Sprawa C‑40/11
Yoshikazu Iida
przeciwko
Stadt Ulm
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
złożony przez Verwaltungsgerichtshof Baden-Württemberg)
Artykuły 20 TFUE i 21 TFUE – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 51 – Dyrektywa 2003/109/WE – Obywatele państw trzecich – Prawo pobytu w państwie członkowskim – Dyrektywa 2004/38/WE – Obywatele państw trzecich będący członkami rodziny obywateli Unii – Obywatel państwa trzeciego, który nie towarzyszy obywatelowi Unii w przyjmującym państwie członkowskim ani do niego nie dołącza, lecz pozostaje w państwie członkowskim pochodzenia obywatela – Prawo pobytu obywatela państwa trzeciego w państwie członkowskim pochodzenia obywatela przebywającego w innym państwie członkowskim – Obywatelstwo Unii – Prawa podstawowe
Streszczenie – wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 8 listopada 2012 r.
1.        Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka imigracyjna – Status obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi – Dyrektywa 2003/109 – Wydanie dokumentu pobytowego rezydenta długoterminowego – Warunki – Obowiązek złożenia wniosku o wydanie dokumentu pobytowego – Obywatel państwa trzeciego, który dobrowolnie wycofał swój wniosek – Konsekwencje
(dyrektywa Rady 2003/109, art. 5, art. 7 ust. 1)
2.        Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Osoby uprawnione – Członkowie rodziny – Pojęcie – Wstępny niepozostający na utrzymaniu obywatela Unii – Wyłączenie
(dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2 lit. d), art. 3 ust. 1)
3.        Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Osoby uprawnione – Członkowie rodziny – Pojęcie – Małżonek – Małżonkowie żyjący w separacji – Zaliczenie
(dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2 lit. a), art. 3 ust. 1)
4.        Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38 – Osoby uprawnione – Członek rodziny, który nie towarzyszy obywatelowi Unii ani do niego nie dołącza – Wykluczenie
(dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 ust. 1)
5.        Obywatelstwo Unii – Postanowienia traktatu – Zakres stosowania – Obywatel Unii, który skorzystał z przysługującego mu prawa swobodnego przemieszczania się – Warunek włączenia – Stosowanie środków skutkujących pozbawieniem skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych przez status obywatela Unii – Odmowa przez państwo członkowskie pochodzenia obywatela prawa pobytu w oparciu o dyrektywę 2004/38 członkowi rodziny obywatela państwa trzeciego – Okoliczność niewystarczająca do stwierdzenia tego pozbawienia – Ocena w świetle art. 51 karty praw podstawowych – Sytuacja nieobjęta zakresem prawa Unii
(art. 20 TFUE art. 21 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 51; dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady; dyrektywa Rady 2003/109)
1.        Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 36–48)
2.        Na podstawie art 2 pkt 2 lit. d) dyrektywy 2004/38 w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221, 68/360, 72/194, 73/148, 75/34, 75/35, 90/364, 90/365 i 93/96 cecha członka rodziny „na utrzymaniu” obywatela Unii, któremu przysługuje prawo pobytu, wiąże się z sytuacją faktyczną, która charakteryzuje się tym, iż utrzymanie materialne członka rodziny jest zapewnione przez uprawnionego do prawa pobytu, w związku z czym w przypadku sytuacji odwrotnej, a mianowicie, gdy to uprawniony do prawa pobytu pozostaje na utrzymaniu obywatela państwa trzeciego, ten ostatni nie może powoływać się na cechę wstępnego „na utrzymaniu” wspomnianego uprawnionego w celu skorzystania z prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim.
(por. pkt 55)
3.        Na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a) dyrektywy 2004/38 w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221, 68/360, 72/194, 73/148, 75/34, 75/35, 90/364, 90/365 i 93/96, małżonek obywatela Unii, który skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się jest uznawany za „członka rodziny” tego obywatela. Nie jest konieczne spełnienie dalszych wymogów, które poza faktem bycia małżonkiem miałaby spełnić dana osoba. W związku z tym małżonek niekoniecznie musi na stałe zamieszkiwać z obywatelem Unii, aby uzyskać wtórne prawo pobytu. W istocie małżeństwo nie może zostać uznane za zakończone tak długo, jak nie zostało rozwiązane przez właściwy organ. Nie ma to miejsca w przypadku małżonków żyjących po prostu w separacji, nawet jeżeli mają oni zamiar późniejszego przeprowadzenia rozwodu.
(por. pkt 57, 58)
4.        Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 2004/38 w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221, 68/360, 72/194, 73/148, 75/34, 75/35, 90/364, 90/365 i 93/96, przyznaje wtórne prawo pobytu jedynie członkom rodziny obywatela Unii, którzy towarzyszą tej osobie lub do niej dołączają. Tego rodzaju wymóg odpowiada celowi pochodnych prawa wjazdu i prawa pobytu na terytorium państw członkowskich, które dyrektywa 2004/38 przewiduje dla członków rodziny obywateli Unii, gdyż w przeciwnym wypadku okoliczność, że obywatelowi Unii nie może towarzyszyć jego rodzina lub że rodzina ta nie może do niego dołączyć w przyjmującym państwie członkowskim, mogłaby naruszać jego swobodę przemieszczania się, zniechęcając go do korzystania z przysługujących mu prawa wjazdu i prawa pobytu na terytorium tego państwa członkowskiego. W związku z powyższym prawo pobytu nie może zostać przyznane na podstawie dyrektywy 2004/38 obywatelowi państwa trzeciego, który ani nie towarzyszy ani nie dołącza w przyjmującym państwie do członka swojej rodziny będącemu obywatelem Unii, który skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się.
(por. pk 61–63)
5.        W wypadku sytuacji nieobjętych zakresem dyrektywy 2004/38 w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221, 68/360, 72/194, 73/148, 75/34, 75/35, 90/364, 90/365 i 93/96, i gdy nie istnieje także żaden inny łącznik z postanowieniami prawa Unii dotyczącymi obywatelstwa obywatel państwa trzeciego nie może domagać się przyznania mu prawa pobytu wywodzonego od obywatela Unii.
Taki łącznik nie istnieje gdy odmowa dokumentu pobytowego obywatelowi państwa trzeciego, członkowi rodziny obywatela Unii, nie może pozbawić obywatela Unii możliwości skutecznego korzystania z istoty praw związanych ze statusem obywatela Unii lub stanowić przeszkody w wykonaniu przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich. W tym zakresie czysto hipotetyczna perspektywa wykonania prawa do swobodnego przemieszczania się nie jest powiązana z prawem Unii na tyle, by uzasadnić zastosowanie jego postanowień.
Ponadto aby ustalić, czy taka odmowa mieści się w granicach stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 51 karty praw podstawowych, należy między innymi zbadać, czy dane uregulowanie krajowe ma na celu wykonanie przepisu prawa Unii, jaki jest charakter tego uregulowania oraz to, czy zmierza ono ku realizacji celów innych niż te objęte prawem Unii, nawet jeżeli może ono w sposób pośredni wpływać na to ostatnie, a także to, czy istnieją przepisy prawa Unii regulujące daną dziedzinę w sposób szczególny lub mogące mieć dla niej znaczenie.
Ponieważ odmowa wydania dokumentu pobytowego nie mieści się w zakresie stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 51 karty praw podstawowych, ponieważ sytuacja wnioskującego o wydanie dokumentu pobytowego nie jest objęta zakresem prawa Unii, zgodność tej odmowy z prawami podstawowymi nie może być badana w świetle praw ustanowionych w tej karcie.
(por. pkt 76, 77, 79–82; sentencja)