62024CJ0116
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 20 marca 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka rolna – Finansowanie przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – Krajowy program rozwoju obszarów wiejskich 2007–2013 – Działanie na rzecz rozwoju obszarów wiejskich – Płatności z tytułu dobrostanu zwierząt – Błędy rachunkowe – Zmniejszenie tych płatności przez organy krajowe bez oczekiwania na ostateczną decyzję Komisji Europejskiej – Skutki upływu terminu do zmiany tego programu oraz decyzji Komisji zatwierdzających lub zmieniających ten program – Brak sprzeczności między wyrokiem Trybunału a wyrokiem Sądu Unii Europejskiej – Odpowiedzialność danego państwa członkowskiego za naruszenie prawa Unii
W sprawie C‑116/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Curtea de Apel Piteşti (sąd apelacyjny w Piteşti, Rumunia) postanowieniem z dnia 28 listopada 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 12 lutego 2024 r., w postępowaniu:
Porcellino Grasso SRL
przeciwko
Ministerul Agriculturii şi Dezvoltării Rurale,
Agenţia pentru Finanţarea Investiţiilor Rurale,
Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură,
Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură – Centrul Judeţean Vâlcea,
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: A. Kumin (sprawozdawca), prezes izby, F. Biltgen, prezes pierwszej izby, i I. Ziemele, sędzia,
rzecznik generalny: D. Spielmann,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Porcellino Grasso SRL – C.S. Strătulă i O. Strătulă, avocaţi,
–
w imieniu Ministerul Agriculturii şi Dezvoltării Rurale – F.I. Barbu i A. Popescu, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu rumuńskiego – R. Antonie, E. Gane i A. Rotăreanu, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – L. Radu Bouyon i M. Salyková, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 288, 291 i 297 TFUE, zasady prawa Unii, zgodnie z którą decyzja Komisji Europejskiej wywołuje skutki prawne do czasu stwierdzenia jej nieważności, art. 18 i 19 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. 2005, L 277, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 74/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. (Dz.U. 2009, L 30, s. 100) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1698/2005”), a także art. 9 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. 2006, L 368, s. 15), zmienionego rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) nr 335/2013 z dnia 12 kwietnia 2013 r. (Dz.U. 2013, L 105, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1974/2006”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Porcellino Grasso SRL a Ministerul Agriculturii şi Dezvoltării Rurale (ministerstwem rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, Rumunia), Agenția pentru Finanțarea Investițiilor Rurale (agencją ds. finansowania inwestycji na obszarach wiejskich, Rumunia), Agenția de Plăți și Intervenție pentru Agricultură (agencją ds. płatności i interwencji w rolnictwie, Rumunia) i Agenția de Plăți și Intervenție pentru Agricultură – Centrul Județean Vâlcea (agencją ds. płatności i interwencji dla rolnictwa – centrum departamentu Vâlcea, Rumunia, zwaną dalej „APIA Vâlcea”) w przedmiocie zmniejszenia płatności z tytułu dobrostanu zwierząt.
Ramy prawne
Rozporządzenie nr 1698/2005
3
Artykuł 18 rozporządzenia nr 1698/2005, zatytułowany „Przygotowanie i zatwierdzenie”, stanowił:
„1.   Programy rozwoju obszarów wiejskich ustanawia państwo członkowskie w bliskiej współpracy z partnerami, o których mowa w art. 6.
2.   Państwa członkowskie przedkładają Komisji projekt każdego programu rozwoju obszarów wiejskich, zawierający informacje, o których mowa w art. 16.
3.   Komisja ocenia wnioskowane programy na podstawie ich spójności ze strategicznymi wytycznymi Wspólnoty, krajowym planem strategicznym oraz niniejszym rozporządzeniem.
W przypadku gdy Komisja uzna, że program rozwoju obszarów wiejskich nie jest spójny ze strategicznymi wytycznymi Wspólnoty, krajowym planem strategicznym lub niniejszym rozporządzeniem, żąda, aby państwo członkowskie dokonało odpowiedniego przeglądu wnioskowanego programu.
4.   Każdy program rozwoju obszarów wiejskich jest zatwierdzany zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 90 ust. 2”.
4
Artykuł 19 tego rozporządzenia, zatytułowany „Przegląd”, stanowił:
„1.   Programy rozwoju obszarów wiejskich są poddawane ponownemu badaniu i, w razie potrzeby, są dostosowywane do pozostałej części okresu przez państwo członkowskie po zatwierdzeniu przez komitet monitorujący. Zmiany te uwzględniają wynik ocen i sprawozdań Komisji, w szczególności w celu wzmocnienia lub dostosowania sposobu, w jaki uwzględnia się priorytety wspólnotowe.
2.   Komisja podejmuje decyzję w sprawie wniosków o przegląd programów rozwoju obszarów wiejskich po przedłożeniu takiego wniosku przez państwo członkowskie zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 90 ust. 2. Zmiany wymagające zatwierdzenia decyzją Komisji są określane zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 90 ust. 2”.
5
Artykuł 40 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Płatności z tytułu dobrostanu zwierząt”, stanowił:
„1.   Płatności z tytułu dobrostanu zwierząt określone w art. 36 lit. a) ppkt (v) udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania dotyczące dobrostanu zwierząt.
2.   Płatności z tytułu dobrostanu zwierząt obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 oraz załącznikiem III rozporządzenia [Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz.U. 2003, L 270, s. 1)] oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione na mocy ustawodawstwa krajowego i określone w programie.
