62022CC0777
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JULIANE KOKOTT
της 21ης Νοεμβρίου 2024 (
1
)
Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑777/22 P και C‑789/22 P
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ)
κατά
Francesca Corneli (C‑777/22 P)
και
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
κατά
Francesca Corneli (C‑789/22 P)
«Αίτηση αναιρέσεως – Οικονομική και νομισματική πολιτική – Ενιαίος εποπτικός μηχανισμός – Κανονισμός (ΕΚ) 1024/2013 – Άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο – Εφαρμογή εκ μέρους της ΕΚΤ της εθνικής νομοθεσίας μεταφοράς οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη – Οδηγία 2014/59/ΕΕ – Άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος – Δυνατότητα άμεσης εφαρμογής – Υποχρέωση εις βάρος ιδιώτη – Ερμηνεία κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία – Δικαστικός έλεγχος της εφαρμογής του εθνικού δικαίου από την ΕΚΤ – Απόφαση της ΕΚΤ να θέσει την Banca Carige SpA υπό καθεστώς προσωρινής διαχείρισης – Προσφυγή ακυρώσεως ασκηθείσα από μικρή μέτοχο – Παραδεκτό – Άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ – Πράξη που αφορά ένα πρόσωπο άμεσα και ατομικά – Διατήρηση του έννομου συμφέροντος»
Περιεχόμενα
I. Εισαγωγή
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
1. Ο κανονισμός 1024/2013
2. H οδηγία 2014/59
Β. Το εθνικό δίκαιο
III. Το ιστορικό της διαφοράς
Α. Τα πραγματικά περιστατικά
Β. Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
V. Εκτίμηση
Α. Επισκόπηση των λόγων αναιρέσεως και σειρά εξέτασης
Β. Λόγοι αναιρέσεως σχετικά με το παραδεκτό της προσφυγής
1. Ενεργητική νομιμοποίηση δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ
α) Πράξεις που αφορούν άμεσα την αναιρεσείουσα
β) Ατομικός επηρεασμός
2. Διατήρηση του έννομου συμφέροντος
3. Ενδιάμεσο συμπέρασμα
Γ. Λόγοι αναιρέσεως που αφορούν το βάσιμο της προσφυγής: παράβαση του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, σε συνδυασμό με το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59 και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας;
1. Σειρά εξέτασης
2. Δυνατότητα άμεσης εφαρμογής και υπεροχή του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59;
α) Η κανονιστική διάρθρωση του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59
β) Δυνατότητα άμεσης εφαρμογής του άρθρου 29, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/59 εις βάρος της τράπεζας και των μετόχων της;
3. Επικουρικώς: άμεση εφαρμογή του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 από την ΕΚΤ;
α) Η ΕΚΤ ως αποδέκτης άμεσα εφαρμοστέων διατάξεων οδηγίας
β) Συνέπειες της δυνατότητας άμεσης εφαρμογής του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 εις βάρος της τράπεζας και των μετόχων της
4. Ερμηνεία του άρθρου 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία;
5. Η εθνική νομοθεσία κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 ως «δίκαιο» ή ως «πραγματικό περιστατικό»;
6. Παραδεκτό της αιτίασης σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, σε συνδυασμό με το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία
7. Ενδιάμεσο συμπέρασμα
VI. Πρόταση
I. Εισαγωγή
1.
Οι υπό κρίση συνεκδικαζόμενες αιτήσεις αναιρέσεως της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (στο εξής από κοινού: αναιρεσείουσες) βάλλουν κατά απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση) (
2
), με την οποία το εν λόγω δικαστήριο ακύρωσε τις αποφάσεις της ΕΚΤ της 1ης Ιανουαρίου και της 29ης Μαρτίου 2019 (στο εξής: επίδικες αποφάσεις). Με τις εν λόγω αποφάσεις η ΕΚΤ έθεσε την Banca Carige SpA (στο εξής: τράπεζα) υπό καθεστώς προσωρινής διαχείρισης (
3
) και, στη συνέχεια, παρέτεινε το καθεστώς αυτό μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2019 (
4
).
2.
Η πρωτοδίκως προσφεύγουσα και αναιρεσίβλητη, Francesca Corneli, ήταν μία εκ των πολλών μετόχων μειοψηφίας της τράπεζας.
3.
Οι αναιρεσείουσες προσάπτουν στο Γενικό Δικαστήριο, αφενός, ότι κακώς έκρινε την προσφυγή παραδεκτή. Υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η F. Corneli έχει (διατηρούμενο) έννομο συμφέρον να ζητήσει την ακύρωση των επίδικων αποφάσεων και ότι οι αποφάσεις αυτές την αφορούν άμεσα και ατομικά κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η κατάσταση της F. Corneli, στην περίπτωση της διαταχθείσας από την ΕΚΤ υπαγωγής της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, διέφερε από την κατάσταση των μετόχων τους οποίους αφορούσε η απόφαση στην υπόθεση ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (
5
) (στο εξής: απόφαση Trasta Komercbanka). Συγκεκριμένα, στην εν λόγω υπόθεση, οι μέτοχοι είχαν προσβάλει μια απόφαση της ΕΚΤ να ανακαλέσει την άδεια λειτουργίας της εν λόγω τράπεζας. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η εν λόγω απόφαση δεν αφορούσε άμεσα τους μετόχους αυτούς και, ως εκ τούτου, απέρριψε την προσφυγή ακυρώσεώς τους ως απαράδεκτη. Αιτιολόγησε την κρίση του επισημαίνοντας ότι η εν λόγω απόφαση είχε αποκλειστικά και μόνον αρνητικό οικονομικό αντίκτυπο στους εν λόγω μετόχους, χωρίς όμως να επηρεάσει τη νομική τους κατάσταση (
6
).
4.
Αφετέρου, επί της ουσίας, οι αναιρεσείουσες προσάπτουν, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο, ότι παρέβη το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΕ) 1024/2013 (
7
). Συναφώς, ανακύπτουν σημαντικά νομικά ζητήματα που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί στη νομολογία του Δικαστηρίου. Τα ζητήματα αυτά αφορούν την έκταση της προβλεπόμενης στην εν λόγω διάταξη υποχρέωσης της ΕΚΤ να εφαρμόζει, κατά την άσκηση των εποπτικών της αρμοδιοτήτων έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων στο πλαίσιο του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού, επίσης την εθνική νομοθεσία που έχει θεσπιστεί για τη μεταφορά του σχετικού δικαίου της Ένωσης στην εσωτερική έννομη τάξη, συμπεριλαμβανομένης της εν προκειμένω εφαρμοστέας οδηγίας 2014/59/ΕΕ (
8
), και έχουν, ειδικότερα, ως εξής:
–
Πρέπει η ΕΚΤ να εφαρμόζει την εθνική νομοθεσία όπως αυτή έχει θεσπιστεί από τον νομοθέτη για τη μεταφορά μιας οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη και όπως ερμηνεύεται και εφαρμόζεται από τα εθνικά δικαστήρια, ακόμη και αν αντιβαίνει στις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας;
–
Πρέπει, σε περίπτωση άμεσα εφαρμοστέων διατάξεων οδηγίας, να εφαρμόζονται, σύμφωνα με την αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης, αποκλειστικά οι εν λόγω διατάξεις, όχι μόνον από τις αρχές και τα δικαστήρια των κρατών μελών, αλλά και από την ΕΚΤ, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το αντίθετο εθνικό δίκαιο;
–
Σε περίπτωση που δεν είναι δυνατή η άμεση εφαρμογή διατάξεων οδηγίας, π.χ. επειδή οι εν λόγω διατάξεις δημιουργούν υποχρεώσεις εις βάρος ιδιωτών, οφείλει η ΕΚΤ να τηρεί τις ισχύουσες αρχές περί ερμηνείας του εθνικού δικαίου κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία;
–
Πρέπει η ΕΚΤ να εφαρμόζει στο πλαίσιο αυτό τις αναγνωρισμένες από το εθνικό δίκαιο μεθόδους ερμηνείας και τη σχετική νομολογία των δικαστηρίων των κρατών μελών;
5.
Εκτιμώ ότι, λαμβανομένων υπόψη των θεμελιωδών αξιωμάτων της τήρησης των αρχών της ομοιομορφίας και του κράτους δικαίου στην έννομη τάξη της Ένωσης, η ΕΚΤ, ως θεσμικό όργανο της Ένωσης, δεν μπορεί εν τέλει να υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 υποχρέωση να παραβιάζει απροκάλυπτα το δίκαιο της Ένωσης, εφαρμόζοντας εθνική νομοθεσία που αντιβαίνει στο εν λόγω δίκαιο. Σε περίπτωση πάντως που το πράξει, η παρανομία θα πρέπει να αποκατασταθεί από τα δικαστήρια της Ένωσης. Εντούτοις, τα εν λόγω ζητήματα και η αιτιολόγηση του ανωτέρω συμπεράσματος είναι πολύ αμφιλεγόμενα ακόμη και στη σχετική νομική θεωρία (
9
). Συναφώς, πρέπει να διευκρινιστεί το εξίσου αμφιλεγόμενο ζήτημα ποια είναι τα κριτήρια ελέγχου που εφαρμόζονται στην πρωτοβάθμια διαδικασία ακυρώσεως και στην επακόλουθη αναιρετική διαδικασία όσον αφορά τις πράξεις της ΕΚΤ με τις οποίες εφαρμόζεται εθνική νομοθεσία (
10
).
II. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
6.
Το εφαρμοστέο στην υπό κρίση υπόθεση νομικό πλαίσιο της Ένωσης αποτελείται κατ’ ουσίαν από τον κανονισμό 1024/2013 και την οδηγία 2014/59.
1. Ο κανονισμός 1024/2013
7.
Η αιτιολογική σκέψη 34 του κανονισμού 1024/2013 έχει ως εξής:
«Προς εκτέλεση των καθηκόντων της και άσκηση των εποπτικών εξουσιών της, η ΕΚΤ θα πρέπει να εφαρμόζει τους ουσιαστικούς κανόνες που αφορούν την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων. Οι εν λόγω κανόνες αποτελούνται από τη σχετική ενωσιακή νομοθεσία, ιδίως τους άμεσα εφαρμοστέους κανονισμούς ή οδηγίες, όπως είναι οι πράξεις σχετικά με τις κεφαλαιακές απαιτήσεις για τα πιστωτικά ιδρύματα και σχετικά με τους χρηματοπιστωτικούς ομίλους ετερογενών δραστηριοτήτων. Σε περίπτωση που οι ουσιαστικοί κανόνες περί προληπτικής εποπτείας των πιστωτικών ιδρυμάτων θεσπίζονται με οδηγίες, η ΕΚΤ θα πρέπει να εφαρμόζει την εθνική νομοθεσία περί μεταφοράς αυτών των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη. Σε περίπτωση που η σχετική ενωσιακή νομοθεσία αποτελείται από κανονισμούς και διέπει τομείς, όπου κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος κανονισμού αυτοί οι κανονισμοί παρέχουν ρητώς επιλογές στα κράτη μέλη, η ΕΚΤ πρέπει να εφαρμόζει επίσης την εθνική νομοθεσία με την οποία ασκούνται αυτές οι επιλογές. Οι εν λόγω επιλογές πρέπει να θεωρούνται ότι αποκλείουν επιλογές διαθέσιμες μόνον στις αρμόδιες ή εντεταλμένες αρχές. Αυτό δεν θίγει την αρχή περί υπεροχής του δικαίου της ΕΕ. Εξυπακούεται ότι η ΕΚΤ πρέπει κατά την έγκριση κατευθυντήριων γραμμών ή συστάσεων ή κατά τη λήψη αποφάσεων να βασίζεται και να ενεργεί σύμφωνα με τις σχετικές δεσμευτικές διατάξεις της ενωσιακής νομοθεσίας.»
8.
Το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 ορίζει τα εξής:
«Για το σκοπό της εκτέλεσης των καθηκόντων που της ανατίθενται με τον παρόντα κανονισμό, με σκοπό τη διασφάλιση υψηλών προτύπων εποπτείας, η ΕΚΤ εφαρμόζει όλη την οικεία νομοθεσία και, αν το σχετικό ενωσιακό δίκαιο αποτελείται από οδηγίες, την εθνική νομοθεσία μεταφοράς των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη. Αν η σχετική ενωσιακή νομοθεσία αποτελείται από κανονισμούς και αυτοί οι κανονισμοί παρέχουν ρητώς επιλογές στα κράτη μέλη, η ΕΚΤ πρέπει να εφαρμόζει επίσης και την εθνική νομοθεσία διά της οποίας ασκούνται αυτές οι επιλογές.»
2. H οδηγία 2014/59
9.
Η αιτιολογική σκέψη 39 της οδηγίας 2014/59 έχει ως εξής:
«Κατά τα στάδια της ανάκαμψης και της έγκαιρης παρέμβασης που προβλέπονται από την παρούσα οδηγία, οι μέτοχοι θα πρέπει να διατηρούν πλήρη ευθύνη και έλεγχο του ιδρύματος, εκτός εάν η αρμόδια αρχή διορίσει προσωρινό διαχειριστή.»
10.
Στην αιτιολογική σκέψη 40 της εν λόγω οδηγίας εκτίθενται, μεταξύ άλλων, τα εξής:
«Προκειμένου να διασφαλιστεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα, είναι σημαντικό να είναι σε θέση οι αρμόδιες αρχές να ανορθώσουν τη χρηματοπιστωτική και οικονομική κατάσταση ενός ιδρύματος, η οποία έχει επιδεινωθεί, πριν αυτό φτάσει σε σημείο που οι αρχές να μην έχουν άλλη εναλλακτική λύση πλην της εξυγίανσής του. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να παραχωρούνται στις αρμόδιες αρχές εξουσίες έγκαιρης παρέμβασης, συμπεριλαμβανομένης της εξουσίας να διορίζουν προσωρινό διαχειριστή (επίτροπο), ο οποίος είτε να αντικαθιστά είτε να συνεργάζεται προσωρινά με το διοικητικό όργανο και τα ανώτερα διοικητικά στελέχη του ιδρύματος. Καθήκον του προσωρινού διαχειριστή θα πρέπει να είναι να ασκεί όλες τις εξουσίες που διαθέτει με σκοπό να προωθήσει λύσεις για την ανόρθωση της χρηματοοικονομικής […] κατάστασης του ιδρύματος. Ο διορισμός του προσωρινού διαχειριστή δεν θα πρέπει να συνεπάγεται αδικαιολόγητες παρεμβάσεις στα δικαιώματα των μετόχων ή των ιδιοκτητών ή στις διαδικαστικές υποχρεώσεις που προβλέπονται στο ενωσιακό ή το εθνικό εταιρικό δίκαιο, ούτε παραβιάσεις των διεθνών υποχρεώσεων της Ένωσης ή των κρατών μελών όσον αφορά την προστασία των επενδύσεων […]»
11.
Το άρθρο 28 της οδηγίας 2014/59, με τίτλο «Απομάκρυνση των ανώτατων διοικητικών στελεχών και του διοικητικού οργάνου», ορίζει τα εξής:
«Σε περίπτωση που υπάρχει σημαντική επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής κατάστασης ενός ιδρύματος ή σημειώνονται σοβαρές παραβάσεις νόμων ή κανονισμών ή των καταστατικών των ιδρυμάτων ή σοβαρές διοικητικές παρατυπίες, και τα άλλα μέτρα που λαμβάνονται σύμφωνα με το άρθρο 27 δεν επαρκούν για να αντιστραφεί η εν λόγω επιδείνωση, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να απαιτήσουν την απομάκρυνση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου του ιδρύματος, είτε εν συνόλω είτε σε ατομική βάση. Ο διορισμός των νέων ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του νέου διοικητικού οργάνου πραγματοποιείται σύμφωνα με το εθνικό και το ενωσιακό δίκαιο και υπόκειται στην έγκριση ή συγκατάθεση της αρμόδιας αρχής.»
12.
Το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59, με τίτλο «Προσωρινός διαχειριστής», προβλέπει τα εξής:
«1.   Σε περίπτωση που η αρμόδια αρχή κρίνει την αντικατάσταση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου, όπως αναφέρεται στο άρθρο 28, ανεπαρκή για την επανόρθωση της κατάστασης, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να διορίσουν στο ίδρυμα έναν ή περισσότερους ειδικούς διαχειριστές (επιτρόπους). Οι αρμόδιες αρχές μπορούν, κατ’ αναλογία προς τις περιστάσεις, να διορίζουν οποιονδήποτε προσωρινό διαχειριστή προκειμένου είτε για να αντικαταστήσει προσωρινά το διοικητικό όργαν[ο] του ιδρύματος είτε για να συνεργαστεί προσωρινά με το διοικητικό όργανο του ιδρύματος, απόφαση που η αρμόδια αρχή καθορίζει κατά τη στιγμή του διορισμού. Εάν η αρμόδια αρχή διορίσει προσωρινό διαχειριστή προκειμένου να συνεργαστεί με το διοικητικό όργανο του ιδρύματος, η αρμόδια αρχή διευκρινίζει περαιτέρω, κατά τη στιγμή του διορισμού, τον ρόλο, τα καθήκοντα και τις εξουσίες του προσωρινού διαχειριστή, καθώς και κάθε απαίτηση έναντι του διοικητικού οργάνου του ιδρύματος να ζητά τη γνώμη ή να εξασφαλίζει τη συναίνεση του προσωρινού διαχειριστή πριν από τη λήψη ορισμένων αποφάσεων ή την ανάληψη ορισμένων δράσεων. Η αρμόδια αρχή οφείλει να δημοσιοποιεί τον διορισμό οποιουδήποτε προσωρινού διαχειριστή, εκτός εάν ο προσωρινός διαχειριστής δεν έχει αρμοδιότητα εκπροσώπησης του ιδρύματος. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν περαιτέρω ότι κάθε προσωρινός διαχειριστής διαθέτει τα προσόντα, τις ικανότητες και τις γνώσεις που απαιτούνται προκειμένου να ασκήσει τα καθήκοντά του και ότι δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων.
2.   Η αρμόδια αρχή προσδιορίζει τις εξουσίες του προσωρινού διαχειριστή κατά τη στιγμή του διορισμού του, κατ’ αναλογία προς τις περιστάσεις. Οι εν λόγω εξουσίες μπορούν να περιλαμβάνουν ορισμένες ή όλες τις εξουσίες του διοικητικού οργάνου του ιδρύματος βάσει του καταστατικού του ιδρύματος και του εθνικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της εξουσίας του διαχειριστή να ασκεί ορισμένα ή όλα τα διοικητικά καθήκοντα του διοικητικού οργάνου του ιδρύματος. Οι εξουσίες του προσωρινού διαχειριστή όσον αφορά το ίδρυμα συμμορφώνονται προς το εφαρμοστέο εταιρικό δίκαιο.
3.   Ο ρόλος και τα καθήκοντα του προσωρινού διαχειριστή διευκρινίζονται από την αρμόδια αρχή κατά τη στιγμή του διορισμού και μπορούν να περιλαμβάνουν την επιβεβαίωση της χρηματοοικονομικής θέσης του ιδρύματος, τη διαχείριση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων ή μέρους των εν λόγω δραστηριοτήτων του ιδρύματος με σκοπό τη διατήρηση ή την αποκατάσταση της χρηματοοικονομικής θέσης του ιδρύματος, και τη λήψη μέτρων για την αποκατάσταση της υγιούς και συνετής διαχείρισης της επιχειρηματικής δραστηριότητας του ιδρύματος. H αρμόδια αρχή διευκρινίζει τα όρια του ρόλου και των καθηκόντων του προσωρινού διαχειριστή κατά τη στιγμή του διορισμού.
4.   Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι αρμόδιες αρχές είναι αποκλειστικά υπεύθυνες για τον διορισμό και την απομάκρυνση κάθε προσωρινού διαχειριστή. Η αρμόδια αρχή μπορεί να απομακρύνει έναν προσωρινό διαχειριστή ανά πάσα στιγμή και για οποιονδήποτε λόγο. Η αρμόδια αρχή μπορεί να τροποποιήσει τους όρους διορισμού ενός προσωρινού διαχειριστή ανά πάσα στιγμή, με την επιφύλαξη του παρόντος άρθρου.
5.   Η αρμόδια αρχή μπορεί να απαιτεί ως προϋπόθεση την πρότερη συγκατάθεσή της για ορισμένες δράσεις του προσωρινού διαχειριστή. Η αρμόδια αρχή διευκρινίζει κάθε σχετική απαίτηση κατά τη στιγμή του διορισμού του προσωρινού διαχειριστή ή κατά τη στιγμή οιασδήποτε τροποποίησης των όρων διορισμού του προσωρινού διαχειριστή.
Σε κάθε περίπτωση, ο προσωρινός διαχειριστής δύναται να συγκαλεί γενική συνέλευση των μετόχων του ιδρύματος και να διαμορφώνει την ημερήσια διάταξη μόνον με την πρότερη συγκατάθεση της αρμόδιας αρχής.
6.   Η αρμόδια αρχή δύναται να απαιτεί από τον προσωρινό διαχειριστή να συντάσσει εκθέσεις με θέμα τη χρηματοοικονομική θέση του ιδρύματος και τις πράξεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του διορισμού του, ανά χρονικά διαστήματα που ορίζονται από την αρμόδια αρχή και κατά τη λήξη της θητείας του.
7.   Ο διορισμός προσωρινού διαχειριστή δεν υπερβαίνει σε διάρκεια το ένα έτος. Η εν λόγω περίοδος μπορεί κατ’ εξαίρεση να παραταθεί, εφόσον εξακολουθούν να πληρούνται οι προϋποθέσεις διορισμού του προσωρινού διαχειριστή. Η αρμόδια αρχή είναι υπεύθυνη να αποφασίσει εάν οι συνθήκες επιτρέπουν την παραμονή του προσωρινού διαχειριστή και να δικαιολογήσει κάθε σχετική απόφαση στους μετόχους.
8.   Με την επιφύλαξη του παρόντος άρθρου, ο διορισμός προσωρινού διαχειριστή δεν θίγει τα δικαιώματα των μετόχων τα οποία προβλέπονται από το ενωσιακό ή το εθνικό εταιρικό δίκαιο.
9.   Τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίσουν την ευθύνη κάθε προσωρινού διαχειριστή, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, για πράξεις και παραλείψεις κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του ως ειδικού διαχειριστή βάσει της παραγράφου 3.
10.   Ο προσωρινός διαχειριστής που διορίζεται δυνάμει του παρόντος άρθρου δεν θεωρείται σκιώδης διευθυντής ή de facto διευθυντής σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.»
Β.
Το εθνικό δίκαιο
13.
Η οδηγία 2014/59 μεταφέρθηκε στην ιταλική έννομη τάξη με το Decreto legislativo n. 181 (νομοθετικό διάταγμα 181), της 16ης Νοεμβρίου 2015 (
11
).
