Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Dara Dlísheomra)
16 Aibreán 2026 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Comhshaol – Trualliú aeir – Scéim um lamháltais astaíochtaí gás ceaptha teasa a thrádáil – Treoir 2003/87/CE – Rialacha idirthréimhseacha maidir le leithdháileadh lamháltas saor in aisce – Airteagal 10a – Reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear cáin ar astaíochtaí dé-ocsaíde carbóin (CO2) ar oibreoirí a fhaigheann méid suntasach leithdháileadh lamháltais saor in aisce)
I gCás C‑519/24,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, ó Veszprémi Törvényszék (Cúirt an Veszprém, An Ungáir), trí bhreith an 8 Iúil 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 29 Iúil 2024, sna himeachtaí
Nitrogénművek Vegyipari Zrt.
v
Nemzeti Adó- és Vámhivatal Fellebbviteli Igazgatósága
tugann AN CHÚIRT (an Dara Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: K. Jürimäe, Uachtarán Dlísheomra, K. Lenaerts, Uachtarán na Cúirte, i gcáil Bhreitheamh an Dara Dlísheomra, F. Schalin (Rapóirtéir), M. Gavalec agus Z. Csehi, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: T. Ćapeta,
Cláraitheoir: I. Illéssy, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 25 Meitheamh 2025,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        Nitrogénművek Vegyipari Zrt., ag P. Bibók, Zs. Okányi et D. Zlati, ügyvédek,
–        Rialtas na hUngáire, ag M. Z. Fehér agus K. Szíjjártó, i gcáil Gníomhairí,
–        An Coimisiún Eorpach, ag A. Armenia, B. Béres, B. De Meester agus G. Wils, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 9 Deireadh Fómhair 2025,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú leis an léiriú atá le tabhairt orthu seo a leanas:
–        aithrisí 5, 7 agus 20 agus Airteagal 1, Airteagal 3(f) agus Airteagail 10 agus 11 de Threoir 2003/87/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Deireadh Fómhair 2003 lena mbunaítear scéim i ndáil le trádáil i gcomhair astaíochtaí gás ceaptha teasa laistigh den Aontas agus lena leasaítear Treoir 96/61/CE ón gComhairle (IO 2003 L 275, lch. 32), arna leasú le Treoir (AE) 2018/410 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Márta 2018 (IO 2018 L 76, lch. 3) (‘Treoir 2003/87’);
–        Airteagail 18, 49 agus 56 CFAE;
–        Airteagail 17 agus 21 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’);
–        Airteagal 14 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, a síníodh sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’), agus Airteagal 1 de Phrótacal Breise Uimh. 1 a ghabhann leis, a síníodh i bPáras an 20 Márta 1952.
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir Nitrogénművek Vegyipari Zrt., cuideachta phoiblí theoranta de chuid na hUngáire atá gníomhach san earnáil táirgthe leasacháin (‘Nitrogénművek’), agus Nemzeti Adó- és Vámhivatal Fellebbviteli Igazgatósága (Stiúrthóireacht Achomhairc an Údaráis Náisiúnta Cánach agus Custaim, an Ungáir), maidir le híocaíocht na cánach ar lamháltais astaíochtaí dé-ocsaíde carbóin (CO2) (an cháin ar lamháltais astaíochtaí CO2) a eascraíonn as lamháltais astaíochtaí a úsáid saor in aisce, arna bunú le reachtaíocht náisiúnta.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
3        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in aithrisí 5, 7 agus 20 de Threoir 2003/87:
‘ (5)      Chomhaontaigh an tAontas [Eorpach] agus a Bhallstáit a ngealltanais a chomhlíonadh maidir le hastaíochtaí antrapaigineacha gás ceaptha teasa a laghdú faoi Phrótacal Kyoto [an tSeapáin] go comhpháirteach, i gcomhréir le Cinneadh 2002/358/CE [ón gComhairle an 25 Aibreán 2002 maidir le formheas, thar ceann an Chomhphobail Eorpaigh, Phrótacal Kyoto a ghabhann le Creat‑Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide agus comhlíonadh comhpháirteach na ngealltanas faoi sin (IO 2002 L 130, lch. 1)]. Tacaíonn an treoir seo le comhlíonadh gealltanais an Aontais Eorpaigh agus na mBallstát ar bhealach níos éifeachtaí, trí mhargadh Eorpach éifeachtúil i lamháltais astaíochtaí gás ceaptha teasa, agus ar bhealach a ndéanfar a laghad díobhála is féidir ar fhorbairt eacnamaíochta agus ar fhostaíocht.
[…]
(7)      Is gá forálacha Comhphobail a ghlacadh maidir le leithdháileadh na mBallstáit ar lamháltais chun sláine an mhargaidh inmheánaigh a chaomhnú agus chun saobhadh iomaíochta a sheachaint.
