62013CC0473_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. Jista’ ċittadin ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija tiegħu jinżamm f’ħabs minħabba l-fatt li fil-Land responsabbli għall-eżekuzzjoni tad-detenzjoni tiegħu ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati bħal dawk previsti fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2008/115/KE? (2)
2. Barra minn hekk, dan iċ-ċittadin jista’ jagħti l-kunsens tiegħu sabiex jinżamm mal-priġunieri ordinarji u b’hekk jirrinunzja għad-dritt li tagħtih din id-dispożizzjoni li jkun separat minn dawn tal-aħħar?
3. Dawn huma, essenzjalment, id-domandi mqajma mill-Kawżi Magħquda C-473/13 u C-514/13 kif ukoll mill-Kawża C-474/13.
4. Għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna tippreċiża ċ-ċirkustanzi li fihom, l-Istati Membri, f’dan il-każ ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, għandhom jiżguraw id-detenzjoni ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija tagħhom abbażi tad-Direttiva.
5. Skont l-Artikolu 79(2) TFUE l-għan tad-Direttiva huwa l-implementazzjoni ta’ politika effettiva ta’ tneħħija u ta’ ripatrijazzjoni bbażata fuq standards u garanziji komuni, sabiex il-persuni kkonċernati jiġu ripatrijati b’mod uman u fir-rispett sħiħ tad-drittijiet fundamentali kif ukoll tad-dinjità tagħhom (3) .
6. Mill-premessi 13 u 16 kif ukoll mill-formulazzjoni tal-Artikolu 15(1) tad-Direttiva jirriżulta li l-Istati Membri għandhom jipproċedu bit-tneħħija permezz tal-miżuri l-inqas koersivi possibbli. Sabiex tiżgura l-effettività tal-proċeduri ta’ ritorn, id-Direttiva tipprovdi għalhekk klassifikazzjoni tal-miżuri li jibdew minn miżuri li jħallu l-iktar libertà lill-persuna kkonċernata, jiġifieri l-għoti ta’ żmien għat-tluq volontarju tiegħu, sa miżuri li l-iktar jirrestrinġuha, jiġifieri d-detenzjoni f’faċilità speċjalizzata. Huwa biss fl-ipoteżi fejn l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn fil-forma ta’ tneħħija toħloq ir-riskju, fir-rigward ta’ evalwazzjoni ta’ kull sitwazzjoni speċifika, li tiġi kompromessa bl-aġir tal-persuna kkonċernata, li dawn l-Istati jistgħu jipproċedu għall-privazzjoni tal-libertà ta’ din tal-aħħar permezz ta’ detenzjoni (4) .
7. Din l-aħħar miżura tikkostitwixxi l- miżura li tirrestrinġi l-libertà l-iktar gravi li tippermetti d-Direttiva fil-kuntest ta’ proċedura ta’ tneħħija bil-forza (5) . Hija tikkostitwixxi, fil-prinċipju, miżura li għandha tintuża fl-aħħar lok (6) . Għalhekk hija strettament limitata mil-leġiżlatur tal-Unjoni għall-kuntest tal-Kapitolu IV tad-Direttiva b’mod li tiġi ggarantita, minn naħa, l-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità u, min-naħa l-oħra, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini kkonċernati (7) .
8. Huwa f’dan il-kuntest li l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva jipprovdi, fil-verżjoni Maltija tiegħu, dan li ġej:
“Id-detenzjoni għandha titwettaq bħala regola f’faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni. Meta Stat Membru ma jkunx jista’ jipprovdi akkomodazzjoni
f’faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni u jkun obbligat jirrikorri għal akkomodazzjoni f’ħabs, iċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jkunu detenuti għandhom ikunu mifrudin mill-priġunieri ordinarji ” (8) .
9. L-Artikolu 16(1) tad-Direttiva jistabilixxi għalhekk żewġ rekwiżiti fir-rigward tal-Istati Membri dwar il-kundizzjonijiet u s-sistema tad-detenzjoni.
