61990CJ0215_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-215/90,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Social Security Commissioner προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Chief Adjudication Officer
και
Anne Maria Twomey,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 51 της Συνθήκης ΕΟΚ και των άρθρων 19 και 25 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Sir Gordon Slynn, πρόεδρο του πρώτου τμήματος, προεδρεύοντα, F. Grevisse, J. C. Moitinho de Almeida, G. C. Rodriguez Iglesiaς και Μ. Zuleeg, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: G. Tesauro
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- ο Chief Adjudication Officer, εκπροσωπούμενος από τον Michael Kent, barrister, ενεργούντα κατ' εντολή του P. K. J. Thompson, solicitor,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από την Karen Banks, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις του Chief Adjudication Officer, της Γερμανικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον Claus-Dieter Quassowski, και της Επιτροπής, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση της 25ης Σεπτεμβρίου 1991,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 24ης Οκτωβρίου 1991,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με Διάταξη της 21ης Ιουνίου 1990, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 23 Ιουλίου 1990, ο Social Security Commissioner, του Λονδίνου υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 51 της Συνθήκης ΕΟΚ και των άρθρων 19 και 25 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Anne Maria Twomey και του Chief Adjudication Officer.
3 Η Twomey, βρετανή υπήκοος, απασχολήθηκε ως οικιακή βοηθός στο Λονδίνο από τον Μάιο του 1986 έως τις 3 Ιουλίου 1987. Στις 19 Ιουλίου 1987 εγκαταστάθηκε στην Ιρλανδία και στις 23 Φεβρουαρίου 1988 ζήτησε από το βρετανικό Υπουργείο Κοινωνικής Ασφαλίσεως το ευεργέτημα παροχών ανικανότητας προς εργασία. Μέχρι την τελευταία αυτή ημερομηνία η Twomey δεν είχε ασκήσει καμιά επαγγελματική δραστηριότητα στην Ιρλανδία.
4 Η αίτηση αυτή διαβιβάστηκε στο Social Security Appeal Tribunal, Newcastle upon Tyne, το οποίο την απέρριψε για τον λόγο ότι ο βρετανικός νόμος αποκλείει την καταβολή των αιτουμένων παροχών όταν ο αιτών δεν κατοικεί στη Μεγάλη Βρετανία.
5 Προς διευκρίνιση του εφαρμοστέου δικαίου, ο Adjudication Officer άσκησε έφεση κατά της προπαρατεθείσας αποφάσεως ενώπιον του Social Security Commissioner του Λονδίνου, ο οποίος αποφάσισε να αναστείλει την διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα.
"'Εχουν κατ' ορθή ερμηνεία, το άρθρο 51 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και το άρθρο 19 του κανονισμού 1408/71 την έννοια ότι ο υπήκοος κράτους μέλους που κατοικεί σε ένα κράτος μέλος (' κράτος μέλος Α' ) και καθίσταται ανίκανος προς εργασία λόγω ασθενείας ενόσω κατοικεί στο κράτος μέλος αυτό (στο κράτος μέλος Α), ο οποίος πριν καταστεί ανίκανος προς εργασία ήταν άνεργος και είχε εργαστεί για τελευταία φορά ως μισθωτός (ή ως ανεξάρτητος επαγγελματίας) σε άλλο κράτος μέλος (' κράτος μέλος Β' ), στο οποίο και κατοικούσε τότε, δικαιούται το επίδομα ασθενείας που καταβάλλεται από τον αρμόδιο φορέα του κράτους μέλους Β (υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία του κράτους μέλους Β για την κτήση του δικαιώματος επί του εν λόγω επιδόματος, πλην της προϋποθέσεως σχετικά με την κατοικία) ή το δικαίωμα του εν λόγω προσώπου διέπεται αποκλειστικά και μόνο από το άρθρο 25 του κανονισμού 1408/71;"
6 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
7 Με το προδικαστικό ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν, αν το άρθρο 19 του κανονισμού 1408/71 πρέπει, υπό το φως του άρθρου 51 της Συνθήκης, να ερμηνευθεί κατά την έννοια ότι εφαρμόζεται σε υπήκοο κράτους μέλους ο οποίος, αφού εργάστηκε ως μισθωτός εντός κράτους μέλους, μετέβη προς εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο ασθένησε, χωρίς να έχει εργασθεί στο εν λόγω κράτος προτού ασθενήσει.