Zobowiązania te podejmowane są z reguły na okres od pięciu do siedmiu lat. W przypadkach koniecznych i uzasadnionych ustala się dłuższy okres zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 90 ust. 2, dotyczącą poszczególnych rodzajów zobowiązań.
3.   Płatności udzielane są corocznie i obejmują dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania. Tam gdzie to niezbędne, mogą one również obejmować koszty transakcji.
Wsparcie ogranicza się do wysokości maksymalnej kwoty określonej w załączniku I”.
Rozporządzenie nr 1974/2006
6
Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 stanowił:
„Zmiany w programach rozwoju obszarów wiejskich obejmują następujące kategorie:
a)
zmiany, o których mowa w art. 19 ust. 1 rozporządzenia [nr 1698/2005];
b)
zmiany wynikające z procedur koordynacji dotyczących absorpcji środków finansowych, o której mowa w art. 77 ust. 3 rozporządzenia [nr 1698/2005];
ba)
zmiany do planu finansowania związane z wdrożeniem art. 70 ust. 4b rozporządzenia [nr 1698/2005];
c)
inne zmiany nieobjęte lit. a), b) i ba) niniejszego ustępu”.
7
Zgodnie z art. 9 ust. 1–3 tego rozporządzenia:
„1.   Zmiany w programach wprowadzane przez państwa członkowskie, o których mowa w art. 6 ust. 1 lit. c), mogą obejmować zmiany finansowe dotyczące podziału wkładu między środkami w ramach osi, jak również zmiany niefinansowe dotyczące wprowadzenia nowych środków i rodzajów operacji, wycofania istniejących środków lub rodzajów operacji, zmian dotyczących wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 6 rozporządzenia [nr 1698/2005], lub informacji na temat środków występujących w programie oraz ich opisu.
2.   Państwom członkowskim zezwala się również na przeprowadzanie zmian, o których mowa w art. 6 ust. 1 lit. c), w drodze transferu w roku kalendarzowym z jakiejkolwiek osi na jakąkolwiek inną oś kwoty do wysokości 3 % całkowitego wkładu EFRROW na rzecz danego programu na cały okres programowania.
3.   Zmiany w programach, o których mowa w ust. 1 i 2, można przeprowadzać najpóźniej do dnia 31 grudnia 2015 r., pod warunkiem że państwa członkowskie powiadomią o tych zmianach najpóźniej do dnia 31 sierpnia 2015 r.”.
Rozporządzenie nr 1306/2013
8
Artykuł 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. 2013, L 347, s. 549; sprostowanie Dz.U. 2016, L 130, s. 13), zatytułowany „Wydatki EFRROW”, stanowi:
„EFRROW realizowany jest zgodnie z zasadą zarządzania dzielonego między państwami członkowskimi a Unią [Europejską]. EFRROW finansuje wkład finansowy Unii przeznaczony na programy rozwoju obszarów wiejskich realizowane zgodnie z prawem unijnym dotyczącym wsparcia na rzecz rozwoju obszarów wiejskich”.
9
Artykuł 52 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Rozliczanie zgodności”, stanowi w ust. 1:
„Jeżeli Komisja uzna, że wydatki wchodzące w zakres stosowania art. 4 ust. 1 i art. 5 nie zostały dokonane zgodnie z prawem Unii, a w przypadku EFRROW nie zostały dokonane zgodnie z mającym zastosowanie prawem Unii i prawem państwa członkowskiego, o którym mowa w art. 85 rozporządzenia [Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U. 2013, L 347, s. 320)], Komisja przyjmuje akty wykonawcze określające kwoty, które mają być wyłączone z finansowania unijnego. […]”.
10
Artykuł 58 rozporządzenia nr 1306/2013, zatytułowany „Ochrona interesów finansowych Unii”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie przyjmują, w ramach [wspólnej polityki rolnej (WPR)], wszystkie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, a także podejmują wszelkie inne środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony interesów finansowych Unii, w szczególności w celu:
a)
kontroli zgodności z prawem i prawidłowości operacji finansowanych przez [Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG) i EFRROW];
b)
zapewnienia skutecznego zapobiegania nadużyciom finansowym, w szczególności w obszarach o zwiększonym poziomie ryzyka, które będzie miało charakter odstraszający, z uwzględnieniem kosztów i korzyści, jak również proporcjonalności takich środków;
c)
zapobiegania nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym, ich wykrywania i usuwania;
d)
nakładania skutecznych, odstraszających oraz proporcjonalnych kar zgodnie z prawem unijnym, a w przypadku braku stosownych przepisów – zgodnie z prawem krajowym oraz, w razie konieczności, wszczynania w tym celu postępowań sądowych;
e)
odzyskiwania nienależnych płatności wraz z odsetkami oraz, w razie konieczności, wszczynania w tym celu postępowań sądowych”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
11
Po wydaniu decyzji Komisji C(2008) 3831 z dnia 16 lipca 2008 r. zatwierdzającej program rozwoju obszarów wiejskich EFRROW dla Rumunii na okres 2007–2013 owo państwo członkowskie przyjęło przepisy mające na celu poprawę dobrostanu zwierząt. Na wniosek tego państwa członkowskiego Komisja, decyzją wykonawczą C(2012) 3529 z dnia 25 maja 2012 r. włączyła do krajowego programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007–2013 (zwanego dalej „KPROW 2007–2013”) środek wsparcia w formie płatności mających na celu zrekompensowanie utraconych dochodów i dodatkowych kosztów poniesionych przez rolników, którzy dobrowolnie podjęli się realizacji norm mających na celu poprawę dobrostanu zwierząt (zwany dalej „działaniem 215”). W odniesieniu do tuczników na podstawie tego działania w szczególności przewidziano roczną płatność w wysokości 4,90 EUR na „dużą jednostkę przeliczeniową” (DJP) tytułem wsparcia na rzecz poprawy dobrostanu zwierząt podczas transportu (zwaną dalej „pomocą na poprawę transportu”) oraz płatność roczną w wysokości 16,80 EUR/DJP z tytułu wsparcia na zmniejszenie uciążliwości o 30% w stosunku do obowiązującego minimalnego poziomu (zwaną dalej „pomocą na zmniejszenie uciążliwości”).
