Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ANDREA BIONDI
της 26ης Φεβρουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑802/24
NV Reibel
κατά
JSC VO Stankoimport
[αίτηση του Svea hovrätt(εφετείου Στοκχόλμης, Σουηδία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Περιοριστικά μέτρα σχετικά με τις ενέργειες της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία – Απαγόρευση εξαγωγής ειδών διπλής χρήσης – Άρνηση χορήγησης άδειας εξαγωγής που επηρεάζει την εκτέλεση σύμβασης – Απόρριψη αιτήματος επιστροφής της καταβληθείσας προκαταβολής – Υπαγωγή διαφοράς σε διαιτητικό όργανο – Άρθρο 11 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 – Έννοια της απαίτησης της οποίας
η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται – Δυνατότητα υπαγωγής σε διαιτησία διαφορών οι οποίες αφορούν περιοριστικά μέτρα – Δικαστικός έλεγχος των διαιτητικών αποφάσεων – Ένταση – Δημόσια τάξη της Ένωσης – Θεμελιώδης σημασία για την εκπλήρωση των αποστολών που έχουν ανατεθεί στην Ένωση »
Περιεχόμενα
I.
Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
II.
Ανάλυση
Α.
Επί του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, της δυνατότητας προσφυγής σε εξωδικαστικούς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, γενικώς, και στη διαιτησία, ειδικότερα
1.
Επί της αναγκαιότητας επικέντρωσης του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος στην έννοια της «δυνατότητας υπαγωγής σε διαιτησία»
2.
Επί της γραμματικής, συστηματικής και τελολογικής ερμηνείας του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014
α)
Επί της γραμματικής ερμηνείας της ρήτρας περί μη ικανοποίησης των απαιτήσεων
β)
Επί της συστηματικής ερμηνείας της ρήτρας περί μη ικανοποίησης των απαιτήσεων
γ)
Επί της τελολογικής ερμηνείας της ρήτρας περί μη ικανοποίησης των απαιτήσεων
3.
Επί της διαφυλάξεως των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της έννομης τάξης της Ένωσης
4.
Συμπέρασμα της ανάλυσης
Β.
Επί του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 και της δημόσιας τάξης της Ένωσης
1.
Επί της δημοσίας τάξεως ως ορίου στην ελεύθερη βούληση των μερών
2.
Επί του ουσιώδους χαρακτήρα του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 για την έννομη τάξη της Ένωσης και του εμπλουτισμού της δημόσιας τάξης της Ένωσης από το άρθρο 11, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού
3.
Επί της εντάσεως του ελέγχου των διαιτητικών αποφάσεων από τα εθνικά δικαστήρια
Γ.
Επί της έννοιας της «απαίτησης» κατά το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014
1.
Επάνοδος στο άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014
2.
Εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση
III.
Πρόταση
1.        Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να συμπληρώσει τη νομολογία του σχετικά με την –ενίοτε θεωρούμενη ως περίπλοκη– σχέση μεταξύ του δικαίου της Ένωσης και των μηχανισμών εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών. Τα ζητήματα τα οποία εγείρονται είναι καίριας σημασίας, διότι τίθενται, εν προκειμένω, εντός του ιδιαίτερου πλαισίου των περιοριστικών μέτρων που λαμβάνονται έναντι της Ρωσίας κατόπιν των πράξεων αποσταθεροποίησης μετά την εισβολή στην Ουκρανία, οι οποίες συνιστούν κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, όπως επίσης και μία από τις σοβαρότερες απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τη διεθνή τάξη μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
2.        Η σχέση μεταξύ του δικαίου της Ένωσης και της διαιτησίας, ειδικότερα, περιγράφεται συνήθως με την παρομοίωσή της με την περίπτωση δύο πλοίων που ταξιδεύουν τη νύχτα (2),
τα οποία διακρίνουν μεν μόλις και μετά βίας το ένα το άλλο στο σκοτάδι, πλην όμως μεριμνούν πάντοτε να απέχουν αρκετά μεταξύ τους προς αποφυγή τυχόν σύγκρουσης, περιορίζοντας την επικοινωνία τους στην απολύτως αναγκαία και ακολουθώντας ρότες που δεν συναντώνται ποτέ, καθότι πλέουν προς αντίθετους προορισμούς.
3.        Εντούτοις, η μη αναγνώριση της ύπαρξης διαφορών αδικεί την πραγματικότητα. Η πραγματικότητα αυτή, επ’ ευκαιρία της οποίας θα ήθελα να άρω κάθε παρανόηση, περιλαμβάνει επίσης σημεία επικοινωνίας και κοινές αξίες. Η έννομη τάξη της Ένωσης δεν αντιτίθεται, επί της αρχής, στη δυνατότητα των ιδιωτών οι οποίοι υπόκεινται στην εν λόγω έννομη τάξη λόγω της άσκησης οικονομικής δραστηριότητας, εντός της Ένωσης, να υπάγουν τις διαφορές που ενδέχεται να ανακύψουν μεταξύ τους στο πλαίσιο της άσκησης αυτής σε μηχανισμό διαιτησίας (3). Ο ρόλος της διαιτησίας, ως έκφρασης της βούλησης των μερών και ως μέσου που καθιστά δυνατή την ταχεία και αποτελεσματική επίλυση των διαφορών (4), είναι πολύτιμος. Εξάλλου, η νομολογία του Δικαστηρίου βασίζεται σταθερά στην αναγνώριση της σημασίας της συμφωνίας διαιτησίας η οποία απορρέει από την ελεύθερη βούληση των μερών (5). Επισημαίνω, επίσης, ότι η εμπορική διαιτησία είναι επί του παρόντος μια από τις σπάνιες αποτελεσματικές μορφές διεθνούς συνεργασίας, καθότι αποσκοπεί στη διασφάλιση της εφαρμογής ομοιόμορφων κανόνων και στη διευκόλυνση των νομικών μεταφυτεύσεων και της διασυνοριακής εκτέλεσης.
4.        Η καθιέρωση μιας σχέσης βασισμένης στον αμοιβαίο εμπλουτισμό μεταξύ του δικαίου της Ένωσης και της διαιτησίας προϋποθέτει την εξεύρεση της αναγκαίας ισορροπίας μεταξύ, αφενός, της ελαστικότητας και της ευελιξίας που προκύπτουν από τον συγκεκριμένο τρόπο επίλυσης των διαφορών και, αφετέρου, της διαφύλαξης της ακεραιότητας της έννομης τάξης της Ένωσης και των ουσιωδών χαρακτηριστικών της.
5.        Η υπό κρίση υπόθεση θα παράσχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποφανθεί επίσης επί της οριοθέτησης της δημόσιας τάξης της Ένωσης, ως ορίου στην αυτονομία της βούλησης των μερών, και επί του προσδιορισμού της έντασης του –θεωρούμενου ως αποτελεσματικού– δικαστικού ελέγχου των διαιτητικών αποφάσεων.
I.      Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
6.        Η NV Reibel είναι βελγική εταιρία η οποία δραστηριοποιείται στους τομείς της εφοδιαστικής και της διεθνούς μεταφοράς εμπορευμάτων. Στις 8 Δεκεμβρίου 2015 η Reibel συνήψε σύμβαση με τη ρωσική εταιρία JSC VO Stankoimport, η οποία εισάγει προϊόντα μετάλλου και μηχανήματα στη Ρωσία. Βάσει της σύμβασης αυτής, η Reibel υποχρεούνταν, μεταξύ άλλων, να πωλεί και να παραδίδει εμπορεύματα στη Stankoimport. Η σύμβαση περιείχε ρήτρα διαιτησίας, η οποία προέβλεπε ότι όλες οι διαφορές, πλην εκείνων που υπάγονται στη δικαιοδοσία των εθνικών δικαστηρίων, θα υποβάλλονται σε διαιτησία και ότι, σε περίπτωση διαιτησίας, εφαρμόζεται το σουηδικό δίκαιο. Η ρήτρα διαιτησίας προέβλεπε επίσης ότι οι κυρώσεις που η Ένωση επέβαλε στη Ρωσία δεν πρέπει να θεωρηθούν ως συμβάν ανωτέρας βίας ούτε ως συμβάν που απαλλάσσει τα μέρη από την εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεών τους.
7.        Μετά την από 23 Μαρτίου 2017 απόφαση των βελγικών αρχών, η εξαγωγή των εμπορευμάτων τα οποία η Reibel έπρεπε να παραδώσει στη Stankoimport κατέστη αδύνατη, καθότι η βελγική διοίκηση έκρινε ότι τα εμπορεύματα προορίζονταν για την παραγωγή εξαρτημάτων ελικοπτέρων και, ως εκ τούτου, τα χαρακτήρισε ως «είδη διπλής χρήσης», κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΚ) 428/2009 (6), των οποίων η πώληση απαγορεύεται από τον κανονισμό (ΕΕ) 833/2014 (7). Η προσφυγή την οποία άσκησε η Reibel ενώπιον του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας, Βέλγιο) κατά της ανωτέρω απόφασης απορρίφθηκε.
8.        Η Stankoimport είχε, όμως, προκαταβάλει μέρος του οφειλόμενου τιμήματος για τη συγκεκριμένη παράδοση η οποία δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Δεδομένου ότι η Reibel δεν επέστρεψε την εισπραχθείσα προκαταβολή, η Stankoimport κατήγγειλε τη σύμβαση και υπέβαλε αίτηση διαιτησίας.
9.        Με διαιτητική απόφαση η οποία εκδόθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2021, το διαιτητικό δικαστήριο δέχθηκε το αίτημα της Stankoimport για επιστροφή της προκαταβολής που είχε καταβάλει στη Reibel, εντόκως, και καταδίκασε τη Reibel σε μέρος των εξόδων της διαδικασίας. Κατά τα λοιπά, το διαιτητικό δικαστήριο απέρριψε το αίτημα της Stankoimport να υποχρεωθεί η Reibel να καταβάλει αποζημίωση, εντόκως, για πλείονες παραβάσεις της σύμβασης και άλλες ζημίες. Το διαιτητικό δικαστήριο θεώρησε ότι το αίτημα της Stankoimport περί επιστροφής της προκαταβολής, εντόκως, δεν εμπίπτει στην έννοια των «απαιτήσεων» των οποίων η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται, δυνάμει του άρθρου 11 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 (8), το οποίο δεν εφαρμόζεται, επομένως, σε απαίτηση επιστροφής ποσού που καταβλήθηκε για εμπορεύματα που δεν παραδόθηκαν ποτέ. Κατά το διαιτητικό δικαστήριο, το αίτημα της Stankoimport αποσκοπούσε μόνο στην επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση, δηλαδή στην κατάσταση στην οποία βρίσκονταν τα μέρη πριν από τη σύναψη της σύμβασης. Αντιθέτως, όσον αφορά τα λοιπά αιτήματα της Stankoimport, το διαιτητικό δικαστήριο έκρινε ότι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, δεδομένου ότι η Stankoimport επιχείρησε να αποκομίσει οικονομικό όφελος από τη μη πραγματοποίηση, από τη Reibel, της απαγορευμένης συναλλαγής.
10.      Η Reibel άσκησε αγωγή ενώπιον του Svea hovrätt (εφετείου Στοκχόλμης, Σουηδία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, με αίτημα την ακύρωση της διαιτητικής απόφασης. Το σουηδικό δίκαιο προβλέπει ότι οι διαφορές που αφορούν ζητήματα δυνάμενα να επιλυθούν με συμφωνία των μερών μπορούν να υποβάλλονται προς επίλυση σε έναν ή πλείονες διαιτητές (9). Εξάλλου, διαιτητική απόφαση είναι άκυρη, μεταξύ άλλων, όταν περιλαμβάνει την εξέταση ζητήματος το οποίο, βάσει του σουηδικού δικαίου, δεν μπορεί να επιλυθεί από διαιτητές ή όταν η διαιτητική απόφαση ή ο τρόπος έκδοσής της προδήλως δεν συνάδουν με τη σουηδική δημόσια τάξη (10).
11.      Το σουηδικό δίκαιο προβλέπει, εξάλλου, όπως απαιτεί ο κανονισμός 833/2014, καθεστώς κυρώσεων, το οποίο περιλαμβάνει τους κανόνες σχετικά με τις ποινές, τις διώξεις και τη δήμευση καθώς και τα μέτρα καταναγκασμού σε περίπτωση παράβασης των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό αυτόν (11).
