62009CJ0488_NL
Partijen
Overwegingen van het arrest
Dictum
Partijen
In zaak C‑488/09,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 234 EG, ingediend door het Tribunal Supremo (Spanje) bij beslissing van 28 september 2009, ingekomen bij het Hof op 30 november 2009, in de procedure
Asociación de Transporte Internacional por Carretera (ASTIC)
tegen
Administración General del Estado,
wijst
HET HOF (Eerste kamer),
samengesteld als volgt: A. Tizzano, kamerpresident, J.‑J. Kasel, A. Borg Barthet, E. Levits (rapporteur) en M. Berger, rechters,
advocaat-generaal: E. Sharpston,
griffier: A. Calot Escobar,
gezien de stukken,
gelet op de opmerkingen van:
– Asociación de Transporte Internacional por Carretera (ASTIC), vertegenwoordigd door C. García Rubio, procuradora, en R. Machado Salazar de Frías, abogado,
– de Spaanse regering, vertegenwoordigd door J. M. Rodríguez Cárcamo als gemachtigde,
– de Europese Commissie, vertegenwoordigd door B.‑R. Killmann, J. Baquero Cruz en A. Caeiros als gemachtigden,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,
het navolgende
Arrest
Overwegingen van het arrest
1. Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van verschillende bepalingen van de douaneregeling van de Unie alsook van de op 14 november 1975 te Genève ondertekende Douaneovereenkomst inzake het internationale vervoer van goederen onder dekking van carnets TIR (hierna: „TIR-overeenkomst”), namens de Europese Economische Gemeenschap goedgekeurd bij verordening (EEG) nr. 2112/78 van de Raad van 25 juli 1978 (PB L 252, blz. 1), en op 20 juni 1983 in werking getreden.
2. Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen de Asociación de Transporte Internacional por Carretera (hierna: „ASTIC”) en de Administración General del Estado (algemene overheidsadministratie) over de invordering van een douaneschuld die is ontstaan doordat een lading sigaretten illegaal in Spanje is gelost.
Toepasselijke bepalingen
TIR-overeenkomst
3. De TIR-overeenkomst bepaalt met name dat goederen die onder de daarin neergelegde TIR-regeling worden vervoerd, op de douanekantoren van doorgang niet aan betaling of consignatie van rechten en heffingen ter zake van de invoer of de uitvoer worden onderworpen.
4. Artikel 11 van deze overeenkomst luidt:
„1. In geval van niet-zuivering van een carnet TIR, of indien een carnet TIR onder voorbehoud is gezuiverd, zijn de bevoegde autoriteiten niet gerechtigd van de organisatie die zich garant heeft gesteld, betaling te eisen van de in artikel 8, leden 1 en 2, bedoelde bedragen, tenzij deze autoriteiten binnen een jaar na het tijdstip van inschrijving van het carnet TIR, de organisatie schriftelijk in kennis hebben gesteld van de niet-zuivering of van de zuivering onder voorbehoud. Deze bepaling is tevens van toepassing indien het certificaat van zuivering ten onrechte of op frauduleuze wijze werd verkregen, doch in dat geval bedraagt de termijn twee jaar.
2. De vordering tot betaling van de in artikel 8, leden 1 en 2, bedoelde bedragen wordt aan de organisatie die zich garant heeft gesteld gericht op zijn vroegst drie maanden na de datum waarop deze organisatie ervan in kennis is gesteld dat het carnet niet is gezuiverd, dat het is gezuiverd onder voorbehoud of dat het certificaat van zuivering ten onrechte of op frauduleuze wijze werd verkregen, en uiterlijk twee jaar na deze datum. Ten aanzien van de gevallen die binnen bovenbedoelde termijn van twee jaar in rechte aanhangig zijn gemaakt, dient evenwel de vordering tot betaling te worden ingediend binnen een jaar na de datum waarop de gerechtelijke beslissing uitvoerbaar is geworden.
3. Voor het voldoen van de bedragen waarvan betaling is geëist, heeft de organisatie die zich garant heeft gesteld, een termijn van drie maanden na de datum waarop de vordering tot betaling aan haar is gericht. De betaalde bedragen zullen aan de organisatie worden terugbetaald indien, binnen twee jaar na de datum van de vordering tot betaling, ten genoegen van de douaneautoriteiten is aangetoond dat met betrekking tot het desbetreffende vervoer geen onregelmatigheid is gepleegd.”
5. Artikel 37 van de TIR-overeenkomst luidt:
„Wanneer het niet mogelijk is vast te stellen op welk grondgebied een onregelmatigheid is begaan, dan wordt deze geacht te zijn begaan op het grondgebied van de overeenkomstsluitende partij waar zij is vastgesteld.”
