Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla)
19 ta’ Marzu 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 93/13/KEE – Klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi – Kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija – Klawżola li tqiegħed ir-riskju tar-rata tal-kambju fuq il-konsumatur – Effetti tal-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ tali klawżola – Azzjoni għall-ħlas lura tas-somom imħallsa abbażi tal-klawżola inġusta – Fuq il-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni għall-ħlas lura – Tkomplija tat-terminu ta’ preskrizzjoni wara perjodu ta’ sospensjoni”
Fil-Kawża C‑679/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Fővárosi Törvényszék (il‑Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tad‑9 ta’ Ottubru 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑15 ta’ Ottubru 2024, fil-proċedura
HL
vs
UniCredit Bank Zrt.,
Momentum Credit Zrt.,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla),
komposta minn M. Condinanzi (Relatur), President tal-Awla, N. Jääskinen u R. Frendo, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal UniCredit Bank Zrt., par M Z. Lajer, ügyvéd,
–        għall-Gvern Ungeriż, minn D. Csoknyai u M.Z. Fehér, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, P. Kienapfel u Zs. Teleki, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 1 u 7 tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288, rettifika fil-ĠU 2023, L 17, p. 100).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn minn naħa HL, konsumatur, u min-naħa l-oħra, UniCredit Bank Zrt. u Momentum Credit Zrt., żewġ istituzzjonijiet finanzjarji Ungeriżi, dwar it-talba mressqa minn HL intiża, minn naħa, sabiex tiġi kkonstatata l-invalidità tal-kuntratt ta’ self konkluż ma’ UniCredit Bank, minħabba li dan il-kuntratt jinkludi klawżola inġusta u, min-naħa l-oħra, għaż-żamma tal-effetti legali tal-imsemmi kuntratt bl-eċċezzjoni ta’ din il-klawżola.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3        L-għaxar premessa tad-Direttiva 93/13 tipprovdi:
“Billi tista’ tinkiseb protezzjoni aktar effettiva tal-konsumatur billi jiġu adottati regoli tal-liġi uniformi fil-kwistjoni ta’ klawżoli inġusti; [...]”.
4        L-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li japprossima l-liġijiet, ir-regolamenti u d-disposizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri relatati ma’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur.”
5        Skont l-Artikolu 2(b) tal-istess direttiva:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
[...]
(b)       ‘konsumatur’ tfisser kull persuna naturali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopjiet li jkunu barra s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha”.
6        L-Artikolu 3(1) tal-istess direttiva jistabbilixxi li:
“Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur”.
7        L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 93/13 jipprovdi:
“Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 7, il-karattru inġust ta’ klawżola kuntrattwali għandu jiġi stmat, billi titqies in-natura tal-merkanzija jew servizzi li għalihom ikun kien konkluż il-kuntratt u ssir referenza, filwaqt li jiġi konkluż il-kuntratt, għaċ-ċirkostanzi kollha preżenti waqt il-konklużjoni tal-kuntratt u għall-klawżoli l-oħra kollha tal-kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu”.
8        L-Artikolu 6(1) ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.”
9        L-Artikolu 7(1) tal-imsemmija direttiva jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fl-interessi tal-konsumaturi u l-kompetituri, jeżistu mezzi adegwati u effettivi biex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi mill-bejjiegħa jew fornituri.”
Id-dritt Ungeriż
Il-Kodiċi Ċivili preċedenti
10      L-Artikolu 209(1) tal-Polgári Törvénykönyvről szóló 1959. évi IV. törvény (il-Liġi Nru IV tal‑1959 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili Preċedenti”), kien jipprevedi li:
“Kundizzjoni ġenerali ta’ kuntratt jew ta’ klawżola ta’ kuntratt ta’ konsum li ma tkunx ġiet innegozjata individwalment hija inġusta meta, minkejja r-rekwiżiti ta’ bona fide u ta’ ekwità, hija tiddefinixxi unilateralment u b’mod inġustifikat id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw mill-kuntratt għad-detriment tal-parti kontraenti li tiġi imposta fuqha l-klawżola mill-parti l-oħra.”
11      Skont l-Artikolu 234(1) tal-Kodiċi Ċivili preċedenti:
“Bla ħsara għal eċċezzjoni prevista mil-liġi, kull persuna tista’ tinvoka l-invalidità ta’ kuntratt null, mingħajr limitazzjoni ratione temporis. In-nullità tista’ tiġi kkonstatata mingħajr ma jkun hemm bżonn li tinbeda proċedura separata.”
12      L-Artikolu 237 ta’ dan il-kodiċi kien ifformulat kif ġej:
“1.      Meta l-kuntratt ikun invalidu, is-sitwazzjoni li kienet teżisti qabel il-konklużjoni tal-kuntratt għandha tiġi stabbilita mill-ġdid.
2.      Jekk ma jkunx possibbli li terġa’ tiġi stabbilita s-sitwazzjoni li kienet teżisti qabel il-konklużjoni tal-kuntratt, il-qorti għandha tiddikjara l-kuntratt bħala li jipproduċi l-effetti tiegħu sal-jum li fih hija tagħti d-deċiżjoni tagħha. Kuntratt invalidu jista’ jiġi ddikjarat validu jekk ikun possibbli li titneħħa r-raġuni għall-invalidità billi jiġi eliminat il-vantaġġ sproporzjonat, b’mod partikolari fil-każ ta’ kuntratt ivvizzjat b’difett ta’ vjolenza minħabba abbuż ta’ dipendenza jew ta’ żbilanċ manifest bejn il-prestazzjonijiet tal-partijiet. F’każ bħal dan, għandha tiġi ordnata r-restituzzjoni tal-prestazzjoni li tkun għada dovuta, jekk ikun il-każ, mingħajr korrispettiv.
[...]”
13      Skont l-Artikolu 321 tal-imsemmi kodiċi:
“1.      Kull min għandu d-dritt ta’ xoljiment permezz tal-kuntratt jew tal-liġi jeżerċita dan id-dritt permezz ta’ dikjarazzjoni indirizzata lill-parti l-oħra. Ix-xoljiment għandu jtemm il-kuntratt.
2.      Jekk ix-xoljiment ma jidħolx fis-seħħ immedjatament, il-kuntratt għandu jibqa’ fis-seħħ sakemm jiskadi l-preavviż kuntrattwali jew legali.”
14      L-Artikolu 324 tal-istess kodiċi kien jipprovdi:
“1.      Sakemm ma jkunx previst mod ieħor, il-krediti għandhom jiġu preskritti b’ħames snin.
2.      Il-preskrizzjoni tal-kreditu prinċipali twassal għall-preskrizzjoni tal-krediti anċillari. Il-preskrizzjoni tal-krediti anċillari ma taffettwax il-krediti prinċipali.
[...]”
15      Skont l-Artikolu 326 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti:
“1.      It-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-jum li fih il-kreditu jsir dovut.
2.      Jekk ikun impossibbli għad-detentur ta’ kreditu li jeżerċita d-dritt tiegħu għal raġuni valida, huwa jista’ jkompli l-eżekuzzjoni tiegħu fi żmien sena (jew tliet xhur, jekk it-terminu ta’ preskrizzjoni jkun ta’ mhux iktar minn sena) li jibda jiddekorri mit-tmiem tal-ostakolu, anki jekk it-terminu ta’ preskrizzjoni jkun diġà skada jew jekk il-bqija tal-perijodu jkun inqas minn sena (jew minn tliet xhur, jekk it-terminu ta’ preskrizzjoni jkun ta’ mhux iktar minn sena). Din id-dispożizzjoni tapplika anki jekk id-detentur tal-kreditu jagħti lid-debitur, wara l-iskadenza, estensjoni tat-terminu għall-eżekuzzjoni tiegħu.”
16      L-Artikolu 327 ta’ dan il-kodiċi kien jipprovdi:
“1.      Il-fatt li d-debitur jiġi mistieden bil-miktub li jeżegwixxi, li jitlob l-eżekuzzjoni tal-kreditu fil-qorti, li jemenda il-kreditu permezz ta’ ftehim (inkluż permezz ta’ tranżazzjoni) u, fl-aħħar nett, għad-debitur, li jirrikonoxxi d-dejn tiegħu, jinterrompi l-preskrizzjoni.
2.      It-terminu ta’ preskrizzjoni jerġa’ jibda jiddekorri mill-jum li fih il-preskrizzjoni tkun ġiet interrotta jew mid-data tal-għeluq definittiv tal-proċedura li tkun interrompietha.
[...]”