[…]
(20)      Leis an Treoir seo, spreagfar úsáid teicnící atá níos tíosaí ar fhuinneamh, lena n‑áirítear giniúint teasa agus cumhachta araon, as a n‑eascraíonn astaíochtaí níos ísle in aghaidh an aonaid ginte […]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4        Foráiltear an méid seo a leanas in’Airteagal 1(1) den Treoir seo, dar teideal ‘Ábhar’_:
‘Bunaítear scéim comhphobail leis an Treoir seo chun lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa a thrádáil laistigh den Aontas (‘CTA AE’) chun laghduithe ar gháis ceaptha teasa a chur chun cinn ar bhealach éifeachtúil ó thaobh costas de agus éifeachtúil ó thaobh an gheilleagair de.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5        Foráiltear don mhéid seo le hAirteagal 3 den Treoir sin, dar teideal ‘Sainmhínithe’:
‘Chun críocha na Treorach seo, tá feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
[…]
(f) ciallaíonn “oibreoir” aon duine a oibríonn nó a rialaíonn suiteáil nó, i gcás ina bhforáiltear amhlaidh sa reachtaíocht náisiúnta, duine ar tarmligeadh cumhacht eacnamaíoch chinntitheach ar fheidhmiú teicniúil na suiteála chuige.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6        Foráiltear mar a leanas leis an gcéad fhomhír agus an dara fomhír d’Airteagal 10(1) den Treoir chéanna, dar teideal ‘Ceantáil lamháltais ’:
‘Ó 2019 ar aghaidh, cuirfidh na Ballstáit ar ceant gach lamháltas nach leithdháiltear saor in aisce i gcomhréir le hAirteagail 10a agus 10c den Treoir seo agus nach gcuirtear i gcúlchiste cobhsaíochta an mhargaidh a bunaíodh le Cinneadh (AE) 2015/1814 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (an 6 Deireadh Fómhair 2015 maidir le cúlchiste cobhsaíochta margaidh a bhunú agus a fheidhmiú do scéim trádála an Aontais maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa agus lena leasaítear Treoir 2003/87/CE (IO 2015 L 264, lch. 1)) nó a chuirtear ar neamhní i gcomhréir le hAirteagal 12(4) den Treoir seo.
Ó 2021 ar aghaidh, agus gan dochar do laghdú a d’fhéadfaí a dhéanamh de bhun Airteagal 10(5), is é 57 % an sciar cheantála.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7        Foráiltear le hAirteagal 10a(1) agus (6) de Threoir 2003/87, dar teideal ‘Rialacha idirthréimhseacha an Chomhphobail maidir le leithdháileadh lamháltais saor in aisce’:
‘1.      Tugtar de chumhacht don Choimisiún [Eorpach] gníomhartha tarmligthe a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 23 chun an Treoir seo a fhorlíonadh maidir leis na rialacha uile-Aontais atá comhchuibhithe go hiomlán le haghaidh leithdháileadh lamháltas dá dtagraítear i míreanna 4, 5, 7 agus 19 den Airteagal seo.
[…]6.      Ba cheart do na Ballstáit bearta airgeadais a ghlacadh, i gcomhréir leis an dara agus leis an gceathrú fomhír √, i bhfabhar earnálacha nó fo-earnálacha atá neamhchosanta ar [fhíor-riosca] sceite carbóin i ngeall ar chostais shuntasacha indíreacha a thabhaítear hiarbhír ó chostais astaíochtaí gás ceaptha teasa a thugtar ar aghaidh i bpraghsanna leictreachais, ar choinníoll go mbeidh bearta airgeadais den sórt sin i gcomhréir le rialacha maidir leis an Státchabhair, agus go háirithe, nach ndéanfar saobhadh míchuí ar iomaíocht an mhargaidh inmheánaigh leo. […]
[…]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
An dlí náisiúnta
Dlí CL 2017
8        Foráiltear le hAirteagal 195 den adózás rendjéről szóló 2017. évi CL. törvény (Dlí Uimh. CL 2017 maidir leis an gCód Nós Imeachta Cánach) (Magyar Közlöny 2017/192):
‘Tabharfaidh an t‑údarás cánach, gan iniúchadh a dhéanamh, a bhreith ar dhearbhú leasaithe an cháiníocóra laistigh de 15 lá tar éis a thíolactha i gcás gurb é an t‑aon chúis amháin atá leis an dearbhú leasaithe sin ná go bhfuil an fhoráil lena leagtar síos an dliteanas cánach i gcontrárthacht leis an mBundlí nó le gníomh ceangailteach de chuid an Aontais Eorpaigh nó, i gcás rialachán bardasach, le haon riail dlí eile, ar choinníoll nach bhfuil cinneadh an (Alkotmánybíróság (an Chúirt Bhunreachtúil, an Ungáir), an Kúria (an Chúirt Uachtarach, an Ungáir)) nó cinneadh Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh lena rialaítear an cheist sin foilsithe fós tráth a chuirtear an dearbhú leasaithe isteach nó nach bhfuil an dearbhú leasaithe i gcomhréir le hábhar an chinnidh fhoilsithe.’
