Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JEAN RICHARD DE LA TOUR
της 16ης Απριλίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑295/25
Lima
BV
κατά
Vlaams
Gewest
[αίτηση του Raad van State (Συμβουλίου της Επικρατείας, Βέλγιο) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Γεωργία – Βιολογική παραγωγή και επισήμανση βιολογικών προϊόντων – Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848 – Άρθρο 7, στοιχεία αʹ, βʹ και γʹ – Παράρτημα II, μέρος IV, σημεία 2.2.1 και 2.2.2 – Χρήση ορισμένων προϊόντων και ουσιών στη μεταποίηση βιολογικών τροφίμων – Σκόνη πιστοποιημένη ως βιολογική που παράγεται από καθαρισμένα, αποξηραμένα και αλεσμένα ιζήματα του φυκιού Lithothamnium calcareum, εκ φύσεως πλούσιου σε ανθρακικό ασβέστιο – Μη επιτρεπτή »
I.      Εισαγωγή
1.        Μπορεί να απαγορευθεί η χρήση βιολογικού συστατικού γεωργικής προέλευσης στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων;
2.        Το ανωτέρω εμφανώς παράδοξο ζήτημα τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου από το Raad van State (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο), το οποίο διερωτάται σχετικά με τη δυνατότητα χρήσης σκόνης που είναι πιστοποιημένη ως βιολογική και παράγεται από καθαρισμένα, αποξηραμένα και αλεσμένα ιζήματα του φυκιού Lithothamnium calcareum, εκ φύσεως πλούσιου σε ανθρακικό ασβέστιο, σε φυτικής προέλευσης ρόφημα με βάση το ρύζι ή τη βρώμη, μολονότι δεν επιβάλλεται άμεσα εκ του νόμου η χρήση ασβεστίου στα τρόφιμα και δεν είναι επιτρεπτή, για τον εμπλουτισμό με ασβέστιο, η χρήση ανθρακικού ασβεστίου στη βιολογική παραγωγή σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΕ) 2018/848 (2), όπως τροποποιήθηκε με τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2022/474 (3), και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2021/1165 (4).
3.        Το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί επί της απαγόρευσης εμπλουτισμού με ασβέστιο ροφημάτων φυτικής προέλευσης μέσω της χρήσης τέτοιων ιζημάτων του μη βιολογικού φυκιού Lithothamnium calcareum (5), στηριζόμενο στους κανονισμούς (ΕΕ) 834/2007 (6) και 889/2008 (7). Εντούτοις, το προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο είναι καινοφανές καθόσον το καθεστώς που ισχύει για τα πρόσθετα τροφίμων τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2018/848, ο οποίος κατήργησε τον κανονισμό 834/2007, και, εν προκειμένω, τα επίμαχα ιζήματα προέρχονται από το πιστοποιημένο ως βιολογικό φύκι Lithothamnium calcareum.
4.        Θα προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την απάντηση ότι το νέο αυτό καθεστώς για τα πρόσθετα τροφίμων, στο οποίο, κατά τη γνώμη μου, εμπίπτει η σκόνη από το φύκι Lithothamnium calcareum, εφαρμόζεται ανεξαρτήτως του αν το συστατικό είναι βιολογικό ή μη και ότι, ως εκ τούτου, δεν είναι επιτρεπτή η χρήση της σκόνης αυτής στη βιολογική παραγωγή, για τον εμπλουτισμό με ασβέστιο, ακόμη και αν είναι πιστοποιημένη ως βιολογική, δεδομένου ότι δεν επιβάλλεται εκ του νόμου.
II.    Το δίκαιο της Ένωσης
Α.      Ο κανονισμός (ΕΚ) 178/2002
5.        Το άρθρο 2, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΚ) 178/2002 (8) ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ως “τρόφιμα” (ή “είδη διατροφής”) νοούνται ουσίες ή προϊόντα, είτε αυτά έχουν υποστεί πλήρη ή μερική επεξεργασία είτε όχι, τα οποία προορίζονται για βρώση από τον άνθρωπο ή αναμένεται ευλόγως ότι θα χρησιμεύσουν για τον σκοπό αυτόν.
Στα “τρόφιμα” περιλαμβάνονται ποτά, τσίχλες και οποιαδήποτε ουσία, περιλαμβανομένου του νερού, η οποία ενσωματώνεται σκόπιμα στα τρόφιμα στη διάρκεια της παραγωγής, της παρασκευής ή της επεξεργασίας τους. [...]»
Β.      Ο κανονισμός (ΕΚ) 1333/2008
6.        Το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 1333/2008 (9) έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν [...] οι ακόλουθοι ορισμοί:
α)      “πρόσθετο τροφίμων”, κάθε ουσία που συνήθως δεν καταναλώνεται αυτή καθ’ εαυτή ως τρόφιμο και δεν χρησιμοποιείται συνήθως ως χαρακτηριστικό συστατικό τροφίμων, είτε έχει θρεπτική αξία είτε όχι, και της οποίας η σκόπιμη προσθήκη στο τρόφιμο για ένα τεχνολογικό σκοπό κατά την παρασκευή, τη μεταποίηση, την προετοιμασία, την επεξεργασία, τη συσκευασία, τη μεταφορά ή την αποθήκευση αυτού του τροφίμου έχει ως αποτέλεσμα, ή αναμένεται εύλογα να έχει ως αποτέλεσμα, ότι η ουσία ή παράγωγα αυτής καθίστανται άμεσα ή έμμεσα συστατικό αυτών των τροφίμων.
Δεν θεωρούνται πρόσθετα τροφίμων τα ακόλουθα:
[...]
ii)      τρόφιμα, είτε σε αποξηραμένη είτε σε συμπυκνωμένη μορφή, συμπεριλαμβανομένων των αρωματικών υλών που ενσωματώνονται κατά την παρασκευή συνθέτων τροφίμων λόγω των αρωματικών, γευστικών ή θρεπτικών τους ιδιοτήτων, μαζί με δευτερεύον χρωστικό αποτέλεσμα·
[...]
β)      “τεχνολογικό βοήθημα”, κάθε ουσία η οποία:
i)      δεν καταναλώνεται αυτή καθ’ εαυτή ως τρόφιμο·
ii)      χρησιμοποιείται σκόπιμα στην επεξεργασία πρώτων υλών, τροφίμων ή συστατικών τους για την εκπλήρωση ενός συγκεκριμένου τεχνολογικού σκοπού κατά την επεξεργασία ή τη μεταποίηση· και
iii)      μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μη ηθελημένη αλλά τεχνικά αναπόφευκτη παρουσία στο τελικό προϊόν υπολειμμάτων της ουσίας ή των παραγώγων της, υπό την προϋπόθεση ότι δεν συνιστούν κίνδυνο για την υγεία και δεν έχουν καμία τεχνολογική επίδραση στο τελικό προϊόν.»
Γ.      Ο κανονισμός (ΕΚ) 1169/2011
7.        Το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011 (10) ορίζει τα εξής:
«Ισχύουν [επίσης] οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
στ)      “συστατικό”: οποιαδήποτε ουσία ή προϊόν, συμπεριλαμβανομένων των αρωματικών υλών, των προσθέτων τροφίμων και των ενζύμων τροφίμων, καθώς και οιοδήποτε στοιχείο ενός σύνθετου συστατικού, οι οποίες χρησιμοποιούνται στην παρασκευή ή επεξεργασία ενός τροφίμου και εξακολουθούν να υπάρχουν στο τελικό προϊόν, ακόμη και σε διαφοροποιημένη μορφή· τα υπολείμματα δεν θεωρούνται “συστατικά”·».
Δ.      Ο κανονισμός 2018/848
8.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 6, 20, 51, 52 και 63 του κανονισμού 2018/848 έχουν ως εξής:
«(6)      Για την επίτευξη των στόχων της πολιτικής της [Ευρωπαϊκής] Ένωσης όσον αφορά τη βιολογική παραγωγή, το νομικό πλαίσιο που θεσπίστηκε για την εφαρμογή της εν λόγω πολιτικής θα πρέπει να αποσκοπεί στη διασφάλιση του υγιούς ανταγωνισμού και της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς βιολογικών προϊόντων, στη διατήρηση και τη δικαίωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στα προϊόντα με ετικέτα που δηλώνει ότι είναι βιολογικά, και τη δημιουργία των συνθηκών εκείνων που θα επιτρέψουν στη συγκεκριμένη πολιτική να προοδεύσει ανάλογα με την εξέλιξη της παραγωγής και της αγοράς.
[...]
(20)      Δεδομένου ότι η χρήση εξωτερικών εισροών θα πρέπει να είναι περιορισμένη στο πλαίσιο της βιολογικής παραγωγής, ορισμένοι σκοποί θα πρέπει να προσδιορίζονται για τους οποίους ορισμένα προϊόντα και ουσίες χρησιμοποιούνται συχνά στην παραγωγή γεωργικών προϊόντων ή μεταποιημένων γεωργικών προϊόντων. Όταν χρησιμοποιούνται κανονικά για την επίτευξη των εν λόγω σκοπών, η χρήση των προϊόντων ή των ουσιών θα πρέπει να επιτρέπεται μόνον εφόσον έχουν εγκριθεί σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό. Ωστόσο, η εν λόγω έγκριση που χορηγείται θα πρέπει, να ισχύει μόνον εφόσον η χρήση των εν λόγω εξωτερικών προϊόντων δεν απαγορεύεται για τη μη βιολογική παραγωγή από το δίκαιο της Ένωσης ή από το εθνικό δίκαιο που βασίζεται στο δίκαιο της Ένωσης. [...]
