-affiljazzjoni tagħti dritt jitwettqu, bħala prinċipju, kif tispjega l-qorti tar-rinviju, jew direttament bl-użu tal-assi tal-konvenuta fil-kawża prinċipali, jew permezz ta’ krediti li jirriżultaw mill-assigurazzjoni ta’ grupp, li l-konvenuta tittrasferixxi lill-klijenti tagħha.
12.      Fil-fatt, il-konvenuta hija marbuta b’kuntratt ma’ kumpannija li, bl-għajnuna tal-persunal mediku tagħha u permezz ta’ ajruplan, tipprovdi parti mis-servizzi għall-konvenuta (indikati mill-qorti tar-rinviju bl-isem ta’ “servizzi ta’ assigurazzjoni”) kif ukoll tiżgura l-organizzazzjoni ta’ ċentru ta’ allarm erbgħa u għoxrin siegħa kuljum. Għal dan il-għan il-konvenuta tagħtiha r-remunerazzjoni.
13.      Barra minn hekk, il-konvenuta kkonkludiet, bħala detentriċi ta’ polza ma’ kumpannija tal-assigurazzjoni, kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp li bis-saħħa tiegħu l-klijenti tal-konvenuta jirċievu kopertura għal assigurazzjoni għar-riskju ta’ mard jew inċident matul vjaġġ barra mill-pajjiż kif ukoll assigurazzjoni għall-ispejjeż ta’ trasport nazzjonali u internazzjonali lejn il-post ta’ residenza. Il-konvenuta tħallas il-primjums dovuti lill-assiguratur filwaqt li l-membri tal-grupp iħallsulu remunerazzjoni bħala korrispettiv għall-kopertura ta’ assigurazzjoni.
14.      La l-konvenuta u lanqas il-fornituri ta’ servizzi ta’ reklamar ma għandhom awtorizzazzjoni sabiex jeżerċitaw attività ta’ medjazzjoni fl-assigurazzjoni.
15.      L-assoċjazzjoni rikorrenti għall-protezzjoni tal-konsumaturi tqis li l-attività tal-konvenuta tmur kontra r-regoli tal-kompetizzjoni. Hija ssostni, essenzjalment, li l-konvenuta teżerċita attività ta’ medjazzjoni fl-assigurazzjoni li teħtieġ il-pussess ta’ awtorizzazzjoni min-naħa tagħha. Hija żżid li, fi kwalunkwe każ, l-attività tal-konvenuta hija organizzata b’tali mod li jingħata l-impressjoni li l-konvenuta nnifisha kienet tiżgura s-servizzi ta’ assigurazzjoni dovuti lill-klijenti tagħha. Huwa għalhekk li l-assoċjazzjoni ppreżentat rikors quddiem il-qorti nazzjonali fejn talbitha tordna lill-konvenuta, bħala talba prinċipali, toqgħod lura milli toffri kuntratti lill-klijenti jew milli tikkummissjona l-offerta ta’ kuntratti lill-klijenti, mingħajr l-awtorizzazzjoni meħtieġa għat-twettiq ta’ medjazzjoni fl-assigurazzjoni, għall-adeżjoni fil-grupp ta’ persuni assigurati.
16.      Il-qorti tal-ewwel istanza laqgħet dan ir-rikors. Min-naħa l-oħra, il-qorti tat-tieni istanza, adita b’appell mill-konvenuta, ċaħdet dan ir-rikors. Il-qorti tat-tieni istanza ħadet il-pożizzjoni li intermedjarju tal-assigurazzjoni jista’ jkun biss entità li fiha nnifisha la hija d-detentur tal-polza tal-assigurazzjoni u lanqas l-assiguratur innifsu. Min-naħa l-oħra, il-konvenuta kkonkludiet il-kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp bħala detentriċi tal-polza, f’isimha u għan-nom ta’ terzi.
17.      Attwalment il-qorti tar-rinviju, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), hija adita b’din il-kawża f’istanza ta’ reviżjoni. Din il-qorti tqis li l-fondatezza tar-rikors tiddependi minn jekk, skont id-dritt Ġermaniż, il-konvenuta għandhiex ikollha awtorizzazzjoni biex taġixxi bħala intermedjarja għall-adeżjoni tal-konsumaturi fl-assigurazzjoni ta’ grupp taħt korrispettiv ta’ remunerazzjoni. Min-naħa tagħha, ir-risposta għal din id-domanda tiddependi, fl-opinjoni ta’ din il-qorti, mill-interpretazzjoni tal-punti 3 u 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92 (definizzjoni tal-kunċetti ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” u ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni”) u tal-punti 1, 3, u 8 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97 (definizzjoni tal-kunċetti ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni”, ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni” u ta’ “distributur tal-assigurazzjoni”).
18.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑15 ta’ Ottubru 2020 li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑25 ta’ Novembru 2020, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Impriża li ssottoskriviet għall-klijenti tagħha, fil-kwalità ta’ detentur ta’ polza ta’ assigurazzjoni, assigurazzjoni għall-mard inkors fl-ivvjaġġar barra mill-pajjiż u assigurazzjoni għall-ispejjeż tar-ripatrijazzjoni barra mill-pajjiż u fit-territorju nazzjonali fil-kuntest ta’ assigurazzjoni ta’ grupp ma’ impriża ta’ assigurazzjoni, li tbigħ lill-konsumaturi adeżjonijiet li jagħtuhom dritt għall-benefiċċji tal-assigurazzjoni fil-każ ta’ mard jew ta’ inċident barra mill-pajjiż u li tirċievi remunerazzjoni mħallsa mill-membri affiljati b’korrispettiv għall-kopertura ta’ assigurazzjoni akkwistata, hija intermedjarju ta’ assigurazzjoni fis-sens tal-[punti 3 u 5 tal-Artikolu 2] tad-Direttiva 2002/92/KE u [tal-punti 1, 3 u 8 tal-Artikolu 2(1)] tad-Direttiva (UE) 2016/97?”
19.      Tressqu osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet fil-kawża prinċipali, mill-Gvern Ġermaniż, mill-Gvern Taljan u mill-Gvern Ċek kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Il-partijiet fil-kawża prinċipali, il-Gvern Ġermaniż kif ukoll il-Kummissjoni kienu rrappreżentati waqt is-seduta li nżammet fit‑12 ta’ Jannar 2021.
IV.    Analiżi
20.      Permezz tad-domanda preliminari tagħha l-qorti tar-rinviju essenzjalment tixtieq li jiġi kkjarifikat jekk il-punti 3 u 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92 kif ukoll il-punti 1, 3 u 8 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li fid-dawl ta’ dawn id-direttivi “intermedjarju ta’ assigurazzjoni” hija persuna fiżika jew ġuridika li, fil-kapaċità tagħha bħala detentriċi tal-polza fil-kuntest tal-assigurazzjoni ta’ grupp, tassigura lill-klijenti tagħha għar-riskju ta’ mard jew ta’ inċident waqt vjaġġ barra mill-pajjiż kif ukoll għall-ispejjeż ta’ trasport nazzjonali u ta’ trasport internazzjonali lejn il-post ta’ residenza, tippermetti lil dawn il-persuni (6) l-affiljazzjoni li permezz tagħha jibbenefikaw mis-servizzi ta’ assigurazzjoni fil-każ ta’ mard jew ta’ inċident barra mill-pajjiż u tirċievi remunerazzjoni mill-affiljati għall-kopertura ta’ assigurazzjoni miksuba.
21.      Qabel ma nipproċedi għall-analiżi tad-domanda preliminari, ser nindirizza ċerti kwistjonijiet terminoloġiċi li jistgħu jkunu rilevanti għall-interpretazzjoni korretta ta’ din id-domanda.
22.      Huwa minnu li d-domanda preliminari, kif ifformulata mill-qorti tar-rinviju, tista’ tinqara wkoll fis-sens li tixtieq li jiġi kkjarifikat jekk il-konvenuta fil-kawża prinċipali hijiex “intermedjarju ta’ assigurazzjoni” fis-sens tad-Direttiva 2002/92 u “distributur tal-assigurazzjoni” fuq il-bażi tad-Direttiva 2016/97.
23.      Fil-fatt, id-Direttiva 2016/97 emendat id-definizzjonijiet li jinsabu fil-punti 3 u 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92.
24.      Waħda mill-emendi li ġabet magħha l-adozzjoni tad-Direttiva 2016/97 hija t-twessigħ taċ-ċirku ta’ persuni li huma suġġetti (minkejja li xi drabi fi gradi differenti) għal tali obbligi li, fil-kuntest tad-Direttiva 2002/92, kienu jirrigwardaw, bħala prinċipju, esklużivament lill-persuni li jeżerċitaw attività ta’ “intermedjarju ta’ assigurazzjoni” fis-sens klassiku tal-kelma.
25.      Dan jinsab rifless fil-premessi tad-Direttiva 2016/97 u fid-dispożittiv tagħha.
26.      Il-premessa 9 tad-Direttiva 2002/92 kienet tispeċifika li “[t]ipi differenti ta’ persuni jew istituzzjonijiet, bħal aġenti, sensara u operaturi ta’ ‘bancassurance’, jistgħu jqassmu prodotti ta’ assigurazzjoni”. Min-naħa tagħha l-premessa 5 tad-Direttiva 2016/97, minbarra aġenti, sensara u operaturi li joffru prodotti ta’ assigurazzjoni lil klijenti bankarji (“bancassurance”), fost l-entitajiet li jistgħu jqassmu prodotti ta’ assigurazzjoni telenka ulterjorment l-“impriżi tal-assigurazzjoni, aġenti tal-ivvjaġġar u kumpaniji tal-kiri ta’ karozzi”. Barra minn hekk, din kienet tirrigwarda wkoll l-inklużjoni, fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva, ta’ dawk l-entitajiet li jqassmu l-prodotti ta’ assigurazzjoni billi jużaw teknoloġiji ġodda u l-kanali ta’ distribuzzjoni li jirriżultaw minnhom (7).
27.      Għal dak li jirrigwarda d-dispożittiv tad-Direttivi, sa fejn tista’ tkun ta’ rilevanza għall-għoti ta’ risposta għad-domanda preliminari, għalkemm id-Direttiva 2002/92 użat il-kunċetti ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” (u ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni”, li tiddefinixxih bħala persuna li taħdem bħala intermedjarju), id-Direttiva 2016/97 issostitwixxiethom bil-kunċett ta’ “distribuzzjoni ta’ assigurazzjoni”. Hija għandha kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione personae usa’.
28.      Minbarra l-attività li tikkonsisti fil-proposta jew fit-twettiq ta’ xogħlijiet preparatorji oħra għall-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni u l-konklużjoni tagħhom jew fl-għoti ta’ assistenza fl-amministrazzjoni ta’ tali kuntratti u fl-eżekuzzjoni tagħhom, li jinsabu wkoll fid-definizzjoni ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” fil-forma magħrufa mid-Direttiva 2002/92, il-kunċett ta’ “distribuzzjoni ta’ assigurazzjoni” diġà jkopri wkoll espliċitament l-attività ta’ “konsulenza” (8).
29.      L-introduzzjoni ta’ definizzjoni tal-kunċett ta’ “distributur tal-assigurazzjoni” kienet espressjoni ta’ teknika leġiżlattiva koerenti.
30.      Madankollu l-adozzjoni ta’ nomenklatura ġdida ma tatx lok għall-abbandun tal-użu tal-kunċett ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni”.
31.      Fil-fatt, il-kunċett ta’ “distributur tal-assigurazzjoni” huwa usa’ u jinkludi kull “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” u “impriża tal-assigurazzjoni” (9) kif ukoll l-“intermedjarju li joffri assigurazzjonijiet anċillari” (10).
32.      Id-Direttiva 2016/97 tiddefinixxi kull wieħed minn dawn il-kunċetti, fejn l-“intermedjarju tal-assigurazzjoni” jfisser, bħala prinċipju, bħalma ġie meqjus sa issa, bħala “kull persuna fiżika jew ġuridika [...], li għal fini ta’ rimunerazzjoni tibda jew twettaq attività ta’ distribuzzjoni tal-assigurazzjoni [li preċedentement kienet magħrufa bħala medjazzjoni]”. Il-kunċett ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni” evidentement ma jinkludix l-“impriżi ta’ assigurazzjoni” u l-“intermedjarji tal-assigurazzjoni anċillari”, li huma wkoll “distributuri tal-assigurazzjoni”.