Il-Liġi DH1
17      Skont l-Artikolu 1 tal-Kúriának a pénzügyi intézmények fogyasztói kölcsönszerződéseire vonatkozó jogegységi határozatával kapcsolatos egyes kérdések rendezéséről szóló 2014. évi XXXVIII. Törvény (il-Liġi Nru XXXVIII tal‑2014 dwar Kwistjonijiet Speċifiċi relatati mad-Deċiżjoni tal-Kúria (il-Qorti Suprema) sabiex tiġi żgurata Interpretazzjoni Konsistenti tad-Dispożizzjonijiet tad-Dritt Ċivili dwar il-Kuntratti ta’ Self konklużi mill-Istabbilimenti Finanzjarji mal-Konsumaturi), fil-verżjoni tagħha li tapplika għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi DH1”):
“1.      Din il-liġi tapplika għall-kuntratti ta’ self konklużi mal-konsumaturi bejn l‑1 ta’ Mejju 2004 u l-jum tad-dħul fis-seħħ tagħha. Għall-finijiet ta’ din il-liġi, huma kkunsidrati bħala kuntratti ta’ self konklużi mal-konsumaturi l-kuntratti ta’ kreditu, ta’ self jew ta’ leasing iddenominati f’munita barranija (irreġistrati f’munita barranija jew mogħtija f’munita barranija u rrimborsati f’forint Ungeriżi) jew f’forint Ungeriżi u konklużi bejn stabbiliment finanzjarju u konsumatur, jekk klawżola ġenerali jew klawżola mhux innegozjata individwalment li tinkludi waħda mill-istipulazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 3(1) u fl-Artikolu 4(1) hija integrata fl-imsemmi kuntratt.
[...]
6.      Għall-finijiet tal-krediti li jirriżultaw minn kuntratti ta’ self konklużi mal-konsumaturi, id-dispożizzjonijiet [tal-Kodiċi Ċivili preċedenti] dwar il-preskrizzjoni għandhom jiġu interpretati fis-sens li dawn il-krediti ma humiex preskritti sakemm il-kuntratt jibqa’ fis-seħħ, peress li t-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri biss mill-jum li fih il-kuntratt jintemm.
7.      Il-preskrizzjoni tal-krediti msemmija fil-paragrafu 6 għandha tiġi sospiża mill-jum tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi sad-data stabbilita f’liġi distinta skont l-Artikolu 3(5) u l-Artikolu 4(3).
[...]”
Il-Liġi DH2
18      L-Artikolu 9 tal-Kúriának a pénzügyi intézmények fogyasztói kölcsönszerződéseire vonatkozó jogegységi határozatával kapcsolatos egyes kérdések rendezéséről szóló 2014. évi XXXVIII. törvényben rögzített elszámolás szabályairól és egyes egyéb rendelkezésekről szóló 2014. évi XL. törvény (il-Liġi Nru XL tal‑2014 dwar ir-Regoli tas-Saldu previst fil-Liġi Nru XXXVIII tal‑2014 dwar Kwistjonijiet Speċifiċi marbuta mad-Deċiżjoni tal-Kúria (il-Qorti Suprema) sabiex tiġi żgurata Interpretazzjoni Konsistenti tad-Dispożizzjonijiet tad-Dritt Ċivili dwar Kuntratti ta’ Self konklużi minn Istituzzjonijiet Finanzjarji mal-Konsumaturi, u dwar Għadd ta’ Dispożizzjonijiet Oħra) fil-verżjoni tagħha li tapplika għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi DH2”) jipprovdi:
“It-terminu ta’ preskrizzjoni tal-krediti li jirriżultaw minn kuntratti konklużi mal-konsumaturi previst fl-Artikolu 1(7) tal-[Liġi DH1] huwa sospiż sad-data tal-komunikazzjoni lill-konsumatur tas-saldu previst minn din il-liġi u sa mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 2015.”
19      Skont l-Artikolu 37(1) ta’ din il-liġi:
“Kull azzjoni ġudizzjarja ta’ parti intiża sabiex il-qorti tikkonstata l-invalidità ta’ kuntratt li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi jew ta’ ċerti dispożizzjonijiet ta’ dan il-kuntratt (iktar ’il quddiem l- “invalidità parzjali”), tkun xi tkun ir-raġuni ta’ invalidità invokata, għandha tkun akkumpanjata minn talba intiża sabiex il-qorti tapplika l-konsegwenzi legali tal-invalidità, jiġifieri li tiddikjara l-kuntratt bħala validu jew li jipproduċi l-effetti tiegħu sal-jum li fih tagħti d-deċiżjoni tagħha. Jekk ma jkunx hemm talba bħal din – u wara li tkun ingħatat u ma tteħditx l-opportunità ta’ regolarizzazzjoni – il-qorti ma tkunx tista’ tagħti deċiżjoni dwar il-mertu tal-kawża. It-talba tal-parti li titlob li l-qorti tislet il-konsegwenza legali tal-invalidità jew tal-invalidità parzjali għandha tispeċifika l-konsegwenza legali li l-applikazzjoni tagħha hija mitluba. F’dan ir-rigward, it-talba għandha tkun preċiża u kkwantifikata, u tinkludi s-saldu bejn il-partijiet.”
Il-ġurisprudenza nazzjonali
20      Skont 1/2010. (VI. 28.) PK (Legfelsőbb Bíróság Polgári Kollégiuma) vélemény az érvénytelenség jogkövetkezményeiről (Opinjoni Nru 1/2010 (VI. 28.) tal-Awla Konġunta Ċivili tal-Legfelsőbb Bíróság (il-Qorti Suprema, l-Ungerija) dwar il-konsegwenzi legali tal-invalidità (iktar ’il quddiem l-“Opinjoni 1/2010”)):
“[...]
2.      Il-konsegwenza legali ġenerali tal-invalidità ta’ tranżazzjoni hija li din ma tista’ tkun il-bażi ta’ ebda dritt, jiġifieri li l-effetti legali mfittxija mill-partijiet ma jistgħux jintlaħqu. Din hija konsegwenza legali li l-qorti għandha tapplika ex officio fil-każ ta’ nullità u li, ħlief fil-każ ta’ eċċezzjoni prevista mil-liġi, kulħadd jista’ jinvoka mingħajr kundizzjoni ta’ terminu. Madankollu, fejn il-kuntratt huwa kontestabbli, din il-konsegwenza legali ġenerali tista’ tiġi applikata biss jekk il-persuna li tista’ tinvokaha verament ikkontestat il-kuntratt u rebħet il-kawża.
Kemm jekk il-kuntratt ikun null u kemm jekk jista’ jiġi kkontestat, il-qorti tapplika l-konsegwenzi l-oħra tal-invalidità (Artikolu 237 tal-[Kodiċi Ċivili preċedenti]) biss fuq talba ta’ parti, fil-limiti tal-preskrizzjoni estintiva u tal-preskrizzjoni akkwiżittiva.
3.      L-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni preċedenti jista’ jseħħ biss in natura. Ma tistax tiġi kklassifikata bħala stabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni preċedenti s-sitwazzjoni li fiha parti tkun tista’ tirrestitwixxi l-oġġett li jkun ingħatalha biss fil-forma tal-ħlas tal-kontrovalur tiegħu fi flus.
[...]”
21      It-2/2014. számú PJE (Polgári jogegységi) határozat (Deċiżjoni 2/2014 tal-Kúria (il-Qorti Suprema), tas‑16 ta’ Ġunju 2014, maħruġa fl-interess ta’ applikazzjoni uniformi tad-dritt ċivili), tipprovdi:
“[…] Fil-każ li t-termini tal-kuntratt u l-informazzjoni pprovduta mill-istabbiliment finanzjarju jkunu ppermettew b’mod ċar lil konsumatur partikolari, meqjus bħala ‘konsumatur medju’, li jsir jaf li huwa kien jassumi r-riskju tar-rata tal-kambju waħdu u mingħajr limitu u li l-bidliet fir-rata tal-kambju sfavorevoli għalih ma kienu suġġetti għal ebda limitu massimu, in-natura inġusta tal-klawżola eżaminata ma tistax tiġi stabbilita abbażi tal-Artikolu 209(5) tal-Kodiċi Ċivili preċedenti.
Għaldaqstant, il-fatt li l-konsumatur irċieva l-informazzjoni li l-liġi tippreskrivi u ffirma d-dikjarazzjoni ta’ għarfien tar-riskji għandu jiġi interpretat, fin-nuqqas ta’ prova kuntrarja, fis-sens li huwa kien jew kellu jkun ċar u komprensibbli għall-konsumatur li r-riskju tar-rata tal-kambju kien ibbażat fuqu mingħajr limitazzjoni. L-oneru tal-prova li l-konsumatur ġie infurmat b’dan il-mod jaqa’ fuq l-istabbiliment finanzjarju.
