62019CC0919
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MICHALA BOBEKA
przedstawiona w dniu 3 czerwca 2021 r. (
1
)
Sprawa C‑919/19
Generálna prokuratura Slovenskej republiky
przeciwko
X.Y.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Najvyšší súd Slovenskej republiky (sąd najwyższy Republiki Słowackiej, Słowacja)]
Odesłanie prejudycjalne – Wzajemne uznawanie wyroków w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2008/909/WSiSW – Resocjalizacja osoby skazanej – Wykonanie kary w państwie członkowskim, którego osoba skazana jest obywatelem i w którym mieszka
I. Wprowadzenie
1.
Wnoszący apelację w postępowaniu głównym jest obywatelem słowackim, wobec którego wydano w Republice Czeskiej wyrok skazujący za przestępstwo kradzieży rozbójniczej. Został on skazany na karę pobawienia wolności w wymiarze ośmiu lat, którą odbywa obecnie w tym państwie członkowskim.
2.
Właściwy sąd czeski wniósł o uznanie wyroku wydanego wobec wnoszącego apelację oraz o wykonanie kary na Słowacji na podstawie decyzji ramowej 2008/909/WSiSW (
2
). Sąd pierwszej instancji na Słowacji uznał omawiany wyrok.
3.
Niemniej jednak Najvyšší súd Slovenskej Republiky (sąd najwyższy Republiki Słowackiej, Słowacja, zwany dalej „sądem odsyłającym”), do którego zwrócił się wnoszący apelację, powziął wątpliwości odnośnie do wykładni szeregu norm decyzji ramowej 2008/909. W szczególności ów sąd stawia pytanie, co dokładnie oznacza, że skazana osoba „mieszka” w wykonującym państwie członkowskim, przy czym chodzi tu o jeden z warunków przekazania, i jakie dokładnie role pełnią organy państwa wydającego i państwa wykonującego przy ocenie szansy na resocjalizację osoby skazanej.
II. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
4.
Zgodnie z motywem 9 decyzji ramowej 2008/909, „[w]ykonanie kary w państwie wykonującym powinno zwiększać szansę na resocjalizację osoby skazanej. Chcąc się upewnić, że wykonanie kary przez państwo wykonujące ułatwi resocjalizację osoby skazanej, właściwy organ państwa wydającego powinien uwzględnić takie czynniki, jak na przykład więzi osoby skazanej z państwem wykonującym oraz to, czy traktuje ona to państwo jako miejsce, z którym łączą ją więzi rodzinne, językowe, kulturowe, społeczne, gospodarcze lub innego rodzaju”.
5.
Zgodnie z motywem 10 decyzji ramowej 2008/909 „[s]tanowisko osoby skazanej, o którym mowa w art. 6 ust. 3, może być przydatne zwłaszcza przy stosowaniu przepisów art. 4 ust. 4. Sformułowanie »w szczególności« zostało użyte w celu objęcia zakresem zastosowania również przypadków, w których stanowisko osoby skazanej zawierałoby informacje mogące mieć znaczenie w związku z podstawami odmowy uznania i wykonania. Przepisy art. 4 ust. 4 i art. 6 ust. 3 nie stanowią podstawy odmowy związanej z resocjalizacją”.
6.
W myśl motywu 17 decyzji ramowej 2008/909, ilekroć jest w niej „mowa […] o państwie, w którym osoba skazana »mieszka«, oznacza to miejsce, z którym osoba ta jest związana poprzez zwykłe miejsce pobytu i poprzez takie elementy, jak rodzina oraz więzi społeczne i zawodowe”.
7.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909 „[c]elem [tego aktu prawnego] jest określenie zasad, zgodnie z którymi państwo członkowskie, aby ułatwić resocjalizację osoby skazanej, uznaje wyrok i wykonuje karę”.
8.
Artykuł 4 decyzji ramowej 2008/909 jest zatytułowany „Kryteria mające zastosowanie do przekazywania wyroku i zaświadczenia do innego państwa członkowskiego”. Jego ust. 1 brzmi następująco:
„W sytuacji gdy osoba skazana przebywa w państwie wydającym lub państwie wykonującym i pod warunkiem że osoba ta wyraziła zgodę, jeśli jest to wymagane zgodnie z art. 6, wyrok wraz z zaświadczeniem, którego standardowy formularz określono w załączniku I, może być przekazany do jednego z następujących państw członkowskich:
a)
państwa członkowskiego, którego osoba skazana jest obywatelem i w którym mieszka; lub
b)
państwa członkowskiego, którego osoba skazana jest obywatelem, ale w którym nie mieszka, i do którego będzie deportowana po zwolnieniu jej z wykonania kary na podstawie nakazu o wydaleniu lub deportacji będącego częścią wyroku lub decyzji sądowej albo administracyjnej lub jakiegokolwiek innego środka będącego następstwem wyroku; lub
c)
państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie, o którym mowa w lit. a) lub b), którego właściwy organ wyrazi zgodę na przekazanie do tego państwa członkowskiego wyroku i zaświadczenia”.
9.
Jak stanowi art. 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909, „[p]rzekazanie wyroku i zaświadczenia może nastąpić, jeżeli właściwy organ państwa wydającego – w odpowiednich przypadkach po konsultacjach między właściwymi organami państwa wydającego i państwa wykonującego – uzyskał pewność, że wykonanie kary przez państwo wykonujące będzie miało na celu ułatwienie resocjalizacji osoby skazanej”.
10.
Artykuł 4 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909 stanowi, że „[p]rzed przekazaniem wyroku i zaświadczenia właściwy organ państwa wydającego może za pomocą wszelkich odpowiednich środków przeprowadzić konsultacje z właściwym organem państwa wykonującego. Konsultacje są obowiązkowe w przypadkach, o których mowa w ust. 1 lit. c). W tych przypadkach właściwy organ państwa wykonującego niezwłocznie informuje państwo wydające czy wyraża zgodę na przekazanie wyroku”.
11.
Zgodnie z art. 4 ust. 4 decyzji ramowej 2008/909 „[p]odczas takich konsultacji właściwy organ państwa wykonującego może przedstawić właściwemu organowi państwa wydającego uzasadnioną opinię, stwierdzając, że wykonanie kary w państwie wykonującym nie ułatwiłoby ani resocjalizacji osoby skazanej, ani jej pełnej reintegracji społecznej.
W przypadkach, w których nie przeprowadzono konsultacji, opinia taka może zostać przedstawiona bezzwłocznie po przekazaniu wyroku i zaświadczenia. Właściwy organ państwa wydającego rozważa tę opinię i podejmuje decyzję o ewentualnym wycofaniu zaświadczenia”.
12.
Artykuł 6 decyzji ramowej 2008/909 jest zatytułowany „Stanowisko osoby skazanej i powiadomienie jej”. Jego dwa pierwsze ustępy mają następujące brzmienie:
„1.   Bez uszczerbku dla ust. 2 wyrok wraz z zaświadczeniem może być przekazany do państwa wykonującego w celach jego uznania i wykonania kary wyłącznie za zgodą osoby skazanej zgodnie z prawem państwa wydającego.
2.   Zgoda osoby skazanej nie jest wymagana w przypadku, gdy wyrok wraz z zaświadczeniem jest przekazywany:
a)
do państwa członkowskiego, którego osoba skazana jest obywatelem i w którym mieszka;
[…]”.
13.
W myśl art. 6 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909 „[w]e wszystkich przypadkach, gdy osoba skazana nadal przebywa w państwie wydającym, umożliwia się jej wyrażenie swojego stanowiska ustnie lub pisemnie. […] Przy podejmowaniu decyzji o przekazaniu wyroku wraz z zaświadczeniem uwzględnia się stanowisko osoby skazanej. Jeżeli dana osoba korzysta z możliwości przewidzianej w niniejszym ustępie, jej stanowisko przekazywane jest państwu wykonującemu, w szczególności w związku z art. 4 ust. 4. Jeżeli dana osoba przedstawiła swoje stanowisko w formie ustnej, państwo wydające gwarantuje państwu wykonującemu dostęp do zapisu treści tego oświadczenia”.
14.
Artykuł 8 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909 stanowi, że „[w]łaściwy organ państwa wykonującego uznaje wyrok, który został przekazany zgodnie z art. 4, jak również z procedurą przewidzianą w art. 5, oraz niezwłocznie podejmuje wszelkie niezbędne środki w celu wykonania kary, chyba że właściwy organ postanowi powołać się na jedną z podstaw odmowy uznania i wykonania przewidzianych w art. 9”.
15.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909 właściwy organ państwa wykonującego może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, jeżeli „nie są spełnione kryteria określone w art. 4 ust. 1”.
16.
Artykuł 9 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909 stanowi, że „[w] przypadkach, o których mowa w ust. 1 lit. a), b), c), i), k) oraz l), zanim właściwy organ państwa wykonującego podejmie decyzję o odmowie uznania wyroku i wykonania kary, przeprowadza on z wykorzystaniem wszelkich odpowiednich środków konsultacje z właściwym organem państwa wydającego, a w stosownych przypadkach zwraca się też z prośbą o niezwłoczne przekazanie wszystkich niezbędnych dodatkowych informacji”.
17.
Zgodnie ze standardowym formularzem zaświadczenia zawartym w załączniku I do decyzji 2008/909 (zwanym dalej „zaświadczeniem z załącznika I”) w jego pkt 4 część d) należy umieścić wszelkie „[i]nne istotne informacje o powiązaniach rodzinnych, osobistych lub zawodowych osoby skazanej z państwem wykonującym”.
B.
Prawo krajowe
18.