12
W dniu 13 sierpnia 2012 r. Porcellino Grasso zwróciło się do APIA Vâlcea o przyznanie wielorakiej bezzwrotnej pomocy, w tym pomocy na poprawę transportu i zmniejszenie uciążliwości, w zamian za zobowiązanie się do przestrzegania w swoich gospodarstwach przez okres co najmniej pięciu lat środków na rzecz dobrostanu tuczników.
13
W dniu 14 sierpnia 2015 r. spółka ta złożyła do APIA Vâlcea wniosek o wypłatę tej bezzwrotnej pomocy za okres od dnia 16 lipca 2015 r. do dnia 15 lipca 2016 r., odpowiadający czwartemu rokowi jej zobowiązania.
14
W dniu 8 marca 2016 r. APIA Vâlcea poinformowała Porcellino Grasso, że w następstwie wizyty kontrolnej przeprowadzonej przez przedstawicieli Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (zwanego dalej „Trybunałem Obrachunkowym”) za rok budżetowy 2015 stwierdzono błędy, które doprowadziły do nadmiernych płatności w odniesieniu do pomocy na poprawę transportu i zmniejszenie uciążliwości wypłaconej w ramach działania 215.
15
Z powodu tych błędów APIA Vâlcea wyjaśniła, że zmniejszy kwotę pomocy należnej Porcellino Grasso do 1,43 EUR/DJP na rzecz poprawy transportu i do 14,18 EUR/DJP na zmniejszenie uciążliwości. Obniżka ta stała się następnie ostateczna wraz z wydaniem rozporządzenia przez ministerstwo rolnictwa i rozwoju wsi.
16
Porcellino Grasso wniosło skargi administracyjne na wydane w ten sposób decyzje w sprawie płatności, które w dniu złożenia niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym były nadal w toku.
17
W dniu 31 stycznia 2017 r. Porcellino Grasso przedłożyło APIA Vâlcea między innymi wniosek o wypłatę pomocy na poprawę transportu i zmniejszenie uciążliwości za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., odpowiadający szóstemu rokowi jej zobowiązania.
18
Decyzją z dnia 6 lutego 2018 r. APIA Vâlcea zatwierdziła ten wniosek, obliczając jednak płatności, jakich należy dokonać z tytułu tej pomocy na podstawie obniżonych kwot, o których mowa w pkt 15 niniejszego wyroku.
19
Od tej decyzji Porcellino Grasso wniosło odwołanie, które zostało oddalone w dniu 8 marca 2018 r.
20
Następnie spółka ta wystąpiła ze skargą do Curtea de Apel Piteşti (sądu apelacyjnego w Piteşti, Rumunia), który jest sądem odsyłającym, w szczególności o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji i aktu oddalającego jej odwołanie, a także o naprawienie szkody w wysokości równej różnicy między kwotą, którą uważała za należną, a kwotą, która została jej faktycznie wypłacona.
21
Sąd odsyłający zauważa przede wszystkim, że w wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), Trybunał orzekł w istocie, że prawo Unii nie stoi na przeszkodzie temu, by organy krajowe uczestniczące we wdrażaniu środka bezzwrotnego wsparcia finansowego przyjęły, ze względu na stwierdzony przez Trybunał Obrachunkowy błąd w obliczeniach, akty zobowiązujące do obniżenia kwoty wsparcia finansowego przyznanego przez KPROW 2007–2013, zatwierdzonego przez Komisję, bez oczekiwania na przyjęcie przez nią decyzji wyłączającej z finansowania przez Unię kwoty wynikające z tego błędu w obliczeniach.
22
Sąd odsyłający nie wyklucza jednak, że normy i zasady Unii, na które powołuje się Porcellino Grasso, inne niż uwzględnione w tym wyroku, mogą stać na przeszkodzie obniżeniu przez władze rumuńskie kwoty pomocy finansowej rozpatrywanej w postępowaniu głównym. Podnosi on bowiem, że kwota ta została określona w decyzji wykonawczej C(2012) 3529 zmieniającej PROW 2007–2013 i że nie została ani cofnięta, ani uchylona, ani też nie mogła zostać zmieniona w dniu, w którym zostały wykryte błędy rachunkowe, o których mowa w pkt 14 niniejszego wyroku.