14.
Το άρθρο 8 του νόμου 114 της 9ης Ιουλίου 2015 (
12
), το οποίο καθορίζει τις αρχές και τις κατευθυντήριες γραμμές που πρέπει να τηρούνται κατά την άσκηση των εξουσιών, προβλέπει, μεταξύ άλλων, τα εξής:
«1.   Κατά την άσκηση της εξουσίας μεταφοράς στην εσωτερική έννομη τάξη της οδηγίας 2014/59/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τη θέσπιση πλαισίου για την ανάκαμψη και την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων και για την τροποποίηση της οδηγίας 82/891/ΕΟΚ του Συμβουλίου, και των οδηγιών 2001/24/ΕΚ, 2002/47/ΕΚ, 2004/25/ΕΚ, 2005/56/ΕΚ, 2007/36/ΕΚ, 2011/35/ΕΕ, 2012/30/ΕΕ και 2013/36/ΕΕ, καθώς και των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και (ΕΕ) αριθ. 648/2012, η κυβέρνηση υποχρεούται να τηρεί, πέραν των αρχών και των κατευθυντήριων γραμμών που μνημονεύονται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, επίσης τις αρχές και τα κριτήρια της οδηγίας 2014/59/ΕΕ, καθώς και τις ακόλουθες ειδικές κατευθυντήριες αρχές και γραμμές:
α)
Διασφάλιση της συνεκτικότητας και της συμβατότητας μεταξύ της εθνικής νομοθεσίας μεταφοράς της οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη και του ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου για την τραπεζική εποπτεία, τη διαχείριση κρίσεων και την προστασία των καταθετών, ιδίως δε μέριμνα για την άσκηση των προβλεπόμενων στην οδηγία 2014/59/ΕΕ επιλογών σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 806/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 2014, περί θεσπίσεως ενιαίων κανόνων και διαδικασίας για την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και ορισμένων επιχειρήσεων επενδύσεων στο πλαίσιο ενός Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης και ενός Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης και τροποποιήσεως του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010·
[…]».
15.
Το νομοθετικό διάταγμα 181 τροποποίησε τον νόμο περί τραπεζικών και πιστωτικών δραστηριοτήτων (Testo unico bancario, στο εξής: κώδικας τραπεζικής νομοθεσίας) (
13
). Στο τμήμα 01-Ι, με τίτλο «Μέτρα έγκαιρης παρέμβασης», προστέθηκε το άρθρο 69octiesdecies, του οποίου η παράγραφος 1, στοιχείο b, έχει ως εξής:
«Η Banca d’Italia [(Κεντρική Τράπεζα της Ιταλίας)] μπορεί να λαμβάνει τα ακόλουθα μέτρα έναντι τράπεζας ή μητρικής εταιρίας τραπεζικού ομίλου:
[…]
b)
την απομάκρυνση των στελεχών που μνημονεύονται στο άρθρο 69viciessemel, σε περίπτωση σοβαρής παράβασης νομοθετικών, κανονιστικών ή καταστατικών διατάξεων ή σοβαρών παρατυπιών στο πλαίσιο της διοίκησης, ή ακόμη σε περίπτωση ιδιαίτερα σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης της τράπεζας ή του τραπεζικού ομίλου, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέτρα που προβλέπονται στο στοιχείο a ή στα άρθρα 53bis και 67ter δεν επαρκούν για την επανόρθωση της κατάστασης.»
16.
Το άρθρο 69viciessemel του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας εξουσιοδοτεί την εποπτική αρχή να απομακρύνει μεμονωμένα μέλη των διοικητικών και ελεγκτικών οργάνων και της Γενικής Διεύθυνσης.
17.
Το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, το οποίο περιλαμβάνεται στο τμήμα I, με τίτλο «Έκτακτη διαχείριση», ορίζει τα εξής:
«Η Banca d’Italia μπορεί να διατάξει τη διάλυση των οργάνων που ασκούν καθήκοντα διοίκησης και ελέγχου των τραπεζών σε περιπτώσεις παράβασης ή παρατυπίας περί των οποίων γίνεται λόγος στο άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, ή αν αναμένεται σημαντική περιουσιακή ζημία, καθώς και όταν ζητείται η διάλυση με αιτιολογημένο αίτημα των οργάνων διοίκησης ή της έκτακτης γενικής συνέλευσης.»
III. Το ιστορικό της διαφοράς
Α.
Τα πραγματικά περιστατικά
18.
Η τράπεζα είναι εισηγμένο στο χρηματιστήριο πιστωτικό ίδρυμα με έδρα την Ιταλία, το οποίο υπόκειται στην άμεση προληπτική εποπτεία της ΕΚΤ από το 2014. Από τον Δεκέμβριο του 2014 μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2019 σώρευσε ζημίες άνω των 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Όταν η F. Corneli άσκησε την προσφυγή της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, κατείχε 200000 κοινές μετοχές, που αντιστοιχούσαν στο 0,000361 % του μετοχικού κεφαλαίου της τράπεζας.
19.
Από το 2016 έως το τέλος του 2018, η ΕΚΤ έλαβε διάφορα ανεπιτυχή μέτρα για την ανακεφαλαιοποίηση και σταθεροποίηση της τράπεζας, προκειμένου η εν λόγω τράπεζα να μπορέσει να συμμορφωθεί εκ νέου με τις απαιτήσεις όσον αφορά τα ίδια κεφάλαια κατά την έννοια του άρθρου 27, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/59 (
14
).
20.
Με την πρώτη επίδικη απόφαση, της 1ης Ιανουαρίου 2019, η οποία βασίστηκε στα άρθρα 69octiesdecies, 70 και 98 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, σε συνδυασμό με το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59, η ΕΚΤ έθεσε την τράπεζα σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης (στο εξής, επίσης: απόφαση περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης) και διέταξε, ειδικότερα, τα ακόλουθα μέτρα:
–
διάλυση του διοικητικού συμβουλίου της τράπεζας και αντικατάσταση των πρώην μελών από τρεις προσωρινούς διαχειριστές, μεταξύ των οποίων ο M. και o I., οι οποίοι ήταν προηγουμένως, ο μεν, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου και, ο δε, διευθύνων σύμβουλος του πιστωτικού ιδρύματος·
–
διάλυση της επιτροπής εποπτείας της τράπεζας και αντικατάσταση των πρώην μελών από τρία άλλα πρόσωπα·
–
ανάθεση στα νέα όργανα του καθήκοντος της «λήψη[ς] των αναγκαίων μέτρων για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης [της τράπεζας] προς τις κεφαλαιακές απαιτήσεις υπό βιώσιμους όρους».
21.
Στις 2 Ιανουαρίου 2019 η ΕΚΤ και η τράπεζα ανακοίνωσαν εκ παραλλήλου με ανακοινωθέν Τύπου τη λήψη απόφασης περί υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης. Κατόπιν τούτου, η Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Εθνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, Ιταλία) ανέστειλε τη διαπραγμάτευση των εκδοθέντων ή εγγυημένων τίτλων «μέχρι την έναρξη ισχύος της [εν λόγω] απόφασης ή μέχρι την αποκατάσταση, ιδίως κατόπιν νέων πρωτοβουλιών των αρχών που είναι αρμόδιες για την προληπτική εποπτεία, ενός πλήρους πλαισίου ενημέρωσης σχετικά με τους [εν λόγω] τίτλους».
22.
Με τη δεύτερη επίδικη απόφαση, της 29ης Μαρτίου 2019, η ΕΚΤ παρέτεινε το καθεστώς προσωρινής διαχείρισης μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2019 (στο εξής, επίσης: πρώτη απόφαση περί παράτασης). Τούτο ανακοινώθηκε από την τράπεζα με ανακοινωθέν Τύπου στις 30 Μαρτίου 2019.
23.
Με απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 2019, η ΕΚΤ παρέτεινε το καθεστώς προσωρινής διαχείρισης μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2019 (στο εξής: δεύτερη απόφαση περί παράτασης).
24.
Με απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2019, η ΕΚΤ παρέτεινε το καθεστώς προσωρινής διαχείρισης μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 2020, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ολοκλήρωση της διαδικασίας ενίσχυσης των ιδίων κεφαλαίων (στο εξής: τρίτη απόφαση περί παράτασης).
25.
Όπως προκύπτει από τα συγκλίνοντα στοιχεία που παρασχέθηκαν από τους μετέχοντες στη διαδικασία σε απάντηση των γραπτών και προφορικών ερωτήσεων του Δικαστηρίου, η τράπεζα ανακεφαλαιοποιήθηκε από το Fondo Interbancario di Tutela dei Depositi (FITD) (διατραπεζικό ταμείο προστασίας των καταθέσεων, Ιταλία) (
15
) τον Σεπτέμβριο του 2019 βάσει συμφωνίας-πλαισίου την οποία συνήψαν οι προσωρινοί διαχειριστές και η οποία εγκρίθηκε από την έκτακτη γενική συνέλευση της τράπεζας. Το καλοκαίρι του 2022 το FITD πώλησε τα μερίδια της τράπεζας που κατείχε στην BPER Banca S.p.a. Η διαδικασία του «squeeze out» που ακολούθησε είχε ως αποτέλεσμα να υποχρεωθεί η F. Corneli να πωλήσει τα μερίδιά της, τον Σεπτέμβριο του 2022, και, ως εκ τούτου, να απολέσει την ιδιότητα της μετόχου (μειοψηφίας) της τράπεζας.
Β.
Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
26.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 11 Ιουλίου 2019, η F. Corneli άσκησε προσφυγή ακυρώσεως κατά των επίδικων αποφάσεων. Η Επιτροπή παρενέβη υπέρ της ΕΚΤ, υποστηρίζοντας τα αιτήματά της περί απόρριψης της προσφυγής.
27.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε τις επίδικες αποφάσεις. Κατά τα λοιπά, απέρριψε την προσφυγή, καθόσον έβαλλε γενικά κατά οποιασδήποτε ενέργειας που ήταν επακόλουθη ή μεταγενέστερη της πρώτης επίδικης απόφασης, συμπεριλαμβανομένης δηλαδή της δεύτερης και της τρίτης απόφασης περί παράτασης.
28.
Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την ένσταση απαραδέκτου την οποία προέβαλε η ΕΚΤ, υποστηριζόμενη από την Επιτροπή, με το σκεπτικό ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούν άμεσα και ατομικά την F. Corneli, ως μέτοχο μειοψηφίας της τράπεζας, κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και ότι η F. Corneli έχει έννομο συμφέρον. Συνεπώς, νομιμοποιείται ενεργητικώς να ασκήσει την προσφυγή (
16
).
29.
Επί της ουσίας, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η ΕΚΤ στήριξε τις επίδικες αποφάσεις σε ανεπαρκή νομική βάση. Οι εν λόγω αποφάσεις βασίστηκαν σε «σημαντική επιδείνωση της κατάστασης [της τράπεζας]» κατά την έννοια του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, με το οποίο μεταφέρθηκε στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59, μολονότι η εν λόγω (εθνική) διάταξη δεν προβλέπει τέτοια προϋπόθεση. Η εν λόγω προϋπόθεση προβλέπεται μόνο στο άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, με το οποίο μεταφέρθηκε στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 28 της οδηγίας. Η τελευταία αυτή (εθνική) διάταξη ρυθμίζει μόνο την «απομάκρυνση» των διοικητικών ή ελεγκτικών οργάνων της τράπεζας, αλλά όχι την –προβλεπόμενη στο άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας– εξουσία υπαγωγής της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης «διαλύοντας» τα εν λόγω όργανα. Συνεπώς, τα άρθρα 69octiesdecies και 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας αφορούν διαφορετικές περιπτώσεις και –λαμβανομένης υπόψη της διατύπωσης των άρθρων 28 και 29 της οδηγίας 2014/59– μέτρα διαφορετικής έντασης, τα οποία πρέπει να λαμβάνονται διαδοχικά και τα οποία υπόκεινται σε διαφορετικές και, σε κάθε περίπτωση, εξαντλητικά ισχύουσες (εναλλακτικές) προϋποθέσεις. Συνεπώς, η προϋπόθεση της «επιδείνωσης της κατάστασης της τράπεζας» δεν ισχύει για τα μέτρα του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας και, ως εκ τούτου, η ΕΚΤ παρέβη την εν λόγω διάταξη (
17
).
30.
Λόγω του σαφούς γράμματος των άρθρων 69octiesdecies και 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας και των εκεί χρησιμοποιούμενων όρων, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, επίσης, ότι δεν υπάρχει δυνατότητα σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας. Συγκεκριμένα, το εν λόγω δικαστήριο εξέθεσε ότι το ληφθέν από την ΕΚΤ μέτρο είναι αυτό που προβλέπεται στο άρθρο 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας και ότι τούτο έχει ως συνέπεια ότι πρέπει να πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου αυτού (
18
). Η «επιδείνωση της κατάστασης της τράπεζας», που προβλέπεται στο άρθρο 69octiesdecies του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, «δεν αποτελεί γενικό όρο αλλά προϋπόθεση προβλεπόμενη από νομοθετικό κείμενο που αναφέρεται σε εξαντλητικό κατάλογο τεσσάρων εναλλακτικών προϋποθέσεων» και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να δικαιολογήσει μέτρο δυνάμει του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας (
19
).
31.
Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η ΕΚΤ δεν υποχρεούται να εφαρμόσει την οδηγία 2014/59 προκειμένου να διατάξει την υπαγωγή της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασής της. Τούτο δεν προκύπτει ούτε από την προβλεπόμενη στο άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού 1024/2013 υποχρέωσή της να εφαρμόζει την εθνική νομοθεσία μεταφοράς των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη. Η εν λόγω διάταξη δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια «ότι περιλαμβάνει δύο διαφορετικές πηγές υποχρεώσεων, ήτοι το σύνολο του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των οδηγιών, στο οποίο πρέπει να προστεθεί το εθνικό δίκαιο που τις μεταφέρει». Συγκεκριμένα, κατά το Γενικό Δικαστήριο, μια τέτοια ερμηνεία θα προϋπέθετε «ότι οι εθνικές διατάξεις διαφέρουν από τις οδηγίες και ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, τα δύο είδη πράξεων δεσμεύουν την ΕΚΤ ως χωριστές πηγές κανόνων δικαίου» (
20
). Ωστόσο, τούτο θα αντέβαινε στο άρθρο 288 ΣΛΕΕ. Εξάλλου, μια οδηγία, δεν γεννά υποχρεώσεις εις βάρος ιδιώτη. Επομένως, το σφάλμα στο οποίο υπέπεσε η ΕΚΤ δεν μπορεί να θεραπευθεί με ελεύθερη ερμηνεία του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας υπό το πρίσμα της οδηγίας 2014/59 (
21
).
32.
Το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε τους λοιπούς έξι λόγους ακυρώσεως (
22
) τους οποίες μνημόνευσε στην απόφασή του.
33.
Στο μέτρο που η F. Corneli έβαλλε, με τη φράση «κάθε συνακόλουθης ή μεταγενέστερης πράξης», που περιλαμβάνεται στο δικόγραφο της προσφυγής, στο υπόμνημα απαντήσεως και σε ένα περαιτέρω έγγραφο, επίσης κατά της δεύτερης και της τρίτης απόφασης περί παράτασης, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη, λόγω αοριστίας και λόγω μη πλήρωσης των προϋποθέσεων του άρθρου 76, στοιχείο δʹ, και του άρθρου 86 του Κανονισμού Διαδικασίας του, με το σκεπτικό ότι το δικόγραφο της προσφυγής δεν περιλάμβανε επαρκείς σχετικές αναφορές (
23
).
IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των μετεχόντων στη διαδικασία
34.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 21 Δεκεμβρίου 2022, η ΕΚΤ άσκησε αναίρεση στην υπόθεση C‑777/22 P.
35.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 22 Δεκεμβρίου 2022, η Επιτροπή άσκησε αναίρεση στην υπόθεση C‑789/22 P.
36.
Κατόπιν αιτήσεων της Επιτροπής και της ΕΚΤ, που υποβλήθηκαν στις 18 και 20 Ιανουαρίου 2023 αντίστοιχα, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου αποφάσισε στις 8 Φεβρουαρίου 2023 να συνεκδικαστούν οι υποθέσεις C‑777/22 P και C‑789/22 P, σύμφωνα με το άρθρο 54 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
37.
Με δικόγραφο που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 20 Μαρτίου 2023, η Ιταλία ζήτησε να παρέμβει υπέρ της ΕΚΤ και της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 40, παράγραφος 1, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με απόφαση της 17ης Απριλίου 2023, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου έκανε δεκτή την εν λόγω αίτηση. Η Ιταλία κατέθεσε το υπόμνημα παρεμβάσεώς της στις 26 Μαΐου 2023.
38.
Η ΕΚΤ, υποστηριζόμενη από την Ιταλία, ζητεί από το Δικαστήριο
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση καθόσον ακύρωσε τις επίδικες αποφάσεις,
–
να απορρίψει την προσφυγή ακυρώσεως ως απαράδεκτη,
–
επικουρικώς, να κρίνει ότι οι επίδικες αποφάσεις είναι νόμιμες και, ενδεχομένως, να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο προκειμένου να αποφανθεί επί των λόγων ακυρώσεως που δεν εξετάστηκαν με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
–
να καταδικάσει την F. Corneli στα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η ΕΚΤ σε αμφότερους τους βαθμούς δικαιοδοσίας.
39.
Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Ιταλία, ζητεί από το Δικαστήριο
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
–
να απορρίψει την προσφυγή ακυρώσεως ως απαράδεκτη και αβάσιμη,
–
να καταδικάσει την F. Corneli στα δικαστικά έξοδα σε αμφότερους τους βαθμούς δικαιοδοσίας,
–
επικουρικώς, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
40.
Η F. Corneli ζητεί από το Δικαστήριο,
–
να απορρίψει τις αιτήσεις αναιρέσεως ως απαράδεκτες και να επικυρώσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
–
επικουρικώς, να δεχθεί τα αιτήματα που δεν εξετάστηκαν από το Γενικό Δικαστήριο ή
–
όλως επικουρικώς, να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο για επανεξέταση.
41.
Κατόπιν αιτήσεων της ΕΚΤ και της Ιταλίας, που υποβλήθηκαν στις 3 και στις 6 Νοεμβρίου 2023 αντίστοιχα, η εκδίκαση των συνεκδικαζόμενων υποθέσεων ανατέθηκε στις 7 Μαΐου 2024 στο τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου.
42.
Στις 7 Μαΐου 2024 το Δικαστήριο κάλεσε τους μετέχοντες στη διαδικασία να απαντήσουν γραπτώς σε ορισμένες ερωτήσεις και οι μετέχοντες στη διαδικασία ανταποκρίθηκαν εντός των ταχθεισών προθεσμιών.
43.
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 25ης Ιουνίου 2024, οι μετέχοντες στη διαδικασία αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου.
V. Εκτίμηση
Α.
Επισκόπηση των λόγων αναιρέσεως και σειρά εξέτασης
44.
Στην υπόθεση C‑777/22 P, η ΕΚΤ, υποστηριζόμενη από την Ιταλία, προβάλλει δύο λόγους αναιρέσεως.
45.
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η ΕΚΤ προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση του «άμεσου και ατομικού επηρεασμού» της F. Corneli, κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθώς και κατά την εκτίμηση του έννομου συμφέροντός της. Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η ΕΚΤ προσάπτει στο Γενικό δικαστήριο πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση των νομικών βάσεων στις οποίες βασίστηκαν οι επίδικες αποφάσεις· η εν λόγω εκτίμηση έπρεπε να είχε πραγματοποιηθεί, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, υπό το πρίσμα του συνόλου του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου και των μεθόδων ερμηνείας του. Τούτο αφορά ιδίως το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, όπως ερμηνεύονται από τα ιταλικά δικαστήρια.
46.
Στην υπόθεση C‑789/22 P, η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Ιταλία, προβάλλει πέντε λόγους αναιρέσεως, οι οποίοι εν μέρει συμπίπτουν με εκείνους της ΕΚΤ.
47.
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο την ίδια πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ όπως η ΕΚΤ με τον δικό της πρώτο λόγο αναιρέσεως. Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή του άρθρου 84 του Κανονισμού Διαδικασίας του, καθόσον παρανόμως εξέτασε αυτεπαγγέλτως την ύπαρξη ουσιαστικής νομικής πλημμέλειας και απεφάνθη ultra petita. Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή βάλλει, όπως και η ΕΚΤ με τον δεύτερό της λόγο αναιρέσεως, κατά προβαλλόμενης πλάνης περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 και του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας. Ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως αφορά παράβαση του άρθρου 288, τρίτη περίοδος, ΣΛΕΕ και στηρίζεται στον ισχυρισμό ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο δεχόμενο ότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας δεν μπορεί να ερμηνευθεί σύμφωνα με το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59. Τέλος, η Επιτροπή προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο, με τον πέμπτο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος ομοίως συμπίπτει με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως της ΕΚΤ, ότι υπέπεσε σε πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση της σχέσης μεταξύ του εθνικού δικαίου και των οδηγιών, μεταξύ άλλων ότι παρέβη το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 και το άρθρο 288, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθώς και ότι δεν έλαβε υπόψη τη δυνατότητα άμεση εφαρμογής των σχετικών διατάξεων οδηγίας.
48.
Καταρχάς, θα εξετάσω από κοινού τους λόγους που αφορούν το παραδεκτό της προσφυγής (
24
) (υπό Β). Στη συνέχεια, θα εξετάσω επίσης από κοινού τους λόγους αναιρέσεως που αφορούν τις εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου επί της ουσίας (
25
) (υπό Γ).
Β.
Λόγοι αναιρέσεως σχετικά με το παραδεκτό της προσφυγής
49.
Οι λόγοι αναιρέσεως που σχετίζονται με το παραδεκτό της προσφυγής θέτουν, πρώτον, το ζήτημα αν οι επίδικες αποφάσεις αφορούν άμεσα και ατομικά την F. Corneli κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ (υπό 1) και, δεύτερον, το ζήτημα αν έχει (διατηρούμενο) συμφέρον για ακύρωσή τους (υπό 2).
50.
Συναφώς, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας, το Δικαστήριο οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως το παραδεκτό της προσφυγής, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης του έννομου συμφέροντος, ανεξάρτητα από τους ισχυρισμούς των διαδίκων και την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου (
26
). Για τον λόγο αυτόν και μόνον, η ένσταση απαραδέκτου της F. Corneli όσον αφορά τον πρώτο λόγο αναιρέσεως της ΕΚΤ δεν μπορεί να ευδοκιμήσει και πρέπει να απορριφθεί.