Min-naħa l-oħra, għalkemm l-istipulazzjoni li tipprevedi l-assunzjoni tar-riskju tar-rata tal-kambju illimitat ma kinitx kjarament identifikabbli jew komprensibbli mill-konsumatur minħabba n-nuqqas tal-istabbiliment finanzjarju, il-kundizzjonijiet li jippermettu li tiġi kkonstatata n-natura inġusta tal-kuntratt ikunu ssodisfatti.
[...]
Huwa l-konsumatur li għandu jipprovdi prova li l-informazzjoni ma kinitx adegwata u li, konsegwentement, ir-redazzjoni tal-klawżola kuntrattwali dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju ma kinitx ċara u komprensibbli għalih.”
22      Is-sentenza Gfv.VI.30.382/2023/3 tal-Kúria (il-Qorti Suprema), tal‑14 ta’ Frar 2024, tipprovdi:
“26.      Il-Kúria (il-Qorti Suprema) tiddikjara li, anki jekk, skont l-Artikolu 234(1) tal-Kodiċi Ċivili preċedenti u ħlief fil-każ ta’ eċċezzjoni prevista mil-liġi, l-invalidità ta’ kuntratt null tista’ tiġi invokata minn kull persuna mingħajr limitazzjoni ratione temporis u n-nullità tista’ tiġi kkonstatata mingħajr ma jkun hemm lok li tinbeda proċedura separata, il-qorti tapplika l-konsegwenzi legali l-oħra tal-invalidità [(Artikolu 237 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti)] biss fuq talba ta’ parti u fil-limiti tal-preskrizzjoni estintiva u tal-preskrizzjoni akkwiżittiva [Opinjoni 1/2010, [it-tieni paragrafu] tal-punt [2]]. Sa mid-dħul fis-seħħ, fl‑1 ta’ Novembru 2014, tal-Artikolu 37(1) tal-Liġi DH2, kull azzjoni ġudizzjarja ta’ parti intiża sabiex il-qorti tikkonstata l-invalidità ta’ kuntratt li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni għandha tkun akkumpanjata minn talba intiża sabiex il-qorti tapplika l-konsegwenzi legali tal-invalidità. L-azzjoni intiża sabiex il-qorti tikkonstata l-invalidità tal-kuntratt u tislet fl-istess ħin il-konsegwenzi legali ma tikkorrispondix għal kompetizzjoni ta’ talbiet, iżda għal talba unika għal kundanna ta’ oriġini ġurisprudenzjali [sentenza Gfv.VII.30.758/2017/10 tal-Kúria (il-Qorti Suprema)]. Fil-kuntest tal-proċedura li għandha tali suġġett, ma hemmx lok li l-qorti tiddeċiedi permezz ta’ sentenza interlokutorja dwar il-bażi legali tat-talba.
27.      Skont il-leġiżlazzjoni speċjali applikabbli għall-kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija kontenzjuża, jiġifieri l-Artikolu 1(6) tal-Liġi DH1, il-punt tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni jikkorrispondi għat-tmiem tal-kuntratt u mhux għall-possibbiltà għall-kreditur li jkompli bl-eżekuzzjoni tal-kreditu bankarju li nħoloq minnu. Fil-fatt, skont din id-dispożizzjoni, ir-regoli tal-Kodiċi Ċivili preċedenti dwar il-preskrizzjoni għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-krediti li jirriżultaw minn kuntratti ta’ self konklużi mal-konsumaturi ma humiex preskritti sakemm il-kuntratt jissussisti, u t-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri biss mill-jum li fih il-kuntratt jintemm. Meta l-kuntratt jintemm minħabba l-eżekuzzjoni tiegħu, l-istabbiliment finanzjarju ma jkollux, mid-definizzjoni tiegħu stess, iktar kreditu kontra d-debitur f’din id-data, iżda, jekk jintemm minħabba x-xoljiment tiegħu b’effett immedjat [l-Artikolu 321(1) tal-Kodiċi Ċivili preċedenti], il-kreditu loġikament jibqa’ jeżisti wara tmiem il-kuntratt.
[...]
40.      Jekk titqajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni, din il-kwistjoni tiġi eżaminata qabel l-eżami tal-mertu tal-kreditu, peress li l-eżekuzzjoni ta’ kreditu preskritt ma tistax tintalab ġudizzjarjament. It-terminu ta’ preskrizzjoni tal-krediti li jirriżultaw minn kuntratti ta’ self konklużi mal-konsumaturi jibda jiddekorri b’mod uniformi, wara dispożizzjoni leġiżlattiva speċjali, mill-jum li fih jintemm il-kuntratt. Il-preskrizzjoni tal-azzjoni tal-konsumatur intiża sabiex il-qorti tislet il-konsegwenza legali tal-invalidità tal-kuntratt għandha tiġi evalwata indipendentement mill-preskrizzjoni tal-kreditu tal-istabbiliment finanzjarju.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
23      Fl‑14 ta’ Frar 2008, HL ikkonkluda ma’ UniCredit Bank kuntratt ta’ self ipotekarju ddenominat fi franki Svizzeri (CHF), għal ammont li jikkorrispondi għal 5 100 000 forint Ungeriż (HUF) (madwar EUR 12 750), rimborsabbli fuq perijodu ta’ 360 xahar, f’forint Ungeriż.
24      Dan il-kuntratt kien jinkludi klawżola li permezz tagħha r-riskju assoċjat mal-evalwazzjoni tal-munita barranija fir-rigward tal-forint Ungeriż kien kompletament impost fuq il-konsumatur (iktar ’il quddiem il-“klawżola dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju”).
25      Fis‑17 ta’ Mejju 2012, UniCredit Bank xolja l-kuntratt ta’ self minħabba dewmien fil-ħlas tal-pagamenti mensili dovuti mill‑15 ta’ Novembru 2011.
26      Fit‑28 ta’ Diċembru 2012, UniCredit Bank kiseb titolu eżekuttiv li abbażi tiegħu huwa beda proċedura ta’ eżekuzzjoni kontra HL, li għadha pendenti. Fis‑17 ta’ Marzu 2017, UniCredit Bank ittrasferixxa lil Momentum Credit il-kreditu tiegħu li jirriżulta mill-kuntratt ta’ self.
27      Fl‑4 ta’ April 2023, HL adixxa lill-qorti tal-ewwel istanza kompetenti sabiex jikseb, prinċipalment, minħabba n-nuqqas tal-bank li jwettaq l-obbligu ta’ informazzjoni tiegħu u minħabba n-natura insuffiċjenti tal-informazzjoni pprovduta dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju, il-konstatazzjoni tal-invalidità tal-kuntratt ta’ self u, abbażi tal-konsegwenzi legali li għandhom jinsiltu minn din il-konstatazzjoni, iż-żamma tal-effetti legali ta’ dan il-kuntratt, bl-eċċezzjoni tal-klawżola dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju meqjusa mhux miktuba. HL talab ukoll li jsir rendikont bejn il-partijiet, konformement mal-Artikolu 3 tal-Liġi DH2 u fid-dawl tas-sentenza tal‑31 ta’ Marzu 2022, Lombard Lízing (C‑472/20, EU:C:2022:242), billi impenja ruħu li jirrimborsa, mid-deċiżjoni definittiva, id-dejn eżistenti tiegħu fil‑5 ta’ Settembru 2012, jiġifieri HUF 5 223 492 (madwar EUR 13 058), flimkien mal-interessi.
28      Sussidjarjament, HL talab lill-qorti adita tikkonstata l-invalidità tal-kuntratt ta’ self u, abbażi tal-konsegwenzi legali tiegħu, tiddikjara li dan il-kuntratt jipproduċi l-effetti tiegħu sal-jum biss tal-għoti tas-sentenza li għandha tingħata, skont l-Artikolu 37(1) tal-Liġi DH2.
29      UniCredit Bank u Momentum Credit qajmu eċċezzjoni bbażata fuq il-preskrizzjoni tal-azzjoni ta’ HL u talbu li r-rikors jiġi miċħud.
30      Il-qorti tal-ewwel istanza ċaħdet ir-rikors ta’ HL minħabba preskrizzjoni. Hija ma ddeċidietx dwar l-invalidità tal-kuntratt, billi qieset li, fil-każijiet kollha, it-talba tal-persuna kkonċernata intiża sabiex il-qorti tislet il-konsegwenzi legali tal-invalidità kienet preskritta.