23
Sąd odsyłający wskazuje następnie, że zgodnie z twierdzeniami Porcellino Grasso wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5), dotyczy zasadniczo kwestii faktycznych i prawnych identycznych z kwestiami rozpatrywanymi w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899). Tymczasem wydaje się, że ów wyrok Sądu jest sprzeczny z tym drugim wyrokiem, ponieważ Sąd i Trybunał doszli do odmiennych wniosków w szczególności w świetle zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań. Sąd odsyłający zastanawia się zatem, czy może uwzględnić wspomniany wyrok Sądu przy rozstrzyganiu zawisłego przed nim sporu.
24
Wreszcie sąd ten zastanawia się, czy zasada odpowiedzialności państw członkowskich w przypadku naruszenia prawa Unii nakłada na państwo rumuńskie obowiązek wypłacenia beneficjentowi takiemu jak Porcellino Grasso kwot należnych z tytułu pomocy na poprawę transportu i zmniejszenie uciążliwości do wysokości kwoty pierwotnie przewidzianej w decyzji wykonawczej C(2012) 3529 przez cały okres ważności zobowiązań podjętych przez tego beneficjenta.
25
W tych okolicznościach Curtea de Apel Pitești (sąd apelacyjny w Pitești, Rumunia) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy przepisy art. 288, 291 i 297 TFUE, a także zasada prawa Unii, zgodnie z którą decyzja Komisji […] wywołuje skutki prawne aż do stwierdzenia jej nieważności – tak jak zasadę tę ugruntowały wyroki: z dnia 8 lipca 1999 r., Chemie Linz/Komisja (C‑245/92 P, EU:C:1999:363); z dnia 5 października 2004 r., Komisja/Grecja (C‑475/01, EU:C:2004:585); z dnia 6 października 2015 r., Schrems (C‑362/14, EU:C:2015:650); z dnia 14 czerwca 2012 r., CIVAD (C‑533/10, EU:C:2012:347); z dnia 22 października 1987 r., Foto-Frost (314/85, EU:C:1987:452); z dnia 3 lipca 2019 r., Eurobolt (C‑644/17, EU:C:2019:555); z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i ministre de la Culture et de la Communication (C‑199/06, EU:C:2008:79) – oraz art. 9 ust. 3 rozporządzenia [nr 1974/2006] i art. 18 i 19 rozporządzenia nr 1698/2005 stoją na przeszkodzie praktyce rumuńskich władz krajowych polegającej na przyjmowaniu wewnętrznych aktów sprzecznych z decyzją wykonawczą Komisji [C(2012) 3529] korygującą KPROW 2007–2013 lub odstąpieniu od zastosowania tej decyzji, o ile ta ostatnia nie została zmieniona lub uchylona?
2)
Mając na uwadze ogólny obowiązek państw członkowskich poszanowania prawa Unii, w przypadku gdy sąd krajowy zastosuje się do wyroku interpretacyjnego wydanego przez [Trybunał] na podstawie art. 267 TFUE [a mianowicie wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899)]), ale gdy rzeczony wyrok nie zawiera oceny ważności i skutków decyzji wykonawczych Komisji [decyzja wykonawcza C(2012) 3529 oraz decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2018/873 z dnia 13 czerwca 2018 r. wyłączająca z finansowania Unii Europejskiej niektóre wydatki poniesione przez państwa członkowskie z tytułu Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. 2018, L 152, s. 29)], ale jedynie [ocenę] dotyczącą odzyskania finansowania w przypadku braku decyzji Komisji Europejskiej w tej sprawie, czy omawiany sąd krajowy ma prawo uwzględnić, przy rozstrzyganiu zawisłego przed nim sporu, skutki i uzasadnienie (poczynione rozważania) wyroku Sądu wydanego na wniosek o stwierdzenie nieważności, uregulowany przez art. 263 TFUE, na mocy którego uchylono decyzję wykonawczą Komisji w podobnej sprawie [to jest wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5)]?
3)
Czy zasada powstania odpowiedzialności państwa wymaga, aby w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie państwo rumuńskie było zobowiązane do wypłacenia beneficjentom działania 215 stawki wsparcia w kwocie przewidzianej w decyzji wykonawczej [C(2012) 3529] za cały okres obowiązywania ich zobowiązań?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
26
Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy w świetle rozważań przedstawionych przez Sąd w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5) szereg norm i zasad prawa Unii, które nie zostały uwzględnione przez Trybunał w wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899) skutkuje podważeniem sentencji tego ostatniego wyroku w zakresie, w jakim te normy i zasady należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by organy krajowe uczestniczące we wdrażaniu środka bezzwrotnego wsparcia finansowego przyjęły, ze względu na stwierdzone przez Trybunał Obrachunkowy błędy rachunkowe akty, które nakazują zmniejszenie kwoty pomocy finansowej przyznanej przez KPROW 2007–2013, zatwierdzony i zmieniony decyzjami Komisji, nawet jeśli program ten nie mógł już zostać ani poddany przeglądowi, ani zmieniony w dniu stwierdzenia tych błędów.
W przedmiocie dopuszczalności
27
W pierwszej kolejności ministerstwo rolnictwa i rozwoju wsi utrzymuje, że pytania pierwsze i drugie są niedopuszczalne ze względu na to, że pytanie pierwsze zostało już wyjaśnione w wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), a pytanie drugie nie jest objęte przedmiotem odesłania prejudycjalnego przewidzianego w art. 267 TFUE.
28
W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał jest właściwy do uściślenia zakresu wyroku w sprawie wykładni, który wydał w trybie prejudycjalnym w świetle przepisów prawa Unii lub orzecznictwa, do których nie odniesiono się w tym wyroku (zob. podobnie wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., M.A.S. i M.B., C‑42/17, EU:C:2017:936, pkt 28).