Zgodnie z § 4 ust. 1 lit. a) Zákon č. 549/2011 Z.z. o uznávaní a výkone rozhodnutí, ktorými sa ukladá trestná sankcia spojená s odňatím slobody v Európskej únii a o zmene a doplnení zákona č. 221/2006 Z.z. o výkone väzby (ustawy nr 549/2011 o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń skazujących na karę pozbawienia wolności w Unii Europejskiej i o zmianie ustawy nr 221/2006 o wykonaniu kary pozbawienia wolności; zwanej dalej „ustawą nr 549/2011”) możliwe jest uznanie i wykonanie orzeczenia na Słowacji, jeżeli czyn, w związku z którym zostało wydane orzeczenie, stanowi przestępstwo także na podstawie słowackiego porządku prawnego, o ile § 4 ust. 2 i 3 nie stanowią inaczej, oraz jeżeli osoba skazana jest obywatelem słowackim i jej miejsce zwykłego pobytu znajduje się na terytorium Słowacji lub ma ona na tym terytorium możliwe do wykazania więzi rodzinne, społeczne lub zawodowe, które mogą ułatwić jej resocjalizację w trakcie wykonywania sankcji karnej pozbawienia wolności na terytorium Słowacji.
19.
Paragraf 3 lit. g) ustawy nr 549/2011 stanowi, że „miejsce zwykłego pobytu” oznacza miejsce pobytu stałego lub czasowego.
20.
Zgodnie z § 2 ust. 2 Zákon č. 253/1998 Z. z. o hlásení pobytu občanov Slovenskej republiky a registri obyvateľov Slovenskej republiky (ustawy nr 253/1998 o zgłaszaniu pobytu obywateli Republiki Słowackiej i o ewidencji obywateli Republiki Słowackiej) (zwanej dalej „ustawą o zgłaszaniu pobytu”) za „pobyt” do celów ewidencji pobytu obywateli uważa się pobyt stały i pobyt czasowy.
21.
Sąd odsyłający wskazuje, że ustalenia, iż obywatel Słowacji ma na jej terytorium miejsce pobytu stałego lub czasowego, które na potrzeby stosowania ustawy nr 549/2011 stanowią miejsce zwykłego pobytu, dokonuje się jedynie w celach ewidencyjnych. Ani pobyt stały, ani pobyt czasowy nie są uzależnione od tego, czy obywatel faktycznie mieszka w Słowacji, a więc czy jest związany z tym państwem więzami rodzinnymi, społecznymi, zawodowymi lub więzami innego rodzaju.
22.
Sąd odsyłający wyjaśnia, że o ile ustawa nakłada na każdego obywatela, który nie przebywa na stałe za granicą, obowiązek zgłoszenia pobytu stałego, jak również obowiązek zgłoszenia jego zakończenia, jeżeli obywatel przygotowuje się do wyjazdu za granicę z zamiarem stałego zamieszkania za granicą, o tyle za niedopełnienie tych obowiązków nie przewiduje ona żadnej kary.
23.
Ponadto sąd odsyłający wskazuje, że – zgodnie z § 4 ust. 1 lit. a) ustawy nr 549/2011 – orzeczenie zapadłe w państwie wydającym, na podstawie którego zostaje wymierzona sankcja karna pozbawienia wolności, można zatem uznać i wykonać także wtedy, gdy skazany obywatel Słowacji faktycznie nie mieszka w tym państwie (ale mieszka w państwie wydającym), natomiast ma Słowacji zameldowanie na pobyt stały lub czasowy.
24.
Sąd odsyłający zauważa, że przesłanka istnienia możliwych do wykazania więzi rodzinnych, społecznych lub zawodowych, które mogą ułatwić resocjalizację osoby skazanej, jest więc ustanowiona alternatywnie i według przepisów słowackich musi być spełniona tylko wtedy, gdy obywatel Słowacji nie ma na jej terytorium miejsca zwykłego (to jest stałego lub czasowego) pobytu.
25.
Wreszcie sąd odsyłający dodał, że z dniem 1 stycznia 2020 r. dojdzie do zmiany słowackiego uregulowania krajowego i wyrok, którym została wymierzona sankcja karna pozbawienia wolności, zgodnie z nowym brzmieniem § 4 ust. 1 lit. a) ustawy nr 549/2011, będzie można uznać na Słowacji wtedy, gdy osoba skazana jest jej obywatelem i ma na jej terytorium miejsce zwykłego pobytu, które nie będzie już definiowane jako jej miejsce stałego lub czasowego pobytu. Niemniej jednak, zgodnie z § 32 tej ustawy, postępowania wszczęte przed dniem 1 stycznia 2020 r. będą prowadzone do końca zgodnie z tą ustawą w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2019 r.
III. Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne
26.
Wnoszący apelację w postępowaniu głównym jest obywatelem słowackim, wobec którego wydano w Republice Czeskiej wyrok skazujący za przestępstwo kradzieży rozbójniczej. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2017 r. Krajský soud v Plzni (sąd okręgowy w Pilznie, Republika Czeska) skazał go na karę pozbawienia wolności w wymiarze dziesięciu lat. Wyrok ten został zmieniony wyrokiem z dnia 20 września 2017 r. wydanym przez Vrchní soud v Praze (sąd apelacyjny w Pradze, Republika Czeska) w ten sposób, że wnoszącego apelację skazano na karę pozbawienia wolności w wymiarze ośmiu lat. Wnoszący apelację odbywa obecnie tę karę w Republice Czeskiej.
27.
W dniu 12 lutego 2018 r. do Krajský sud v Košiciach (sądu okręgowego w Koszycach, Słowacja) wpłynęło zaświadczenie z załącznika I wydane przez Krajský soud v Plzni (sąd okręgowy w Pilznie, Republika Czeska). Rzeczone zaświadczenie zostało, razem z wymienionymi wyżej wyrokami, przesłane Słowacji jako państwu wykonującemu, ponieważ właściwy organ państwa wydającego doszedł do przekonania, że wykonanie kary pozbawienia wolności na Słowacji spełni cel, jakim jest ułatwienie resocjalizacji wnoszącego apelację. Właściwy organ państwa wydającego orzekł również, że Słowacja jest państwem, którego obywatelem jest wnoszący apelację i w którym mieszka.
28.
W pkt 4 część d) zaświadczenia z załącznika I wskazano, że wnoszący apelację przybył do Republiki Czeskiej wraz z małżonką pięć miesięcy przed popełnieniem przestępstwa. Przez krótki czas pracował w Pilznie, jednakże jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu. W chwili popełnienia przestępstwa był zatem bezrobotny. Początkowo przebywał w hotelu robotniczym, a następnie – wraz z rodziną w wynajętym mieszkaniu. Krajský soud v Plzni (sąd okręgowy w Pilznie, Republika Czeska) stwierdził również, że resocjalizacja wnoszącego apelację będzie dla niego bardziej osiągalna na Słowacji, ponieważ jest on obywatelem tego państwa członkowskiego, mieszkał na Słowacji całe swoje życie i tam jest zarejestrowane jego miejsce stałego pobytu.
29.
Ponadto w części l) zaświadczenia z załącznika I stwierdzono, że wnoszący apelację nie ma miejsca zwykłego pobytu w Republice Czeskiej. Przed popełnieniem przestępstwa mieszkał na jej terytorium jedynie przez bardzo krótki okres, podczas którego nie stworzył żadnych więzi zawodowych, kulturowych ani społecznych. Okoliczność, że na terytorium Republiki Czeskiej przebywają dzieci wnoszącego apelację, nie ma wpływu na ustalenie, iż miejsce zwykłego pobytu wnoszącego apelację nie znajduje się w Republice Czeskiej. Dzieci również są obywatelami słowackimi i w dowolnym czasie mogą powrócić na terytorium Słowacji.
30.
Wyrokiem z dnia 17 maja 2018 r. Krajský súd v Košiciach (sąd okręgowy w Koszycach, Słowacja) orzekł, na podstawie zaświadczenia z załącznika I, o uznaniu i wykonaniu wyroku.
31.
Wnoszący apelację wniósł na od tego orzeczenia apelację do sądu odsyłającego, czyli do Najvyšší súd Slovenskej Republiky (sądu najwyższego Republiki Słowackiej). Wnoszący apelację podniósł, że cała jego rodzina (małżonka, dwie córki, zięć i wnuk) mieszka w Pilznie oraz że co miesiąc członkowie rodziny składają mu wizyty podczas odbywania zasądzonej mu kary pozbawienia wolności. Z synem i bratem przyrodnim, którzy mieszkają na Słowacji, nie ma kontaktu. Wnoszący apelację utrzymuje, że na Słowacji nie ma żadnych więzi rodzinnych ani innych bliskich osób oraz że w razie przekazania go na Słowację utraciłby kontakt z rodziną. Pragnie on zatem odbyć zasądzoną karę w Republice Czeskiej.
32.
Sąd odsyłający zaznacza, że z rejestru obywateli Republiki Słowackiej wynika, iż wnoszący apelację jest obywatelem słowackim. Począwszy od 1998 r. jest on zameldowany na pobyt stały w jednej ze słowackich gmin. Ze sprawozdania z dnia 5 marca 2018 r., które zostało sporządzone przez właściwy organ policji wykonującego państwa członkowskiego, wynika jednak, że wnoszący apelację w ogóle nie pojawia się w tej gminie i nie ma tam z nikim kontaktu. Powszechnie uważa się, iż od mniej więcej pięciu lat przebywa wraz z rodziną we Francji. Według wójta tejże gminy pod adresem zameldowania wnoszącego apelację przebywa jedynie jego syn wraz ze swoją babką. Babka oświadczyła, że według jej wiedzy rodzina wnoszącego apelację mieszka w Republice Czeskiej. Nie wie ona jednak dokładnie, w jakim miejscu, ponieważ nie utrzymuje kontaktów z członkami tej rodziny.
33.
Sąd odsyłający uważa, że celem decyzji ramowej 2008/909 jest resocjalizacja, w związku z czym kryteria określone w jej art. 4 ust. 1 lit. a) będą spełnione tylko wtedy, gdy osoba skazana ma w państwie członkowskim, którego jest obywatelem, takie więzi rodzinne, językowe, kulturowe, społeczne, gospodarcze lub zawodowe, na podstawie których można by zasadnie zakładać, iż wykonanie kary w tym państwie rzeczywiście zwiększy szansę na osiągnięcie tego celu. Ten sąd jest zdania, że § 4 ust. 1 lit. a) ustawy nr 549/2011, zgodnie z którym zagraniczny wyrok skazujący obywatela słowackiego na karę pozbawienia wolności może zostać uznany i wykonany jedynie na podstawie formalnie zarejestrowanego stałego lub czasowego pobytu, bez konieczności równoległego istnienia więzi rodzinnych, społecznych, zawodowych lub więzi innego rodzaju, nie gwarantuje pełnej skuteczności decyzji ramowej 2008/909.