31      HL appella mis-sentenza tal-ewwel istanza quddiem il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija), li hija l-qorti tar-rinviju, billi sostna b’mod partikolari l-invalidità tal-kuntratt ta’ self kontenzjuż fid-dawl tal-insuffiċjenza tal-informazzjoni pprovduta mill-bank dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju. Barra minn hekk, huwa jqis li l-kreditu tiegħu ma kienx preskritt u, b’riferiment għas-sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance (C‑609/19, EU:C:2021:469), u tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance (C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470), huwa enfasizza li, għall-finijiet tal-ħlas lura ta’ somom imħallsa indebitament abbażi ta’ klawżola inġusta, ebda terminu ta’ preskrizzjoni ma jista’ jiġi invokat kontra l-konsumatur li ma jkunx konxju tan-natura inġusta ta’ tali klawżola li tinsab f’kuntratt ta’ self.
32      UniCredit Bank u Momentum Credit talbu li s-sentenza tal-ewwel istanza tiġi kkonfermata.
33      Il-qorti tar-rinviju tindika li hija mitluba tiddeċiedi dwar l-eżitu ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija, fil-każ fejn klawżola ta’ dan il-kuntratt, li timponi esklużivament fuq il-konsumatur ir-riskju tar-rata tal-kambju, titqies inġusta minħabba informazzjoni insuffiċjenti dwar in-natura ta’ dan ir-riskju, u fejn it-tneħħija ta’ din il-klawżola, li tiddefinixxi s-suġġett prinċipali tal-kuntratt, twassal għall-invalidità tiegħu fl-intier tiegħu.
34      Hija tippreċiża li hija għandha dubji dwar il-mod li bih għandu jiġi kkalkolat it-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-azzjoni li permezz tagħha l-konsumatur jitlob lill-qorti tislet konsegwenzi legali mill-invalidità tal-kuntratt ta’ self.
35      Il-qorti tar-rinviju tindika li, skont id-dritt Ungeriż, b’mod partikolari l-Artikolu 1(6) tal-Liġi DH1, it-terminu ta’ preskrizzjoni tal-krediti li jirriżultaw minn kuntratt konkluż ma’ konsumatur jibda, bħala prinċipju, jiddekorri mid-data li fiha dan il-kuntratt jintemm.
36      F’dan ir-rigward, il-qorti tal-ewwel istanza, billi bbażat ruħha fuq il-punt 2 tal-Opinjoni 1/2010, kif ukoll fuq is-sentenza Gfv.VI.30.382/2023/3 tal-Kúria (il-Qorti Suprema) tal‑14 ta’ Frar 2024, qieset, minn naħa, li t-talba mressqa minn HL intiża sabiex il-qorti tislet il-konsegwenzi legali tal-invalidità tal-kuntratt ta’ self kontenzjuż, kienet taqa’ taħt id-dispożizzjonijiet fil-qasam tal-preskrizzjoni, b’mod partikolari tal-Artikolu 324(1) tal-Kodiċi Ċivili preċedenti li jipprovdi li l-krediti huma preskritti b’ħames snin.
37      Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-punt tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ din it-talba, hija qieset li dan kien beda jiddekorri mid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self, peress li l-kawżi ta’ invalidità invokati kienu diġà jeżistu fil-mument tal-formazzjoni ta’ dan tal-aħħar. B’mod iktar preċiż, il-qorti tal-ewwel istanza qieset li l-Artikolu 1(6) tal-Liġi DH1 ma kienx applikabbli f’dan il-każ, minħabba li kuntratt invalidu, u għaldaqstant null b’effett retroattiv, ma jistax, bħala prinċipju, jitqies mod ieħor għajr bħala li qatt ma pproduċa effetti legali, u huwa differenti, minħabba f’hekk, minn kuntratt li, ġurnata waħda, jintemm jew ma jibqax jipproduċi l-effetti tiegħu.
38      Fir-rigward tas-sospensjoni tal-preskrizzjoni, il-qorti tar-rinviju tosserva li, fis-sentenza tal-ewwel istanza, huwa ppreċiżat li din iddum biss skont iż-żmien iddefinit fl-Artikolu 1(7) tal-Liġi DH1 kif ukoll fl-Artikolu 9 tal-Liġi DH2, jiġifieri sad-data tal-komunikazzjoni lill-konsumatur tal-kalkolu previst minn din il-liġi DH2 u mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 2015, anki jekk jitqies li dawn id-dispożizzjonijiet huma meqjusa applikabbli għall-krediti li jirriżultaw mill-invalidità ta’ kuntratt.
39      Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, skont il-qorti tal-ewwel istanza, ma kienx hemm interruzzjoni tal-preskrizzjoni sa fejn, jekk l-Artikolu 1(6) tal-Liġi DH1 kellu jiġi interpretat fis-sens li t-terminu ta’ preskrizzjoni kien applikabbli għall-krediti li jirriżultaw mill-invalidità ta’ kuntratt u jibda jiddekorri biss minn tmiem dan il-kuntratt, ikun hemm lok li tiġi kkonstatata l-iskadenza tat-terminu ta’ ħames snin, previst mill-Kodiċi Ċivili preċedenti, peress li dan it-terminu kien għadda bejn id-data ta’ xoljiment tal-kuntratt, li seħħet fis‑17 ta’ Mejju 2012, u dik tal-preżentata tar-rikors fil-kawża prinċipali, jiġifieri l‑4 ta’ April 2023.
40      Il-qorti tar-rinviju tqis hija stess li, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali fejn il-klawżola inġusta tirrigwarda s-suġġett prinċipali tal-kuntratt ta’ self u twassal għall-invalidità totali tal-kuntratt, dan it-terminu ta’ ħames snin jibda jiddekorri mill‑14 ta’ Frar2008, data tal-konklużjoni tal-kuntratt, mingħajr possibbiltà ta’ estensjoni tiegħu permezz ta’ eventwali sospensjoni tal-preskrizzjoni prevista mil-Liġijiet DH1 u DH2, barra minn hekk sa mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 2015. Tali estensjoni kienet, jekk ikun il-każ, tippermetti lill-konsumatur jidentifika n-natura inġusta tal-klawżola kuntrattwali dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju.
41      Konsegwentement, hija tistaqsi dwar jekk, fid-dawl tad-Deċiżjoni Nru 2/2014, tas‑16 ta’ Ġunju 2014, tal-Kúria (il-Qorti Suprema) u tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-livell ta’ informazzjoni li għandha tingħata mill-bank lill-konsumatur, l-imsemmi terminu ta’ preskrizzjoni huwiex suffiċjenti sabiex jippermetti lill-konsumatur jidentifika n-natura inġusta ta’ din il-klawżola u jinvoka d-drittijiet tiegħu, meta dan ikollu bħala punt tat-tluq il-jum tal-konklużjoni tal-kuntratt.
42      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Il-fatt li, fil-kuntest ta’ talba mressqa minn konsumatur fil-kuntest ta’ proċedura mibdija minnu u bbażata fuq in-natura inġusta tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt ta’ self konkluż mal-konsumatur ([relatat mal-]informazzjoni dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju), il-kreditu pekunjarju huwa suġġett għal terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin stabbilit fil-Kodiċi Ċivili Ungeriż, li jibda jiddekorri b’effett mill-mument ta’ meta l-azzjoni tkun tista’ tiġi eżerċitata – meħuda inkunsiderazzjoni wkoll id-dispożizzjonijiet tal-Liġijiet DH1 u DH2 li jipprevedu l-possibbiltà li t-terminu ta’ preskrizzjoni jiġi sospiż –, minkejja li n-natura inġusta tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt twassal għall-invalidità tal-kuntratt kollu kemm huwa, u għalhekk ix-xoljiment unilaterali ta’ dan il-kuntratt ma jwassalx għat-tmiem tal-istess kuntratt, b’tali mod li d-data tal-konklużjoni tal-kuntratt tiddetermina l-bidu tat-terminu ta’ dekorrenza, huwa konformi mal-għanijiet imfittxija mill-Artikoli 1 u 7 tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur?
2)      Id-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea mogħtija fil-qasam tal-preskrizzjoni f’dak li jirrigwarda l-preskrizzjoni tat-terminu li l-konsumatur għandu sabiex iressaq it-talbiet tiegħu, kif ukoll id-deċiżjoni tal-Kúria (il-Qorti Suprema, l-Ungerija) mogħtija insegwitu għal dawn id-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja u li huma vinkolanti, jew li minn tal-inqas għandhom saħħa ta’ preċedent għall-qrati Ungeriżi, li bis-saħħa tagħhom il-konsumatur jinsab f’pożizzjoni li jkun jista’ jagħraf in-natura inġusta tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt li huwa kkonkluda, huma rilevanti għall-ilħuq tal-għanijiet stabbiliti fid-Direttiva?