Foraithne Rialtais Uimh. 320/2023
9        Glacadh an a jelentős térítésmentes kibocsátásiegység-kiosztásban részesülő létesítmény üzemeltetőjét érintő egyes veszélyhelyzeti szabályokról szóló 320/2023. (VII. 17. Kormányrendelet (Foraithne Rialtais Uimh. 320/2023, maidir le rialacha éigeandála áirithe a bhaineann le hoibreoirí suiteálacha a fhaigheann lamháltais astaíochta shuntasacha saor in aisce) an 17 Iúil 2023 (Magyar Közlöny 2023/106., ‘Foraithne Rialtais Uimh. 320/2023’), a glacadh i bhfianaise staid géarchéime a d’fhógair údaráis na hUngáire de bharr an chogaidh idir an Úcráin agus an Rúis. Forchuirtear dhá ualach cánach d’oibreoirí a fhaigheann lamháltais astaíochta gás teasa shuntasacha saor in aisce faoi CTA AE. De réir Airteagal 4, tagann an fhoraithne sin i bhfeidhm ar an tríú lá i ndiadh an lae a foilsíodh í, an 17 Iúil 2023.
10      Faoi Airteagal 1(1) d’Fhoraithne Rialtais Uimh. 320/2023, aon oibreoir a n‑áirítear ina shuiteáil foshuiteáil le tagarmharc táirge mar a shainmhínítear le Rialachán Tarmligthe (AE) 2019/331 ón gCoimisiún, an 19 Nollaig 2018 lena gcinntear rialacha uile-Aontais idirthréimhseacha maidir le leithdháileadh lamháltas astaíochtaí saor in aisce comhchuibhithe de bhun Airteagal 10a de Threoir 2003/87/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO 2019 L 59, lch. 8), nó foshuiteáil astaíochtaí próisis de réir bhrí an rialacháin tharmligthe sin, agus a bhfuil a shuiteáil nó a fhoshuiteáil le meas mar oibreoir a fhaigheann leithdháiltí suntasacha saor in aisce
–        ar mhó ná 25 000 tona na meánastaíochtaí CO2 bliantúla fíoraithe aige sna 3 bliana roimh an mbonnbhliain, agus
–        sa bhliain roimh an mbliain tagartha, a fuair leithdháileadh lamháltas saor in aisce atá cothrom le 50 % ar a laghad de mheán a astaíochtaí fíoraithe iomlána de (CO2) sna 3 bliana roimh an mbliain tagartha.
11      Is í an cháin ar lamháltais astaíochtaí CO2, arb ionann í agus EUR 36 in aghaidh an tona d’astaíochtaí bliantúla an oibreora, an chéad ualach cánach a tugadh isteach leis an bhforaithne sin, arb í an t‑aon cheann lena mbaineann na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú. Ní mór bonn cánach na cánach seo a dhearbhú agus ní mór an cháin a íoc roimh an 31 Bealtaine den bhliain i ndiaidh na bliana cánach lena mbaineann. Don bhliain 2023, forchuireadh an cháin ar lamháltais astaíochtaí CO2 ar na hastaíochtaí uile le haghaidh na bliana, agus dá bhrí sin orthu sin a bhí ann roimh theacht i bhfeidhm na foraithne sin freisin.
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
12      Bhí Nitrogénművek, a thagann faoi raon feidhme Fhoraithne Rialtais Uimh. 320/2023, aitheanta faoi dhliteanas an chéad cheann de na muirir chánach a tugadh isteach leis an bhForaithne sin.
13      An 21 Nollaig 2023, chuir sí faoi bhráid Nemzeti Adó- és Vámhivatal Veszprém Vármegyei Adó- és Vámigazgatósága (Stiúrthóireacht Cánach agus Custaim Chontae Veszprém de chuid an Údaráis Náisiúnta Cánach agus Custaim, an Ungáir), dearbhú leasaithe cáiníocóra maidir leis an gcáin ar lamháltais astaíochtaí CO2 bunaithe ar Airteagal 195 de Dhlí Uimh. CL 2017. Dúirt sé go raibh sé ar intinn aige a dhliteanas cánach a laghdú, de shuim 2 561 256 000 forint na hUngáire (HUF), don tréimhse ón 1 Aibreán 2023 go dtí an 30 Meitheamh 2023.
14      Go háirithe, rinne sé agóid i gcoinne chomhlíontacht Fhoraithne Rialtais Uimh. 320/2023 leis an Magyarország Alaptörvénye (Dlí Bunúsach na hUngáire) agus le reachtaíocht an Aontais.
15      Tar éis don Stiúrthóireacht Cánach agus Custaim Chontae Veszprém de chuid an Údaráis Náisiúnta Cánach agus Custaim ar dtús, agus do Stiúrthóireacht Achomhairc an Údaráis Náisiúnta Cánach agus Custaim ansin
diúltú, go bunúsach, do dhearbhú leasaithe Nitrogénművek, thug Nitrogénművek caingean os comhair Veszprémi Törvényszék (Cúirt Veszprém, an Ungáir), arb í an chúirt a rinne an tarchur í.