29
Tymczasem poprzez pytania pierwsze i drugie sąd odsyłający zwraca się o dokonanie wykładni wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), w świetle przepisów prawa Unii i wyroku Sądu, które nie zostały zbadane w tym pierwszym wyroku. W tych okolicznościach pytania te są dopuszczalne.
30
Niemniej jednak należy przypomnieć w drugiej kolejności, że jest niezbędne, jak stanowi art. 94 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem, aby wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zawierał omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym.
31
Tymczasem, o ile zaś w pytaniu pierwszym sąd odsyłający odwołuje się do art. 288, 291 i 297 TFUE, a także do zasady prawa Unii, zgodnie z którą decyzja Komisji wywołuje skutki prawne do czasu stwierdzenia jej nieważności, o tyle należy stwierdzić, że nie wyjaśnia on w żaden sposób we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym powodów, które skłoniły ten sąd do zastanowienia się nad tymi artykułami i nad tą zasadą. W szczególności nie wyjaśnia ona, dlaczego jej zdaniem wspomniane artykuły i wspomniana zasada mogą, w szczególności w świetle ich treści, kontekstu lub celu, podważyć wykładnię zawartą w sentencji wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899). W tych okolicznościach pytanie pierwsze jest niedopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczy tych samych artykułów i tej samej zasady.
32
Natomiast pytanie pierwsze jest dopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczy art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz art. 18 i 19 rozporządzenia nr 1698/2005. Sąd odsyłający wyjaśnia bowiem w istocie, odnosząc się do rozważań przedstawionych przez Sąd w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5), że na mocy tych przepisów KPROW 2007–2013, zatwierdzony decyzją C(2008) 3831 i zmieniony decyzją wykonawczą C(2012) 3529, nie mógł już zostać poddany przeglądowi ani zmieniony w dniu, w którym błędy rachunkowe rozpatrywane w postępowaniu głównym zostały stwierdzone przez Trybunał Obrachunkowy. Sąd ten zastanawia się zatem w istocie, czy w takich okolicznościach władze rumuńskie miały prawo dokonać obniżki, o której mowa w pkt 15 niniejszego wyroku. Czyniąc to, sąd odsyłający przedstawia w sposób wystarczający powody, dla których powziął wątpliwości w przedmiocie wykładni wspomnianych przepisów.
33
Z powyższych rozważań wynika, że pytanie pierwsze jest dopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczy art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz art. 18 i 19 rozporządzenia nr 1698/2005, oraz że pytanie drugie jest dopuszczalne w całości.
Co do istoty
34
Na wstępie należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. W tym kontekście Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytanie. W tym celu Trybunał może wydobyć z całości informacji przedstawionych mu przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, te normy i zasady prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu zawisłego przed tym sądem [wyrok z dnia 21 marca 2024 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (Możliwość korekty w przypadku błędnie zastosowanej stawki), C‑606/22, EU:C:2024:255, pkt 19 i 20 oraz przytoczone tam orzecznictwo].
35
W niniejszej sprawie pytanie pierwsze opiera się w istocie na założeniu, że KPROW 2007–2013, zatwierdzony i zmieniony, odpowiednio, decyzją C(2008) 3831 i decyzją wykonawczą C(2012) 3529, nie mógł już zostać poddany przeglądowi ani zmieniony w dniu, w którym błędy rachunkowe rozpatrywane w postępowaniu głównym zostały stwierdzone przez Trybunał Obrachunkowy. W tym kontekście art. 18 rozporządzenia nr 1698/2005 nie ma znaczenia dla udzielenia odpowiedzi na to pytanie, ponieważ w przeciwieństwie do art. 19 tego rozporządzenia oraz art. 9 rozporządzenia nr 1974/2006 dotyczy on, zgodnie ze swoim tytułem, nie przeglądu lub zmiany programów rozwoju obszarów wiejskich EFRROW, lecz „opracowywania i zatwierdzania”.
36
Należy zatem uznać, że poprzez pytania pierwsze i drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy w świetle rozważań przedstawionych przez Sąd w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5) art. 19 rozporządzenia nr 1698/2005, a także art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006 skutkują podważeniem sentencji wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899) w zakresie, w jakim te przepisy należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by organy krajowe uczestniczące we wdrażaniu środka bezzwrotnego wsparcia finansowego przyjęły, ze względu na stwierdzone przez Trybunał Obrachunkowy błędy rachunkowe, akty, które nakazują zmniejszenie kwoty pomocy finansowej przyznanej przez KPROW 2007–2013, zatwierdzony i zmieniony decyzjami Komisji, podczas gdy program ten nie mógł już zostać poddany przeglądowi ani zmieniony w dniu stwierdzenia tych błędów.
37
Jak stwierdził sąd odsyłający w pkt 91–95 i w pkt 100 wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5), Sąd wskazał, że w dniu, w którym stwierdzono błędy rachunkowe wsparcia dotyczącego działania 215, innego niż pomoc rozpatrywana w postępowaniu głównym, KPROW 2007–2013, zatwierdzony decyzją C(2008) 3831 i zmieniony decyzją wykonawczą C(2012) 3529, nie mógł już zostać poddany przeglądowi ani zmieniony na podstawie art. 19 rozporządzenia nr 1698/2005 czy też art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006. Ustalenia te można, ratione temporis, zastosować mutatis mutandis do sprawy w postępowaniu głównym.