Unierecht
6. Volgens artikel 203 van verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek (PB L 302 blz. 1; hierna: „douanewetboek”) ontstaat een douaneschuld bij invoer „indien aan rechten bij invoer onderworpen goederen aan het douanetoezicht worden onttrokken” en op het tijdstip van deze onttrekking.
7. Artikel 215 van het douanewetboek bepaalt:
„1. De douaneschuld ontstaat op de plaats waar de feiten zich voordoen die tot het ontstaan van deze schuld leiden.
2. Indien de in lid 1 bedoelde plaats niet kan worden bepaald, wordt de douaneschuld geacht te zijn ontstaan op de plaats waar de douaneautoriteiten vaststellen dat de goederen zich in een situatie bevinden die tot het ontstaan van een douaneschuld heeft geleid.
3. Indien een douaneregeling voor bepaalde goederen niet is beëindigd, wordt de douaneschuld geacht te zijn ontstaan:
– op de plaats waar de goederen onder de regeling zijn geplaatst,
of
– op de plaats waar de goederen de Gemeenschap onder de betrokken regeling zijn binnengekomen.
4. Indien evenwel uit de gegevens waarover de douaneautoriteiten beschikken, blijkt dat de douaneschuld reeds op een eerder tijdstip was ontstaan, toen de goederen zich op een andere plaats bevonden, wordt de douaneschuld geacht te zijn ontstaan op de plaats waarvan kan worden vastgesteld dat zij zich daar bevonden op het vroegste tijdstip waarvan het bestaan van de douaneschuld kan worden vastgesteld.”
8. Artikel 221 van het douanewetboek bepaalt:
„1. Het bedrag van de rechten dient onmiddellijk na de boeking op een daartoe geëigende wijze aan de schuldenaar te worden medegedeeld.
[...]
3. De mededeling aan de schuldenaar mag niet meer geschieden na het verstrijken van een termijn van drie jaren te rekenen vanaf de datum waarop de douaneschuld is ontstaan. Wanneer de douaneautoriteiten evenwel ingevolge een strafrechtelijk vervolgbare handeling niet in staat waren het juiste bedrag van de wettelijk verschuldigde rechten vast te stellen, mag de vorenbedoelde mededeling, voor zover de geldende bepalingen daarin voorzien, nog na het verstrijken van de genoemde termijn van drie jaar worden gedaan.”
9. Overeenkomstig artikel 451 van verordening (EEG) nr. 2454/93 van de Commissie van 2 juli 1993 houdende vaststelling van enkele bepalingen ter uitvoering van verordening nr. 2913/92 (PB L 253, blz. 1; hierna: „uitvoeringsverordening”) wordt het douanegebied van de Europese Unie voor de toepassing van de regeling voor internationaal vervoer van goederen onder geleide van TIR-carnets als één gebied aangemerkt.
10. Artikel 454 van de uitvoeringsverordening luidt:
„1. Dit artikel is van toepassing onverminderd de specifieke bepalingen van de TIR-overeenkomst en de ATA-overeenkomst betreffende de verantwoordelijkheid van de organisaties die zich garant hebben gesteld bij het gebruik van een carnet TIR of een carnet ATA.
2. Wanneer wordt vastgesteld dat bij een onder geleide van een carnet TIR verricht vervoer of bij een onder geleide van een carnet ATA verrichte doorvoer in een bepaalde lidstaat een overtreding of onregelmatigheid is begaan, wordt de actie tot invordering van de eventueel opeisbare rechten en andere heffingen – onverminderd eventuele strafvervolging – door deze lidstaat ingesteld volgens de communautaire of nationale bepalingen.
3. Wanneer het niet mogelijk is te bepalen op welk grondgebied de overtreding of onregelmatigheid is begaan, wordt deze geacht te zijn begaan in de lidstaat waar zij is vastgesteld, tenzij binnen de in artikel 455, lid 1, bedoelde termijn ten genoegen van de douaneautoriteiten het bewijs wordt geleverd van de regelmatigheid van het vervoer of van de plaats waar de overtreding of onregelmatigheid daadwerkelijk is begaan.
Indien, bij gebreke van een dergelijk bewijs, de overtreding of onregelmatigheid geacht blijft te zijn begaan in de lidstaat waar zij is vastgesteld, worden de rechten en andere heffingen op de betrokken goederen door deze lidstaat overeenkomstig de communautaire of nationale bepalingen ingevorderd.