12.      Πρώτον, λαμβανομένων υπόψη των διατάξεων του σουηδικού δικαίου σχετικά με τη δυνατότητα υπαγωγής σε διαιτησία, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εξακριβώσει αν τα μέρη μιας συναλλαγής, όπως αυτής που αποτέλεσε το αντικείμενο της σύμβασης μεταξύ της Reibel και Stankoimport και επηρεάζεται από τα μέτρα που ελήφθησαν δυνάμει του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, έχουν το δικαίωμα να επιλύσουν συμβιβαστικά τη διαφορά τους η οποία αφορά απαιτήσεις όπως οι προβλεπόμενες στο άρθρο 11, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού. Θα πρέπει, επομένως, να εξακριβωθούν τα ενδεχόμενα αποτελέσματα, από απόψεως αστικού δικαίου, της εν λόγω ρήτρας μη ικανοποίησης των απαιτήσεων (12). Διασταλτική ερμηνεία της προμνησθείσας διάταξης, υπαγορευόμενη μεταξύ άλλων από την επιτακτική ανάγκη, την οποία έχει δεχθεί το Δικαστήριο (13), να αποφεύγεται η καταστρατήγηση των περιοριστικών μέτρων, θα μπορούσε να τεκμηριώσει την άποψη ότι θα πρέπει να επιβάλλονται επίσης αστικές κυρώσεις, όπως η ακύρωση.
13.      Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν ο τροποποιηθείς κανονισμός 833/2014 εμπίπτει στη δημόσια τάξη της Ένωσης. Το στοιχείο
αυτό θα είναι καθοριστικής σημασίας δεδομένου ότι από το σουηδικό δίκαιο προκύπτει ότι οι διαιτητικές αποφάσεις μπορούν να κριθούν άκυρες όταν προδήλως δεν συνάδουν με τη σουηδική δημόσια τάξη. Τέτοια λύση πρέπει, όμως, να επεκταθεί στις περιπτώσεις αντίθεσης προς τη δημόσια τάξη της Ένωσης (14).
14.      Τέλος, τρίτον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να αποσαφηνιστεί η εμβέλεια και η ερμηνεία του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, προκειμένου να μπορέσει να εξακριβώσει αν απαίτηση για την επιστροφή προκαταβολής σε σχέση με σύμβαση της οποίας η εκτέλεση παρεμποδίστηκε από τον εν λόγω κανονισμό καθώς και οι τόκοι που αξιώνονται συναφώς εμπίπτουν στις απαιτήσεις των οποίων η ικανοποίηση απαγορεύεται κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού.
15.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Svea hovrätt (εφετείο Στοκχόλμης) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και, με απόφαση η οποία περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 20 Νοεμβρίου 2024, υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει ο κανονισμός 833/2014 την έννοια ότι δεν επιτρέπει στα συμβαλλόμενα μέρη σύμβασης να επιλύουν με εξωδικαστικό συμβιβασμό διαφορές σχετικά με απαιτήσεις των οποίων η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται, βάσει του άρθρου 11, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, καθώς και ότι οι φιλικοί διακανονισμοί που επιτυγχάνονται μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών σύμβασης όσον αφορά απαιτήσεις που εμπίπτουν στο άρθρο 11, παράγραφος 1, είναι άκυροι βάσει του αστικού δικαίου;
2)      Έχει το άρθρο 11 του κανονισμού 833/2014 την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται αγωγής ακύρωσης μιας διαιτητικής απόφασης στην οποία έχει εφαρμοστεί το εν λόγω άρθρο οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως κατά πόσον η εφαρμογή της νομοθεσίας από το διαιτητικό δικαστήριο συνάδει με τον κανονισμό 833/2014 και, σε μια τέτοια περίπτωση, οφείλει το εθνικό δικαστήριο να ακυρώνει εν όλω ή εν μέρει τη διαιτητική απόφαση αν η εφαρμογή της νομοθεσίας από το διαιτητικό δικαστήριο αντέβαινε στον εν λόγω κανονισμό;
3)      Έχει το άρθρο 11, παράγραφος 1, του κανονισμού 833/2014 την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στην ικανοποίηση απαίτησης όταν η απαίτηση αυτή αφορά
α)      την επιστροφή προκαταβολής για εμπορεύματα που ουδέποτε παραδόθηκαν λόγω μέτρων που προβλέπονται στον κανονισμό;
β)      τόκους επί απαίτησης που μνημονεύεται υπό
α;»
16.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Stankoimport, η Σουηδική, η Βελγική, η Εσθονική, η Ισπανική, η Γαλλική και η Πολωνική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
17.      Η Reibel, η Stankoimport, η Σουηδική, η Εσθονική, η Ισπανική, η Γαλλική, η Ολλανδική και η Πολωνική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή, παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου στις 28 Οκτωβρίου 2025.
II.    Ανάλυση
18.      Διαπιστώνεται, εκ προοιμίου, ότι τα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο είναι παραδεκτά, εν αντιθέσει προς όσα υποστηρίζει η Stankoimport. Συγκεκριμένα, αφενός, απόκειται αποκλειστικώς στα εθνικά δικαστήρια, τα οποία έχουν επιληφθεί της διαφοράς και φέρουν την ευθύνη για τη δικαστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, να εκτιμήσουν, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής απόφασης για την έκδοση της δικής τους απόφασης όσο και το λυσιτελές των προδικαστικών ερωτημάτων που υποβάλλουν στο Δικαστήριο (15). Αφετέρου, τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο διαφέρουν σαφώς από εκείνα που είχαν υποβληθεί στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Rosneft (16).
Α.      Επί του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, της δυνατότητας προσφυγής σε εξωδικαστικούς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, γενικώς, και στη διαιτησία, ειδικότερα
19.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί αν συνάδει με τον τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014 η προσφυγή δύο μερών σε εξωδικαστικό μηχανισμό επίλυσης διαφορών, μεταξύ άλλων σε σχέση με απαιτήσεις οι οποίες δεν επιτρέπεται να ικανοποιηθούν κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού. Εάν τέτοια προσφυγή δεν επιτρέπεται, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν πρέπει να θεωρηθεί ότι συμφωνίες οι οποίες επιτυγχάνονται εκτός του κρατικού δικαιοδοτικού συστήματος και αφορούν τις εν λόγω απαιτήσεις πρέπει να κριθούν άκυρες.
20.      Επομένως, το Δικαστήριο καλείται να καθορίσει την εμβέλεια της απαγόρευσης ικανοποίησης απαίτησης, κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, και να προσδιορίσει αν η εν λόγω απαγόρευση εμποδίζει κάθε προσφυγή σε εξωδικαστικό μηχανισμό επίλυσης διαφορών.
21.      Η συλλογιστική που αναπτύσσεται κατωτέρω περιλαμβάνει τρία διαδοχικά στάδια. Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να εξηγηθεί ο λόγος για τον οποίο η εξέταση του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος θα πρέπει να επικεντρωθεί ορθότερα στο ζήτημα της δυνατότητας υπαγωγής των διαφορών σε διαιτησία. Εν συνεχεία, θα πρέπει να ερμηνευθεί το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 με την εφαρμογή της
συνήθους ερμηνευτικής μεθόδου. Τέλος, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι η προτεινόμενη ερμηνεία δεν θέτει σε κίνδυνο τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την αυτονομία της έννομης τάξης της Ένωσης (17).
1.      Επί της αναγκαιότητας επικέντρωσης του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος στην έννοια της «δυνατότητας υπαγωγής σε διαιτησία»
22.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί αν το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 επιτρέπει να επιλύονται με εξωδικαστικό συμβιβασμό διαφορές σχετικές με απαιτήσεις των οποίων η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται. Το ζήτημα αυτό συνδέεται, ωστόσο, στενά με το ζήτημα της δυνατότητας υπαγωγής τέτοιων απαιτήσεων σε διαιτησία.
23.      Η δυνατότητα υπαγωγής σε διαιτησία είναι ένα «ζήτημα αφηρημένο, περίπλοκο, ασαφές, ρευστό, το οποίο καταλήγει σε ορισμένες παρανοήσεις, ακόμη και αντιφάσεις» (18). Οι ορισμοί της είναι περίπου ισάριθμοι με τα κράτη μέλη (19). Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν ελεύθερα πότε επιτρέπεται η προσφυγή στη διαιτησία και να προσδιορίζουν τα ίδια τα όρια στην ελεύθερη βούληση των μερών. Η δυνατότητα υπαγωγής σε διαιτησία χαρακτηρίζεται αντικειμενική όταν αφορά το κατά πόσον ένα ζήτημα μπορεί να υπαχθεί σε διαιτησία. Μπορεί επίσης να είναι υποκειμενική όταν αφορά τη δυνατότητα του ενδιαφερόμενου μέρους να συμβιβαστεί επί ενός ζητήματος (20).
24.      Στη Σύμβαση περί αναγνωρίσεως και εκτελέσεως αλλοδαπών διαιτητικών αποφάσεων, που υπεγράφη στη Νέα Υόρκη στις 10 Ιουνίου 1958 (στο εξής: σύμβαση της Νέας Υόρκης) (21), η οποία δεν δεσμεύει την Ένωση, αλλά της οποίας όλα τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη (22), προβλέπεται ότι «[έ]καστον των συμβαλλομένων Κρατών αναγνωρίζει την συμφωνίαν διά της οποίας τα μέρη υποχρεούνται να υποβάλλωσιν εις διαιτησίαν απάσας τας διαφοράς ή ωρισμένας εκ των διαφορών, αίτινες ανεφύησαν ή θα ηδύναντο να αναφυώσι μεταξύ των, αναφορικώς προς συγκεκριμένην έννομον σχέσιν, συμβατικήν ή εξωσυμβατικήν, αναφερομένην εις θέμα επιδεκτικόν ρυθμίσεως διά διαιτησίας» (23). Η δυνατότητα υπαγωγής σε διαιτησία ορίζεται στη Σύμβαση μόνον αποφατικά, δεδομένου ότι «[η] αναγνώρισις και εκτέλεσις διαιτητικής αποφάσεως θα δύναται […] ν’ απορριφθή, εάν η αρμοδία αρχή της χώρας ένθα ζητείται η αναγνώρισις και εκτέλεσις διαπιστώνη […] ότι, κατά το δίκαιον της εν λόγω χώρας, το αντικείμενον της διαφοράς δεν είναι επιδεκτόν ρυθμίσεως διά διαιτησίας» (24).
25.      Στο σουηδικό δίκαιο, η δυνατότητα υπαγωγής διαφοράς σε διαιτησία εξαρτάται από το αν τα μέρη δικαιούνται να επιλύσουν τη διαφορά τους, που αφορά την επίμαχη απαίτηση, εκτός του δικαιοδοτικού συστήματος. Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, η διαφορά μπορεί να υπαχθεί σε διαιτησία· σε αντίθετη περίπτωση, η διαφορά δεν μπορεί να επιλυθεί μέσω διαιτησίας. Επομένως, εάν το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αντιτίθεται στον εξωδικαστικό συμβιβασμό (25), η δυνατότητα υπαγωγής σε διαιτησία της διαφοράς που ανέκυψε μεταξύ της Reibel και της Stankoimport θα θιγεί δυνάμει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου. Δυνάμει πάντοτε του σουηδικού δικαίου, η ρήτρα διαιτησίας που περιέχεται στη σύμβαση που συνήφθη μεταξύ της Reibel και της Stankoimport θα πρέπει να ακυρωθεί από το αιτούν δικαστήριο χωρίς να απαιτείται δικαστικός έλεγχος της διαιτητικής απόφασης, η οποία θα στερείται πλέον νομικής βάσης.
26.      Η εξέταση του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος όπως διατυπώθηκε από το αιτούν δικαστήριο θα περιήγε το Δικαστήριο σε δύσκολη θέση, διότι η έννοια του «εξωδικαστικού συμβιβασμού διαφορών σχετικά με απαιτήσεις» είναι πολύ ευρεία. Τα είδη εξωδικαστικού συμβιβασμού είναι πλείονα και καθένα εξ αυτών διέπεται από διαφορετικούς κανόνες λειτουργίας και περιλαμβάνει διαφορετικές εγγυήσεις. Στη διαφορά της κύριας δίκης τίθεται, όμως, το πολύ συγκεκριμένο ζήτημα της προσφυγής στη διαιτησία, η οποία δεν είναι ένας οποιοσδήποτε τρόπος επίλυσης των διαφορών και η οποία έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την ανάλυση. Αδυναμία υπαγωγής σε διαιτησία έχει προκύψει στο παρελθόν από τις συνέπειες που έπρεπε να αντληθούν από την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης εκ μέρους του Δικαστηρίου (26).