1. Ενεργητική νομιμοποίηση δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ
51.
Κατά το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, πρόσωπο το οποίο δεν είναι αποδέκτης της προσβαλλόμενης πράξης νομιμοποιείται ενεργητικώς να ασκήσει προσφυγή μόνον εφόσον η πράξη «το αφορ[ά] άμεσα και ατομικά». Θα εξετάσω καταρχάς αν οι επίδικες αποφάσεις αφορούν άμεσα την F. Corneli.
α) Πράξεις που αφορούν άμεσα την αναιρεσείουσα
52.
Κατά πάγια νομολογία, πρέπει να πληρούνται σωρευτικά δύο προϋποθέσεις για να θεωρηθεί ότι μια πράξη «αφορά άμεσα» ένα πρόσωπο κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Πρώτον, το προσβαλλόμενο μέτρο πρέπει να επηρεάζει άμεσα τη νομική κατάσταση του ενδιαφερομένου. Δεύτερον, το μέτρο δεν πρέπει να καταλείπει εξουσία εκτιμήσεως στους αποδέκτες που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή του, η οποία πρέπει αντιθέτως να έχει καθαρά αυτόματο χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, η εφαρμογή αυτή πρέπει να απορρέει αποκλειστικά από τη ρύθμιση της Ένωσης χωρίς να παρεμβάλλεται η εφαρμογή άλλων κανόνων (
27
).
53.
Όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο, παραπέμποντας στην ανωτέρω νομολογία (
28
), οι επίδικες αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα και δυσμενώς τη νομική κατάσταση της F. Corneli ως μετόχου της τράπεζας. Τούτο αφορά την εκ μέρους της άσκηση των δικαιωμάτων συμμετοχής, ψήφου και άλλων δικαιωμάτων, όπως αυτά κατοχυρώνονται στο καταστατικό της τράπεζας. Αντιθέτως προς τις αιτιάσεις που προβάλλει η ΕΚΤ, ουδεμία παράβαση ή, κατά μείζονα λόγο, παραμόρφωση των σχετικών διατάξεων του καταστατικού της τράπεζας σχετικά με τα δικαιώματα των μετόχων διαπιστώνεται συναφώς. Ειδικότερα, οι επίδικες αποφάσεις θίγουν τα δικαιώματα επιλογής των οργάνων διοίκησης και εποπτείας (άρθρα 18 και 26), σύγκλησης της γενικής συνέλευσης των μετόχων και καθορισμού της ημερήσιας διάταξης της εν λόγω συνέλευσης (άρθρο 10, παράγραφος 4). Το ίδιο ισχύει και για τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η γενική συνέλευση αυτή ή μέρος των μετόχων μπορούν, δυνάμει των άρθρων 2393 και 2393bis του ιταλικού αστικού κώδικα, να ζητήσουν τη θεμελίωση ευθύνης των οργάνων διοίκησης και εποπτείας της τράπεζας (
29
).
54.
Διατάσσοντας και/ή παρατείνοντας την υπαγωγή της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, οι επίδικες αποφάσεις ανέστειλαν ή περιόρισαν την άσκηση των ανωτέρω δικαιωμάτων και, ως εκ τούτου, επηρέασαν άμεσα τη νομική κατάσταση των μετόχων, συμπεριλαμβανομένης της F. Corneli. Συγκεκριμένα, δυνάμει της εν λόγω διαταγής, τα δικαιώματα επιλογής των οργάνων διοίκησης και εποπτείας της τράπεζας, καθώς και τα δικαιώματα σύγκλησης της γενικής συνέλευσης των μετόχων και καθορισμού της ημερήσιας διάταξής της μεταβιβάστηκαν στους προσωρινούς διαχειριστές. Η σχετική αναστολή ή ο περιορισμός των εν λόγω δικαιωμάτων των μετόχων περί συμμετοχής ή ψήφου προκύπτει από το άρθρο 70, παράγραφος 2, σε συνδυασμό με το άρθρο 72, παράγραφος 6, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, όπου προβλέπεται η αυτόματη μεταβίβαση των εν λόγω δικαιωμάτων στους προσωρινούς διαχειριστές (
30
). Επιπλέον, με τη διαταγή υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, η αστική ευθύνη των οργάνων διοίκησης και εποπτείας της τράπεζας περιορίστηκε, σύμφωνα με το άρθρο 72, παράγραφος 9, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, στις περιπτώσεις δόλου και βαριάς αμέλειας και μπορούσε να προβληθεί δικαστικά μόνον από τους προσωρινούς διαχειριστές κατόπιν προηγούμενης έγκρισης της Banca d’Italia. Περαιτέρω, στους εν λόγω διαχειριστές μεταβιβάστηκε, σύμφωνα με το άρθρο 72, παράγραφος 5, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, το δικαίωμα για την άσκηση, κατόπιν προηγούμενης έγκρισης της Banca d’Italia, αγωγής αποζημίωσης κατά των μελών των διαλυθέντων οργάνων της τράπεζας ή του διευθύνοντος συμβούλου της. Συνεπώς, η γενική συνέλευση των μετόχων ή μέρος των μετόχων που κατέχει ορισμένο ποσοστό του μετοχικού κεφαλαίου δεν μπορούσε πλέον να ασκεί τέτοιες αγωγές σύμφωνα με τα άρθρα 2393 και 2393bis του ιταλικού αστικού κώδικα (
31
).
55.
Ορθώς το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι υπήρξε τέτοια προσβολή των δικαιωμάτων συμμετοχής ή ψήφου των μετόχων, συμπεριλαμβανομένης της F. Corneli, ανεξαρτήτως του ότι το καταστατικό της τράπεζας προβλέπει εν μέρει, για τη δυνατότητα άσκησής τους, απαρτία που αντιστοιχεί στο 1 % των μετοχών που κατέχουν οι εν λόγω μέτοχοι (
32
). Τούτο δε διότι, όλα αυτά τα δικαιώματα συμμετοχής ή ψήφου έχουν, όπως και το δικαίωμα ψήφου ενός πολίτη στις δημοκρατικές εκλογές, εγγενή αξία. Η εν λόγω αξία είναι ανεξάρτητη από το κατά πόσον η άσκηση των δικαιωμάτων αυτών αρκεί για να επηρεάσει πράγματι τις βασικές οργανωτικές ή επιχειρηματικές αποφάσεις της τράπεζας. Συγκεκριμένα, τα δικαιώματα συμμετοχής ή ψήφου εμπεριέχουν και προστατεύουν τη νομική δυνατότητα και μόνο συμμετοχής σε τέτοιες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και επηρεασμού της έκβασής τους. Το Γενικό Δικαστήριο ορθώς προέβη στην εν λόγω διαπίστωση, επισημαίνοντας ότι το επιχείρημα της ΕΚΤ και της Επιτροπής «δεν λαμβάνει υπόψη, τουλάχιστον, το δικαίωμα ψήφου που παρέχει σε κάθε μέτοχο τη δυνατότητα να μετέχει ατομικώς στην εκλογή των μελών [της γενικής συνέλευσης που διορίζονται στα όργανα] διοίκησης και εποπτείας» (
33
). Διατάσσοντας, όμως, την υπαγωγή σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, η νομική αυτή δυνατότητα άσκησης επιρροής στη διαχείριση της τράπεζας αίρεται αυτομάτως.
56.
Συνεπώς, το γεγονός ότι ένας μέτοχος μειοψηφίας ενδέχεται να είναι σε θέση να επιτύχει τα σχετικά ποσοστά απαρτίας μόνον από κοινού με άλλους μετόχους (μειοψηφίας) δεν ασκεί επιρροή στο ζήτημα αν τα δικαιώματα συμμετοχής ή ψήφου του εν λόγω μετόχου επηρεάστηκαν αυτά καθεαυτά. Η ενδεχόμενη επίτευξη τέτοιας απαρτίας έχει σημασία μόνο για το μεταγενέστερο ζήτημα του εάν η άσκηση των δικαιωμάτων συμμετοχής ή ψήφου αρκεί και για την επέλευση των επιθυμητών έννομων συνεπειών (όπως για τη σύγκληση της γενικής συνέλευσης ή τον καθορισμό ενός θέματος της ημερήσιας διάταξης). Ωστόσο, τούτο δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση ούτε την ύπαρξη των εν λόγω ατομικών δικαιωμάτων ούτε την ανάγκη προστασίας της άσκησής τους (
34
). Κατά συνέπεια, όπως ορθώς διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 43 έως 45 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, πρέπει επίσης να απορριφθεί η αιτίαση των αναιρεσειουσών ότι τα σχετικά δικαιώματα λήψης απόφασης παρέχονται μόνο στη γενική συνέλευση ή σε μέρος των μετόχων που κατέχει ορισμένο ποσοστό του μετοχικού κεφαλαίου, αλλά όχι στον μεμονωμένο μέτοχο που έχει μόνο δικαίωμα ψήφου.
57.
Επιπλέον, στην απόφαση Trasta Komercbanka (
35
), το Δικαστήριο επιβεβαίωσε εμμέσως ότι, σε μια περίπτωση όπως αυτή της υπό κρίση υπόθεσης, η οποία, σε αντίθεση με την επίμαχη στην εν λόγω υπόθεση ανάκληση της άδειας λειτουργίας, αφορά μόνον τη διαταγή υπαγωγής της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, η προσβολή των δικαιωμάτων συμμετοχής των μετόχων στη διαχείριση μπορεί να αρκεί για να θεωρηθεί ότι η απόφαση τους αφορά άμεσα. Τούτο δε διότι η προσβολή των εν λόγω δικαιωμάτων στην τελευταία περίπτωση δεν ταυτίζεται με τις αρνητικές, αμιγώς οικονομικές συνέπειες που θα προέκυπταν για την τράπεζα και τους μετόχους της από την ανάκληση της άδειας λειτουργίας της ή ακόμη και από την εκκαθάρισή της (
36
). Το Δικαστήριο έχει, επίσης, κρίνει ρητά ότι ακόμη και η απόφαση για την εκκαθάριση μιας τράπεζας επηρεάζει άμεσα το δικαίωμα των μετόχων να συμμετέχουν στη διαχείρισή της, καθώς αυτή ανατίθεται στον εκκαθαριστή. Ωστόσο, στην υπόθεση Trasta Komercbanka, η εν λόγω απόφαση εκκαθάρισης βασίστηκε αποκλειστικά στο λεττονικό δίκαιο. Επομένως, δεν απέρρεε ούτε από το δίκαιο της Ένωσης ούτε από την επίδικη απόφαση της ΕΚΤ να ανακαλέσει την άδεια και, ως εκ τούτου, η εν λόγω απόφαση δεν αφορούσε άμεσα τους μετόχους (
37
). Όπως όμως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο (
38
), δεν ισχύει το ίδιο στην περίπτωση απόφασης της ΕΚΤ με την οποία διατάσσεται η υπαγωγή τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης.
58.
Η ΕΚΤ δεν μπορεί να αντικρούσει τα ανωτέρω συμπεράσματα στηριζόμενη στην απόφαση Albert κ.λπ. κατά Ουγγαρίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) (
39
).
59.
Αφενός, η ενεργητική νομιμοποίηση δυνάμει του άρθρου 34 της ΕΣΔΑ, την οποία εξέτασε το ΕΔΔΑ, δεν ταυτίζεται με τις προϋποθέσεις ενεργητικής νομιμοποίησης που προβλέπονται στο άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Αφετέρου, το ΕΔΔΑ δέχεται καταρχήν, ομοίως, ότι, όταν η προσφυγή βάλλει κατά πράξεων που αφορούν τόσο την τράπεζα όσο και τα δικαιώματα των εταίρων της, οι πράξεις αυτές «αφορούν άμεσα» τους εταίρους της εν λόγω τράπεζας κατά την έννοια του άρθρου 34 της ΕΣΔΑ. Η εν λόγω αρχή περιορίζεται μόνον είτε όταν η τράπεζα και οι εταίροι της συνδέονται τόσο στενά μεταξύ τους ώστε η διάκρισή τους θα ήταν τεχνητή είτε όταν τούτο δικαιολογείται από «εξαιρετικές περιστάσεις». Συνεπώς, το ΕΔΔΑ έχει δεχτεί, όπως και το Δικαστήριο στην απόφαση Trasta Komercbanka (σημείο 57 των παρουσών προτάσεων), ότι οι πράξεις που αφορούν άμεσα τα δικαιώματα των εταίρων (να συμμετέχουν στη διαχείριση της τράπεζας) διαφέρουν από εκείνες που στρέφονται (αποκλειστικά) κατά της τράπεζας. Τούτο δε διότι οι πράξεις αυτές δεν θίγουν απλώς τα οικονομικά συμφέροντα των εταίρων της εν λόγω τράπεζας, αλλά και μεταβάλλουν τη νομική κατάστασή τους εντός της διοικητικής της διάρθρωσης (
40
).
60.
Στην απόφαση Albert κ.λπ. κατά Ουγγαρίας, το ΕΔΔΑ έκρινε βεβαίως ότι η επίμαχη πράξη δεν «αφορούσε άμεσα» τα δικαιώματα των εταίρων. Τούτο δε διότι, αφενός, λαμβανομένης υπόψη της επίμαχης συγχώνευσης των δύο οικείων τραπεζών, οι εταίροι είχαν τη δυνατότητα να ασκήσουν τα δικαιώματα αυτά κατά τη διάρκεια των σχετικών διαδικασιών λήψης απόφασης και ψηφοφορίας. Αφετέρου, λόγω της πολύ περιορισμένης έκτασης των ατομικών εταιρικών μεριδίων, τα δικαιώματα αυτά δεν αρκούσαν για τον έλεγχο μιας από τις εν λόγω τράπεζες. Ως εκ τούτου, σε αντίθεση με τις περιπτώσεις τεχνητής συρρίκνωσης των δικαιωμάτων ψήφου μετόχων ή της ακύρωσης μετοχών, επί των οποίων είχε αποφανθεί προγενέστερα (
41
), το ΕΔΔΑ δέχθηκε την ύπαρξη μόνον «παρεπόμενης και έμμεσης» επιρροής των επίδικων –κατ’ ουσίαν σχετικών με την επιχείρηση– μέτρων επί των δικαιωμάτων των επιμέρους εταίρων αυτών καθεαυτών (
42
).
61.
Ωστόσο, η ιδιαίτερη περίπτωση της συγχώνευσης δύο τραπεζών δεν είναι συγκρίσιμη με εκείνη της υπό κρίση υπόθεσης, στην οποία μια τράπεζα τίθεται απλώς υπό καθεστώς προσωρινής διαχείρισης. Τούτο δε διότι οι δύο συγχωνευθείσες τράπεζες έπαψαν να υφίστανται υπό τη μέχρι τότε μορφή τους και να δραστηριοποιούνται στην αγορά. Ως εκ τούτου, η οριστική διαρθρωτική μεταβολή μιας τράπεζας και της επιχειρηματικής της δραστηριότητας, καθώς και οι σχετικές οικονομικές συνέπειες, διαφέρουν από την προσωρινή διαχείριση, στο πλαίσιο της οποίας ο έλεγχος της επιχειρηματικής δραστηριότητας μιας τράπεζας ανατίθεται απλώς προσωρινά σε τρίτους, καθώς και από τις συνέπειες που αυτή έχει επί των δικαιωμάτων των εταίρων. Συνεπώς, η επιχειρηματολογία της ΕΚΤ που βασίζεται στη νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με τις συγχωνεύσεις τραπεζών δεν μπορεί να εφαρμοστεί εν προκειμένω και πρέπει να απορριφθεί.
62.
Επιπλέον, τα δικαιώματα συμμετοχής ή ψήφου των μετόχων της τράπεζας ανεστάλησαν και περιορίστηκαν αυτομάτως λόγω της προσωρινής διαχείρισης που διατάχθηκε και/ή παρατάθηκε με τις επίδικες αποφάσεις. Για τον σκοπό αυτό, δεν απαιτούνταν η λήψη ενδιάμεσης απόφασης στο πλαίσιο εξουσίας εκτιμήσεως ή άλλοι παρεμβαλλόμενοι κανόνες (
43
). Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι οι εν λόγω αποφάσεις αφορούσαν άμεσα τη F. Corneli κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ (
44
).
β) Ατομικός επηρεασμός
63.
Το ζήτημα αν η F. Corneli πληροί επίσης το κριτήριο του ατομικού επηρεασμού πρέπει να εξεταστεί μόνον εφόσον οι επίδικες αποφάσεις δεν είναι «κανονιστικές πράξεις» [για την εφαρμογή των οποίων δεν απαιτούνται εκτελεστικά μέτρα], κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, τρίτη περίπτωση, ΣΛΕΕ. Κατά πάγια νομολογία, η έννοια αυτή καλύπτει όλες τις μη νομοθετικές πράξεις γενικής ισχύος. Για να εμπίπτει μια νομική πράξη στην έννοια αυτή, πρέπει να εφαρμόζεται σε αντικειμενικώς προσδιοριζόμενες καταστάσεις και να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι κατηγοριών προσώπων που καθορίζονται κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο (
45
).
64.
Η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούται εν προκειμένω. Οι επίδικες αποφάσεις απευθύνονταν απευθείας στην τράπεζα, ήτοι σε νομικό πρόσωπο, και αφορούσαν επίσης τον υφιστάμενο κατά τον χρόνο έκδοσής τους αριθμό μετόχων. Συνεπώς, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον η F. Corneli, υπό την ιδιότητά της ως μετόχου, πληρούσε κατά τον χρόνο εκείνο το κριτήριο του ατομικού επηρεασμού.
65.
Κατά τη γνώμη μου, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε τον ατομικό επηρεασμό της F. Corneli στηριζόμενο στη νομολογία του Δικαστηρίου (
46
).
66.
Κατά πάγια νομολογία, πρόσωπα άλλα από τους αποδέκτες ενός μέτρου δεν μπορούν να ισχυριστούν ότι αυτό τα αφορά ατομικά, παρά μόνον αν το εν λόγω μέτρο τα θίγει λόγω ορισμένων ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών τους ή λόγω μιας πραγματικής κατάστασης η οποία τα διακρίνει από κάθε άλλο πρόσωπο και, ως εκ τούτου, τα εξατομικεύει κατά τρόπο ανάλογο προς αυτόν του αποδέκτη (
47
). Όσον αφορά, ειδικότερα, τα αφηρημένα γενικά μέτρα, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι η δυνατότητα προσδιορισμού, με μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό ακριβείας, του αριθμού ή και της ταυτότητας των υποκειμένων δικαίου τα οποία αφορά ένα μέτρο δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι το μέτρο τα αφορά ατομικά, εφόσον δεν αμφισβητείται ότι η εφαρμογή του στηρίζεται στην ύπαρξη μιας αντικειμενικής έννομης ή πραγματικής κατάστασης την οποία καθορίζει η οικεία πράξη (
48
).
67.
Όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο (
49
), κατά τον χρόνο έκδοσης των επίμαχων (συγκεκριμένων και ατομικών) αποφάσεων, η F. Corneli ήταν εξατομικευμένη υπό την ιδιότητά της ως μετόχου και, επομένως, ως μέλος της σαφώς οριοθετημένης ομάδας του συνόλου των μετόχων της τράπεζας. Επίσης, με τις εν λόγω αποφάσεις παρεμποδίστηκε η άσκηση των δικαιωμάτων συμμετοχής και ψήφου που της αναγνωρίζει υπό την ιδιότητά της αυτήν το καταστατικό της τράπεζας (σημείο 53 των παρουσών προτάσεων). Συνεπώς, οι εν λόγω αποφάσεις αφορούσαν την F. Corneli όχι μόνο υπό την «αντικειμενική» ιδιότητά της ως μετόχου (σε σχέση με τους μετόχους άλλων εταιριών), όπως ισχυρίζονται οι αναιρεσείουσες, αλλά ως σαφώς προσδιορίσιμη κάτοχο μέρους του μετοχικού κεφαλαίου της τράπεζας κατά τον χρόνο εκείνο. Επιπλέον, ο σκοπός του εν λόγω μέτρου συνίστατο ακριβώς στην αναστολή των δικαιωμάτων συμμετοχής και ψήφου των μετόχων της τράπεζας (και όχι των μετόχων άλλων εταιριών) (σημείο 54 των παρουσών προτάσεων), προκειμένου να διευκολυνθεί η ανάκαμψή της.
68.
Το επιχείρημα που προβλήθηκε, μεταξύ άλλων, από την ΕΚΤ ότι, ως εκ τούτου, θα έπρεπε να θεωρηθεί ότι η απόφαση αφορούσε ατομικά 35000 περίπου μετόχους της τράπεζας και ότι οι μέτοχοι αυτοί θα νομιμοποιούνταν ενεργητικώς να ασκήσουν προσφυγή δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την ανωτέρω εκτίμηση. Όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο, ο αριθμός των –ανάλογα με τη φύση του προσβαλλόμενου μέτρου– θιγόμενων δυνητικών προσφευγόντων δεν ασκεί συναφώς επιρροή, στο μέτρο που οι προσφεύγοντες αυτοί κατά τον χρόνο λήψης του μέτρου μπορούν να προσδιοριστούν σαφώς ως ανήκοντες σε σαφώς καθορισμένο κύκλο προσώπων και εφόσον το εν λόγω μέτρο προσβάλλει (στοχευμένα) τα υφιστάμενα δικαιώματά τους (
50
). Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο εν προκειμένω, καθόσον οι επίδικες αποφάσεις δεν συνιστούν μέτρα γενικής ισχύος, αλλά είναι συγκεκριμένης και ατομικής φύσεως (σημεία 64 και 66 των παρουσών προτάσεων).
69.
Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι οι επίδικες αποφάσεις αφορούσαν ατομικά την F. Corneli κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Ως εκ τούτου, παρέλκει η εξέταση του ζητήματος κατά πόσον πάσχει πλάνη περί το δίκαιο το επικρινόμενο από την Επιτροπή συμπληρωματικό σκεπτικό, που παρατίθεται ιδίως στις σκέψεις 73 έως 75 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης (ως απάντηση στον πρωτοδίκως προβληθέντα ισχυρισμό της Επιτροπής).
2. Διατήρηση του έννομου συμφέροντος
70.
Απομένει να εξεταστεί αν η F. Corneli, λαμβανομένης υπόψη της λήξης του καθεστώτος προσωρινής διαχείρισης της τράπεζας και της αδιαμφισβήτητης απώλειας της ιδιότητάς της ως μετόχου, εξακολουθεί να μπορεί να επικαλεστεί και να αποδείξει ότι έχει (έννομο) συμφέρον να ζητήσει την ακύρωση των επίδικων αποφάσεων.
71.