Indien later wordt vastgesteld in welke lidstaat de overtreding of onregelmatigheid daadwerkelijk is begaan, worden aan deze lidstaat de rechten en andere heffingen – met uitzondering van het bedrag dat overeenkomstig de tweede alinea als eigen middelen van de Gemeenschap werd geïnd – die in deze lidstaat op de goederen van toepassing zijn, terugbetaald door de lidstaat die deze aanvankelijk had geïnd. Een eventueel overschot wordt terugbetaald aan degene die de rechten en heffingen aanvankelijk had betaald.
Indien het bedrag van de aanvankelijk geïnde en door de innende lidstaat terugbetaalde rechten en andere heffingen lager is dan het bedrag van de rechten en andere heffingen die verschuldigd zijn in de lidstaat waar de overtreding of onregelmatigheid daadwerkelijk is begaan, gaat deze lidstaat over tot invordering van het verschil overeenkomstig de communautaire of nationale bepalingen.
De douaneadministraties van de lidstaten nemen de nodige maatregelen om overtredingen en onregelmatigheden tegen te gaan en daar doeltreffende sancties op te stellen.”
11. Artikel 455 van de uitvoeringsverordening luidt:
„1. Wanneer wordt vastgesteld dat in de loop van of in verband met vervoer onder geleide van een carnet TIR, respectievelijk doorvoer onder geleide van een carnet ATA, een overtreding of onregelmatigheid is begaan, delen de douaneautoriteiten dit mede aan de houder van het carnet TIR, respectievelijk het carnet ATA, en aan de aansprakelijke organisatie binnen de bij artikel 11, lid 1, van de TIR-overeenkomst, respectievelijk artikel 6, lid 4, van de ATA-overeenkomst, vastgestelde termijn.
2. Het bewijs van de regelmatigheid van het vervoer onder geleide van een carnet TIR, respectievelijk een carnet ATA, in de zin van artikel 454, lid 3, eerste alinea, wordt geleverd binnen de bij artikel 11, lid 2, van de TIR-overeenkomst, respectievelijk artikel 7, leden 1 en 2, van de ATA-overeenkomst, vastgestelde termijn.
[...]”
12. Artikel 457 van de uitvoeringsverordening bepaalt:
„Voor de toepassing van artikel 8, lid 4, van de TIR-overeenkomst wordt of is de organisatie die zich garant heeft gesteld, aansprakelijk ten opzichte van de douaneautoriteiten van elke lidstaat over het grondgebied waarvan de goederen met toepassing van de TIR-regeling worden vervoerd zodra de goederen het douanegebied van de Gemeenschap binnenkomen of verzonden worden vanaf een kantoor van vertrek in het douanegebied van de Gemeenschap tot aan de plaats van uitgang uit het douanegebied van de Gemeenschap of tot aan het kantoor van bestemming in dit gebied.”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
13. ASTIC is de organisatie die zich voor vervoer onder geleide van een carnet TIR (hierna: TIR-vervoer) over Spaans grondgebied garant stelt. Zij kan krachtens een zekerheidsstelling van 18 februari 1994 tot slechts 200 000 USD aansprakelijk worden gesteld.
14. Het Bundesverband Güterkraftverkehr Logistik und Entorgung eV (hierna: „BGL”) is de organisatie die zich voor TIR-vervoer over Duits grondgebied garant stelt.
15. Op 18 maart 1994 registreerde het douanekantoor te Lindau (Duitsland) de overgang van TIR-carnet 10099706 voor een zending sigaretten uit Zwitserland met als bestemming het douanekantoor te Oporto (Portugal). Na te hebben vastgesteld dat deze goederen niet op het kantoor van bestemming waren aangegeven, legde het douanekantoor te Lindau de vervoerder en de houder van het TIR-carnet op 12 en 17 januari 1995 een aanslag op. Dit douanekantoor deelde op 17 januari 1995 ook BGL mee dat dit TIR-carnet niet was gezuiverd, alvorens op 26 februari 1996 betaling van de verschuldigde rechten te vorderen.
16. Tegelijk deelde dit douanekantoor de vastgestelde onregelmatigheid op 17 januari 1995 mee aan het openbaar ministerie, dat een onderzoek instelde. Deze gerechtelijke procedure leidde op 17 maart 1998 tot een strafrechtelijke uitspraak van het Landgericht Augsburg (Duitsland), dat vaststelde dat de goederen waren gelost te Sevilla (Spanje) en de vervoerder wegens smokkel en vervalsing van documenten veroordeelde. Op basis van deze feiten deelden de Duitse douaneautoriteiten de Spaanse douaneautoriteiten het dossier mee voor invordering van de douaneschuld krachtens artikel 215 van het douanewetboek juncto artikel 454, lid 3, derde alinea, van de uitvoeringsverordening.