[...]
(51)      Οι επιχειρήσεις παραγωγής [...] τροφίμων [...] θα πρέπει να ακολουθούν τις ενδεδειγμένες διαδικασίες με βάση τον συστηματικό προσδιορισμό των κρίσιμων σταδίων μεταποίησης, για να εξασφαλιστεί ότι τα παραγόμενα μεταποιημένα προϊόντα είναι σύμφωνα με τους κανόνες βιολογικής παραγωγής. Τα μεταποιημένα βιολογικά προϊόντα θα πρέπει να παράγονται χρησιμοποιώντας μεθόδους μεταποίησης που εγγυώνται τη διατήρηση των βιολογικών χαρακτηριστικών και ιδιοτήτων των προϊόντων σε όλα τα στάδια της βιολογικής παραγωγής.
(52)      Είναι σκόπιμο να προβλεφθούν διατάξεις σχετικά με τη σύνθεση των μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων [...]. Ειδικότερα, τα εν λόγω τρόφιμα θα πρέπει να παράγονται κατά κύριο λόγο από γεωργικά συστατικά ή από άλλα συστατικά που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού και είναι βιολογικά, με περιορισμένη δυνατότητα χρήσης ορισμένων μη βιολογικών γεωργικών συστατικών που προσδιορίζονται στον παρόντα κανονισμό. Επιπλέον, στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων [...] θα πρέπει να επιτρέπεται η χρήση μόνον ορισμένων προϊόντων και ουσιών που εγκρίνονται σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό.
[...]
(63)      Η χρήση στο πλαίσιο της βιολογικής παραγωγής ορισμένων προϊόντων ή ουσιών ως δραστικές ουσίες, προς χρήση σε φυτοπροστατευτικά προϊόντα, που εμπίπτουν στο πεδίο του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1107/2009 [(11)], λιπάσματα, βελτιωτικά εδάφους, θρεπτικές ουσίες, μη βιολογικά συστατικά που χρησιμοποιούνται στη διατροφή των ζώων ποικίλης προέλευσης, πρόσθετες ύλες ζωοτροφών, βοηθητικά μέσα επεξεργασίας και προϊόντα καθαρισμού και απολύμανσης, θα πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο και να υπόκειται στους συγκεκριμένους όρους που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό. Η ίδια προσέγγιση θα πρέπει να ακολουθείται όσον αφορά τη χρήση προϊόντων και ουσιών ως πρόσθετων υλών τροφίμων και βοηθητικών μέσων επεξεργασίας και όσον αφορά τη χρήση των μη βιολογικ[ών] γεωργικών συστατικών στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων. Ως εκ τούτου, οποιασδήποτε χρήση ανάλογων προϊόντων και ουσιών στη βιολογική παραγωγή γενικότερα και στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων ειδικότερα, θα πρέπει να προσδιοριστεί με την επιφύλαξη των προβλεπόμενων στον παρόντα κανονισμό αρχών και ορισμένων κριτηρίων.»
9.        Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 2018/848 προβλέπει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στα ακόλουθα προϊόντα που προέρχονται από τον τομέα της γεωργίας, συμπεριλαμβανομένων της υδατοκαλλιέργειας και της μελισσοκομίας, ως έχουν στο παράρτημα I ΣΛΕΕ και σε προϊόντα που προέρχονται από τα εν λόγω προϊόντα εφόσον αυτά είτε παράγονται, παρασκευάζονται, επισημαίνονται, διανέμονται, διατίθενται στην αγορά, εισάγονται στην Ένωση ή εξάγονται από αυτήν είτε προορίζονται για αυτούς τους σκοπούς:
[...]
β)      μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα για χρήση ως τρόφιμα.»
10.      Το άρθρο 3 του κανονισμού αυτού έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)      “βιολογική παραγωγή”: η χρήση μεθόδων παραγωγής σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό σε όλα τα στάδια παραγωγής, παρασκευής και διανομής [...]·
2)      “βιολογικό προϊόν”: προϊόν που προέρχεται από βιολογική παραγωγή [...]. Οι μη εκτρεφόμενοι ιχθύες ή τα θηράματα δεν θεωρούνται βιολογικά προϊόντα·
[...]
45)      “τρόφιμα”: τα τρόφιμα όπως ορίζονται στο άρθρο 2 του κανονισμού [178/2002]·
[...]
51)      “συστατικό”: το συστατικό όπως ορίζεται στο άρθρο 2
παράγραφος 2 στοιχείο στ) του κανονισμού [1169/2011] ή για προϊόντα εκτός τροφίμων, κάθε ουσία ή προϊόν που χρησιμοποιείται στην παρασκευή ή επεξεργασία προϊόντων και εξακολουθεί να υπάρχει στο τελικό προϊόν, ακόμη και σε διαφοροποιημένη μορφή·
[...]
61)      “πρόσθετο τροφίμων”: το πρόσθετο τροφίμων όπως ορίζεται στο άρθρο 3
παράγραφος 2
στοιχείο α) του κανονισμού [1333/2008]·
[...]
65)      “τεχνολογικό βοήθημα”: το τεχνολογικό βοήθημα όπως ορίζεται στο άρθρο 3
παράγραφος 2
στοιχείο β) του κανονισμού [1333/2008] για τα τρόφιμα [...] ·
[...]».
11.      Στο κεφάλαιο II του κανονισμού 2018/848, το οποίο φέρει τον τίτλο «Στόχοι και αρχές της βιολογικής παραγωγής», το άρθρο 7 προβλέπει τα εξής:
«Η παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων βασίζεται ειδικότερα στις ακόλουθες ειδικές αρχές:
α)      την παραγωγή βιολογικών τροφίμων από βιολογικά γεωργικά συστατικά·
β)      τον περιορισμό της χρήσης προσθέτων τροφίμων και μη βιολογικών συστατικών που έχουν κυρίως τεχνολογικές λειτουργίες και λειτουργίες επί των αισθήσεων καθώς και μικροθρεπτικών στοιχείων και τεχνολογικών βοηθημάτων, ώστε να χρησιμοποιούνται στον ελάχιστο δυνατό βαθμό και μόνον όταν υφίσταται ουσιώδης τεχνολογική ανάγκη ή για συγκεκριμένους διατροφικούς σκοπούς·
γ)      τον αποκλεισμό ουσιών και μεθόδων μεταποίησης που μπορούν να παραπλανήσουν ως προς την πραγματική φύση του προϊόντος·
[...]».
12.      Το άρθρο 9, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς και τις χρήσεις που αναφέρονται στα άρθρα 24 και 25 και στο παράρτημα II, μόνο προϊόντα και ουσίες που έχουν εγκριθεί σύμφωνα με τις παρούσες διατάξεις μπορούν να χρησιμοποιούνται στη βιολογική παραγωγή, υπό τον όρο η χρήση τους στη μη βιολογική παραγωγή να έχει επίσης εγκριθεί σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της ενωσιακής νομοθεσίας και, όποτε συντρέχει περίπτωση, σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις που βασίζονται στην ενωσιακή νομοθεσία.»
13.      Το άρθρο 16 του εν λόγω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.      Οι επιχειρήσεις που παράγουν μεταποιημένα τρόφιμα τηρούν ιδίως τους λεπτομερείς κανόνες παραγωγής που θεσπίζονται στο παράρτημα II μέρος IV [...].
2.      Ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις σύμφωνα με το άρθρο 54, ώστε να τροποποιεί:
[...]
β)      το σημείο 2.2.2 του μέρους IV του παραρτήματος II όσον αφορά τον τύπο και τη σύνθεση των προϊόντων και ουσιών που επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται σε μεταποιημένα τρόφιμα, καθώς και τους όρους χρήσης υπό τους οποίους πρέπει να χρησιμοποιούνται·
[...]».
14.      Κατά το άρθρο 24, παράγραφοι 2, 4 και 9, του κανονισμού 2018/848:
«2.      [...] [Η] [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει ορισμένα προϊόντα και ουσίες προς χρήση στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων και μαγιάς που χρησιμοποιείται ως τρόφιμο [...] και καταχωρίζει κάθε τέτοιο εγκεκριμένο προϊόν και ουσία σε περιορισμένους καταλόγους, για τους ακόλουθους σκοπούς:
α)      ως πρόσθετα τροφίμων και τεχνολογικά βοηθήματα·
β)      ως μη βιολογικά γεωργικά συστατικά που μπορούν κατ’ εξαίρεση να χρησιμοποιούνται για την παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων·
γ)      ως τεχνολογικά βοηθήματα για την παραγωγή μαγιάς και προϊόντων μαγιάς.
[...]
4.      Η έγκριση των προϊόντων και των ουσιών που αναφέρονται στην παράγραφο 2 προς χρήση στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων ή στην παραγωγή μαγιάς που χρησιμοποιείται ως τρόφιμο [...] εξαρτάται από τις αρχές που καθορίζονται στο κεφάλαιο II και από τα ακόλουθα κριτήρια που αξιολογούνται στο σύνολό τους:
[...]