Το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε βεβαίως το αν η F. Corneli έχει ίδιο έννομο συμφέρον το οποίο είναι διακριτό από εκείνο της τράπεζας και έκρινε ότι πράγματι έχει, με το σκεπτικό ότι οι επίδικες αποφάσεις επηρέασαν την άσκηση των δικαιωμάτων της ως μετόχου (
51
). Τούτο αφορά ιδίως τα δικαιώματα σύγκλησης γενικής συνέλευσης, προκειμένου να προταθεί η άσκηση ένδικου βοηθήματος, ή προσθήκης του αντίστοιχου ζητήματος στην ημερήσια διάταξη της γενικής συνέλευσης (
52
). Το διακριτό αυτό έννομο συμφέρον της F. Corneli απορρέει από την ειδικότερη αξίωσή της για προστασία των δικαιωμάτων συμμετοχής και ψήφου που αντλεί, βάσει του εταιρικού δικαίου, από τη θέση της ως μετόχου. Ωστόσο, με τις ανωτέρω διαπιστώσεις, το Γενικό Δικαστήριο, κατ’ ουσίαν, απλώς επανέλαβε το σκεπτικό για τη στοιχειοθέτηση του άμεσου επηρεασμού της F. Corneli (σημεία 53 επ. των παρουσών προτάσεων), χωρίς να εξετάσει το ζήτημα αν, λαμβανομένης υπόψη της εκπνοής της προθεσμίας που προβλεπόταν στην πρώτη απόφαση περί παράτασης όσον αφορά το καθεστώς προσωρινής διαχείρισης της τράπεζας, η F. Corneli εξακολουθούσε να έχει έννομο συμφέρον μέχρι τον χρόνο έκδοσης της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Ούτε βεβαίως της ζήτησε να προσκομίσει αντίστοιχα αποδεικτικά στοιχεία.
72.
Το ζήτημα αν ο προσφεύγων έχει αποδείξει το έννομο συμφέρον του και τη διατήρησή του αποτελεί –διακριτό από την απόδειξη της ενεργητικής νομιμοποίησης κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ– νομικό ζήτημα, το οποίο υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (
53
).
73.
Κατά πάγια νομολογία, προσφυγή ακυρώσεως ασκούμενη από φυσικό ή νομικό πρόσωπο είναι παραδεκτή μόνο στον βαθμό κατά τον οποίο ο προσφεύγων έχει έννομο συμφέρον για την ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης. Τούτο προϋποθέτει ότι η ακύρωση μπορεί να προσπορίσει όφελος στον προσφεύγοντα. Το εν λόγω έννομο συμφέρον πρέπει να εξακολουθεί να υφίσταται ως ουσιώδης προϋπόθεση του παραδεκτού της προσφυγής μέχρι την έκδοση της δικαστικής απόφασης. Άλλως παρέλκει η έκδοση απόφασης (
54
).
74.
Κατά πάγια νομολογία, η διατήρηση του έννομου συμφέροντος μπορεί να στηριχθεί, μεταξύ άλλων, στο ότι η ακυρωτική απόφαση θα αποτελέσει τη βάση για την προετοιμασία της άσκησης αγωγής αποζημίωσης (
55
). Κατά συνέπεια, το ενδεχόμενο μελλοντικής άσκησης αγωγής αποζημίωσης αρκεί για τη θεμελίωση τέτοιου έννομου συμφέροντος, υπό τον όρο ότι το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι εντελώς υποθετικό (
56
). Συναφώς δεν ασκεί επιρροή το αν τα ένδικα βοηθήματα που ασκούνται ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης ή των εθνικών δικαστηρίων πιθανολογούνται ως βάσιμα ή έχουν το ίδιο αντικείμενο. Αντιθέτως, αυτό που έχει καθοριστική σημασία είναι το αν η ζητούμενη ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης είναι ικανή να επηρεάσει το άλλο αυτό ένδικο βοήθημα (
57
), ήτοι το αν μπορεί συναφώς, τουλάχιστον εν μέρει, να αποτελέσει πρόκριμα.
75.
Απαντώντας στις γραπτές και τις προφορικές ερωτήσεις του Δικαστηρίου, η F. Corneli υποστήριξε ότι το έννομο συμφέρον της, το οποίο απορρέει από την απώλεια των μετοχών και τη στέρηση των δικαιωμάτων της περί συμμετοχής ή ψήφου ως μετόχου της τράπεζας, εξακολουθεί να υφίσταται, ιδίως ενόψει της άσκησης αγωγών αποζημίωσης στο μέλλον. Τέτοια αγωγή προτίθεται να ασκήσει κατά των αρχών και των νομικών και φυσικών προσώπων που συμμετείχαν στην προσωρινή διαχείριση της τράπεζας, στην αναδιάρθρωσή της και στην πώληση των μετοχών της· πρόκριμα για τον σκοπό αυτόν αποτελεί η ακύρωση των επίδικων αποφάσεων από τα δικαστήρια της Ένωσης. Συναφώς, ορθώς υποστήριξε ότι δεν έχει συμπληρωθεί ακόμη ο χρόνος της πενταετούς παραγραφής του άρθρου 46 του Οργανισμού του Δικαστηρίου για την άσκηση αγωγής αποζημίωσης, μεταξύ άλλων, κατά της ΕΚΤ δυνάμει του άρθρου 268 σε συνδυασμό με το άρθρο 340, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ (
58
).
76.
Η οριστική απώλεια των μετοχών και των δικαιωμάτων συμμετοχής ή ψήφου καθεαυτή, η οποία επήλθε εν τω μεταξύ λόγω της αναδιάρθρωσης της τράπεζας, δεν μπορεί βεβαίως να αποδοθεί άμεσα στις επίδικες αποφάσεις, με τις οποίες διατάχθηκε απλώς η υπαγωγή της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, ούτε μπορεί να αποτελέσει βάση για τη θεμελίωση συμφέροντος της F. Corneli για ακύρωση των εν λόγω αποφάσεων (
59
). Ωστόσο, τέτοιο συμφέρον υφίστατο κατά τη διάρκεια της προσωρινής διαχείρισης, όταν η F. Corneli δεν μπορούσε πλέον να ασκήσει τα δικαιώματα συμμετοχής ή ψήφου που είχε ως μέτοχος (σημείο 71 των παρουσών προτάσεων).
77.
Πέραν της οριστικής απώλειας των μετοχών και των δικαιωμάτων της περί συμμετοχής ή ψήφου, η F. Corneli θεωρεί ότι και η προσβολή των εν λόγω δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια του καθεστώτος προσωρινής διαχείρισης προκάλεσε τη ζημία που υπέστη. Εν πάση περιπτώσει, η αιτιώδης αυτή συνάφεια ούτε φαίνεται υποθετική ούτε μπορεί να αποκλειστεί εντελώς, λαμβανομένων υπόψη των μέτρων τα οποία ελήφθησαν κατά τη διάρκεια του καθεστώτος προσωρινής διαχείρισης το 2019 και το 2020, όπως γνωστοποιήθηκαν από την ίδια και την ΕΚΤ σε απάντηση των γραπτών ερωτήσεων του Δικαστηρίου, και τα οποία οδήγησαν εν τέλει στην ανακεφαλαιοποίηση της τράπεζας από το FITD και στην πώληση των μετοχών της στην BPER Banca (σημείο 25 των παρουσών προτάσεων). Λόγω του προνομίου που αναγνωρίζεται στα εθνικά δικαστήρια όσον αφορά την εκτίμηση της συνδρομής των προϋποθέσεων στοιχειοθέτησης ευθύνης βάσει των εθνικών κανόνων περί αποζημίωσης, συμπεριλαμβανομένης της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης πράξης και της προκληθείσας ζημίας, δεν εναπόκειται στα δικαστήρια της Ένωσης να εξετάζουν λεπτομερώς τα εν λόγω ζητήματα κατά την εκτίμηση της διατήρησης του έννομου συμφέροντος, πόσο μάλλον να αποκλείουν εξαρχής την ύπαρξη τέτοιας αιτιώδους συνάφειας (σημείο 74 των παρουσών προτάσεων). Αντιθέτως, αρκεί η διαπίστωση ότι η ακύρωση των επίδικων αποφάσεων βάσει των λόγων ακυρώσεως που προβλήθηκαν από την F. Corneli, την οποία ενδεχομένως θα επικυρώσει το Δικαστήριο, μπορεί να αποτελεί πρόκριμα για μεταγενέστερες αγωγές αποζημίωσης.
78.
Συνεπώς, η F. Corneli έχει διατηρούμενο συμφέρον να ακυρωθούν οι επίδικες αποφάσεις, προκειμένου να προετοιμάσει την άσκηση αγωγής αποζημίωσης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων ή των δικαστηρίων της Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 263, δεύτερο εδάφιο, σε συνδυασμό με το άρθρο 264, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
3. Ενδιάμεσο συμπέρασμα
79.
Λαμβανομένου υπόψη του διατηρούμενου έννομου συμφέροντος και της ενεργητικής νομιμοποίησης της F. Corneli δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε, επομένως, την προσφυγή ακυρώσεως παραδεκτή.
80.
Συνεπώς, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως της ΕΚΤ και/ή της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Γ.
Λόγοι αναιρέσεως που αφορούν το βάσιμο της προσφυγής: παράβαση του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, σε συνδυασμό με το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59 και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας;
1. Σειρά εξέτασης
81.
Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως της ΕΚΤ και ο δεύτερος, ο τρίτος, ο τέταρτος και ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής αφορούν κατ’ ουσίαν το ζήτημα αν το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, σε συνδυασμό με τα άρθρα 28 και 29 της οδηγίας 2014/59, καθώς και με το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, κρίνοντας ότι οι εν λόγω διατάξεις δεν αποτελούσαν επαρκή νομική βάση για να διαταχθεί και/ή να παραταθεί η υπαγωγή της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης με τις επίδικες αποφάσεις. Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε, συναφώς, την άμεση εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας έναντι της τράπεζας ούτε τη σύμφωνη προς την οδηγία ερμηνεία των εν λόγω εθνικών διατάξεων (
60
).
82.
Επιπλέον, με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως της ΕΚΤ καθώς και με τον τρίτο και τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως της Επιτροπής προσάπτεται, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο ότι παρέβη το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας και ότι δεν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι η εν λόγω διάταξη μπορεί να ερμηνευθεί κατά τρόπο σύμφωνο προς την οικεία οδηγία, ήτοι σύμφωνα με το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59. Με τον τέταρτο και τον πέμπτο λόγο αναιρέσεως η Επιτροπή προβάλλει την αιτίαση ότι τούτο είχε, επίσης, ως αποτέλεσμα την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου παράβαση του άρθρου 288, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, μεταξύ άλλων, επειδή το Γενικό Δικαστήριο παρέβλεψε την απορρέουσα από τις εν λόγω διατάξεις υποχρέωση της ΕΚΤ για άμεση εφαρμογή του άρθρου 29. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η ΕΚΤ υποστήριξε, ομοίως, απαντώντας σε γραπτές και προφορικές ερωτήσεις του Δικαστηρίου, ότι η εν λόγω διάταξη της οδηγίας έχει άμεση εφαρμογή και ότι υπερισχύει του εθνικού δικαίου. Συνεπώς, πρέπει να τηρείται όχι μόνον από τις αρχές των κρατών μελών, αλλά και από την ΕΚΤ και το Γενικό Δικαστήριο. Τόσο η F. Corneli όσο και η Ιταλική Δημοκρατία ανέπτυξαν τις παρατηρήσεις τους επί του ζητήματος αυτού κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
83.
Στη συνέχεια, θα εξετάσω τις ανωτέρω αιτιάσεις από κοινού. Στο πλαίσιο αυτό, θα εξετάσω επίσης το ζήτημα αν το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 288, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθώς και το άρθρο 84 του Κανονισμού Διαδικασίας του (δεύτερος, τέταρτος και πέμπτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής).
84.
Επιπλέον, δεδομένου ότι η ΕΚΤ υποχρεούται, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, να εφαρμόζει το σχετικό δίκαιο της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της εθνικής νομοθεσίας που θεσπίζεται για τη μεταφορά των κανόνων των οδηγιών στις εσωτερικές έννομες τάξεις (
61
), θα εξετάσω καταρχάς αν και κατά πόσον η εν λόγω υποχρέωση εφαρμογής αφορά και το άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59. Συναφώς, πρέπει να εξεταστεί αν, λαμβανομένης υπόψη της κανονιστικής διάρθρωσης και των έννομων συνεπειών της εν λόγω διάταξης, η διάταξη αυτή είχε άμεση εφαρμογή έναντι της τράπεζας και των μετόχων της (υπό 2) και αν έπρεπε να τηρηθεί και να εφαρμοστεί όχι μόνον από τις εθνικές αρχές, αλλά και από την ΕΚΤ και το Γενικό Δικαστήριο (υπό 3). Τούτο δε διότι, απλώς και μόνο δυνάμει της δυνατότητας άμεσης εφαρμογής και της υπεροχής της εν λόγω διάταξης της οδηγίας, η ΕΚΤ θα μπορούσε να είχε την εξουσία, και ενδεχομένως ακόμη και να όφειλε (
62
), να διατάξει την υπαγωγή της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης και να αγνοήσει τις εθνικές διατάξεις στο μέτρο που αυτές αντέβαιναν στην εν λόγω διάταξη. Υπό την εκδοχή αυτή, θα πρέπει να θεωρηθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένα ακύρωσε τις επίδικες αποφάσεις λόγω προβαλλόμενης έλλειψης νομικής βάσης. Στην περίπτωση αυτή, το ζήτημα αν οι εθνικές αυτές διατάξεις μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο σύμφωνης προς την οδηγία ερμηνείας δεν θα ασκεί πλέον επιρροή.
85.
Σε περίπτωση που θεωρηθεί ότι δεν είναι δυνατή η άμεση εφαρμογή του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59, εξετάζω στη συνέχεια αν και κατά πόσον η ΕΚΤ υπέχει την υποχρέωση να ερμηνεύσει την εθνική νομοθεσία μεταφοράς της εν λόγω οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία (υπό 4). Κατόπιν τούτου, θα εξετάσω τον τρόπο με τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο, κατά τον έλεγχο των σχετικών πράξεων της ΕΚΤ, πρέπει να λαμβάνει υπόψη την έκταση εφαρμογής του εθνικού δικαίου, πρωτίστως δε αν οφείλει, εντός του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, να αντιμετωπίζει το δίκαιο αυτό όπως ακριβώς το δίκαιο της Ένωσης (υπό 5). Τέλος, θα εξετάσω το παραδεκτό των σχετικών αιτιάσεων, τις οποίες οι αναιρεσείουσες προβάλλουν για πρώτη φορά κατ’ αναίρεση (υπό 6).
86.
Στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε ούτε την άμεση εφαρμογή διατάξεων της οδηγίας εις βάρος του ιδιώτη ούτε τη σύμφωνη προς την οδηγία ερμηνεία του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας (
63
). Όπως θα καταδείξω στη συνέχεια, η εν λόγω κρίση δεν είναι, τουλάχιστον εκ του αποτελέσματος, επιλήψιμη.
2. Δυνατότητα άμεσης εφαρμογής και υπεροχή του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59;
α) Η κανονιστική διάρθρωση του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59
87.
Κατά πάγια νομολογία, για να θεωρηθεί ότι μια διάταξη οδηγίας έχει άμεσο αποτέλεσμα, πρέπει, από άποψη περιεχομένου, να είναι απαλλαγμένη αιρέσεων και αρκούντως ακριβής. Μια διάταξη είναι απαλλαγμένη αιρέσεων όταν θεσπίζει υποχρέωση η οποία δεν συνοδεύεται από καμία επιφύλαξη ούτε απαιτείται για την εκτέλεσή της ή την επαγωγή των αποτελεσμάτων της η έκδοση κάποιας πράξης, είτε των οργάνων της Ένωσης είτε των κρατών μελών. Θεωρείται αρκούντως ακριβής, ώστε οι ιδιώτες να μπορούν να την επικαλεστούν και το δικαστήριο να μπορεί να την εφαρμόσει, όταν θεσπίζει υποχρέωση χωρίς αμφίσημη διατύπωση (
64
). Εφόσον πληρούνται οι εν λόγω προϋποθέσεις, οι ιδιώτες μπορούν να επικαλούνται τη διάταξη αυτή έναντι του κράτους μέλους ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, όταν το κράτος μέλος αυτό έχει προβεί σε πλημμελή μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο (
65
).
88.
Το άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση, σε περίπτωση που οι αρμόδιες αρχές (εν προκειμένω: η ΕΚΤ) κρίνουν την αντικατάσταση των ανώτατων διοικητικών στελεχών ή του διοικητικού οργάνου, όπως αναφέρεται στο άρθρο 28 της οδηγίας, ανεπαρκή «για την επανόρθωση της κατάστασης», να μεριμνούν ώστε οι εν λόγω αρχές να μπορούν να διορίσουν στο ίδρυμα έναν ή περισσότερους προσωρινούς διαχειριστές. Η εν λόγω διάταξη ρυθμίζει, επομένως, την εξουσία της αρμόδιας αρχής να λαμβάνει το εν λόγω μέτρο, μνημονεύοντας παράλληλα τα λιγότερο παρεμβατικά μέτρα που προβλέπονται στο άρθρο 28 της εν λόγω οδηγίας –και που είναι στην υπό κρίση υπόθεση ανεπαρκή, κατά την άποψη της ΕΚΤ–, όπως η απομάκρυνση ορισμένων ή όλων των ανώτατων διοικητικών στελεχών και του διοικητικού οργάνου. Όλα αυτά τα μέτρα προϋποθέτουν, μεταξύ άλλων, τη σημαντική επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής κατάστασης της οικείας τράπεζας. Όπως προκύπτει από την περιλαμβανόμενη στο άρθρο 29 παραπομπή στο άρθρο 28 της οδηγίας, από τη συνδυαστική γραμματική ερμηνεία τους και από την αιτιολογική σκέψη 40 (
66
), το κριτήριο της σημαντικής επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κατάστασης αποτελεί ενιαία προϋπόθεση για την εφαρμογή όλων των επανορθωτικών μέτρων διαφορετικού βαθμού παρέμβασης, που προβλέπονται στις δύο διατάξεις. Συνεπώς, τόσο οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, σε συνδυασμό με το άρθρο 28 της οδηγίας, όσο και οι εκεί προβλεπόμενες έννομες συνέπειες είναι αρκούντως ακριβείς και απαλλαγμένες αιρέσεων.
89.
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το γεγονός ότι οι αρμόδιες αρχές διαθέτουν ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως ή διακριτικής ευχέρειας όσον αφορά την εκτίμηση της συνδρομής των εν λόγω προϋποθέσεων, αφενός, και των μέτρων που πρέπει να ληφθούν, αφετέρου, και ότι τα μέτρα αυτά πρέπει να είναι αναλογικά, σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2014/59, δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την επαρκή ακρίβεια και τον απαλλαγμένο αιρέσεων χαρακτήρα των εν λόγω διατάξεων. Κατά τη νομολογία αυτή, το εν λόγω περιθώριο εκτιμήσεως και/ή διακριτικής ευχέρειας δεν αποτελεί ούτε προϋπόθεση ούτε πρόσθετη απαίτηση εφαρμογής ή αποτελεσματικότητας κατά την έννοια των αρχών που μνημονεύονται στο σημείο 87 των παρουσών προτάσεων (
67
).
90.
Αντιθέτως, κατά πάγια νομολογία, ακόμη και αν μια διάταξη οδηγίας καταλείπει στα κράτη μέλη ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως κατά τη θέσπιση των λεπτομερειών εφαρμογής της, μπορεί να θεωρείται ότι έχει απαλλαγμένο αιρέσεων και συγκεκριμένο χαρακτήρα, εφόσον επιβάλλει στα κράτη μέλη, χωρίς αμφίσημη διατύπωση, συγκεκριμένη υποχρέωση επίτευξης αποτελέσματος και δεν συνοδεύεται από καμία αίρεση όσον αφορά την εφαρμογή του κανόνα τον οποίο θεσπίζει (
68
). Επομένως, κατά τη νομολογία αυτή, ο απαλλαγμένος αιρέσεων χαρακτήρας μιας υποχρέωσης μπορεί να αντισταθμίσει την απαίτηση ακρίβειας (
69
). Τέτοια περίπτωση συντρέχει εν προκειμένω όσον αφορά το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, ήτοι τη διαταγή υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης σε περίπτωση σημαντικής επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κατάστασης της οικείας τράπεζας, η οποία δεν μπορεί να επανορθωθεί με ηπιότερα μέτρα κατά την έννοια του άρθρου 28 της οδηγίας.
91.
Επομένως, υπό το πρίσμα των ανωτέρω κριτηρίων, το περιεχόμενο του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 πρέπει να θεωρηθεί αρκούντως ακριβές ώστε να μπορεί, για παράδειγμα, να εφαρμοστεί από εθνική εποπτική αρχή και, στο πλαίσιο επακόλουθης διαφοράς, από εθνικό δικαστήριο. Επιπλέον, τούτο συνεπάγεται καταρχήν ότι οι εν λόγω αρχές πρέπει να μην εφαρμόζουν εθνική ρύθμιση που αντιβαίνει στην εν λόγω διάταξη (
70
). Το αν και σε ποιον βαθμό τούτο ισχύει και για την ΕΚΤ θα το εξετάσω κατωτέρω (σημεία 106 επ. των παρουσών προτάσεων). Συνεπώς, τα προβληθέντα από την F. Corneli –ιδίως κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση– επιχειρήματα ότι η οδηγία προβλέπει συναφώς ελάχιστη μόνον εναρμόνιση και ότι καταλείπει στα κράτη μέλη ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως κατά την εφαρμογή της πρέπει να απορριφθούν.
92.
Ωστόσο, στη σκέψη 112 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι μια οδηγία, αυτή καθεαυτήν, δεν γεννά υποχρεώσεις εις βάρος ιδιώτη και ότι, ως εκ τούτου, αποκλείεται η άμεση εφαρμογή της (συμπεριλαμβανομένου επομένως του άρθρου 29, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/59 και ανεξαρτήτως της κανονιστικής διάρθρωσής του) εις βάρος του.
93.
Κατά τη γνώμη μου, η ανωτέρω κρίση, η οποία αμφισβητείται ιδίως από την Επιτροπή, είναι απαλλαγμένη από πλάνη περί το δίκαιο.
β) Δυνατότητα άμεσης εφαρμογής του άρθρου 29, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/59 εις βάρος της τράπεζας και των μετόχων της;
94.