Fil-każ ta’ risposta affermattiva, [id-data] tal-għoti ta’ tali deċiżjonijiet tista’ titqies bħala l-punt tal-bidu tat-terminu ta’ preskrizzjoni għall-preżentazzjoni tat-talbiet għad-dikjarazzjoni tan-natura inġusta jew inkella għandu jitqies biss li t-terminu ta’ preskrizzjoni kien sospiż bejn il-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt u d-data tal-għoti ta’ tali sentenzi?
3)      Minbarra d-data ta’ meta ngħataw is-sentenzi msemmija fit-tieni domanda preliminari, il-mument li fih il-konsumatur sar jaf b’dawn id-deċiżjonijiet għandu jittieħed inkunsiderazzjoni bħala l-punt tal-bidu tat-terminu ta’ preskrizzjoni jew inkella dan għandu jitqies bħala li huwa l-mument finali tal-perijodu, li beda mal-konklużjoni tal-kuntratt, li matulu t-terminu ta’ preskrizzjoni kien sospiż?
4)      Fil-każ ta’ talba ta’ konsumatur ibbażata fuq in-natura inġusta tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt, jekk it-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt, ikun iġġustifikat li l-konsumatur jingħata l-possibbiltà li jressaq it-talba tiegħu sal-mument tat-tmiem tal-kuntratt konkluż minnu meta t-tul tal-kuntratt ikun jaqbeż t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin attwalment fis-seħħ?”
Fuq il-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja
43      UniCredit Bank isostni li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għad-domandi preliminari, peress li, permezz ta’ dawn id-domandi, il-qorti tar-rinviju ma titlobx l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, peress li d-Direttiva 93/13 ma fiha ebda regola dwar il-preskrizzjoni, id-domandi fir-realtà jirrigwardaw l-interpretazzjoni ta’ regoli tad-dritt ċivili nazzjonali f’dan il-qasam, li jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Istati Membri.
44      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-argument invokat minn UniCredit Bank huwa bbażat fuq il-premessa żbaljata li l-eżerċizzju, mill-Istati Membri, tad-dritt tagħhom li jiddefinixxu l-modalitajiet li fil-kuntest tagħhom il-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola li tinsab f’kuntratt hija stabbilita u l-effetti legali konkreti ta’ din il-konstatazzjoni jimmaterjalizzaw ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2023, Getin Noble Bank (Terminu ta’ preskrizzjoni għal azzjonijiet għal restituzzjoni), C‑28/22, EU:C:2023:992, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
45      Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-qafas fid-dritt nazzjonali tal-protezzjoni ggarantita lill-konsumaturi mid-Direttiva 93/13 ma jistax ibiddel il-portata u konsegwentement is-sustanza ta’ din il-protezzjoni u bih stess jimmina t-tisħiħ tal-effikaċja tal-imsemmija protezzjoni bl-adozzjoni ta’ regoli uniformi dwar il-klawżoli inġusti, li kienet ir-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea, bħalma huwa indikat fl-għaxar premessa ta’ din id-direttiva (sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2023, Getin Noble Bank (Terminu ta’ preskrizzjoni għal azzjonijiet għal restituzzjoni), C‑28/22, EU:C:2023:992, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata).
46      F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE hija strument ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali, li permezz tagħha l-ewwel waħda tagħti lil tal-aħħar l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li huma neċessarji għas-soluzzjoni tat-tilwima li biha l-qrati nazzjonali jkunu ġew aditi. Fil-kuntest ta’ din il-kooperazzjoni, hija l-qorti nazzjonali li quddiemha tkun tressqet il-kawża, li hija l-unika li għandha għarfien dirett tal-fatti li wasslu għall-kawża u li għandha tassumi r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja li trid tittieħed, li għandha tevalwa kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, peress li d-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tiddeċiedi (sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2023, mBank (Dikjarazzjoni tal-konsumatur), C‑140/22, EU:C:2023:965, punt 47).
47      Barra minn hekk, fil-kuntest tal-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja la għandha kompetenza sabiex tesprimi ruħha fuq l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari nazzjonali u lanqas fuq il-konformità ta’ tali dispożizzjonijiet mad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari abbażi tal-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ biss tinterpreta d-dritt tal-Unjoni fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lill-Unjoni Ewropea (sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2023, Getin Noble Bank (Terminu ta’ preskrizzjoni għal azzjonijiet għal restituzzjoni), C‑28/22, EU:C:2023:992, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
48      F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-mod li bih għandu jiġi kkalkolat it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin applikabbli għall-azzjoni li permezz tagħha l-konsumatur jitlob lill-qorti nazzjonali tislet konsegwenzi legali mill-invalidità tal-kuntratt ta’ self.
49      F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk id-Direttiva 93/13 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi jew le interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali li tgħid li dan it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin previst mill-Kodiċi Ċivili preċedenti jibda jiddekorri mid-data tal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ self konkluż ma’ konsumatur, fil-każ li klawżola ta’ dan il-kuntratt titqies inġusta u fejn it-tneħħija ta’ din il-klawżola, li tiddefinixxi s-suġġett prinċipali tal-kuntratt, twassal għall-invalidità tiegħu fl-intier tiegħu. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tqajjem quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja domandi addizzjonali dwar l-identifikazzjoni tal-bidu tad-dekorrenza tal-imsemmi terminu ta’ preskrizzjoni, fil-każ li l-kalkolu mid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt inkwistjoni ma jitqiesx mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala kompatibbli mal-għanijiet u mal-iskopijiet tad-Direttiva 93/13.
50      Għaldaqstant, ma jistax jiġi aċċettat li t-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dritt Ungeriż u, minħabba f’hekk, l-argument ta’ UniCredit Bank ibbażat fuq in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja għandu jiġi miċħud.
51      Minn dak li ntqal jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar it-talba għal deċiżjoni preliminari.
Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari
52      UniCredit Bank tikkontesta wkoll l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari, minħabba li, minn naħa, il-qorti tar-rinviju ma turix l-eżistenza ta’ rabta bejn id-dritt Ungeriż u d-dritt tal-Unjoni. Min-naħa l-oħra, il-kwistjonijiet legali li fuqhom huma bbażati d-domandi preliminari mqajma huma ipotetiċi, peress li ma huwiex neċessarju li tingħata risposta għal dawn id-domandi sabiex il-qorti tar-rinviju tkun tista’ tiddeċiedi l-kawża prinċipali. F’dan ir-rigward, UniCredit Bank isostni li xejn ma jipprekludi lil dik il-qorti milli ssegwi l-ġurisprudenza tal-Kúria (il-Qorti Suprema), li, barra minn hekk, ma hijiex ippreżentata b’mod korrett f’din it-talba.
53      Skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali, li quddiemha titressaq il-kawża u li għandha tagħti d-deċiżjoni, li għandha tevalwa, fir-rigward taċ-ċirkustanzi tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja (sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 61 u l-ġurisprudenza ċċitata).
54      Minn dan isegwi li domandi dwar id-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha l-ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
55      F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba mill-qorti tar-rinviju tidher neċessarja sabiex tingħata deċiżjoni dwar it-tilwima li għandha quddiemha.
56      Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju ssemmi dubji dwar il-kalkolu tat-terminu ta’ preskrizzjoni, b’mod partikolari fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-Direttiva 93/13 u, b’mod iktar preċiż, dwar il-livell ta’ informazzjoni li għandu jiġi żgurat mill-bank lill-konsumatur dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju.
57      Madankollu, fir-rigward tar-riferimenti magħmula mill-qorti tar-rinviju għall-ġurisprudenza tal-Kúria (il-Qorti Suprema), ma huwiex l-obbligu tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest tas-sistema ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, li tivverifika jew li tqiegħed inkwistjoni l-eżattezza tal-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali magħmula mill-qorti nazzjonali, peress li din l-interpretazzjoni taqa’ fil-kompetenza esklużiva ta’ din tal-aħħar. B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, meta tkun adita b’talba għal deċiżjoni preliminari minn qorti nazzjonali, iżżomm mal-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali kif tkun ġiet esposta mill-imsemmija qorti (sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2024, Volvo Group Belgium, C‑436/23, EU:C:2024:1023, punt 18 u l-ġurisprudenza ċċitata).
58      Konsegwentement, it-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli.
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
59      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 1 u 7 tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu interpretazzjoni ġurisprudenzjali tad-dritt nazzjonali li tipprovdi li, fil-każ ta’ nullità ta’ kuntratt ta’ self li ma jistax jibqa’ jeżisti mingħajr il-klawżola inġusta minħabba li din tirrigwarda s-suġġett prinċipali tal-kuntratt, il-konsumatur jista’ jinvoka quddiem qorti l-konsegwenzi legali tal-konstatazzjoni ta’ din in-nullità biss f’terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin mid-data tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt.
60      Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 93/13, din id-direttiva għandha l-għan li tapprossima d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari jew amministrattivi tal-Istati Membri dwar klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi bejn fornitur u konsumatur.