17. De Spaanse douaneautoriteiten deelden bijgevolg de transporteur, de houder van de TIR-carnets en ASTIC het bedrag van de fraude mee en stelden laatstgenoemde, als organisatie die zich garant heeft gesteld voor TIR-vervoer in Spanje, op 13 januari 1999 in kennis van de feiten van de overtreding alsook van het bedrag aan ontweken rechten, namelijk 230 342 114 ESP (dus ongeveer 1 384 384 EUR). Op 22 maart 1999 ontving ASTIC een aanslagbiljet voor deze schuld.
18. ASTIC stelde, na afwijzing van haar administratieve klacht tegen dit aanslagbiljet en verwerping van haar beroep tegen het besluit tot afwijzing van deze klacht, beroep in bij de kamer voor bestuursgeschillen van de Audiencia Nacional (Spanje), die, van oordeel dat ASTIC tot slechts 200 000 USD aansprakelijk kon worden gesteld, haar verzoek slechts gedeeltelijk toewees.
19. ASTIC stelde tegen de uitspraak van deze rechter hogere voorziening in bij het Tribunal Supremo op grond van met name onbevoegdheid van de Spaanse douaneautoriteiten om de ontweken rechten in te vorderen aangezien de vordering tegen haar verjaard was daar van haar niets was gevorderd binnen twee jaar na de zuivering van het TIR-carnet door de Duitse douaneautoriteiten.
20. In de eerste plaats betwijfelt laatstgenoemde rechter of de Spaanse douaneautoriteiten bevoegd zijn om een nieuwe procedure tot invordering van de verschuldigde rechten in te leiden, daar de plaats van de overtreding, namelijk het Spaanse grondgebied, is bepaald na het verstrijken van de in de artikelen 454, lid 3, en 455 van de uitvoeringsverordening gestelde termijn en de Duitse douaneautoriteiten betaling van de verschuldigde belasting hebben gevorderd van de organisatie die zich garant heeft gesteld voor TIR-vervoer over Duits grondgebied.
21. In de tweede plaats vraagt de verwijzende rechter of een organisatie als ASTIC zich in de omstandigheden van het hoofdgeding kan beroepen op het feit dat de termijnen van de artikelen 454, lid 3, en 455 van de uitvoeringsverordening, artikel 221, lid 3, van het douanewetboek of artikel 11, lid 2, van de TIR-overeenkomst zijn verstreken om verjaring van de door de douaneautoriteiten tegen deze organisatie ingestelde vordering tot vrijwaring aan te voeren.
22. In de derde plaats vraagt de verwijzende rechter of de aanslag die de Duitse douaneautoriteiten hebben opgelegd aan de organisatie die zich garant heeft gesteld voor TIR-vervoer over Duits grondgebied, jegens ASTIC stuitende werking heeft, aangezien deze douaneautoriteiten de aan die organisatie gerichte vordering tot betaling niet hebben geschorst.
23. Daarop heeft het Tribunal Supremo de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1) Ingeval de plaats waar de overtreding feitelijk is begaan, wordt bepaald nadat een lidstaat de onregelmatigheid in de douaneregeling van het TIR-vervoer heeft vastgesteld en de op zijn grondgebied garant staande organisatie heeft verzocht om betaling van het bedrag van de belastingaanslag, is het dan verenigbaar met artikel 454, lid 3, en artikel 455 van de [uitvoerings]verordening dat de lidstaat van de plaats van de overtreding een nieuwe procedure inleidt voor de invordering van de betrokken rechten bij de hoofdschuldenaren en de garant staande organisatie van de plaats waar de overtreding feitelijk is begaan, tot het bedrag waarvoor zij aansprakelijk is, wanneer de plaats van de overtreding wordt bepaald na verloop van de in de communautaire verordening voorgeschreven termijn?
Indien het antwoord bevestigend luidt:
2) Kan de garant staande organisatie van de lidstaat waar de onregelmatigheid daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, zich krachtens artikel 454, lid 3, en artikel 455 van de [uitvoerings]verordening dan wel artikel 221, lid 3, van het communautair douanewetboek [...] beroepen op verjaring van het recht om betaling van het bedrag van de gegarandeerde aansprakelijkheid te vorderen, op grond dat de vastgestelde termijn is verstreken zonder dat zij vóór het verstrijken van die termijn kennis had van de feiten?