34.
W tych okolicznościach Najvyšší súd Slovenskej Republiky (sąd najwyższy Republiki Słowackiej) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„[(1)] Czy art. 4 ust. 1 lit. a) [decyzji ramowej 2008/909] należy interpretować w ten sposób, że określone w nim kryteria będą spełnione tylko wtedy, gdy osoba skazana ma w państwie członkowskim, którego jest obywatelem, takie więzi rodzinne, społeczne, zawodowe lub innego rodzaju, na podstawie których można zasadnie zakładać, że wykonanie kary w tym państwie może ułatwić jej resocjalizację, a więc, że sprzeciwia się takiej regulacji krajowej jak § 4 ust. 1 lit. a) ustawy nr 549/2011 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2019 r.), która umożliwia w takich wypadkach uznanie i wykonanie wyroku jedynie na podstawie formalnie zarejestrowanego zwykłego pobytu w państwie wykonującym, bez względu na to, czy osoba skazana ma w tym państwie konkretne więzi umożliwiające zwiększenie szans na jej resocjalizację?
[(2)] W wypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na poprzednie pytanie: czy art. 4 ust. 2 [decyzji ramowej 2008/909] należy interpretować w ten sposób, że również w sytuacji uregulowanej w art. 4 ust. 1 lit. a) [decyzji ramowej 2008/909] właściwy organ państwa wydającego powinien ustalić jeszcze przed przekazaniem wyroku i zaświadczenia, że wykonanie kary przez państwo wykonujące będzie służyć celowi ułatwienia resocjalizacji osoby skazanej, a jednocześnie uzyskane w tym względzie informacje powinien umieścić w części d) pkt 4 zaświadczenia, w szczególności gdy osoba skazana w stanowisku, o którym mowa w art. 6 ust. 3 [decyzji ramowej 2008/909] twierdzi, że ma konkretne więzi rodzinne, społeczne lub zawodowe w państwie wydającym?
[(3)] W wypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy art. 9 ust. 1 lit. b) [decyzji ramowej 2008/909] należy interpretować w ten sposób, że powód odmowy uznania i wykonania wyroku występuje również wtedy, gdy w sytuacji określonej w art. 4 ust. 1 lit. a) [decyzji ramowej 2008/909], pomimo przeprowadzenia konsultacji na podstawie ust. 3 tego przepisu i ewentualnego udzielenia dalszych koniecznych informacji, nie zostanie wykazane istnienie takich rodzinnych, społecznych, zawodowych lub innego rodzaju więzi, na podstawie których można by zasadnie zakładać, że wykonanie kary w państwie wykonującym może ułatwić resocjalizację skazanego?”.
35.
Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez rządy czeski, hiszpański, węgierski i polski oraz przez Komisję Europejską. Rządy czeski i hiszpański oraz Komisja udzieliły ponadto odpowiedzi na pytania na piśmie skierowane przez Trybunał do zainteresowanych stron w wykonaniu art. 61 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości.
IV. Ocena
36.
Struktura niniejszej opinii jest następująca. Rozpocznę od udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze sądu odsyłającego. Zasugeruję, że ocena kwestii tego, czy osoba skazana mieszka w danym państwie członkowskim na potrzeby stosowania decyzji ramowej 2008/909, nie może się ograniczać jedynie do tego, czy ma ona w tym państwie formalnie zgłoszony adres pobytu. Następnie wskażę, jakie kryteria powinno się uwzględnić przy dokonywaniu tej oceny (sekcja A). W ramach odpowiedzi na pytanie drugie zaznaczę, że właściwy organ państwa wydającego ma obowiązek upewnić się, iż przekazanie osoby skazanej do państwa, którego jest ona obywatelem, lepiej posłuży resocjalizacji tejże osoby. Ten organ jest ponadto zobowiązany przekazać organowi wykonującemu wszelkie zebrane informacje istotne z punktu widzenia perspektyw resocjalizacji osoby skazanej (sekcja B). Na samym końcu wyjaśnię, które z istotnych kryteriów warunkujących przekazanie osoby skazanej mogą być przedmiotem dokonywanej przez właściwy organ państwa wykonującego oceny prowadzącej potencjalnie do odmowy uznania i wykonania wyroku (sekcja C).
A.
W przedmiocie pytania pierwszego: gdzie mieszka osoba skazana?
37.
Przekazanie osoby skazanej w trybie art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 jest możliwe – w sytuacji, w której ta osoba nie wyraża zgody na przekazanie – jedynie wówczas, gdy osoba skazana jest obywatelem wykonującego państwa członkowskiego i w nim mieszka.
38.
W przypadku niniejszego postępowania przesłanka obywatelstwa jest oczywiście spełniona i nie stanowi przedmiotu sporu. Pytanie pierwsze dotyczy jedynie zakresu pojęcia mieszka używanego w odniesieniu do osoby skazanej w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909.
39.
W motywie 17 decyzji ramowej 2008/909 nieco doprecyzowano owo pojęcie i wskazano, że gdy „mowa jest o państwie, w którym osoba skazana »mieszka«, oznacza to miejsce, z którym osoba ta jest związana poprzez zwykłe miejsce pobytu i poprzez takie elementy, jak rodzina oraz więzi społeczne i zawodowe” (
3
).
40.
Rozpatrywany przepis krajowy, mianowicie § 4 ust. 1 lit. a) ustawy nr 549/2011, stanowi że możliwe jest uznanie i wykonanie orzeczenia w Republice Słowackiej, jeżeli osoba skazana jest obywatelem słowackim i jej miejsce zwykłego pobytu znajduje się na terytorium Republiki Słowackiej lub ma ona na tym terytorium możliwe do wykazania więzi rodzinne, społeczne lub zawodowe, które mogą ułatwić jej resocjalizację w trakcie wykonywania sankcji karnej pozbawienia wolności na terytorium Republiki Słowackiej.
41.
Brzmienie tego przepisu odzwierciedla zatem zasadniczo brzmienie motywu 17. Niemniej jednak spójnik „i” zastąpiono w przepisie krajowym spójnikiem „lub”. Wydaje się zatem, że „miejsce zwykłego pobytu” oraz „możliwe do wykazania więzi rodzinne, społeczne lub zawodowe” stanowią dwie alternatywne przesłanki uznania w przypadku zaistnienia sytuacji określonej w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909. Ponadto, na potrzeby pierwszego scenariusza, pojęcie miejsca zwykłego pobytu jest rozumiane, zgodnie z uregulowaniem krajowym w obowiązującym brzmieniu, jako miejsce pobytu stałego lub czasowego. Sąd odsyłający wyjaśnia, że miejscami zarówno pobytu stałego, jak i czasowego są adresy formalnie zarejestrowane do celów administracyjnych.
42.
Zwracam uwagę, że z okoliczności, iż w motywie 17 decyzji ramowej 2008/909 do powiązania „zwykłego miejsca pobytu” z „rodziną oraz więziami społecznymi i zawodowymi” użyto spójnika „i”, jasno wynika, że aby móc uznać, iż osoba skazana „mieszka” w państwie wykonującym w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909, wymagane jest coś więcej aniżeli tylko formalnie zarejestrowany adres.
43.
Wydaje mi się dość oczywiste, że w zakresie, w jakim § 4 ust. 1 lit. a) ustawy nr 549/2011 zezwala na uznanie wyroku i przekazanie osoby skazanej wyłącznie w oparciu o zameldowanie na pobyt stały lub czasowy, przepis ten nie spełnia wymogu ustanowionego w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909.
44.
Gdyby zastosować w niniejszej sprawie podejście minimalistyczne, taka odpowiedź na pytanie pierwsze sądu odsyłającego w zasadzie by wystarczyła. Niemniej jednak przyjęcie założenia, że formalnie zgłoszony do ewidencji adres nie spełnia wymogu zamieszkiwania przez osobę skazaną w państwie wykonującym (z czym zasadniczo zgadzają się wszystkie zainteresowane strony, które przedstawiły uwagi w niniejszej sprawie), jest równoznaczne nie tylko z udzieleniem minimalistycznej odpowiedzi, lecz także z wyrażeniem faktycznie stawianego w niniejszej sprawie pytania, które brzmi: „Skoro formalnie zgłoszony do ewidencji adres pobytu nie jest wystarczający, to co jest wystarczające?”.
45.
Ten problem bardzo dobrze unaoczniają okoliczności faktyczne niniejszej sprawy. Wnoszący apelację niewątpliwie ma, oprócz obywatelstwa i formalnie zarejestrowanego adresu, pewne więzi łączące go ze Słowacją. Wydaje się jednak, że nie ma zgody, czy tego rodzaju charakter, jakość lub intensywność więzi wystarczają, by mogło dojść do uruchomienia mechanizmu przekazania w trybie art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909.
46.
Oczywiście nie jest rolą ani Trybunału, ani – tym bardziej – rzecznika generalnego zajmowanie konkretnego stanowiska w przedmiocie tego, czy kryteria określone w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 są spełnione w sprawie w postępowaniu głównym. Te kwestie dotyczą faktów i muszą zostać rozstrzygnięte przez właściwe organy krajowe wykonującego i wydającego państwa członkowskiego.
47.
Niemniej jednak niniejsza sprawa oraz jej okoliczności faktyczne sprawiają, że konieczne jest rozważenie dwóch wypływających z nich ogólnych zagadnień dotyczących wykładni i wykonywania decyzji ramowej 2008/909. Po pierwsze, należy ustalić treść ustanowionych w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 wymogów odnoszących się do pojęcia „mieszka” w świetle pojęć „zwykłego miejsca pobytu” i „rodziny oraz więzi społecznych i zawodowych” (pkt 1). Po drugie, konieczne jest ustalenie, w jaki sposób powinno się oceniać te elementy i kto ma dokonywać tejże oceny (pkt 2).