27.      Για τον λόγο αυτόν, προτείνω το πρώτο προδικαστικό ερώτημα να επικεντρωθεί στο αν το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 επιτρέπει στα συμβαλλόμενα μέρη να προσφεύγουν στη διαιτησία για απαιτήσεις οι οποίες δεν επιτρέπεται να ικανοποιηθούν κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης.
2.      Επί της γραμματικής, συστηματικής και τελολογικής ερμηνείας του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014
28.      Κατά πάγια νομολογία, από τις επιταγές τόσο της ενιαίας εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης όσο και της αρχής της ισότητας προκύπτει ότι το γράμμα διάταξης του δικαίου της Ένωσης που δεν περιέχει ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του περιεχομένου της πρέπει, κανονικά, να ερμηνεύεται, σε ολόκληρη την Ένωση, κατά τρόπο αυτοτελή και ενιαίο, με βάση το σύνηθες νόημα που έχουν οι λέξεις της διάταξης αυτής στην καθομιλουμένη, λαμβανομένων επίσης υπόψη του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η διάταξη και των σκοπών τους οποίους επιδιώκει η νομοθεσία της οποίας αποτελεί μέρος (27).
α)      Επί της γραμματικής ερμηνείας της ρήτρας περί μη ικανοποίησης των απαιτήσεων
29.      Πρώτον, όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, επισημαίνεται ότι θεσπίζει μια ρήτρα περί μη ικανοποίησης απαιτήσεων (no claims clause) η οποία εισάγεται συχνά στις πράξεις της Ένωσης με τις οποίες επιβάλλονται περιοριστικά μέτρα. Στο πεδίο εφαρμογής της ανωτέρω διάταξης εμπίπτουν, ειδικότερα, οι απαιτήσεις που προβάλλονται από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, οντότητα ή φορέα από τη Ρωσία (28) για λόγους αποζημίωσης ή κάθε άλλη απαίτηση του είδους αυτού (29) η οποία βασίζεται στον επηρεασμό σύμβασης ή συναλλαγής από τα περιοριστικά μέτρα που επιβλήθηκαν με τον τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014.
30.      Το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 αφορά το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται η απαίτηση, το οποίο οφείλει να μην την ικανοποιήσει. Όπως επισήμανε η Γαλλική Κυβέρνηση, η μη ικανοποίηση απαίτησης έχει την έννοια ότι δεν πρέπει να τύχει το αίτημα θετικής απάντησης.
31.      Από τη γραμματική ανάλυση του ανωτέρω άρθρου προκύπτει ότι το γράμμα του δεν περιέχει οποιαδήποτε μνεία στο όργανο –υπό την ευρεία του όρου έννοια– ενώπιον του οποίου προβάλλονται οι οικείες «απαιτήσεις». Το συμπέρασμα αυτό επιρρωννύεται περαιτέρω από την επισήμανση ότι η απαίτηση δεν πρέπει να ικανοποιείται ανεξαρτήτως της μορφής της.
32.      Συνάγεται επίσης ότι η διατύπωση και η προβολή απαιτήσεων δεν απαγορεύονται αυτές καθεαυτές (30). Εξάλλου, η πρόβλεψη και μόνον, σε σύμβαση, της προσφυγής σε εξωδικαστικό συμβιβασμό, περιλαμβανομένης της διαιτησίας, δεν προδικάζει την έκβαση της εν λόγω διαδικασίας, δηλαδή την τύχη της «απαίτησης».
33.      Δεν θεωρώ ότι το γεγονός ότι το άρθρο 11, παράγραφος 2, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 κάνει λόγο για «διαδικασία για την εκτέλεση απαίτησης» και διευκρινίζει ότι το βάρος της απόδειξης ότι η ικανοποίηση της απαίτησης δεν απαγορεύεται φέρει το πρόσωπο που επιδιώκει την ικανοποίηση της εν λόγω απαίτησης υποδηλώνει ότι η απαίτηση πρέπει οπωσδήποτε να προβάλλεται στο πλαίσιο δικαστικής διαδικασίας. Είναι αληθές ότι το γράμμα της διάταξης δανείζεται όρους που χρησιμοποιούνται συνήθως για την περιγραφή ένδικης διαδικασίας. Τούτο, όμως, δεν έχει αποφασιστική σημασία, δεδομένου ότι η «διαδικασία» και η «απόδειξη» είναι επίσης χαρακτηριστικά των εξωδικαστικών τρόπων επίλυσης των διαφορών. Η επίμαχη διάταξη υποδηλώνει κατ’ ανάγκην ότι το αν η απαίτηση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 1, του ως άνω κανονισμού μπορεί να συζητηθεί, χωρίς η συζήτηση αυτή να περιορίζεται στη διεξαγόμενη ενώπιον δικαστηρίων (31).
34.      Επομένως, από τη γραμματική ερμηνεία του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 δεν συνάγεται απαγόρευση προβολής, ενώπιον μη δικαστικών οργάνων, από τα πρόσωπα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του, απαίτησης απορρέουσας από οποιαδήποτε σύμβαση ή συναλλαγή η οποία επηρεάστηκε, κατά τα εν λόγω πρόσωπα, από τα μέτρα που θέσπισε ο κανονισμός, ούτε απαγόρευση επιδίωξης συμβιβασμού ως προς αυτήν.
β)      Επί της συστηματικής ερμηνείας της ρήτρας περί μη ικανοποίησης των απαιτήσεων
35.      Από την εξέταση του πλαισίου εντός του οποίου εντάσσεται το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 αναδεικνύονται δύο σημαντικά στοιχεία. Αφενός, η ελεύθερη βούληση των μερών να επιδιώκουν την επίλυση των διαφορών τους εκτός του κρατικού δικαστικού συστήματος οριοθετείται από ορισμένες ασφαλιστικές δικλείδες. Αφετέρου, από το εν λόγω πλαίσιο συνάγεται η απουσία επέμβασης του νομοθέτη της Ένωσης στο περιεχόμενο των συμβάσεων όσον αφορά την προσφυγή στη διαιτησία.
36.      Συγκεκριμένα, πρώτον, το άρθρο 12 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 απαγορεύει σαφέστατα την εν γνώσει και εκ προθέσεως συμμετοχή στην καταστρατήγηση των απαγορεύσεων που προβλέπονται στον κανονισμό αυτόν, περιλαμβανομένων των απαγορεύσεων που προκύπτουν από το άρθρο του 2. Η εν λόγω απαγόρευση συνοδεύεται από ένα καθεστώς αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων τις οποίες τα κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόζουν κατά το άρθρο 8, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού.
37.      Αφετέρου, το άρθρο 13 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 προβλέπει ευρύ πεδίο εφαρμογής για τον κανονισμό, καθόσον εφαρμόζεται στο έδαφος της Ένωσης καθώς και σε κάθε πρόσωπο, εντός ή εκτός του εδάφους της Ένωσης, που είναι υπήκοος κράτους μέλους, σε κάθε νομικό πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό, εντός ή εκτός του εδάφους της Ένωσης, που έχει συσταθεί ή δημιουργηθεί βάσει του δικαίου κράτους μέλους, και σε κάθε νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα για εμπορική οικονομική δραστηριότητα που ασκεί εν όλω ή εν μέρει εντός της Ένωσης (32).
38.      Δεύτερον, από την εξέταση του πλαισίου συνάγεται επίσης ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν προέβλεψε, στον τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014, οποιαδήποτε υποχρέωση τροποποίησης των τρεχουσών συμβάσεων ώστε να αποκλειστεί η ύπαρξη κάθε ρήτρας διαιτησίας. Ο νομοθέτης της Ένωσης δεν όρισε επίσης ότι οι συμβάσεις που συνάπτονται μετά την έναρξη ισχύος του εν λόγω κανονισμού δεν πρέπει να περιέχουν οποιαδήποτε ρήτρα προβλέπουσα την προσφυγή στη διαιτησία ή, ευρύτερα, σε μηχανισμό εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών.
39.      Εντούτοις, με τη θέσπιση του άρθρου 12ζ, παράγραφος 1, το οποίο εισήχθηκε στον κανονισμό 833/2014 το 2023 (33), ο νομοθέτης της Ένωσης παρενέβη άμεσα στο περιεχόμενο των συμβάσεων επιβάλλοντας στους εξαγωγείς την υποχρέωση να απαγορεύουν συμβατικώς, από τις 20 Μαρτίου 2024, την επανεξαγωγή στη Ρωσία και την επανεξαγωγή για χρήση στη Ρωσία (34).
40.      Μολονότι από τη γραμματική και τη συστηματική ανάλυση του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 συνάγεται ότι χωρεί η προβολή ενώπιον διαιτητικού οργάνου, από οποιοδήποτε μέρος, απαίτησης της οποίας
η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται, πρέπει να εξακριβωθεί αν η ερμηνεία αυτή θίγει ενδεχομένως τον σκοπό που επιδιώκεται με την εν λόγω διάταξη.
γ)      Επί της τελολογικής ερμηνείας της ρήτρας περί μη ικανοποίησης των απαιτήσεων
41.      Ο σκοπός που επιδιώκεται με το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 είναι να αποτραπεί η δυνατότητα των προσώπων που υπόκεινται στα περιοριστικά μέτρα ή πλήττονται από αυτά «να εξασφαλίσουν αποζημιώσεις για τις αρνητικές συνέπειες [των εν λόγω μέτρων], καθώς και να προστατευθούν οι οικονομικοί φορείς κατά των αξιώσεων που μπορούν να προβάλουν έναντι αυτών […] βάσει συμβάσεων των οποίων την εκτέλεση επηρέασαν τα εν λόγω μέτρα ή σε σχέση με αυτά» (35).
42.      Ο σκοπός αυτός θα διασφαλίζεται μόνον εφόσον υπενθυμίζεται, σαφώς, ότι τα διαιτητικά όργανα μπορούν να επιλαμβάνονται «απαιτήσεων», αλλά δεν πρέπει να τις ικανοποιούν. Η διευκρίνιση αυτή έχει σημασία σε σχέση με τον ευρύτερο σκοπό που επιδιώκεται με τον τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014 ο οποίος είναι «να αυξηθεί το κόστος των ενεργειών της Ρωσίας που υπονομεύουν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, καθώς και […] να προωθηθεί η ειρηνική επίλυση της κρίσης» (36).
43.      Συνάγεται, επομένως, ότι η επίτευξη του σκοπού που επιδιώκεται με τη ρήτρα μη ικανοποίησης των απαιτήσεων (no claims clause) διασφαλίζεται, ακόμη και σε περίπτωση προσφυγής στη διαιτησία και υπό την προϋπόθεση ότι κάθε αμέλεια ή συνέργεια του επιχειρηματία της Ένωσης που συνεπάγεται παράβαση της απαγόρευσης του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 συνοδεύεται από αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις (37).
3.      Επί της διαφυλάξεως των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της έννομης τάξης της Ένωσης
44.      Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι «η έννομη τάξη που δημιουργείται με τις Συνθήκες δεν αντιτίθεται, επί της αρχής, στη δυνατότητα των ιδιωτών οι οποίοι υπόκεινται στην εν λόγω έννομη τάξη λόγω της ασκήσεως οικονομικής δραστηριότητας, εντός της Ένωσης, να υπάγουν τις διαφορές που ενδέχεται να ανακύψουν μεταξύ τους στο πλαίσιο της ασκήσεως αυτής σε μηχανισμό διαιτησίας» (38). Η προσφυγή ιδιωτών στη διαιτησία είναι κατ’ αρχήν δυνατή (39). Συγκεκριμένα, οι ιδιώτες έχουν τη δυνατότητα να συνάπτουν σύμβαση βάσει της οποίας το σύνολο ή μέρος των διαφορών που συνδέονται με αυτήν υποβάλλονται, με σαφείς και ακριβείς όρους, σε διαιτητικό όργανο, αντί του εθνικού δικαστηρίου το οποίο θα ήταν κανονικά αρμόδιο εάν δεν υφίστατο τέτοια ρήτρα διαιτησίας (40).
45.      Η επιλογή της Ένωσης να επιβάλλει περιοριστικά μέτρα για την επίτευξη των στόχων που επιδιώκει στον τομέα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας δεν είχε αρνητικές συνέπειες, στο παρόν στάδιο εξέλιξης του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 (41), στη δυνατότητα προσφυγής στη διαιτησία.
46.      Φρονώ, εντούτοις, ότι πρέπει να υπομνησθούν οι προσδοκίες του δικαίου της Ένωσης όσον αφορά τη διαιτησία.