β)      είναι αδύνατη η παραγωγή ή η διατήρηση του τροφίμου ή η τήρηση συγκεκριμένων διαιτητικών απαιτήσεων βάσει ενωσιακής νομοθεσίας χωρίς τη χρήση των εν λόγω προϊόντων και ουσιών·
γ)      απαντώνται στη φύση και επιτρέπεται να έχουν υποβληθεί μόνο σε μηχανική, φυσική, βιολογική, ενζυματική ή μικροβιακή διεργασία, εκτός […] εάν τα προϊόντα ή οι ουσίες από αυτές τις πηγές δεν υπάρχουν σε ικανοποιητική ποσότητα ή ποιότητα·
δ)      το βιολογικό συστατικό δεν είναι διαθέσιμο σε επαρκή ποσότητα.
[...]
9.      Η Επιτροπή εκδίδει εκτελεστικές πράξεις σχετικά με την έγκριση ή ανάκληση της έγκρισης προϊόντων και ουσιών σύμφωνα με τις παραγράφους 1 και 2 [που] μπορούν να χρησιμοποιούνται στη βιολογική παραγωγή γενικότερα και στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων ειδικότερα, καθώς και για τον καθορισμό των διαδικασιών που πρέπει να ακολουθούνται για την έγκριση και την κατάρτιση των καταλόγων των εν λόγω προϊόντων και ουσιών και, εφόσον απαιτείται, την περιγραφή τους, τις απαιτήσεις σύνθεσης και τους όρους χρήσης.
[...]»
15.      Σύμφωνα με το παράρτημα II, μέρος III, σημείο 2.2.1, του κανονισμού αυτού, η συλλογή άγριων φυκιών και μερών αυτών θεωρείται βιολογική παραγωγή υπό ορισμένες προϋποθέσεις που παρατίθενται λεπτομερώς στο εν λόγω σημείο.
16.      Κατά το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2, του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Λεπτομερείς απαιτήσεις για την παραγωγή μεταποιημένων τροφίμων»:
«[...]
2.2.1.            Μόνο τα πρόσθετα τροφίμων, τεχνολογικά βοηθήματα και μη βιολογικά γεωργικά συστατικά που έχουν εγκριθεί σύμφωνα με το άρθρο 24 ή το άρθρο 25 για χρήση στη βιολογική παραγωγή, και τα προϊόντα και οι ουσίες που αναφέρονται στο σημείο 2.2.2, μπορούν να χρησιμοποιούνται στη μεταποίηση τροφίμων [...].
2.2.2.            Στη μεταποίηση τροφίμων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα ακόλουθα προϊόντα και ουσίες:
[...]
στ)      ορυκτά (περιλαμβάνονται τα ιχνοστοιχεία), βιταμίνες, αμινοξέα και μικροθρεπτικά στοιχεία με την προϋπόθεση ότι:
i)      η χρήση τους σε τρόφιμα για κανονική κατανάλωση “επιβάλλεται άμεσα εκ του νόμου”, υπό την έννοια ότι επιβάλλεται άμεσα μέσω διατάξεων της ενωσιακής νομοθεσίας ή μέσω διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας που είναι συμβατές με την ενωσιακή νομοθεσία, με συνέπεια το τρόφιμο να μην μπορεί να διατεθεί καθόλου στην αγορά ως τρόφιμο για κανονική κατανάλωση αν δεν προστεθούν τα εν λόγω ορυκτά, βιταμίνες, αμινοξέα ή μικροθρεπτικά στοιχεία ή
ii)      όσον αφορά τρόφιμο που διατίθεται στην αγορά ως έχον ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ή επίδραση σε σχέση με την υγεία ή τη διατροφή ή σε σχέση με τις ανάγκες συγκεκριμένων ομάδων καταναλωτών:
–        για προϊόντα που αναφέρονται στο άρθρο 1
παράγραφος 1
στοιχεία α) και β) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 609/2013 [(12)], η χρήση τους επιτρέπεται από τον εν λόγω κανονισμό και από πράξεις που εκδίδονται με βάση το άρθρο 11
παράγραφος 1 [...] για τα σχετικά προϊόντα ή
–        για προϊόντα που ρυθμίζονται με την οδηγία 2006/125/ΕΚ [(13)], η χρήση τους επιτρέπεται από την εν λόγω οδηγία.
[...]»
Ε.      Ο εκτελεστικός κανονισμός 2021/1165
17.      Η αιτιολογική σκέψη 14 του εκτελεστικού κανονισμού 2021/1165 έχει ως εξής:
«Δεδομένης της σύνθεσης ορισμένων μη βιολογικών γεωργικών συστατικών, κάποιες από τις χρήσεις τους σε μεταποιημένα βιολογικά τρόφιμα ενδέχεται να αντιστοιχούν σε χρήσεις ως πρόσθετων τροφίμων, βοηθητικών μέσων επεξεργασίας τροφίμων ή προϊόντων και ουσιών που αναφέρονται στο παράρτημα II μέρος IV σημείο 2.2.2 του κανονισμού [2018/848]. Για τις χρήσεις αυτές απαιτείται ειδική άδεια σύμφωνα με το παράρτημα II μέρος IV σημείο 2.2 του κανονισμού [2018/848] και οι χρήσεις αυτού του είδους δεν θα πρέπει να επιτρέπονται μέσω της έγκρισης μη βιολογικών γεωργικών συστατικών.»
18.      Το άρθρο 6 του εν λόγω εκτελεστικού κανονισμού προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του άρθρου 24
παράγραφος 2
στοιχείο α) του κανονισμού [2018/848], ως πρόσθετα τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των ενζύμων τροφίμων που χρησιμοποιούνται ως πρόσθετα τροφίμων, και ως τεχνολογικά βοηθήματα στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο τα προϊόντα και οι ουσίες που απαριθμούνται στο παράρτημα V μέρος Α του παρόντος κανονισμού, υπό τον όρο ότι χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της ενωσιακής νομοθεσίας, ειδικότερα, τον κανονισμό [1333/2008] και, κατά περίπτωση, σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις που βασίζονται στην ενωσιακή νομοθεσία.»
19.      Το άρθρο 7 του εν λόγω εκτελεστικού κανονισμού, το οποίο εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2024 (14), ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του άρθρου 24
παράγραφος 2
στοιχείο β) του κανονισμού [2018/848], για την παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων μπορούν κατ’ εξαίρεση να χρησιμοποιούνται μόνο τα μη βιολογικά γεωργικά συστατικά που απαριθμούνται στο παράρτημα V μέρος Β του παρόντος κανονισμού, υπό τον όρο ότι χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της ενωσιακής νομοθεσίας και, κατά περίπτωση, σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις που βασίζονται στην ενωσιακή νομοθεσία.
Το πρώτο εδάφιο ισχύει με την επιφύλαξη των λεπτομερών απαιτήσεων για τη βιολογική παραγωγή μεταποιημένων τροφίμων που ορίζονται στο παράρτημα II μέρος IV τμήμα 2 του κανονισμού [2018/848]. Πιο συγκεκριμένα, το πρώτο εδάφιο δεν εφαρμόζεται στα μη βιολογικά γεωργικά συστατικά που χρησιμοποιούνται ως πρόσθετα τροφίμων, στα τεχνολογικά βοηθήματα ή στα προϊόντα και ουσίες που αναφέρονται στο παράρτημα II μέρος IV σημείο 2.2.2 του κανονισμού [2018/848].»
20.      Το παράρτημα V, μέρος Α, του ίδιου εκτελεστικού κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εγκεκριμένα πρόσθετα τροφίμων και τεχνολογικά βοηθήματα που αναφέρονται στο άρθρο 24
παράγραφος 2
στοιχείο α) του κανονισμού [2018/848]», περιλαμβάνει, στο τμήμα Α1, πίνακα στον οποίο παρατίθενται τα ακόλουθα στοιχεία:
Κωδικός
Ονομασία
Βιολογικά τρόφιμα στα οποία μπορεί να προστεθεί
Ειδικοί όροι και όρια
[...]
[...]
[...]
[...]
E 170
Ανθρακικό ασβέστιο
προϊόντα φυτικής και ζωικής προέλευσης
δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται για χρώση ή εμπλουτισμό των προϊόντων με ασβέστιο
[...]
[...]
[...]
[...]
III. Τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
21.      Η Lima BV είναι εταιρία βελγικού δικαίου που ειδικεύεται στην εμπορία βιολογικών τροφίμων φυτικής προέλευσης, μεταξύ άλλων, δύο βιολογικών ροφημάτων με βάση, αντιστοίχως, το ρύζι και τη βρώμη, με χαρακτηριστικό συστατικό το φύκι Lithothamnium calcareum, το οποίο προέρχεται από συλλογή άγριων φυκιών, πιστοποιημένη ως βιολογική.
22.      Με απόφαση πιστοποίησης της 13ης Απριλίου 2023, φορέας ελέγχου έκρινε ότι, όσον αφορά το λιθοθάμνιο, έπρεπε να γίνει διάκριση μεταξύ των φυκιών (Lithothamnium sp. Algae) και του θαλάσσιου προϊόντος που προέρχεται από την επασβέστωση του φυκιού (ροδολιθικοί πυθμένες-maërl) και ότι μόνον τα πρώτα μπορούν να χαρακτηριστούν ως «γεωργικό προϊόν». Προσέθεσε ότι ο σκοπός της χρήσης του συστατικού υπερισχύει του αν το συστατικό είναι βιολογικό ή μη βιολογικό. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προσθήκη υπολειμμάτων λιθοθάμνιου πλούσιων σε ασβέστιο συνιστά εμπλουτισμό βιολογικών προϊόντων κατά παράβαση του παραρτήματος II, μέρος IV, σημείο 2.2, του κανονισμού 2018/848 και ότι, ως εκ τούτου, η Lima «τοποθετεί επισήμανση και εμπορεύεται, ως βιολογικά, προϊόντα τα οποία δεν πληρούν τις απαιτήσεις του κανονισμού αυτού», γεγονός που δικαιολογεί τη λήψη μέτρου «προειδοποίησης».