16      Áitíonn Nitrogénművek os comhair na Cúirte Breithiúnais go bhfuil an cháin ar lamháltais astaíochtaí CO2, atá nasctha go díreach le lamháltais astaíochtaí CO2 saor in aisce a leithdháiltear faoi Threoir 2003/87, ar neamhréir le cuspóirí an Aontais faoi CTA AE. Ina theannta sin, maíonn sé go bhfuil Foraithne Rialtais Uimh. 320/2023 idirdhealaitheach, go bhfuil sé ina constaic ar na saoirsí bunúsacha a ráthaítear leis na Conarthaí, go sáraítear an tsaoirse chun seirbhísí a sholáthar, an tsaoirse bunaíochta agus an ceart chun maoine leis agus go bhféadfadh sé teacht faoi raon feidhme na reachtaíochta maidir le Státchabhair.
17      Fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an bhfuil an cháin ar lamháltais astaíochtaí CO2 ag luí le Treoir 2003/87. Measann sé nach féidir na freagraí ar na ceisteanna a tharchuirtear sa chás seo a bhaint go soiléir ó chásdlí na Cúirte, agus é á chur san áireamh go raibh cuspóir difriúil ag breithiúnais na Cúirte ar a raibh Nitrogénművek ag brath air ó chuspóir na caingne a tháinig roimhe.
18      Sna himthosca sin, chinn an Veszprémi Törvényszék (Cúirt Veszprémi) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘1)      An bhfuil Treoir 2003/87 […] – go háirithe [Airteagail 1, 10 agus 11 agus aithrisí 5, 7 agus 20 di, ach ar shlite eile freisin] – le léiriú, nó an féidir léiriú a dhéanamh, sa chaoi go gcuirtear bac ar bheart náisiúnta (Foraithne Rialtais Uimh. 320/2023) lena ndéantar:
–        muirear fioscach a ghearradh, go cúlghabhálach, ar astaíochtaí atá mar thoradh ar úsáid lámháltas astaíochtaí (muirear a ghearradh);
–        muirear fioscach a ghearradh, go cúlghabhálach, ar astaíochtaí atá mar thoradh ar úsáid lámháltas astaíochtaí in aisce (muirear a ghearradh);
–        muirear fioscach a ghearradh, go cúlghabhálach, ar astaíochtaí atá mar thoradh ar úsáid lámháltas astaíochtaí in aisce (muirear a ghearradh), a bhfuil d’éifeacht aige na lamháltais astaíochta in aisce a bhaint dá luach agus dá n‑éifeacht chúiteach;
–        muirear fioscach a ghearradh, go cúlghabhálach, ar astaíochtaí atá mar thoradh ar úsáid lámháltas astaíochtaí in aisce (muirear a ghearradh), a bhfuil d’éifeacht aige oibreoirí a dhíspreagadh óna n‑astaíochtaí a laghdú, a n‑éifeachtúlacht chomhshaoil a fheabhsú nó infheistíocht a thabhairt do theicneolaíochtaí atá níos neamhdhíobhálaí don chomhshaol;
–        muirear fioscach a ghearradh, go cúlghabhálach, ar astaíochtaí atá mar thoradh ar úsáid lámháltas astaíochtaí in aisce (muirear a ghearradh) agus nach bhfuil baint ar bith leis an gcuspóir dár beartaíodh le cosaint an chomhshaoil nó le Scéim Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh agus na cúraimí a ghabhann leis, ach a mhalairt ar fad, chun críche agus arb é is bonn le forchuireadh an mhuirir sin a údarú déileáil le héifeachtaí an choinbhleachta armtha agus na tubaiste daonnúla san Ungáir?
2)      I bhfianaise an toirmisc ar idirdhealú a eascraíonn as Airteagail 18, 49 agus 56 (CFAE), Airteagal 21 den (Chairt) agus Airteagal 14 den (ECHR), an bhfuil an coincheap “oibreoir” dá dtagraítear in Airteagal 3(f) den Treoir maidir le CTA le léiriú – nó an féidir léiriú a dhéanamh air – sa chaoi go gcuirtear bac ar bheart náisiúnta (Foraithne Rialtais Uimh. 320/2023) lena ndéantar idirdhealú, ar bhealach gan údar agus treallach agus gan aon chúis sháraitheach ar mhaithe le leas an phobail i gcoinne chatagóir áirithe d’oibreoirí den chineál sin i gcomparáid le hoibreoirí nach dtagann faoina raon feidhme?
3)      An bhfuil Airteagail 18, 49 agus 56 CFAE le léiriú – nó an féidir léiriú a dhéanamh orthu – sa chaoi go gcuirtear bac ar bheart náisiúnta (Foraithne Rialtais Uimh. 320/2023) lena ndéantar forfheidhmiú na saoirsí sin a shrianú agus lena ndéantar:
–        idirdhealú, ar bhealach gan údar agus treallach agus gan aon chúis sháraitheach ar mhaithe le leas an phobail i gcoinne chatagóir áirithe d’oibreoirí laistigh de bhrí Airteagal 3(f) den Treoir maidir le CTA trí iad a chur faoi réir rialacha (ar théarmaí níos troma) difriúla;
–        raon feidhme ratione personae a shainmhíniú ar bhealach gan údar agus treallach agus an aon chúis sháraitheach ar mhaithe le leas na phobail, agus nach bhfuil oiriúnach chun cuspóirí an chumhachtaithe ar dá dtoradh a glacadh é a bhaint amach; agus
–        an beart náisiúnta sin a thabhairt isteach go tobann agus ar bhealach neamh-intuartha nuair nach raibh ann gan ach trí lá idir foilsiú agus teacht i bhfeidhm an bhirt sin, agus ag an am céanna lena bhformheastar oibleagáidí cúlghabhálacha maidir leis na himeachtaí a tarlaíodh sular tháinig sé i bhfeidhm?