3) Heeft de vordering tot betaling die de douaneautoriteiten van de lidstaat die de onregelmatigheid hebben vastgesteld, ingevolge artikel 11, lid 2, van de TIR-overeenkomst tot de garant staande organisatie van die lidstaat richten, stuitende werking ten aanzien van de procedure die is ingeleid tegen de garant staande organisatie van de plaats van de overtreding?
4) Kan artikel 11, lid 2, laatste volzin, van de TIR-overeenkomst aldus worden uitgelegd dat de daarin bepaalde termijn van toepassing is op de lidstaat van de plaats van de overtreding, ook wanneer de lidstaat die de onregelmatigheid heeft vastgesteld, ondanks een strafrechtelijke procedure ter zake van die feiten de aan de garant staande organisatie gerichte betalingsvordering niet heeft geschorst?”
Beantwoording van de prejudiciële vragen
De eerste vraag
24. Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de artikelen 454 en 455 van de uitvoeringsverordening zich ertegen verzetten dat de douaneautoriteiten van de lidstaat op het grondgebied waarvan een overtreding op de douaneregeling van een TIR-vervoer is begaan, een nieuwe procedure tot invordering van de uit deze overtreding ontstane rechten inleiden, terwijl de plaats van de overtreding in rechte is vastgesteld nadat de bevoegde instanties van een andere lidstaat reeds een onregelmatigheid in de douaneregeling van dit TIR-vervoer hebben vastgesteld.
25. Om te beginnen dient eraan te worden herinnerd dat artikel 451 van de uitvoeringsverordening het douanegebied van de Unie wat het gebruik van de TIR-carnets betreft, als één gebied aanmerkt.
26. Bovendien ontstaat op grond van artikel 203 van het douanewetboek, zodra aan rechten bij invoer onderworpen goederen aan het douanetoezicht worden onttrokken, een douaneschuld als gevolg van deze onttrekking.
27. Aangezien de bevoegdheid tot invordering van de douaneschulden onder de verschillende douaneautoriteiten van de lidstaten is verdeeld, bepaalt artikel 454, lid 2, van de uitvoeringsverordening dat de lidstaat op het grondgebied waarvan een overtreding of onregelmatigheid is begaan, bevoegd is om de rechten te innen die uit deze overtreding of onregelmatigheid ontstaan.
28. Overeenkomstig artikel 37 van de TIR-overeenkomst wordt, wanneer het land op het grondgebied waarvan de overtreding of de onregelmatigheid is begaan, niet met zekerheid kan worden bepaald, echter voorlopig uitgegaan van het vermoeden dat het land op het grondgebied waarvan de overtreding of de onregelmatigheid is vastgesteld, bevoegd is. Wanneer later komt vast te staan dat de eerste lidstaat bevoegd is, vervalt dit vermoeden evenwel (zie in die zin arrest van 23 maart 2000, Met‑Trans en Sagpol, C‑310/98 en C‑406/98, Jurispr. blz. I‑1797, punt 37).
29. Die regeling strookt met de gedachte enerzijds dat de lidstaten jegens derde landen die bij een vervoer onder de regeling extern douanevervoer van de Unie zijn betrokken, één enkel douanegebied vormen, en anderzijds dat de bepaling van de voor de invordering van de douanerechten bevoegde lidstaat een interne aangelegenheid van de Unie is, zodat een wijziging van de bevoegde lidstaat onverlet laat dat de schuldenaar van de douaneschuld die rechten moet betalen (zie arrest Met-Trans en Sagpol, reeds aangehaald, punt 38).
30. Aangaande het recht te bewijzen waar de overtreding of de onregelmatigheid daadwerkelijk is begaan, dient te worden opgemerkt dat de artikelen 454 en 455 van de uitvoeringsverordening niet verduidelijken wie dit bewijs moet of mag leveren (zie arrest van 23 september 2003, BGL, C‑78/01, Jurispr. blz. I‑9543, punt 50).
31. Wat voorts de termijn voor deze bewijslevering betreft, dient te worden opgemerkt dat artikel 454, lid 3, eerste alinea, van de uitvoeringsverordening in wezen verwijst naar artikel 455, lid 2, van deze verordening (zie in die zin arrest BGL, reeds aangehaald, punten 64‑66).
32. Het Hof heeft reeds geoordeeld dat een organisatie die zich garant heeft gesteld, ingevolge artikel 454 juncto artikel 455 van de uitvoeringsverordening voor het bewijs van de plaats waar de overtreding of de onregelmatigheid daadwerkelijk is begaan, beschikt over een termijn van twee jaar, die ingaat op de datum van de aan haar gerichte vordering tot betaling van de uit deze overtreding of onregelmatigheid ontstane douaneschuld (zie in die zin arrest BGL, reeds aangehaald, punt 73).