33.      Fil-kuntest ta’ din il-kawża, lanqas ma qiegħed jiġi ssuġġerit li l-konvenuta għandha tiġi kkunsidrata bħala “impriża tal-assigurazzjoni”.
34.      Madankollu d-domanda preliminari tirrigwarda fost oħrajn interpretazzjonijiet differenti tal-kunċetti ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” u “distributur tal-assigurazzjoni” taħt il-punti 1 u 8 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97. Dan tal-aħħar jinkludi wkoll “intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari”.
35.      Iqum id-dubju jekk l-għoti ta’ risposta utli għall-qorti tar-rinviju teħtieġx kjarifika dwar jekk il-konvenuta hijiex “intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari” u, għaldaqstant, “distributur ta’ assigurazzjoni”.
36.      Huwa minnu li xejn ma jindika li, fid-dritt Ġermaniż, din il-kategorija ta’ intermedjarji kienet awtomatikament eżentata mill-obbligu li tinkiseb l-awtorizzazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali (11). Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tippreċiża li persuna li tkun kisbet awtorizzazzjoni maħruġa mill-kamra tal-kummerċ u tal-industrija kompetenti għandha titniżżel fir-reġistru. Din l-ispjegazzjoni hija akkumpanjata minn espożizzjoni tal-emendi magħmula mid-Direttiva 2016/97 fir-rigward tas-sitwazzjoni legali attwali u minn konstatazzjoni li, fil-kuntest ta’ din id-direttiva, l-“intermedjarji tal-assigurazzjoni anċillari” kienu wkoll suġġetti għall-obbligu ta’ reġistrazzjoni.
37.      Min-naħa tagħha, il-konvenuta fil-kawża prinċipali nnifisha, filwaqt li tesponi l-“mudell tan-negozju” tagħha, issostni li hija għandha effettivament tiġi kkunsidrata bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari”. Dan l-argument għandu t-tendenza li juri li l-kundizzjonijiet addizzjonali li jippermettu li tiġi dderogata l-applikazzjoni tad-Direttiva f’dak li jikkonċerna l-konvenuta huma wkoll issodisfatti. Ser nerġa’ nittratta din il-kwistjoni iktar ’il quddiem f’dawn il-konklużjonijiet (12).
38.      “Intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari” huwa deskritt bħala “kull persuna fiżika jew ġuridika [...] li għal fini ta’ rimunerazzjoni tibda jew twettaq attività ta’ distribuzzjoni tal-assigurazzjoni fuq bażi anċillari, bil-kundizzjoni li jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet kollha [msemmija f’din id-definizzjoni]” (punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97).
39.      Għal dak li jirrigwarda din il-kawża, l-ewwel, il-qorti tar-rinviju lanqas biss ma tikkunsidra l-possibbiltà li l-konvenuta fil-kawża prinċipali tiġi kkunsidrata bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari” u d-domanda preliminari tagħha ma tikkonċernax l-interpretazzjoni tal-punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97. Barra minn hekk, fit-talba għal deċiżjoni preliminari lanqas ma jiġi ssuġġerit li l-konvenuta fil-kawża prinċipali twettaq attivitajiet fil-qasam tal-medjazzjoni fl-assigurazzjoni li hija ta’ natura anċillari. It-tieni, l-oriġini tad-dubji tal-qorti tar-rinviju ma hijiex il-kwistjoni dwar jekk xi parti mis-“servizzi” pprovduti lill-klijenti tal-konvenuta fil-kawża prinċipali hijiex ta’ natura anċillari meta mqabbla mal-kumplament, iżda jekk il-klassifikazzjoni tagħha bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” huwiex prekluż mill-fatt li hija teżerċita attività mmirata lejn il-proposta ta’ adeżjoni fl-assigurazzjoni ta’ grupp (u mhux il-“konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni”) u li hija stess hija kklassifikata bħala “detentur tal-polza” minn din il-qorti (13).
40.      Qabel ma nipproċedi għall-eżami fuq il-mertu tad-domanda preliminari, għandu jiġi eżaminat ukoll jekk u liema direttiva tapplika għall-konvenuta fid-dawl tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis u ratione materiae tagħhom.
A.      Fuq l‑applikabbiltà ratione temporis tad‑Direttivi
41.      Id-domanda preliminari tal-qorti tar-rinviju tirreferi kemm għad-Direttiva 2002/92 kif ukoll għad-Direttiva 2016/97.
42.      Bħala prinċipju, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2002/92 tħassru b’effett mit‑23 ta’ Frar 2018 bis-saħħa tal-Artikolu 44 tad-Direttiva 2016/97. Sa dik id-data, l-Istati Membri kienu obbligati jwettqu traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2016/97 konformement mal-obbligu li jirriżulta mill-Artikolu 42 tagħha. Sa mit‑23 ta’ Frar 2018, japplikaw ukoll id-dispożizzjonijiet tad-dritt Ġermaniż li jimplimentaw id-Direttiva 2016/97 (14).
43.      Ir-rikors li permezz tiegħu l-assoċjazzjoni rikorrenti adixxiet lill-qorti nazzjonali jirreferi għall-perijodu ta’ Settembru 2017 meta kienu għadhom fis-seħħ id-dispożizzjonijiet tad-dritt Ġermaniż li jittrasponu d-Direttiva 2002/92. Min-naħa l-oħra l-qorti tar-rinviju tindika li t-talbiet imressqa mill-assoċjazzjoni rikorrenti jkunu jistgħu jintlaqgħu li kieku l-aġir tal-konvenuta jkun kuntrarju għal-liġi fid-data li fiha daħlet fis-seħħ (jiġifieri Settembru 2017) u, fid-dawl tal-ġurisprudenza nazzjonali, ikun għadu kuntrarju għal-liġi fid-data li fiha l-qorti tar-rinviju tiddeċiedi dwar dan l-aġir. Dan jispjega r-raġunijiet għalfejn il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta d-dispożizzjonijiet taż-żewġ direttivi. Dan ifisser ukoll li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrispondi għad-domanda preliminari kemm sa fejn din tirrigwarda d-Direttiva 2002/92 kif ukoll sa fejn din tirrigwarda d-Direttiva 2016/97.
B.      Fuq l‑applikabbiltà ratione materiae tad‑Direttivi
44.      Għad irid jiġi eżaminat jekk l-attività tal-konvenuta fil-kawża prinċipali taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97.
45.      Il-konvenuta fil-kawża prinċipali hija tal-fehma li hija ma tistax titqies bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” fis-sens tad-dispożizzjonijiet imsemmija mit-talba għal deċiżjoni preliminari. Hija ssostni wkoll li, fid-dawl tal-“mudell tan-negozju” tagħha, hija tista’ l-iktar l-iktar tiġi kklassifikata bħala “intermedjarju ta’ assigurazzjoni anċillari” (punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97). Il-kopertura ta’ assigurazzjoni li minnha jibbenefikaw il-klijenti tal-konvenuta hija biss waħda mis-servizzi offruti lilhom minnha. Issa, id-Direttiva ma għandhiex tapplika għal “intermedjarji tal-assigurazzjoni anċillari” fis-sens tal-Artikolu 1(3) tagħha. Insostenn ta’ din l-argumentazzjoni l-konvenuta tirreferi wkoll għall-premessa 12 tad-Direttiva 2002/92 u għall-premessa 14 tad-Direttiva 2016/97.
46.      Id-domanda tal-qorti tar-rinviju ma tirrigwardax l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2016/97 u l-punt 4 tal-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva. Kif diġà indikajt fil-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet, xejn ma jissuġġerixxi li l-qorti tar-rinviju kkunsidrat il-possibbiltà li l-konvenuta fil-kawża prinċipali tiġi kklassifikata bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari”, fis-sens ta’ din l-aħħar dispożizzjoni.
47.      Madankollu, nipproponi li jiġu indirizzati wkoll l-argumenti tal-konvenuta fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, l-argumenti tal-konvenuta huma bbażati fuq żewġ premessi indipendenti minn xulxin li jeskludu l-applikazzjoni tad-Direttivi. Huma jirreferu għan-natura “anċillari” tal-kuntratti ta’ assigurazzjoni u għan-natura “okkażjonali” tal-attivitajiet tal-konvenuta nnifisha fil-kawża prinċipali.
48.      L-ewwel, il-kunċett ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari” huwa nieqes fid-Direttiva 2002/92. Madankollu huwa minnu li f’ċerti każijiet l-ebda waħda miż-żewġ direttivi ma tapplika fil-konfront ta’ persuni li jwettqu attivitajiet fil-qasam tas-senserija (distribuzzjoni) ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni ta’ natura “anċillari”) (l‑Artikolu 1(2)(e) tad-Direttiva 2002/92 u l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2016/97).
49.      Min-naħa l-oħra, kuntrarjament għal dak li ssostni l-konvenuta, għall-esklużjoni tal-applikazzjoni tad-Direttivi huwa neċessarju li jiġu ssodisfatti kundizzjoniijiet ulterjuri.
50.      Anki jekk ma jittiħdux inkunsiderazzjoni l-kundizzjonijiet l-oħra previsti mid-dispożizzjonijiet taż-żewġ direttivi, din hija kwistjoni ta’ assigurazzjoni anċillari għal servizz ipprovdut mill-fornitur, li tkopri, fost oħrajn, ir-riskju li ma jintużax servizz ieħor jew riskji marbuta mal-vjaġġ irriżervat (15). Madankollu, huwa diffiċli li wieħed jitkellem dwar l-eżistenza ta’ riskju li ma jintużax servizz jew vjaġġ ieħor “previst” f’każ ta’ assigurazzjoni li l-kopertura tagħha testendi għar-rimbors tal-ispejjeż ta’ trattament u ta’ trasport tal-persuna kkonċernata; min-natura tagħhom dawn huma avvenimenti imprevedibbli.
51.      It-tieni, il-kunċett ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni”, fis-sens tat-tielet subparagrafu tal-punt 3 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92, “[i]l-provvista ta’ informazzjoni fuq bażi inċidentali fil-kuntest ta’ attività professjonali oħra sakemm l-għan ta’ dik l-attività ma jkunx [ma kienx] li l-klijent jiġi assistit fil-konklużjoni jew twettieq ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni, [ma kinitx titqies] bħala medjazzjoni fl-assigurazzjoni”. Il-premessa 12 ta’ din id-direttiva wkoll kienet tirreferi għal din l-esklużjoni. Din tissemma wkoll fil-premessa 14 tad-Direttiva 2016/97 u, fid-dispożittiv ta’ din id-direttiva din l-esklużjoni tinsab fl-Artikolu 2(2)(a) tagħha.
52.      Madankollu, xejn ma jindika li l-konvenuta fil-kawża prinċipali ipprovdiet biss “okkażjonalment” informazzjoni dwar il-kuntratti ta’ assigurazzjoni meta kienet qiegħda twettaq attivitajiet professjonali oħra. Fil-fatt, anki jekk meta tiddeskrivi l-“mudell tan-negozju” tagħha, il-konvenuta tindika li l-atti kontenzjużi relatati mal-kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp jikkostitwixxu parti regolari mis-servizzi tagħha pprovduti lill-klijenti, fil-fehma tagħha dawn huma biss ta’ natura “anċillari”. Barra minn hekk, hija ma ssostnix li dawn l-atti jikkonsistu esklużivament fil-provvista ta’ “informazzjoni ġenerali” dwar il-prodotti ta’ assigurazzjoni.
53.      Bħala konklużjoni, xejn ma jippermetti li jiġi kkunsidrat li, u dan indipendentement mill-veraċità tal-allegazzjoni tan-natura “anċillari” tal-kopertura tal-assigurazzjoni li minnha jibbenefikaw il-klijenti tal-konvenuta, id-Direttivi 2002/92 u 2016/97 ma humiex a priori applikabbli ratione materiae fir-rigward taċ-ċirkustanzi fil-kawża prinċipali.
C.      Fuq il‑mertu
54.      Il-konvenuta tista’ tiġi kkunsidrata bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” fis-sens tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97?