8 Κατά το προπαρατεθέν άρθρο 19, παράγραφος 1:
"1. Ο εργαζόμενος που κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους άλλου από το αρμόδιο κράτος μέλος και καλύπτει τους όρους που απαιτούνται από τη νομοθεσία του αρμοδίου κράτους για να έχει δικαίωμα παροχών, αφού ληφθούν υπόψη, εφόσον συντρέχει περίπτωση, οι διατάξεις του άρθρου 18, λαμβάνει στο κράτος της κατοικίας του:
α) παροχές εις είδος που χορηγούνται για λογαριασμό του αρμοδίου φορέα από τον φορέα του τόπου κατοικίας, σύμφωνα με τη νομοθεσία που ισχύει για τον φορέα αυτό, σαν να ήταν ασφαλισμένος σε αυτόν
β) παροχές εις χρήμα που καταβάλλονται από τον αρμόδιο φορέα σύμφωνα με τη νομοθεσία που εφαρμόζει αυτός. Πάντως, οι παροχές αυτές δύνανται κατόπιν συμφωνίας μεταξύ του αρμοδίου φορέα και του φορέα του τόπου κατοικίας, να καταβάλλονται από τον τελευταίο, για λογαριασμό του πρώτου, σύμφωνα με τη νομοθεσία του αρμοδίου κράτους."
9 Καταρχάς πρέπει να εξεταστεί το επιχείρημα της Γερμανικής Κυβερνήσεως ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, στοιχείο α, του κανονισμού 1408/71, το οποίο υπάγει τα πρόσωπα που ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα στο έδαφος κράτους μέλους στη νομοθεσία του κράτους αυτού, δεν αφορά την κατάσταση της Twomey, στο μέτρο που δεν έχει απασχόληση στη Μεγάλη Βρετανία. Επομένως, αυτή υπόκειται στο δίκαιο του κράτους μέλους κατοικίας και, κατά συνέπεια, το προπαρατεθέν άρθρο 19 δεν τυγχάνει εφαρμογής δεδομένου ότι η Twomey κατοικεί στο έδαφος του αρμοδίου κράτους μέλους.
10 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό. 'Οπως είπε το Δικαστήριο στην απόφαση της 12ης Ιουνίου 1986, 302/84, Ten Holder (Συλλογή 1986, σ. 1821, σκέψεις 14 και 15), ο εργαζόμενος ο οποίος έπαυσε να εργάζεται στο έδαφος κράτους μέλους εξακολουθεί να υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους αυτού από τη στιγμή που δεν απασχολήθηκε σε άλλο κράτος μέλος. Μόνο οι εργαζόμενοι που σταμάτησαν οριστικά κάθε επαγγελματική δραστηριότητα εκφεύγουν του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 13, παράγραφος 2, στοιχείο α, του κανονισμού 1408/71 (βλ. μεταξύ άλλων την απόφαση της 21ης Φεβρουαρίου 1991, C-140/88, Noij, Συλλογή 1991, σ. Ι-387, σκέψεις 9 και 10).
11 Ο Chief Adjudication Officer θεωρεί ότι το προπαρατεθέν άρθρο 19 δεν εφαρμόζεται στο πρόσωπα τα οποία, κατά τη στιγμή που ασθένησαν, ασκούσαν δραστηριότητα ως μισθωτοί ή ως μη μισθωτοί σε κράτος μέλος διαφορετικό αυτού της κατοικίας τους. Παρατηρεί συναφώς ότι ευρύτερη ερμηνεία του άρθρου 19, η οποία θα περιελάμβανε στο πεδίο εφαρμογής του τα πρόσωπα που ασθένησαν τη στιγμή κατά την οποία δεν ασκούσαν καμιά δραστηριότητα, θα επηρέαζε τη συνοχή του ισχύοντος για τους ανέργους συστήματος. Πράγματι, άνεργος ο οποίος αναζητεί εργασία στο έδαφος κράτους μέλους διαφορετικού από το αρμόδιο κράτος μπορεί να λαμβάνει επιδόματα ανεργίας μόνο για τρείς μήνες (άρθρο 69 του κανονισμού 1408/71), ενώ τα επιδόματα ασθενείας τού χορηγήθηκαν άνευ χρονικού περιορισμού.
12 Ο Chief Adjudication Officer παρατηρεί συναφώς ότι, καίτοι οι σκοποί του άρθρου 51 της Συνθήκης επιτεύχθηκαν στον τομέα των επιδομάτων ανεργίας με τις προμνημονευθείσες διατάξεις, δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι οι σκοποί αυτοί απαιτούν ευνοϊκότερες διατάξεις προκειμένου περί επιδομάτων ασθενείας και μητρότητας.