Κατά πάγια νομολογία, οι οδηγίες μπορούν καθεαυτές να δημιουργούν για τους ιδιώτες μόνο δικαιώματα και όχι υποχρεώσεις. Κατά συνέπεια, ένας ιδιώτης δεν μπορεί να επικαλεστεί οδηγία κατά κράτους μέλους, ακόμη και αν αυτή καθιερώνει μια κρατική υποχρέωση, η οποία όμως συνδέεται άμεσα με την εκπλήρωση υποχρέωσης τρίτου που επίσης προβλέπεται στην εν λόγω οδηγία. Αντιθέτως, απλές αρνητικές συνέπειες επί των δικαιωμάτων τρίτων, ακόμη και αν είναι βέβαιες, δεν δικαιολογούν την άρνηση σε έναν ιδιώτη της δυνατότητας να επικαλεστεί τις διατάξεις οδηγίας κατά του οικείου κράτους μέλους (
71
).
95.
Η άμεση εφαρμογή διατάξεων οδηγίας αποκλείεται πρωτίστως όταν η εφαρμογή αυτή συνεπάγεται τη στοιχειοθέτηση ή την επίταση ποινικής ευθύνης προσώπων λόγω προβλεπόμενων στην εν λόγω οδηγία απαγορεύσεων και/ή υποχρεώσεων παράλειψης ή δράσης (
72
). Συγκεκριμένα, θα αντέβαινε στην αρχή της ασφάλειας δικαίου και στην αρχή «ουδεμία ποινή άνευ νόμου» (nullum crimen, nulla poena sine lege), καθώς και στο άρθρο 288, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, κατά το οποίο οι οδηγίες απευθύνονται στα κράτη μέλη και δεσμεύουν αποκλειστικά αυτά, το να απαιτείται από τους ιδιώτες να βασίζουν τη συμπεριφορά τους αποκλειστικά στις διατάξεις μιας οδηγίας –ήτοι, ειδικότερα, ανεξάρτητα από την εθνική νομοθεσία που θεσπίζεται για την εφαρμογή της– και, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, να τους καταλογίζεται αστική ή ποινική ευθύνη (
73
). Ακόμη όμως και στις αστικές διαφορές μεταξύ ιδιωτών, δεν είναι, καταρχήν, δυνατή η άμεση εφαρμογή των διατάξεων οδηγίας που επιβάλλουν υποχρέωση σε ένα πρόσωπο (λεγόμενη «οριζόντια τριτενέργεια») (
74
).
96.
Μόνη εξαίρεση αποτελούν οι διοικητικές διαφορές που αφορούν λεγόμενες «τριγωνικές σχέσεις». Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κατ’ εξαίρεση δεχθεί ότι, δυνάμει άμεσα εφαρμοστέων διατάξεων οδηγίας τις οποίες επικαλείται ιδιώτης έναντι του κράτους μέλους, ένας τρίτος πρέπει να ανέχεται ορισμένα κρατικά μέτρα. Σχετικό παράδειγμα αποτελεί μια εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων που μπορεί να οδηγήσει στην ανάκληση επωφελούς για τρίτους άδειας (
75
) ή η απώλεια ενός άλλου (νομικού και οικονομικού) πλεονεκτήματος του τρίτου (
76
). Συναφώς, πρόκειται απλώς για αρνητικές συνέπειες της εφαρμογής τέτοιων διατάξεων επί της νομικής κατάστασης τρίτων. Οι συνέπειες αυτές απορρέουν αποκλειστικά από το γεγονός ότι η αρμόδια αρχή οφείλει, βάσει άμεσα εφαρμοστέων διατάξεων της οδηγίας, να διενεργήσει εκτίμηση (
77
) ή να ερμηνεύσει και να εφαρμόσει την προβαλλόμενη νομική βάση με συγκεκριμένο τρόπο έναντι όλων των ενδιαφερομένων (
78
).
97.
Βεβαίως, η υπό κρίση υπόθεση αφορά και διοικητική διαφορά. Κατά τα λοιπά, όμως, δεν συντρέχουν λόγοι που να καθιστούν επιτρεπτή την εφαρμογή της εν λόγω νομολογίας ή κατά μείζονα λόγο τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της.
98.
Αντιθέτως προς τις προαναφερθείσες περιπτώσεις, η υπό κρίση υπόθεση δεν αφορά τριγωνική σχέση, στο πλαίσιο της οποίας απλώς επιβαρύνεται ένας τρίτος (
79
). Τέτοια σχέση θα υφίστατο το πολύ στην περίπτωση που πιστωτής ή πελάτης της τράπεζας, ο οποίος θεωρεί ότι διακυβεύονται τα οικονομικά του συμφέροντα λόγω της σημαντικής επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κατάστασης της τράπεζας, επικαλούνταν το άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 ενώπιον των αρμόδιων αρχών ή δικαστηρίων, προκειμένου να ωθήσει τις αρχές αυτές να διατάξουν την υπαγωγή σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης.
99.
Ωστόσο, η άμεση εφαρμογή του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 έναντι της τράπεζας και των μετόχων της δεν θα είχε, εν προκειμένω, απλώς αρνητικές συνέπειες για τα δικαιώματα τρίτων.
100.
Αντιθέτως, η υπό κρίση διαφορά αφορά την κλασική (διμερή) ιεραρχική σχέση του διοικητικού δικαίου, στο πλαίσιο της οποίας η τράπεζα αμύνεται κατά μέτρου παρέμβασης δημόσιας αρχής με αποδέκτρια την ίδια, ήτοι κατά της διαταχθείσας από την ΕΚΤ υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης. Η αρμοδιότητα έκδοσης τέτοιας διαταγής καταλέγεται στις εξουσίες παρέμβασης που διαθέτει η ΕΚΤ άμεσα έναντι των τραπεζών στο πλαίσιο του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού. Ως εκ τούτου, η ΕΚΤ υποκαθιστά σε ορισμένο βαθμό –λόγω και της υποχρέωσης που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 να εφαρμόζει την εθνική νομοθεσία μεταφοράς της οδηγίας 2014/59 στην εσωτερική έννομη τάξη– τις εθνικές εποπτικές αρχές (βλ., αναλυτικότερα, σημείο 107 των παρουσών προτάσεων). Τα μέτρα που λαμβάνει έχουν ως τελικό αποτέλεσμα οι τράπεζες και οι μέτοχοί τους να υπέχουν ορισμένες υποχρεώσεις δράσης, παράλειψης ή ανοχής.
101.
Το αντεπιχείρημα ότι οι μέτοχοι, όπως η F. Corneli, είναι τρίτοι σε σχέση με την τράπεζα, οι οποίοι πρέπει απλώς να (συν)υποστούν τις δυσμενείς συνέπειες της διαταγής υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης δεν ευσταθεί. Τούτο δεν συνάδει με την παραδοχή ότι τα οικονομικά συμφέροντα της τράπεζας και των μετόχων της σε μεγάλο βαθμό συμπίπτουν. Η παραδοχή αυτή αποτελεί και τον κύριο λόγο για τον οποίο διακριτή προσφυγή των μετόχων κατά απόφασης της ΕΚΤ να ανακαλέσει την άδεια λειτουργίας μιας τράπεζας είναι απαράδεκτη, καθώς η εν λόγω απόφαση δεν αφορά άμεσα τους ίδιους τους μετόχους αυτούς (σημεία 57 επ. των παρουσών προτάσεων) (
80
).
102.
Επομένως, σε περίπτωση που η ΕΚΤ μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά σε άμεσα εφαρμοστέα διάταξη οδηγίας, όπως, εν προκειμένω, στο άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59, ως νομική βάση για τέτοια παρέμβαση δημόσιας εξουσίας, τούτο θα έχει ως συνέπεια την επιβολή σε ιδιώτες παράνομων υποχρεώσεων δυνάμει οδηγίας κατά την έννοια της νομολογίας που μνημονεύεται στα σημεία 94 και 95. Συγκεκριμένα, από την –προβλεπόμενη για λόγους αναλογικότητας– κατά σειρά προτεραιότητας παράθεση μέτρων στα άρθρα 27 έως 29 της οδηγίας 2014/59 προκύπτει ότι η διαταγή υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης αποτελεί μέτρο σοβαρής παρέμβασης το οποίο θίγει ιδιαίτερα έντονα την αυτοτελή διαμόρφωση της βούλησης της τράπεζας. Με την εν λόγω διαταγή, η άσκηση των δικαιωμάτων των οργάνων διοίκησης και των μετόχων της τράπεζας να (συν)αποφασίζουν για τη διαχείριση των τραπεζικών εργασιών αναστέλλεται προσωρινά, προς το συμφέρον της αποτελεσματικής εξυγίανσης της τράπεζας, και μεταβιβάζεται σε έναν ή περισσότερους προσωρινούς διαχειριστές.
103.
Οι υποχρεώσεις ανοχής τις οποίες υπέχουν η τράπεζα και οι μέτοχοί της και οι οποίες απορρέουν από τη διαταγή υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, θα ήταν ως εκ τούτου, όπως ορθώς διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο (
81
), αποτέλεσμα παράνομης άμεσης εφαρμογής της εν λόγω διάταξης της οδηγίας εις βάρος τους, στο μέτρο που οι υποχρεώσεις αυτές δεν μπορούν –ενδεχομένως στο πλαίσιο σύμφωνης προς την οδηγία ερμηνείας– να στηριχθούν και στο εθνικό δίκαιο μεταφοράς.
104.
Συνεπώς, το άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 μπορεί μεν, βάσει των κριτηρίων που έχει δεχθεί η νομολογία (σημεία 89 και 90 των παρουσών προτάσεων), να έχει άμεση εφαρμογή. Ωστόσο, τέτοια άμεση εφαρμογή δεν είναι δυνατή ούτε εις βάρος της τράπεζας ούτε εις βάρος των μετόχων της. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να προσαφθεί στο Γενικό Δικαστήριο ούτε ότι παρέβη συναφώς το άρθρο 288, δεύτερο ή τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
105.
Σε περίπτωση που το Δικαστήριο δεν συμμεριστεί την ανωτέρω εκτίμηση και καταλήξει, καταρχήν, στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 έχει άμεση εφαρμογή εις βάρος της τράπεζας και των μετόχων της, όπως η F. Corneli, θα εξετάσω, επικουρικώς, κατά πόσον, όχι μόνον μια εθνική αρχή, αλλά και η ΕΚΤ είχε την εξουσία ή την υποχρέωση να εφαρμόσει άμεσα την εν λόγω διάταξη οδηγίας. Η εν λόγω εξέταση είναι σημαντική και για το ζήτημα που θα πρέπει να αναλυθεί στη συνέχεια όσον αφορά το κατά πόσον η ΕΚΤ αποτελεί επίσης αποδέκτη της υποχρέωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία (σημεία 115 επ. των παρουσών προτάσεων).
3. Επικουρικώς: άμεση εφαρμογή του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 από την ΕΚΤ;
α) Η ΕΚΤ ως αποδέκτης άμεσα εφαρμοστέων διατάξεων οδηγίας
106.
Βάσει του άρθρου 288, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, οι οδηγίες απευθύνονται στα κράτη μέλη, τα οποία οφείλουν να τις μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη όσον αφορά το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, έχοντας ελευθερία επιλογής ως προς τον τύπο και τα μέσα. Ως εκ τούτου, μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις –και υπό τις προϋποθέσεις που εκτίθενται στο σημείο 94 των παρουσών προτάσεων– γίνεται δεκτή, στη νομολογία του Δικαστηρίου, η δυνατότητα άμεσης εφαρμογής διατάξεων οδηγιών, για την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων, και η συνακόλουθη υποχρέωση των αρχών των κρατών μελών να τηρούν και να εφαρμόζουν τις διατάξεις αυτές.
107.
Φρονώ, πάντως, ότι από την υποχρέωση και μόνον που υπέχει η ΕΚΤ από το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 να εφαρμόζει όλη την οικεία νομοθεσία της Ένωσης (
82
) καθώς και την εθνική νομοθεσία μεταφοράς των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη συνάγεται ότι το εν λόγω όργανο, όπως ακριβώς οι εθνικές εποπτικές αρχές (σημείο 91 των παρουσών προτάσεων), οφείλει καταρχήν να τηρεί τις αρχές της δυνατότητας άμεσης εφαρμογής και της αντίστοιχης υπεροχής (
83
) των διατάξεων των οδηγιών, παρά το γεγονός ότι δεν κατονομάζεται ρητά ως αποδέκτης τους στο άρθρο 288, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Συγκεκριμένα, στο μέτρο που η ΕΚΤ υποκαθιστά, κατά την άσκηση των εποπτικών αρμοδιοτήτων της έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων στο πλαίσιο του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού, τις εν λόγω εποπτικές αρχές (
84
) και που μάλιστα οφείλει να εφαρμόζει την εθνική νομοθεσία μεταφοράς των οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη, πρέπει να εξομοιώνεται με τις αρχές αυτές ως υποκείμενο δικαίου (
85
).
108.
Τούτο προκύπτει επίσης από τις αρχές της διασφάλισης της ομοιομορφίας και του κράτους δικαίου στην έννομη τάξη της Ένωσης (άρθρο 2 ΣΕΕ), τις οποίες η ΕΚΤ οφείλει να τηρεί ως θεσμικό όργανο της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 2, ΣΕΕ σε συνδυασμό με το άρθρο 132 ΣΛΕΕ. Συγκεκριμένα, η υποχρέωση εφαρμογής της νομοθεσίας, που καθιερώνεται με το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, έχει ακριβώς ως σκοπό «τη διασφάλιση υψηλών προτύπων εποπτείας». Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί ο προβλεπόμενος στο άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού γενικός σκοπός της «ενότητας και της ακεραιότητας της εσωτερικής αγοράς με γνώμονα την ίση μεταχείριση των πιστωτικών ιδρυμάτων», αποφεύγοντας παράλληλα την καταχρηστική επιλογή του ευνοϊκότερου καθεστώτος εποπτείας (
86
). Αντίστοιχα, κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού, η ΕΚΤ είναι «υπεύθυνη για την αποτελεσματική και συνεπή λειτουργία του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού».
109.
Όπως καθίσταται εμφανές στην υπό κρίση υπόθεση (βλ., αναλυτικότερα, σημεία 115 επ.), η διαφορετική, ενδεχομένως και μη προσήκουσα, μεταφορά της οδηγίας 2014/59 στις έννομες τάξεις των κρατών μελών εγκυμονεί τον κίνδυνο υπερβολικού κατακερματισμού της εφαρμογής των σχετικών κανόνων προληπτικής εποπτείας στην εσωτερική αγορά. Τούτο θα μπορούσε να υπονομεύσει την ομοιόμορφη και αποτελεσματική άσκηση των εποπτικών αρμοδιοτήτων επί των πιστωτικών ιδρυμάτων από τις εποπτικές αρχές των κρατών μελών και την ΕΚΤ στο πλαίσιο του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού (
87
). Επομένως, όταν η εθνική νομοθεσία μεταφοράς αντιβαίνει σε διατάξεις οδηγίας που έχουν άμεση εφαρμογή, όλες οι εποπτικές αρχές, συμπεριλαμβανομένης της ΕΚΤ, πρέπει, σύμφωνα με την αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης και προκειμένου να διασφαλιστεί η επίτευξη των ανωτέρω σκοπών, στο μέτρο που τούτο επιτρέπεται εις βάρος ιδιωτών (
88
), να μην την εφαρμόζουν (
89
).
β) Συνέπειες της δυνατότητας άμεσης εφαρμογής του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 εις βάρος της τράπεζας και των μετόχων της
110.
Σε περίπτωση που το Δικαστήριο, αντίθετα προς την πρότασή μου, δεχθεί τη δυνατότητα άμεσης εφαρμογής του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 εις βάρος της τράπεζας και των μετόχων της, θα πρέπει να θεωρηθεί ότι η ΕΚΤ είχε –λαμβανομένης υπόψη της αδιαμφισβήτητης σημαντικής επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κατάστασης της τράπεζας κατά την έννοια του άρθρου 28 της εν λόγω οδηγίας και των ανεπαρκών επανορθωτικών μέτρων που είχαν ληφθεί μέχρι τότε–, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, όχι μόνον την εξουσία αλλά και την υποχρέωση να διατάξει και/ή να παρατείνει το καθεστώς προσωρινής διαχείρισης της τράπεζας σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη οδηγίας, σε συνδυασμό με το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας. Στο μέτρο που το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας δεν αναφέρει ρητά την προϋπόθεση της επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κατάστασης της τράπεζας, αλλά την ειδική προϋπόθεση ότι πρέπει να αναμένεται σημαντική περιουσιακή ζημία, και στο μέτρο που τούτο θα αντέβαινε στο άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 (βλ., αναλυτικότερα, σημεία 120 επ. των παρουσών προτάσεων), η εν λόγω εθνική διάταξη δεν θα έχει εφαρμογή λόγω της υπεροχής της ανωτέρω (άμεσα εφαρμοστέας) διάταξης οδηγίας.
111.
Υπό τις συνθήκες αυτές, οι επισημάνσεις του Γενικού Δικαστηρίου ιδίως στις σκέψεις 91 έως 114 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στις οποίες προσάπτει την ΕΚΤ ότι στήριξε τις επίδικες αποφάσεις σε ανεπαρκή νομική βάση, θα πρέπει να θεωρηθούν ότι πάσχουν πλάνη περί το δίκαιο. Συγκεκριμένα, υπό την εκδοχή αυτή, η ΕΚΤ θα έπρεπε να στηριχθεί στο άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59 ως νομική βάση, να εφαρμόσει άμεσα την εν λόγω διάταξη οδηγίας, σε συνδυασμό με το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, και να αγνοήσει, λόγω της υπεροχής της εν λόγω διάταξης οδηγίας, τα σκέλη των εθνικών διατάξεων που δεν συνάδουν με τη διάταξη αυτή. Τούτο το έπραξε εν τέλει η ΕΚΤ, μην εξετάζοντας την προβλεπόμενη στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας ειδική προϋπόθεση ότι έπρεπε να αναμένεται σημαντική περιουσιακή ζημία της τράπεζας και διαπιστώνοντας απλώς την επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής της κατάστασης (σημεία 119 και 139 των παρουσών προτάσεων).
112.
Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως της ΕΚΤ, όπως διευκρινίστηκε από την ίδια κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, και ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής θα έπρεπε, υπό την εκδοχή αυτή, να θεωρηθούν βάσιμοι και να έχουν ως αποτέλεσμα την αναίρεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
113.
Εντούτοις, όπως εξέθεσα στα σημεία 94 επ. των παρουσών προτάσεων, φρονώ ότι το ανωτέρω συμπέρασμα είναι εσφαλμένο, επειδή προϋποθέτει –παράνομη– άμεση εφαρμογή του άρθρου 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 εις βάρος της τράπεζας και των μετόχων της. Σε περίπτωση που το Δικαστήριο συμμεριστεί την εκτίμησή μου, θα εξετάσω και τους λοιπούς λόγους αναιρέσεως.
114.
Ειδικότερα, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει, όπως πρότεινα στα σημεία 94 έως 104 των παρουσών προτάσεων, ότι το άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 δεν μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα εις βάρος της τράπεζας και των μετόχων της, θα πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω αν το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας μπορούν και/ή πρέπει να ερμηνευθούν κατά τρόπο σύμφωνο προς την εν λόγω διάταξη οδηγίας και αν το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 288, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, απορρίπτοντας την εν λόγω σύμφωνη προς την οδηγία ερμηνεία (δεύτερος λόγος αναιρέσεως της ΕΚΤ και τέταρτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής). Συναφώς, πρέπει επίσης να διευκρινιστεί αν και σε ποιον βαθμό η ερμηνευτική πρακτική των εθνικών δικαστηρίων, την οποία επικαλούνται οι αναιρεσείουσες και η Ιταλία, έπρεπε ή πρέπει να ληφθεί υπόψη τόσο από την ΕΚΤ όσο και από τα δικαστήρια της Ένωσης.
4. Ερμηνεία του άρθρου 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία;
115.
Κατά την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου, «προκειμένου να διασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα όλων των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, η αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης επιβάλλει, ειδικότερα, στα εθνικά δικαστήρια να ερμηνεύουν, κατά το μέτρο του δυνατού, το εθνικό τους δίκαιο κατά τρόπο σύμφωνο προς το δίκαιο της Ένωσης» (
90
).
116.
Κατά πάγια νομολογία, τα εν λόγω δικαστήρια οφείλουν επομένως, κατά την εφαρμογή του εθνικού δικαίου, να το ερμηνεύουν, κατά το μέτρο του δυνατού, με γνώμονα το γράμμα και τον σκοπό της επίμαχης διάταξης του δικαίου της Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο του εσωτερικού δικαίου και εφαρμόζοντας τις αναγνωρισμένες από αυτό μεθόδους ερμηνείας, προκειμένου να διασφαλίζεται η πλήρης αποτελεσματικότητα της εν λόγω διάταξης και να επιτυγχάνεται λύση σύμφωνη προς τον σκοπό που αυτή επιδιώκει. H αρχή της σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου έχει, εντούτοις, ορισμένα όρια και δεν είναι, ιδίως, δυνατόν να αποτελέσει έρεισμα για contra legem ερμηνεία του εθνικού δικαίου (
91
).
117.
Για τους προεκτεθέντες στα σημεία 106 έως 109 λόγους, η ερμηνεία και η εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας μεταφοράς της οδηγίας 2014/59 κατά το μέτρο του δυνατού κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία απόκειται όχι μόνο στις αρχές και τα δικαστήρια των κρατών μελών, αλλά, βάσει της υποχρέωσης που επιβάλλεται με το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, καταρχήν και στην ΕΚΤ, καθώς επίσης, στη συνέχεια, κατά τον έλεγχο της νομιμότητας της δράσης της, στο Γενικό Δικαστήριο (
92
).
118.
Στην πρώτη επίδικη απόφαση, η ΕΚΤ απλώς βάσισε τη διαταγή υπαγωγής της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης στα άρθρα 69octiesdecies και 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, σε συνδυασμό με το άρθρο 29 της οδηγίας 2014/59, χωρίς να θέσει το ζήτημα, πόσο μάλλον να εξετάσει, αν είναι δυνατή η ερμηνεία των εν λόγω εθνικών διατάξεων κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι τούτο έπασχε πλάνη περί το δίκαιο, ιδίως διότι, κατά τη γνώμη του, η ερμηνεία αυτή θα ερχόταν σε αντίθεση προς το σαφές γράμμα των εν λόγω διατάξεων, ιδίως δε του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας. Τούτο προκύπτει κατ’ ουσίαν από τα εξής.
119.