55.      Fl-oriġini tad-dubji tal-qorti tar-rinviju dwar il-possibbiltà li tingħata risposta fl-affermattiv għad-domanda magħmula jidher li hemm żewġ problemi legali li essenzjalment jikkonċernaw l-istruttura ġuridika speċifika tal-assigurazzjonijiet tal-grupp. Id-dubji tal-qorti tar-rinviju f’dan ir-rigward jidhru, essenzjalment, li huma marbuta ma’ mistoqsijiet dwar:
–        l-ewwel, jekk l-“adeżjoni f’kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp” tistax tiġi ekwiparata mal-“konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni” għall-ħtieġa tal-konstatazzjoni li ninsabu fil-preżenza ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” fis-sens tal-punt 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92 kif ukoll ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva u,
–        it-tieni, jekk, fil-kuntest taż-żewġ direttivi, l-“intermedjarju tal-assigurazzjoni” għandux ikun organu estern meta mqabbel ma’ dak li jirriżulta minn kuntratt ta’ assigurazzjoni (inkluż il-kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp).
56.      Billi tesprimi d-dubji tagħha dwar il-pożizzjoni tal-“intermedjarju tal-assigurazzjoni” barra mir-relazzjoni ta’ assigurazzjoni, il-qorti tar-rinviju tesprimi li, fil-kuntest tax-xogħlijiet leġiżlattivi intiżi għat-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2002/92 fid-dritt Ġermaniż, l-intermedjarji tal-assigurazzjoni ġew iddefiniti bħala persuni li ma għandhomx huma stess il-kwalità ta’ detentur tal-polza jew ta’ assiguratur. Tali approċċ kien ibbażat fuq ġurisprudenza nazzjonali li, essenzjalment, tidher li titlaq mill-premessa li l-intermedjarju tal-assigurazzjoni huwa terza persuna fir-rigward tar-relazzjoni li tirriżulta mill-kuntratt ta’ assigurazzjoni, anki jekk tradizzjonalment huwa kellu jiġi ggwidat bir-rieda li jipproteġi lill-assigurat bħala l-parti l-iktar dgħajfa fir-relazzjonijiet ta’ assigurazzjoni.
57.      Min-naħa l-oħra, meta jsir riferiment speċifiku għall-assigurazzjonijiet ta’ grupp, minn din il-ħidma leġiżlattiva jirriżulta wkoll li d-detenturi tal-polza ma humiex intermedjarji tal-assigurazzjoni jekk jipproċedu biex jipprovdu kopertura ta’ assigurazzjoni lil ċirku (“grupp”) ta’ persuni ristrett u ddefinit minn qabel.
58.      Barra minn hekk, waqt it-tfassil tad-dispożizzjonijiet li jittrasponu d-Direttiva 2016/97 fid-dritt Ġermaniż, kellu jiġi kkunsidrat jekk l-attività, bi ħlas, ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ kopertura ta’ assigurazzjoni għandhiex titqies b’mod ċar bħala forma ta’ eżerċizzju ta’ medjazzjoni fl-assigurazzjoni suġġetta għall-obbligu li tinkiseb awtorizzazzjoni maħruġa mill-kamra tal-kummerċ u tal-industrija kompetenti. Finalment, madankollu, id-dispożizzjonijiet tal-GewO ma jwiġbux din il-mistoqsija. F’dispożizzjonijiet distinti, il-leġiżlatur Ġermaniż impona fuq il-persuni li jikkonkludu kuntratti ta’ assigurazzjoni ta’ grupp obbligu ta’ konsulenza fir-rigward tal-persuni li jaderixxi għal din l-assigurazzjoni u ċerti obbligi relatati mal-primjums tal-assigurazzjoni. Madankollu, minn dan ma jirriżultax, kif tispjega l-qorti tar-rinviju, li l-leġiżlatur Ġermaniż b’hekk ekwipara l-kwalità ta’ tali persuni ma’ dik tal-intermedjarji ta’ assigurazzjoni.
59.      Għalhekk, kif tippreċiża l-qorti tar-rinviju, huwa bħala prinċipju rrikonoxxut fil-ġurisprudenza u fid-duttrina li “d-detentur tal-polza li jbigħ adeżjoni f’kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp inkambju għal remunerazzjoni ma jistax jitqies bħala intermedjarju tal-assigurazzjoni u l-kwalità tiegħu ma hijiex ugwali għal dik ta’ intermedjarju tal-assigurazzjoni”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]
60.      Madankollu, il-qorti tar-rinviju tinnota wkoll l-opinjoni esposta minn ċerti rappreżentanti tad-duttrina legali li skontha persuna li tikkonkludi kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp (“detentur tal-polza ta’ assigurazzjoni ta’ grupp”) tista’ tiġi kklassifikata bħala intermedjarju tal-assigurazzjoni jekk tikkonkludi dan il-kuntratt mhux (biss) fl-interess tal-persuni assigurati (16), iżda (ukoll) fl-interess ekonomiku tagħha stess; hawn jidher li huwa mistur suġġeriment li tali ftehim jieħu l-forma ta’ kuntratt qafas (17).
61.      Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tenfasizza l-fehma, żviluppata fil-ġurisprudenza u fil-letteratura, li l-obbligu li tinkiseb awtorizzazzjoni mogħtija mill-kamra tal-kummerċ u tal-industrija kompetenti għandu jeżisti wkoll f’dak li jirrigwarda sitwazzjonijiet ikkaratterizzati mill-għan li tinqabeż il-liġi u li tiġi evitata l-kisba ta’ awtorizzazzjoni.
62.      Peress li d-dubji tal-qorti tar-rinviju huma relatati mal-ispeċifiċitajiet tal-kuntratti ta’ assigurazzjoni ta’ grupp, wieħed għandu jiffoka fuq iż-żewġ direttivi sabiex jiġi ddeterminat jekk il-leġiżlatur tal-Unjoni jorbot xi tip ta’ tifsira legali ma’ din l-ispeċifiċità [Taqsima 1]. Tali approċċ għandu sussegwentement jippermetti li jitwarrbu d-dubji tal-qorti tar-rinviju dwar il-possibbiltà li l-adeżjoni għal kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp tiġi ekwiparata mal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni [Taqsima 2] u fir-rigward tal-pożizzjoni tal-“intermedjarju tal-assigurazzjoni” barra mir-relazzjoni ta’ assigurazzjoni [Taqsima 3].
1.      L‑assigurazzjoni ta’ grupp fid‑dawl tad‑Direttivi 2002/92 u 2016/97
a)      Osservazzjonijiet ġenerali
63.      Huwa minnu li fid-dispożittiv tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97, wieħed ma jsib ebda riferiment espliċitu għall-kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp.
64.      Madankollu, matul ix-xogħlijiet leġiżlattivi għad-Direttiva 2016/97, fl-istadju li fih ġiet proposta l-introduzzjoni tal-kunċett ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” (u, konsegwentement, “distributur tal-assigurazzjoni”) (18), ġiet ifformulata wkoll proposta għaż-żieda tal-premessa 49, li, ġiet introdotta mingħajr ebda bidliet fit-test adottat tad-Direttiva. Għalkemm mhux akkumpanjata minn spjegazzjoni ddettaljata, din il-premessa tippreċiża li “[f]il-każ ta’ assigurazzjoni ta’ grupp, ‘klijent’ għandha tfisser ir-rappreżentant ta’ grupp ta’ membri li jikkonkludi kuntratt tal-assigurazzjoni f’isem grupp ta’ membri, f’każ fejn il-membru individwali ma jistax jieħu deċiżjoni individwali biex ikun parti minnu, bħal pereżempju arranġament ta’ pensjoni tax-xogħol obbligatorju” (19).
65.      Id-Direttiva 2016/97 ma tiddefinixxix il-kunċett innifsu ta’ “klijent” (20). Madankollu, dan il-kunċett jinsab f’diversi dispożizzjonijiet tagħha. B’mod ġenerali, minn din id-direttiva jirriżulta li l-għan tagħha huwa preċiżament li tipproteġi l-“klijenti” u li dawn huma persuni li jużaw prodotti ta’ assigurazzjoni u persuni interessati li jużaw tali prodotti (“persuna li tfittex kopertura ta’ assigurazzjoni”, ara l-premessa 51 tad-Direttiva), billi jużaw kanali ta’ distribuzzjoni li jinvolvu l-impenn ta’ “distributuri tal-assigurazzjoni”.
66.      Barra minn hekk, mit-tieni sentenza ta’ din il-premessa jista’ jiġi dedott li kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp li għalih ma tittieħed ebda deċiżjoni individwali ta’ adeżjoni għall-kuntratt huwa (fil-prattika, jista’ jiġi) konkluż mill-“klijent” bl-intervent tad-“distributur” (21), fejn il-leġiżlatur tal-Unjoni kellu f’moħħu ċertament id-distributur tal-assigurazzjoni. Minn dan jidher li wieħed jista’ jikkonkludi li fil-każ ta’ assigurazzjonijiet tal-grupp imsemmija fil-premessa 49 tad-Direttiva 2016/97, bħala prinċipju, il-“klijent” innifsu ma huwiex “distributur tal-assigurazzjoni”.
67.      Fid-dawl ta’ din il-premessa 49, wieħed jista’ wkoll jipprova jifformula konklużjoni li tmur ulterjorment lil hinn, li tgħid li jeżistu “assigurazzjonijiet tal-grupp” oħra li fihom l-adeżjoni għall-kuntratt ma hijiex ta’ natura awtomatika u tiddependi mid-deċiżjonijiet tal-membri tal-grupp. Tqum il-mistoqsija jekk, f’sitwazzjonijiet bħal dawn, hemmx “rappreżentant ta’ grupp ta’ membri” li ma huwiex “klijent” u, għaldaqstant, għall-inqas a priori, jistax jiġi potenzjalment ikklassifikat bħala “distributur tal-assigurazzjoni”.
68.      Il-formulazzjoni ta’ tali konklużjoni permezz ta’ interpretazzjoni a contrario tal-premessa tad-Direttiva għandha tkun ippreċeduta minn analiżi fil-fond. Fl-assenza ta’ kwalunkwe riferiment dwar l-assigurazzjoni ta’ grupp permezz ta’ adeżjoni volontarja fi premessa tad-Direttiva, il-formulazzjoni ta’ din it-tip ta’ konklużjoni dwar il-klassifikazzjoni legali tal-partijiet fir-relazzjoni ta’ assigurazzjoni tista’ tqajjem dubji. Dan huwa iktar u iktar minnu jekk wieħed iqis li d-direttiva nnifisha ma tiddefinixxix il-kunċett ta’ “assigurazzjonijiet tal-grupp” u wisq inqas tispjega fid-dispożittiv tagħha fiex jikkonsistu tali assigurazzjonijiet, li fihom il-membri tal-grupp ma jistgħux jieħdu deċiżjoni individwali biex ikunu parti mill-kuntratt.
b)      Il‑kostruzzjoni ta’ assigurazzjoni ta’ grupp fid‑dritt tal‑Istati Membri
69.      Id-distinzjoni bejn il-kuntratti ta’ assigurazzjoni ta’ grupp li magħhom l-adeżjoni hija obbligatorja (isseħħ awtomatikament, minħabba l-appartenenza għal grupp speċifiku jew minħabba s-seħħ ta’ ċirkustanzi speċifiċi jew il-pussess ta’ ċerti kwalitajiet li ġeneralment jirriżultaw mill-eżistenza jew li jindikaw l-eżistenza ta’ rabta speċifika ma’ persuna li tkun ħadet miżuri intiżi sabiex persuni oħra jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-kopertura tal-assigurazzjoni) (22) u l-kuntratti ta’ assigurazzjoni ta’ grupp li l-adeżjoni magħhom hija ta’ natura volontarja, li tidher li hija misluta mill-premessa 49 tad-Direttiva 2016/97, ma hijiex estranea għad-duttrina dwar id-dritt ta’ assigurazzjoni u għal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali minkejja li huwa minnu li din tqajjem numru dubji (23).