33. Dienaangaande dient evenwel te worden opgemerkt dat artikel 11, lid 2, van de TIR-overeenkomst, waarnaar artikel 455, lid 2, van de uitvoeringsverordening verwijst en waarmee bij de uitlegging van deze tweede bepaling dus rekening moet worden gehouden, een uitdrukkelijke afwijking van deze termijn van twee jaar bevat, wanneer de feiten van deze overtreding tot een rechtszaak hebben geleid. Bijgevolg kan bij vaststelling in rechte van de plaats waar de overtreding of de onregelmatigheid is begaan, van deze termijn worden afgeweken op voorwaarde evenwel dat deze feiten tot een rechtszaak hebben geleid binnen een termijn van twee jaar vanaf de datum waarop de organisatie die zich garant heeft gesteld voor het grondgebied waarop de overtreding of de onregelmatigheid is vastgesteld, op de hoogte is gebracht van deze overtreding of onregelmatigheid.
34. Blijkens de verwijzingsbeslissing brachten de Duitse douaneautoriteiten, na te hebben vastgesteld dat de goederen die het Duitse grondgebied onder geleide van een TIR-carnet waren binnengekomen, niet ter bestemming waren gekomen, BGL op 17 januari 1995 van deze onregelmatigheid op de hoogte alvorens haar op 26 februari 1996 een verzoek tot betaling van de daaruit ontstane rechten te zenden.
35. Voorts deelden de Duitse douaneautoriteiten op 17 januari 1995 de vastgestelde onregelmatigheid mee aan het openbaar ministerie, dat een onderzoek instelde. Bij vonnis van het Landgericht Augsburg van 17 maart 1998 werd de daaropvolgende gerechtelijke procedure afgesloten en werd het Spaanse grondgebied aangewezen als het grondgebied waar de goederen in het hoofdgeding aan het douanetoezicht werden onttrokken.
36. De Duitse douaneautoriteiten deelden de Spaanse douaneautoriteiten dit vonnis mee op 24 augustus 1998.
37. Uit al deze elementen volgt dat, anders dan ASTIC stelt, de Duitse douaneautoriteiten, hoewel het vonnis waarin uitspraak wordt gedaan over de plaats waar de overtreding is begaan, meer dan twee jaar na het betalingsverzoek aan BGL is gewezen, niet onrechtmatig ten voordele van de Spaanse douaneautoriteiten hebben afgezien van de invordering van de douaneschuld in het hoofdgeding.
38. De feiten in het hoofdgeding zijn namelijk binnen de termijnen van artikel 454 juncto artikel 455 van de uitvoeringsverordening voor het Duitse gerecht aanhangig gemaakt en het Spaanse grondgebied is als gevolg van het in deze procedure uitgesproken vonnis aangewezen als het grondgebied waar de overtreding is begaan waaruit deze douaneschuld is ontstaan, en dus is de bevoegdheid van de Duitse douaneautoriteiten om deze schuld in te vorderen vervallen ten voordele van de Spaanse douaneautoriteiten.
39. Bijgevolg dient op de eerste vraag te worden geantwoord dat de artikelen 454 en 455 van de uitvoeringsverordening aldus moeten worden uitgelegd dat, ingeval het vermoeden van bevoegdheid voor invordering van een douaneschuld van de lidstaat op het grondgebied waarvan een overtreding bij een TIR-vervoer is vastgesteld, vervalt na een vonnis waarbij wordt vastgesteld dat deze overtreding op het grondgebied van een andere lidstaat is begaan, de douaneautoriteiten van deze laatstgenoemde lidstaat bevoegd worden om deze schuld in te vorderen op voorwaarde dat de feiten van deze overtreding tot een rechtszaak hebben geleid binnen een termijn van twee jaar vanaf de datum waarop de organisatie die zich garant heeft gesteld voor het grondgebied waarop deze overtreding is vastgesteld, daarvan op de hoogte is gebracht.
Tweede tot en met vierde vraag
40. Met deze vragen wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of ASTIC zich met een beroep op de verjaringstermijn van de artikelen 454, lid 3, en 455, lid 1, van de uitvoeringsverordening, artikel 11, lid 1, van de TIR-overeenkomst en artikel 221 van het douanewetboek kan verzetten tegen een door de Spaanse douaneautoriteiten tot haar gericht betalingsverzoek. Deze rechter wenst ook de mogelijke gevolgen te kennen van de oorspronkelijk door de Duitse douaneautoriteiten ingeleide procedure voor dit betalingsverzoek.