38
Jednakże okoliczność, że na podstawie tych przepisów program ten nie mógł już ani zostać poddany przeglądowi ani zmieniony w dniu stwierdzenia tych błędów rachunkowych, nie może skutkować podważeniem sentencji wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), który został wydany w kontekście innym niż kontekst rozpatrywany w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5).
39
W pkt 74, 86, 91, 92, 100, 102 i 113 tego ostatniego wyroku Sąd orzekł w istocie, że chociaż ze względu na błąd w obliczeniach kwota wsparcia objętego działaniem 215 była niezgodna z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005, Komisja wzbudziła u władz rumuńskich uzasadnione oczekiwania co do tego, że wypłata tej kwoty była pokryta z finansowania Unii. Sąd stwierdził bowiem, że przy zatwierdzaniu tej pomocy i związanej z nią metody obliczania Komisja dysponowała, w następstwie szczególnych negocjacji z władzami rumuńskimi, wszystkimi informacjami pozwalającymi jej na wykrycie tego błędu i dokonanie oceny zgodności wspomnianej pomocy z tym przepisem. Sąd wywnioskował z tego, że wspomniana kwota mogła zostać skorygowana jedynie w drodze poprawki do KPROW 2007–2013 i w decyzji zatwierdzającej tę zmianę, a nie, jak uczyniła to Komisja, w drodze decyzji wykonawczej wykluczającej z finansowania błędną część rozpatrywanej pomocy. Z tych względów Sąd stwierdził zatem częściową nieważność tej decyzji wykonawczej.
40
W sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), zapewne chodziło również o kwoty w związku z inną pomocą wynikającą z działania 215, które ze względu na błędy rachunkowe nie były zgodne z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005 i które zostały sprostowane decyzją wykonawczą Komisji, a mianowicie decyzją wykonawczą 2018/873.
41
Jednakże z akt tej sprawy wynika, że co się tyczy obliczenia tych kwot, uzasadnione oczekiwania nie zostały uznane w odniesieniu do tych kwot w stosunkach między Rumunią a Komisją. O ile bowiem prawdą jest, że Rumunia w skardze w sprawie, w której wydano postanowienie z dnia 30 kwietnia 2019 r., Rumunia/Komisja (T‑530/18, EU:T:2019:269), wniosła o stwierdzenie nieważności tej decyzji wykonawczej i podniosła, że metody obliczania zatwierdzone przez Komisję w odniesieniu do wspomnianych kwot powinny były być chronione na podstawie zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, o tyle w postanowieniu tym, utrzymanym w mocy w postępowaniu odwoławczym wyrokiem z dnia 10 września 2020 r., Rumunia/Komisja (C‑498/19 P, EU:C:2020:686), Sąd odrzucił tę skargę jako niedopuszczalną ze względu na to, że została ona wniesiona po terminie.
42
W pkt 33–36 wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), Trybunał uznał zatem, że odnośne kwoty, niezgodne z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005 i nieuznane za chronione przez uzasadnione oczekiwania w stosunkach między Rumunią a Komisją, powinny zostać skorygowane zarówno przez Komisję na podstawie art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013, i to poprzez przyjęcie decyzji wykonawczej wyłączającej z finansowania Unii błędną część rozpatrywanej pomocy, jak i przez organy krajowe, na podstawie art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013, nie są ponadto zobowiązane czekać na wydanie przez Komisję takiej decyzji wykonawczej.
43
W pkt 44 tego wyroku Trybunał wyjaśnił, że w stosunkach między władzami rumuńskimi a beneficjentami pomocy zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań nie ma wpływu na tę ocenę. Uznała ona bowiem, że ponieważ kwoty te zostały ustalone w sposób niezgodny z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005, władze rumuńskie nie mogły wzbudzić u rolników będących beneficjentami danej pomocy uzasadnionych oczekiwań co do skorzystania z traktowania naruszającego prawo Unii.
44
W sprawie w postępowaniu głównym z wyjaśnień sądu odsyłającego wynika, że rozpatrywane błędy w obliczeniach rachunkowych doprowadziły – w odniesieniu do wsparcia objętego również działaniem 215, choć różnią się od tych, które zostały zbadane przez Trybunał i Sąd w ich wyrokach, odpowiednio, z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899) i z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5) – do określenia kwot niezgodnych z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005. Ponadto sąd odsyłający nie wskazuje, że Komisja lub inne instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii przyznały, że kwoty te były objęte ochroną wynikającą z uzasadnionych oczekiwań w stosunkach między Rumunią a Komisją. Wynika z tego, że sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym odpowiada w istocie sytuacji rozpatrywanej w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899).
45
Jednakże, po pierwsze, sąd odsyłający wyjaśnia, odnosząc się do twierdzeń Porcellino Grasso, że rozumowanie przyjęte przez Sąd w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5) można zastosować do sprawy w postępowaniu głównym w zakresie, w jakim zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań powinna mieć zastosowanie w stosunkach między Rumunią a Komisją do wspomnianych kwot ze względu na fakt, że gdy Komisja zatwierdziła zmianę KPROW 2007–2013, dysponowała ona informacjami pozwalającymi tej instytucji ocenić zgodność pomocy rozpatrywanej w postępowaniu głównym i związanych z nią metod obliczania z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005. Ponieważ te same kwoty korzystają z ochrony na podstawie tej zasady, mogą one zostać skorygowane, zgodnie z rozważaniami Sądu przedstawionymi w pkt 39 niniejszego wyroku, jedynie w drodze poprawki do KPROW 2007–2013 i decyzji zatwierdzającej tę poprawkę.