Όπως επισήμανα στο σημείο 88 των παρουσών προτάσεων, το άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59 πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το άρθρο 28 της ίδιας οδηγίας. Επομένως, η διαταγή υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης προϋποθέτει επίσης πάντοτε τη σημαντική επιδείνωση της
χρηματοπιστωτικής κατάστασης της οικείας τράπεζας. Ωστόσο, όπως διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 88 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, μόνο το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας περιέχει ρητώς την προϋπόθεση της «επιδείνωσης της κατάστασης της τράπεζας». Αντιθέτως, μολονότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας αναφέρεται σε παραβάσεις ή παρατυπίες κατά την έννοια του άρθρου 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, η προϋπόθεση ακριβώς αυτή δεν προβλέπεται εκεί. Αυτό που προβλέπεται συναφώς στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας είναι, αντιθέτως, μια ειδική προϋπόθεση, κατά την οποία πρέπει να «αναμένεται σημαντική περιουσιακή ζημία». Το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού, καθώς και από το ότι οι προϋποθέσεις του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας έχουν εξαντλητικό χαρακτήρα, ότι δεν είναι δυνατή η σύμφωνη προς την οδηγία ερμηνεία της εν λόγω διάταξης (
93
). Κατά συνέπεια, έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι, ελλείψει απόδειξης της συνδρομής της εν λόγω ειδικής προϋπόθεσης και, ως εκ τούτου, ελλείψει επαρκούς νομικής βάσης (
94
), η ΕΚΤ δεν είχε την εξουσία να διατάξει και/ή να παρατείνει την υπαγωγή της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, με τις επίδικες αποφάσεις, αποκλειστικά και μόνο με την αιτιολογία ότι η χρηματοπιστωτική κατάστασή της είχε επιδεινωθεί σημαντικά.
120.
Οι αναιρεσείουσες και η Ιταλία θεωρούν, αντιθέτως, ότι το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, ενδεχομένως σε συνδυασμό με το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του ίδιου κώδικα, μπορεί ή και πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπο σύμφωνο προς το άρθρο 29, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/59. Ως εκ τούτου, υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο, απορρίπτοντας την εν λόγω ερμηνεία, υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
121.
Επομένως, πρέπει να αναλυθεί η ακριβής έκταση της υποχρέωσης της ΕΚΤ και του Γενικού Δικαστηρίου να ερμηνεύουν το εθνικό δίκαιο κατά το μέτρο του δυνατού κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία (σημείο 116 των παρουσών προτάσεων). Λαμβανομένων υπόψη των αιτιάσεων που προέβαλαν οι αναιρεσείουσες και η Ιταλία, πρέπει ιδίως να εξεταστεί αν και σε ποιον βαθμό το Γενικό Δικαστήριο όφειλε, προς τούτο, να λάβει υπόψη τις αναγνωρισμένες από το εσωτερικό δίκαιο μεθόδους ερμηνείας, πέραν της σχετικής νομολογίας των εθνικών δικαστηρίων (
95
).
122.
Συναφώς, τίθεται ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο μεταξύ των μετεχόντων στη διαδικασία ζήτημα. Πρόκειται, ειδικότερα, για το ζήτημα αν η εφαρμοστέα από την ΕΚΤ, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, εθνική νομοθεσία αποτελεί κατά την εφαρμογή της και τον συνακόλουθο δικαστικό έλεγχο –αντίστοιχα προς το δίκαιο της Ένωσης– αντικείμενο «νομικού ζητήματος» ή, αντιθέτως, αντικείμενο «πραγματικού ζητήματος» που επιδέχεται απόδειξη (
96
). Συγκεκριμένα, στο Γενικό Δικαστήριο θα μπορούσε να προσαφθεί πλάνη περί το δίκαιο μόνον εφόσον θεωρηθεί ότι η δυνατότητα ερμηνείας του εθνικού δικαίου κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία μέσω των μεθόδων ερμηνείας που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της σχετικής νομολογίας, αφορά «νομικό ζήτημα» το οποίο το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε εσφαλμένα ή, τουλάχιστον, αν παραμόρφωσε προδήλως το δίκαιο αυτό με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (
97
). Συναφές είναι επίσης το σημαντικό προκαταρκτικό ζήτημα αν το Δικαστήριο είναι εν τέλει αρμόδιο βάσει του άρθρου 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ για την εκτίμηση των επίμαχων λόγων αναιρέσεως (
98
).
5. Η εθνική νομοθεσία κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 ως «δίκαιο» ή ως «πραγματικό περιστατικό»;
123.
Η ΕΚΤ, η Επιτροπή και η Ιταλία, συντασσόμενες με τις επίδικες αποφάσεις, θεωρούν ότι είναι δυνατή η σύμφωνη προς την οδηγία ερμηνεία του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας υπό το πρίσμα του συνολικού εθνικού δικαίου, των σχετικών μεθόδων ερμηνείας και της νομολογίας των ιταλικών δικαστηρίων. Συναφώς, η ΕΚΤ και η Επιτροπή υποστηρίζουν, κυρίως με τις παρασχεθείσες κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση απαντήσεις τους σε γραπτή ερώτηση του Δικαστηρίου, ότι το εθνικό δίκαιο, λόγω της επιβαλλόμενης με το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 υποχρέωσης εφαρμογής, πρέπει να εξομοιωθεί με το δίκαιο της Ένωσης και ότι η τήρησή του υπόκειται στον πλήρη έλεγχο των δικαστηρίων της Ένωσης και, ως εκ τούτου, υπόκειται επίσης στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου σύμφωνα με το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Ωστόσο, κατά την άποψή τους, το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη του την εν λόγω νομική δυνατότητα ερμηνείας του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία.
124.
Η F. Corneli δεν συμμερίζεται την ανωτέρω άποψη. Κατά την άποψή της, η ΕΚΤ οφείλει να ερμηνεύει και να εφαρμόζει την εθνική νομοθεσία σύμφωνα με τους αναγνωρισμένους στην εσωτερική έννομη τάξη κανόνες, ακόμη και αν αυτοί αντιβαίνουν στο δίκαιο της Ένωσης. Το τελευταίο αυτό ζήτημα μπορεί, το πολύ, να τεθεί στο πλαίσιο διαδικασίας λόγω παραβάσεως, όχι όμως στο πλαίσιο διαδικασίας προσφυγής ή αναιρετικής διαδικασίας, και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πραγματικό ζήτημα. Εν πάση περιπτώσει, τα άρθρα 28 και 29 της οδηγίας 2014/59 έχουν μεταφερθεί ορθώς στην εσωτερική έννομη τάξη με το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και με το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας.
125.
Το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει, σε δύο αποφάσεις που αφορούσαν τον ενιαίο εποπτικό μηχανισμό, ότι η εφαρμογή του εθνικού δικαίου από (την ΕΚΤ και) το Γενικό Δικαστήριο, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, μπορεί να ελεγχθεί μόνον προκειμένου να εξακριβωθεί αν υπήρξε παραμόρφωση του εν λόγω δικαίου, η οποία προκύπτει κατά τρόπο πρόδηλο από τα στοιχεία της δικογραφίας (
99
). Επομένως, η εν λόγω νομολογία βασίζεται –ορθώς κατά τη γνώμη μου– στην παραδοχή ότι, στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας, το εθνικό δίκαιο δεν μπορεί να εξομοιώνεται με το δίκαιο της Ένωσης ως κριτήριο ελέγχου.
126.
Συγκεκριμένα, αντιθέτως προς τη γενική εισαγγελέα T. Ćapeta και την Επιτροπή, φρονώ ότι η εφαρμογή του εθνικού δικαίου από την ΕΚΤ, ακόμη και αν επιβάλλεται ρητά από το δίκαιο της Ένωσης, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αμιγώς νομικό ζήτημα το οποίο είναι παρόμοιας φύσης με την «τήρηση του δικαίου κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή των Συνθηκών» κατά την έννοια του άρθρου 19, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, ΣΕΕ ή με «νομικό ζήτημα» κατά το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ και κατά το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου (
100
). Μια τέτοια πλήρης εξομοίωση των διαφορετικών αυτών πηγών δικαίου θα αντέβαινε στην προβλεπόμενη στις Συνθήκες κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και της Ένωσης, καθώς και στην αρχή της δοτής αρμοδιότητας, που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, ΣΕΕ. Η εν λόγω κατανομή αρμοδιοτήτων βάσει των Συνθηκών δεν μπορεί να μεταβληθεί από μια υποχρέωση εφαρμογής του εθνικού δικαίου η οποία επιβάλλεται από το παράγωγο δίκαιο, όπως από την προβλεπόμενη στο άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 υποχρέωση. Ειδάλλως, η διάταξη αυτή θα συνεπαγόταν την πλήρη «ενσωμάτωση» στο πεδίο του δικαίου της Ένωσης της εθνικής νομοθεσίας μεταφοράς στην εσωτερική έννομη τάξη των οδηγιών που διασφαλίζουν τη λειτουργία του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού (
101
). Στην περίπτωση αυτή, η εν λόγω εθνική νομοθεσία θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται από τα θεσμικά όργανα και από τα δικαστήρια της Ένωσης αποκλειστικά σύμφωνα με τα κριτήρια που ισχύουν για το δίκαιο της Ένωσης (
102
).
127.
Για τους λόγους αυτούς που αφορούν την προβλεπόμενη στις Συνθήκες κατανομή αρμοδιοτήτων, η αρχή iura novit curia δεν μπορεί να έχει για τα δικαστήρια της Ένωσης την ίδια ισχύ όσον αφορά το εθνικό δίκαιο όπως όσον αφορά το δίκαιο της Ένωσης. Συγκεκριμένα, βάσει του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, και με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, καθώς και με το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του, το Δικαστήριο έχει τον «τελευταίο λόγο» μόνον όσον αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, ήτοι των Συνθηκών και του παραγώγου δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των οδηγιών, ενώ τα ανώτατα ή συνταγματικά δικαστήρια των κρατών μελών παραμένουν καταρχήν αρμόδια όσον αφορά το εθνικό δίκαιο (συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας μεταφοράς των εν λόγω οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη) (
103
). Όπως ορθώς υποστηρίζει η F. Corneli, τόσο η διαδικασία λόγω παραβάσεως κατά το άρθρο 258 ΣΛΕΕ (
104
) όσο και η αρχή κατά την οποία το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να ερμηνεύει και να εφαρμόζει το εθνικό δίκαιο στο πλαίσιο της διαδικασίας προδικαστικής αποφάσεως κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ (
105
) συνιστούν συγκεκριμένη έκφραση της εν λόγω κατανομής αρμοδιοτήτων που προβλέπεται στις Συνθήκες. Τα αναγνωρισμένα στη νομολογία του Δικαστηρίου όρια της σύμφωνης προς την οδηγία ερμηνείας του εθνικού δικαίου (σημεία 115 και 116 των παρουσών προτάσεων), τα οποία αποσκοπούν στη διαφύλαξη της αρμοδιότητας και της βούλησης του νομοθέτη του κράτους μέλους, επιβεβαιώνουν την ανωτέρω εκτίμηση.
128.
Συναφώς, υπενθυμίζω επίσης τις εκτενείς παρατηρήσεις μου σχετικά με την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας και τον δικαστικό έλεγχο στον τομέα του δικαίου των σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο επίσης παραπέμπει στο εθνικό δίκαιο (
106
). Φρονώ ότι εν προκειμένω δεν μπορούν να εφαρμοστούν άλλες αρχές πέραν εκείνων τις οποίες δέχτηκε το Δικαστήριο, κατόπιν των οικείων προτάσεών μου, ειδικά για το δίκαιο των σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
107
) και τις οποίες εφάρμοσε μεταγενέστερα και επί του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 (
108
). Ωστόσο, το Δικαστήριο έλαβε, συναφώς, επίσης υπόψη το γεγονός ότι, στην ένδικη διαδικασία, η εθνική νομοθεσία δεν μπορεί απολύτως να εξομοιώνεται με τα λοιπά πραγματικά περιστατικά, αλλά, λόγω του υβριδικού χαρακτήρα που έχει ως νομικά πραγματικά περιστατικά, πρέπει να υπόκειται σε ειδικές απαιτήσεις επίκλησης και απόδειξης (
109
). Κατ’ αυτόν τον τρόπο λαμβάνεται επίσης υπόψη το γεγονός ότι μια εθνική διάταξη που αφορά την εφαρμογή των εποπτικών αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού αποτελεί, λόγω της επιβαλλόμενης με το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 υποχρέωσης, επίσης κανόνα δικαίου σχετικό με την εφαρμογή των Συνθηκών κατά την έννοια του άρθρου 263, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, η εφαρμογή του οποίου υπόκειται καταρχήν στον έλεγχο των δικαστηρίων της Ένωσης.
129.
Η εν λόγω προσέγγιση είναι εν τέλει παρόμοια με εκείνη που ακολουθεί το Δικαστήριο στη νομολογία του σχετικά με τους κανόνες της Ένωσης στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Κατά τη νομολογία αυτή, το εθνικό δίκαιο που αποτελεί το πλαίσιο για να εκτιμηθεί αν ένα κράτος μέλος χορήγησε απαγορευμένη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ πρέπει να εκτιμάται ως νομικό πραγματικό περιστατικό κατ’ ουσίαν σύμφωνα με τους κανόνες επίκλησης και απόδειξης που ισχύουν για τα πραγματικά περιστατικά (
110
).
130.
Επομένως, όσον αφορά τον έλεγχο του εθνικού δικαίου ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης ισχύει, καταρχήν, ο κανόνας ότι ο διάδικος που επικαλείται το εν λόγω δίκαιο οφείλει να εκθέτει και να αποδεικνύει ότι το δίκαιο αυτό πρέπει να ερμηνευθεί και να εφαρμοστεί κατά τον προβαλλόμενο από τον εν λόγω διάδικο τρόπο, σύμφωνα με τις εθνικές μεθόδους ερμηνείας και τη σχετική νομολογία των δικαστηρίων του οικείου κράτους μέλους (
111
). Συνεπώς, η επιχειρηματολογία των αναιρεσειουσών ότι, εντός του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 4 παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, το εθνικό δίκαιο πρέπει να εξομοιώνεται με το δίκαιο της Ένωσης δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Επομένως, κατά τον εν λόγω έλεγχο, τα δικαστήρια της Ένωσης δεν επιτρέπεται ούτε να αναζητούν και να εξετάζουν αυτεπαγγέλτως το σχετικό εθνικό δίκαιο, όταν το κρίνουν αναγκαίο (
112
). Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο δεδομένου ότι αντίστοιχη απαγόρευση αυτεπάγγελτης αναζήτησης ισχύει, καταρχήν, και στο δίκαιο της Ένωσης (
113
).
131.
Ως εκ τούτου, θα εξετάσω στη συνέχεια το αν οι αναιρεσείουσες και η Ιταλία μπορούσαν παραδεκτώς να αποδείξουν και/ή απέδειξαν, κατ’ αναίρεση, ότι βάσει των εθνικών μεθόδων ερμηνείας και της σχετικής νομολογίας, το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας (μπορούν να) ερμηνεύονται κατά τρόπο σύμφωνο προς τα άρθρα 28 και 29 της οδηγίας 2014/59 και ότι, ως εκ τούτου, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πάσχει συναφώς πλάνη περί το δίκαιο. Δεδομένου ότι η ερμηνεία και η εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας πρέπει κατ’ ουσίαν να αντιμετωπίζεται ως πραγματικό ζήτημα που επιδέχεται απόδειξη, οι σχετικές αιτιάσεις που προβάλλονται από τις αναιρεσείουσες κατ’ αναίρεση θα μπορούσαν, όπως υποστηρίζει και η F. Corneli, να είναι απαράδεκτες. Επιπλέον, πλάνη περί το δίκαιο θα μπορεί συναφώς να προσαφθεί στο Γενικό Δικαστήριο μόνον εφόσον παρέβη τους κανόνες που διέπουν τη διεξαγωγή της απόδειξης, ιδίως όσον αφορά το βάρος και τον βαθμό απόδειξης, ή εφόσον παραμόρφωσε προδήλως, με βάση τα αναγνωρισμένα από το Δικαστήριο κριτήρια, τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά ή αποδεικτικά στοιχεία για την εκτίμηση του περιεχομένου και της εμβέλειας των εθνικών διατάξεων, καθώς και της εφαρμογής τους (
114
).
6. Παραδεκτό της αιτίασης σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, σε συνδυασμό με το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία
132.
Οι αναιρεσείουσες, υποστηριζόμενες από την Ιταλία, εξέθεσαν λεπτομερώς, το πρώτον κατ’ αναίρεση, τις εφαρμοζόμενες στο ιταλικό δίκαιο μεθόδους ερμηνείας που θεωρούν ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη όσον αφορά το άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, και το άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο τα ιταλικά δικαστήρια έχουν μέχρι τούδε ερμηνεύσει και εφαρμόσει τις εν λόγω διατάξεις, μεταξύ άλλων, και υπό το πρίσμα των άρθρων 28 και 29 της οδηγίας 2014/59 (
115
). Η σχετική νομολογία των εν λόγω δικαστηρίων χρονολογείται από το 2012, το 2015, το 2017 και το 2021 και, ως εκ τούτου, ήταν διαθέσιμη κατά τον χρόνο διεξαγωγής της πρωτοβάθμιας διαδικασίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Ωστόσο, στα υπομνήματα των μετεχόντων στην πρωτοβάθμια διαδικασία δεν περιλαμβάνεται σχετική μνεία. Ούτε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου επικαλέστηκαν οι μετέχοντες στη διαδικασία συναφώς στοιχειοθετημένα πραγματικά περιστατικά σε απάντηση των σχετικών ερωτήσεων του Γενικού Δικαστηρίου.
133.
Ωστόσο, απαντώντας στον τέταρτο λόγο ακυρώσεως που προέβαλε πρωτοδίκως η F. Corneli, με τον οποίο προβαλλόταν παράβαση του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, η ΕΚΤ θα μπορούσε κάλλιστα να χρησιμοποιήσει έναν τέτοιο αμυντικό ισχυρισμό για να ωθήσει το Γενικό Δικαστήριο να εξετάσει ιδίως το ζήτημα της ερμηνείας και της εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων από τα ιταλικά δικαστήρια. Ελλείψει όμως τέτοιου ισχυρισμού της ΕΚΤ, το Γενικό Δικαστήριο ούτε εκτίμησε ούτε μπορούσε να εκτιμήσει το εν λόγω ζήτημα στο πλαίσιο του τετάρτου λόγου ακυρώσεως. Συγκεκριμένα, όπως επισημάνθηκε στο σημείο 130 των παρουσών προτάσεων, το Γενικό Δικαστήριο δεν είχε ούτε την εξουσία ούτε την υποχρέωση να εξετάσει αυτεπαγγέλτως την έκταση εφαρμογής των εθνικών διατάξεων υπό το πρίσμα των εθνικών μεθόδων ερμηνείας και της εθνικής νομολογίας. Επομένως, δεν μπορεί να του προσαφθεί ούτε ότι τις αγνόησε προδήλως, πόσο μάλλον ότι τις παραμόρφωσε.
134.
Ωστόσο, αφενός, δεν είναι καθήκον του Δικαστηρίου να εκτιμά πραγματικά περιστατικά και αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίζονται το πρώτον κατ’ αναίρεση, στα οποία καταλέγονται επίσης τα εν προκειμένω επίμαχα νομικά πραγματικά περιστατικά της ερμηνείας και της εφαρμογής των σχετικών εθνικών διατάξεων, που δεν αποτέλεσαν ή δεν μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο εκτίμησης από το Γενικό Δικαστήριο. Επίσης, κατά πάγια νομολογία, παραμόρφωση αποδεικτικών στοιχείων υπάρχει μόνον όταν, χωρίς να εξεταστούν νέα αποδεικτικά στοιχεία, προκύπτει ότι η εκτίμηση των (ήδη) προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων από το Γενικό Δικαστήριο είναι προδήλως εσφαλμένη (
116
). Εξάλλου, τυχόν επίσημο αίτημα των αναιρεσειουσών να γίνουν δεκτά νέα αποδεικτικά στοιχεία θα έπρεπε επίσης να απορριφθεί. Τούτο δε διότι, κατά το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, και το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου, η αίτηση αναιρέσεως περιορίζεται στα νομικά ζητήματα, αποκλειομένης οποιασδήποτε εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών, οπότε τα νέα αποδεικτικά στοιχεία είναι απαράδεκτα κατά το στάδιο της αιτήσεως αναιρέσεως (
117
).
135.
Αφετέρου, η παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών ή των αποδεικτικών στοιχείων πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να χρειάζεται να πραγματοποιηθεί νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων. Δεδομένου του εξαιρετικού χαρακτήρα του λόγου αναιρέσεως με τον οποίον προβάλλεται παραμόρφωση πραγματικών περιστατικών και αποδεικτικών στοιχείων, ο αναιρεσείων οφείλει, βάσει του άρθρου 256 ΣΛΕΕ, του άρθρου 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου και του άρθρου 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, να προσδιορίζει επακριβώς τα πραγματικά περιστατικά και τα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία φέρεται να παραμόρφωσε το Γενικό Δικαστήριο και να εκθέτει τα σφάλματα εκτίμησης στα οποία οφείλεται, κατά τη γνώμη του, η εν λόγω παραμόρφωση (
118
).
136.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έχει ήδη διευκρινίσει, σε μια περίπτωση κατ’ αναίρεση προβληθείσας πλάνης περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013, ότι είναι αποκλειστικά και μόνον αρμόδιο να εξετάζει, πρώτον, αν το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε, βάσει των εγγράφων και των άλλων κειμένων που προσκομίστηκαν ενώπιόν του, το γράμμα των επίμαχων εθνικών διατάξεων ή τη σχετική εθνική νομολογία ή, ακόμη, σχετικές απόψεις της θεωρίας, δεύτερον, αν το Γενικό Δικαστήριο προέβη, υπό το πρίσμα των εν λόγω στοιχείων, σε διαπιστώσεις προδήλως αντίθετες προς το περιεχόμενό τους και, τρίτον, αν το Γενικό Δικαστήριο, κατά την εξέταση του συνόλου των στοιχείων και προκειμένου να διαπιστώσει το περιεχόμενο των εν λόγω διατάξεων, προσέδωσε σε ένα εξ αυτών περιεχόμενο που δεν έχει σε σχέση με τα λοιπά στοιχεία, εφόσον τούτο συνάγεται καταφανώς από τη δικογραφία (
119
).
137.
Ωστόσο, η προβαλλόμενη ιδίως από την ΕΚΤ κατάφωρη μη τήρηση της νομολογίας των ιταλικών δικαστηρίων, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, δεν προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας της πρωτοβάθμιας δίκης, αλλά, το πολύ, από τις αιτιάσεις που προβλήθηκαν κατ’ αναίρεση. Ελλείψει προβολής σχετικού ισχυρισμού πρωτοδίκως, δεν προκύπτει επίσης ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη συναφώς τους κανόνες απόδειξης του δικαίου της Ένωσης. Τούτο ισχύει ακόμη και αν θεωρηθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε τις εθνικές διατάξεις ως να επρόκειτο για διατάξεις του δικαίου της Ένωσης (
120
).