41. Om te beginnen dient eraan te worden herinnerd dat artikel 454, lid 3, van de uitvoeringsverordening de termijn voor de bepaling van de bevoegde lidstaat betreft en dat artikel 221, lid 3, van het douanewetboek de termijn bepaalt na afloop waarvan de douaneschuld niet langer aan de schuldenaar kan worden meegedeeld.
42. Artikel 455, lid 1, van de uitvoeringsverordening juncto artikel 11, lid 1, van de TIR-overeenkomst bepaalt dus de verjaringstermijn van de procedure tot invordering tegen de organisatie die zich garant heeft gesteld. De bevoegde autoriteiten kunnen van deze organisatie dus slechts betaling van de douaneschuld eisen, wanneer zij haar binnen een jaar nadat zij het TIR-carnet hebben gezuiverd, schriftelijk op de hoogte hebben gebracht van de overtreding.
43. In casu ontving ASTIC op 13 januari 1999 kennisgeving dat de overtreding op het Spaanse grondgebied was begaan, terwijl het TIR-carnet in het hoofdgeding op 18 maart 1994, dus meer dan vier jaar vóór deze kennisgeving, door de Duitse douaneautoriteiten was gezuiverd.
44. ASTIC kan in de bijzondere omstandigheden van het hoofdgeding evenwel niet stellen dat het recht van de Spaanse douaneautoriteiten om van haar betaling te eisen van de douaneschuld ten belope van het gewaarborgde bedrag, ingevolge artikel 455, lid 1, van de uitvoeringsverordening juncto artikel 11, lid 1, van de TIR-overeenkomst is verjaard.
45. Erkennen dat dit betalingsverzoek in omstandigheden als in deze zaak is verjaard, zou het door de TIR-overeenkomst, het douanewetboek en de uitvoeringsverordening ingevoerde stelsel van invordering van de douanerechten namelijk nuttige werking ontnemen.
46. De termijn van artikel 455, lid 1, van de uitvoeringsverordening juncto artikel 11, lid 1, van de TIR-overeenkomst heeft tot doel te garanderen dat de bepalingen inzake de invordering van de rechten en heffingen eenvormig en met bekwame spoed worden toegepast in het belang van een snelle en efficiënte terbeschikkingstelling van de eigen middelen van de Gemeenschap. Tegen de achtergrond van dat doel moet de door deze bepaling voorgeschreven termijn dus worden beschouwd als een procedureregel die enkel voor de administratieve autoriteiten is bedoeld, teneinde hen tot een zo snel mogelijk optreden aan te zetten [zie naar analogie arrest van 14 mei 2009, Internationaal Verhuis- en Transportbedrijf Jan de Lely, C‑161/08, Jurispr. blz. I‑4075, punten 50 en 51, inzake verordening (EEG) nr. 1593/91 van de Commissie van 12 juni 1991 tot vaststelling van de uitvoeringsbepalingen van verordening (EEG) nr. 719/91 van de Raad betreffende de toepassing in de Gemeenschap van carnets TIR en van carnets ATA als doorvoerdocumenten (PB L 148, blz. 11)].
47. Ook al zouden de douaneautoriteiten met de vereiste bekwame spoed en snelheid hebben gehandeld, deze rechten zouden niet meer kunnen worden ingevorderd indien na een gerechtelijke procedure die meer dan een jaar na de zuivering van een TIR-carnet wordt afgesloten, de bevoegdheid van de douaneautoriteiten van de lidstaat waar de overtreding is vastgesteld, overeenkomstig artikel 454, lid 3, juncto artikel 455, lid 2, van de uitvoeringsverordening, zou vervallen aan de douaneautoriteiten van de lidstaat op het grondgebied waarvan de overtreding is begaan, maar laatstgenoemde autoriteiten de douaneschuld niet zouden kunnen invorderen omdat het TIR-carnet meer dan een jaar voordien is gezuiverd.
48. In deze omstandigheden dient eraan te worden herinnerd dat al merkt artikel 451 van de uitvoeringsverordening het douanegebied van de Unie wat het gebruik van TIR-carnets betreft, aan als één gebied, elk van de 27 lidstaten bevoegd is om op zijn grondgebied ontstane douaneschulden door zijn eigen douaneautoriteiten te doen invorderen. Overigens heeft elke lidstaat een bijzondere organisatie die – als organisatie die zich garant heeft gesteld – aansprakelijk is voor de betaling van op het grondgebied van deze lidstaat bij TIR-vervoer ontstane of vermoedelijk ontstane douaneschulden. Een organisatie die zich garant heeft gesteld, zoals ASTIC, kan deze administratieve versnippering niet te baat nemen om aldus de invordering van douanerechten ten belope van de door haar gegarandeerde bedragen te verhinderen.