46
W tym względzie należy zauważyć, że chociaż wyrok z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5) dotyczy wprawdzie, podobnie jak w niniejszej sprawie, pomocy objętej działaniem 215, to jednak chodziło o pomoc inną niż pomoc rozpatrywana w postępowaniu głównym. W tych okolicznościach Sąd nie mógł zbadać w tym wyroku kwestii, czy Komisja dysponowała przy zatwierdzaniu zmiany KPROW 2007–2013 informacjami pozwalającymi jej ocenić zgodność tej ostatniej pomocy i związanych z nią metod obliczania z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005, wobec czego jej rozumowania nie można zastosować mutatis mutandis do sprawy w postępowaniu głównym. Należy ponadto zauważyć, że w uwagach na piśmie rząd rumuński nie twierdzi, iż w stosunkach z Komisją powołuje się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań w odniesieniu do pomocy rozpatrywanej w postępowaniu głównym.
47
Po drugie, sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z twierdzeniami Porcellino Grasso rozważania przedstawione przez Sąd w pkt 113 wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5) są sprzeczne z pkt 42 i 44 wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899). Sąd ten zastanawia się zatem, czy powinien uwzględnić te rozważania.
48
Jak jasno wynika ze wspomnianego pkt 113, rozumowanie Sądu stanowi kontynuację rozumowania przeprowadzonego w pkt 75–86 wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5), zgodnie z którym rozpatrywane metody obliczania i kwoty określone na ich podstawie były chronione w stosunkach między Rumunią a Komisją na podstawie zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań ze względu na fakt, że te metody i kwoty były przedmiotem „szczególnych negocjacji z władzami rumuńskimi” i że Komisja dysponowała, w ramach tych negocjacji wszystkimi elementami umożliwiającymi jej ocenę ich zgodności z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005.
49
Tymczasem z pkt 42 niniejszego wyroku wynika, że sprawa, w której zapadł wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899), dotyczyła kwot pomocy, które nie były chronione uzasadnionymi oczekiwaniami w stosunkach między Rumunią a Komisją. Ponieważ wyrok ten został wydany w kontekście całkowicie odmiennym od kontekstu rozpatrywanego w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5), rozważania przedstawione w pkt 113 tego wyroku nie mogą mieć znaczenia dla wykładni wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899).
50
Wynika z tego, że kwoty pomocy rozpatrywanej w postępowaniu głównym, ustalone w następstwie błędów rachunkowych, nie mogą zostać uznane, na podstawie wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5) i w braku jakichkolwiek przeciwnych wskazówek w aktach sprawy, którymi dysponuje Trybunał, za chronione przez uzasadnione oczekiwania w stosunkach między Rumunią a Komisją, w związku z czym w świetle rozważań przedstawionych w pkt 44 niniejszego wyroku sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym jest zasadniczo taka sama jak sytuacja rozpatrywana w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899).
51
W związku z tym w sytuacji, w której kwoty zostały określone w następstwie błędu w obliczeniach w sposób niezgodny z prawem Unii i bez ochrony uzasadnionych oczekiwań w stosunkach między Komisją a danym państwem członkowskim, zarówno ta instytucja, jak i to państwo członkowskie są – jak wynika z pkt 33 i 34 wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899) – zobowiązane na podstawie art. 310 ust. 5 TFUE oraz art. 52 ust. 1 i art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 do wyłączenia z finansowania Unii kwot, których dotyczy ten błąd w obliczeniach.
52
Takie wykluczenie w żaden sposób nie oznacza konieczności przeglądu lub zmiany danego programu rozwoju obszarów wiejskich.
53
Korekta błędu w obliczeniach niezgodnego z prawem Unii oraz wynikających z niego stawek i płatności nie pociąga bowiem za sobą żadnego przeglądu lub zmiany danego programu rozwoju obszarów wiejskich, lecz stanowi, jak wynika z przepisów wymienionych w pkt 51 niniejszego wyroku, zwykły powrót do sytuacji, która od początku powinna wynikać z tego programu, gdyby błąd ten nie został popełniony, tak aby budżet Unii nie poniósł żadnej szkody.
54
W związku z tym okoliczność, że zgodnie z art. 19 rozporządzenia nr 1698/2005 oraz art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006 KPROW 2007–2013 nie mógł już zostać poddany ani przeglądowi, ani zmieniony w dniu, w którym rozpatrywane w postępowaniu głównym błędy rachunkowe zostały stwierdzone przez Trybunał Obrachunkowy, nie stoi na przeszkodzie temu, aby zarówno Komisja, jak i władze krajowe podjęły działania niezbędne do skorygowania, w ramach rozliczenia zgodności kwot i płatności związanych z tymi błędami.
55
W świetle powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, iż art. 19 rozporządzenia nr 1698/2005 i art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by organy krajowe uczestniczące we wdrażaniu środka bezzwrotnego wsparcia finansowego przyjęły, ze względu na stwierdzone przez Trybunał Obrachunkowy błędy rachunkowe, akty, które nakazują zmniejszenie kwoty pomocy finansowej przyznanej przez KPROW 2007–2013, zatwierdzony i zmieniony decyzjami Komisji, podczas gdy program ten nie mógł już ani zostać poddany przeglądowi ani zmieniony w dniu stwierdzenia błędów. Rozważania przedstawione przez Sąd w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5) nie mają w tym względzie znaczenia.