1. Miejsce, w którym osoba skazana „mieszka”: zwykłe miejsce pobytu i rodzina oraz więzi społeczne i zawodowe
48.
Dodatkowe informacje na temat miejsca, w którym osoba skazana „mieszka” na potrzeby stosowania decyzji ramowej 2008/909, zwłaszcza zaś na potrzeby stosowania jej art. 4 ust. 1 lit. a), znaleźć można w motywie 17. Jest to „miejsce, z którym osoba ta jest związana poprzez zwykłe miejsce pobytu i poprzez takie elementy, jak rodzina oraz więzi społeczne i zawodowe”. Żadne z tych pojęć, w tym również pojęcie „zwykłego miejsca pobytu”, nie zostało zdefiniowane w decyzji ramowej 2008/909.
49.
W braku odesłania do prawa krajowego treści pojęcia prawa Unii należy, dla określenia jego znaczenia i zakresu, nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić z uwzględnieniem kontekstu przepisu i celu decyzji ramowej 2008/909 (
4
).
50.
W ramach przedkładanych Trybunałowi propozycji w przedmiocie innych aktów prawa Unii, które mogłyby potencjalnie być pomocne przy dokonywaniu wykładni tych pojęć, niektórzy uczestnicy postępowania sugerują sięgnąć do innych dziedzin prawa Unii, w których również używane są pojęcia „zwykłego miejsca pobytu” lub „pobytu”, i odwołać się na przykład do rozporządzenia (WE) nr 2201/2003 (
5
), rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (
6
) czy też do rozporządzenia nr 31 (EWG), 11 (EWEA) w sprawie regulaminu pracowniczego urzędników (
7
). W orzecznictwie dotyczącym tych aktów prawnych nacisk kładzie się na rzeczywisty stan faktyczny, a nie jedynie na deklarowane miejsce pobytu (
8
), co – jak się wydaje – powinno być zasadą przewodnią także w niniejszej sprawie.
51.
Moim zdaniem zastosowanie tych przykładów w niniejszej sprawie w drodze analogii jest możliwe jedynie w ograniczonym stopniu. Kontekst regulacyjny i systemowy tych aktów prawnych jest po prosty zbyt odległy i odmienny od systemu oraz celu decyzji ramowej 2008/909.
52.
Bardziej użyteczne wskazówki można natomiast moim zdaniem znaleźć w – przywołanym przez rządy czeski i hiszpański oraz przez Komisję – orzecznictwie dotyczącym podstawy fakultatywnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania (zwanego dalej „ENA”) przewidzianej w art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584/WSiSW (
9
). W oparciu o tę podstawę można odmówić wykonania ENA, „[jeśli] osoba, której dotyczy wniosek, jest obywatelem wykonującego nakaz państwa członkowskiego lub w tym państwie stale
przebywa, a państwo to zobowiązuje się wykonać karę pozbawienia wolności lub środek zabezpieczający zgodnie z jego prawem krajowym” (
10
).
53.
Trybunał wyjaśnił, że te pojęcia odnoszą się do sytuacji, w których „osoba objęta [ENA] albo ma rzeczywiste miejsce zamieszkania w państwie członkowskim wykonania nakazu, albo zbudowała z tym państwem, w następstwie odpowiednio długiego stałego pobytu, więzi porównywalne do tych, które są wynikiem zamieszkania” (
11
). Ponadto Trybunał dodał, że w celu ustalenia, czy dana osoba „przebywa” [w państwie członkowskim wykonania nakazu] należy dokonać „ogólnej oceny kilku obiektywnych elementów charakteryzujących sytuację, w której znajduje się [ta] osoba, wśród których znajdują się w szczególności długość, charakter i warunki pobytu osoby, której nakaz dotyczy, a także więzi rodzinne i ekonomiczne, które utrzymuje ona z państwem członkowskim wykonania nakazu” (
12
), ponieważ „pojedyncza okoliczność cechująca daną osobę nie może co do zasady mieć jako jedyna decydującego znaczenia” (
13
).
54.
Biorąc pod uwagę fakt, że art. 4 pkt 6 decyzji ramowej w sprawie ENA (
14
) oraz decyzja ramowa 2008/909 (
15
) mają wspólny cel, który polega na resocjalizacji, w rozpatrywanym kontekście należy moim zdaniem zastosować podobny tok rozumowania (
16
).
55.
Oprócz przesłanki obywatelstwa, której spełnienie nie jest kwestionowane w sprawie w postępowaniu głównym, w motywie 17 decyzji ramowej 2008/909 wymieniono – na pierwszy rzut oka – dwa różne elementy, mianowicie „zwykłe miejsce pobytu” oraz „takie elementy, jak rodzina oraz więzi społeczne i zawodowe”. W zakresie, w jakim są one jednak związane z celem polegającym na resocjalizacji, w ostatecznym rozrachunku stanowią one dwie strony tego samego medalu. W tym względzie nie sądzę, abyśmy mieli tutaj w rzeczywistości do czynienia z dwiema odrębnymi przesłankami.
56.
Muszę bowiem przyznać, że nie jestem w stanie rozdzielić tych dwóch pojęć i oceniać je w oderwaniu od siebie. Okoliczność, że dana osoba ma gdzieś zwykłe miejsce pobytu, oznacza zazwyczaj – z wyjątkiem szczególnego przypadku pustelników – iż nawiązuje ona wszelkiego rodzaju więzi z określoną społecznością, z jej członkami oraz z samym tym miejscem. Z kolei zwykłe miejsce pobytu może zostać ustanowione, jeżeli w tym względzie można faktycznie dokonać jakiegokolwiek wyboru z uwagi na istnienie pewnego rodzaju więzi z danym miejscem: czy to rodzinnych, zawodowych, społecznych, kulturowych czy też więzi innego rodzaju.
57.
Z pewnością te dwa elementy nie są identyczne. Pustelnik może mieć gdzieś zwykłe miejsce pobytu, a tym samym – technicznie rzecz biorąc – w nim mieszkać, nie mając przy tym żadnych godnych uwagi więzi społecznych lub więzi innego rodzaju, ponieważ prowadzi życie w całkowitym odosobnieniu i izolacji. A contrario, lecz w tym samym duchu, wysoce mobilny ekspatriant może mieszkać w kilku różnych miejscach, posiadając więzi rodzinne w jednym państwie członkowskim, więzi kulturowe i językowe w drugim państwie członkowskim, zaś więzi zawodowe – w trzecim, a nawet w czwartym państwie członkowskim, nie mając przy tym nigdzie żadnego godnego uwagi i faktycznego zwykłego miejsca pobytu.
58.
Niemniej jednak według mnie zarówno „zwykłe miejsce pobytu”, jak i „istnienie pewnych więzi” należy traktować jako miernik powiązań, które z kolei stanowią pierwszy krok do przyjęcia założenia o perspektywach resocjalizacji. Odkładając na bok te ogólne wytyczne, należy stwierdzić, że ustalenie, w jakim państwie członkowskim osoba skazana „mieszka” na potrzeby stosowania art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909, siłą rzeczy stanowi raczej analizę osadzoną w stanie faktycznym, a tym samym opartą na szczególnych okolicznościach każdej sprawy. Mimo to należy jednak wspomnieć o dwóch innych aspektach.
59.
Po pierwsze, okoliczności faktyczne, które należy wyodrębnić i poddać ocenie, muszą być postrzegane przez pryzmat celu resocjalizacji przyświecającego decyzji ramowej 2008/909 i wyrażonego przede wszystkim w jej art. 3 ust. 1 (
17
). Proces zmierzający do ustalenia, czy osoba skazana mieszka w danym państwie członkowskim – czyli czy ma w nim zwykłe miejsce zamieszkania oraz czy ma z nim pewne więzi – nie polega po prostu na dokonaniu oceny in abstracto; przeprowadza się go bowiem w rzeczywistości w celu określenia perspektyw resocjalizacji osoby skazanej.
60.
To właśnie ten cel determinuje, co jest istotne w każdym konkretnym przypadku i co powinno się brać pod uwagę. Nie zamierzając wchodzić w złożoną dyskusję na temat wielu różnych czynników, które muszą być uwzględnione w toku procesu resocjalizacji (
18
), uważam, że można zapewne bezpiecznie założyć, iż – co do zasady – więzi rodzinne i społeczne są dla osoby skazanej, po zakończeniu odbywania przez nią kary, szczególnie przydatne, jeśli chodzi o zapewnienie jej wsparcia oraz możliwości ponownej integracji ze społeczeństwem.
61.
Jest jednak również oczywiste, że katalog wymienionych w motywie 17 istotnych więzi nie ma charakteru wyczerpującego, o czym świadczy użycie zwrotu „takie elementy, jak”. Potwierdza to treść motywu 9, który zobowiązuje organ wydający do upewnienia się o szansie na resocjalizację w drodze ustalenia, czy osoba skazana jest powiązana z państwem wykonującym oraz czy traktuje ona państwo wykonujące jako „miejsce, z którym łączą ją więzi rodzinne, językowe, kulturowe, społeczne, gospodarcze lub innego rodzaju”. Moim zdaniem nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby, tytułem przykładu, więzi kulturowe lub językowe były brane pod uwagę w kontekście art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909, o ile rzeczywiście zostanie stwierdzone, że przyczynią się one do resocjalizacji danej osoby.
62.
Po drugie, raczej nie ulega wątpliwości, że ani kwestii stałego miejsca pobytu, ani kwestii więzi, jakie może mieć dana osoba, nie można badać wyłącznie w odniesieniu do okresu bezpośrednio poprzedzającego skazanie. Konieczne jest natomiast, co należy uznać za dość naturalne podejście, spojrzenie na życie osoby skazanej z szerszej perspektywy i uwzględnienie w równym stopniu więzi i powiązań, które mogły się ukształtować już jakiś czas temu, na wcześniejszych etapach jej życia, lecz które potencjalnie nadal mogą wpływać na możliwość ponownej integracji osoby skazanej ze społeczeństwem po odbyciu przez nią kary.