47.      Συγκεκριμένα, τα διαιτητικά όργανα ενώπιον των οποίων ενδέχεται να προβληθεί απαίτηση, κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 (42), όχι μόνον δεσμεύονται από το δίκαιο της Ένωσης αλλά εγγυώνται επίσης, στο επίπεδό τους, την ορθή εφαρμογή και τον σεβασμό του (43). Μολονότι τα διαιτητικά όργανα δεν μετέχουν στο κρατικό δικαιοδοτικό σύστημα και, επομένως, στον διάλογο με το Δικαστήριο, εντούτοις δεν βρίσκονται εκτός του δικαίου της Ένωσης.
48.      Επομένως, τα διαιτητικά όργανα οφείλουν να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις που τους αναλογούν. Σε αυτά απόκειται να επιτύχουν τη δίκαιη εξισορρόπηση μεταξύ του «δικαιώματος στην αυτονομία» των μερών και του συμφέροντος του κράτους μέλους να διαφυλάσσει και να προστατεύει τις θεμελιώδεις ελευθερίες που υπάγονται στη δημόσια τάξη του. Επομένως, τα διαιτητικά όργανα οφείλουν να εξετάζουν τον τρόπο έκδοσης της απόφασής τους, ώστε να μην μπορεί να προσβληθεί ενώπιον των δικαστηρίων της έδρας του διαιτητικού οργάνου για λόγους δημόσιας τάξης. Στο ειδικό πλαίσιο των περιοριστικών μέτρων της Ένωσης, τα διαιτητικά όργανα πρέπει να επιδεικνύουν ιδιαίτερη προσοχή στο ζήτημα των μέσων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταστρατήγηση των εν λόγω μέτρων, όπως είναι η επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου ή οι συμφωνίες συναίνεσης που αποσκοπούν στην καταστρατήγηση των απαγορεύσεων που θεσπίζονται με τα περιοριστικά μέτρα. Επομένως, η ευελιξία που διαθέτει ο διαιτητής κατά την εφαρμογή του δικαίου περιορίζεται από την υποχρέωση εφαρμογής των λόγων δημόσιας τάξης της έδρας του διαιτητικού οργάνου (lex arbitri).
49.      Εάν το διαιτητικό όργανο επιλέγει την έδρα του εντός της Ένωσης, οφείλει να σεβαστεί τη δημόσια τάξη του κράτους μέλους της έδρας του, η οποία εμπλουτίζεται με τη δημόσια τάξη της Ένωσης –όπως θα καταδειχθεί στο πλαίσιο της εξέτασης του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος–, ο δε δικαστικός έλεγχος της διαιτητικής απόφασης είναι δυνατός (44). Τούτο συμβαίνει στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης.
50.      Μολονότι η παρατήρηση που ακολουθεί δεν ασκεί επιρροή για την επίλυση της υπό εξέταση διαφοράς, διευκρινίζω επιπλέον ότι, εάν το επιλεγέν διαιτητικό όργανο βρίσκεται εκτός της Ένωσης, πρώτον, η επιλογή αυτή, η οποία θεωρείται ότι συμφωνήθηκε ελεύθερα, μπορεί δυνητικώς να εκθέσει τον οικείο επιχειρηματία της Ένωσης σε κυρώσεις λόγω της καταστρατήγησης των μέτρων που επιβλήθηκαν με τον τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014, εάν καταλήγει σε παράβαση της απαγόρευσης που τίθεται με το άρθρο 11, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού.
51.      Δεύτερον, δεν αποκλείεται η δημόσια τάξη της Ένωσης να παράγει εξωεδαφικά αποτελέσματα δυνάμει του άρθρου 13, στοιχείο εʹ, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, κατά το οποίο ο κανονισμός εφαρμόζεται σε κάθε νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα για εμπορική οικονομική δραστηριότητα που ασκεί εν όλω ή εν μέρει εντός της Ένωσης.
52.      Τρίτον, δεδομένου ότι οι διαιτητικές αποφάσεις δεν είναι εκτελεστές, θα πρέπει να κινηθεί διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσης της αλλοδαπής διαιτητικής απόφασης ενώπιον δικαστηρίου της Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, η αναγνώριση και η εκτέλεση θα αποφασιστούν μόνον εφόσον η διαιτητική απόφαση δεν αντιτίθεται στη δημόσια τάξη του οικείου κράτους μέλους και, επομένως, της Ένωσης.
53.      Εν πάση περιπτώσει, η οικειοθελής εκτέλεση διαιτητικής απόφασης αντίθετης προς την απαγόρευση του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 θα πρέπει να συνεπάγεται την επιβολή κυρώσεων στον οικείο επιχειρηματία της Ένωσης λόγω της συμμετοχής του στην καταστρατήγηση των περιοριστικών μέτρων που θεσπίζονται με τον εν λόγω κανονισμό (45).
4.      Συμπέρασμα της ανάλυσης
54.      Από τα προεκτεθέντα συνάγεται ότι το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στη συμφωνία δύο συμβαλλομένων να προσφύγουν στη διαιτησία σχετικά με απαίτηση της οποίας
η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται, κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, εξυπακουομένου, εν πάση περιπτώσει, πρώτον, ότι δεν χωρεί, κατά τη διάρκεια ή μετά την ολοκλήρωση της διαιτητικής διαδικασίας, η ικανοποίηση
οποιασδήποτε απαίτησης κατά παράβαση της ανωτέρω διάταξης και, δεύτερον, ότι η διαιτητική απόφαση μπορεί πάντοτε να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικού ελέγχου ώστε να διασφαλίζεται η τήρηση της δημόσιας τάξης της Ένωσης.
Β.      Επί του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 και της δημόσιας τάξης της Ένωσης
1.      Επί της δημοσίας τάξεως ως ορίου στην ελεύθερη βούληση των μερών
55.      Η διαφορά της κύριας δίκης επικεντρώνεται σε διαιτητική απόφαση με την οποία το διαιτητικό όργανο αποφάνθηκε, μεταξύ άλλων, επί του αν η απαίτηση της Stankoimport εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014. Το αιτούν δικαστήριο έχει επιληφθεί της αγωγής που άσκησε η Reibel με αίτημα την ακύρωση της διαιτητικής απόφασης. Κατά το εθνικό δίκαιο, η διαιτητική απόφαση πρέπει να ακυρωθεί σε περίπτωση προσβολής της δημόσιας τάξης.
56.      Από την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι το Δικαστήριο δέχεται ότι η αποτελεσματικότητα της διαιτητικής διαδικασίας, η οποία πρέπει να διαφυλάσσεται, έχει ως συνέπεια ότι ο έλεγχος των διαιτητικών αποφάσεων έχει ειδικό χαρακτήρα (46). Εντούτοις, καθόσον ο μηχανισμός διαιτησίας πρόκειται να τεθεί σε εφαρμογή στην Ένωση, ειδικότερα στο πλαίσιο διαφορών που συνδέονται με την άσκηση οικονομικής δραστηριότητας στο έδαφός της, η εν λόγω εφαρμογή πρέπει κατ’ ανάγκην να διασφαλίζει τη συμφωνία του μηχανισμού προς τις αρχές που διέπουν το δικαιοδοτικό σύστημα της Ένωσης και την πραγματική τήρηση των διατάξεων δημόσιας τάξης
της Ένωσης (47).
57.      Μολονότι η εκπλήρωση της απαίτησης ελέγχου της συμφωνίας των διαιτητικών αποφάσεων προς τη δημόσια τάξη της Ένωσης εξαρτιόταν, στο παρελθόν, σε μεγάλο βαθμό, από τα εθνικά δίκαια (48), εμπλουτισμένα με τις διεθνείς υποχρεώσεις των κρατών μελών (49), η απαίτηση αυτή έχει πλέον αποκτήσει αυτοτέλεια με την πιο πρόσφατη νομολογία και βασίζεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) και στο άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ (50).
58.      Μολονότι προσαρμοσμένος, ο δικαστικός έλεγχος των διαιτητικών αποφάσεων είναι εντούτοις αποτελεσματικός (51). Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της ρύθμισής της, η διαιτησία δεν μπορεί να επιλέγεται από εκείνους που θα επιθυμούσαν να «εκφεύγουν των αρχών και των διατάξεων του πρωτογενούς ή του παράγωγου δικαίου της Ένωσης οι οποίες έχουν ουσιώδη χαρακτήρα για την έννομη τάξη που δημιουργείται με τις Συνθήκες ή θεμελιώδη σημασία για την εκτέλεση των αποστολών που έχουν ανατεθεί στην Ένωση», δεδομένου ότι οι εν λόγω αρχές και διατάξεις αποτελούν μέρος της δημόσιας τάξης της Ένωσης (52). Κατά συνέπεια, μέσω της επιφύλαξης της δημόσιας τάξης, ο δικαστικός έλεγχος είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διαφύλαξη των χαρακτηριστικών της έννομης τάξης της Ένωσης, ανταποκρινόμενος συγχρόνως στην ιδιαιτερότητα της διαιτησίας.
59.      Επομένως, η δημόσια τάξη της Ένωσης λειτουργεί, αυτή καθεαυτήν, ως όριο στην ελεύθερη βούληση των μερών: η τήρησή της επιβάλλεται απαρεγκλίτως στους ιδιώτες (53). Συνιστά, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, «ουσιώδες συμπλήρωμα του συγκροτημένου πλέγματος αρχών, κανόνων και εννόμων σχέσεων που τελούν σε αλληλεξάρτηση μεταξύ τους και δεσμεύουν αμοιβαία την Ένωση και τα κράτη μέλη της, καθώς και τα κράτη μέλη μεταξύ τους» (54).
2.      Επί του ουσιώδους χαρακτήρα του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 για την έννομη τάξη της Ένωσης και του εμπλουτισμού της δημόσιας τάξης της Ένωσης από το άρθρο 11, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού
60.      Η δημόσια τάξη της Ένωσης, όπως και η δημόσια τάξη των κρατών μελών, είναι ρευστή έννοια. Τα κριτήρια βάσει των οποίων μια αρχή ή μια διάταξη υπάγονται στη δημόσια τάξη δεν έχουν καθοριστεί με σαφήνεια από το Δικαστήριο. Εντούτοις, από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι η σημασία της διάταξης ή της αρχής πρέπει να είναι τέτοια ώστε τυχόν παράβαση ή προσβολή της να είναι τόσο αφόρητη για την οικεία δημόσια τάξη ώστε να μην είναι ανεκτή (55).
61.      Επομένως, διατάξεις όπως το άρθρο 11 του Χάρτη (56) και τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ (57), καθώς και οι ελευθερίες κυκλοφορίας των εργαζομένων, παροχής υπηρεσιών και κίνησης των κεφαλαίων της Ένωσης (58) ή, ακόμη, το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ (59) αποτελούν μέρος της δημόσιας τάξης της Ένωσης.
62.      Η δημόσια τάξη της Ένωσης ορίζεται επίσης αποφατικά.
Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι πλάνη περί το δίκαιο ως προς την εφαρμογή διατάξεων της πρώτης οδηγίας 89/104/ΕΟΚ (60) σε δικαστική απόφαση της οποίας ζητείται η αναγνώριση δεν συνιστά παράβαση κανόνα δικαίου ο οποίος είναι ουσιώδης στην έννομη τάξη της Ένωσης (61).
63.      Κατά τη γνώμη μου, λαμβανομένων υπόψη των προϋποθέσεων που υπενθύμισε προσφάτως το Δικαστήριο (62), δεν χωρεί αμφιβολία ότι ο τροποποιηθείς κανονισμός 833/2014 έχει ουσιώδη χαρακτήρα ή/και θεμελιώδη σημασία για την εκτέλεση των αποστολών που έχουν ανατεθεί στην Ένωση.
64.      Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 3 ΣΕΕ μνημονεύει μεταξύ των αποστολών της Ένωσης την προαγωγή της ειρήνης, ως πρώτο από τους σκοπούς που παρατίθενται στην εν λόγω διάταξη (63).
Η παράγραφος 5 του άρθρου αυτού ορίζει ότι, στις σχέσεις της με τον υπόλοιπο κόσμο, η Ένωση προβάλλει και προωθεί τις αξίες της και συμβάλλει στην ειρήνη, την ασφάλεια, τον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ των λαών, την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων και την ανάπτυξη του διεθνούς δικαίου, και, ιδίως, στον σεβασμό των αρχών του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
65.      Στο άρθρο 21 ΣΕΕ υπενθυμίζεται η προσήλωση της Ένωσης, σε διεθνές επίπεδο, στη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τον σεβασμό των αρχών του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου (64). Οι πολιτικές και οι δράσεις της Ένωσης στον τομέα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας έχουν ως γνώμονα τον σκοπό της διαφύλαξης των αξιών της και των θεμελιωδών συμφερόντων της, της εδραίωσης και της στήριξης της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των αρχών του διεθνούς δικαίου, της διατήρησης της ειρήνης, της πρόληψης των συγκρούσεων και της ενίσχυσης της διεθνούς ασφάλειας (65).