70.      Barra minn hekk, bħalma seħħ fil-każ ta’ leġiżlazzjoni standard tad-dritt privat Ewropew (Draft Common Frame of Reference (DCFR)) (24), bl-użu tad-dritt komparattiv ġiet elaborata leġiżlazzjoni standard li tikkonċerna l-prinċipji tad-dritt Ewropew fil-qasam tal-assigurazzjoni (Principles of European Insurance Contract Law (PEICL)) (25). Hawnhekk, il-persuna li tikkonkludi kuntratt ma’ assiguratur sabiex persuni oħra jkunu jistgħu sussegwentement jibbenefikaw minn kopertura tal-assigurazzjoni tissejjaħ “organizzatur tal-grupp”. L-użu ta’ tali kunċett jippermetti li jiġu evitati diffikultajiet terminoloġiċi u li jiġi ddeterminat a priori jekk l-hekk imsejjaħ “organizzatur tal-grupp” huwiex “detentur tal-assigurazzjoni” fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-assigurazzjoni jew “klijent” fuq il-bażi tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97 (26). Għalhekk, iktar ’il quddiem f’dawn il-konklużjonijiet ser nuża l-kunċett ta’ “organizzatur tal-grupp”.
71.      Barra minn hekk, dejjem fil-kuntest tal-PEICL issir distinzjoni bejn “kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp mingħajr adeżjoni” (il-membri tal-grupp jaderixxu awtomatikament miegħu minħabba ċerti kwalitajiet jew ċerti ċirkustanzi u mingħajr il-possibbiltà li tiġi rrifjutata kopertura ta’ assigurazzjoni) u “kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp b’adeżjoni” (il-membri tal-grupp huma koperti minn kuntratt ta’ assigurazzjoni fuq il-bażi ta’ dikjarazzjoni ta’ sħubija jew minħabba l-assenza ta’ rifjut ta’ tali kopertura ta’ assigurazzjoni).
72.      Id-distinzjoni magħmula mil-leġiżlazzjoni nazzjonali bejn l-assigurazzjoni ta’ grupp li l-adeżjoni magħha hija obbligatorja u l-assigurazzjoni ta’ grupp li l-adeżjoni magħha hija volontarja, tista’ wkoll taffettwa l-perċezzjoni tar-relazzjonijiet ġuridiċi li tagħhom dawn l-assigurazzjonijiet huma l-bażi. Jekk l-adeżjoni mal-assigurazzjoni tkun ta’ natura obbligatorja, din il-kopertura tal-assigurazzjoni li minnha jibbenefikaw il-membri tal-grupp tirriżulta minn kuntratt ta’ assigurazzjoni konkluż mill-organizzatur tal-grupp mal-assiguratur. Dan l-organizzatur jista’ jitqies bħala detentur tal-polza. Min-naħa l-oħra, jekk l-adeżjoni mal-assigurazzjoni tkun ta’ natura volontarja, l-organizzatur tal-assigurazzjoni għandu jikkonkludi mal-assiguratur kuntratt qafas li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li fuq il-bażi tagħhom sussegwentement tinħoloq kopertura ta’ assigurazzjoni permezz tal-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni mill-membri nnifishom li jkunu qegħdin jaderixxu mal-assigurazzjoni. Dawn huma hawnhekk id-detenturi tal-polza, li fl-istess waqt jibbenefikaw mill-kopertura ta’ assigurazzjoni bħala persuni assigurati (27). Din hija, ċertament, kwistjoni ta’ klassifikazzjoni magħmula fid-dawl ta’ u għall-ħtiġijiet tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali tal-assigurazzjoni. Bħala prinċipju, huwa dan id-dritt nazzjonali li għandu jiddeċiedi min huwa d-detentur tal-polza.
73.      Għandu jiġi enfasizzat li, minkejja diversi similaritajiet, l-assigurazzjoni ta’ grupp għandha l-vantaġġ fuq l-għadd ta’ poloz li jistgħu jiġu konklużi individwalment minn kull membru tal-grupp (jew minn persuna oħra f’isem kull membru tal-grupp ikkunsidrat individwalment), li tippermetti “ċentralizzazzjoni” sui generis tan-negozjati dwar il-kundizzjonijiet ta’ kopertura tal-assigurazzjoni (li, bħala prinċipju, ġeneralment ma jseħħx f’każ ta’ assigurazzjoni individwali, peress li l-konklużjoni ta’ kuntratt normalment tinvolvi adeżjoni) filwaqt li tippermetti lill-persuni kkonċernati jiksbu kopertura ta’ assigurazzjoni b’korrispettiv ta’ primjum imnaqqas.
c)      L‑assigurazzjonijiet tal‑grupp permezz ta’ adeżjonijiet obbligatorji u volontarji fil‑kuntest tad‑Direttivi 2002/92 u 2016/97
74.      Mill-perspettiva tar-risposta għad-domanda preliminari, għandha rilevanza essenzjali l-kwistjoni dwar jekk fl-isfond tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97 wieħed jistax jispira ruħu mid-distinzjoni deskritta iktar ’il fuq bejn l-assigurazzjoni ta’ grupp b’adeżjoni obbligatorja u dik b’adeżjoni volontarja, u li jiġu kkunsidrati bħala “klijenti”, fil-każ tal-ewwel waħda minnhom, l-organizzaturi tal-grupp, u fil-każ tat-tieni waħda, il-persuni li jagħmlu użu mill-kopertura ta’ assigurazzjoni (membri tal-grupp), li, fil-każ ta’ dan it-tieni tip ta’ assigurazzjoni ta’ grupp, ikun jiftaħ it-triq għall-klassifikazzjoni tal-organizzatur tal-grupp bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni”.
75.      Wara kollox, dan huwa preċiżament dak li tissuġġerixxi l-premessa 49 ta’ din l-aħħar direttiva u l-interpretazzjoni tagħha a contrario.
76.      Tali approċċ jinħass ukoll fl-ispjegazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju li, filwaqt li tiddiskuti l-fehma proposta minn parti mid-duttrina fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni” tfakkar fost oħrajn l-istruttura legali li fiha jiġi konkluż “kuntratt qafas” (28).
77.      Fil-kunsiderazzjoni ta’ din il-kwistjoni jeħtieġ li wieħed iżomm f’moħħu d-dubji tal-qorti tar-rinviju li jirrigwardaw, infakkar, l-ewwel, il-possibbiltà li l-adeżjoni għal kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp tiġi ekwiparata mal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni u, it-tieni, il-qagħda tal-“intermedjarju tal-assigurazzjoni” barra mir-relazzjoni ta’ assigurazzjoni.
2.      Adeżjoni fl‑assigurazzjoni ta’ grupp
78.      Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li fid-dawl tal-konstatazzjonijiet tal-qorti tat-tieni istanza, li ma humiex imqiegħda inkwistjoni fil-proċedura ta’ reviżjoni, l-attività tal-konvenuta ma tirrigwardax il-“konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni”, iżda l-medjazzjoni fl-adeżjoni fi grupp u l-garanzija tal-possibbiltà li wieħed jibbenefika mill-kopertura ta’ assigurazzjoni.
79.      Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tindika li l-formulazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Ġermaniż, li jittrasponu d-Direttivi 2002/92 u 2016/97 fid-dritt nazzjonali, tirreferi esklużivament għall-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni. Ir-rifjut tar-rikonoxximent tal-konvenuta bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” jidher li għandu, tal-inqas sa ċertu punt, l-oriġini tiegħu fil-premessa li l-adeżjoni fl-assigurazzjoni ta’ grupp ma tistax tiġi ekwiparata mal-“konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni” (jew meqjusa li tħalli l-istess effetti). Dan l-approċċ jissemma wkoll fl-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Ċek, li jżid li l-adeżjoni tikkonċerna kuntratt ta’ assigurazzjoni konkluż minn qabel mill-organizzatur tal-grupp mal-assiguratur.
a)      Interpretazzjoni litterali
80.      Id-dubji tal-qorti tar-rinviju jidhru li joriġinaw mill-fehma li l-punt ċentrali tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” tad-Direttiva 2002/92 u “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” tad-Direttiva 2016/97 hija attività mmirata preċiżament għall-“konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni”.
81.      Huwa minnu li l-“attivitajiet” li jikkostitwixxu l-medjazzjoni fl-assigurazzjoni (“distribuzzjoni tal-assigurazzjoni”) jirrigwardaw bħala prinċipju, tal-inqas fid-dawl ta’ interpretazzjoni litterali, il-medjazzjoni bil-“konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni”. Għalkemm dan waħdu ma jfissirx li l-“adeżjoni għal assigurazzjoni ta’ grupp” tidħol fil-qafas tal-“konklużjoni ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni”, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ppreċiżat li l-“attivitajiet” li jikkostitwixxu “medjazzjoni fl-assigurazzjoni”, u konsegwentement ukoll “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” skont it-tifsira tad-Direttiva 2016/97, ġew iddeterminati b’mod wiesa’ (29).
82.      Għall-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, hemm lok, madankollu, li jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha iżda wkoll il-kuntest tagħha kif ukoll l-għanijiet li għandhom jintlaħqu mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti (30).
b)      Interpretazzjoni sistemika
83.      Fir-rigward tal-kuntest, ir-risposta għad-domanda preliminari ma tistax ma tiħux inkunsiderazzjoni l-fatt li t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ entità partikolari bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” tista’ tkun relatata mhux biss mal-obbligu li tinkiseb awtorizzazzjoni speċifika (li huwa meħtieġ mid-dritt nazzjonali, peress li d-direttivi nnifishom jillimitaw ruħhom għall-obbligu ta’ reġistrazzjoni ta’ tali entitajiet; ara l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2002/92 u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2016/97), iżda wkoll ma’ ċerti rekwiżiti imposti fuqha.
84.      Intermedjarji tal-assigurazzjoni huma suġġetti għal rekwiżiti ta’ informazzjoni (Artikolu 12 u 13 tad-Direttiva 2002/92 kif ukoll l-Artikolu 17 et seq. tad-Direttiva 2016/97) kif ukoll, minkejja li biss fil-każ ta’ din it-tieni direttiva dawn jirriżultaw diġà espliċitament mid-definizzjoni ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni”, ukoll obbligi ta’ konsulenza (Artikolu 12(3) tad-Direttiva 2002/92 u l-Artikolu 20 tad-Direttiva 2016/97). Għaldaqstant, huma għandhom ikollhom livell xieraq ta’ għarfien u ta’ kapaċità (Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/92 u l-Artikolu 10(1) tad-Direttiva 2016/97). B’dan il-mod, huma suġġetti għal assigurazzjoni obbligatorja għal responsabbiltà professjonali. Fl-istess waqt, dan ma huwiex sempliċi formalità inkwantu l-ammont ta’ garanzija fir-rigward ta’ kull talba magħmula ma tistax tkun inqas minn EUR 1 000 000 (Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2002/92; ara wkoll l-Artikolu 10(4) tad-Direttiva 2016/97). Primjums imħallsa lil-intermedjarji minn klijenti huma protetti (ara l-Artikolu 4(4) tad-Direttiva 2002/92 u l-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 2016/97). Obbligi jiġu imposti wkoll fuq l-intermedjarji sabiex ikun hemm prevenzjoni tal-kunflitti ta’ interess (31).
85.      Meta wieħed iħares b’perspettiva usa’ lejn id-Direttivi 2002/92 u 2016/97, wieħed jista’ jipperċepixxi li dawn jimponu fuq l-“intermedjarju tal-assigurazzjoni” ċerti obbligi li l-benefiċjarji tagħhom huma persuni interessati fil-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni u f’li jibbenefikaw mill-kopertura ta’ assigurazzjoni jew persuni li diġà jibbenefikaw minn tali kopertura (32). Fi kliem ieħor, jekk wieħed juża t-terminoloġija tad-Direttivi, dawn huma obbligi li l-benefiċjarji tagħhom huma l-“klijenti” (33).
86.      Ir-rekwiżiti ta’ informazzjoni u l-obbligi ta’ konsulenza previsti fid-Direttivi jidhru li għandhom fuq kollox l-għan li jippermettu lill- “klijenti” jieħdu d-deċiżjoni li jikkonkludu kuntratt ta’ assigurazzjoni permezz tal-kanal ta’ distribuzzjoni tal-prodotti ta’ assigurazzjoni li jinvolvu l-intervent ta’ intermedjarju tal-assigurazzjoni. Dan huwa indikat mid-dispożizzjonijiet tad-Direttivi li jistipulaw li din hija l-provvista mill-intermedjarji ta’ assigurazzjoni ta’ ċerta informazzjoni lill-klijenti, bħala prinċipju “fi żmien xieraq qabel il-konklużjoni ta’ kuntratt” (Artikolu 18(a) u l-Artikolu 19 tad-Direttiva 2016/97).