63.
Wyjąwszy te ogólne wskazówki, analiza musi siłą rzeczy uwzględniać uwarunkowania konkretnego przypadku i być przeprowadzana w świetle indywidualnych okoliczności oraz dotychczasowego przebiegu interakcji społecznych i kariery zawodowej każdej osoby skazanej, przy czym z pola widzenia nie można nigdy tracić celu polegającego na resocjalizacji. W każdym razie, jak stwierdził Trybunał, pojedyncza okoliczność nie może mieć jako jedyna decydującego znaczenia (
19
). Kwestii miejsca pobytu nie można nigdy rozpatrywać w oderwaniu od innych aspektów. Jej badanie powinno natomiast iść w parze z analizą więzi rodzinnych, społecznych lub więzi innego rodzaju. Najważniejsze jest to, że nie można po prostu założyć istnienia takich więzi w oparciu wyłącznie o obywatelstwo osoby skazanej lub jej formalnie zarejestrowane miejsce pobytu.
2. Ocena przesłanki warunkującej przekazanie osoby skazanej
64.
Wyjaśnienia dotyczące materialnoprawnej treści wymogów z art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 nie dają jednak pełnej odpowiedzi na pytanie, w jaki dokładnie sposób należy oceniać owe wymogi. W tym względzie warto zwrócić uwagę na trzy kwestie.
65.
Po pierwsze, ocena przesłanek z art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909, jak również szans powodzenia resocjalizacji, które organ wydający musi sprawdzić zgodnie z art. 4 ust. 2 tejże decyzji ramowej, musi być zindywidualizowana, tak by możliwe było uwzględnienie konkretnej sytuacji osoby skazanej.
66.
Chciałbym podkreślić, że decyzja ramowa 2008/909 przewiduje taką ocenę indywidualnej sytuacji, ponieważ ustanawia, w art. 6 ust. 3, prawo osoby skazanej do wyrażenia swojego stanowiska (gdy owa osoba nadal przebywa w państwie wydającym) (
20
). Zgodnie z tym przepisem owo stanowisko przekazuje się państwu wykonującemu, w związku z art. 4 ust. 4, na podstawie którego organ wykonujący przyznano może przedstawić organowi wydającemu uzasadnioną opinię, wskazującą, dlaczego cel resocjalizacji nie zostałby w danym przypadku osiągnięty. Skorzystanie z tej możliwości nie jest uzależnione od przeprowadzenia konsultacji przez organ wydający. Ogólnie rzecz biorąc, organ wydający może uruchomić system współpracy ustanowiony decyzją ramową 2008/909 jedynie wtedy, gdy ustali, że przekazanie osoby skazanej ułatwi jej resocjalizację.
67.
Po drugie, organ wydający ma dokonać oceny (pozytywnych) perspektyw resocjalizacji w wykonującym państwie członkowskim oraz uzyskać pewność, że takowe perspektywy istnieją. Decyzja o przekazaniu nie może się opierać na samym (negatywnym) stwierdzeniu, że takie perspektywy nie wydają się istnieć w państwie wydającym.
68.
Ten wniosek wypływa zarówno z brzmienia, jak i z logiki art. 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909. Zasługuje on na wyraźne podkreślenie, ponieważ z punktu widzenia wydającego państwa członkowskiego dość nietypowa może się wydawać sytuacja, w której zasadniczo zostaje on zobowiązany do oceny sytuacji faktycznej w innym państwie członkowskim. Niemniej jednak, ujmując sprawę prosto, wydające państwo członkowskie ma uwiarygodnić nie to, że nie istnieją jakiekolwiek więzi „tutaj” (to znaczy w wydającym państwie członkowskim), lecz to, że pewne więzi istnieją „tam” (to znaczy w wykonującym państwie członkowskim).
69.
Oczywiście przyjęcie takiej logiki oznacza, że osoby skazane, które nie mają stałego miejsca pobytu ani więzi rodzinnych, społecznych lub więzi innego rodzaju, nie mogą zostać na podstawie decyzji ramowej 2008/909 przekazane do swojego państwa członkowskiego (którego są obywatelami lub z którego pochodzą). W skrajnym przypadku może się okazać, że po prostu nie istnieje żadne państwo członkowskie, w odniesieniu do którego dałoby się racjonalnie stwierdzić, iż wykonanie w nim kary ułatwiłoby resocjalizację osoby skazanej.
70.
Po trzecie, o ile taka sytuacja może się jawić jako niefortunna, o tyle jej zaistnienie nie jest problematyczne w świetle systemu ustanowionego decyzją ramową 2008/909. W tym kontekście należy przypomnieć, co stanowi zasadę, a co – wyjątek (lub, mówiąc ściślej, wyjątek od wyjątku).
71.
Jeśli chodzi o wykonywanie kary pozbawienia wolności, to zgodnie z domyślną zasadą wykonuje ją państwo (członkowskie), które ją wymierzyło, zazwyczaj na swoim terytorium. Przekazywanie osób skazanych do innych państw (członkowskich) w celu wykonania kary pozbawienia wolności stanowi wyjątek, z którego zasadniczo można skorzystać jedynie wówczas, gdy jest to dozwolone w ramach szczególnego systemu, takiego jak ustanowiony obecnie decyzją ramową 2008/909 lub poprzednio obowiązującą konwencją o przekazywaniu osób skazanych (
21
).
72.
Decyzja ramowa 2008/909 została zredagowana w sposób, który w sposób wyraźny zabezpiecza interesy osoby skazanej. Przekazywanie osób skazanych jest dozwolone jedynie wówczas, gdy można założyć, iż przekazanie zwiększy ich szanse na resocjalizację. Rozpatrywana decyzja ramowa nie została natomiast zredagowana w taki sposób, aby służyć interesom, jakie państwa członkowskie mogą (potencjalnie) mieć w związku z relokacją, a nawet repatriacją osób skazanych w obrębie Unii, w oparciu o kryterium obywatelstwa tych osób, w celu wykonania kary (
22
).
73.
W ramach szczególnego systemu ustanowionego decyzją ramową 2008/909 przekazanie osoby skazanej bez jej zgody, która to sytuacja jest określona w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 i której dotyczy niniejsza sprawa, stanowi wyjątek. Z art. 6 ust. 1 owej decyzji ramowej wynika, że główna – i w istocie klasyczna – zasada jest taka, iż podstawą przekazania ma być zgoda osoby skazanej.
74.
Kwestią dyskusyjną jest, w jakim stopniu przymusowe przekazanie daje się pogodzić z możliwością resocjalizacji (
23
), ponieważ proces owej resocjalizacji może w takich przypadkach odbywać się w miejscu, do którego osoba skazana nie chciała być przekazana. Mając powyższe na uwadze, wydaje się, że rzeczywiście można spekulować, iż pewne interesy państw członkowskich mogłyby w ten sposób ponownie przeniknąć, bocznymi drzwiami, do systemu opracowanego głównie z myślą o interesach osób skazanych. To powiedziawszy, należy też stwierdzić, że decyzja ramowa 2008/909 wyraża wolę prawodawcy Unii, by w niektórych sytuacjach umożliwić przekazywanie osób skazanych niezależnie od ich sprzeciwu, gdyby w takich okolicznościach było można, a zatem również należało, osiągnąć resocjalizację.
75.
Z mojego trzeciego argumentu jednak wynika, że podejście do art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 oraz wykładnia tego przepisu nie mogą być zbyt szerokie. Przekazywanie osób skazanych wbrew ich woli pozostaje bowiem w końcu, w ramach zarysowanej powyżej struktury, wyjątkiem od wyjątku od domyślnej zasady wykonywania kar pozbawienia wolności.
76.
W świetle powyższych rozważań proponuję zatem stwierdzić, że art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że osoba skazana mieszka w danym państwie członkowskim wówczas, gdy ma lub miała w owym państwie miejsce stałego pobytu oraz gdy zbudowała w owym państwie więzi rodzinne, społeczne lub zawodowe, co pozwala racjonalnie założyć, iż ta osoba wytworzyła z owym państwem powiązania ułatwiające jej reintegrację ze społeczeństwem po zakończeniu odbywania przez nią kary. Artykuł 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 sprzeciwia się zatem przepisowi krajowemu, który umożliwia uznanie i wykonanie wyroku wyłącznie w oparciu o adres pobytu stałego lub czasowego osoby skazanej, który został zarejestrowany jedynie do celów administracyjnych, bez równoległego przeprowadzenia indywidualnego badania istnienia istotnych więzi, które może prowadzić do przyjęcia wniosku, że owe więzi ułatwią osobie skazanej reintegrację ze społeczeństwem po zakończeniu odbywania przez nią kary.
B.
W przedmiocie pytania drugiego: obowiązek ustalenia przez organ wydający, czy istnieje szansa na resocjalizację
77.
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy organ wydający, przy podejmowaniu działań w sytuacji uregulowanej w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909, ma obowiązek zweryfikowania, jeszcze przed przekazaniem wyroku i zaświadczenia z załącznika I, czy wykonanie kary w państwie wykonującym będzie służyć celowi ułatwienia resocjalizacji osoby skazanej. Sąd odsyłający zwraca się również o rozstrzygnięcie, czy organ wydający jest ponadto zobowiązany umieścić uzyskane w tym względzie informacje w pkt 4 część d) zaświadczenia z załącznika I, gdy osoba skazana twierdzi, że ma więzi rodzinne, społeczne lub zawodowe w państwie wydającym.
78.
Rząd czeski wyraża wątpliwości co do dopuszczalności pytania drugiego. Utrzymuje on, że w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym ocena dokonywana na podstawie art. 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909 została już przeprowadzona, zaś sąd odsyłający nie wyjaśnia, dlaczego tego rodzaju informacje są mu potrzebne.
79.
Jestem innego zdania.
80.