61      F’dan il-kuntest, l-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jipprevedu mezzi adegwati u effettivi sabiex jitwaqqaf l-użu ta’ klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi minn fornitur.
62      Skont ġurisprudenza stabbilita, fl-assenza ta’ regoli tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, li għandu jirregola l-modalitajiet proċedurali tal-azzjonijiet ġudizzjarji intiżi sabiex jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet li l-individwi għandhom bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni, bil-kundizzjoni madankollu li dawn il-proċeduri ma għandhomx ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt intern (prinċipju ta’ ekwivalenza), u ma għandhomx jagħmlu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2022, D.B.P. et (Kreditu ipotekarju ddenominat f’valuti barranin), C‑80/21 sa C‑82/21, EU:C:2022:646, punt 86 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
63      Għal dak li jirrigwarda l-prinċipju ta’ effettività, l-uniku prinċipju inkwistjoni f’din il-kawża, hemm lok li jiġi rrilevat li kull każ li fih tqum il-kwistjoni dwar jekk dispożizzjoni proċedurali nazzjonali tagħmilx impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għandu jiġi analizzat billi jittieħdu inkunsiderazzjoni r-rwol ta’ din id-dispożizzjoni fil-proċedura kollha, l-iżvolġiment tagħha u l-partikolaritajiet tagħha, quddiem id-diversi istanzi nazzjonali. F’din il-perspettiva, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, jekk ikun il-każ, il-prinċipji li fuqhom hija bbażata s-sistema ġudizzjarja nazzjonali, bħall-protezzjoni tad-drittijiet tad-difiża, il-prinċipju ta’ ċertezza legali u l-iżvolġiment korrett tal-proċedura (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Caixabank (Terminu ta’ preskrizzjoni), C‑484/21, EU:C:2024:360, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).
64      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-obbligu għall-Istati Membri li jiżguraw l-effettività tad-drittijiet li l-partijiet fil-kawża jisiltu mid-dritt tal-Unjoni jimplika, b’mod partikolari għad-drittijiet li jirriżultaw mid-Direttiva 93/13, rekwiżit ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, stabbilita wkoll fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, applikabbli, fost oħrajn, f’dak li jirrigwarda d-definizzjoni tal-modalitajiet proċedurali relatati mal-azzjonijiet ġudizzjarji bbażati fuq tali drittijiet (sentenza tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
65      Fir-rigward tal-invokazzjoni ta’ terminu ta’ preskrizzjoni għal talba mressqa minn konsumatur għall-finijiet ta’ ħlas lura ta’ somom imħallsa indebitament, abbażi tan-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali, fis-sens tad-Direttiva 93/13, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet ħafna drabi li l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, filwaqt li tipprevedi n-natura mhux preskrittibbli tal-azzjoni intiża sabiex tiġi kkonstatata n-nullità ta’ klawżola inġusta li tinsab f’kuntratt konkluż bejn fornitur u konsumatur, tissuġġetta għal terminu ta’ preskrizzjoni l-azzjoni ta’ tali konsumatur intiża sabiex jiġu inforzati l-effetti restituttivi ta’ din il-konstatazzjoni, bla ħsara għall-osservanza, b’mod partikolari, tal-prinċipju ta’ effettività (sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2024, Caixabank (Preskrizzjoni għar-rimbors ta’ spejjeż ipotekarji), (C‑810/21 sa C‑813/21, EU:C:2024:81, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
66      Għaldaqstant, hemm lok li jitqies li l-applikazzjoni ta’ terminu ta’ preskrizzjoni għat-talbiet ta’ natura restituttiva, imressqa minn konsumaturi sabiex jinforzaw drittijiet li huma jisiltu mid-Direttiva 93/13 ma tmurx, fiha nnifisha, kontra l-prinċipju ta’ effettività, sakemm l-applikazzjoni tiegħu fil-prattika ma tirrendix impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija minn din id-direttiva. (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Caixabank (Terminu ta’ preskrizzjoni), C‑484/21, EU:C:2024:360, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
67      Fir-rigward tal-analiżi tal-karatteristiċi ta’ terminu ta’ preskrizzjoni bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li din l-analiżi għandha tirrigwarda t-tul ta’ tali terminu kif ukoll il-modalitajiet tal-applikazzjoni tiegħu, inkluż il-modalitajiet miżmuma sabiex jingħata bidu għat-teħid inkunsiderazzjoni tad-dekorrenza ta’ dan it-terminu (sentenza tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
68      Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fir-rigward tal-punt tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni, l-applikazzjoni ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin li jibda jiddekorri mill-konklużjoni tal-kuntratt inkwistjoni, sa fejn din timplika li l-konsumatur jista’ jitlob ħlas lura tal-pagamenti mwettqa b’eżekuzzjoni ta’ klawżola kuntrattwali meqjusa inġusta biss matul l-ewwel ħames snin wara l-iffirmar tal-kuntratt, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk huwa kienx jaf jew setax raġonevolment ikun jaf bin-natura inġusta ta’ din il-klawżola, hija ta’ natura li tagħmel eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet ta’ dan il-konsumatur mogħtija mid-Direttiva 93/13 u, għaldaqstant, tikser il-prinċipju ta’ effettività moqri flimkien mal-prinċipju ta’ ċertezza legali (sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Caixabank u Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑224/19 u C‑259/19, EU:C:2020:578, punt 91).
69      Għalhekk, id-data tal-konklużjoni tal-kuntratt li jinkludi l-klawżola inġusta ma tistax, bħala tali, tikkostitwixxi l-punt tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Caixabank (Terminu ta’ preskrizzjoni), C‑484/21, EU:C:2024:360, punt 31).
70      F’dan ir-rigward, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni ta’ dgħufija tal-konsumatur fil-konfront tal-fornitur kemm fir-rigward tas-setgħa ta’ negozjar kif ukoll fir-rigward tal-livell ta’ informazzjoni, sitwazzjoni li twassal lill-konsumatur jaċċetta l-kundizzjonijiet redatti minn qabel mill-fornitur, mingħajr ma jkun jista’ jeżerċita influwenza fuq il-kontenut tagħhom. Bl-istess mod, għandu jitfakkar li l-konsumaturi jistgħu jinjoraw in-natura inġusta ta’ klawżola li tinsab f’kuntratt ta’ self ipotekarju jew ma jipperċepixxux il-portata tad-drittijiet tagħhom li jirriżultaw mid-Direttiva 93/13 (sentenza tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
71      Għandu jittieħed inkunsiderazzjoni wkoll il-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-kuntratti ta’ kreditu, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, huma ġeneralment eżegwiti matul perijodi twal u, għal din ir-raġuni, ma jistax jiġi eskluż li, tal-inqas għal parti mill-pagamenti magħmula, il-preskrizzjoni sseħħ anki qabel ma jintemm il-kuntratt ikkonċernat, b’tali mod li tali sistema ta’ preskrizzjoni tista’ sistematikament iċċaħħad lill-konsumaturi mill-possibbiltà li jitolbu l-ħlas lura tal-pagamenti magħmula skont klawżoli li jmorru kontra d-Direttiva 93/13 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2022, D.B.P. et (Kreditu ipotekarju ddenominat f’valuti barranin), C‑80/21 sa C‑82/21, EU:C:2022:646, punt 95 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
72      Għalhekk, fir-rigward tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jeżisti riskju mhux negliġibbli li, fid-dawl tal-mod ta’ determinazzjoni tiegħu mill-ġurisprudenza nazzjonali, il-konsumatur ma jkunx f’pożizzjoni li jsostni b’mod utli d-drittijiet li tagħtih id-Direttiva 93/13.
73      Fil-fatt, skont dak li jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, kieku l-interpretazzjoni ġurisprudenzjali tad-dritt nazzjonali, li wasslet lill-qorti tal-ewwel istanza sabiex tistabbilixxi d-dies a quo tat-terminu ta’ preskrizzjoni fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self konkluż bejn UniCredit Bank u HL, jiġifieri l‑14 ta’ Frar 2008, kellha tiġi kkonfermata, dan it-terminu kien jibda jiddekorri indipendentement mill-fatt li HL kien jaf, jew kien f’pożizzjoni li jkun jaf, bin-natura inġusta tal-klawżola dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju u, għalhekk, biex effettivament jasserixxi d-drittijiet mogħtija lilu mid-Direttiva 93/13. F’dan ir-rigward, ma hemm xejn fid-deċiżjoni tar-rinviju li jindika li, fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt, il-konsumatur kien jaf jew kien f’pożizzjoni li jkun jaf bin-natura inġusta tal-klawżola dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju u, għalhekk, biex ikun jista’ effettivament jasserixxi d-drittijiet mogħtija lilu minn din id-direttiva, fatt li, fi kwalunkwe każ, għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
74      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu interpretazzjoni ġurisprudenzjali tad-dritt nazzjonali li tipprovdi li, fil-każ ta’ nullità ta’ kuntratt ta’ self li ma tistax tibqa’ fis-seħħ mingħajr il-klawżola inġusta minħabba li din tirrigwarda s-suġġett prinċipali tal-kuntratt, il-konsumatur jista’ jinvoka quddiem qorti l-konsegwenzi legali tal-konstatazzjoni ta’ din in-nullità biss f’terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin mid-data tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, jekk, f’din id-data, il-konsumatur ma kienx jaf, jew ma kienx f’pożizzjoni li jkun jaf bin-natura inġusta tal-klawżola kuntrattwali kkonċernata u, għalhekk, ma setax effettivament jasserixxi d-drittijiet mogħtija lilu mid-Direttiva 93/13.