87.      Il-provvista ta’ din l-informazzjoni għandha l-għan li tiżvela li persuna speċifika jkollha l-kwalità ta’ intermedjarju tal-assigurazzjoni (bil-konsegwenzi kollha li jirriżultaw minnha, jiġifieri b’mod partikolari l-obbligu li din il-persuna jkollha l-għarfien u l-kompetenzi xierqa biex tiggarantixxi l-affidabbiltà tat-twettiq tar-rekwiżiti ta’ informazzjoni u ta’ konsulenza imposti fuqha) u li tiżgura li ma jkunx hemm kunflitti ta’ interessi li jirriżultaw mir-rabtiet tagħha mal-assiguratur jew mill-mod ta’ remunerazzjoni tagħha. Bl-istess mod, il-protezzjoni tal-primjums għandu bħala għan l-evitar ta’ sitwazzjonijiet li fihom l-involviment ta’ terza persuna (intermedjarju tal-assigurazzjoni) jagħti lok għar-riskju li persuni li jħallsu l-primjum u li jibbenefikaw minn kopertura ta’ assigurazzjoni jiġu mċaħħda minn tali kopertura b’riżultat tan-nuqqas ta’ din it-terza persuna.
88.      Dan iwassal għall-konklużjoni li, fid-dawl tal-interpretazzjoni sistemika tagħhom, id-Direttivi 2002/92 u 2016/97 huma intiżi li jirregolaw, qabel kollox, tliet aspetti li jikkaratterizzaw ir-relazzjoni eżistenti bejn l-intermedjarji tal-assigurazzjoni u l-persuni li jixtiequ jibbenefikaw minn kopertura ta’ assigurazzjoni permezz ta’ kanali ta’ distribuzzjoni li jinvolvu l-impenn ta’ tali intermedjarji, jiġifieri rekwiżiti ta’ informazzjoni, protezzjoni ta’ primjum tal-assigurazzjoni u l-provvista ta’ kopertura tal-assigurazzjoni favur dawn il-persuni.
1)      Rekwiżiti ta’ informazzjoni
89.      Il-persuni li jieħdu deċiżjoni individwali u volontarja li jaderixxu f’assigurazzjoni ta’ grupp bil-parteċipazzjoni, bi ħlas, tal-organizzatur tal-grupp u li jħallsu indirettament il-primjum ta’ assigurazzjoni huma, bħala prinċipju, esposti għall-istess riskji bħal dawk li għalihom huma esposti l-persuni li jikkonkludu kuntratt ta’ assigurazzjoni individwali billi jużaw kanali ta’ distribuzzjoni li jinvolvu l-parteċipazzjoni ta’ intermedjarju tal-assigurazzjoni. Huma r-rekwiżiti u l-obbligi imposti fuq l-intermedjarji ta’ assigurazzjoni, inkluż f’dak li jirrigwarda din l-ewwel kategorija ta’ persuni, li d-Direttivi 2002/92 u 2016/97 għandhom l-intenzjoni li jirregolaw fid-dawl tal-interpretazzjoni sistemika tagħhom. Dan jimmilita favur tali interpretazzjoni ta’ dawn id-direttivi li tippermetti li dan it-tip ta’ adeżjoni fl-assigurazzjoni ta’ grupp titqies bħala “kopertura ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni” fis-sens tad-definizzjonijiet tal-kunċetti ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” u ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni”.
90.      Min-naħa l-oħra, ma jeżistux riskji analogi – jew, minn tal-inqas, jeżistu b’intensità kunsiderevolment inqas – għall-assigurazzjonijiet tal-grupp li għalihom l-adeżjoni hija obbligatorja. Dan jimmilita favur il-pożizzjoni li s-sempliċi kisba ta’ kopertura ta’ assigurazzjoni taħt l-assigurazzjoni ta’ grupp li għaliha l-adeżjoni hija obbligatorja u awtomatika ma għandhiex tiġi ekwiparata mal-“konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni”.
91.      Ċertament, jista’ jkun il-każ li s-sempliċi adeżjoni għal assigurazzjoni tkun obbligatorja u sseħħ b’mod awtomatiku bis-saħħa ta’ adeżjoni ma’ grupp partikolari jew l-okkorrenza ta’ ċerti ċirkustanzi jew il-pussess ta’ ċerti karatteristiċi. Madankollu, fl-istess ħin, il-membri tal-grupp jistgħu jkollhom il-possibbiltà li jibbenefikaw minn ċerti opzjonijiet u estensjonijiet jew li jillimitaw il-portata tal-kopertura ta’ assigurazzjoni. F’tali sitwazzjoni, iseħħu r-riskji diġà msemmija u din is-sitwazzjoni tista’ tiġi kkunsidrata mill-perspettiva ta’ “konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni” (34). Issa, dan ma huwiex il-każ f’din il-kawża.
2)      Primjum ta’ assigurazzjoni
92.      Lanqas ma għandhom iqumu dubji li l-klijenti tal-konvenuta fil-kawża prinċipali wkoll jiffinanzjaw indirettament il-primjum ta’ assigurazzjoni bħala korrispettiv għall-kopertura tar-riskji tagħhom.
93.      Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li l-attività tal-konvenuta fil-kawża prinċipali tikkonsisti fil-medjazzjoni għall-adeżjoni fi grupp u f’li tiġi żgurata l-possibbiltà ta’ benefiċċju mill-kopertura ta’ assigurazzjoni. Hija l-konvenuta li tħallas il-primjums dovuti lill-assiguratur. Il-membri tal-grupp iħallsulha remunerazzjoni għall-kopertura ta’ assigurazzjoni pprovduta.
94.      Dan iwassal għall-konklużjoni li l-membri tal-grupp jiffinanzjaw il-primjum ta’ assigurazzjoni. Fil-fatt, huwa diffiċli li wieħed jippreżumi li l-kopertura ta’ assigurazzjoni tingħatalhom mingħajr ħlas jew li hija ffinanzjata minnha stess u mingħajr ma jinsilet ebda benefiċċju f’dan ir-rigward mill-konvenuta fil-kawża prinċipali. Madankollu, il-membri tal-grupp jagħmlu dan indirettament permezz tal-involviment tal-organizzatur tal-grupp li, barra minn hekk, jikkorrispondi għar-rwol ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni” previst mid-Direttivi. Minkejja kollox, huma jobbligaw lill-Istati Membri jadottaw miżuri ta’ protezzjoni tal-klijenti fil-kuntest tat-trasferiment tal-primjums lill-assiguraturi mill-intermedjarji tal-assigurazzjoni (35).
3)      Riskju tal-assigurazzjoni
95.      Fl-isfond ta’ din il-kawża, il-kwistjoni dwar ta’ min huwa r-riskju li huwa kopert mill-assigurazzjoni li tirriżulta mill-assigurazzjoni ta’ grupp tista’ tkun ambigwa. Dan jagħti lok għall-mistoqsija dwar jekk il-persuni li lilhom il-konvenuta tindirizza l-offerta tagħha fil-kawża prinċipali effettivament jaderixxux għall-assigurazzjoni ta’ grupp li tikkonċernahom (“jikkonkludu kuntratt ta’ assigurazzjoni”). Fi kliem ieħor, tqum il-mistoqsija jekk dan huwiex riskju li jaffettwa direttament lill-membri tal-grupp u li jirrigwarda l-ispejjeż ta’ trattament mediku u ta’ trasport neċessarji jew jekk huwiex riskju li l-konvenuta fil-kawża prinċipali stess iġġarrab bis-saħħa tal-obbligu tagħha li tkopri l-imsemmija spejjeż.
96.      Madankollu din ma hijiex ambigwità iżolata iżda pjuttost fenomenu li xi drabi jseħħ fil-kuntest ta’ assigurazzjoni ta’ grupp minħabba l-ispeċifiċità tagħha.
97.      Fi kwalunkwe każ, il-qorti tar-rinviju tippreċiża li fuq il-bażi ta’ assigurazzjoni ta’ grupp, il-“klijenti tal-konvenuta fil-kawża prinċipali” jibbenefikaw minn kopertura ta’ assigurazzjoni għar-riskji li jikkonċernawhom (36).
98.      Bi tweġiba għall-mistoqsija magħmula waqt is-seduta dwar in-natura tal-assigurazzjoni ta’ grupp f’din il-kawża u dwar is-suġġett tar-riskju tal-assigurazzjoni, il-konvenuta fil-kawża prinċipali indikat li l-membri tal-grupp (“il-persuni assigurati”) jirċievu benefiċċji mill-assiguratur. Minkejja li l-konvenuta fil-kawża prinċipali tipparteċipa fil-likwidazzjoni tal-pretensjonijiet, is-servizzi kollha ta’ assigurazzjoni huma pprovduti lill-membri kollha tal-grupp: dan jirriżulta mill-assigurazzjoni ta’ grupp u mit-trasferimenti previsti fiha favur dawn il-membri. Għaldaqstant, irrispettivament mir-riskji ta’ liema persuni huma koperti mill-assigurazzjoni fis-sens tekniku-legali ta’ dan il-kunċett, minn perspettiva funzjonali, il-kopertura ta’ assigurazzjoni tingħata lill-membri tal-grupp bħallikieku l-kopertura ta’ assigurazzjoni kienet tirrigwarda riskji li jaffettwawhom direttament. Fi kliem ieħor, bħallikieku, permezz tal-adeżjoni għall-assigurazzjoni ta’ grupp kienu kkonkludew kuntratt ta’ assigurazzjoni għal dan ir-riskju.
4)      Konklużjoni intermedja dwar l‑interpretazzjoni sistemika
99.      Fil-qosor, minn perspettiva funzjonali, l-adeżjoni individwali u volontarja għall-assigurazzjoni ta’ grupp li tinvolvi obbligu għall-finanzjament indirett tal-primjums tal-assigurazzjoni ma tidhirx li tiddistingwi ruħha mill-fehma tradizzjonali ta’ konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni sal-punt li tippermetti l-esklużjoni ta’ persuni li jaderixxu għal tali assigurazzjoni miċ-ċirku ta’ persuni li jibbenefikaw mill-protezzjoni li tirriżulta mid-Direttivi 2002/92 u 2016/97. Fid-dawl tal-interpretazzjoni sistemika tagħhom, dawn id-direttivi jieħdu ħsieb jirregolaw ir-rekwiżiti u l-obbligi li bihom huma inkarigati l-intermedjarji tal-assigurazzjoni anki fir-rigward ta’ persuni li jaderixxu ma’ tali assigurazzjoni ta’ grupp.
100. Il-konklużjonijiet li jirriżultaw minn interpretazzjoni sistemika taż-żewġ direttivi jimmilitaw favur interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħhom fis-sens li l-attività li tippermetti lil terzi persuni jiksbu kopertura ta’ assigurazzjoni b’riżultat tal-adeżjoni għall-assigurazzjoni ta’ grupp li sseħħ permezz ta’ adeżjoni li tkun ta’ natura individwali u volontarja, u fejn dawn il-persuni indirettament jiffinanzjaw il-primjum ta’ assigurazzjoni, jaqgħu taħt il-kunċetti ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” u ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni”.
101. L-istess konklużjoni tirriżulta mill-interpretazzjoni teleoloġika tal-kunċetti msemmija fid-domanda preliminari.
c)      Interpretazzjoni teleoloġika
102. Fil-ġurisprudenza tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja taċċetta li l-kunċett ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” fid-Direttiva 2002/92 (u konsegwentement, il-kunċett ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” fid-Direttiva 2016/97), u l-kunċetti li jiddefinixxu l-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tagħha, għandhom jiġu interpretati b’tali mod li ma jipprekludux it-twettiq tal-għanijiet ta’ din id-direttiva (37). Hawnhekk qegħdin nitkellmu, l-ewwel, dwar l-għan li jinkiseb il-ħolqien tas-suq komuni tas-servizzi ta’ assigurazzjoni permezz tal-eliminazzjoni tal-ostakoli għal-libertà ta’ stabbiliment u għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, it-tieni, li tiġi żgurata l-ugwaljanza fit-trattament tal-kategoriji kollha ta’ persuni li joperaw bħala intermedjarji (38) u, it-tielet, li jinkiseb it-titjib tal-protezzjoni tal-konsumaturi (39), b’mod li jiġi żgurat “livell għoli” ta’ protezzjoni (40).