Przyznaję, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż procedura ustanowiona decyzją ramową 2008/909 znajduje się już na etapie, za który odpowiedzialność ponosi państwo wykonujące. Upłynął już termin na przeprowadzenie fakultatywnych konsultacji wskazanych w art. 4 ust. 2 i uszczegółowionych w art. 4 ust. 3 (
24
). Organ wykonujący nadal może jednak, zgodnie z art. 4 ust. 4, przedstawić organowi wydającemu uzasadnioną opinię, w której stwierdzi, że „wykonanie kary […] nie ułatwiłoby ani resocjalizacji osoby skazanej, ani jej pełnej reintegracji społecznej”. Jeżeli nie przeprowadzono konsultacji, taka opinia może też zostać przedstawiona po przekazaniu wyroku i zaświadczenia z załącznika I.
81.
W postanowieniu odsyłającym nie sprecyzowano, czy odbyły się jakiekolwiek konsultacje między organem wykonującym a organem wydającym. Jeżeli nie, to organ wykonujący nadal ma możliwość przedstawienia organowi wydającemu uzasadnionej opinii w przedmiocie szansy na resocjalizację wnoszącego apelację.
82.
Doprecyzowanie, jaki jest zakres obowiązków spoczywających na organie państwa wydającego wciąż jawi się zatem konieczne, tak aby organ wykonujący mógł skutecznie skorzystać ze swoich uprawnień i przedstawić organowi wydającemu swoją uzasadnioną opinię.
83.
Ponadto uważam, że pytanie drugie sądu odsyłającego jest naturalnie powiązane z pytaniem trzecim, które dotyczy możliwości odmowy uznania wyroku przez organ wykonujący w oparciu o przesłankę z art. 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909, jeżeli kryteria określone w art. 4 ust. 1 nie są spełnione.
84.
To powiedziawszy, należy wskazać, że art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 odnosi się do przesłanki „zamieszkiwania”, a tym samym do istnienia istotnych więzi osoby skazanej z państwem wykonującym. Rozważania dotyczące art. 4 ust. 1 lit. a) owej decyzji ramowej są zatem powiązane z rozważaniami dotyczącymi szansy na resocjalizację. Wydaje się, że w decyzji ramowej 2008/909 rozdzielono wykonywanie uprawnień przysługujących organowi wydającemu i organowi wykonującemu na podstawie, z jednej strony, art. 4 ust. 2, oraz, z drugiej strony, art. 9 ust. 1 lit. b) [a także – w drodze odesłania – art. 4 ust. 1 lit. a)]. Ten rozdział wymaga wyjaśnienia, a zbadanie obowiązków, jakie spoczywają na organie wydającym, stanowi niezbędny etap tego procesu. Jest to kolejny powód, który w mojej ocenie przemawia za dopuszczalnością pytania drugiego.
85.
Uważam, że z merytorycznego punktu widzenia odpowiedź twierdząca na pytanie drugie w zasadzie jest oczywista i odpowiada stanowiskom wszystkich uczestników postępowania, którzy przedstawili uwagi w przedmiocie tego pytania.
86.
Z brzmienia art. 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909 jasno wynika, że organ państwa wydającego rzeczywiście musi dojść do wniosku o szansie na resocjalizację w wykonującym państwie członkowskim. Jeżeli nie dojdzie on do takiego wniosku, uruchomienie mechanizmu uznawania ustanowionego decyzją ramową 2008/909 jest niemożliwe.
87.
Republika Czeska i Komisja wskazują, że sąd może dojść do takiego wniosku tylko wtedy, gdy nabędzie pewność w tym względzie. Co się tyczy tej kwestii, byłbym dużo bardziej ostrożny. Nie trzeba być Nielsem Bohrem, aby zgodzić się z tym, że „przewidywanie jest bardzo trudne, szczególnie jeśli idzie o przyszłość”. Biorąc pod uwagę, że większość sędziów krajowych raczej nie trzyma w szafach kryształowych kul, uważam, iż mają oni dążyć do przyjęcia racjonalnego założenia, a nie do uzyskania pewności. Prognoza w tym zakresie musi wprawdzie mieć za podstawę konkretną sytuację jednostki i być dokonana w oparciu o najlepsze informacje i najlepszą wiedzę, ale nie może przy tym wykraczać poza poziom racjonalnego założenia.
88.
Ponadto organ wydający jest również zobowiązany umieścić uzyskane w tym względzie informacje w pkt 4 część d) zaświadczenia z załącznika I. Informacje, które należy przekazać, są obowiązkowe, chyba że wskazano na ich fakultatywny charakter, tak jak ma to miejsce w części l), zatytułowanej „Inne okoliczności istotne dla sprawy (informacja nieobowiązkowa)” (
25
).
89.
Niemniej jednak, wbrew założeniu, które wydaje się leżeć u podstaw pytania drugiego, nie uważam, że obowiązek spoczywający na organie wydającym aktualizuje się wyłącznie w sytuacjach, w których osoba skazana skorzystała z możliwości wyrażenia swojego stanowiska, o której mowa w art. 6 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909.
90.
Zgodnie z tym przepisem, jeżeli takie stanowisko zostało wyrażone, należy je przekazać organowi wykonującemu. Z tego dodatkowego wymogu nie wynika natomiast, że w przypadku, w którym osoba skazana nie wyraziła swojego stanowiska, organ wydający nie jest obowiązany przekazać uzyskanych informacji na poparcie swojej tezy, iż szansa na resocjalizację zostałaby zwiększona, gdyby nałożoną karę wykonano w państwie wykonującym. Uważam, że rzeczony obowiązek aktualizuje się niezależnie od tego, czy osoba skazana wyraziła swoje stanowisko w rozumieniu art. 6 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909.
91.
Zasadnicze znaczenie ma to, aby informacje na poparcie wyrażonego przez organ wydający stanowiska na temat szansy na resocjalizację osoby skazanej zostały przekazane organowi wykonującemu po to, aby mógł on skutecznie skorzystać z możliwości odrzucenia tego stanowiska w drodze uzasadnionej opinii wskazującej, że resocjalizacja nie będzie w danym przypadku łatwiejsza. Przypominam, że organ wykonujący może przedstawić taką opinię niezależnie od tego, czy organ wydający przeprowadził konsultacje.
92.
Pragnę zauważyć, podobnie jak wskazałem w mojej opinii w sprawie A.P. (Warunki zawieszenia) (
26
), że współpraca sądowa między państwami członkowskimi opiera się na idei uproszczonej komunikacji, która często odbywa się z wykorzystaniem ujednoliconych formularzy. Dla sprawności takiej komunikacji, organ wydający musi przekazać wszystkie niezbędne informacje, na których opiera twierdzenie, że resocjalizacja może być osiągalna w wykonującym państwie członkowskim. Ponadto dzięki tym informacjom organ wykonujący może terminowo wykonać spoczywające na nim obowiązki.
93.
Decyzja ramowa 2008/909, podobnie jak wiele innych aktów prawnych dotyczących analizowanej dziedziny, wyraźnie przewiduje możliwość konsultacji. Te konsultacje mają jednak stanowić uzupełnienie standardowych i podstawowych informacji, które organ wydający musi przekazać najpierw, natomiast nie mogą one ich zastępować. Wnioski o udzielenie informacji uzupełniających lub o przeprowadzenie konsultacji, choć oczywiście dozwolone, powinny zatem nadal stanowić wyjątek, który nie może się przekształcić w regułę (
27
). Ponadto decyzja ramowa 2008/909 ustanawia terminy, w których zasadniczo należy wydać prawomocne orzeczenie dotyczące uznania wyroku i wykonania kary (
28
), co jest równoznaczne z zakreśleniem ram czasowych, w jakich można dokonać ustaleń faktycznych i uzupełniać je o kolejne informacje po przekazaniu wyroku w celu jego uznania.
94.
W świetle powyższych rozważań proponuję odpowiedzieć na pytanie drugie następująco: art. 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na właściwy organ państwa wydającego, w sytuacji uregulowanej w art. 4 ust. 1 lit. a) owej decyzji ramowej, obowiązek ustalenia, jeszcze przed przekazaniem wyroku i zaświadczenia z załącznika I, jak również w oparciu o zindywidualizowaną ocenę sytuacji osoby skazanej, iż wykonanie kary w państwie wykonującym może ułatwić resocjalizację tej osoby. Organ ten jest zobowiązany umieścić uzyskane w tym względzie informacje w pkt 4 część d) zaświadczenia z załącznika I niezależnie od tego, czy osoba skazana skorzystała z przewidzianej w art. 6 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909 możliwości wyrażenia swojego stanowiska w tej kwestii.
C.
W przedmiocie pytania trzeciego: możliwość odmowy uznania i wykonania wyroku przez organ wykonujący
95.
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy art. 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że organ wykonujący może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, jeżeli w sytuacji określonej w art. 4 ust. 1 lit. a) owej decyzji ramowej oraz pomimo przeprowadzenia konsultacji na podstawie art. 4 ust. 3, nie zostanie wykazane istnienie takich więzi rodzinnych, społecznych lub zawodowych, na podstawie których można by zasadnie zakładać, iż wykonanie kary w państwie wykonującym może ułatwić resocjalizację osoby skazanej.
96.
Przypominam, że art. 8 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909 ustanawia obowiązek uznania wyroku, chyba że organ wykonujący powołuje się na jedną z podstaw odmowy uznania i odmowy wykonania przewidzianych w art. 9.
97.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909 organ wykonujący może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, jeżeli nie są spełnione kryteria określone w art. 4 ust. 1. Dotyczy to także sytuacji określonej w art. 4 ust. 1 lit. a), który to przepis odnosi się do przesłanki, zgodnie z którą osoba skazana mieszka w państwie wykonującym, a zatem, w tym zakresie, posiada w państwie wykonującym zwykłe miejsce pobytu oraz istotne więzi.
98.
O ile to do organu wykonującego należy ocena spełnienia tych przesłanek, o tyle art. 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909 nakłada na organ wydający obowiązek upewnienia się, czy przekazanie osoby skazanej ułatwi jej resocjalizację.