4)      An bhfuil cosaint an chirt chun maoine, mar a ráthaítear le hAirteagal 17 den Chairt agus Airteagal 1 den Chéad Phrótacal Breise a ghabhann le ECHR le léiriú – nó an féidir léiriú a dhéanamh air – sa chaoi go gcuirtear bac [leis] ar bheart náisiúnta (Foraithne Rialtais Uimh. 320/2023) atá de chineál díshealbhaithe agus a dhéanann gnóthachain uile na n‑oibreoirí a thagann faoina raon feidhme don tréimhse díreach a bhaint uathu, arb ionann é sin agus trasnaíocht neamhréireach agus dofhulaingthe ?’
Na ceisteanna le haghaidh réamhrialú
An chéad cheist
19      Ní mór a mheabhrú mar réamhphointe, de réir chásdlí socair na Cúirte Breithiúnais, i gcomhthéacs an nós imeachta lena bhforáiltear do chomhar idir na cúirteanna náisiúnta agus an Chúirt Bhreithiúnais a leagtar síos in Airteagal 267 CFAE, gur faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé freagra úsáideach a thabhairt don chúirt náisiúnta lena gcuirfear ar a cumas cinneadh a dhéanamh sa díospóid atá os a comhair. Fágann sé sin gur faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé, i gcás gurb iomchuí, foclaíocht eile a chur ar na ceisteanna a chuirtear faoina bráid (breithiúnas an 29 Aibreán 2021, Granarolo, C‑617/19, EU:C:2021:338, mír 32).
20      I ndáil leis sin, cé gur thagair an chúirt a rinne an tarchur go foirmiúil, ina ceisteanna, d’fhorálacha sonracha áirithe de dhlí an Aontais, ní chuirtear cosc ar an gCúirt na heilimintí léirithe uile a d’fhéadfadh a bheith ina gcúnamh chun breithniú a dhéanamh ar an gcás sna príomhimeachtaí a chur ar fáil di, cibé acu a tharchuir an chúirt sin chucu ina cuid ceisteanna nó nár tharchuir. I ndáil leis sin, is faoin gCúirt atá sé, ag féachaint d’ábhar na díospóide, na heilimintí de dhlí an Aontais is gá a léiriú a bhaint as an bhfaisnéis go léir a chuir an chúirt náisiúnta ar fáil, go háirithe as forais an chinnidh lena ndéantar na ceisteanna a tharchur (breithiúnas an 29 Aibreán 2021, Granarolo, C‑617/19, EU:C:2021:338, mír 33).
21      Sa chás seo, baineann na príomhimeachtaí le dlíthiúlacht Fhoraithne Rialtais Uimh. 320/2023 go bunúsach, lena ngearrtar cáin ar lamháltais astaíochtaí gás ceaptha teasa. I gcomhréir le hAirteagal 3 den Fhoraithne sin, is é bunús na cánach an méid astaíochtaí, arna chur in iúl i dtonaí CO2, a bhaineann leis an oibreoir atá faoi réir na cánach agus ráta ag a chomhmhéid i bhforint Ungárach arna shocrú ag EUR 36 in aghaidh an tona CO2. Mar is léir ón ordú tarchuir, forchuirtear le hAirteagal 1 den Fhoraithne sin go ngearrfar cáin ar aon oibreoir a fhaigheann leithdháiltí suntasacha lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa saor in aisce faoi CTA AE, a bhfuil suiteáil nó foshuiteáil le tagarmharc táirge agus/nó foshuiteáil astaíochtaí próisis aige, agus a bhfuil meán bliantúil astaíochtaí CO2 fíoraithe sna 3 bliana roimh an mbonnbhliain os cionn 25 000 tona ag a shuiteáil nó a fhoshuiteáil, ar an gcéad dul síos, agus a fuair, sa bhliain roimh an mbonnbhliain, leithdháileadh lamháltas saor in aisce a chomhfhreagraíonn do 50 % ar a laghad de mheán a astaíochtaí CO2 iomlána fíoraithe sna 3 bliana roimh an mbonnbhliain.
22      Cé gurb é Airteagal 10 den Treoir sin an fhoráil lena ndéileáiltí le lamháltais CO2 a leithdháileadh saor in aisce sa leagan bunaidh de Threoir 2003/87, is é Airteagal 10a den Treoir sin an fhoráil ábhartha ina leith sin, tar éis ghlacadh Threoir 2009/29/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 lena leasaítear Treoir 2003/87/CE chun scéim trádála lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa an Chomhphobail a fheabhsú agus a leathnú (IO 2009 L 140, lch. 63). Dá bhrí sin, ní mór Airteagal 10a den Treoir sin a léiriú i gcomhthéacs na chéad cheiste.