Fuq it-tieni u t-tielet domandi
75      Permezz tat-tieni u tat-tielet domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 93/13 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi li d-data li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-interpretazzjoni ta’ din id-direttiva jew id-data li fiha l-qorti suprema nazzjonali ddeċidiet dwar in-natura inġusta ta’ klawżoli inklużi f’kuntratti konklużi ma’ konsumaturi, tintuża għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni mressqa minn konsumatur u intiża għall-ħlas lura tas-somom imħallsa abbażi ta’ klawżola analoga għal dik li tat lok għall-interpretazzjoni tal-imsemmija direttiva pprovduta mill-Qorti tal-Ġustizzja jew għal dik li hija s-suġġett tad-deċiżjoni tal-qorti nazzjonali, jew bil-għan li dan il-perjodu jerġa’ jibda wara s-sospensjoni tiegħu.
76      Sabiex il-qorti tar-rinviju tingħata risposta utli għad-domandi magħmula, u fid-dawl tal-fatti li wasslu għall-kawża kif deskritti fid-deċiżjoni tar-rinviju, l-analiżi għandha tiġi limitata biss għall-każ tat-talba mressqa minn konsumatur sabiex jinvoka l-effetti restituttivi li jirriżultaw mill-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali.
77      Għandu jitfakkar li, sabiex b’mod partikolari tiġi żgurata protezzjoni effettiva tad-drittijiet li l-konsumatur jislet mid-Direttiva 93/13, dan għandu jkun jista’ jqajjem, f’kull mument, in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali mhux biss bħala mezz ta’ difiża, iżda wkoll għall-finijiet li l-qorti tiddikjara n-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali, b’tali mod li talba mressqa mill-konsumatur għall-finijiet tal-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola li tinsab f’kuntratt konkluż bejn fornitur u konsumatur ma tistax tkun suġġetta għal kwalunkwe terminu ta’ preskrizzjoni (sentenza tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 38).
78      Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-iffissar tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ azzjoni għall-ħlas lura minn konsumatur, abbażi ta’ klawżola kuntrattwali inġusta, għad-data li fiha l-qorti suprema nazzjonali tkun tat sentenzi li jiddikjaraw inġusti klawżoli standardizzati li jkunu jikkorrispondu għall-klawżola inkluża fil-kuntratt kontenzjuż, ikun jippermetti, f’ħafna każijiet, lill-fornitur iżomm is-somom miksuba indebitament għad-detriment tal-imsemmi konsumatur abbażi tal-klawżola inġusta, fatt li jkun inkompatibbli mar-rekwiżit li jirriżulta mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 68 ta’ din is-sentenza, li tipprovdi li dan il-bidu ta’ dekorrenza ma jistax jiġi ffissat indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk l-istess konsumatur kienx jaf jew setax raġonevolment ikun jaf bin-natura inġusta ta’ din l-aħħar klawżola li fuqha huwa bbażat id-dritt għal ħlas lura u mingħajr ma jiġi impost fuq il-fornitur obbligu ta’ diliġenza u ta’ informazzjoni fir-rigward tal-konsumatur, u b’hekk tiġi enfasizzata s-sitwazzjoni ta’ dgħjufija ta’ dan tal-aħħar li d-Direttiva 93/13 hija intiża li ttaffi (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Banco Santander (Dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni), C‑561/21, EU:C:2024:362, punt 47).
79      Barra minn hekk, fl-assenza ta’ obbligu ta’ informazzjoni impost fuq il-fornitur, ma jistax jiġi preżunt li l-konsumatur seta’ raġonevolment ikun jaf bil-fatt li klawżola inkluża fil-kuntratt tiegħu għandha portata ekwivalenti għal klawżola li n-natura inġusta tagħha tkun ġiet ikkonstatata mill-qorti suprema nazzjonali. Ċertament, tali ġurisprudenza, għalkemm tibbenefika minn reklamar suffiċjenti, tista’ tippermetti lil konsumatur medju li jsir jaf bin-natura inġusta ta’ klawżola standard inkluża fil-kuntratt tiegħu ma’ fornitur. Madankollu, ma jistax jiġi mistenni minn dan il-konsumatur li d-Direttiva 93/13 hija intiża li tipproteġi fid-dawl tas-sitwazzjoni tiegħu ta’ dgħjufija meta mqabbel mal-fornitur, li huwa jwettaq passi li jaqgħu taħt ir-riċerka legali (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Banco Santander (Dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni), C‑561/21, EU:C:2024:362, punti 48 u 49 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
80      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li mill-formulazzjoni tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 93/13 jirriżulta li l-protezzjoni mogħtija minn din id-direttiva tiddependi mill-għanijiet li għalihom persuna fiżika taġixxi, jiġifieri dawk li ma jaqgħux fil-kuntest tal-attività professjonali tagħha. Issa, għalkemm jista’ jiġi rikjest li l-fornituri jżommu ruħhom informati dwar l-aspetti legali relatati mal-klawżoli li jieħdu l-inizjattiva li jinkludu fil-kuntratti li huma jikkonkludu ma’ konsumaturi fil-kuntest ta’ attività kummerċjali abitwali, b’mod partikolari fid-dawl tal-ġurisprudenza nazzjonali dwar tali klawżoli, attitudni simili ma tistax tkun mistennija minn dawn tal-aħħar, fid-dawl tan-natura okkażjonali, jew saħansitra eċċezzjonali, tal-konklużjoni ta’ kuntratt li jinkludi tali klawżola (sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2024, Caixabank (Preskrizzjoni għar-rimbors ta’ spejjeż ipotekarji), C‑810/21 sa C‑813/21, EU:C:2024:81, punt 60).
81      Barra minn hekk, għandu jiġi enfasizzat li tali ġurisprudenza nazzjonali ma hijiex neċessarjament ta’ natura li tippermetti ipso facto li jiġu ddikjarati inġusti l-klawżoli kollha ta’ dan it-tip inklużi fil-kuntratti kollha bejn fornitur u konsumatur f’dan l-Istat Membru. Meta klawżola standardizzata tkun ġiet iddikjarata inġusta mill-qorti suprema nazzjonali, ikun neċessarju wkoll, bħala prinċipju u skont l-Artikolu 3(1) u l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 93/13, li jiġi ddeterminat, każ b’każ, sa fejn klawżola inkluża f’kuntratt partikolari tkun ekwivalenti għal din il-klawżola standardizzata u jkollha, bl-istess mod bħal din tal-aħħar, tiġi ddikjarata inġusta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Banco Santander (Dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni), C‑561/21, EU:C:2024:362, punti 50 u 51).
82      Minn dawn il-kunsiderazzjonijiet jirriżulta li ma jistax jiġi meħtieġ li konsumatur medju raġonevolment attent u avżat, mhux biss iżomm ruħu informat regolarment, fuq inizjattiva tiegħu stess, bid-deċiżjonijiet tal-qorti suprema nazzjonali dwar il-klawżoli standardizzati li jkunu jinsabu fil-kuntratti tal-istess natura bħal dawk li huwa seta’ jikkonkludi ma’ fornituri, iżda wkoll li huwa jiddetermina, abbażi ta’ sentenza ta’ qorti suprema nazzjonali, jekk klawżoli bħal dawk inklużi f’kuntratt speċifiku humiex inġusti (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Banco Santander (Dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni), C‑561/21, EU:C:2024:362, punt 52).