66.      Ο τροποποιηθείς κανονισμός 833/2014 εκδόθηκε βάσει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ και αποτελεί συνέχεια των προμνησθέντων σκοπών, δεδομένου ότι τα περιοριστικά μέτρα που θεσπίζει είναι απόρροια της απόφασης ΚΕΠΠΑ για τη διακοπή ή τη μείωση των οικονομικών και χρηματοοικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία. Από την αιτιολογική σκέψη 2 του εν λόγω κανονισμού προκύπτει ότι τα μέτρα αυτά αποσκοπούν στο «να αυξηθεί το κόστος των ενεργειών της Ρωσίας που υπονομεύουν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, καθώς και για να προωθηθεί η ειρηνική επίλυση της κρίσης». Το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι τέτοιοι σκοποί είναι πρωταρχικής σημασίας και συνάδουν με τον εξίσου σημαντικό σκοπό που συνίσταται στη διατήρηση της ειρήνης και της διεθνούς ασφάλειας, σύμφωνα με τους προμνησθέντες στόχους της εξωτερικής δράσης της Ένωσης που καθορίζονται στο άρθρο 21 ΣΕΕ (66).
67.      Επιπλέον, δεδομένου ότι, κατά πάγια νομολογία, η σημασία των σκοπών που επιδιώκονται με τις πράξεις που θεσπίζουν περιοριστικά μέτρα, γενικώς, και με τον τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014, ειδικότερα, είναι ικανή να δικαιολογήσει αρνητικές συνέπειες, ακόμη και σημαντικές, για ορισμένους επιχειρηματίες (67), εκτιμώ ότι οι συνέπειες αυτές μπορούν επίσης να έχουν τη μορφή περιορισμού της συμβατικής αυτονομίας των ιδιωτών, περιορισμού (68) ο οποίος θα απορρέει κατ’ ανάγκην από το γεγονός ότι η δημόσια τάξη της Ένωσης συνίσταται επίσης από τα περιοριστικά μέτρα που λαμβάνονται κατά της Ρωσίας.
68.      Τούτου λεχθέντος, επισημαίνεται επίσης ότι το Δικαστήριο λειτούργησε πάντοτε επιλεκτικά και ότι δέχθηκε τον χαρακτήρα δημόσιας τάξης κυρίως σε σχέση με αρχές ή διατάξεις εξεταζόμενες, κατ’ ουσίαν, μεμονωμένα. Για παράδειγμα, αφού διαπίστωσε ότι η οδηγία 93/13 συνιστά απαραίτητο μέτρο για την εκπλήρωση των αποστολών που ανατίθενται στην Ένωση, το Δικαστήριο έκρινε ότι, εν τέλει, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να διασφαλίζουν τη συμφωνία της διαιτητικής απόφασης μόνον προς το άρθρο 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας (69).
69.      Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι είναι αναγκαίο, και επαρκές λαμβανομένου υπόψη του συγκεκριμένου χαρακτήρα των διατάξεων που θεωρούνται ως δημόσιας τάξης, να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 αποτελεί μέρος της δημόσιας τάξης της Ένωσης. Με τον τρόπο αυτόν, διασφαλίζεται ότι η δημόσια τάξη επικεντρώνεται σε ουσιώδεις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, χωρίς να θίγεται υπέρμετρα η λειτουργία μηχανισμών, όπως η διαιτησία, και διαφυλάσσοντας συγχρόνως ικανοποιητικό επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης.
70.      Τέτοια προσέγγιση διασφαλίζει επίσης ότι η δημόσια τάξη της Ένωσης απαρτίζεται όντως από διατάξεις οι οποίες έχουν άμεσο αποτέλεσμα και παρέχουν στα υποκείμενα δικαίου δικαιώματα τα οποία τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να προστατεύουν (70).
71.      Συγκεκριμένα, το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 διασφαλίζει στους επιχειρηματίες της Ένωσης ότι δεν θα εκτεθούν σε επιζήμιες συνέπειες οι οποίες προκύπτουν από τη μεταβολή της νομικής κατάστασής τους μετά την έναρξη ισχύος των περιοριστικών μέτρων έναντι της Ρωσίας. Με άλλα λόγια, ο αντισυμβαλλόμενος ρωσικής οντότητας ο οποίος δεν μπορεί να εκπληρώσει πλέον τις συμβατικές υποχρεώσεις του λόγω των μέτρων που θεσπίστηκαν με τον τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014 μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα που απορρέει από την προμνησθείσα διάταξη να μην ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της ρωσικής οντότητας, απόκειται δε στα εθνικά δικαστήρια να προστατεύσουν το δικαίωμα αυτό. Εντούτοις, δεν παρέχουν κατ’ ανάγκην όλες οι διατάξεις του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 δικαιώματα στα υποκείμενα δικαίου (71). Για τον λόγο αυτόν, κατά τη γνώμη μου, αρκεί επί του παρόντος να ληφθεί υπόψη η διαπίστωση του νομοθέτη της Ένωσης, το 2025, ότι «[η] αποτελεσματική εφαρμογή της ρήτρας περί μη απαίτησης θα πρέπει να θεωρείται ως η δημόσια τάξη της Ένωσης και των κρατών μελών» (72).
3.      Επί της εντάσεως του ελέγχου των διαιτητικών αποφάσεων από τα εθνικά δικαστήρια
72.      Ο έλεγχος των διαιτητικών αποφάσεων μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να παρέχεται στους μηχανισμούς διαιτησίας η δυνατότητα να αναπτυχθούν εντός του ευέλικτου πλαισίου που τους χαρακτηρίζει. Ο δικαστικός έλεγχος πρέπει, ωστόσο, να είναι αποτελεσματικός (73). Τούτο συνεπάγεται, για τα κράτη μέλη, ελευθερία ως προς τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν, αλλά υποχρέωση προς επίτευξη συγκεκριμένου αποτελέσματος.
73.      Το Δικαστήριο εξέθεσε σαφώς τις προσδοκίες του από έναν τέτοιο έλεγχο με την απόφαση Royal Football Club Seraing (74). Μολονότι με την απόφαση εκείνη το Δικαστήριο εξέτασε έναν μηχανισμό διαιτησίας διαφορετικό από τον επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης (75), δεν νοείται η αποτελεσματική δικαστική προστασία των ιδιωτών οι οποίοι έχουν δικαιώματα που αναγνωρίζονται από το δίκαιο της Ένωσης και αποτελούν μέρος της δημόσιας τάξης να μεταβάλλεται κατά περίπτωση.
74.      Επομένως, αφενός, «τα δικαστήρια των κρατών μελών που καλούνται να διενεργήσουν τον ανωτέρω έλεγχο πρέπει, σε περίπτωση κατά την οποία διαιτητική απόφαση περιλαμβάνει, όπως εν προκειμένω, ερμηνεία ή εφαρμογή των αρχών ή των διατάξεων που αποτελούν μέρος της δημοσίας τάξεως της Ένωσης και παρέχουν δικαιώματα ή ελευθερίες στους ιδιώτες, να μπορούν να ελέγξουν την εν λόγω ερμηνεία των αρχών και διατάξεων αυτών, τις έννομες συνέπειες που προσδόθηκαν στη συγκεκριμένη ερμηνεία όσον αφορά την εφαρμογή τους στη συγκεκριμένη υπόθεση και τον νομικό χαρακτηρισμό ο οποίος δόθηκε, λαμβανομένης υπόψη της εν λόγω ερμηνείας, στα πραγματικά περιστατικά που διαπίστωσε και εκτίμησε το διαιτητικό όργανο» (76). Κατά συνέπεια, ο δικαστικός έλεγχος επικεντρώνεται μόνον στις διατάξεις που απαρτίζουν τη δημόσια τάξη της Ένωσης. Για τις λοιπές διατάξεις, τεκμαίρεται ότι τα διαιτητικά δικαστήρια ενεργούν με πλήρη ευθύνη (77).
75.      Αφετέρου, «τα εν λόγω δικαστήρια δεν μπορούν απλώς να διαπιστώσουν, ενδεχομένως, ότι η διαιτητική απόφαση είναι ασύμβατη, εν όλω ή εν μέρει, με τις αρχές ή τις διατάξεις που αποτελούν μέρος της δημοσίας τάξεως της Ένωσης. […] Αντιθέτως, τα ως άνω δικαστήρια πρέπει να μπορούν επίσης να συνάγουν, στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους και σύμφωνα με τις εφαρμοστέες εθνικές διατάξεις, όλες τις επιβεβλημένες έννομες συνέπειες σε περίπτωση διαπιστώσεως τέτοιας ελλείψεως συμβατότητας. Σε αντίθετη περίπτωση, ο διενεργηθείς δικαστικός έλεγχος δεν θα είναι πράγματι ουσιαστικός, καθόσον η εν λόγω έλλειψη συμβατότητας ενδέχεται να εξακολουθήσει να υφίσταται» (78). Επισημαίνω επιπλέον ότι η τήρηση της δημόσιας τάξης της Ένωσης και η υπεροχή που πρέπει να αναγνωρίζεται σε αυτή δεν θα διασφαλίζονται εάν η έλλειψη συμβατότητας εξακολουθήσει να υφίσταται (79).
76.      Τέλος, η αποτελεσματικότητα του δικαστικού ελέγχου που επικεντρώνεται στην ουσία της έννομης τάξης της Ένωσης επιτάσσει να απαιτείται από τα εθνικά δικαστήρια να εξετάζουν, ενδεχομένως αυτεπαγγέλτως (80), το ζήτημα της συμβατότητας των διαιτητικών αποφάσεων με τη δημόσια τάξη της Ένωσης (81).
77.      Επισημαίνεται ότι, όσον αφορά τη διαφορά της κύριας δίκης, το σουηδικό δίκαιο διασφαλίζει αποτελεσματικό έλεγχο των διαιτητικών αποφάσεων, δεδομένου ότι τα σουηδικά δικαστήρια τα οποία είναι αρμόδια για τον συγκεκριμένο έλεγχο οφείλουν να κηρύσσουν τις διαιτητικές αποφάσεις άκυρες όταν προδήλως δεν συνάδουν με τη σουηδική δημόσια τάξη, στην οποία περιλαμβάνεται η δημόσια τάξη της Ένωσης, ή όταν ο τρόπος έκδοσής τους προδήλως δεν συνάδει με τη σουηδική και την ενωσιακή δημόσια τάξη (82).
78.      Από τον ανωτέρω συλλογισμό συνάγεται ότι το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 αποτελεί μέρος της δημόσιας τάξης της Ένωσης. Εθνικό δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται αγωγής με αίτημα την ακύρωση διαιτητικής απόφασης πρέπει να εξακριβώνει, ενδεχομένως αυτεπαγγέλτως, τη συμβατότητα της απόφασης του διαιτητικού δικαστηρίου με την ανωτέρω διάταξη. Σε περίπτωση διαπίστωσης ασυμβατότητας με τη διάταξη αυτήν, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να αντλήσει όλες τις επιβεβλημένες συνέπειες, δυνάμει του εθνικού δικαίου του, και να κάνει δεκτή την αγωγή ακυρώσεως της διαιτητικής απόφασης η οποία βασίστηκε σε προσβολή της δημόσιας τάξης της Ένωσης, προκειμένου να εξαλειφθεί η ασυμβατότητα από την έννομη τάξη της Ένωσης.
Γ.      Επί της έννοιας της «απαίτησης» κατά το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014
79.      Δυνάμει της επίμαχης στην κύρια δίκη διαιτητικής απόφασης, η Stankoimport επέτυχε, αφενός, την επιστροφή της προκαταβολής που είχε καταβάλει στη Reibel για την παράδοση των εμπορευμάτων των οποίων η εξαγωγή δεν επιτράπηκε τελικώς και, αφετέρου, την καταβολή τόκων. Το αιτούν δικαστήριο, το οποίο είναι αρμόδιο να ελέγξει τη διαιτητική απόφαση, ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν η απαίτηση της Stankoimport σχετικά με την επιστροφή της προκαταβολής, εντόκως, εμπίπτει στις «απαιτήσεις» των οποίων η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται, κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014.