138.
Αντιθέτως, η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ερμηνεία του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας (σημείο 119 των παρουσών προτάσεων) φαίνεται, υπό το πρίσμα του γράμματος της διάταξης αυτής, αρκούντως εύλογη, οπότε η άρνησή του να ερμηνεύσει την εν λόγω διάταξη contra legem κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ούτε ως πρόδηλη παραμόρφωση ούτε ως πλάνη περί το δίκαιο για άλλους λόγους.
139.
Συγκεκριμένα, η –αντιθέτως προς τη διατύπωση των άρθρων 28 και 29 της οδηγίας 2014/59– ρητώς προβλεπόμενη στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας ειδική προϋπόθεση κατά την οποία, πέραν των περιπτώσεων «παράβασης ή παρατυπίας» κατά την έννοια του άρθρου 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, η υπαγωγή σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης μπορεί να διαταχθεί επίσης όταν αναμένεται «σημαντική περιουσιακή ζημία [της τράπεζας]» (
121
), θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί ότι καθιστά αδύνατη την ερμηνεία της εν λόγω διάταξης κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία. Αφενός, δεν είναι εκ πρώτης όψεως προφανές ότι η προϋπόθεση της «επιδείνωσης της κατάστασης της τράπεζας», που προβλέπεται στο άρθρο 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας και που δεν προβλέπεται στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του ίδιου κώδικα, είναι συνώνυμη της προϋπόθεσης ότι πρέπει να αναμένεται σημαντική περιουσιακή ζημία. Αφετέρου, δεν προκύπτει άνευ ετέρου ότι, όπως υποστηρίζουν η ΕΚΤ και η Ιταλία, οι όροι «παράβαση» και «παρατυπία» του άρθρου 69octiesdecies, παράγραφος 1, στοιχείο b, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας, στους οποίους παραπέμπει το άρθρο 70, παράγραφος 1, του ίδιου κώδικα, υποδηλώνουν πάντοτε αυτομάτως «επιδείνωση της κατάστασης της τράπεζας». Μια τέτοια σύμφωνη προς την οδηγία ερμηνεία θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι είναι αδύνατη ιδίως στην περίπτωση που θεωρηθεί ότι ευσταθεί ότι –όπως διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο (
122
) και όπως υποστήριξε η F. Corneli– η ειδική προϋπόθεση ότι πρέπει να αναμένεται σημαντική περιουσιακή ζημία αποτελεί, κατά τη βούληση του ιταλικού νομοθέτη, ειδική έκφραση της αρχής της αναλογικότητας και ότι σκοπό έχει ειδικότερα να δικαιολογήσει τη σοβαρότερη –σε σχέση με τα έχοντα προτεραιότητα, ηπιότερα επανορθωτικά μέτρα– παρέμβαση που συνεπάγεται η διαταγή υπαγωγής σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης. Εν πάση περιπτώσει, στις επίδικες αποφάσεις, η ΕΚΤ δεν εξέτασε ρητά την ειδική αυτή προϋπόθεση, προκειμένου να δικαιολογήσει τη διαταγή υπαγωγής της τράπεζας σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης (
123
).
140.
Συνεπώς, υπό το πρίσμα των διαθέσιμων στη δικογραφία στοιχείων, η περιεχόμενη στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κρίση του Γενικού Δικαστηρίου ότι η ΕΚΤ δεν στηρίχθηκε σε επαρκή νομική βάση δεν ενέχει προδήλως εσφαλμένη ερμηνεία των σχετικών εθνικών διατάξεων. Ούτε προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη, κατ’ αυτόν τον τρόπο, την υποχρέωσή του να ερμηνεύσει τις εν λόγω διατάξεις κατά το μέτρο του δυνατού κατά τρόπο σύμφωνο προς την οδηγία.
141.
Επομένως, οι αιτιάσεις των αναιρεσειουσών και της Ιταλίας με τις οποίες προβάλλεται, στο πλαίσιο του δευτέρου, του τρίτου, του τετάρτου και του πέμπτου λόγου αναιρέσεως της ΕΚΤ, καθώς και του τρίτου και τετάρτου λόγου αναιρέσεως της Επιτροπής, πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή των αναγνωρισμένων στο ιταλικό δίκαιο μεθόδων ερμηνείας και μη τήρηση της νομολογίας των ιταλικών δικαστηρίων πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτες.
142.
Η Επιτροπή δεν μπορεί να αντιτάξει, με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, ότι η F. Corneli αμφισβήτησε καθυστερημένα την ερμηνεία του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο σε απάντηση του τετάρτου λόγου της περί ακυρώσεως, ήτοι μόνο με το υπόμνημα απαντήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, πράγμα απαράδεκτο βάσει του άρθρου 84, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου. Ο ισχυρισμός αυτός της Επιτροπής στηρίζεται σε τυπολατρική σύγκριση της διατύπωσης δύο σημείων του δικογράφου της προσφυγής και του υπομνήματος απαντήσεως που επαναλαμβάνουν αμφότερα, εισαγωγικώς, το περιεχόμενο του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας. Ωστόσο, το περιεχόμενο αυτό –όπως ισχυρίζεται η F. Corneli– εκτέθηκε απλώς με ακαθόριστο τρόπο στο δικόγραφο της προσφυγής, χωρίς να επηρεάζει τη σημασία του τετάρτου λόγου ακυρώσεως. Επιπλέον, ακόμη και αν η παράβαση του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας ήταν διατυπωμένη μόνον αορίστως στον λόγο ακυρώσεως αυτόν και ο λόγος αυτός δεν περιλάμβανε την ερμηνεία που έγινε δεκτή με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση υπό την εν λόγω μορφή, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το πλήρες κείμενο της πρώτης επίδικης απόφασης κοινοποιήθηκε στην F. Corneli μόνο μετά την άσκηση της προσφυγής. Συνεπώς, δεν πρόκειται για προβολή νέου ισχυρισμού κατά την έννοια του άρθρου 84, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, αλλά, το πολύ, για μια παραδεκτή εμβάθυνση του ήδη περιλαμβανόμενου στο δικόγραφο της προσφυγής (τετάρτου) λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβαλλόταν παράβαση του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας (
124
). Κατά του λόγου αυτού αμύνθηκε, στη συνέχεια, η ΕΚΤ χωρίς να λάβει υπόψη τις εθνικές μεθόδους ερμηνείας και τη νομολογία των ιταλικών δικαστηρίων.
143.
Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής, με τον οποίο προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι παρέβη το άρθρο 84, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του και την αρχή ne ultra petita, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
7. Ενδιάμεσο συμπέρασμα
144.
Δεδομένου ότι, κατά τη γνώμη μου, κανένας από τους λόγους αναιρέσεως δεν μπορεί να γίνει δεκτός, προτείνω την απόρριψη των δύο αιτήσεων αναιρέσεως.
145.
Ελλείψει αιτημάτων ως προς τα δικαστικά έξοδα κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 138, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, παρέλκει η έκδοση απόφασης επί των δικαστικών εξόδων της F. Corneli. Δεδομένου ότι οι αναιρεσείουσες θα ηττηθούν, πρέπει να φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα που αφορούν την αναιρετική διαδικασία, σύμφωνα με το άρθρο 138, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας. Η Ιταλία, ως παρεμβαίνουσα, πρέπει να φέρει τα δικαστικά της έξοδα σύμφωνα με το άρθρο 140, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας.
146.
Ωστόσο, σε περίπτωση που το Δικαστήριο δεν συνταχθεί με την πρότασή μου και κρίνει ότι οι αιτήσεις αναιρέσεως είναι βάσιμες, ιδίως επειδή ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτός (σημεία 81 έως 112 των παρουσών προτάσεων), η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση θα πρέπει να αναιρεθεί, η υπόθεση να αναπεμφθεί στο Γενικό Δικαστήριο προκειμένου αυτό να αποφανθεί εκ νέου και το Δικαστήριο θα πρέπει να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα. Καθώς το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη μόνον τον λόγο ακυρώσεως με τον οποίο προβαλλόταν παράβαση του άρθρου 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας και/ή έλλειψη νομικής βάσης, χωρίς να εξετάσει τους λοιπούς λόγους ακυρώσεως τους οποίους παρέθεσε το ίδιο συνοπτικά στη σκέψη 84 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης (
125
), η διαφορά δεν θα μπορεί να θεωρηθεί ώριμη προς εκδίκαση σύμφωνα με το άρθρο 61 του Οργανισμού του Δικαστηρίου. Κατά τη γνώμη μου, το Δικαστήριο δεν διαθέτει τις απαραίτητες πληροφορίες για να αποφανθεί οριστικά επί των λόγων αυτών. Προς τούτο θα απαιτούνταν επιπλέον εν μέρει εκτίμηση πραγματικών περιστατικών και αποδεικτικών στοιχείων η οποία δεν διενεργήθηκε από το Γενικό Δικαστήριο.
VI. Πρόταση
147.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ως εξής:
1)
Απορρίπτει τις αιτήσεις αναιρέσεως στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑777/22 P και C‑789/22 P.
2)
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ιταλική Δημοκρατία φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γερμανική.
(
2
)	Απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2022, Corneli κατά ΕΚΤ (T‑502/19, EU:T:2022:627).
(
3
)	ECB-SSM‑2019-ITCAR‑11.
(
4
)	ECB-SSM‑2019-ITCAR‑13.
(
5
)	Απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923).
(
6
)	Απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψεις 102 έως 115).
(
7
)	Κανονισμός (ΕΕ) του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2013, για την ανάθεση ειδικών καθηκόντων στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχετικά με τις πολιτικές που αφορούν την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων (ΕΕ 2013, L 287, σ. 63).
(
8
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τη θέσπιση πλαισίου για την ανάκαμψη και την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων και για την τροποποίηση της οδηγίας 82/891/ΕΟΚ του Συμβουλίου, και των οδηγιών 2001/24/ΕΚ, 2002/47/ΕΚ, 2004/25/ΕΚ, 2005/56/ΕΚ, 2007/36/ΕΚ, 2011/35/ΕΕ, 2012/30/ΕΕ και 2013/36/ΕΕ, καθώς και των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και (ΕΕ) αριθ. 648/2012 (ΕΕ 2014, L 173, σ. 190).
(
9
)	Βλ. Witte, A., «The Application of National Banking Supervision Law by the ECB – Three Parallel Modes of Executing EU Law?», Maastricht Journal of European and Comparative Law, 2014, τόμος 21, σ. 89 (105 επ.), Boucon, L., και Jaros, D., «The Application of National Law by the European Central Bank within the EU Banking Union’s Single Supervisory Mechanism: A New Mode of European Integration?», European Journal of Legal Studies, 2018, τόμος 10, σ. 155 (170 επ.), Coman-Kund, F., και Amtenbrink, F., «On the Scope and Limits of the Application of National Law by the European Central Bank within the Single Supervisory Mechanism», Banking & Finance Law Review, 2018, τόμος 33, σ. 133 (147 επ.), Di Bucci, V., «Quelques questions concernant le contrôle juridictionnel sur le mécanisme de surveillance unique», σε: Liber amicorum Antonio Tizzano – De la Cour CECA à la Cour de l’Union: le long parcours de la justice européenne, Giappichelli 2018, σ. 316 επ. (327 επ.), Biondi, A., και Spano, A., «The ECB and the Application of National Law in the SSM: New Yet Old…», European Business Law Review, 2020, τόμος 31, σ. 1023 (1036 επ.), Bobić, A., The Individual in the Economic and Monetary Union – A Study of Legal Accountability, Κέιμπριτζ, 2024, σ. 165 επ.
(
10
)	Βλ., συναφώς, επίσης, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα T. Ćapeta στην υπόθεση Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:296, σημεία 26 επ.).
(
11
)	GURI αριθ. 267, της 16ης Νοεμβρίου 2015.
(
12
)	GURI αριθ. 176, της 31ης Ιουλίου 2015.
(
13
)	Βλ. Decreto Legislativo n. 385 (νομοθετικό διάταγμα 385) της 1ης Σεπτεμβρίου 1993 (GURI αριθ. 230, της 30ής Σεπτεμβρίου 1993, Supplemento Ordinario αριθ. 92).
(
14
)	Βλ., ειδικότερα, σκέψεις 3 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
15
)	Πρόκειται για κοινοπραξία ιδιωτικού δικαίου μεταξύ τραπεζών με σκοπό την εγγύηση των καταθέσεων· βλ., συναφώς, απόφαση της 2ας Μαρτίου 2021, Επιτροπή κατά Ιταλίας κ.λπ. (C‑425/19 P, EU:C:2021:154, σκέψεις 7 επ.).
(
16
)	Σκέψεις 33 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
17
)	Σκέψεις 88 έως 100 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
18
)	Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται (στη σκέψη 107 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης) να αναφέρεται, ειδικότερα, στην ειδική προϋπόθεση του να αναμένεται «σημαντική περιουσιακή ζημία», η οποία προβλέπεται στο άρθρο 70, παράγραφος 1, του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας. Ωστόσο, η προϋπόθεση αυτή μνημονεύεται μόνο στην παράθεση της εν λόγω διάταξης στη σκέψη 89, καθώς και στη σκέψη 93, τρίτη περίπτωση, της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, χωρίς το Γενικό Δικαστήριο να συνάγει ή να προσάπτει ρητώς στην ΕΚΤ ότι δεν την εφάρμοσε.
(
19
)	Σκέψεις 103 έως 108 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
20
)	Με τις περίπλοκες αυτές επισημάνσεις, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται να εννοεί ότι οι εν λόγω οδηγίες και η εθνική νομοθεσία μεταφοράς τους στην εσωτερική έννομη τάξη αποτελούν ενιαία πηγή δικαίου.
(
21
)	Σκέψεις 111 έως 113 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
22
)	Βλ. την περίληψη στη σκέψη 84 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η οποία βασίζεται σε αναδιάταξη των πέντε λόγων ακυρώσεως που προβάλλονταν επισήμως στο δικόγραφο της προσφυγής. Επί της ουσίας, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε βάσιμο τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως, με τον οποίο προβαλλόταν ιδίως παράβαση του άρθρου 70 του κώδικα τραπεζικής νομοθεσίας.
(
23
)	Σκέψεις 26 έως 29 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
24
)	Πρώτος λόγος αναιρέσεως της ΕΚΤ στην υπόθεση C‑777/22 P και πρώτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής στην υπόθεση C‑789/22 P.
(
25
)	Δεύτερος λόγος αναιρέσεως της ΕΚΤ στην υπόθεση C‑777/22 P και δεύτερος, τρίτος, τέταρτος και πέμπτος λόγος αναιρέσεως της Επιτροπής στην υπόθεση C‑789/22 P.
(
26
)	Βλ. αποφάσεις της 23ης Απριλίου 2009, Sahlstedt κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑362/06 P, EU:C:2009:243, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 6ης Ιουλίου 2023, Julien κατά Συμβουλίου (C‑285/22 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2023:551, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, απόφαση της 20ής Ιουνίου 2024, EUIPO κατά Indo European Foods (C‑801/21 P, EU:C:2024:528, σκέψη 76 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
27
)	Πρβλ. αποφάσεις της 30ής Ιουνίου 2022, Danske Slagtermestre κατά Επιτροπής (C‑99/21 P, EU:C:2022:510, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψη 103).
(
28
)	Σκέψεις 33 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
29
)	Βλ., αναλυτικά, σκέψεις 34 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
30
)	Βλ. σκέψη 34, δεύτερη περίπτωση, της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
31
)	Βλ. σκέψη 34, τρίτη περίπτωση, της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
32
)	Βλ. άρθρο 18, παράγραφος 9, και άρθρο 26, παράγραφος 7, του εν λόγω καταστατικού.
(
33
)	Σκέψη 44 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
34
)	Βλ., επίσης, σκέψη 38 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
35
)	Απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψεις 110 και 111).
(
36
)	Πρβλ. απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψεις 109, 111 και 112)· βλ., επίσης, προτάσεις μου στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:323, σημείο 119).
(
37
)	Πρβλ. απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψεις 113 έως 115).
(
38
)	Σκέψεις 47 έως 53 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
39
)	Απόφαση του ΕΔΔΑ της 7ης Ιουλίου 2020, Albert κ.λπ. κατά Ουγγαρίας (CE:ECHR:2020:0707JUD000529414).
(
40
)	Πρβλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 7ης Ιουλίου 2020, Albert κ.λπ. κατά Ουγγαρίας (CE:ECHR:2020:0707JUD000529414, § 121 έως 124, 132 και ιδίως 134).
(
41
)	Απόφαση του ΕΔΔΑ της 7ης Ιουλίου 2020, Albert κ.λπ. κατά Ουγγαρίας (CE:ECHR:2020:0707JUD000529414, § 155), με παραπομπή στις αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2011, Shesti Mai Engineering OOD κ.λπ. κατά Βουλγαρίας, αριθ. 17854/04 (CE:ECHR:2011:0920JUD001785404), και της 7ης Νοεμβρίου 2002, Olczak κατά Πολωνίας (CE:ECHR:2002:1107DEC003041796).
(
42
)	Απόφαση του ΕΔΔΑ της 7ης Ιουλίου 2020, Albert κ.λπ. κατά Ουγγαρίας (CE:ECHR:2020:0707JUD000529414, § 154 και 155).
(
43
)	Βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψη 114).
(
44
)	Σκέψεις 34 έως 35 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
45
)	Απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2018, Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής, Επιτροπή κατά Scuola Elementare Maria Montessori και Επιτροπή κατά Ferracci (C‑622/16 P έως C‑624/16 P, EU:C:2018:873, σκέψεις 28 και 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, σκέψη 74 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
46
)	Σκέψεις 58 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
47
)	Πρβλ. απόφαση της 23ης Απριλίου 2009, Sahlstedt κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑362/06 P, EU:C:2009:243, σκέψη 26, με παραπομπή στην απόφαση της 15ης Ιουλίου 1963, Plaumann κατά Επιτροπής_25/62, EU:C:1963:17, σ. 942).
(
48
)	Πρβλ. απόφαση της 23ης Απριλίου 2009, Sahlstedt κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑362/06 P, EU:C:2009:243, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
49
)	Σκέψεις 58 έως 64 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
50
)	Πάγια νομολογία, βλ., ιδίως, αποφάσεις της 28ης Ιουνίου 2018, Andres (Heitkamp BauHolding υπό πτώχευση) κατά Επιτροπής (C‑203/16 P, EU:C:2018:505, σκέψεις 44 επ., όσον αφορά τον δικαιούχο κτηθέντος και επιβεβαιωθέντος με πράξη επιβολής φόρου δικαιώματος εξοικονόμησης φόρου), της 27ης Φεβρουαρίου 2014, Stichting Woonpunt κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑132/12 P, EU:C:2014:100, σκέψη 59), και της 13ης Μαρτίου 2008, Επιτροπή κατά Infront WM (C‑125/06 P, EU:C:2008:159, σκέψη 71).
(
51
)	Σκέψεις 77 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, υπό τον τίτλο «Επί του εννόμου συμφέροντος».
(
52
)	Βλ., ιδίως, σκέψεις 81 και 82 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
53
)	Πρβλ. αποφάσεις της 13ης Ιουλίου 2023, D & A Pharma κατά EMA (C‑136/22 P, EU:C:2023:572, σκέψη 45), της 7ης Νοεμβρίου 2018, BPC 2 Lux κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑544/17 P, EU:C:2018:880, σκέψη 31), και της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Mory κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, σκέψεις 54 επ., ιδίως σκέψεις 62 και 68).
(
54
)	Πρβλ. τις κάπως περίπλοκα διατυπωμένες αποφάσεις της 13ης Ιουλίου 2023, D & A Pharma κατά EMA (C‑136/22 P, EU:C:2023:572, σκέψεις 43 και 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Mory κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, σκέψεις 55 έως 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
55
)	Αποφάσεις της 6ης Μαΐου 2021, Bayer CropScience και Bayer κατά Επιτροπής (C‑499/18 P, EU:C:2021:367, σκέψη 40), της 7ης Νοεμβρίου 2018, BPC 2 Lux κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑544/17 P, EU:C:2018:880, σκέψη 42), και της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Mory κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, σκέψεις 69 και 70).
(
56
)	Βλ. αποφάσεις της 7ης Νοεμβρίου 2018, BPC Lux 2 κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑544/17 P, EU:C:2018:880, σκέψη 43), και της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Mory κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, σκέψη 79).
(
57
)	Πρβλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, D & A Pharma κατά EMA (C‑136/22 P, EU:C:2023:572, σκέψεις 51 έως 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
58
)	Βλ., σχετικά με μια αντίστοιχη αγωγή αποζημίωσης άλλων μετόχων μειοψηφίας της τράπεζας, απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 5ης Ιουνίου 2024, Malacalza Investimenti και Malacalza κατά ΕΚΤ (T‑134/21, EU:T:2024:362), η οποία αποτελεί αντικείμενο εκκρεμούς αιτήσεως αναιρέσεως (υπόθεση C‑557/24 P).
(
59
)	Βλ. προτάσεις μου στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:323, σημεία 104 επ., ιδίως σημείο 119).
(
60
)	Σκέψεις 100 έως 113 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
61
)	Βλ., επίσης, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα T. Ćapeta στην υπόθεση Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:296, σημείο 30).
(
62
)	Σχετικά με την αντίστοιχη υποχρέωση των εθνικών αρχών για εφαρμογή μιας διάταξης οδηγίας που έχει άμεση εφαρμογή, βλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2005, ABNA κ.λπ. (C‑453/03, C‑11/04, C‑12/04 και C‑194/04, EU:C:2005:741, σκέψη 101 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
63
)	Βλ., ιδίως, σκέψεις 112 και 113 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
64
)	Απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Papier Mettler Italia (C‑86/22, EU:C:2023:1023, σκέψη 76 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
65
)	Απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, T-Mobile Czech Republic και Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
66
)	Η εν λόγω αιτιολογική σκέψη αναφέρεται γενικώς στη «χρηματοπιστωτική και οικονομική κατάσταση».
(
67
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, T-Mobile Czech Republic και Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, σκέψη 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
68
)	Πρβλ. αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Papier Mettler Italia (C‑86/22, EU:C:2023:1023, σκέψη 77 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 6ης Οκτωβρίου 2015, T-Mobile Czech Republic και Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, σκέψη 53). Βλ. επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση Impact (C‑268/06, EU:C:2008:2, σημείο 96).
(
69
)	Πρβλ. Kokott, J., «Zur unmittelbaren Wirkung des Unionsrechts», Archiv des öffentlichen Rechts, 2023, τόμος 148, σ. 496 επ. (501).