83      Għaldaqstant, id-Direttiva 93/13 tipprekludi li, sabiex jiġi ddeterminat il-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni tal-konsumatur għall-ħlas lura tal-ammonti mħallsa indebitament b’eżekuzzjoni ta’ klawżola kuntrattwali inġusta, l-eżistenza ta’ ġurisprudenza nazzjonali ferm stabbilita dwar in-nullità ta’ klawżoli simili tista’ titqies li tistabbilixxi li hija ssodisfatta l-kundizzjoni dwar l-għarfien, mill-konsumatur ikkonċernat, tan-natura inġusta tal-imsemmija klawżola u tal-konsegwenzi legali li jirriżultaw minnha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2024, Caixabank (Preskrizzjoni għar-rimbors ta’ spejjeż ipotekarji), C‑810/21 sa C‑813/21, EU:C:2024:81, punt 61).
84      Il-motivi, esposti fil-punti 78 u 81 ta’ din is-sentenza, li jwasslu sabiex jitqies li l-għoti ta’ sentenzi minn qorti suprema nazzjonali li jistabbilixxu n-natura inġusta ta’ ċerti klawżoli standardizzati ma jistax jimplika, fih innifsu, li konsumatur jaf jew jista’ raġonevolment ikun jaf bin-natura inġusta ta’ klawżola simili ta’ kuntratt li huwa jkun ikkonkluda ma’ fornitur, japplikaw, mutatis mutandis, fir-rigward ta’ deċiżjonijiet preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 93/13.
85      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, għalkemm id-deċiżjonijiet preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni huma ppubblikati b’tali mod li jiġi ffaċilitat l-aċċess għalihom, inkluż għall-konsumaturi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tiddeċidix dwar in-natura inġusta ta’ klawżoli speċifiċi u tħalli sistematikament l-eżami konkret tagħhom għall-evalwazzjoni tal-qorti nazzjonali, peress li dan l-eżami ma jaqax, bħala prinċipju, taħt il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja. Minn dan jirriżulta li konsumatur, anki jekk ikun direttament ikkonċernat mill-proċedura fil-kawża prinċipali, ma jista’ jiddeduċi minn tali deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ebda ċertezza dwar in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali li tkun tinsab f’kuntratt li huwa jkun ikkonkluda ma’ fornitur, b’tali mod li s-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitati mill-qorti tar-rinviju ma jistgħux jitqiesu li huma sors ta’ informazzjoni għall-konsumatur medju dwar in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali speċifika (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Banco Santander (Dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni), C‑561/21, EU:C:2024:362, punti 58 u 59).
86      Min-naħa l-oħra, deċiżjoni ġudizzjarja li għandha s-saħħa ta’ res judicata, li tikkonstata n-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali, u debitament innotifikata lill-konsumatur ikkonċernat, konformement mar-regoli nazzjonali applikabbli, fil-kwalità tiegħu ta’ destinatarju ta’ din id-deċiżjoni, tista’ tikkostitwixxi l-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni. Ladarba tali deċiżjoni tkun saret definittiva, il-konsumatur jitqies li għandu għarfien sħiħ tal-irregolarità tal-klawżola u għalhekk huwa f’pożizzjoni li jevalwa huwa stess l-opportunità li jressaq azzjoni għall-ħlas lura tas-somom imħallsa skont il-klawżola inġusta fit-terminu stabbilit mid-dritt nazzjonali. (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Banco Santander (Dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni), C‑561/21, EU:C:2024:362, punti 36 u 37).
87      Madankollu, għandu jiġi ppreċiżat li, għalkemm id-Direttiva 93/13 tipprekludi li t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni għall-ħlas lura tas-somom imħallsa minn konsumatur abbażi ta’ klawżola kuntrattwali inġusta jkun jista’ jibda jiddekorri indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk dan il-konsumatur kienx jaf jew setax raġonevolment ikun jaf bin-natura inġusta ta’ din il-klawżola, din id-direttiva ma tipprekludix li l-fornitur ikollu l-possibbiltà jipprova li l-imsemmi konsumatur kien jaf jew seta’ raġonevolment ikun jaf b’dan il-fatt qabel l-għoti ta’ sentenza li tikkonstata n-nullità tal-imsemmija klawżola (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Caixabank (Terminu ta’ preskrizzjoni), C‑484/21, EU:C:2024:360, punt 35).
88      F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li ma teżisti ebda deċiżjoni ġudizzjarja definittiva li tikkonstata n-natura inġusta u n-nullità tal-klawżola dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju.
89      F’dawn iċ-ċirkustanzi, anki jekk jitqies li HL kien jaf bid-deċiżjonijiet rilevanti tal-Kúria (il-Qorti Suprema) jew bis-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, la d-data li fiha dawn id-deċiżjonijiet u sentenzi ngħataw u lanqas il-jum li fih HL effettivament sar jaf bihom ma jistgħu jikkostitwixxu l-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni.
90      Jekk ikun il-każ, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk UniCredit Bank u Momentum Credit ipproduċewx il-prova li HL kellu, jew seta’ raġonevolment ikun jaf, bin-natura inġusta tal-klawżola dwar ir-riskju tar-rata tal-kambju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ April 2024, Banco Santander (Dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni), C‑561/21, EU:C:2024:362, punt 38).
91      Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-kwistjoni dwar it-tkomplija tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni wara s-sospensjoni tiegħu, għandu jiġi rrilevat li s-sospensjoni tal-preskrizzjoni għandha l-għan li tiggarantixxi li din tal-aħħar, li l-bażi tagħha tinsab preċiżament fis-sanzjoni tan-nuqqas ta’ azzjoni tad-detentur ta’ dritt, ma tipproduċix effett f’sitwazzjoni li tiġġustifika dan in-nuqqas ta’ azzjoni. Is-sospensjoni hija għalhekk intiża sabiex tipproteġi s-sitwazzjonijiet fejn, għal raġunijiet oġġettivi previsti mil-liġi, id-detentur tad-dritt jinsab f’sitwazzjoni ta’ diffikultà oġġettiva li tipprekludih milli jeżerċita dan id-dritt, billi tevita li l-mogħdija taż-żmien twassal għall-estinzjoni tiegħu.
92      Minn dan isegwi li t-tkomplija tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni wara perijodu ta’ sospensjoni għandha tkun akkumpanjata mill-istess garanziji bħal dawk previsti għad-determinazzjoni tad-dies a quo ta’ dan it-terminu.
93      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tieni u għat-tielet domanda għandha tkun li d-Direttiva 93/13 għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi li d-data li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-interpretazzjoni ta’ din id-direttiva jew id-data li fiha l-qorti suprema nazzjonali ddeċidiet dwar in-natura inġusta ta’ klawżoli inklużi f’kuntratti konklużi ma’ konsumaturi, tintuża għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni mressqa minn konsumatur u intiża għall-ħlas lura tas-somom imħallsa abbażi ta’ klawżola analoga għal dik li tat lok għall-interpretazzjoni tal-imsemmija direttiva pprovduta mill-Qorti tal-Ġustizzja jew għal dik li hija s-suġġett tad-deċiżjoni tal-qorti nazzjonali, jew bil-għan li dan il-perjodu jerġa’ jibda wara s-sospensjoni tiegħu.
Fuq ir‑raba’ domanda
94      Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għar-raba’ domanda.
Fuq l‑ispejjeż
95      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Id-Disa’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
jipprekludu interpretazzjoni ġurisprudenzjali tad-dritt nazzjonali li tipprovdi li, fil-każ ta’ nullità ta’ kuntratt ta’ self li ma tistax tibqa’ fis-seħħ mingħajr il-klawżola inġusta minħabba li din tirrigwarda s-suġġett prinċipali tal-kuntratt, il-konsumatur jista’ jinvoka quddiem qorti l-konsegwenzi legali tal-konstatazzjoni ta’ din in-nullità biss f’terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin mid-data tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, jekk, f’din id-data, il-konsumatur ma kienx jaf, jew ma kienx f’pożizzjoni li jkun jaf bin-natura inġusta tal-klawżola kuntrattwali kkonċernata u, għalhekk, ma setax effettivament jasserixxi d-drittijiet mogħtija lilu mid-Direttiva 93/13.
2)      Id-Direttiva 93/13 għandha tiġi interpretata fis-sens li:
tipprekludi li d-data li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-interpretazzjoni ta’ din id-direttiva jew id-data li fiha l-qorti suprema nazzjonali ddeċidiet dwar in-natura inġusta ta’ klawżoli inklużi f’kuntratti konklużi ma’ konsumaturi, tintuża għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni mressqa minn konsumatur u intiża għall-ħlas lura tas-somom imħallsa abbażi ta’ klawżola analoga għal dik li tat lok għall-interpretazzjoni tal-imsemmija direttiva pprovduta mill-Qorti tal-Ġustizzja jew għal dik li hija s-suġġett tad-deċiżjoni tal-qorti nazzjonali, jew bil-għan li dan il-perjodu jerġa’ jibda wara s-sospensjoni tiegħu.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: l-Ungeriż.