99.
Rozumiem, że obowiązek upewnienia się co do szansy na resocjalizację, który w sposób wyraźny spoczywa na państwie wydającym, skłonił sąd odsyłający do skierowania pytania trzeciego, ponieważ wydaje się, iż rola organu wykonującego w interesującym nas przypadku ogranicza się jedynie do oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909.
100.
W związku z tym aby udzielić odpowiedzi na pytanie trzecie, należy wyjaśnić, jaki jest związek między art. 4 ust. 1 lit. a), art. 4 ust. 2 i art. 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909.
101.
Rządy czeski i węgierski oraz Komisja proponują, aby odróżnić od siebie kryteria przewidziane, z jednej strony, w art. 4 ust. 1 lit. a) oraz, z drugiej strony, w art. 4 ust. 2, i przyjąć, że organ wykonujący może badać kryteria ustanowione jedynie w tym pierwszym przepisie.
102.
Przyznaję, że – na pierwszy rzut oka – jednakowe uprawnienia do dokonania oceny przysługują organowi wydającemu i wykonującemu jedynie w odniesieniu do kryteriów z art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909, podczas gdy kwestia zastosowania art. 4 ust. 2 podlega wyłącznej ocenie organu wydającego. Przyjmuję zatem również, że organ wykonujący, przy powoływaniu się na podstawę odmowy z art. 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909, może poddać badaniu wyłącznie ocenę dokonaną przez organ wydający na podstawie art. 4 ust. 1 lit. a). Wynika to z brzmienia art. 9 ust. 1 lit. b), który odsyła do art. 4 ust. 1 lit. a), natomiast nie odsyła do art. 4 ust. 2.
103.
Dokonawszy tego formalnego rozróżnienia, nie mogę się jednak oprzeć wrażeniu, że – z powodów przedstawionych w pkt 55–63 niniejszej opinii w odpowiedzi na pytanie pierwsze sądu odsyłającego – obie te oceny najpewniej będą się w znacznym stopniu pokrywać. W istocie bowiem, jak zasadniczo utrzymują rządy polski i hiszpański, dokonywana na podstawie art. 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909 ocena tego, w jakim stopniu przekazanie może ułatwić resocjalizację osoby skazanej, wymaga uprzedniego rozważenia kwestii istotnych więzi w oparciu o art. 4 ust. 1 lit. a).
104.
Tym samym nawet stanowcze potwierdzenie, że to wyłącznie do organu wydającego należy dokonanie, na podstawie art. 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909, oceny perspektyw resocjalizacji osoby skazanej, nie jest równoznaczne z pozbawieniem organu wykonującego kompetencji do dokonania własnej oceny na podstawie art. 4 ust. 1 lit. a), która to kompetencja jest mu wyraźnie przyznana na mocy decyzji ramowej 2008/909. W ten sposób organom wykonującego państwa członkowskiego zezwala się na podważenie, a w rzeczywistości na obalenie samej podstawy (ustalenie istnienia stałego miejsca pobytu oraz istotnych więzi), na jakiej musi się zasadzać wniosek dotyczący resocjalizacji.
105.
Oczywiście uznaję znaczenie wzajemnego uznawania jako „podstawy” współpracy sądowej w sprawach karnych (
29
), na co słusznie zwraca uwagę rząd węgierski. Niemniej jednak łączna analiza art. 4 ust. 1 lit. a), art. 4 ust. 2 i art. 9 ust. 1 lit. b) prowadzi mnie do wniosku, że owe przepisy ostatecznie raczej zrównują pozycję organów wydających i wykonujących, jeśli chodzi o ustalanie, czy zostały spełnione wymogi warunkujące przekazanie osoby skazanej w sytuacji określonej w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909.
106.
Można jedynie spekulować na temat tego, gdzie dokładnie miałaby znajdować się „równowaga” zamierzona przez prawodawcę Unii. W każdym razie z obecnego brzmienia decyzji ramowej 2008/909 wynika, że prawodawca Unii powierzył organowi wydającemu zadanie sformułowania, zgodnie z art. 4 ust. 2, popartej odpowiednimi informacjami opinii o szansie na resocjalizację osoby skazanej. Tym niemniej organ wykonujący może mimo to skutecznie sprzeciwić się takiemu poglądowi i wyrazić własne stanowisko w przedmiocie tego, czy osoba skazana rzeczywiście mieszka w państwie wykonującym oraz czy ma ona w nim stałe miejsce zamieszkania oraz istotne więzi w świetle art. 4 ust. 1 lit. a).
107.
Organ wykonujący może wyrazić swoje stanowisko jako pierwszy, w uzasadnionej opinii przedstawianej w toku konsultacji przewidzianych w art. 4 ust. 4, a nawet w ich braku. O ile ten przepis sam w sobie nie stanowi podstawy odmowy, jak zostało to przypomniane w motywie 10 decyzji ramowej 2008/909, o tyle jest możliwe, że – w sytuacji, w której ewentualny spór w tym zakresie nie zostanie rozwiązany na drodze konsultacji i dyskusji – rozbieżność stanowisk może następnie przełożyć się na odmowę uznania przez organ wykonujący na warunkach określonych w art. 9 ust. 1 lit. b).
108.
Do rozważenia pozostaje też wreszcie kwestia informacji i dowodów, na jakich organ wykonujący może się oprzeć przy powoływaniu podstawy odmowy z art. 9 ust. 1 lit. b). Czy organ wykonujący powinien ograniczyć zakres swojego badania i swojej oceny do kontroli stanu faktycznego ustalonego przez organ wydający? A może organ wykonujący powinien wszcząć własne postępowanie wyjaśniające i zbadać od nowa wszystkie dowody dotyczące zamieszkiwania przez osobę skazaną w państwie wykonującym?
109.
Moim zdaniem skoro organ wykonujący może samodzielnie odmówić uznania i wykonania na podstawie art. 9 ust. 1 lit. b), to może też samodzielnie skontrolować, czy spełnione są przesłanki określone w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909. Innymi słowy, decyzja ramowa 2008/909 nie sprzeciwia się przeprowadzeniu takiego autonomicznego badania, nawet jeśli jego zakres jest w pewnym stopniu ograniczony.
110.
Po pierwsze, do uznania i wykonania kary ma dojść w zakreślonych w tym celu terminach, które ustanowiono w art. 12 decyzji ramowej 2008/909. W szczególności, zgodnie z art. 12 ust. 2 owej decyzji ramowej, prawomocne orzeczenie dotyczące uznania wyroku i wykonania kary zostaje, co do zasady, wydane w terminie 90 dni.
111.
Po drugie, jak słusznie przypomina rząd czeski, jeżeli organ wykonujący podejmuje decyzję o skorzystaniu z możliwości odmowy uznania i wykonania w oparciu o art. 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909, to ta odmowa jest uwarunkowana przeprowadzeniem obowiązkowych konsultacji na podstawie art. 9 ust. 3.
112.
Po trzecie, co się tyczy ustalenia, czy spełnione są przesłanki określone w art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909, zakres kontroli przeprowadzanej w tym względzie przez organ wykonujący nie może wykraczać poza granice wyznaczone zasadą lojalnej współpracy z art. 4 ust. 3 TUE. W praktyce oznacza to, że organ wykonujący powinien w pierwszym rzędzie opierać się na informacjach, które zostały już zebrane i przekazane przez organ wydający, a także na dokonanej przez niego ocenie. W końcu to też właśnie z tej przyczyny organy wydające są zobowiązane do przedstawienia wszystkich swoich ustaleń w zaświadczeniu z załącznika I – niezależnie od tego, czy osoba skazana przekazała jakiekolwiek dodatkowe informacje w swoim stanowisku (
30
).
113.
Wprawdzie organ wykonujący może nie tylko, o ile ma taką wolę, zweryfikować prawdziwość przekazanych informacji, ale również, jeżeli uważa to za konieczne, zwrócić się o udzielenie dodatkowych informacji, jednak tego rodzaju czynności polegające na ustalaniu stanu faktycznego i gromadzeniu dowodów muszą być wykonywane rozważnie ze względu na swój szczególny charakter, jak też w celu ewentualnego zweryfikowania pewnych konkretnych kwestii, co do których organ wykonujący nadal ma wątpliwości. Taka weryfikacja nie może się przekształcić w kompleksową i dogłębną ocenę, w ramach której bada się od podstaw wszystkie okoliczności zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909.
114.
Tego typu badanie nie tylko byłoby sprzeczne z duchem i celem decyzji ramowej 2008/909 oraz zasadą lojalnej współpracy, która znajduje w jej przypadku zastosowanie, ale także, w ujęciu praktycznym, stawiałoby organy wydające w sytuacji niemożliwej do przyjęcia, ponieważ pośrednio skutkowałoby tym, że poprzeczka wymogu dowodowego mającego zastosowanie do okoliczności podlegających weryfikacji w celu uruchomienia mechanizmu przewidzianego w decyzji ramowej, byłby zawieszona zbyt wysoko. Z założenia organy wydającego państwa członkowskiego nie tylko nie powinny, ale też nie mogą, weryfikować – poprzez gromadzenie dowodów, przesłuchiwanie świadków lub występowanie o sprawozdania – sytuacji faktycznej w wykonującym państwie członkowskim. Mówiąc prościej, trudno jest oczekiwać, że organy wydającego państwa członkowskiego będą musiały, w celu uruchomienia mechanizmu ustanowionego decyzją ramową 2008/909, w pierwszej kolejności szczegółowo zbadać na przykład to, jak często osoba skazana odwiedza swoją rodzinę w wykonującym państwie członkowskim, czy w ciągu ostatnich pięciu lat osoba skazana pojawiła się w miejscowym pubie lub też czy kuzyn w drugiej linii osoby skazanej przypadkiem właśnie nie zaoferował jej pracy w jej rodzinnej wiosce, w razie gdyby zdecydowała się na powrót.
115.