23      I bhfianaise an mhéid thuas, ní mór a chur san áireamh, lena céad cheist, go bhfiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 1 agus Airteagal 10a de Threoir 2003/87, arna léamh i bhfianaise aithrisí 5, 7 agus 20 den Treoir sin, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear oibreoir eacnamaíoch a fhaigheann leithdháiltí móra lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa saor in aisce faoi CTA AE faoi réir cáin a íoc ar lamháltais astaíochtaí CO2 óna shuiteáil le tagarmharc táirge agus/nó próisis, i gcás go bhfuil sé d’éifeacht ag an reachtaíocht sin éifeacht chúiteach leithdháileadh na lamháltas sin a neodrú agus go bhfuil sí i gcontrárthacht leis na cuspóirí arb iad an t‑iomaíochas a chaomhnú agus an sceitheadh carbóin a chosc.
24      Ar dtús, mar is léir ó Airteagal 1 de Threoir 2003/87, bunaítear leis an Treoir sin CTA AE san Aontas Eorpach chun laghduithe ar astaíochtaí CO2 a chur chun cinn ar bhealach éifeachtúil ó thaobh costas de agus éifeachtúil ó thaobh an gheilleagair de (breithiúnas an 12 Aibreán 2018, PPC Power, C‑302/17, EU:C:2018:245, mír 18).
25      Chinn an Chúirt arís agus arís eile gurb é príomhchuspóir Threoir 2003/87 ná laghdú suntasach a bhaint amach ar astaíochtaí gás ceaptha teasa. Ní mór an cuspóir sin a bhaint amach i gcomhréir le sraith fo-chuspóirí agus trí ionstraimí áirithe a úsáid. Is é CTA AE an phríomhionstraim chuige sin. Is iad na fo-chuspóirí eile atá le comhlíonadh ag an gcóras sin, go háirithe, mar a leagtar amach in aithrisí 5 agus 7 den Treoir sin iad, forbairt eacnamaíoch agus fostaíocht a chaomhnú mar aon le sláine an mhargaidh inmheánaigh agus coinníollacha iomaíochta (breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2013, Iberdrola agus páirtithe eile, C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11 agus C‑640/11, EU:C:2013:660, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
26      Mar a leagtar amach in aithris 20 de Threoir 2003/87, fo-chuspóir eile a shaothraítear leis an CTA AE is ea laghdú na n‑astaíochtaí sin a chur chun cinn trí bhíthin feabhsuithe teicneolaíochta, amhail úsáid teicnící atá níos tíosaí ar fhuinneamh, as a n‑eascraíonn astaíochtaí níos ísle in aghaidh an aonaid ghinte.
27      Chun a cuspóir a bhaint amach maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú in imthosca den sórt sin, braitheann Treoir 2003/87 ar luach eacnamaíoch na lamháltas chun spreagadh a thabhairt do ghnóthaí a n‑astaíochtaí a laghdú agus tugtar isteach, chuige sin, CTA AE. Mar sin, is féidir le comhlachtaí na lamháltais a leithdháileadh dóibh a úsáid nó a dhíol, ag brath ar a luach margaidh agus ar na tairbhí a d’fhéadfaidís a bhaint astu (féach, chuige sin, breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2013, Iberdrola agus páirtithe eile, C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11, agus C‑640/11, EU:C:2013:660, míreanna 47, 49 agus 55, agus an 12 Aibreán 2018, PPC Power, C‑302/17, EU:C:2018:245, mír 24).
28      Sa chomhthéacs sin, foráiltear do leithdháileadh saor in aisce na lamháltas astaíochtaí sin chun cosc a chur ar chaillteanas iomaíochais a dhéanann difear do thionscail an Aontais, rud a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le feiniméan athlonnú na táirgeachta ar a dtugtar ‘sceitheadh carbóin’ (féach, chuige sin, breithiúnais an 17 Deireadh Fómhair 2013, Iberdrola agus páirtithe eile, C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11, agus C‑640/11, EU:C:2013:660, mír 39, agus an 26 Feabhra 2015, ŠKO-Energo, C‑43/14, EU:C:2015:120, mír 28). Dá bhrí sin, chun an cuspóir sin maidir le hiomaíochas thionscail an Aontais a bhaint amach, leagtar síos in Airteagal 10a de Threoir 2003/87 sraith rialacha idirthréimhseacha de chuid an Aontais a bhaineann le lamháltais saor in aisce. Foráiltear leis an gcéad fhomhír de mhír 1 den Airteagal sin go dtugtar de chumhacht don Choimisiún gníomhartha tarmligthe a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 23 chun an Treoir seo a fhorlíonadh maidir leis na rialacha uile-Aontais atá comhchuibhithe go hiomlán le haghaidh leithdháileadh lamháltas dá dtagraítear i míreanna 4, 5, 7 agus 19. Foráiltear leis an dara fomhír go dtí an ceathrú fomhír d’Airteagal 10a(1) agus (2) den Treoir sin an modh ríofa agus na rialacha mionsonraithe maidir le leithdháileadh lamháltas saor in aisce, tar éis tagarmharcanna ex ante a shocrú, táirge ar tháirge, atá le húsáid le haghaidh gach earnála agus fo-earnála.