23.      Κατόπιν επικύρωσης της απόφασης αυτής από τον φορέα ελέγχου στις 5 Μαΐου 2023, η Lima άσκησε διοικητική προσφυγή κατά της εν λόγω απόφασης ενώπιον της Vlaamse Overheid, Departement Landbouw en Visserij (Φλαμανδικής Αρχής, Διεύθυνσης Γεωργίας και Αλιείας, Βέλγιο). Με απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2023, ο προϊστάμενος του τμήματος εσόδων της Διεύθυνσης Γεωργίας και Αλιείας έκρινε ότι δεν ήταν επιτρεπτή η προσθήκη σκόνης που παράγεται από καθαρισμένα, αποξηραμένα και αλεσμένα ιζήματα του φυκιού Lithothamnium calcareum, δεδομένου ότι αποσκοπούσε στον εμπλουτισμό με ασβέστιο. Ο ίδιος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το μέτρο της «προειδοποίησης» που επιβλήθηκε στη Lima έπρεπε να διατηρηθεί σε ισχύ και ότι τούτο συνεπαγόταν ότι μόνον τα ροφήματα που είχαν ήδη παρασκευαστεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 2024 μπορούσαν να συνεχίσουν να διατίθενται στην αγορά με ένδειξη βιολογικής μεθόδου παραγωγής.
24.      Οι διάδικοι διαφωνούν ενώπιον του Raad van State (Συμβουλίου της Επικρατείας), το οποίο επιλήφθηκε προσφυγής της Lima με αίτημα την ακύρωση της απόφασης αυτής, ως προς τις ρυθμίσεις που πρέπει να εφαρμοστούν στη σκόνη που παράγεται από καθαρισμένα, αποξηραμένα και αλεσμένα ιζήματα του πιστοποιημένου ως βιολογικού φυκιού Lithothamnium calcareum, καθώς και ως προς την ερμηνεία της απόφασης Natumi.
25.      Αφενός, η Lima υποστηρίζει ότι η σκόνη αυτή πρέπει να θεωρηθεί βιολογικό συστατικό. Η ιδιότητα αυτή αρκεί προκειμένου να επιτραπεί η προσθήκη της σε μεταποιημένο βιολογικό τρόφιμο, ανεξαρτήτως των θρεπτικών χαρακτηριστικών της, σύμφωνα με το άρθρο 7, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2018/848. Η Φλαμανδική Αρχή ισχυρίζεται ότι η σκόνη αυτή, ακόμη και αν είναι πιστοποιημένη ως βιολογική, πρέπει να διέπεται από τις ρυθμίσεις που ισχύουν για τα ορυκτά, οι οποίες απαγορεύουν την προσθήκη ανθρακικού ασβεστίου με αποκλειστικό σκοπό τον εμπλουτισμό σε ασβέστιο, σύμφωνα με το άρθρο 7, στοιχείο βʹ, και το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.1 και σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού αυτού, καθώς και το παράρτημα V, μέρος Α, του εκτελεστικού κανονισμού 2021/1165.
26.      Αφετέρου, στην απόφαση Natumi το Δικαστήριο έκρινε ότι ο κανονισμός 889/2008 (15) έχει την έννοια ότι αποκλείει κατά τη μεταποίηση βιολογικών τροφίμων, όπως τα βιολογικά ροφήματα με βάση το ρύζι και τη σόγια, και για τον εμπλουτισμό τους με ασβέστιο, τη χρήση σκόνης που παράγεται από ιζήματα του φυκιού Lithothamnium calcareum, τα οποία καθαρίζονται, αποξηραίνονται και αλέθονται, ως μη βιολογικό συστατικό γεωργικής προέλευσης, κατά την έννοια του άρθρου 28 του κανονισμού αυτού.
27.      Οι διάδικοι διαφωνούν ως προς τις συνέπειες της απόφασης αυτής υπό το πρίσμα των νέων ρυθμίσεων που έχουν εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υπόθεσης.
28.      Το αιτούν δικαστήριο αμφιβάλλει ως προς το αν η εν λόγω νομολογία μπορεί να εφαρμοστεί απλώς κατ’ αναλογίαν, δεδομένου ότι, στην απόφαση Natumi, το Δικαστήριο αποφάνθηκε επί μη βιολογικής σκόνης που παράγεται από ιζήματα του φυκιού Lithothamnium calcareum, τα οποία καθαρίζονται, αποξηραίνονται και αλέθονται, ενώ, στην υπό κρίση υπόθεση, το Lithothamnium calcareum που χρησιμοποιείται για τη σκόνη είναι πιστοποιημένο ως βιολογικό. Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η εφαρμοστέα νομοθεσία έχει εξελιχθεί, ιδίως με το άρθρο 24, παράγραφος 4, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 2018/848, το οποίο προσθέτει μια νέα προϋπόθεση για την έγκριση προϊόντων και ουσιών προς χρήση στη βιολογική παραγωγή, ήτοι το βιολογικό συστατικό να μην είναι διαθέσιμο σε επαρκή ποσότητα. Συμπληρώνει ότι ο κατάλογος των φυκιών που μπορούν να προστεθούν ως μη βιολογικό συστατικό γεωργικής προέλευσης σε μεταποιημένο βιολογικό τρόφιμο περιλαμβάνει πλέον δύο μόνο στοιχεία (το φύκι arame και το φύκι hijiki) (16). Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι στο έγγραφο «Frequently asked questions on organic rules» («Συχνές ερωτήσεις σχετικά με τους κανόνες βιολογικής παραγωγής») που δημοσιεύθηκε από την Επιτροπή στις 30 Νοεμβρίου 2023 και επικαιροποιείται τακτικά (17), αναφέρεται ότι το κύριο συστατικό του Lithothamnium calcareum είναι το ανθρακικό ασβέστιο, ορυκτό η χρήση του οποίου στη βιολογική παραγωγή προϋποθέτει επομένως έγκριση σύμφωνα με το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, του κανονισμού 2018/848, και ότι η κύρια λειτουργία του στα μεταποιημένα τρόφιμα είναι η προσθήκη ασβεστίου.
29.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Raad van State (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το παράρτημα II, μέρος IV, σημεία 2.2.1 και 2.2.2, του κανονισμού [2018/848], σε συνδυασμό με το άρθρο 7, στοιχεία βʹ και γʹ, του ίδιου κανονισμού, την έννοια ότι σκόνη που είναι πιστοποιημένη ως βιολογική και παράγεται από καθαρισμένα, αλεσμένα και αποξηραμένα ιζήματα του φυκιού Lithothamnium calcareum, το οποίο είναι εκ φύσεως πλούσιο σε ανθρακικό ασβέστιο, εμπίπτει, κατά τη μεταποίηση βιολογικών τροφίμων για κανονική κατανάλωση, στο παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ, περίπτωση i, του [εν λόγω κανονισμού] και, ως εκ τούτου, απαγορεύεται να χρησιμοποιείται, δεδομένου ότι η χρήση ασβεστίου σε τρόφιμα για κανονική κατανάλωση δεν επιβάλλεται άμεσα εκ του νόμου;»
30.      Η Lima, η Φλαμανδική Αρχή, η Ιταλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις.
IV.    Ανάλυση
31.      Με το προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο ζητείται να εξεταστεί αν υφίσταται περιορισμός ως προς τη χρήση βιολογικών συστατικών γεωργικής προέλευσης στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 7, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2018/848, το οποίο προβλέπει ότι μεταξύ των ειδικών αρχών που ισχύουν για την παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων περιλαμβάνονται, αφενός, η χρήση πρόσθετων τροφίμων, μικροθρεπτικών στοιχείων και τεχνολογικών βοηθημάτων στον ελάχιστο δυνατό βαθμό και μόνον όταν υφίσταται ουσιώδης τεχνολογική ανάγκη ή για συγκεκριμένους διατροφικούς σκοπούς και, αφετέρου, ο αποκλεισμός ουσιών και μεθόδων μεταποίησης που μπορούν να παραπλανήσουν ως προς την πραγματική φύση του προϊόντος. Ή αρκεί ένα συστατικό γεωργικής προέλευσης να είναι βιολογικό ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη μεταποίηση βιολογικών τροφίμων, δεδομένου ότι το άρθρο 7, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού προβλέπει ότι μια άλλη ειδική αρχή της παραγωγής μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων είναι η παραγωγή βιολογικών τροφίμων από βιολογικά γεωργικά συστατικά;
32.      Η νομολογία έχει ήδη διατυπώσει αρχές σχετικά με τα ροφήματα φυτικής προέλευσης. Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η ονομασία «γάλα» και οι ονομασίες που προβλέπονται αποκλειστικώς για γαλακτοκομικά προϊόντα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν νομίμως για να προσδιορίσουν κάποιο αμιγώς φυτικό προϊόν και ότι η προσθήκη διευκρινιστικών ή περιγραφικών ενδείξεων που αναφέρουν τη φυτική προέλευση του επίμαχου προϊόντος δεν ασκεί επιρροή στην απαγόρευση αυτή (18).