(
70
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Papier Mettler Italia (C‑86/22, EU:C:2023:1023, σκέψη 83). Βλ., επίσης, αποφάσεις της 9ης Σεπτεμβρίου 2003, CIF (C‑198/01, EU:C:2003:430, σκέψη 49), της 29ης Απριλίου 1999, Ciola (C‑224/97, EU:C:1999:212, σκέψη 30), και της 22ας Ιουνίου 1989, Costanzo (103/88, EU:C:1989:256, σκέψεις 31 και 32).
(
71
)	Βλ. αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2015, T-Mobile Czech Republic και Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, σκέψεις 47 και 48), της 17ης Ιουλίου 2008, Arcor κ.λπ. (C‑152/07 έως C‑154/07, EU:C:2008:426, σκέψεις 35 και 36), και της 7ης Ιανουαρίου 2004, Wells (C‑201/02, EU:C:2004:12, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
72
)	Βλ. απόφαση της 3ης Μαΐου 2005, Berlusconi κ.λπ. (C‑387/02, C‑391/02 και C‑403/02, EU:C:2005:270, σκέψεις 73 έως 77).
(
73
)	Βλ., επίσης, προτάσεις μου στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Berlusconi κ.λπ. (C‑387/02, C‑391/02 και C‑403/02, EU:C:2004:624, σημεία 140 επ.).
(
74
)	Πάγια νομολογία, βλ. απόφαση της 7ης Αυγούστου 2018, Smith (C‑122/17, EU:C:2018:631, σκέψεις 42 επ. και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, απόφαση της 14ης Ιουλίου 1994, Faccini Dori (C‑91/92, EU:C:1994:292, σκέψεις 20 επ.).
(
75
)	Βλ. απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2004, Wells (C‑201/02, EU:C:2004:12, σκέψεις 57 επ.).
(
76
)	Βλ. αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2015, T-Mobile Czech Republic και Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, σκέψεις 49, 50 και 53), και της 17ης Ιουλίου 2008, Arcor κ.λπ. (C‑152/07 έως C‑154/07, EU:C:2008:426, σκέψη 38).
(
77
)	Για παράδειγμα, την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων στην απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2004, Wells (C‑201/02, EU:C:2004:12, σκέψεις 57 επ.).
(
78
)	Για παράδειγμα, όσον αφορά τη συνεκτίμηση ορισμένων κριτηρίων για τον υπολογισμό εισφορών ή δαπανών που επηρεάζουν το ύψος των τελών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2015, T-Mobile Czech Republic και Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, σκέψεις 46 επ.), και της 17ης Ιουλίου 2008, Arcor κ.λπ. (C‑152/07 έως C‑154/07, EU:C:2008:426, σκέψεις 35 επ.). Βλ., επίσης, σχετικά με τη νομοθεσία περί ΦΠΑ, απόφαση της 8ης Ιουνίου 2006, Feuerbestattungsverein Halle (C‑430/04, EU:C:2006:374, σκέψεις 28 επ.).
(
79
)	Αντιθέτως, ο V. Di Bucci (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 329, θεωρεί ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, η νομολογία σχετικά με την απαγόρευση της άμεσης εφαρμογής των διατάξεων οδηγιών που δημιουργούν υποχρεώσεις εις βάρος ιδιωτών είναι γενικά ανεφάρμοστη λόγω της προβλεπόμενης στο άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 υποχρέωσης εφαρμογής της νομοθεσίας.
(
80
)	Απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψεις 102 έως 115).
(
81
)	Σκέψη 112 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
82
)	Βλ., μεταξύ άλλων, τη συναφώς σαφέστερη απόδοση στην αγγλική και τη γαλλική γλώσσα: «all relevant EU law»· «toutes les dispositions pertinentes du droit de l’Union» (οι υπογραμμίσεις δικές μου).
(
83
)	Αντίστοιχα, στην αιτιολογική σκέψη 34 του κανονισμού 1024/2013 εκτίθεται ότι η εν λόγω υποχρέωση εφαρμογής «δεν θίγει την αρχή περί υπεροχής του δικαίου της ΕΕ».
(
84
)	Τούτο δεν ισχύει απολύτως, όπως προκύπτει ιδίως από το άρθρο 1, παράγραφος 5, του κανονισμού 1024/2013 (βλ., επίσης, αιτιολογικές σκέψεις 13 και 15): «Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται υπό την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων και των συναφών εξουσιών που έχουν οι αρμόδιες αρχές από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη να ασκούν εποπτικά καθήκοντα, τα οποία δεν ανατίθενται στην ΕΚΤ από τον παρόντα κανονισμό.»
(
85
)	Ομοίως, Coman-Kund και Amtenbrink (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 148 έως 150, Di Bucci (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 328· με διαφορετική προσέγγιση, Witte (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων) σ. 106.
(
86
)	Πρβλ., επίσης, δωδέκατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1024/2013, η οποία έχει ως εξής: «[…] ένας ενιαίος εποπτικός μηχανισμός θα πρέπει να διασφαλίζει ότι η πολιτική της Ένωσης σχετικά με την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων εφαρμόζεται με συνοχή και αποτελεσματικότητα, ότι το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες εφαρμόζεται κατά τον ίδιο τρόπο στα πιστωτικά ιδρύματα σε όλα τα οικεία κράτη μέλη και ότι αυτά τα πιστωτικά ιδρύματα υπόκεινται σε εποπτεία ύψιστης ποιότητας, ελεύθερη από άλλες εκτιμήσεις άσχετες προς την προληπτική εποπτεία.»
(
87
)	Βλ., επίσης, Biondi και Spano (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 1040 επ.
(
88
)	Τούτο θα ήταν δυνατόν στις περιπτώσεις τραπεζών που ελέγχονται από το κράτος· βλ., όσον αφορά τη δυνατότητα «κάθετης» άμεσης εφαρμογής διατάξεων οδηγίας, απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2017, Farrell (C‑413/15, EU:C:2017:745).
(
89
)	Η ΕΚΤ συμμεριζόταν ανέκαθεν την εν λόγω άποψη, βλ. ΕΚΤ, Feedback Statement – Responses to the public consultation on a draft Regulation and draft Guide of the European Central Bank, Μάρτιος 2016, σ. 10, σημείο 35. Βλ., επίσης, Boucon και Jaros (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 170 έως 172 και 183, και Coman-Kund και Amtenbrink (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 153 και 156.
(
90
)	Απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψη 70 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία· αρχικώς, απόφαση της 24ης Ιουνίου 2019, Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, σκέψη 57· οι υπογραμμίσεις δικές μου). Χωρίς μνεία ακόμη της αρχής της υπεροχής, βλ. την –κατά τη γνώμη μου– ορθότερη απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2016, Ognyanov [C‑554/14, EU:C:2016:835, σκέψη 59: «[…] Η εν λόγω υποχρέωση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας του εθνικού δικαίου είναι συμφυής προς το σύστημα της [Σ]ΛΕΕ, καθόσον, βάσει αυτής, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να διασφαλίζουν, στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας τους, την πλήρη αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης οσάκις αποφαίνονται επί των διαφορών των οποίων έχουν επιληφθεί»]. Ειδικά όσον αφορά την υποχρέωση σύμφωνης προς την οδηγία ερμηνείας, βλ. απόφαση της 11ης Απριλίου 2024, Agencia Estatal de la Administración Tributaria (Εξαίρεση των απαιτήσεων του Δημοσίου από την απαλλαγή από τα χρέη) (C‑687/22, EU:C:2024:287, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
91
)	Πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψεις 71 και 72 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Ερήμην καταδίκη) (C‑398/22, EU:C:2023:1031, σκέψη 48), καθώς και προτάσεις μου στην υπόθεση Heureka Group (Διαδικτυακές συγκρίσεις τιμών) (C‑605/21, EU:C:2023:695, σημεία 79 έως 82).
(
92
)	Βλ., επίσης, Coman-Kund και Amtenbrink (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 158, Biondi και Spano (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 1042 έως 1044, και Di Bucci (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 327.
(
93
)	Τούτο προκύπτει από τη συνολική εξέταση των κρίσεων που παρατίθενται στις σκέψεις 94, 105 έως 108, 112 και 113 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
94
)	Όπως εκτέθηκε ήδη στην υποσημείωση 18 των παρουσών προτάσεων, η κρίση αυτή εμπεριέχεται μόνο σιωπηρά στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
(
95
)	Αμφιβολίες εκφράζει συναφώς ο V. Di Bucci (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 327.
(
96
)	Βλ. συναφώς, εκτενώς, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα T. Ćapeta στην υπόθεση Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:296, σημεία 26 επ.).
(
97
)	Πρβλ. αποφάσεις της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:731, σκέψεις 75, 85, 86, 98 και 114), και της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, PNB Banka κατά ΕΚΤ (C‑326/21 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2022:693, σκέψη 71).
(
98
)	Βλ. απόφαση της 5ης Ιουλίου 2011, Edwin κατά ΓΕΕΑ (C‑263/09 P, EU:C:2011:452, σκέψεις 44 έως 46).
(
99
)	Πρβλ. αποφάσεις της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:731, σκέψεις 85 και 86), και της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, PNB Banka κατά ΕΚΤ (C‑326/21 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2022:693, σκέψη 71).
(
100
)	Κατά τη διάταξη αυτή, ως λόγος αναιρέσεως επιτρέπεται να προβάλλεται μόνο «παραβίαση του ενωσιακού δικαίου από το Γενικό Δικαστήριο».
(
101
)	Τέτοια μερική «ενσωμάτωση» λαμβάνει χώρα το πολύ σε ένδικες διαφορές ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης που απορρέουν από ρήτρες διαιτησίας. Συγκεκριμένα, το άρθρο 272 ΣΛΕΕ παρέχει τη δυνατότητα να αποτελέσει το εθνικό αστικό δίκαιο αντικείμενο του δικαστικού ελέγχου σύμβασης μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ένωσης και των επιχειρήσεων· βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, ADR Center κατά Επιτροπής (C‑584/17 P, EU:C:2020:576, σκέψεις 88 και 89), καθώς και προτάσεις μου στην υπόθεση ADR Center κατά Επιτροπής (C‑584/17 P, EU:C:2019:941, σημεία 121 επ.).
(
102
)	Πρβλ., ωστόσο, Di Bucci (υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), σ. 330. Το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 111 και 112 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, φαίνεται ομοίως να συμμερίζεται την εν λόγω άποψη, καθώς χαρακτηρίζει (εμμέσως) το μνημονευόμενο στο άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013 δίκαιο της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των οδηγιών και της εθνικής νομοθεσίας μεταφοράς τους, ως απορρέοντα από μία ενιαία πηγή δικαίου (σημείο 31 των παρουσών προτάσεων).
(
103
)	Πρβλ. απόφαση της 9ης Απριλίου 2024, Profi Credit Polska (Επανάληψη της διαδικασίας που περατώθηκε με τελεσίδικη απόφαση) (C‑582/21, EU:C:2024:282, σκέψεις 31 και 49 επ.). Βλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση Edwin κατά ΓΕΕΑ (C‑263/09 P, EU:C:2011:30, σημεία 49 επ. και 56).
(
104
)	Αποτυπώνεται, ειδικότερα, στην κατανομή του βάρους επίκλησης και απόδειξης μεταξύ της Επιτροπής και του οικείου κράτους μέλους, καθώς και στις υποχρεώσεις συνεργασίας που υπέχει το τελευταίο για τον προσδιορισμό της πραγματικής εμβέλειας και της συγκεκριμένης εφαρμογής του εθνικού δικαίου, καθήκοντα τα οποία η Επιτροπή δεν μπορεί να εκτελέσει αυτοτελώς λόγω της έλλειψης δικών της εξουσιών έρευνας. Βλ., συναφώς, αποφάσεις της 25ης Ιανουαρίου 2024, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Τριαλομεθάνια στο πόσιμο νερό) (C‑481/22, EU:C:2024:85, σκέψεις 72 επ.), της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Επιτροπή κατά Σουηδίας (Σταθμοί επεξεργασίας λυμάτων) (C‑22/20, EU:C:2021:669, σκέψεις 143 επ.), της 22ας Απριλίου 2021, Επιτροπή κατά Αυστρίας (Μίσθωση κτιρίου που δεν έχει ακόμη ανεγερθεί) (C‑537/19, EU:C:2021:319, σκέψεις 55 επ.), της 17ης Δεκεμβρίου 2020, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνής προστασία) (C‑808/18, EU:C:2020:1029, σκέψεις 111 επ. όσον αφορά μια διοικητική πρακτική), και της 9ης Ιουλίου 2015, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (C‑87/14, EU:C:2015:449, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
105
)	Βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις της 9ης Απριλίου 2024, Profi Credit Polska (Επανάληψη της διαδικασίας που περατώθηκε με τελεσίδικη απόφαση) (C‑582/21, EU:C:2024:282, σκέψεις 31, 55 και 58), της 27ης Απριλίου 2023, Legea (C‑686/21, EU:C:2023:357, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της 20ής Οκτωβρίου 2022, Ekofrukt (C‑362/21, EU:C:2022:815, σκέψη 25), και της 7ης Ιουλίου 2016, Genentech (C‑567/14, EU:C:2016:526, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
106
)	Προτάσεις στην υπόθεση Edwin κατά ΓΕΕΑ (C‑263/09 P, EU:C:2011:30, σημεία 42 επ.) και, ομοίως, στην υπόθεση EUIPO κατά Szajner (C‑598/14 P, EU:C:2016:915, σημεία 44 επ.).
(
107
)	Απόφαση της 5ης Ιουλίου 2011, Edwin κατά ΓΕΕΑ (C‑263/09 P, EU:C:2011:452, σκέψεις 44 επ.)· ομοίως, απόφαση της 27ης Μαρτίου 2014, ΓΕΕΑ κατά National Lottery Commission (C‑530/12 P, EU:C:2014:186, σκέψεις 34 επ.). Βλ., επίσης, απόφαση της 5ης Απριλίου 2017, EUIPO κατά Szajner (C‑598/14 P, EU:C:2017:265, σκέψεις 35 επ.).
(
108
)	Βλ. αποφάσεις της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:731, σκέψεις 85 και 86 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, PNB Banka κατά ΕΚΤ (C‑326/21 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2022:693, σκέψη 71).
(
109
)	Απόφαση της 27ης Μαρτίου 2014, ΓΕΕΑ κατά National Lottery Commission [C‑530/12 P, EU:C:2014:186, σκέψη 37: «επ’ ουδενί συνάγεται […] ότι εθνική διάταξη […] πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αμιγώς πραγματικό στοιχείο της διαφοράς»]. Βλ., επίσης, Prek, M. και Lefèvre, S., «The EU Courts as “national” courts: National law in the EU judicial process», Common Market Law Review, 2017, τόμος 54, αριθ. 2, σ. 369 (394: «“υβριδική” ή sui generis προσέγγιση»).
(
110
)	Βλ. αποφάσεις της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας και Apple Sales International (C‑465/20 P, EU:C:2024:724, σκέψεις 174 έως 176), της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Amazon.com κ.λπ. (C‑457/21 P, EU:C:2023:985, σκέψεις 19 έως 22), της 5ης Δεκεμβρίου 2023, Λουξεμβούργο κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑451/21 P και C‑454/21 P, EU:C:2023:948, σκέψεις 76 έως 79), της 8ης Νοεμβρίου 2022, Fiat Chrysler Finance Europe κατά Επιτροπής (C‑885/19 P και C‑898/19 P, EU:C:2022:859, σκέψεις 72 επ., ιδίως σκέψη 82), της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Hansestadt Lübeck (C‑524/14 P, EU:C:2016:971, σκέψη 20 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της 3ης Απριλίου 2014, Γαλλία κατά Επιτροπής (C‑559/12 P, EU:C:2014:217, σκέψεις 77 επ.), και της 21ης Δεκεμβρίου 2011, A2A κατά Επιτροπής (C‑318/09 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2011:856, σκέψη 125).
(
111
)	Την άποψη αυτή συμμερίζεται μεν και η γενική εισαγγελέας T. Ćapeta στις προτάσεις της στην υπόθεση Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:296, σημεία 47 επ.), μολονότι φρονεί ότι το εθνικό δίκαιο είναι ίδιας φύσεως με το δίκαιο της Ένωσης, λαμβανομένου υπόψη του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1024/2013.
(
112
)	Ωστόσο, αυτή είναι η γνώμη της γενικής εισαγγελέα T. Ćapeta στην υπόθεση Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:296, σημεία 44 έως 46). Βλ., επίσης, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα G. Pitruzzella στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Crédit Mutuel Arkéa κατά ΕΚΤ (C‑152/18 P και C‑153/18 P, EU:C:2019:505, σημείο 120, με παραπομπή, μεταξύ άλλων, στην απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2017, Crédit mutuel Arkéa κατά ΕΚΤ, T‑712/15, EU:T:2017:900, σκέψη 132).
(
113
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2017, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑467/15 P, EU:C:2017:799, σκέψη 15 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Τούτο όμως δεν ισχύει απαραιτήτως όσον αφορά το ζήτημα του πεδίου εφαρμογής της διάταξης στην οποία στηρίζεται το προσβαλλόμενο μέτρο· βλ., συναφώς, την αμετάκλητη απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 12ης Ιουνίου 2019, RV κατά Επιτροπής (T‑167/17, EU:T:2019:404, σκέψεις 59 έως 61), καθώς και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση EUIPO κατά Neoperl (C‑93/23 P, EU:C:2024:751, σημεία 72 επ.).
(
114
)	Πρβλ. αποφάσεις της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:731, σκέψεις 86 και 114), της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, PNB Banka κατά ΕΚΤ (C‑326/21 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2022:693, σκέψη 71), της 5ης Απριλίου 2017, EUIPO κατά Szajner (C‑598/14 P, EU:C:2017:265, σκέψη 56), και της 5ης Ιουλίου 2011, Edwin κατά ΓΕΕΑ (C‑263/09 P, EU:C:2011:452, σκέψη 53). Γενικότερα σχετικά με τη συναφώς περιορισμένη εξουσία ελέγχου που διαθέτει το Δικαστήριο κατ’ αναίρεση, βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 18ης Ιουνίου 2020, Dovgan κατά EUIPO (C‑142/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:487, σκέψη 44).
(
115
)	Βλ., ιδίως, τις παραπομπές στις αποφάσεις του Tribunale Amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Λατίου, Ιταλία), αριθ. 1627 της 1ης Φεβρουαρίου 2017, αριθ. 11766 της 15ης Νοεμβρίου 2021 και αριθ. 13520 της 27ης Δεκεμβρίου 2021, καθώς και του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία) αριθ. 6583 της 20ής Δεκεμβρίου 2012 και αριθ. 835 της 19ης Φεβρουαρίου 2015. Μολονότι, κατά τη γνώμη μου, τούτο δεν είναι καθοριστικό, θα ήθελα να προσθέσω, χάριν πληρότητας, ότι οι ανωτέρω αποφάσεις φαίνεται να επιρρωννύουν την προτεινόμενη από τις αναιρεσείουσες και την Ιταλία ερμηνεία και, ως εκ τούτου, την προσέγγιση που ακολούθησε η ΕΚΤ στις επίδικες αποφάσεις. Αντιθέτως, η F. Corneli ουδόλως μνημονεύει την εν λόγω νομολογία των διοικητικών δικαστηρίων, αλλά παραθέτει, κατ’ ουσίαν, μόνο μια γραμματική ερμηνεία, υπέρ της οποίας τάσσεται μέρος της νομικής θεωρίας, καθώς και τη γενική νομολογία του Corte suprema di cassazione (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ιταλία), η οποία προκρίνει την εν λόγω μέθοδο ερμηνείας στο αστικό δίκαιο.
(
116
)	Πρβλ. αποφάσεις της 11ης Ιανουαρίου 2024, Foz κατά Συμβουλίου (C‑524/22 P, EU:C:2024:23, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 23ης Μαρτίου 2023, PV κατά Επιτροπής (C‑640/20 P, EU:C:2023:232, σκέψη 78 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία)· οι υπογραμμίσεις δικές μου.
(
117
)	Πρβλ. απόφαση της 19ης Ιουνίου 2019, RF κατά Επιτροπής (C‑660/17 P, EU:C:2019:509, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
118
)	Πρβλ. αποφάσεις της 12ης Νοεμβρίου 2020, Pethke κατά EUIPO (C‑382/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:917, σκέψη 62 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 18ης Ιουνίου 2020, Dovgan κατά EUIPO (C‑142/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:487, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
119
)	Πρβλ. απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Anglo Austrian AAB κατά ΕΚΤ (C‑579/22 P, EU:C:2024:731, σκέψη 86 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
120
)	Τούτο δεν μπορεί να αποκλειστεί, λαμβανομένων υπόψη των κρίσεων που διατυπώνονται στις σκέψεις 88 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Σχετικά με τη μέθοδο ερμηνείας που εφαρμόζεται στο δίκαιο της Ένωσης, βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 12ης Ιανουαρίου 2023, Österreichische Post (Πληροφορίες σχετικά με τους αποδέκτες των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα) (C‑154/21, EU:C:2023:3, σκέψη 29), και της 15ης Μαρτίου 2022, Autorité des marchés financiers (C‑302/20, EU:C:2022:190, σκέψη 63).
(
121
)	Βλ., επίσης, σκέψη 92 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
122
)	Βλ. σκέψη 108 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
123
)	Συγκεκριμένα, η διατύπωση της πρώτης επίδικης απόφασης αναφέρεται κατ’ ουσίαν στην επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής κατάστασης της τράπεζας (σημεία 1.5, 2 και 3.1)· ωστόσο, στο σημείο 1.3, υπό τον τίτλο «Σημαντική συσσώρευση ζημιών» («Significativo accumulo di perdite»), εξετάζεται η συσσώρευση ζημιών συνολικού ύψους 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον Δεκέμβριο του 2014 έως τον Σεπτέμβριο του 2018 (1.3.1) και η σημαντική αύξηση του κόστους δανεισμού λόγω της απομείωσης της αξίας των πιστώσεων («reduzioni del valore dei crediti») ύψους 428 εκατομμυρίων ευρώ το 2017 και 219 εκατομμυρίων ευρώ το 2018 (1.3.2). Τέλος, στα σημεία 2.6 (εκτίμηση της αναλογικότητας) και 3.1 (διαδικασία), αναλύεται ο σκοπός της αποφυγής της περαιτέρω επιδείνωσης της κατάστασης της τράπεζας.
(
124
)	Βλ., όσον αφορά τη σχετική πάγια νομολογία, απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, Επιτροπή κατά Gmina Miasto Gdynia και Port Lotniczy Gdynia Kosakowo (C‑56/18 P, EU:C:2020:192, σκέψη 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
125
)	Βλ. σκέψη 114 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.