29      Foráiltear leis an gcéad fhomhír agus leis an gceathrú fomhír d’Airteagal 10a(6) de Threoir 2003/87, go gceadaítear do na Ballstáit bearta airgeadais a ghlacadh i bhfabhar earnálacha nó fo-earnálacha atá neamhchosanta ar [fhíor-riosca] sceite carbóin i ngeall ar chostais shuntasacha indíreacha a thabhaítear iarbhír ó chostais astaíochtaí gás ceaptha teasa a thugtar ar aghaidh i bpraghsanna leictreachais, ar choinníoll go mbeidh bearta airgeadais den sórt sin i gcomhréir le rialacha maidir leis an Státchabhair
30      I ndáil leis sin, mar a thugann an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 54 dá Tuairim, tá na rialacha a bhaineann leis an leithdháileadh sin comhchuibhithe go hiomlán ar leibhéal an Aontais. Leanann sé sin, go háirithe, ó aithris 23 de Threoir 2009/29, ina luaitear ‘gur cheart leithdháileadh saor in aisce idirthréimhseach ar shuiteálacha a bhaint amach trí rialacha comhchuibhithe (an Aontais), chun saobhadh iomaíochta san (Aontas) a laghdú’.
31      Chinn an Chúirt freisin, agus Airteagal 10a(1) de Threoir 2003/87 á ghlacadh aige, gur thug reachtóir an Aontais suntas don ghéarghá atá le comhchuibhiú iomlán trína fhoráil ‘go nglacfaidh an Coimisiúin bearta cur chun feidhme chomhchuibhithe ar leibhéil [an Aontais] maidir le leithdháileadh comhchuibhithe lamháltas’ agus chuir sí na critéir ar dá réir ba chóir an comhchuibhiú a dhéanamh in iúl don Choimisiún, eadhon, go bunúsach, bunaithe ar thagarmharcanna de réir earnála agus fo-earnála (féach, chuige sin, breithiúnas an 22 Meitheamh 2016, DK Recycling und Roheisen v an Coimisiún, C‑540/14 P, EU:C:2016:469, mír 52).
32      Mheas an Chúirt freisin, trí fhoráil a dhéanamh do mhodh den sórt sin chun lamháltais astaíochtaí gás ceaptha teasa a leithdháileadh saor in aisce, atá comhchuibhithe go hiomlán ar bhonn earnála, go ndearna reachtóir an Aontais ceanglas fíor-riachtanach maidir le saobhadh iomaíochta sa mhargadh inmheánach a laghdú a thabhairt i gcrích (breithiúnas an 22 Meitheamh 2016, DK Recycling und Roheisen v an Coimisiún, C‑540/14 P, EU:C:2016:469, mír 53).
33      Dá réir sin, cé nach gcuireann aon cheann de na forálacha sin srian sainráite ar cheart na mBallstát bearta de chineál fioscach a ghlacadh lena bhfhéadfaí tionchar a imirt ar impleachtaí eacnamaíocha na lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa, is amhlaidh fós nach féidir le glacadh beart den sórt sin an bonn a bhaint de na cuspóirí a shaothraítear le Treoir 2003/87 mar a mheabhraítear i míreanna 27 agus 29 den bhreithiúnas seo. Go deimhin, is gá, ar mhaithe le feidhmiú cuí CTA AE, nach laghdóidh beart náisiúnta de chineál fioscach an dreasacht chun astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú go dtí go gcuirfear deireadh leis go hiomlán.
34      Sa chás seo, mar is léir ón ordú tarchuir, is saintréith de cháin lamháltas astaíochtaí CO2 na hUngáire é, ar an gcéad dul síos, go bhforchuirtear léi, go bunúsach, cáin ar lamháltais astaíochtaí gás ceaptha teasa ar aon oibreoir suiteála a fhaigheann leithdháiltí suntasacha lamháltas astaíochtaí saor in aisce, a gcuimsítear ina suiteáil foshuiteáil le tagarmharc táirge agus/nó foshuiteáil astaíochtaí próisis, agus ar sáraíodh meán bliantúil astaíochtaí CO2 fíoraithe 25 000 tona sa suiteáil agus a bhfuil leithdháileadh saor in aisce faighte aici a chomhfhreagraíonn do 50 % ar a laghad de mheán na n‑astaíochtaí fíoraithe iomlána agus, ar an dara dul síos, go dtoibhítear EUR 36 in aghaidh an tona CO2 léi ar astaíochtaí CO2 an oibreora sin.