49. In de bijzondere omstandigheden van het hoofdgeding dient de termijn van één jaar van artikel 455, lid 1, van de uitvoeringsverordening juncto artikel 11, lid 1, van de TIR-overeenkomst dus te worden geacht te zijn ingegaan op de datum waarop de Spaanse douaneautoriteiten op de hoogte zijn gebracht van het uitvoerbare vonnis waarin het Spaanse grondgebied wordt aangewezen als het grondgebied waarop de overtreding is begaan.
50. Wat de gevolgen voor de procedure van de Spaanse douaneautoriteiten van de door de Duitse douaneautoriteiten ingeleide procedure betreft, blijkt uit het aan het Hof voorgelegde dossier niet dat de Duitse douaneautoriteiten het nodige hebben gedaan om hun aan BGL gericht betalingsverzoek ten uitvoer te brengen.
51. Mocht de verwijzende rechter vaststellen dat de Duitse douaneautoriteiten een deel van de verschuldigde rechten hebben geïnd bij deze organisatie die zich garant heeft gesteld, dan dient er hoe dan ook aan te worden herinnerd dat artikel 454, lid 3, van de uitvoeringsverordening voorziet in een regeling van teruggaaf van de rechten die reeds zijn ingevorderd door de douaneautoriteiten van de lidstaat waar de overtreding is vastgesteld, aan de lidstaat waar de overtreding daadwerkelijk is begaan.
52. Op de tweede tot en met de vierde vraag dient dus te worden geantwoord dat artikel 455, lid 1, van de uitvoeringsverordening juncto artikel 11, lid 1, van de TIR-overeenkomst aldus moet worden uitgelegd dat een organisatie die zich garant heeft gesteld, zich in omstandigheden als in het hoofdgeding niet kan beroepen op de verjaringstermijn van deze bepalingen wanneer de douaneautoriteiten van de lidstaat voor het grondgebied waarvan zij aansprakelijk is, haar binnen een termijn van een jaar na de datum waarop deze douaneautoriteiten op de hoogte zijn gebracht van het uitvoerbare vonnis waarin deze douaneautoriteiten bevoegd worden verklaard, in kennis stellen van de feiten waaruit de douaneschuld is ontstaan die zij ten belope van het door haar gegarandeerde bedrag moet betalen.
Kosten
53. Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Dictum
Het Hof (Eerste kamer) verklaart voor recht:
1) De artikelen 454 en 455 van verordening (EEG) nr. 2454/93 van de Commissie van 2 juli 1993 houdende vaststelling van enkele bepalingen ter uitvoering van verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek, moeten aldus worden uitgelegd dat, ingeval het vermoeden van bevoegdheid voor invordering van een douaneschuld van de lidstaat op het grondgebied waarvan een overtreding bij een TIR-vervoer is vastgesteld, vervalt na een vonnis waarbij wordt vastgesteld dat deze overtreding op het grondgebied van een andere lidstaat is begaan, de douaneautoriteiten van laatstgenoemde lidstaat bevoegd worden om deze schuld in te vorderen op voorwaarde dat de feiten van deze overtreding tot een rechtszaak hebben geleid binnen een termijn van twee jaar vanaf de datum waarop de organisatie die zich garant heeft gesteld voor het grondgebied waarop deze overtreding is vastgesteld, daarvan op de hoogte is gebracht.
2) Artikel 455, lid 1, van verordening nr. 2454/93 juncto artikel 11, lid 1, van de op 14 november 1975 te Genève ondertekende douaneovereenkomst inzake het internationale vervoer van goederen onder dekking van carnets TIR, moet aldus worden uitgelegd dat een organisatie die zich garant heeft gesteld, zich in omstandigheden als in het hoofdgeding niet kan beroepen op de verjaringstermijn van deze bepalingen, wanneer de douaneautoriteiten van de lidstaat voor het grondgebied waarvan zij aansprakelijk is, haar binnen een termijn van een jaar na de datum waarop deze douaneautoriteiten op de hoogte zijn gebracht van het uitvoerbare vonnis waarin deze douaneautoriteiten bevoegd worden verklaard, in kennis stellen van de feiten waaruit de douaneschuld is ontstaan die zij ten belope van het door haar gegarandeerde bedrag moet betalen.