80.      Προκειμένου να απαντηθεί το ανωτέρω ερώτημα, πρέπει να επανέλθω, κατ’ αρχάς, στην εξέταση της επίμαχης διάταξης και, εν συνεχεία, να αντλήσω τα διδάγματα που είναι αναγκαία για τον χαρακτηρισμό της απαίτησης την οποία η Stankoimport προέβαλε ενώπιον του διαιτητικού
οργάνου.
1.      Επάνοδος στο άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014
81.      Για την ερμηνεία της έννοιας της «απαίτησης» πρέπει να εφαρμοστεί η ίδια αναλυτική προσέγγιση με την προεκτεθείσα στο σημείο 28 των παρουσών προτάσεων.
82.      Επομένως, λαμβανομένων υπόψη του γράμματος του επίμαχου άρθρου, του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται και του σκοπού που επιδιώκει καθώς και του συνολικού συστήματος που θεσπίζεται με τον τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014, η απαίτηση επιστροφής της προκαταβολής που προέβαλε η Stankoimport εμπίπτει, κατά τη γνώμη μου, στην έννοια της «απαίτησης» της οποίας η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται.
83.      Συγκεκριμένα, πρώτον, η διατύπωση του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 είναι πολύ ευρεία (83): οι μνημονευόμενες στη διάταξη αυτήν απαιτήσεις αφορούν «οποιαδήποτε σύμβαση ή συναλλαγή», υπό οποιαδήποτε μορφή, υπό την προϋπόθεση ότι η εκτέλεσή της έχει επηρεαστεί, άμεσα ή έμμεσα, εν όλω ή εν μέρει, από τα μέτρα που επιβάλλει ο εν λόγω κανονισμός (84).
Στο άρθρο αυτό παρατίθεται κατάλογος απαιτήσεων ο οποίος έχει όλως ενδεικτικό χαρακτήρα. Η παράθεση απαιτήσεων ξεκινά με τη λέξη «περιλαμβανομένων» και, επομένως, ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός. Ο κατάλογος περιλαμβάνει, ενδεικτικώς, τις απαιτήσεις για αποζημίωση ή άλλες παρόμοιες απαιτήσεις, όπως απαίτηση αποζημίωσης ή απαίτηση βάσει εγγύησης (85). Τέλος, το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 καλύπτει όχι μόνον τις απαιτήσεις που προβάλλονται από φυσικά και νομικά πρόσωπα που υπόκεινται ατομικά στα περιοριστικά μέτρα, αλλά και τις απαιτήσεις που προβάλλονται από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, οντότητα ή φορέα από τη Ρωσία.
84.      Δεύτερον, από συστηματικής απόψεως, η ρήτρα περί μη ικανοποίησης απαιτήσεων αποσκοπεί στην εξάλειψη των συνεπειών που απορρέουν από το γεγονός ότι, μετά την έναρξη ισχύος του, ο κανονισμός 833/2014 υπερτερεί όλων των συμβατικών ρυθμίσεων που δεν συνάδουν με αυτόν (86). Από το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 προκύπτει ότι, εφόσον η απαίτηση αφορά σύμβαση ή συναλλαγή της οποίας η εκτέλεση επηρεάστηκε από τα μέτρα που επιβάλλονται με τον εν λόγω κανονισμό, η μη ικανοποίησή της έχει αυτόματο χαρακτήρα, ανεξαρτήτως του αν η ικανοποίηση της απαίτησης θα συνεπαγόταν παράβαση των λοιπών μέτρων που προβλέπονται από τον κανονισμό, δηλαδή μια απαγορευμένη συναλλαγή. Επομένως, το άρθρο 11 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 είναι αυτοτελής διάταξη η οποία περιέχει όλες τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την εφαρμογή της.
85.      Τρίτον, όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκεται με τη ρήτρα περί μη ικανοποίησης απαιτήσεων, υπενθυμίζεται ότι το συγκεκριμένο είδος ρήτρας εισήχθη, για πρώτη αφορά, σε πράξη της Ένωσης με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3541/92 (87). Κατά το προοίμιο του εν λόγω κανονισμού, συνεπεία του εμπορικού αποκλεισμού (εμπάργκο) κατά του Ιράκ, «οι οικονομικοί φορείς της Κοινότητας και των τρίτων χωρών είναι εκτεθειμένοι στον κίνδυνο απαιτήσεων εκ μέρους της ιρακινής πλευράς […] [και] είναι αναγκαίο να προστατευτούν σε μόνιμη βάση οι οικονομικοί φορείς έναντι των απαιτήσεων αυτών και να αποτραπεί η είσπραξη αποζημίωσης εκ μέρους του Ιράκ για τις αρνητικές συνέπειες του εμπορικού αποκλεισμού» (88). Στο πλαίσιο των περιοριστικών μέτρων και όπως προεκτέθηκε (89), η ρήτρα περί μη ικανοποίησης των απαιτήσεων επιδιώκει τον σκοπό της προστασίας των οικονομικών φορέων της Ένωσης, οι οποίοι βρίσκονται σε «αφόρητη κατάσταση» (90), από τις αξιώσεις που μπορεί να προβάλουν έναντι αυτών οι αντισυμβαλλόμενοί τους βάσει συμβάσεων ή πράξεων των οποίων η εκτέλεση έχει επηρεαστεί από τα εν λόγω μέτρα (91).
86.      Αποφαινόμενο επί του ζητήματος του κύρους του άρθρου 11 του κανονισμού 833/2014 (92) ως προς την αρχή της αναλογικότητας, της επιχειρηματικής ελευθερίας και του δικαιώματος ιδιοκτησίας, το Δικαστήριο έκρινε ότι «η σημασία των σκοπών που επιδιώκονται με [τον κανονισμό 833/2014], ήτοι η προστασία της εδαφικής ακεραιότητας, της κυριαρχίας και της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, καθώς και η προώθηση της ειρηνικής επιλύσεως της κρίσης στη χώρα αυτή, οι οποίοι εντάσσονται […] στον ευρύτερο σκοπό της διατηρήσεως της ειρήνης και της διεθνούς ασφάλειας, σύμφωνα με τους στόχους της εξωτερικής δράσης της Ένωσης όπως καθορίζονται στο άρθρο 21 ΣΕΕ, είναι ικανή να δικαιολογήσει αρνητικές συνέπειες, ακόμη και σημαντικές, για ορισμένους φορείς. Υπό τις συνθήκες αυτές, και λαμβανομένης υπόψη, μεταξύ άλλων, της προοδευτικής εξελίξεως της αυστηρότητας των περιοριστικών μέτρων που θεσπίστηκαν από το Συμβούλιο για την αντιμετώπιση της κρίσης στην Ουκρανία, η επέμβαση στην επιχειρηματική ελευθερία και το δικαίωμα ιδιοκτησίας […] δεν μπορεί να θεωρηθεί δυσανάλογη» (93).
87.      Το γεγονός ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης απαίτηση προβλήθηκε από πρόσωπο που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 προφανώς δεν αναιρεί το ανωτέρω συμπέρασμα (94).
88.      Από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται, στην πραγματικότητα, ότι τις –έστω και σοβαρές– αρνητικές συνέπειες που μνημονεύθηκαν ανωτέρω θα υποστούν και επιχειρηματίες οι οποίοι δεν φέρουν καμία ευθύνη για την κατάσταση η οποία οδήγησε στη λήψη των μέτρων αυτών, αλλά θίγονται, ιδίως όσον αφορά το δικαίωμά τους ιδιοκτησίας (95).
89.      Εν πάση περιπτώσει, όσον αφορά την ενδεχόμενη προσβολή του δικαιώματος ιδιοκτησίας της Stankoimport, υπογραμμίζεται ότι η απαίτηση της εν λόγω εταιρίας έναντι της Reibel θα μπορούσε κάλλιστα να διαπιστωθεί με απόφαση της οποίας η εκτέλεση θα ανασταλεί (96) ή με άλλη αναγνωριστική απόφαση με την οποία διαφυλάσσεται η επίμαχη απαίτηση. Δεδομένου ότι τα περιοριστικά μέτρα είναι προσωρινής και αναστρέψιμης φύσεως (97), η ούτως αναγνωρισθείσα απαίτηση θα πρέπει να εξοφληθεί όταν αρθούν τα μέτρα.
2.      Εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση
90.      Κατά τη γνώμη μου, η απαίτηση για την επιστροφή της προκαταβολής την οποία προέβαλε η Stankoimport εμπίπτει στις απαιτήσεις των οποίων η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014. Βάσει της αρχής «εν τω μείζονι το έλασσον», το ίδιο ισχύει για την απαίτηση καταβολής τόκων.
91.      Κατ’ αρχάς, η απαίτηση υποβλήθηκε από τη Stankoimport, ρωσική επιχείρηση.
92.      Ακολούθως, δεν χωρεί αμφιβολία ότι η απαίτηση υποβλήθηκε λόγω, και επομένως επ’ ευκαιρία, της σύμβασης που συνήφθη με τη Reibel σχετικά με την παράδοση εμπορευμάτων.
93.      Τέλος, η εκτέλεση της ανωτέρω σύμβασης παρεμποδίστηκε λόγω της απαγόρευσης εξαγωγής «ειδών διπλής χρήσης» η οποία προκύπτει από το άρθρο 2 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 (98). Επομένως, η εκτέλεση της σύμβασης επηρεάζεται άμεσα, τουλάχιστον εν μέρει, από τα μέτρα που θεσπίστηκαν με τον εν λόγω κανονισμό (99). Με την προσφυγή της στο διαιτητικό όργανο, η Stankoimport επιδίωξε κατ’ ανάγκην να βασιστεί στη μη παράδοση και, επομένως, στη μη εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεων της Reibel, ώστε να επιτύχει την επιστροφή της καταβληθείσας προκαταβολής.
94.      Από τα προεκτεθέντα συνάγεται ότι το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην ικανοποίηση απαίτησης επιστροφής προκαταβολής, εντόκως, που καταβλήθηκε για εμπορεύματα των οποίων η παράδοση παρεμποδίστηκε βάσει του εν λόγω κανονισμού.
III. Πρόταση
95.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Svea hovrätt (εφετείο Στοκχόλμης, Σουηδία) ως εξής:
Το άρθρο 11, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 833/2014 του Συμβουλίου, της 31ης Ιουλίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία, όπως ίσχυε κατά την ημερομηνία της επίμαχης στην κύρια δίκη διαιτητικής απόφασης,
έχει την έννοια ότι:
–        δεν αντιτίθεται στη συμφωνία δύο συμβαλλομένων να προσφύγουν στη διαιτησία σχετικά με απαίτηση της οποίας
η ικανοποίηση δεν επιτρέπεται, κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, εξυπακουομένου, εν πάση περιπτώσει, πρώτον, ότι δεν χωρεί, κατά τη διάρκεια ή μετά την ολοκλήρωση της διαιτητικής διαδικασίας, η ικανοποίηση οποιασδήποτε απαίτησης κατά παράβαση της ανωτέρω διάταξης και, δεύτερον, ότι η διαιτητική απόφαση μπορεί πάντοτε να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικού ελέγχου ώστε να διασφαλίζεται η τήρηση της δημόσιας τάξης της Ένωσης·
–        αποτελεί μέρος της δημόσιας τάξης της Ένωσης. Κατά συνέπεια, εθνικό δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται αγωγής με αίτημα την ακύρωση διαιτητικής απόφασης πρέπει να εξακριβώνει, ενδεχομένως αυτεπαγγέλτως, τη συμβατότητα της απόφασης του διαιτητικού οργάνου με την ανωτέρω διάταξη. Σε περίπτωση διαπίστωσης ασυμβατότητας με την ανωτέρω διάταξη, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να αντλήσει όλες τις επιβεβλημένες συνέπειες, δυνάμει του εθνικού δικαίου του, και να κάνει δεκτή την αγωγή ακυρώσεως της διαιτητικής απόφασης η οποία βασίστηκε σε προσβολή της δημόσιας τάξης της Ένωσης, προκειμένου να εξαλειφθεί η ασυμβατότητα από την έννομη τάξη της Ένωσης·
–        αντιτίθεται στην ικανοποίηση απαίτησης επιστροφής προκαταβολής, εντόκως, που καταβλήθηκε για εμπορεύματα των οποίων η παράδοση παρεμποδίστηκε βάσει του κανονισμού 833/2014.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Παρομοίωση εμπνευσμένη από το διάσημο ποίημα του Henry Wadsworth Longfellow με τίτλο The Theologian’s tale; Elizabeth.