35      Ós rud é go ngearrtar cáin go sonrach le cáin den sórt sin ar oibreoirí eacnamaíocha áirithe a fuair leithdháiltí lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa saor in aisce, tá sé d’éifeacht aici an dreasacht a bhaint de na hoibreoirí sin infheistíocht a dhéanamh i mbearta chun a n‑astaíochtaí a laghdú chun méid na cánach atá dlite. Dá bhrí sin, is dócha go mbainfidh cáin den sórt sin cuid shubstaintiúil de luach eacnamaíoch na lamháltas astaíochtaí agus go mbainfidh sé an bonn de na dreasachtaí ar a bhfuil CTA AE bunaithe agus, dá bhrí sin, na dreasachtaí chun laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a chur chun cinn a chealú. I ndáil leis an méid sin, ní fhéadfaí a rá go bhfuil aon éifeacht dreasachta ar oibreoirí ag an bhfíoras go mbraitheann méid na cánach dlite go líneach ar astaíochtaí iarbhír.
36      Ní féidir amhras a chaitheamh ar an léiriú sin le hargóint Rialtas na hUngáire atá bunaithe ar an sásra dá bhforáiltear in Airteagal 3(6) d’Fhoraithne Rialtais Uimh. 320/2003, lena spreagtar oibreoirí chun a n‑astaíochtaí a laghdú trí chead a thabhairt do dhuine inchánach bonn canach na cánach sin a laghdú 50 % i gcás ina bhfuil laghdú tagtha ar astaíochtaí CO2 an duine inchánach sin i gcomparáid leis na hastaíochtaí fíoraithe sa dara bliain roimh an mbliain tagartha a mhéid atá comhionann ar a laghad leis an bhfachtóir laghdaithe línigh a úsáidtear agus a cheanglaítear leis an scéim trádála astaíochtaí a chaomhnú. Tá sé d’éifeacht ag an laghdú sin ar an mbonn cánach freisin go mbaintear cuid shubstaintiúil dá luach eacnamaíoch de lamháltais astaíochtaí, rud a fhágann go gcailleann oibreoirí eacnamaíocha aon dreasacht chun infheistíocht a dhéanamh i mbearta chun a n‑astaíochtaí a laghdú, rud a chuireann ar a gcumas brabús a bhaint as a lamháltais nár úsáideadh a dhíol.
37      Dá bhrí sin, tá an chuma air go bhfuil sé d’éifeacht ag cáin na hUngáire ar lamháltais astaíochtaí CO2 an prionsabal maidir le leithdháileadh lamháltas saor in aisce astaíochtaí gás ceaptha teasa, a leagtar síos in Airteagal 10a de Threoir 2003/87, a neodrú agus an bonn a bhaint de na cuspóirí a shaothraítear leis an Treoir sin, rud atá le fíorú ag an gcúirt a rinne an tarchur.
38      I bhfianaise na mbreithnithe thuas, is é an freagra ar an gcéad cheist a tharchuirtear ná nach mór Airteagal 1 agus Airteagal 10a de Threoir 2003/87, arna léamh i bhfianaise aithrisí 5, 7 agus 20 den Treoir sin, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear oibreoir eacnamaíoch a fhaigheann leithdháiltí móra lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa saor in aisce faoi CTA AE faoi réir cáin a íoc ar lamháltais astaíochtaí CO2 a shuiteála le tagarmhairc táirge agus/nó próisis, i gcás go bhfuil sé d’éifeacht ag an reachtaíocht sin éifeacht chúiteach leithdháileadh lamháltas den sórt sin a neodrú agus go bhfuil sí i gcontrárthacht leis na cuspóirí arb iad an t-iomaíochas a chaomhnú agus an sceitheadh carbóin a chosc.
An dara ceist go dtí an ceathrú ceist
39      I bhfianaise an fhreagra arna thabhairt ar an gcéad cheist, ní gá freagra a thabhairt ar an dara go dtí an ceathrú ceist.
Costais
40      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Dara Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le Airteagal 1 agus Airteagal 10a de Threoir 2003/87/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Deireadh Fómhair 2003 lena mbunaítear scéim i ndáil le trádáil lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa laistigh den Aontas agus lena leasaítear Treoir 96/61/CE ón gComhairle, arna leasú le Treoir (AE) 2018/410 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Márta 2018, arna léamh i bhfianaise aithrisí 5, 7 agus 20 den Treoir sin,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
cuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear oibreoir eacnamaíoch a fhaigheann leithdháiltí móra lamháltas astaíochtaí gás ceaptha teasa saor in aisce faoin scéim comhphobail chun lamháltas asaíochtaí gás ceaptha teasa a thrádáil laistigh den Aontas faoi réir cáin a íoc ar lamháltais astaíochtaí CO2 a shuiteála le tagarmharc táirge agus/nó próisis, i gcás go bhfuil sé d’éifeacht ag an reachtaíocht sin éifeacht chúiteach leithdháileadh lamháltas den sórt sin a neodrú agus go bhfuil sí i gcontrárthacht leis na cuspóirí arb iad an
t-iomaíochas a chaomhnú agus an sceitheadh carbóin a chosc.
Sínithe
*      Teangacha an cháis: an Fhraincis agus an Ungáiris.