103. Fir-rigward tal-ewwel żewġ għanijiet imsemmija iktar ’il fuq, l-eżerċizzju tal-attività ta’ medjazzjoni fl-assigurazzjoni għall-istess tip ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni għandu jkun suġġett għall-istess sistema legali. Permezz ta’ dan, mhux biss jinħolqu l-kundizzjonijiet għall-istabbiliment u l-funzjonament tajjeb tas-suq uniku tas-servizzi ta’ assigurazzjoni iżda wkoll jintlaħaq l-għan li jiġi żgurat, kif jirriżulta mill-premessa 9 tad-Direttiva 2002/92 u l-premessa 5 tad-Direttiva 2016/97, it-trattament ugwali tal-kategoriji kollha ta’ intermedjarji tal-assigurazzjoni (41).
104. Fl-assenza ta’ differenzi funzjonali suffiċjentement sinjifikattiv bejn il-konklużjoni ta’ kuntratt individwali ta’ assigurazzjoni u l-adeżjoni għal assigurazzjoni ta’ grupp, li huwa ta’ natura individwali u volontarja (42) ma hemm ebda raġuni għalfejn terzi involuti fil-konklużjoni tal-ewwel kuntratti għandhom jiġu kkunsidrati bħala intermedjarji tal-assigurazzjoni filwaqt li l-persuni involuti fl-organizzazzjoni tal-adeżjoni tat-tieni tip ta’ kuntratti ma jiġux ikkunsidrati bħala tali intermedjarji. De facto, dawn il-persuni jipproponu, mill-perspettiva tal-benefiċjarji tal-kopertura ta’ assigurazzjoni, prodott ta’ assigurazzjoni kompetitur.
105. Fir-rigward tal-għan li titjieb il-protezzjoni tal-konsumaturi, fid-dawl tar-riskji li jistgħu jaffaċċjaw persuni f’sitwazzjoni li jaderixxu jew li jixtiequ jaderixxu għal assigurazzjoni ta’ grupp b’adeżjoni volontarja u li ma hijiex differenti mit-theddid preżenti fis-sitwazzjoni tradizzjonali ta’ konklużjoni ta’ kuntratt individwali tal-assigurazzjoni, it-twettiq ta’ dan l-għan jirrikjedi li l-organizzatur tal-grupp li jikkonkludi kuntratt ma’ assiguratur jista’ minn tal-inqas jiġi ttrattat bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni”. It-triq tinfetaħ permezz tas-suppożizzjoni li, fid-dawl ta’ interpretazzjoni teleoloġika, l-attività li tagħti lok għall-possibbiltà tal-adeżjoni individwali u volontarja għall-assigurazzjoni ta’ grupp tista’ titqies bħala “konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni” skont it-tifsira tal-kunċetti ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” tad-Direttiva 2002/92 u ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” tad-Direttiva 2016/97.
106. Il-konklużjonijiet ċari li jirriżultaw minn interpretazzjoni sistemika (43) u teleoloġika (44) jippermettu li jitqies li anki l-adeżjoni individwali u volontarja tal-assigurazzjoni ta’ grupp bl-involviment tal-organizzatur tal-grupp minn persuna li tiffinanzja indirettament primjum ta’ assigurazzjoni tikkostitwixxi “konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni” fis-sens tad-definizzjoni tal-kunċetti ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” u ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni”.
107. Għad irid jiġi eżaminat jekk il-fatt li tali organizzatur tal-grupp jiġi kkunsidrat bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” jistax jiġi prekluż bil-fatt li fuq il-bażi tad-dritt nazzjonali tal-assigurazzjoni huwa jitqies bħala entità li tidħol fir-rwol ta’ “detentur tal-polza”.
3.      L‑intermedjarju bħala entità esterna għar‑relazzjoni li tirriżulta mill‑kuntratt ta’ assigurazzjoni
108. B’riferiment għall-konstatazzjonijiet tal-qorti tat-tieni istanza li ma humiex ikkontestati fil-kuntest tal-proċedura ta’ reviżjoni, il-qorti tar-rinviju tippreċiża li l-konvenuta fil-kawża prinċipali hija “detentur tal-polza”. Hija tħallas il-primjums dovuti lill-assiguratur. Il-membri tal-grupp iħallsulha remunerazzjoni għall-kopertura ta’ assigurazzjoni pprovduta.
109. F’dan l-istadju, tqum il-mistoqsija dwar jekk id-Direttivi 2002/92 u 2016/97 jirrikjedux li l-“intermedjarju ta’ assigurazzjoni” jkun terza persuna fir-rigward tar-relazzjoni ġuridika li minnha tirriżulta l-kopertura ta’ assigurazzjoni. Fil-qafas ta’ din il-kawża l-mistoqsija essenzjalment hija jekk fil-każ tal-assigurazzjoni ta’ grupp il-fatt li l-organizzatur tal-grupp jitqies bħala “detentur tal-polza” fid-dawl tal-klassifikazzjoni adottata fuq il-bażi ta’ dispożizzjonijiet legali nazzjonali tal-assigurazzjoni applikabbli jipprekludix il-possibbiltà li dan l-organizzatur tal-grupp jiġi kkunsidrat bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” skont it-tifsira taż-żewġ direttivi.
110. Bħala tfakkira, mill-ispjegazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju jidher li jirriżulta li din hija l-pożizzjoni prevalenti fil-ġurisprudenza u fid-duttrina Ġermaniża (45) anki jekk din il-qorti tinnota wkoll l-approċċ dottrinali li tmur fid-direzzjoni opposta u li tippermetti li l-organizzatur tal-grupp tal-assigurazzjoni b’adeżjoni volontarja jiġi kkunsidrat bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” (46).
111. L-assoċjazzjoni rikorrenti, il-Gvern Ġermaniż u Taljan kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea jidhru li jiffavorixxu dan it-tieni approċċ dottrinali u jadottaw il-pożizzjoni, essenzjalment, li organizzatur tal-grupp tal-assigurazzjoni b’adeżjoni volontarja li jaġixxi b’korrispettiv ta’ remunerazzjoni jista’ jiġi kklassifikat bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni”.
112. Min-naħa tiegħu, il-Gvern Ċek jirrileva, b’mod partikolari (47), li l-“intermedjarju tal-assigurazzjoni” għandu jkun entità esterna (“terza persuna”) fir-rigward tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni. Dan il-Gvern iżid li s-sempliċi fatt li l-konvenuta fil-kawża prinċipali tiġi rremunerata mill-klijenti tagħha ma jfissirx li hija topera “b’korrispettiv ta’ remunerazzjoni”.
113. F’dan l-ispirtu tinżamm fis-seħħ il-pożizzjoni tal-konvenuta fil-kawża prinċipali. Favur din il-pożizzjoni jimmilitaw il-premessi 11 tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97 li jiddikjaraw li “[id-Direttivi għandhom japplikaw] għal persuni li l-attività tagħhom tikkonsisti fil-provista ta’ servizzi ta’ medjazzjoni fl-assigurazzjoni [distribuzzjoni tal-assigurazzjoni] lil partijiet terzi [...]”.
114. Fil-fehma tiegħi, is-sempliċi formulazzjoni ta’ dawn il-premessi ma hijiex suffiċjenti sabiex jiġu mwieġba d-dubji tal-qorti tar-rinviju. Huma jikkostitwixxu parti mhux leġiżlattiva tad-Direttiva. Madankollu, il-kelma “medjazzjoni” nnifisha essenzjalment tidher li tiddeskrivi attività li tikkonsisti b’mod partikolari fil-fatt li tal-inqas żewġ entitajiet “interni” jiġu assoċjati, fis-sens legali, mal-persuna tal-intermedjarju nnifsu.
115. Madankollu, fil-kuntest tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97, din tirrigwarda l-assoċjazzjoni tal-“klijenti” u tal-“impriżi ta’ assigurazzjoni” ma’ xulxin (48).
116. Fl-istess waqt, ma jidhirx li huwa xieraq li jiġu ekwiparati awtomatikament il-kunċetti ta’ “klijent” u ta’ “detentur tal-polza” u fuq din il-bażi tiġi kull darba eskluża persuna kkunsidrata bħala “detentur tal-polza” taħt id-dritt nazzjonali tal-assigurazzjoni miċ-ċirku ta’ persuni li jistgħu jkunu “intermedjarju tal-assigurazzjoni”.
117. L-ewwel, ma huwiex b’mod każwali li l-leġiżlatur tal-Unjoni juża l-kunċett ta’ “klijent” fil-kuntest taż-żewġ direttivi u f’dan ir-rigward ma jagħmilx espressament riferiment għad-dritt nazzjonali jew għall-klassifikazzjonijiet legali adottati fuq il-bażi tiegħu.
118. It-tieni, f’sentenza reċenti l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li f’assigurazzjoni kollettiva fuq il-ħajja marbuta ma’ fond ta’ kapital tal-assigurazzjoni l-“impriża detentriċi tal-polza” li, jekk tiġi applikata t-terminoloġija użata f’dawn il-konklużjonijiet, hija l-organizzatur tal-grupp, hija suġġetta għal ċerti obbligi li jirriżultaw mill-klassifikazzjoni tagħha bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” fid-dawl tad-Direttiva 2002/92 “intemedjarju tal-assigurazzjoni” (49).
119. It-tielet, a priori, bħala prinċipju jista’ jidher li l-kunċett ta’ “klijent” għandu ċerta rabta mal-kunċett ta’ “detentur tal-polza”.
120. Madankollu, fis-sens tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97, il-kunċett ta’ “klijent” għandu jinkludi wkoll il-persuni li huma kkonċernati biss fil-kisba tal-istatus ta’ “detentur tal-polza”. Fid-dawl tad-definizzjonijiet ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” u ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni”, dawn il-kunċetti jinkludu wkoll l-attivitajiet imwettqa qabel il-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni. F’dan is-sens tinqata’ l-konnessjoni li għandha teżisti bejn il-kunċetti ta’ “klijent” u ta’ “detentur tal-polza”. Dan huwa iktar u iktar minnu meta wieħed iqis li l-kunċett ta’ “detentur tal-polza” li b’ebda mod ma jirriżulta fid-Direttiva 2002/92, jintuża b’mod inkonsistenti fid-Direttiva 2016/97, bħala prinċipju esklużivament f’kuntest speċifiku, dak ta’ “detenturi tal-polza potenzjali (Artikolu 2(2)(c) u (d)). Dan jidher ukoll, b’inkonsistenza simili, fl-anness ta’ din id-direttiva, fil-kuntest tad-deskrizzjoni tar-rekwiżiti minimi ta’ għarfien u ta’ kompetenzi meħtieġa mill-intermedjarji tal-assigurazzjoni.
121. Ir-raba’, huwa minnu li, fis-sentenza EEAE et (50), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-għan tad-Direttiva 2002/92 (u għalhekk, a fortiori, tad-Direttiva 2016/97) huwa “li jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi fis-suq tal-assigurazzjoni, jiġifieri, tal-persuni assigurati”. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja użat hawnhekk il-kunċett ta’ “konsumatur” u mhux dak ta’ “klijent”. Minn din il-konstatazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja lanqas ma jirriżulta li l-għan tad-Direttiva ma hijiex il-protezzjoni ta’ persuni oħra minbarra d-“detenturi tal-polza”. Barra minn hekk, fis-sentenza Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag et (51), mogħtija wkoll fil-kuntest tad-Direttiva 2002/92, billi ddefinixxiet il-“kuntratt ta’ assigurazzjoni” li għalih tirreferi l-attività ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni” fis-sens ta’ din id-direttiva, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikorriet għall-kunċett ta’ “tranżazzjoni ta’ assigurazzjoni” li min-natura tiegħu jfisser “l-eżistenza ta’ relazzjoni kuntrattwali bejn il-fornitur tas-servizz ta’ assigurazzjoni u l-persuna li r-riskji tagħha jkunu koperti mill-assigurazzjoni, jiġifieri l-assigurat”.