33.      Επίσης, το Δικαστήριο έχει διαπιστώσει ότι οι επιχειρήσεις οφείλουν να καθορίζουν τη σύνθεση των προϊόντων τους και να αποφασίζουν με ποια ονομασία θα τα διαθέτουν στην αγορά. Συνεπώς, εάν επιθυμούν να διαθέσουν τα εν λόγω προϊόντα στην αγορά ως συμπλήρωμα διατροφής (19), με ισχυρισμούς διατροφής ή υγείας (20), ή ως τρόφιμο που προορίζεται για ειδική διατροφή (21), πρέπει να τηρούν τις υποχρεώσεις που προβλέπει συναφώς η ισχύουσα ρύθμιση της Ένωσης, γεγονός το οποίο μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την απαγόρευση της εμπορίας τους ως προϊόντος βιολογικής καλλιέργειας. Το δίκαιο της Ένωσης δεν διασφαλίζει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα εμπορίας των προϊόντων τους με όλες τις ενδείξεις που αυτές κρίνουν ευνοϊκές για την προώθησή τους (22).
34.      Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε, στην απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Herbaria Kräuterparadies II (23), σε συνέχεια της απόφασης της 5ης Νοεμβρίου 2014, Herbaria Kräuterparadies (24), ότι το επίμαχο ποτό, το οποίο διετίθετο στην αγορά ως συμπλήρωμα διατροφής αποτελούμενο από μείγμα χυμού φρούτων και εκχυλίσματα βοτάνων βιολογικής παραγωγής και στο οποίο προσετίθεντο μη φυτικές βιταμίνες και γλυκονικός σίδηρος, δεν μπορούσε να φέρει την ονομασία «βιολογικό», δεδομένου ότι δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 2018/848, σε συνδυασμό με το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ (25), του εν λόγω κανονισμού (26).
35.      Στην απόφαση Natumi, την οποία επικαλούνται οι δύο διάδικοι της κύριας δίκης, το Δικαστήριο έκρινε ότι βάσει του κανονισμού 889/2008 δεν ήταν επιτρεπτή κατά τη μεταποίηση βιολογικών ροφημάτων με βάση τη σόγια και το ρύζι, για τον εμπλουτισμό τους με ασβέστιο, η χρήση σκόνης παραγόμενης από ιζήματα του φυκιού Lithothamnium calcareum, τα οποία καθαρίζονται, αποξηραίνονται και αλέθονται, ως μη βιολογικό συστατικό γεωργικής προέλευσης κατά την έννοια του άρθρου 28 του κανονισμού αυτού, όπως τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό 2018/1584.
36.      Μολονότι το Δικαστήριο επισήμανε, βεβαίως, ότι το φύκι Lithothamnium calcareum  δεν αναφερόταν στις διατάξεις που ίσχυαν για την προσθήκη ανόργανης ύλης (ορυκτών) στην παραγωγή βιολογικών τροφίμων (27) και ότι δεν «μπορεί, εκ πρώτης όψεως, να θεωρηθεί ότι το φύκι συνιστά ανόργανη ύλη» (28),
εντούτοις συμπλήρωσε ότι άλλες διατάξεις (29), σε συνδυασμό με τις τελευταίες, απαγόρευαν την προσθήκη ασβεστίου κατά τη μεταποίηση βιολογικών τροφίμων, όπως τα ροφήματα με βάση το ρύζι και τη σόγια, με σκοπό τον εμπλουτισμό τους με ασβέστιο (30). Διαπίστωσε ότι η εταιρία παραγωγής των ροφημάτων αυτών αναγνώριζε ρητώς ότι χρησιμοποιούσε το εν λόγω φύκι λόγω της υψηλής του περιεκτικότητας σε ασβέστιο (31) και κατέληξε, συνεπώς, στο συμπέρασμα ότι η χρήση της σκόνης αυτής, η οποία έχει από τη φύση της υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο, ως μη βιολογικό συστατικό γεωργικής προέλευσης, κατά την έννοια του άρθρου 28 του κανονισμού 889/2008, όπως τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό 2018/1584, συνιστούσε παράκαμψη της απαγόρευσης χρήσης του ανθρακικού ασβεστίου με σκοπό τον εμπλουτισμό με ασβέστιο (32).
37.      Ο κανονισμός 2018/848, ο οποίος έχει εφαρμογή στην παραγωγή βιολογικών τροφίμων, αποσαφήνισε τη σχέση μεταξύ του καθεστώτος που ισχύει για τα μη βιολογικά συστατικά γεωργικής προέλευσης και του καθεστώτος που ισχύει για τα πρόσθετα τροφίμων και τα τεχνολογικά βοηθήματα, υπό το πρίσμα των αρχών που διατυπώνονται στο άρθρο 7 του κανονισμού αυτού σχετικά με τη μεταποίηση βιολογικών τροφίμων, ήτοι, μεταξύ άλλων, της παραγωγής από βιολογικά γεωργικά συστατικά και του περιορισμού της χρήσης προσθέτων τροφίμων.
38.      Τείνω να θεωρήσω ότι το γεγονός και μόνον ότι χρησιμοποιείται συστατικό που χαρακτηρίζεται ως «βιολογικό γεωργικό συστατικό» δυνάμει της αρχής που διατυπώνεται στο άρθρο 7, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2018/848 δεν αρκεί ώστε να επιτραπεί οποιαδήποτε χρήση του. Ειδικότερα, το άρθρο 7, στοιχείο βʹ, του κανονισμού αυτού διατυπώνει την αρχή του περιορισμού «της χρήσης προσθέτων τροφίμων [...] καθώς και μικροθρεπτικών στοιχείων και τεχνολογικών βοηθημάτων, ώστε να χρησιμοποιούνται στον ελάχιστο δυνατό βαθμό και μόνον όταν υφίσταται ουσιώδης τεχνολογική ανάγκη ή για συγκεκριμένους διατροφικούς σκοπούς». Συνεπώς, το πρόσθετο τροφίμων, ακόμη και αν αποτελεί βιολογικό συστατικό γεωργικής προέλευσης, πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση με τη χρήση του (ουσιώδης τεχνολογική ανάγκη ή συγκεκριμένος διατροφικός σκοπός).
39.      Επιβάλλεται εξαρχής να υπομνησθεί ότι η έννοια του «συστατικού» ορίζεται στο άρθρο 3, σημείο 51, του κανονισμού 2018/848, με παραπομπή στον ορισμό του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 1169/2011. Κατά την
τελευταία αυτή διάταξη, ως συστατικό νοείται «οποιαδήποτε ουσία ή προϊόν, συμπεριλαμβανομένων των αρωματικών υλών, των προσθέτων τροφίμων και των ενζύμων τροφίμων, καθώς και οιοδήποτε στοιχείο ενός σύνθετου συστατικού, οι οποίες χρησιμοποιούνται στην παρασκευή ή επεξεργασία ενός τροφίμου και εξακολουθούν να υπάρχουν στο τελικό προϊόν, ακόμη και σε διαφοροποιημένη μορφή». Επομένως, τα πρόσθετα τροφίμων εντάσσονται στα συστατικά και ο χαρακτηρισμός, με την απόφαση Natumi, της σκόνης από το φύκι Lithothamnium calcareum ως «μη βιολογικό συστατικό γεωργικής προέλευσης», δεν αποκλείει τον χαρακτηρισμό της και ως «πρόσθετο τροφίμων» κατά την έννοια του κανονισμού 2018/848.
40.      Όσον αφορά τα «πρόσθετα τροφίμων», τα τελευταία ορίζονται στο άρθρο 3, σημείο 61, του κανονισμού αυτού, με παραπομπή στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1333/2008 ως «κάθε ουσία που συνήθως δεν καταναλώνεται αυτή καθ’ εαυτή ως τρόφιμο και δεν χρησιμοποιείται συνήθως ως χαρακτηριστικό συστατικό τροφίμων, είτε έχει θρεπτική αξία είτε όχι, και της οποίας η σκόπιμη προσθήκη στο τρόφιμο για ένα τεχνολογικό σκοπό κατά την παρασκευή, τη μεταποίηση, την προετοιμασία, την επεξεργασία, τη συσκευασία, τη μεταφορά ή την αποθήκευση αυτού του τροφίμου έχει ως αποτέλεσμα, ή αναμένεται εύλογα να έχει ως αποτέλεσμα, ότι η ουσία ή παράγωγα αυτής καθίστανται άμεσα ή έμμεσα συστατικό αυτών των τροφίμων».
41.      Δεν αμφισβητείται ότι η σκόνη από το φύκι Lithothamnium calcareum και το ανθρακικό ασβέστιο που αποτελεί το κύριο συστατικό της δεν καταναλώνονται αυτά καθεαυτά ως τρόφιμα, αλλά προστίθενται σκόπιμα και καθίστανται συστατικό του τελικού ροφήματος (33). Εν προκειμένω, δεν θα υπεισέλθω στο ζήτημα της θρεπτικής αξίας ή του τεχνολογικού σκοπού της σκόνης αυτής.
42.      Ωστόσο, ο ως άνω ορισμός των προσθέτων τροφίμων προβλέπει εξαιρέσεις. Συνεπώς, δεν θεωρούνται ως πρόσθετα τροφίμων «τρόφιμα, είτε σε αποξηραμένη είτε σε συμπυκνωμένη μορφή, συμπεριλαμβανομένων των αρωματικών υλών που ενσωματώνονται κατά την παρασκευή συνθέτων τροφίμων λόγω των αρωματικών, γευστικών ή θρεπτικών τους ιδιοτήτων, μαζί με δευτερεύον χρωστικό αποτέλεσμα» (34). Η εξαίρεση αυτή συντρέχει εφόσον πληρούνται δύο προϋποθέσεις: να πρόκειται για τρόφιμο και το τρόφιμο αυτό να χρησιμοποιείται λόγω των αρωματικών, γευστικών ή θρεπτικών του ιδιοτήτων.