W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytanie trzecie przedstawione przez sąd odsyłający odpowiedział następująco: art. 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że organ państwa wykonującego może odmówić uznania i wykonania wyroku, jeśli stwierdzi, że kryteria określone w art. 4 ust. 1 lit. a) owej decyzji ramowej nie są spełnione. Obejmuje to możliwość odmowy uznania i wykonania wyroku przez organ wykonujący w wypadku, gdy przyjmie on, że w tym państwie nie istnieją więzi rodzinne, społeczne, zawodowe ani inne istotne więzi, na podstawie których można by zasadnie zakładać, iż wykonanie kary w tym państwie może ułatwić resocjalizację osoby skazanej.
V. Wnioski
116.
Proponuję Trybunałowi, by na pytania prejudycjalne przedstawione przez Najvyšší súd Slovenskej republiky (sąd najwyższy Republiki Słowackiej) odpowiedział następująco:
1.
Artykuł 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że osoba skazana mieszka w danym państwie członkowskim wówczas, gdy ma lub miała w owym państwie miejsce stałego pobytu oraz gdy zbudowała w owym państwie więzi rodzinne, społeczne lub zawodowe, co pozwala racjonalnie założyć, iż ta osoba wytworzyła z owym państwem powiązania ułatwiające jej reintegrację ze społeczeństwem po zakończeniu odbywania przez nią kary.
Artykuł 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 sprzeciwia się zatem przepisowi krajowemu, który umożliwia uznanie i wykonanie wyroku wyłącznie w oparciu o adres pobytu stałego lub czasowego osoby skazanej, który został zarejestrowany jedynie do celów administracyjnych, bez równoległego przeprowadzenia indywidualnego badania istnienia istotnych więzi, które może prowadzić do przyjęcia wniosku, że owe więzi ułatwią osobie skazanej reintegrację ze społeczeństwem po zakończeniu odbywania przez nią kary.
2.
Artykuł 4 ust. 2 decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na właściwy organ państwa wydającego, w sytuacji uregulowanej w art. 4 ust. 1 lit. a) owej decyzji ramowej, obowiązek ustalenia, jeszcze przed przekazaniem wyroku i zaświadczenia z załącznika I, jak również w oparciu o zindywidualizowaną ocenę sytuacji osoby skazanej, iż wykonanie kary w państwie wykonującym może ułatwić resocjalizację tej osoby. Organ ten jest zobowiązany umieścić uzyskane w tym względzie informacje w pkt 4 część d) zaświadczenia z załącznika I niezależnie od tego, czy osoba skazana skorzystała z przewidzianej w art. 6 ust. 3 decyzji ramowej 2008/909 możliwości wyrażenia swojego stanowiska w tej kwestii.
3.
Artykuł 9 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że organ państwa wykonującego może odmówić uznania i wykonania wyroku, jeśli stwierdzi, że kryteria określone w art. 4 ust. 1 lit. a) owej decyzji ramowej nie są spełnione. Obejmuje to możliwość odmowy uznania i wykonania wyroku przez organ wykonujący w wypadku, gdy przyjmie on, że w tym państwie nie istnieją więzi rodzinne, społeczne, zawodowe ani inne istotne więzi, na podstawie których można by zasadnie zakładać, iż wykonanie kary w tym państwie może ułatwić resocjalizację osoby skazanej.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Decyzja ramowa Rady z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27).
(
3
)	Wyróżnienie moje.
(
4
)	Zobacz na przykład wyroki: z dnia 17 lipca 2008 r., Kozłowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 2 kwietnia 2009 r., A (C‑523/07, EU:C:2009:225, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 11 stycznia 2017 r., Grundza (C‑289/15, EU:C:2017:4, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
5
)	Rozporządzenie Rady z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz.U. 2003, L 338, s. 1).
(
6
)	Rozporządzenie Rady z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w wersji zaktualizowanej rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2001/83 z dnia 2 czerwca 1983 r. (Dz.U. 1983, L 230, s. 6), ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2195/91 z dnia 25 czerwca 1991 r. (Dz.U. 1991, L 206, s. 2).
(
7
)	Rozporządzenie ustanawiające regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz.U. 1962, P 45, s. 1385) (zwane dalej „regulaminem pracowniczym”).
(
8
)	Wyroki: z dnia 2 kwietnia 2009 r., A, C‑523/07, EU:C:2009:225, pkt 37, 38 (w odniesieniu do ustalenia „miejsca stałego pobytu” dziecka na potrzeby stosowania rozporządzenia nr 2201/2003); z dnia 11 listopada 2004 r., Adanez-Vega (C‑372/02, EU:C:2004:705, pkt 37) (w odniesieniu do miejsca zamieszkania pracownika w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71); z dnia 15 września 1994 r., Magdalena Fernández/Komisja (C‑452/93 P, EU:C:1994:332, pkt 22) (w odniesieniu do regulaminu pracowniczego).
(
9
)	Decyzja ramowa Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi – oświadczenia niektórych państw członkowskich w sprawie przyjęcia decyzji ramowej (Dz.U. 2002, L 190, s. 1) (zwana dalej „decyzją ramową w sprawie ENA”).
(
10
)	Wyróżnienie moje.
(
11
)	Wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Kozłowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, pkt 46). Zobacz także wyrok z dnia 13 grudnia 2018 r., Sut (C‑514/17, EU:C:2018:1016, pkt 34).
(
12
)	Wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Kozłowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, pkt 48). Zobacz także wyrok z dnia 5 września 2012 r., Lopes Da Silva Jorge (C‑42/11, EU:C:2012:517, pkt 43).
(
13
)	Wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Kozłowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, pkt 49). Porównaj pkt 36 owego wyroku, w którym Trybunał wyłączył z zakresu pojęcia „przebywa” miejsce tymczasowego pobytu. Zobacz także wyrok z dnia 5 września 2012 r., Lopes Da Silva Jorge (C‑42/11, EU:C:2012:517, pkt 38).
(
14
)	Trybunał orzekł, że podstawa fakultatywnej odmowy wykonania, przewidziana w art. 4 pkt 6 decyzji ramowej w sprawie ENA, „ma przede wszystkim na celu umożliwienie organowi sądowemu przypisania szczególnej wagi zwiększeniu szans ponownej integracji społecznej osoby ściganej po wykonaniu kary, na którą była skazana”. Wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Kozłowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, pkt 45). Zobacz także wyrok z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 99 i przytoczone tam orzecznictwo. Aby zapoznać się z analogicznym stwierdzeniem dotyczącym art. 5 pkt 3 decyzji ramowej w sprawie ENA, zob. wyrok z dnia 11 marca 2020 r., SF (Europejski nakaz aresztowania – gwarancja ponownego przekazania do państwa wykonującego nakaz) (C‑314/18, EU:C:2020:191, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
15
)	Zobacz w szczególności jej art. 3 ust. 1.
(
16
)	Zobacz także zawiadomienie Komisji – Podręcznik przekazywania osób skazanych i kar pozbawienia wolności w Unii Europejskiej (Dz.U. 2019, C 403, s. 2), pkt 2.3.2.
(
17
)	Zobacz także art. 4 ust. 2, art. 4 ust. 4 i motyw 9 decyzji ramowej 2008/909.
(
18
)	Zobacz na przykład P. Faraldo-Cabana, One step forward, two steps back? Social rehabilitation of foreign offenders under Framework Decisions 2008/909/JHA and 2008/947/JHA, New Journal of European Criminal Law, Vol. 10(2), 2019, s. 151–167, na s. 157–159.
(
19
)	Wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Kozłowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, pkt 49).
(
20
)	W części k) zaświadczenia, którego formularz został zawarty w załączniku I, zatytułowanej „Stanowisko osoby skazanej”, należy podać stosowne informacje.
(
21
)	Konwencja Rady Europy o przekazywaniu osób skazanych z dnia 21 marca 1983 r., ETS nr 112. Ta konwencja wymaga wyrażenia przez osobę skazaną zgody na przekazanie. Jak przypomniano w motywie 4 decyzji ramowej 2008/909, „[…] Protokół dodatkowy do tej konwencji […], który […] pozwala na przekazanie danej osoby bez jej zgody, nie został ratyfikowany przez wszystkie państwa członkowskie”.
(
22
)	Aby zapoznać się z omówieniem zagadnienia ratio legis decyzji ramowej 2008/909, zob. na przykład: E. De Wree, T. Vander Beken, G. Vermeulen, The transfer of sentenced persons in Europe: Much ado about reintegration, Punishment & Society, Vol. 11(1), 2009, s. 111–128, na s. 117; A. Martufi, Assessing the resilience of „social rehabilitation” as a rationale for transfer. A commentary on the aims of Framework Decision 2008/909/JHA, New Journal of European Criminal Law, Vol. 9, 2018, s. 43–61, na s. 44; P. Faraldo-Cabana, One step forward, two steps back? Social rehabilitation of foreign offenders under Framework Decisions 2008/909/JHA and 2008/947/JHA, New Journal of European Criminal Law, Vol. 10(2), 2019, s. 151–167.
(
23
)	A. Martufi, Assessing the resilience of „social rehabilitation” as a rationale for transfer. A commentary on the aims of Framework Decision 2008/909/JHA, New Journal of European Criminal Law, Vol. 9, 2018, s. 43–61, na s. 49.
(
24
)	Należy je odróżnić od konsultacji obowiązkowych przeprowadzanych wówczas, gdy przekazanie odbywa się na podstawie art. 4 ust. 1 lit. c).
(
25
)	Podkreślenie moje.
(
26
)	Zobacz moja opinia w sprawie A.P. (Warunki zawieszenia) (C‑2/19, EU:C:2020:80, pkt 30).
(
27
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2018 r., Piotrowski (C‑367/16, EU:C:2018:27, pkt 61). Zobacz także moja opinia w sprawie X (Europejski nakaz aresztowania wobec piosenkarza) (C‑717/18, EU:C:2019:1011, pkt 80).
(
28
)	Zobacz art. 12 decyzji ramowej 2008/909.
(
29
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 8 listopada 2016 r., Ognyanov (C‑554/14, EU:C:2016:835, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
30
)	Była już o tym mowa w pkt 91–93 niniejszej opinii.