122. Għalhekk il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma li l-konfigurazzjonijiet suġġettivi li jirriżultaw fil-kuntest tal-assigurazzjoni huma ta’ spiss kumplessi u kkaratterizzati bil-preżenza ta’ ħafna persuni, liema konfigurazzjonijiet jaffettwaw is-sitwazzjoni ġuridika tagħhom fil-qasam tal-assigurazzjoni. Għalhekk xi drabi s-suppożizzjoni li kunċett speċifiku tad-dritt tal-Unjoni suġġett għal armonizazzjoni permezz tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97 għandu jikkorrispondi għal kunċett tad-dritt tal-assigurazzjoni, li l-armonizzazzjoni tiegħu f’dan il-qasam ma hijiex koperta jew minn tal-inqas ma hijiex koperta l-armonizzazzjoni mogħtija permezz ta’ dawn id-direttivi, jista’ jagħti lok għal riżultati li diffiċilment jistgħu jiġu kkonċiljati mal-għanijiet ta’ dawn id-direttivi.
123. Il-ħames, it-teżi li hemm rabta stretta bejn il-klassifikazzjoni bħala “detentur tal-polza” fil-kuntest tad-dispożizzjonijiet nazzjonali tad-dritt tal-assigurazzjoni li ma jittrasponux id-Direttivi 2002/92 u 2016/97, minn naħa, u bħala “klijent” taħt dawn id-direttivi, min-naħa l-oħra, ikollu jqajjem ulterjorment dubji serji fil-kuntest tal-assigurazzjoni ta’ grupp. Kif jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet ifformulati fil-punti 60 u 69 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-kwistjoni nnifisha tal-klassifikazzjoni tal-entitajiet involuti fir-relazzjonijiet maħluqa fil-kuntest tal-assigurazzjonijiet tal-grupp hija problematika u tqajjem diversi dubji kemm fir-rigward tal-kostruzzjoni ġuridika nnifisha kif ukoll tal-qafas terminoloġiku. Ma huwiex stabbilit b’mod ċar li fl-assigurazzjoni ta’ grupp permezz ta’ adeżjoni obbligatorja huma l-membri tal-grupp li jiġu ttrattati bħala “detentur tal-polza” u mhux l-organizzatur tal-grupp. Il-klassifikazzjoni tal-kuntratt konkluż mill-organizzatur tal-grupp mad-detentur tal-polza hija wkoll ambigwa. Fil-fatt, id-distinzjoni bejn l-assigurazzjoni ta’ grupp permezz ta’ adeżjoni obbligatorja u l-assigurazzjoni ta’ grupp permezz ta’ adeżjoni volontarja tikkostitwixxi pjuttost tentattiv sabiex tiġi proposta kostruzzjoni ġuridika li tikkjarifika l-funzjonament tal-assigurazzjoni ta’ grupp li huwa riżultat tal-prattika, filwaqt li fl-istess ħin tiġi żgurata l-protezzjoni tal-entitajiet li jibbenefikaw mill-kopertura tal-assigurazzjoni.
124. Il-klassifikazzjoni ta’ entitajiet speċifiċi involuti fir-relazzjonijiet li jitwieldu fil-kuntest tal-assigurazzjoni ta’ grupp (“detentur tal-polza”, “membru tal-grupp”, eċċ.) ma tistax għalhekk tipprekludi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-direttivi konformement mal-konklużjonijiet misluta mill-interpretazzjoni sistemika u teleoloġika tagħhom f’dak li jirrigwarda l-kunċetti ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni” jew ta’ “klijent”.
125. Is-sitt, fir-rigward ta’ din il-kawża, ma jistax jiġi eskluż li, fid-dawl tal-kumplessità tal-konfigurazzjonijiet personali kollha li jirriżultaw fil-kuntest ta’ assigurazzjoni ta’ grupp, il-kunsiderazzjoni tal-konvenuta fil-kawża prinċipali min-naħa tal-qorti tar-rinviju bħala “detentur tal-polza” tirriżulta parzjalment mill-fatt li fil-proċedura ta’ reviżjoni din hija marbuta minn konstatazzjonijiet mhux ikkontestati tal-qorti tat-tieni istanza.
126. Min-naħa l-oħra, is-sempliċi fatt li l-qorti tar-rinviju tippermetti l-possibbiltà li tingħata risposta għad-domanda preliminari fi spirtu ta’ opinjoni minoritarja ta’ parti minn duttrina jista’ jfisser li l-ipoteżi li l-konvenuta kienet “detentur tal-polza” taħt id-dritt nazzjonali tal-assigurazzjoni ma jipprekludix l-ipoteżi li l-konvenuta ma hijiex “klijent” fil-kuntest tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97, iżda għandha titqies bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni”. Fir-replika tagħha magħmula waqt is-seduta l-konvenuta fil-kawża prinċipali barra minn hekk indikat li hija ma hijiex “konsumatur tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni”, anki jekk hija ffirmat dan il-kuntratt u taġixxi bħala detentur tal-polza fir-relazzjoni tagħha mal-assiguratur.
127. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq id-dispożizzjonijiet tad-Direttivi 2002/92 u 2016/97 għandhom jiġu interpretati fis-sens li organizzatur tal-grupp meqjus bħala “detentur tal-polza” għall-ħtiġijiet tad-dispożizzjonijiet nazzjonali tad-dritt tal-assigurazzjoni li ma jittrasponux dawn id-direttivi jista’ jitqies bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” fis-sens ta’ dawn id-direttivi jekk iwettaq attivitajiet ta’ “intermedjarju tal-assigurazzjoni” u ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” b’korrispettiv “ta’ remunerazzjoni”.
128. Fir-rigward tad-dubji espressi f’dan ir-rigward mill-Gvern Ċek għandu sempliċement jiġi enfasizzat li fiż-żewġ Direttivi l-kunċett ta’ “remunerazzjoni” għandu jinftiehem b’mod wiesa’ (52). Madankollu, għandu jitfakkar li persuna li twettaq tranżazzjonijiet li jaqgħu kompletament taħt id-definizzjonijiet ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” u ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” ma tistax titqies bħala “intermedjarju tal-assigurazzjoni” u ma jistgħux jiġu imposti fuqha obbligi relatati miegħu meta hija ma twettaqx dawn l-attivitajiet b’korrispettiv “ta’ remunerazzjoni”.
129. Fid-dawl tal-konklużjonijiet misluta mill-analiżi dwar id-dubji tal-qorti tar-rinviju li jirrigwardaw “l-adeżjoni għall-assigurazzjoni ta’ grupp” (53) u dawk misluta mill-analiżi dwar il-pożizzjoni tal-intermedjarju barra mir-relazzjoni ta’ assigurazzjoni (54), nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizja tirrispondi kif ġej għad-domanda preliminari: il-punti 3 u 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92 kif ukoll il-punti 1, 3 u 8 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97 għandhom jiġu interpretati fis-sens li fid-dawl ta’ dawn id-direttivi “intermedjarju tal-assigurazzjoni” hija persuna fiżika jew ġuridika li fil-kuntest tal-assigurazzjoni ta’ grupp tassigura lill-klijenti tagħha għar-riskju ta’ mard jew ta’ inċident waqt vjaġġ barra mill-pajjiż kif ukoll għall-ispejjeż ta’ trasport nazzjonali u ta’ trasport internazzjonali lejn il-post ta’ residenza, tippermetti lil dawn il-persuni l-affiljazzjoni li permezz tagħha jkunu intitolati li jibbenefikaw mis-servizzi ta’ assigurazzjoni fil-każ ta’ mard jew ta’ inċident barra mill-pajjiż u tirċievi remunerazzjoni mill-affiljati għall-kopertura ta’ assigurazzjoni miksuba, liema affiljati indirettament iħallsu l-primjum ta’ assigurazzjoni. Din il-klassifikazzjoni ma tiġix prekluża bil-fatt li din il-persuna titqies bħala “detentur tal-assigurazzjoni” fid-dawl tad-dritt nazzjonali tal-assigurazzjoni.
V.      Konklużjoni
130. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domanda preliminari magħmula mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja):
Il-punti 3 u 5 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Diċembru 2002 dwar il-medjazzjoni fl-assigurazzjoni, kif ukoll il-punti 1, 3 u 8 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva (UE) 2016/97 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Jannar 2016 dwar id-distribuzzjoni tal-assigurazzjoni, għandhom jiġu interpretati fis-sens li fid-dawl ta’ dawn id-direttivi “intermedjarju tal-assigurazzjoni” hija persuna fiżika jew ġuridika li fil-kuntest tal-assigurazzjoni ta’ grupp tassigura lill-klijenti tagħha għar-riskju ta’ mard jew ta’ inċident waqt vjaġġ barra mill-pajjiż kif ukoll għall-ispejjeż ta’ trasport nazzjonali u ta’ trasport internazzjonali lejn il-post ta’ residenza, tippermetti lil dawn il-persuni l-affiljazzjoni li permezz tagħha jkunu intitolati li jibbenefikaw mis-servizzi ta’ assigurazzjoni fil-każ ta’ mard jew ta’ inċident barra mill-pajjiż u tirċievi remunerazzjoni mill-affiljati għall-kopertura ta’ assigurazzjoni miksuba, liema affiljati indirettament iħallsu l-primjum ta’ assigurazzjoni. Din il-klassifikazzjoni ma tiġix prekluża bil-fatt li din il-persuna titqies bħala “detentur tal-assigurazzjoni” fid-dawl tad-dritt nazzjonali tal-assigurazzjoni.
1      Lingwa oriġinali: il-Pollakk.
2      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Diċembru 2002 dwar il-medjazzjoni fl-assigurazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 4, p. 330).
3      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Jannar 2016 dwar id-distribuzzjoni tal-assigurazzjoni (riformulazzjoni) (ĠU 2016, L 26, p. 19).
4      Ara R.H. Jerry, D.R. Richmond, Understanding Insurance Law, LexisNexis, New Providence, 2018, p. 791, nota ta’ qiegħ il-paġna 1.
5      Ara s-sentenza tal‑24 ta’ Frar 2022, A et (Kuntratti ta’ assigurazzjoni “unit-linked”) (C‑143/20 u C‑213/20, EU:C:2022:118, punti 87 u 88).
6      Huwa minnu li, fid-domanda preliminari l-qorti tar-rinviju tuża l-kunċetti ta’ “klijenti” u ta’ “konsumaturi”. Madankollu, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, dawn huma l-istess persuni.
7      Ara l-premessa 12 tad-Direttiva 2016/97.
8      Madankollu wieħed għandu jżomm f’moħħu li anki fil-kuntest tad-Direttiva 2002/92 “attivitajiet” li jikkostitwixxu medjazzjoni fl-assigurazzjoni ġew deskritti b’mod wiesa’ (ara s-sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2018, Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag et (C‑542/16, EU:C:2018:369, punt 53), u d-direttiva nnifisha rreferiet ukoll għall-obbligu ta’ konsulenza f’forma ssemplifikata (Artikolu 12(3)).
9      Għandu jingħad ukoll li dan il-kunċett diġà kien irregolat mid-Direttiva 2002/92. Madankollu taħt din id-direttiva l-kunċett ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” ma kienx jinkludi l-attivitajiet “meta mwwttqa minn impriża ta’ assigurazzjoni jew impjegat ta’ impriża ta’ assigurazzjoni [li kien qiegħed jaġixxi] taħt ir-responsabbiltà ta’ impriża ta’ assigurazzjoni (it-tieni paragrafu tal-punt 3 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva). Fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din l-esklużjoni, ara s-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, EEAE et (C555/11, EU:C:2013:668).