43.      Επομένως, είναι απαραίτητο, αφενός, να προσδιοριστεί εάν η επίμαχη σκόνη στην υπόθεση της κύριας δίκης μπορεί να χαρακτηριστεί ως «τρόφιμο». Τα τρόφιμα (ή είδη διατροφής) ορίζονται στο άρθρο 3, σημείο 45, του κανονισμού 2018/848 με παραπομπή στο άρθρο 2 του κανονισμού 178/2002 ως «ουσίες ή προϊόντα, είτε αυτά έχουν υποστεί πλήρη ή μερική επεξεργασία είτε όχι, τα οποία προορίζονται για βρώση από τον άνθρωπο ή αναμένεται ευλόγως ότι θα χρησιμεύσουν για τον σκοπό αυτόν». Στο δεύτερο εδάφιο του ως άνω άρθρου 2 διευκρινίζεται ότι «[σ]τα “τρόφιμα” περιλαμβάνονται ποτά, τσίχλες και οποιαδήποτε ουσία, περιλαμβανομένου του νερού, η οποία ενσωματώνεται σκόπιμα στα τρόφιμα στη διάρκεια της παραγωγής, της παρασκευής ή της επεξεργασίας τους». Ο ορισμός αυτός καθιστά δυνατό να συναχθεί ότι η επίμαχη σκόνη αποτελεί τρόφιμο ως ουσία η οποία ενσωματώνεται σκόπιμα στα τρόφιμα. Η πρώτη προϋπόθεση της εξαίρεσης για την οποία γίνεται λόγος στο προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων πληρούται.
44.      Αφετέρου, προκειμένου να πληρούται η δεύτερη προϋπόθεση της εν λόγω εξαίρεσης, πρέπει επιπλέον η σκόνη αυτή να χρησιμοποιείται λόγω των αρωματικών, γευστικών ή θρεπτικών της ιδιοτήτων. Η μη ορισθείσα συγγενής έννοια των «συγκεκριμένων διατροφικών σκοπών», στην οποία γίνεται μνεία στο άρθρο 7, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 2018/848, χρησιμοποιείται στο πλαίσιο μίας από τις αρχές που εφαρμόζονται στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων, βάσει της οποίας τα πρόσθετα τροφίμων μπορούν να χρησιμοποιούνται σε τέτοια τρόφιμα (ο δε εναλλακτικός σκοπός είναι η ουσιώδης τεχνολογική ανάγκη) (35).
45.      Η ασάφεια της υπό κρίση υπόθεσης και των ρυθμίσεων που έχουν εφαρμογή στη χρήση της επίμαχης σκόνης στην υπόθεση της κύριας δίκης έγκειται στις συγγενείς αυτές έννοιες. Συνεπώς, εάν ένα πρόσθετο τροφίμων χρησιμοποιείται για συγκεκριμένους διατροφικούς σκοπούς, είναι επιτρεπτή η χρήση του στη βιολογική παραγωγή μεταποιημένων τροφίμων. Επιπλέον, εάν μια ουσία αποτελεί τρόφιμο που χρησιμοποιείται λόγω των αρωματικών, γευστικών ή θρεπτικών του ιδιοτήτων, δεν συνιστά πρόσθετο τροφίμων και, ως εκ τούτου, μπορεί να χρησιμοποιείται ελεύθερα. Επομένως, πρέπει να προσδιοριστεί η λειτουργία της σκόνης αυτής.
46.      Η Lima υποστηρίζει ότι χρησιμοποιεί σκόνη από το φύκι Lithothamnium calcareum με σκοπό τον εμπλουτισμό των ροφημάτων της με ασβέστιο, αναφέροντας απλώς ότι πρόκειται για συστατικό γεωργικής προέλευσης. Υποστηρίζει επίσης ότι, στην απόφαση Natumi, το Δικαστήριο χαρακτήρισε την επίμαχη σκόνη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση αυτή μόνον ως «μη βιολογικό συστατικό γεωργικής προέλευσης» και όχι ως «ανόργανη ύλη» («ορυκτό») και ότι, συνεπώς, πρέπει να γίνει αποδεκτή η βιολογική μορφή του συστατικού αυτού.
47.      Ωστόσο, φρονώ ότι ο κανονισμός 2018/848 δεν συνηγορεί υπέρ μιας ερμηνείας που να καταλήγει στο συμπέρασμα αυτό.
48.      Πρώτον, στον εν λόγω κανονισμό, αναφορά στη διατροφική επίδραση των τροφίμων γίνεται μόνο στο παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ, περίπτωση ii, σχετικά με τη χρήση «[ορυκτών (περιλαμβανομένων των ιχνοστοιχείων), βιταμινών, αμινοξέων και μικροθρεπτικών στοιχείων] [...] όσον αφορά τρόφιμο που διατίθεται στην αγορά ως έχον ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ή επίδραση σε σχέση με την υγεία ή τη διατροφή ή σε σχέση με τις ανάγκες συγκεκριμένων ομάδων καταναλωτών». Αναφέρονται μόνον ορισμένα προϊόντα που εμπίπτουν στον κανονισμό 609/2013 και τα προϊόντα που ρυθμίζονται από την οδηγία 2006/125. Επομένως, φρονώ ότι το άρθρο 7, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 2018/848 παραπέμπει σε αυτό το πολύ συγκεκριμένο είδος τροφίμων (που προορίζονται για βρέφη και παιδιά) όταν διατυπώνει την αρχή του περιορισμού της χρήσης προσθέτων τροφίμων ώστε να χρησιμοποιούνται μόνο για συγκεκριμένους διατροφικούς σκοπούς.
49.      Οι λοιπές αναφορές σε μια διατροφική ή θρεπτική επίδραση στον κανονισμό 2018/848 αφορούν τη ζωική (36) και τη φυτική παραγωγή (37). Φρονώ ότι το κοινό στοιχείο μεταξύ όλων αυτών των διατροφικών ή θρεπτικών σκοπών στον τομέα της βιολογικής παραγωγής συνίσταται στο γεγονός ότι αφορούν περιπτώσεις στις οποίες το υποκείμενο (βρέφος, νήπιο, εκτρεφόμενο ζώο) ή το αντικείμενο (έδαφος, φυτό) δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσει από μόνο του μια ισορροπημένη διατροφή.
50.      Δεύτερον, ο βιολογικός ή μη χαρακτήρας του πρόσθετου τροφίμου δεν ασκεί επιρροή στη χρήση του ανθρακικού ασβεστίου. Πράγματι, στο παράρτημα V, μέρος A, τμήμα A1, του εκτελεστικού κανονισμού 2021/1165 δεν διευκρινίζεται ότι το προϊόν αυτό πρέπει να προέρχεται αποκλειστικά από βιολογική παραγωγή, αντίθετα προς άλλα πρόσθετα τροφίμων (38). Στην αρχική έκδοση του κανονισμού 889/2008, ο πίνακας πρόσθετων τροφίμων του παραρτήματος VIII, μέρος Α, δεν περιλάμβανε καμία αναφορά στη βιολογική προέλευση. Η εν λόγω απαίτηση χρήσης των προσθέτων αυτών τροφίμων από βιολογική παραγωγή εισήχθη με τον εκτελεστικό κανονισμό 2019/2164, ο οποίος αντικατέστησε τον οικείο πίνακα. Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζεται στο άρθρο 24, παράγραφος 4, του κανονισμού 2018/848, το οποίο προβλέπει ότι η έγκριση της χρήσης μη βιολογικών προσθέτων τροφίμων βασίζεται σε διάφορες αρχές, μεταξύ των οποίων η έλλειψη διαθεσιμότητας του βιολογικού συστατικού σε επαρκή ποσότητα. Συνεπώς, εξ αντιδιαστολής, όταν υπάρχει η διαθεσιμότητα αυτή, το πρόσθετο τροφίμων πρέπει να προέρχεται από βιολογική παραγωγή. Τα πρόσθετα τροφίμων μπορούν επομένως να προέρχονται ή όχι από βιολογική παραγωγή.
51.      Κατά τη γνώμη μου, η ανάλυση αυτή επιβεβαιώνεται από τη διατύπωση του άρθρου 7 του εκτελεστικού κανονισμού 2021/1165, το οποίο διευκρινίζει ότι, όταν ένα μη βιολογικό γεωργικό συστατικό χρησιμοποιείται ως πρόσθετο τροφίμων, διέπεται από το καθεστώς που ισχύει για τα πρόσθετα τροφίμων. Μολονότι η έναρξη ισχύος του άρθρου αυτού μετατέθηκε για την 1η Ιανουαρίου 2024 (39), η νέα ρύθμιση είναι σαφής: το εφαρμοστέο καθεστώς καθορίζεται από τον σκοπό της χρήσης του μη βιολογικού συστατικού γεωργικής προέλευσης.
52.      Τρίτον, φρονώ ότι το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2018/848 θεσπίζει δύο διακριτά καθεστώτα για τα μη βιολογικά γεωργικά συστατικά και τα πρόσθετα τροφίμων. Ωστόσο, όπως προεκτέθηκε, το καθεστώς των προσθέτων τροφίμων ισχύει τόσο για τα βιολογικά όσο και για τα μη βιολογικά συστατικά. Κατά συνέπεια, ο βιολογικός χαρακτήρας του συστατικού δεν καθιστά δυνατό να μην εφαρμοστούν, κατά περίπτωση, οι ρυθμίσεις που ισχύουν για τα πρόσθετα τροφίμων (40).