13 Πρέπει να επισημανθεί καταρχάς ότι, κατά παγία νομολογία του Δικαστηρίου, ο ορισμός της έννοιας του "εργαζομένου" του άρθρου 1, στοιχείο α, του κανονισμού 1408/71 έχει γενικό περιεχόμενο και καλύπτει κάθε πρόσωπο το οποίο, είτε ασκεί είτε όχι επαγγελματική δραστηριότητα, έχει την ιδιότητα του ασφαλισμένου βάσει της νομοθεσίας κοινωνικής ασφαλίσεως ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών (βλ. μεταξύ άλλων την απόφαση της 31ης Μαΐου 1979, υπόθεση 182/78, Pierik (Rec. 1979, σ. 1977, σκέψη 4). Η Τwomey έχει την ιδιότητα ασφαλισμένης βάσει της βρετανικής νομοθεσίας, κατά το μέτρο που θα εδικαιούτο των επιδομάτων ασθενείας αν κατοικούσε στο Ηνωμένο Βασίλειο.
14 Αρμόζει να επισημανθεί στη συνέχεια ότι, αν ο κοινοτικός νομοθέτης είχε θελήσει να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 του κανονισμού 1408/71 στα πρόσωπα που ασθένησαν κατά τη διάρκεια της απασχολήσεώς τους, θα το είχε προβλέψει ρητώς, όπως το έκανε στο άρθρο 71, παράγραφος 1, του ιδίου κανονισμού.
15 Είναι αληθές ότι η ερμηνεία του άρθρου 19 που περιλαμβάνει όλους τους εργαζομένους κατά την έννοια του κανονισμού 1408/71 συνεπάγεται τη διαφορά του συστήματος που ανέφερε ο Chief Adjudicator Officer. Ωστόσο, όπως ορθώς παρατήρησε η Επιτροπή, μια τέτοια διαφορά εξηγείται από το γεγονός ότι το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 είναι διαφορετικό εκείνου του άρθρου 25. Πράγματι, ενώ το τελευταίο αυτό άρθρο εφαρμόζεται στους ανέργους που αναζητούν προσωρινώς εργασία σε κράτος μέλος διαφορετικό από το αρμόδιο κρατος, το άρθρο 19 αφορά τον εργαζόμενο που κατοικεί σε κράτος μέλος διαφορετικό του αρμοδίου κράτους, ήτοι τον εργαζόμενο που έχει σ' αυτό το κράτος μέλος τη "συνήθη διαμονή" του (άρθρο 1, στοιχείο η, του ιδίου κανονισμού).
16 Πρέπει να επισημανθεί, τέλος, ότι, κατά παγία νομολογία του Δικαστηρίου, (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση της 31ης Μαΐου 1979, Pierik), η έννοια του "εργαζομένου" του άρθρου 22 του κανονισμού 1408/71 περιλαμβάνει τους συνταξιούχους. Εφόσον το άρθρο αυτό εντάχθηκε στο ίδιο τμήμα από το άρθρο 19, ο ίδιος όρος που χρησιμοποιείται στο τελευταίο δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αναφερόμενος μόνο στους εργαζομένους.
17 Επομένως, δεν δικαιολογείται συσταλτική ερμηνεία του όρου "εργαζόμενος" κατά την έννοια του άρθρου 19, η οποία θα κατέληγε στον αποκλεισμό από το πεδίο του εφαρμογής προσώπου ευρισκομένου σε κατάσταση όπως αυτή της Twomey.
18 Κατά συνέπεια, στο εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 19 του κανονισμού 1408/71 έχει εφαρμογή στην περίπτωση του υπηκόου κράτους μέλους ο οποίος, αφού εργάστηκε ως μισθωτός σε ένα κράτος μέλος, μετέβη προς εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος, στο οποίο ασθένησε, έστω και αν πριν από την ασθένειά του δεν είχε εργαστεί στο κράτος μέλος αυτό.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
19 20 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με Διάταξη της 21ης Ιουνίου 1990 o Social Security Commissioner του Λονδίνου, αποφαίνεται:
Το άρθρο 19 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6), έχει εφαρμογή στην περίπτωση του υπηκόου κράτους μέλους ο οποίος, αφού εργάστηκε ως μισθωτός σε ένα κράτος μέλος, μετέβη προς εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος, στο οποίο ασθένησε, έστω και αν πριν από την ασθένειά του δεν είχε εργασθεί στο κράτος μέλος αυτό.