62018TJ0061_RES
Sprawa T‑61/18
Amador Rodriguez Prieto
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 4 kwietnia 2019 r.
Służba publiczna – Urzędnicy – Sprawa „Eurostat” – Krajowe postępowanie karne – Umorzenie postępowania – Wniosek o udzielenie wsparcia – Urzędnik sygnalizujący nadużycia – Domniemanie niewinności – Skarga o odszkodowanie i o stwierdzenie nieważności
Urzędnicy – Obowiązek wspomagania ciążący na administracji – Zakres – Granice – Akty wydane przez instytucję – Postępowanie karne przeciwko urzędnikowi
(regulamin pracowniczy urzędników, art. 24)
(zob. pkt 47, 48, 51, 52)
Urzędnicy – Prawa i obowiązki – Wolność wypowiedzi – Ujawnienie faktów mogących wzbudzać podejrzenia co do istnienia nielegalnej działalności lub poważnego uchybienia – Zakres obowiązku – Ochrona urzędnika, który powiadomił o takich faktach – Zakres
(regulamin pracowniczy urzędników, art. 22a ust. 3)
(zob. pkt 71–73)
Urzędnicy – Pozaumowna odpowiedzialność instytucji – Zawinione działanie administracji – Pojęcie – Wszczęcie postępowania sądowego przeciwko urzędnikowi – Zaliczenie – Przesłanka – Wyjątkowe okoliczności
(art. 340 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47)
(zob. pkt 75)
Urzędnicy – Zasady – Prawo do domniemania niewinności – Zakres – Odrzucenie wniosku o udzielenie wsparcia, złożonego przez urzędnika, wobec którego toczyło się umorzone następnie postępowanie karne, z uwagi na dopatrzenie się sprzeczności interesów między nim a instytucją – Naruszenie
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 48 ust. 1)
(zob. pkt 91–93)
Streszczenie
W wyroku Rodriguez Prieto/Komisja (T‑61/18), ogłoszonym w dniu 4 kwietnia 2019 r., Sąd stwierdził nieważność decyzji Komisji Europejskiej oddalającej wniosek o udzielenie wsparcia na podstawie art. 24 Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej z tego względu, że naruszono prawo skarżącego do domniemania niewinności.
Od roku 1996 Eurostat zajmował się rozpowszechnianiem wśród opinii publicznej za pośrednictwem Urzędu Publikacji Wspólnot Europejskich oraz sieci punktów sprzedaży gromadzonych danych statystycznych. W 1998 r. skarżący, kierownik wydziału w Eurostacie, wystąpił o przeprowadzenie audytu wewnętrznego. W następstwie stwierdzenia nieprawidłowości i przeprowadzeniu dochodzeń przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), Komisja zwróciła się w 2003 r. do władz francuskich o wszczęcie postępowania karnego, w ramach którego skarżący został wezwany w charakterze świadka, a następnie postawiony w stan oskarżenia. Skarżący złożył pierwszy wniosek o udzielenie wsparcia na podstawie art. 24 regulaminu pracowniczego, powołując się na swój status urzędnika sygnalizującego nadużycia i zwracając się do Komisji o pokrycie poniesionych przez niego kosztów adwokackich. Wniosek ten został oddalony.
Ponieważ sądy francuskie wydały postanowienie o umorzeniu postępowania w odniesieniu do wszystkich osób postawionych w stan oskarżenia, w tym skarżącego, Komisja wniosła zażalenie, a następnie skargę kasacyjną, które zostały następnie odrzucone. Skarżący złożył wobec tego drugi wniosek o udzielenie wsparcia, żądając, aby Komisja pokryła poniesione przez niego przed sądami francuskimi koszty adwokackie. Posiłkowo zarzucał Komisji, że nie nadała mu statusu urzędnika sygnalizującego nadużycia i odmówiła wiążącej się z tym ochrony, z naruszeniem art. 22a regulaminu pracowniczego, oraz domagał się odszkodowania. Oddalenie tych wniosków przez Komisję skarżący zakwestionował przed Sądem.