53.      Πράγματι, το άρθρο 24, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, του κανονισμού 2018/848 ορίζει ότι «η Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει ορισμένα προϊόντα και ουσίες προς χρήση στην παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων [...] και καταχωρίζει κάθε τέτοιο εγκεκριμένο προϊόν και ουσία σε περιορισμένους καταλόγους, για τους ακόλουθους σκοπούς: [...] ως πρόσθετα τροφίμων και τεχνολογικά βοηθήματα [...] [ή] ως μη βιολογικά γεωργικά συστατικά που μπορούν κατ’ εξαίρεση να χρησιμοποιούνται για την παραγωγή μεταποιημένων βιολογικών τροφίμων».
54.      Ωστόσο, στο παράρτημα V, μέρος Α, τμήμα Α1, του εκτελεστικού κανονισμού 2021/1165, με τίτλο «Πρόσθετα τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των φορέων», το ανθρακικό ασβέστιο καταχωρίζεται με τον ειδικό όρο ότι «δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται για χρώση ή εμπλουτισμό των προϊόντων με ασβέστιο». Σύμφωνα με τη ρύθμιση αυτή, το ανθρακικό ασβέστιο θεωρείται πρόσθετο τροφίμων που δεν μπορεί να αποσκοπεί στη χρώση ή τον εμπλουτισμό με ασβέστιο. Οι απαγορευμένοι αυτοί σκοποί θεωρούνται, επομένως, τεχνολογικοί σκοποί, διότι διαφορετικά το ανθρακικό ασβέστιο δεν θα χαρακτηριζόταν ως «πρόσθετο τροφίμων» για τις χρήσεις αυτές. Αντιθέτως, η καταχώριση του ανθρακικού ασβεστίου στον κατάλογο των τεχνολογικών βοηθημάτων (παράρτημα V, μέρος A, τμήμα A2, του εν λόγω εκτελεστικού κανονισμού) δεν συνοδεύεται από κανέναν ειδικό όρο ή όριο.
55.      Επισημαίνεται ότι ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2025/973 (41) συγχώνευσε τον κατάλογο των προσθέτων τροφίμων (τμήμα Α1) και τον κατάλογο των τεχνολογικών βοηθημάτων (τμήμα Α2) του παραρτήματος V, μέρος Α, του εκτελεστικού κανονισμού 2021/1165, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι, «[α]νάλογα με την τεχνολογική λειτουργία τους στο τελικό προϊόν, ορισμένα προϊόντα που ταξινομούνται ως τεχνολογικά βοηθήματα θα πρέπει αντ’ αυτού να ταξινομούνται ως πρόσθετα τροφίμων και ορισμένα άλλα προϊόντα θα πρέπει να ταξινομούνται ως πρόσθετα τροφίμων, αλλά και ως τεχνολογικά βοηθήματα τροφίμων ανάλογα με τις χρήσεις τους» (42).
56.      Επίσης, ο εκτελεστικός κανονισμός 2025/973 διευκρινίζει στην αιτιολογική σκέψη 18 ότι, «[σ]τον εν λόγω συγχωνευμένο κατάλογο, ο ειδικός όρος ότι το πρόσθετο “ανθρακικό ασβέστιο” δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για χρώση ή εμπλουτισμό με ασβέστιο θα πρέπει να διαγραφεί, δεδομένου ότι οι κανόνες που προβλέπονται στο παράρτημα II μέρος IV σημείο 2.2.2 στοιχεία γ) [(43)], δ) [(44)] και στ) του κανονισμού [2018/848] περιέχουν ήδη τον εν λόγω όρο (45).»
57.      Κατά το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 2018/848, μεταξύ των εν λόγω προϊόντων και ουσιών καταλέγονται «ορυκτά ([περιλαμβανομένων των ιχνοστοιχείων]), βιταμίνες, αμινοξέα και μικροθρεπτικά στοιχεία με την προϋπόθεση ότι [...] η χρήση τους σε τρόφιμα για κανονική κατανάλωση “επιβάλλεται άμεσα εκ του νόμου”, υπό την έννοια ότι επιβάλλεται άμεσα μέσω διατάξεων της ενωσιακής νομοθεσίας ή μέσω διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας που είναι συμβατές με την ενωσιακή νομοθεσία, με συνέπεια το τρόφιμο να μην μπορεί να διατεθεί καθόλου στην αγορά ως τρόφιμο για κανονική κατανάλωση αν δεν προστεθούν τα εν λόγω ορυκτά, βιταμίνες, αμινοξέα ή μικροθρεπτικά στοιχεία». Ωστόσο, ούτε στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ούτε στις παρατηρήσεις των διαδίκων γίνεται μνεία σε διάταξη η οποία να επιβάλλει την προσθήκη ασβεστίου στα επίμαχα τρόφιμα στην υπόθεση της κύριας δίκης, ήτοι σε ροφήματα με βάση το ρύζι και τη βρώμη, προκειμένου αυτά να μπορούν να διατεθούν στην αγορά (46).
58.      Επιπλέον, η Επιτροπή στηρίζεται στη διάταξη αυτή προκειμένου να υποδείξει ότι απαγορεύεται η χρήση ανθρακικού ασβεστίου στη μεταποίηση βιολογικών τροφίμων (47), κάνοντας χρήση της εξουσίας που της παρέχει το άρθρο 54 του κανονισμού 2018/848 να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις ώστε να τροποποιεί «το σημείο 2.2.2 του μέρους IV του παραρτήματος II όσον αφορά τον τύπο και τη σύνθεση των προϊόντων και ουσιών που επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται σε μεταποιημένα τρόφιμα, καθώς και τους όρους χρήσης υπό τους οποίους πρέπει να χρησιμοποιούνται» δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού αυτού.
59.      Συνεπώς, φρονώ ότι η επίμαχη σκόνη στην υπόθεση της κύριας δίκης, η οποία αποτελείται κυρίως από ανθρακικό ασβέστιο, πρέπει να θεωρηθεί ως πρόσθετο τροφίμων η χρήση του οποίου απαγορεύεται στην παραγωγή βιολογικών τροφίμων, δεδομένου ότι χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τον εμπλουτισμό του φυτικού ροφήματος με ασβέστιο, ενώ τούτο δεν επιβάλλεται άμεσα εκ του νόμου στην ενωσιακή ή εθνική νομοθεσία.
V.      Πρόταση
60.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Raad van State (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο) ως εξής:
Το άρθρο 24, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, και το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.1 και σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ, περίπτωση i, του κανονισμού (ΕΕ) 2018/848 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018, για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 834/2007 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2022/474 της Επιτροπής, της 17ης Ιανουαρίου 2022, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 2028/848,
έχουν την έννοια ότι:
απαγορεύεται κατά τη μεταποίηση τροφίμων και με σκοπό τον εμπλουτισμό με ασβέστιο η χρήση σκόνης η οποία είναι πιστοποιημένη ως βιολογική και παράγεται από καθαρισμένα, αποξηραμένα και αλεσμένα ιζήματα του φυκιού Lithothamnium calcareum, εκ φύσεως πλούσιου σε ανθρακικό ασβέστιο, δεδομένου ότι το ανθρακικό ασβέστιο δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον σκοπό αυτόν και η χρήση ασβεστίου στα τρόφιμα για κανονική κατανάλωση δεν επιβάλλεται άμεσα εκ του νόμου.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018, για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 834/2007 του Συμβουλίου (ΕΕ 2018, L 150, σ. 1).
3      Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός της Επιτροπής, της 17ης Ιανουαρίου 2022 (ΕΕ 2022, L 98, σ. 1, στο εξής: κανονισμός 2018/848).
4      Εκτελεστικός κανονισμός της Επιτροπής, της 15ης Ιουλίου 2021, για την έγκριση ορισμένων προϊόντων και ουσιών για χρήση στη βιολογική παραγωγή και την κατάρτιση των καταλόγων τους (ΕΕ 2021, L 253, σ. 13).
5      Βλ. απόφαση της 29ης Απριλίου 2021, Natumi (C‑815/19, στο εξής: απόφαση Natumi, EU:C:2021:336).
6      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 2007, για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 (ΕΕ 2007, L 189, σ. 1).
7      Κανονισμός της Επιτροπής, της 5ης Σεπτεμβρίου 2008, σχετικά με τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 834/2007 του Συμβουλίου για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων όσον αφορά τον βιολογικό τρόπο παραγωγής, την επισήμανση και τον έλεγχο των προϊόντων (ΕΕ 2008, L 250, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/2164 της Επιτροπής, της 17ης Δεκεμβρίου 2019 (ΕΕ 2019, L 328, σ. 61, στο εξής: κανονισμός 889/2008). Ο κανονισμός αυτός καταργήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό 2021/1165.
8      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων (ΕΕ 2002, L 31, σ. 1).
9      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, που αφορά τα πρόσθετα τροφίμων (ΕΕ 2008, L 354, σ. 16).
10      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, την τροποποίηση των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1925/2006 και την κατάργηση της οδηγίας 87/250/ΕΟΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 90/496/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της οδηγίας 1999/10/ΕΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των οδηγιών της Επιτροπής 2002/67/ΕΚ και 2008/5/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 608/2004 της Επιτροπής (ΕΕ 2011, L 304, σ. 18).