W przedmiocie pytania trzeciego
56
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy zasada odpowiedzialności państw członkowskich za naruszenie prawa Unii nakłada na państwo rumuńskie obowiązek wypłaty beneficjentom pomocy na poprawę transportu i pomocy na zmniejszenie uciążliwości kwot należnych z tytułu tej pomocy do wysokości kwot przewidzianych w decyzji wykonawczej C(2012) 3529 przez cały okres trwania podjętych przez nich zobowiązań.
57
Należy przypomnieć, że prawo Unii ustanawia zasadę, zgodnie z którą państwa członkowskie zobowiązane są naprawić szkody wyrządzone jednostkom poprzez naruszenie prawa Unii, które można im przypisać (wyrok z dnia 5 marca 1996 r., Brasserie du pêcheur i Factortame, C‑46/93 i C‑48/93, EU:C:1996:79, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo).
58
W niniejszej sprawie z ustaleń sądu odsyłającego wynika, że ze względu na błędy rachunkowe rozpatrywane w postępowaniu głównym stawki wsparcia przewidziane w decyzji wykonawczej C(2012) 3529 dla wsparcia na poprawę transportu i na zmniejszenie uciążliwości nie były zgodne z art. 40 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005. Z ustaleń tych wynika również, że władze rumuńskie podjęły środki niezbędne do skorygowania tych stawek w taki sposób, aby zapewnić ich zgodność z tym przepisem, i że w ten sposób położyły one kres przypisywanemu im naruszeniu prawa Unii.
59
W tych okolicznościach beneficjent pomocy, taki jak Porcellino Grasso, nie może powoływać się na zasadę odpowiedzialności państw członkowskich za naruszenie prawa Unii w celu żądania różnicy między kwotą płatności, które powinien był otrzymać pierwotnie, a skorygowaną kwotą tych płatności, podczas gdy ta ostatnia kwota jest zgodna z tym prawem zatem beneficjent ten nie ma żadnego prawa do otrzymania tej różnicy.
60
Po pierwsze, wypłata części kwot, których dotyczyły błędy rachunkowe, na rzecz beneficjenta pomocy, takiego jak Porcellino Grasso, byłaby bowiem równoznaczna z zakazanym przez prawo Unii bezpodstawnym wzbogaceniem tego beneficjenta, ponieważ wypłata ta skutkowałaby wzbogaceniem się bez ważnej podstawy prawnej tego beneficjenta i zubożeniem Unii wynikającym z tego wzbogacenia (zob. podobnie wyroki: z dnia 10 kwietnia 2008 r., Marks & Spencer, C‑309/06, EU:C:2008:211, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 28 lipca 2011 r., Agrana Zucker, C‑309/10, EU:C:2011:531, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).
61
Po drugie, zakładając, że w ramach powództwa o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej Porcellino Grasso zamierza powołać się przed sądem odsyłającym na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań w stosunkach z władzami rumuńskimi, należy przypomnieć, że – jak wskazano w pkt 43 niniejszego wyroku – zasada ta nie może rodzić uzasadnionych oczekiwań po stronie jednostki, prowadzących do czerpania korzyści z traktowania sprzecznego z prawem Unii (wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., Avicarvil Farms, C‑443/21, EU:C:2022:899, pkt 41).
62
W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż zasada odpowiedzialności państw członkowskich za naruszenie prawa Unii nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy stawki wsparcia odnoszące się do pomocy finansowej przyznanej w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich EFRROW zostały ustalone w sposób niezgodny z prawem Unii, a beneficjenci tej pomocy otrzymali z tytułu tej pomocy płatności obliczone na podstawie skorygowanych stawek zgodnych z tym prawem.
W przedmiocie kosztów
63
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 19 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 74/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r., i art. 9 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zmienionego rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) nr 335/2013 z dnia 12 kwietnia 2013 r.
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoją one na przeszkodzie temu, by organy krajowe uczestniczące we wdrażaniu środka bezzwrotnego wsparcia finansowego przyjęły, ze względu na stwierdzone przez Europejski Trybunał Obrachunkowy błędy rachunkowe, akty zobowiązujące do zmniejszenia kwoty wsparcia finansowego przyznanego przez program rozwoju obszarów wiejskich w ramach EFRROW dla Rumunii na okres programowania 2007–2013, tak jak został on zatwierdzony i zmieniony przez Komisję Europejską, nawet jeśli program ten nie mógł już ani zostać poddany przeglądowi, ani zmieniony w dniu stwierdzenia tych błędów. Rozważania przedstawione przez Sąd Unii Europejskiej w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., Rumunia/Komisja (T‑33/21, EU:T:2023:5), nie mają w tym względzie znaczenia.
2)
Zasada odpowiedzialności państw członkowskich za naruszenie prawa Unii nie znajduje zastosowania, w sytuacji gdy stawki wsparcia odnoszące się do pomocy finansowej przyznanej w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zostały ustalone w sposób niezgodny z prawem Unii, a beneficjenci tej pomocy otrzymali z tytułu tej pomocy płatności obliczone na podstawie skorygowanych stawek zgodnych z tym prawem.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: rumuński.