W odniesieniu przede wszystkim do zastosowania w niniejszej sprawie art. 24 regulaminu pracowniczego Sąd przypomniał, że artykuł ten odnosi się do zapewnienia przez instytucję ochrony urzędników przed działaniami osób trzecich, a nie przed działaniami samej instytucji. Po pierwsze, działania francuskich organów sądowych w niniejszej sprawie wpisywały się w normalny tryb postępowania karnego i nie stanowiły a priori działań bezprawnych, które mogłyby uzasadniać udzielenie wsparcia. Po drugie, art. 24 regulaminu pracowniczego nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ w rzeczywistości skarżący zwrócił się do Komisji o wsparcie w związku z samymi działaniami tej instytucji, poprzez które doprowadziła ona do wszczęcia postępowania karnego i je kontynuowała.
W odniesieniu następnie do okoliczności, że zdaniem skarżącego nie uwzględniono jego statusu urzędnika sygnalizującego nadużycia, Sąd przypomniał, że art. 22a regulaminu pracowniczego, który wszedł w życie w dniu 1 maja 2004 r., wprowadził wobec wszystkich urzędników obowiązek przekazania informacji na temat faktów mogących wzbudzać podejrzenia co do istnienia nielegalnej działalności lub poważnego zaniedbania w wypełnianiu zobowiązań urzędników Unii. Sąd stwierdził, że każdy urzędnik, który przed tą datą wyszedł z inicjatywą powiadomienia swoich przełożonych o istnieniu mogących naruszać interesy finansowe Unii nieprawidłowości lub uchybień określonym w regulaminie pracowniczym obowiązkom, o których uzyskał informacje, miał już wówczas prawo do skorzystania z ochrony instytucji przed wszelkimi ewentualnymi działaniami odwetowymi z powodu ujawnienia tych nieprawidłowości lub uchybień, jak również do tego, aby nie spotkały go żadne negatywne skutki ze strony rzeczonej instytucji, pod warunkiem że działał w dobrej wierze. Sąd orzekł jednak, że celem tej ochrony nie może być ochrona urzędnika przed dochodzeniami w celu ustalenia, czy on sam był zaangażowany w sygnalizowane nieprawidłowości. Co najwyżej działanie urzędnika może, o ile wspomniane dochodzenia potwierdzą jego udział, stanowić okoliczność łagodzącą w ramach postępowań prowadzonych w celu ukarania winnych. Tym samym status urzędnika sygnalizującego nadużycia, na który powołał się skarżący, nie mógł ochronić go przed postępowaniami.
W tym kontekście kwestią, którą należało rozstrzygnąć, było to, czy Komisja dopuściła się działań niezgodnych z prawem, podejmując dalsze kroki prawne w postępowaniu karnym po wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania. Sąd przypomniał najpierw, że możliwość dochodzenia swoich praw na drodze sądowej i związana z tym kontrola sądowa jest wyrazem zasady ogólnej prawa oraz że jedynie w zupełnie wyjątkowych okolicznościach wszczęcie postępowania sądowego przez instytucję może stanowić niezgodne z prawem działanie administracji. Następnie Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest takiego niezgodnego z prawem działania administracji i wobec tego oddalił żądanie naprawienia szkody spowodowanej zdaniem skarżącego jego uczestnictwem w postępowaniu karnym w latach 2003–2016.
Wreszcie, po przypomnieniu, że zasada domniemania niewinności ma zastosowanie, nawet w braku postępowania karnego, do urzędnika oskarżonego o uchybienie obowiązkom wynikającym z regulaminu pracowniczego na tyle poważne, że uzasadnia wszczęcie przez OLAF dochodzenia, w świetle którego administracja będzie mogła podjąć wszelkie niezbędne – w razie potrzeby surowe – środki, Sąd stwierdził, że oddalając wniosek skarżącego o pokrycie kosztów obrony poniesionych w ramach francuskiego postępowania karnego zasadniczo ze względu na to, że istniała sprzeczność interesów ze skarżącym, mimo że skarżący został oczyszczony z zarzutów w ramach tego postępowania karnego, Komisja naruszyła prawo do domniemania niewinności skarżącego.