11      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με τη διάθεση φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην αγορά και την κατάργηση των οδηγιών 79/117/ΕΟΚ και 91/414/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2009, L 309, σ. 1).
12      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουνίου 2013, για τα τρόφιμα τα οποία προορίζονται για βρέφη και μικρά παιδιά και για τα τρόφιμα που προορίζονται για ειδικούς ιατρικούς σκοπούς, και ως υποκατάστατα του συνόλου του διαιτολογίου για τον έλεγχο του σωματικού βάρους και για την κατάργηση της οδηγίας 92/52/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών της Επιτροπής 96/8/ΕΚ, 1999/21/ΕΚ, 2006/125/ΕΚ και 2006/141/ΕΚ, της οδηγίας 2009/39/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των κανονισμών της Επιτροπής (ΕΚ) αριθ. 41/2009 και (ΕΚ) αριθ. 953/2009 (ΕΕ 2013, L 181, σ. 35).
13      Οδηγία της Επιτροπής, της 5ης Δεκεμβρίου 2006, για τις μεταποιημένες τροφές με βάση τα δημητριακά και τις παιδικές τροφές για βρέφη και παιδιά μικρής ηλικίας (ΕΕ 2006, L 339, σ. 16).
14      Βλ. άρθρο 13, τρίτο εδάφιο, του εκτελεστικού κανονισμού 2021/1165.
15      Όπως ίσχυε μετά την τροποποίησή του με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2018/1584 της Επιτροπής, της 22ας Οκτωβρίου 2018 (ΕΕ 2018, L 264, σ. 1).
16      Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στο παράρτημα V, μέρος Β, του εκτελεστικού κανονισμού 2021/1165.
17      Το έγγραφο αυτό είναι διαθέσιμο στη διαδικτυακή διεύθυνση: https://agriculture.ec.europa.eu/farming/organic-farming/organics-glance_fr. Η τελευταία επικαιροποίηση πραγματοποιήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2026.
18      Βλ. απόφαση της 14ης Ιουνίου 2017, TofuTown.com (C‑422/16, EU:C:2017:458, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία καθώς και διατακτικό).
19      Κατά την έννοια της οδηγίας 2002/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 2002, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί των συμπληρωμάτων διατροφής (ΕΕ 2002, L 183, σ. 51), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1137/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008 (ΕΕ 2008, L 311, σ. 1).
20      Κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΚ) 1924/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα (ΕΕ 2006, L 404, σ. 9), και του κανονισμού (ΕΕ) 432/2012 της Επιτροπής, της 16ης Μαΐου 2012, σχετικά με τη θέσπιση καταλόγου επιτρεπόμενων ισχυρισμών υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα, εξαιρουμένων όσων αφορούν τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθένειας και την ανάπτυξη και υγεία των παιδιών (ΕΕ 2012, L 136, σ. 1).
21      Κατά την έννοια της οδηγίας 2009/39/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Μαΐου 2009, για τα τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή (ΕΕ 2009, L 124, σ. 21), και του κανονισμού (ΕΚ) 953/2009 της Επιτροπής, της 13ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με ουσίες που επιτρέπεται να προστίθενται για ειδικούς διατροφικούς σκοπούς σε τρόφιμα τα οποία προορίζονται για ειδική διατροφή (ΕΕ 2009, L 269, σ. 9).
22      Βλ. απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2014, Herbaria Kräuterparadies (C‑137/13, EU:C:2014:2335, σκέψη 46).
23      C‑240/23 (EU:C:2024:852).
24      C‑137/13
(EU:C:2014:2335).
25      Η διατύπωση του σημείου 2.2.2, στοιχείο στʹ, πηγάζει απευθείας από την απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2014, Herbaria Kräuterparadies (C‑137/13, EU:C:2014:2335).
26      Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Herbaria Kräuterparadies II (C‑240/23, EU:C:2024:852, σκέψη 85 και διατακτικό).
27      Βλ. άρθρο 27, παράγραφος 1, και παράρτημα VIII του κανονισμού 889/2008.
28      Βλ. απόφαση Natumi (σκέψη 47).
29      Βλ. άρθρο 19, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και άρθρο 21 του κανονισμού 834/2007.
30      Βλ. απόφαση Natumi (σκέψη 67).
31      Βλ. απόφαση Natumi (σκέψη 68).
32      Βλ. απόφαση Natumi (σκέψη 69).
33      Το τελευταίο αυτό στοιχείο αποκλείει τον χαρακτηρισμό των προϊόντων αυτών ως «τεχνολογικά βοηθήματα», τα οποία πρέπει να παραμένουν στο τελικό προϊόν μόνον ως υπολείμματα, χωρίς να παρουσιάζουν κινδύνους για την υγεία και χωρίς να έχουν τεχνολογική επίδραση στο προϊόν αυτό. Βλ. ορισμό στο άρθρο 3, σημείο 65, του κανονισμού 2018/848, το οποίο παραπέμπει στον ορισμό του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1333/2008.
34      Βλ. άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, δεύτερο εδάφιο, σημείο ii, του κανονισμού 1333/2008.
35      Βλ. σημείο 38 των παρουσών προτάσεων.
36      Ο όρος «διατροφικοί σκοποί» χρησιμοποιείται στο άρθρο 8, στοιχείο βʹ· ο όρος «διατροφικές απαιτήσεις» («besoins nutritionnels») χρησιμοποιείται στο παράρτημα II, μέρος II, σημείο 1.4.1, στοιχείο βʹ και μέρος III, σημείο 3.1.3.1, στοιχείο αʹ· ο όρος «διατροφικές πρακτικές» χρησιμοποιείται στο παράρτημα II, μέρος II, σημείο 1.4.1, στοιχείο δʹ· ο όρος «διατροφικά πρόσθετα» χρησιμοποιείται στο παράρτημα II, μέρος II, σημείο 1.5.2.3· ο όρος «διατροφική σύσταση» χρησιμοποιείται στο παράρτημα II, μέρος III, σημείο 3.1.3.1, στοιχείο βʹ, περίπτωση ii, και ο όρος «διατροφικές απαιτήσεις» («besoins nutritifs») στο παράρτημα II, μέρος III, σημείο 3.1.3.2, στοιχείο αʹ.
37      Ο όρος «θρεπτικά συστατικά» χρησιμοποιείται στο άρθρο 24, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, στο άρθρο 31, καθώς και στο παράρτημα II, μέρος I, σημεία 1.2 και 1.9.6· ο όρος «συγκεκριμένες διατροφικές ανάγκες των καλλιεργειών» χρησιμοποιείται στο άρθρο 24, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ· ο όρος «[διαθέσιμα] θρεπτικά αποθέματα» χρησιμοποιείται στο παράρτημα II, μέρος I, σημείο 1.3, στοιχείο αʹ, και ο όρος «διατροφικές ανάγκες» στο παράρτημα II, μέρος I, σημείο 1.9.3.
38      Λεκιθίνες, εκχυλίσματα δενδρολίβανου, κόμμι από χαρούπια, κόμμι γκουάρ, αραβικό κόμμι, κόμμι τάρα, κόμμι τζελάν, γλυκερίνη, κηρός μελισσών, καρναουβικός κηρός και ερυθριτόλη.
39      Βλ. υποσημείωση 14 των παρουσών προτάσεων.
40      Βλ. σημεία 50 και 51 των παρουσών προτάσεων.
41      Εκτελεστικός κανονισμός της Επιτροπής, της 23ης Μαΐου 2025, για την τροποποίηση και τη διόρθωση του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2021/1165 για την έγκριση ορισμένων προϊόντων και ουσιών για χρήση στη βιολογική παραγωγή και την κατάρτιση των καταλόγων τους (ΕΕ L, 2025/973).
42      Βλ. αιτιολογική σκέψη 17 του εκτελεστικού κανονισμού 2025/973.
43      Όσον αφορά τις χρωστικές ουσίες για τη σφράγιση του κρέατος και του κελύφους αυγών.
44      Όσον αφορά τον παραδοσιακό διακοσμητικό χρωματισμό του κελύφους βραστών αυγών που διατίθενται στην αγορά σε συγκεκριμένη περίοδο του έτους.
45      Με τη διατύπωση αυτή διευκρινίζεται σαφώς ότι απαγορεύεται η χρήση ανθρακικού ασβεστίου τόσο για τη χρώση όσο και για τον εμπλουτισμό με ασβέστιο.
46      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση Natumi (σκέψη 66).
47      Βλ., στις συχνές ερωτήσεις σχετικά με τους κανόνες βιολογικής παραγωγής για τις οποίες γίνεται λόγος στο σημείο 28 των παρουσών προτάσεων, απάντηση στην ερώτηση 12 στην ενότητα 4.5 (σ. 113 και 114), σχετικά με τη δυνατότητα χρήσης του Lithothamnium calcareum στη βιολογική παραγωγή τροφίμων: «Όχι. Συναφές είναι το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού [2028/848] [...]. Το κύριο συστατικό του Lithothamnium calcareum είναι το ανθρακικό ασβέστιο και η κύρια λειτουργία του στα μεταποιημένα τρόφιμα είναι η προσθήκη ασβεστίου. Επομένως, δεδομένου ότι το ανθρακικό ασβέστιο είναι ορυκτό, η χρήση του στη βιολογική παραγωγή προϋποθέτει έγκριση σύμφωνα με το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, του κανονισμού [2018/848]» (ανεπίσημη μετάφραση).