3      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 78).
4      Οδηγία 2013/11/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 2013, για την εναλλακτική επίλυση καταναλωτικών διαφορών και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 και της οδηγίας 2009/22/ΕΚ (ΕΕ 2013, L 165, σ. 63).
5      Απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2024, Μυτιληναίος κατά ΔΕΗ και Επιτροπής και Επιτροπή κατά ΔΕΗ (C‑701/21 P και C‑739/21 P, EU:C:2024:146, σκέψη 105 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
6      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 5ης Μαΐου 2009, περί κοινοτικού συστήματος ελέγχου των εξαγωγών της μεταφοράς, της μεσιτείας και της διαμετακόμισης ειδών διπλής χρήσης (ΕΕ 2009, L 134, σ. 1).
7      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 31ης Ιουλίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (ΕΕ 2014, L 229, σ. 1), όπως ίσχυε μετά την τροποποίησή του με τον κανονισμό (ΕΕ) 1290/2014 του Συμβουλίου, της 4ης Δεκεμβρίου 2014, για την τροποποίηση του κανονισμού (EΕ) αριθ. 833/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 960/2014 που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 833/2014 (ΕΕ 2014, L 349, σ. 30). Βλ., ειδικότερα, άρθρο 1, στοιχείο αʹ, και άρθρο 2 του ούτως τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014.
8      Στη συνέχεια της ανάλυσης, και εκτός αντίθετης μνείας, θα παραπέμπω στον «τροποποιηθέντα κανονισμό 833/2014», καθόσον πρόκειται για το κείμενο του κανονισμού που είχε εφαρμογή κατά την ημερομηνία της επίμαχης στην κύρια δίκη διαιτητικής απόφασης, ήτοι το κείμενο που προέκυψε από τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2019/1163 της Επιτροπής, της 5ης Ιουλίου 2019, για την τροποποίηση και την κατάρτιση ενιαίου καταλόγου για τα παραρτήματα που περιέχουν τα στοιχεία επικοινωνίας των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών και τη διεύθυνση για κοινοποιήσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορισμένων κανονισμών σχετικά με περιοριστικά μέτρα (ΕΕ 2019, L 182, σ. 33).
Το άρθρο 11 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 έχει ως εξής:
«1.      Δεν ικανοποιούνται απαιτήσεις σχετικά με οποιαδήποτε σύμβαση ή συναλλαγή της οποίας η εκτέλεση έχει επηρεασθεί, άμεσα ή έμμεσα, εν όλω ή εν μέρει, από τα μέτρα που επιβάλλει ο παρών κανονισμός, περιλαμβανομένων των απαιτήσεων για αποζημίωση ή άλλων παρόμοιων απαιτήσεων, όπως απαίτηση αποζημίωσης ή απαίτηση βάσει εγγυήσεως, ιδίως απαίτηση για παράταση ισχύος ή πληρωμή ομολόγου, εγγύησης ή αποζημίωσης, ιδίως χρηματοοικονομικής εγγύησης ή αποζημίωσης, υπό οποιαδήποτε μορφή, εφόσον προβάλλονται από:
α)      οντότητες που αναφέρονται στα στοιχεία β) και γ) του άρθρου 5 παράγραφος 1 και στα στοιχεία γ) και δ) του άρθρου 5 παράγραφος 2 ή απαριθμούνται στα παραρτήματα III, IV, V και VI,
β)      οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό από τη Ρωσία,
γ)      οποιοδήποτε πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό που ενεργεί μέσω ή εξ ονόματος ενός από τα πρόσωπα, τις οντότητες ή τους οργανισμούς των στοιχείων α) και β) της παρούσας παραγράφου.
2.      Σε οποιαδήποτε διαδικασία για την εκτέλεση απαίτησης, το βάρος της απόδειξης ότι η ικανοποίηση της απαίτησης δεν απαγορεύεται από την παράγραφο 1 φέρει το πρόσωπο που επιδιώκει την ικανοποίηση της εν λόγω απαίτησης.
3.      Το παρόν άρθρο δεν θίγει το δικαίωμα των προσώπων, οντοτήτων και οργανισμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 για δικαστικό έλεγχο του νομίμου της αθέτησης συμβατικών υποχρεώσεων σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό.»
9      Κατά το άρθρο 1, πρώτο εδάφιο, του Lag (1999:116) om skiljeförarande (νόμου 116/1999 περί της διαιτητικής διαδικασίας, στο εξής: νόμος περί διαιτησίας).
10      Κατά το άρθρο 33, πρώτο εδάφιο, του νόμου περί διαιτησίας.
11      Lag (1996:95) om vissa internationella sanktioner (Νόμος 95/1996 περί ορισμένων διεθνών κυρώσεων).
12      Το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι το Δικαστήριο έχει επιληφθεί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως (υπόθεση Čiekuri-Shishki. C‑480/24, EU:C:2025:672), με την οποία τίθενται παρεμφερή ζητήματα και η οποία αφορά τον κανονισμό (ΕΕ) 269/2014 του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 6).
13      Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει συναφώς στην απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2021, Bank Sepah (C‑340/20, EU:C:2021:903, σκέψη 56), και στην απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, Rosneft κ.λπ. κατά Συμβουλίου (T‑715/14, EU:T:2018:544, σκέψη 206).
14      Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει συναφώς στην απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2006, Mostaza Claro (C‑168/05, EU:C:2006:675, σκέψη 35).
15      Βλ., μεταξύ πολλών, απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2025, Attal et Associés (C‑321/24, EU:C:2025:836, σκέψη 19).
16      Απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236). Υπενθυμίζεται ότι τα προδικαστικά ερωτήματα στην υπόθεση εκείνη αφορούσαν την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να αποφανθεί επί του κύρους απόφασης ΚΕΠΠΑ και, εν συνεχεία, επί του κύρους ορισμένων διατάξεων τέτοιας απόφασης καθώς και του κανονισμού 833/2014, περιλαμβανομένου του άρθρου 11, καθώς και την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων του εν λόγω κανονισμού. Επομένως, με την απόφαση εκείνη το Δικαστήριο εξέτασε το κύρος του άρθρου 11 του κανονισμού 833/2014 σε σχέση με την αρχή της αναλογικότητας και της επέμβασης στην επιχειρηματική ελευθερία και το δικαίωμα ιδιοκτησίας (βλ. σκέψεις 143 έως 151 της απόφασης αυτής).
17      Βλ. απόφαση της 6ης Μαρτίου 2018, Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158, σκέψη 35).
18      Jarrosson, C., «L’arbitrabilité: présentation méthodologique», Revue de jurisprudence commerciale, 1996, αριθ. 1, σ. 1.
19      Η δυνατότητα υπαγωγής σε διαιτησία δεν είναι έννοια που χαρακτηρίζεται από ομοιομορφία στα κράτη μέλη. Στη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία, σε διαιτησία υπάγονται οι διαφορές οι οποίες έχουν αντικείμενο δικαιώματα δεκτικά διάθεσης (βλ. άρθρο 2059 του γαλλικού αστικού κώδικα, άρθρο 2, παράγραφος 1, του ισπανικού νόμου 60/2003, της 23ης Δεκεμβρίου 2003, περί διαιτησίας, και άρθρο 806 του ιταλικού κώδικα πολιτικής δικονομίας, αντιστοίχως). Στη Γερμανία, η δυνατότητα υπαγωγής σε διαιτησία εξαρτάται από τον περιουσιακό χαρακτήρα των προβαλλόμενων δικαιωμάτων (άρθρο 1030, πρώτο εδάφιο, του γερμανικού κώδικα πολιτικής δικονομίας). Παρόμοια αρχή προβλέπεται στο πολωνικό δίκαιο (βλ. άρθρο 1157 του πολωνικού κώδικα πολιτικής δικονομίας).
20      Ravillon, L., «Que reste-t-il du concept d’inarbitrabilité?», σε Manciaux, S., και Loquin, E. (επιμ.), L’ordre public et l’arbitrage, Actes du colloque des 15 et 16 mars 2013, CREDIMI, LexisNexis 2014, σ. 57.
21      Recueil des traités des Nations unies,
τόμος 330, σ. 3.
22      Βλ. απόφαση
της 1ης
Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 116).
23      Άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης της Νέας Υόρκης.
24      Άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης της Νέας Υόρκης.
25      Έννοια ευρύτερη από τη διαιτησία και μόνο.
26      Βλ. απόφαση της 6ης Μαρτίου 2018, Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158, σκέψη 60).
27      Βλ., προσφάτως, απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2026, Wunner (C‑77/24, EU:C:2026:1, σκέψη 35).
28      Βλ. άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014.
29      Σχετικά με την ερμηνεία της έννοιας των «απαιτήσεων» του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, παραπέμπω στην εξέταση του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος.
30      Το συμπέρασμα αυτό συνάδει με τον ορισμό της έννοιας της «απαίτησης», στον κανονισμό 269/2014, από τον οποίο προκύπτει ότι καλύπτει «κάθε απαίτηση που προβάλλεται δικαστικώς ή εξωδίκως» (βλ. άρθρο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 269/2014), μολονότι, δυστυχώς, ο τροποποιηθείς κανονισμός 833/2014 δεν περιέχει παρόμοια διάταξη.
31      Εν αντιθέσει προς όσα συνάγονται από το άρθρο 11, παράγραφος 3, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, το οποίο αφορά ρητώς τον δικαστικό έλεγχο της νομιμότητας της παράβασης των συμβατικών υποχρεώσεων.
32      Βλ., άρθρο 13, στοιχεία αʹ, γʹ έως εʹ, αντιστοίχως, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014.
33      Βλ. αιτιολογική σκέψη 23 και άρθρο 1, σημείο 28, του κανονισμού (ΕΕ) 2023/2878 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2023, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 833/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (ΕΕ L, 2023/2878).
34      Είναι αξιοσημείωτο ότι η υποχρέωση που επιβάλλεται με το άρθρο 12ζ του κανονισμού 833/2014 συνοδεύεται από την υποχρέωση των εξαγωγέων να μεριμνούν «ώστε η συμφωνία με τον αντισυμβαλλόμενο τρίτης χώρας να περιλαμβάνει κατάλληλα διορθωτικά μέτρα σε περίπτωση παραβίασης συμβατικής υποχρέωσης που έχει συναφθεί σύμφωνα με την παράγραφο 1» (βλ. άρθρο 12ζ, παράγραφος 3, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014). Επιπλέον, οι εξαγωγείς υπέχουν επίσης υποχρέωση ενημέρωσης της εθνικής αρμόδιας αρχής σε περίπτωση παραβάσεων των συμβατικών υποχρεώσεων εκ μέρους του αντισυμβαλλομένου τους (βλ. άρθρο 12ζ, παράγραφος 4, του ίδιου κανονισμού).
35      Σε σχέση με τα περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λιβύη, βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Mengozzi στην υπόθεση SH (C‑168/17, EU:C:2018:798, σημείο 50).
36      Βλ. αιτιολογική σκέψη 2 του κανονισμού 833/2014 στο αρχικό κείμενό του.
37      Όπως προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014.
38      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 78).
39      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 80).
40      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 81 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
41      Με την έκδοση του κανονισμού (ΕΕ) 2025/1494 του Συμβουλίου, της 18ης Ιουλίου 2025, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 833/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (ΕΕ L, 2025/1494), ο νομοθέτης της Ένωσης εισήγαγε μια νέα παράγραφο στο άρθρο 11 του κανονισμού 833/2014 σχετικά με την αναγνώριση και την εκτέλεση, από τα κράτη μέλη, διαιτητικών αποφάσεων, αλλά μόνον υπό το πρίσμα της διαιτησίας για την επίλυση διαφορών που αφορούν επενδύσεις που σχετίζονται με τα περιοριστικά μέτρα (βλ. αιτιολογική σκέψη 22 του κανονισμού 2025/1494 και άρθρο 11, παράγραφος 2α, του ούτως τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014). Εξάλλου, και μολονότι τούτο δεν ασκεί επιρροή στην υπό κρίση υπόθεση, διαπιστώνω επίσης ότι ο κανονισμός 833/2014 προβλέπει παρέκκλιση από την απαγόρευση άμεσης ή έμμεσης συμμετοχής σε οποιαδήποτε συναλλαγή με νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα από τη Ρωσία το οποίο είναι καταχωρισμένο σε καταλόγους ή το οποίο ανήκει ή ενεργεί εξ ονόματος καταχωρισμένων νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων όσον αφορά τις συναλλαγές που είναι απολύτως αναγκαίες για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε δικαστικές, διοικητικές ή διαιτητικές διαδικασίες σε ένα κράτος μέλος, καθώς και για την αναγνώριση ή την εκτέλεση δικαστικής απόφασης ή διαιτητικής απόφασης που εκδίδεται σε κράτος μέλος και εφόσον οι συναλλαγές αυτές συνάδουν προς τους σκοπούς του κανονισμού 833/2014 και του κανονισμού 269/2014 [βλ. άρθρο 5αα, παράγραφος 3, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 833/2014, το οποίο εισήχθη με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/1269 του Συμβουλίου, της 21ης Ιουλίου 2022, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 833/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (ΕΕ 2022, L 193, σ. 1)].