10      Min-naħa l-oħra, dan il-kunċett ma kienx preżenti fil-kuntest tad-Direttiva 2002/92, iżda kien jittratta esklużjoni li tirreferi għan-natura “anċillari” tal-kuntratti ta’ assigurazzjoni. Ara l-punt 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
11      Min-naħa l-oħra, għalkemm il-qorti tar-rinviju ma tirreferix espressament għal din id-dispożizzjoni, mill-paragrafu 34d(8) tal-GewO jidher li jirriżulta li huwa biss l-“intermedjarju tal-assigurazzjoni anċillari” li jissodisfa l-kundizzjonijiet previsti fil-punt 3 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97 li huwa eżentat mill-obbligu ta’ awtorizzazzjoni. Ara l-punti 48-50 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
12      Ara l-punt 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
13      Ara l-punt 55 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
14      Ara l-punti 8 u 9 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
15      Ara l-Artikolu 1(2)(e) tad-Direttiva 2002/92 u l-Artikolu 1(3)(a) tad-Direttiva 2016/97.
16      Il-qorti tar-rinviju effettivament tindika li dan jirrigwarda l-konklużjoni ta’ kuntratt “mhux fl-interess tal-assigurati”, iżda fl-interess tal-persuna li tikkonkludi dan il-kuntratt. Madankollu, fl-eżempji mogħtija hija tippreċiża li dawn huma fost oħrajn sitwazzjonijiet li fihom il-kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp huwa konkluż “mhux biss fl-interess [tal-persuni assigurati]”.
17      Is-sostenituri tal-approċċ deskritt mill-qorti tar-rinviju jsostnu li dan ikun aġir fl-interess ekonomiku personali meta d-“detentur tal-polza” jirċievi remunerazzjoni għal kull adeżjoni għal assigurazzjoni ta’ grupp (“kuntratt-qafas”); Fil-fatt, huwa jkollu interess ekonomiku personali li jinkoraġġixxi persuni ġodda sabiex jaderixxu għal assigurazzjoni. B’din is-sitwazzjoni għandna quddiemna każ ta’ “kuntratt qafas” propost mill-banek u li jirrigwarda r-riskju ta’ impossibbiltà li jitħallas lura self wara mewt jew invalidità. Bil-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp fl-interess ekonomiku “tad-detentur tal-polza” ma għandniex quddiemna każ ta’ assigurazzjoni għall-mard jew għall-irtirar tal-membri tal-assoċjazzjoni jew tal-impjegati ta’ persuna speċifika li timpjega. Dan ma huwiex każ li dawn il-persuni jisiltu vantaġġ mill-kisba ta’ kopertura ta’ assigurazzjoni, iżda li jiġu nnegozjati l-aħjar kundizzjonijiet possibbli minn tali kopertura għall-benefiċċju ta’ dawn il-persuni.
18      Ara l-anness tan-nota ta’ informazzjoni tas-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill tas‑27 ta’ Novembru 2015, 2021/0175 (COD).
19      Barra minn hekk, it-tieni sentenza tal-premessa 49 tad-Direttiva 2016/97 iżżid li “[i]r-rappreżentant tal-grupp wara r-reġistrazzjoni tal-membru fl-assigurazzjoni ta’ grupp għandu jipprovdi fil-pront, fejn rilevanti, id-dokument ta’ informazzjoni dwar il-prodott tal-assigurazzjoni u informazzjoni dwar il-kondotta tal-operazzjonijiet tad-distributur”.
20      Ara wkoll, M.D. Weinberger, Scope of Protection: Is there a Ground for a Single criterion?, fi: V. Colaert, D. Busch, T. Incalza (edituri), European Financial Regulation: Levelling the Cross-Sectoral Playing Field, Hart Publishing, Oxford – London – New York – New Delhi – Sydney, 2019, p. 299.
21      Ara l-punt 19 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
22      Biex jiġu indirizzati d-dubji li għalihom jistgħu jkunu ta’ ispirazzjoni ċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali u li jkunu intiżi biex jipprovaw in-natura artifiċjali tad-distinzjoni bejn l-assigurazzjoni ta’ grupp obbligatorja u l-assigurazzjoni ta’ grupp volontarja: argumentazzjoni li tirreferi għall-“mudell tan-negozju” tal-konvenuta fil-kawża prinċipali u li tkun ibbażata fuq il-motiv li l-adeżjoni għall-assigurazzjoni ta’ grupp hija ta’ natura obbligatorja inkwantu hija “obbligatorja” għall-klijenti kollha tagħha li kkonkludew kuntratt magħha u li minnu jirriżultaw benefiċċji li ma humiex ta’ natura assigurattiva (aċċessibbiltà ta’ ċentru ta’ allarm eċċ.) tkun argumentazzjoni mhux konvinċenti. Dan l-argument għandu jkun ibbażat fuq il-kunsiderazzjoni li l-fatt jew il-karatteristika komuni għall-persuni li jibbenefikaw mill-kopertura ta’ assigurazzjoni huwa l-konklużjoni ta’ kuntratt mal-konvenuta fost oħrajn preċiżament sabiex tinkiseb il-kopertura tal-assigurazzjoni. Essenzjalment, dan ikun ifisser li n-natura “obbligatorja” ta’ adeżjoni tirriżulta minn deċiżjoni volontarja li jiġi konkluż kuntratt preċiżament bil-għan li tinkiseb din il-kopertura. Għaldaqstant, wieħed diffiċilment jista’ jikkondividi l-fehma esposta iktar ’il fuq, li tirreferi għall-“mudell tan-negozju” tal-konvenuta.
23      Huwa minnu, kif jirrileva wkoll il-Gvern Taljan, li l-kuntratti ta’ assigurazzjoni ta’ grupp ma jikkostitwixxux kategorija omoġenja. Kuntratt ta’ assigurazzjoni ta’ grupp huwa essenzjalment ħolqien derivanti minn prattika u jieħu diversi forom. Madankollu, il-klassifikazzjoni rrappreżentata iktar ’il fuq bi sfumaturi ta’ natura li tvarja tidher li hija, mill-inqas parzjalment, aċċettata f’numru ta’ sistemi legali ta’ Stati Membri, pereżempju fil-Ġermanja (ara, F. Herdter, Der Gruppenversicherungsvertrag: Grundlagen und ausgewählte Problemfelder, VVW GmbH, Karlsruhe, 2010, p. 14), fi Franza, (ara J. Bigot, fi: ed. J. Bigot, Traité de Droit des assurances. Le contrat d’assurance. Tome 3, LGDJ, Issy-les-Moulineaux Cedex, p. 6 u d-duttrina ċċitata) jew fil-Polonja (ara, M. Fras, Umowa ubezpieczenia grupowego. Aspekty prawne, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, p. 136 et seq.; ara wkoll is-sentenza Sąd Najwyższy tat‑12 ta’ Jannar 2018, II CSK 222/17, LEX Nru 2446838).
24      Ara Ch. Von Bar, E. Clive, H. Schulte-Nölke et al. (ed.), Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law. Draft Common Frame of Reference (DCFR). Outline Edition__ Sellier European Law Publishers, München, 2009, p. 7.
25      J. Basedow, J. Birds, M. Clarke, H. Cousy, H. Heiss, L. Loacker (ed.), Principles of European Insurance Contract Law (PEICL), Verlag Dr. Otto Schmidt, 2016, p. 57 et seq. Fuq din il-leġiżlazzjoni standard u l-importanza tagħha għad-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar il-kuntratti ta’ assigurazzjoni, ara b’mod partikolari D. Fuchs, Consistency of the European project PEICL with the Polish Civil Code in view of art. 807, Acta Iuris Stetinensis, 2019, Nru 4, p. 90 et seq.
26      Bl-istess mod, din il-persuna tista’ tiġi kklassifikata bħala “operatur” (ta’ kuntratt) ta’ assigurazzjoni.
27      Ara wkoll id-duttrina ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23.
28      Ara l-punt 60 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
29      Sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2018, Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag et (C‑542/16, EU:C:2018:369, punt 53).
30      B’hekk, fir-rigward tal-kunċett ta’ “medjazzjoni fl-assigurazzjoni” fil-punt 3 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92, ara s-sentenzi tas‑17 ta’ Ottubru 2013, EEAE et (C‑555/11, EU:C:2013:668, punt 21), u tal‑31 ta’ Mejju 2018, Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag et (C‑542/16, EU:C:2018:369, punt 39).
31      Dan jinvolvi li jiġu evitati kunflitti bejn l-intermedjarju u l-assiguratur fil-każ ta’ rabtiet bejn dawn iż-żewġ persuni. Sa ċertu punt, id-Direttiva 2016/97 innifisha tippermettiha peress li l-impriża tal-assigurazzjoni tista’ tkun ukoll “distributur tal-assigurazzjoni”.
32      Fir-rigward tad-dritt Ġermaniż, kif inhu indikat fid-duttrina, minbarra l-GewO ġew irregolati l-obbligi tal-intermedjarji ta’ assigurazzjoni (in sensu largo; persuni li jaħdmu fil-medjazzjoni fl-assigurazzjoni) fir-rigward tad-detenturi tal-polza u tal-assiguraturi. Ara. R. Koch, Insurance Law in Germany, Wolters Kluwer, Alphen aan den Rijn, 2018, p. 269.
33      Ara wkoll il-punt 65 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
34      Dan jista’ jwassal għall-konklużjoni li, f’tali sitwazzjoni, ninsabu quddiem attività li taqa’ taħt il-qasam tal-“medjazzjoni fl-assigurazzjoni” u tad-“distribuzzjoni tal-assigurazzjoni”. Fi kwalunkwe każ, madankollu, dan fih innifsu ma jiddeterminax l-impożizzjoni, fuq il-persuna li teżerċita din l-attività, tal-obbligi kollha previsti mid-Direttivi. Dawn huma imposti fuq l-“intermedjarji tal-assigurazzjoni”, li jeżerċitaw tali attivitajiet b’korrispettiv “ta’ remunerazzjoni”. Ara l-punt 128 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
35      Ara l-Artikolu 4(4) tad-Direttiva 2002/92 u l-Artikolu 10(6) tad-Direttiva 2016/97.
36      Ara l-punt 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
37      Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, EEAE et (C‑555/11, EU:C:2013:668, punt 28). Ara wkoll is-sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2018, Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag et (C‑542/16, EU:C:2018:369, punt 42).
38      Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, EEAE et (C‑555/11, EU:C:2013:668, punt 29).
39      Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, EEAE et (C‑555/11, EU:C:2013:668, punt 27).
40      Sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, EEAE et (C‑555/11, EU:C:2013:668, punt 30).
41      Ara sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, EEAE et (C‑555/11, EU:C:2013:668, punt 29).
42      Ara l-punti 89 u 99 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
43      Ara l-punt 100 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
44      Ara l-punti 103 u 105 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
45      Ara l-punti 56‑59 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
46      Ara l-punt 60 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
47      Ara wkoll il-punt 79 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
48      Barra minn hekk, tali konklużjoni tirriżulta diġà mid-definizzjoni tal-kunċetti li l-interpretazzjoni tagħhom qiegħda tintalab mill-qorti tar-rinviju. Fil-fatt, mit-tielet subparagrafu tal-punt 3 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/92 jista’ jiġi dedott li l-“medjazzjoni ta’ assigurazzjoni” hija orjentata lejn il-fatt li “l-klijent jiġi assistit”. Din id-dispożizzjoni tipprovdi li “[i]l-provvista ta’ informazzjoni fuq bażi inċidentali fil-kuntest ta’ attività professjonali oħra sakemm l-għan ta’ dik l-attività ma jkunx li l-klijent jiġi assistit fil-konklużjoni jew twettieq ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni [...] m’għandhomx jitqiesu bħala medjazzjoni fl-assigurazzjoni”. Enfasi miżjuda minni. Sitwazzjoni simili tirriżulta mid-definizzjoni ta’ “distribuzzjoni tal-assigurazzjoni” li tinsab fid-Direttiva 2016/97.
49      Ara s-sentenza tal‑24 ta’ Frar 2022, A et (Kuntratti ta’ assigurazzjoni marbuta ma’ unitajiet) (C‑143/20 u C‑213/20, EU:C:2022:118, punti 87 u 91).
50      Sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, EEAE et (C‑555/11, EU:C:2013:668, punt 30).
51      Sentenza tal‑31 ta’ Mejju 2018, Länsförsäkringar Sak Försäkringsaktiebolag et (C‑542/16, EU:C:2018:369, punt 50).
52      Ara l-premessa 11 tad-Direttiva 2002/92 u l-punt 9 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2016/97.
53      Ara l-punt 106 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
54      Ara l-punt 127 ta’ dawn il-konklużjonijiet.