42      Διευκρινίζω επιπλέον ότι η επιδίωξη φιλικού διακανονισμού μεταξύ των συμβαλλομένων δεν εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, δυνάμει του άρθρου 12 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014: η Reibel οφείλει, σε κάθε περίπτωση και ανεξαρτήτως της μορφής του συμφωνηθέντος συμβιβασμού, να μην ικανοποιήσει απαίτηση η οποία εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, ακόμη και οικειοθελώς.
43      Ένας ευλόγως συνετός επιχειρηματίας της Ένωσης θα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα εν λόγω διαιτητικά όργανα βρίσκονται στο έδαφος της Ένωσης. Εντούτοις, το άρθρο 13, στοιχείο εʹ, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 θα μπορούσε επίσης να θεμελιώσει την υποχρέωση διαιτητικού οργάνου μη ευρισκόμενου στο έδαφος της Ένωσης να διασφαλίζει τον σεβασμό του δικαίου της Ένωσης. Πάντως, τέτοιο ζήτημα δεν τίθεται στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, δεδομένου ότι το διαιτητικό όργανο είναι σουηδικό.
44      Η ένταση του δικαστικού ελέγχου θα προσδιοριστεί επίσης στο πλαίσιο της εξέτασης του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος.
45      Συναφώς, εφιστάται η προσοχή των οικονομικών φορέων της Ένωσης που θα μπορούσαν να συνομολογήσουν ρήτρα όπως αυτή που περιέχεται στη σύμβαση που συνήφθη μεταξύ της Reibel και της Stankoimport, της οποίας το περιεχόμενο υπομνήσθηκε στο σημείο 6 των παρουσών προτάσεων.
46      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 84).
47      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 82).
48      Βλ. αποφάσεις της 1ης Ιουνίου 1999, Eco Swiss (C‑126/97, EU:C:1999:269, σκέψη 37), και της 26ης Οκτωβρίου 2006, Mostaza Claro (C‑168/05, EU:C:2006:675, σκέψη 35).
49      Πρόκειται, πρωτίστως, για τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Σύμβαση της Νέας Υόρκης, η οποία προβλέπει δικαστικό έλεγχο των διαιτητικών αποφάσεων όσον αφορά τη μη αντίθεση προς τη δημόσια τάξη: βλ. άρθρο V της εν λόγω Σύμβασης καθώς και απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 116).
50      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 83). Η αυτονόμηση αυτή είχε προαναγγελθεί με την απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, International Skating Union κατά Επιτροπής (C‑124/21 P, EU:C:2023:1012, σκέψη 193).
51      Το Δικαστήριο εκθέτει την ευρύτητα του δικαστικού ελέγχου στη σκέψη 86 της απόφασης της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617).
52      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 87).
53      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 87).
54      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 87).
55      Με άλλα λόγια, κατά τη γενική εισαγγελέα T. Ćapeta, «[η] αναγκαιότητα ελέγχου της συμβατότητας μιας απόφασης με τη δημόσια τάξη συνίσταται στο ενδεχόμενο οι συγκεκριμένοι κανόνες να άπτονται σε τέτοιο βαθμό του δημοσίου συμφέροντος ώστε η εφαρμογή τους να μην μπορεί να αποκλειστεί από τη βούληση των μερών» [προτάσεις της γενικής εισαγγελέα στην υπόθεση Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:24, σημείο 72)].
56      Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, σκέψεις 66 και 67).
57      Απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, International Skating Union κατά Επιτροπής (C‑124/21 P, EU:C:2023:1012, σκέψεις 192 και 193 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
58      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 89 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
59      Οδηγία του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29). Βλ. απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2006, Mostaza Claro (C‑168/05, EU:C:2006:675, σκέψεις 36 έως 38). Βλ., επίσης, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2009, Asturcom Telecomunicaciones (C‑40/08, EU:C:2009:615, σκέψεις 51 και 52).
60      Πρώτη οδηγία του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 1989, L 40, σ. 1).
61      Βλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, σκέψη 52).
62      Βλ. σημείο 58 των παρουσών προτάσεων.
63      Βλ. άρθρο 3, παράγραφος 1, ΣΕΕ.
64      Βλ. άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΕΕ.
65      Βλ. άρθρο 21, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ, βʹ και γʹ, ΣΕΕ.
66      Βλ. αποφάσεις της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψεις 115 και 150), και της 17ης Σεπτεμβρίου 2020, Rosneft κ.λπ. κατά Συμβουλίου (C‑732/18 P, EU:C:2020:727, σκέψη 115).
67      Βλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 150).
68      Στην έννομη τάξη της Ένωσης, η τήρηση της δημόσιας τάξης δεν είναι το μόνο όριο το οποίο τίθεται στην ελεύθερη βούληση των μερών: βλ. αποφάσεις της 6ης Ιουνίου 2000, Angonese (C‑281/98, EU:C:2000:296, σκέψη 34), της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, Courage και Crehan (C‑453/99, EU:C:2001:465, σκέψη 24), ή, ακόμη, της 11ης Δεκεμβρίου 2007, International Transport Workers’ Federation και Finnish Seamen’s Union (C‑438/05, EU:C:2007:772, σκέψεις 33 και 34).
69      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2009, Asturcom Telecomunicaciones (C‑40/08, EU:C:2009:615, σκέψεις 51 και 53).
70      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψεις 88 και 89).
71      Βλ., για σύγκριση με το άρθρο 11 του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014, άρθρα 1, 6, 7, 9 ή και 14 του ίδιου κανονισμού.
72      Βλ. αιτιολογική σκέψη 22 του κανονισμού 2025/1494.
73      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 95 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
74      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025 (C‑600/23, EU:C:2025:617).
75      Δηλαδή έναν μηχανισμό ο οποίος επιβλήθηκε μονομερώς στους ενδιαφερόμενους ιδιώτες: βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 92 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, καθώς και σκέψεις 93, 96 και 106).
76      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 101).
77      Παραπέμπω συναφώς στα σημεία 47 και 48 των παρουσών προτάσεων.
78      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψεις 102 και 103).
79      Για τον προσδιορισμό τέτοιας ασυμβατότητας, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να λάβουν καθοδήγηση από το Δικαστήριο στο πλαίσιο διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής, η οποία είναι «ουσιώδες στοιχείο του συστήματος που θεσπίζεται με τις Συνθήκες προκειμένου τα [εν λόγω] δικαστήρια να έχουν τη δυνατότητα να διασφαλίζουν την αποτελεσματική δικαστική προστασία των δικαιωμάτων τα οποία αντλούν οι ιδιώτες από το δίκαιο της Ένωσης» (απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 77).
80      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, Tuk Tuk Travel (C‑83/22, EU:C:2023:664, σκέψη 45).
81      Βλ., υπ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Royal Football Club Seraing (C‑600/23, EU:C:2025:617, σκέψη 115).
82      Ο «πρόδηλος» χαρακτήρας της ασυμβατότητας δεν θα πρέπει, πάντως, να ερμηνεύεται υπέρμετρα στενά, λαμβανομένων υπόψη της απαίτησης που υπομνήσθηκε στο σημείο 75 των παρουσών προτάσεων και του επιδιωκόμενου σκοπού εξάλειψης κάθε ασυμβατότητας με τη δημόσια τάξη της Ένωσης. Επομένως, η αποτελεσματικότητα των δικαιωμάτων που το δίκαιο της Ένωσης αναγνωρίζει στους ιδιώτες δεν μπορεί να συνυπάρξει με τη διαπίστωση ασυμβατότητας μόνον όταν είναι πρόδηλη.
83      Όπως υπογραμμίζει επίσης η Επιτροπή με το έγγραφο εργασίας της με τίτλο «Commission consolidated FAQs on the implementation of Council Regulation n° 833/2014 and Council Regulation n° 269/2014», το οποίο επικαιροποιήθηκε τελευταίως στις 23 Ιανουαρίου 2026 (βλ. υποσημείωση 87, σ. 420 του εν λόγω εγγράφου).
84      Η υπογράμμιση δική μου.
85      Για την παράταση ισχύος ή την καταβολή ομολόγου, εγγύησης ή αντεγγύησης, μεταξύ άλλων χρηματοπιστωτικής, οποιασδήποτε μορφής.
86      Βλ. σημείο 33 του εγγράφου με τίτλο «Επικαιροποίηση των βέλτιστων πρακτικών της ΕΕ για την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων» (έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 10572/22 της 27ης Ιουνίου 2022). Βλ.,
επίσης, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα R. Norkus στην υπόθεση Čiekuri-Shishki (C‑480/24, EU:C:2025:672, σημείο 68).
87      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 7ης Δεκεμβρίου 1992, για την απαγόρευση της ικανοποίησης των αιτήσεων του Ιράκ όσον αφορά συναλλαγές που επηρεάζονται από το ψήφισμα 661 (1990) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και από τα συναφή ψηφίσματα (ΕΕ 1992, L 361, σ. 1).
88      Τέταρτη και πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3541/92.
89      Βλ. σημείο 41 των παρουσών προτάσεων.
90      Κατά τη φράση που χρησιμοποίησε ο γενικός εισαγγελέας R. Norkus με τις προτάσεις του στην υπόθεση Čiekuri-Shishki (C‑480/24, EU:C:2025:672, σημείο 70).
91      Όταν η ρήτρα περί μη ικανοποίησης απαιτήσεων εφαρμόζεται σε απαιτήσεις που προβάλλουν τα πρόσωπα και οι οντότητες που μνημονεύονται στο άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και γʹ, του κανονισμού 833/2014, ο σκοπός που επιδιώκεται είναι επίσης να αποτραπεί η δυνατότητα των προσώπων να εξασφαλίσουν αποζημιώσεις για τις αρνητικές συνέπειες των μέτρων που λήφθηκαν εναντίον τους (βλ., κατ’ αναλογίαν, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Mengozzi στην υπόθεση SH, C‑168/17, EU:C:2018:798, σημείο 50).
92      Η απόφαση του Δικαστηρίου αφορούσε το κείμενο του κανονισμού 833/2014 όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1290/2014 (βλ. υποσημείωση 7 των παρουσών προτάσεων).
93      Απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 150).
94      Στην απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236), η προσφεύγουσα της κύριας δίκης ήταν οντότητα την οποία αφορούσαν ειδικώς ορισμένοι από τους περιορισμούς που θεσπίστηκαν με τον κανονισμό 833/2014, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1290/2014, και η οποία ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού.
95      Βλ. απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2021, Bank Sepah (C‑340/20, EU:C:2021:903, σκέψη 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
96      Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα R. Norkus στην υπόθεση Čiekuri-Shishki (C‑480/24, EU:C:2025:672, σημεία 61 επ.).
97      Βλ. αποφάσεις της 13ης Μαρτίου 2025, Shuvalov κατά Συμβουλίου (C‑271/24 P, EU:C:2025:180, σκέψη 78), και της 5ης Φεβρουαρίου 2026, VEB.RF κατά Συμβουλίου (C‑572/24 P, EU:C:2026:74, σκέψη 138).
98      Υπενθυμίζεται ότι οι βελγικές αρχές χαρακτήρισαν τα αγαθά ως «είδη διπλής χρήσης» κατά την έννοια του κανονισμού 428/2009 (βλ. σημείο 7 των παρουσών προτάσεων).
99      Είναι αληθές ότι η σύμβαση συνήφθη το 2015, όταν ίσχυε η απαγόρευση πώλησης και εξαγωγής ειδών διπλής χρήσης. Εντούτοις, το άρθρο 11, παράγραφος 1, του τροποποιηθέντος κανονισμού 833/2014 δεν περιορίζει την απαγόρευση ικανοποίησης μόνον στις απαιτήσεις που απορρέουν από συμβάσεις υφιστάμενες κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του κανονισμού, όπερ, βεβαίως, προστατεύει καλύτερα τα συμφέροντα των επιχειρηματιών της Ένωσης.