10. Minn naħa, id-detenzjoni ssir f’faċilità speċjalizzata bi stil ta’ ħajja addattat u, min-naħa l-oħra, meta din ikollha b’mod eċċezzjonali issir f’ħabs, l-Istat Membru għandu jiggarantixxi s-separazzjoni ta’ dawn iċ-ċittadini mill-priġunieri ordinarji, fejn dan l-aħħar rekwiżit jidher li huwa sagrosant, peress li huwa obbligatorju jkun xi jkun il-post tad-detenzjoni.
11. Issa, kull wieħed minn dawn ir-rekwiżiti huwa biss parzjalment sodisfatt fil-Ġermanja.
12. Fil-fatt, għandu jkun magħruf li, skont l-Artikoli 83 u 84 tal-Liġi Fundamentali għar-Repubblika Federali tal-Ġermanja (Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland, iktar ’il quddiem il-“Liġi Fundamentali”), huma l-Istati federali (Bundesländer) li għandhom jiżguraw l-eżekuzzjoni tad-detenzjonijiet ordnati fid-dawl tat-tneħħija ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment.
13. Issa, minn sittax-il Länder li jikkostitwixxu r-Repubblika Federali tal-Ġermanja, għaxra minnhom ma kellhomx, fil-mument li saret din it-talba għal deċiżjoni preliminari, faċilitajiet ta’ detenzjoni speċjalizzati, u għalhekk iċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija jitpoġġew f’ħabsijiet u jiġu suġġetti, f’ċerti każijiet, għall-istess regoli u restrizzjonijiet bħal dawk tal-priġunieri ordinarji (9) .
14. B’hekk, fil-Kawża C-473/13, Adala Bero, li hija ċittadina Sirjana, tpoġġiet taħt detenzjoni mis-6 ta’ Jannar sat-2 ta’ Frar 2011 fil-ħabs tal-belt ta’ Francfort-am-Main, peress li l-Land ta’ Hessen ma għandha l-ebda faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni li tista’ tilqa’ n-nisa. Mill-osservazzjonijiet magħmula minn A. Bero jirriżulta li din ma kinitx separata mill-priġunieri ordinarji u mill-persuni mpoġġija taħt detenzjoni provviżorja.
15. Fil-Kawża C-514/13, Ettayebi Bouzalmate, li huwa ċittadin Marokkin, inżamm sa mill-14 ta’ Lulju 2013 f’parti distinta tal-ħabs tal-belt ta’ München, fin-nuqqas ta’ faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni fil-Land ta’ Bayern u dan matul perijodu ta’ tliet xhur (10) .
16. Fl-aħħar nett, fil-Kawża C-474/13, Thi Ly Pham, li hija ċittadina Vjetnamiża, tpoġġiet taħt detenzjoni mid-29 ta’ Marzu sal-10 ta’ Lulju 2012 fil-ħabs tal-belt ta’ Nürnberg (Land ta’ Bayern) u barra minn hekk, tat il-kunsens tagħha sabiex tinżamm mal-priġunieri ordinarji.
17. Mill-osservazzjonijiet mressqa minn T. L. Pham jirriżulta li hija ffirmat id-dikjarazzjoni bil-miktub ippreparata minn qabel li ġejja:
“Pham Thi Ly, taħt detenzjoni
Jiena niddikjara li nagħti l-kunsens tiegħi sabiex nitpoġġa flimkien mal-priġunieri.
Nürnberg, it-30 ta’ Marzu 2012
Firma”
18. Dawn id-detenzjonijiet kollha ġew adottati abbażi tal-Artikolu 62a(1) tal-Liġi dwar ir-residenza, l-attività professjonali u l-integrazzjoni tal-barranin fit-territorju federali [Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (Aufenthaltsgesetz)], tat-30 ta’ Lulju 2004 (11), li għandha l-għan li tittrasponi fl-ordinament ġuridiku Ġermaniż l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
19. L-Artikolu 62a(1) tal-Aufenthaltsgesetz huwa fformulat kif ġej:
“Id-detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija għandha sseħħ, bħala regola, f’faċilitajiet ta’ detenzjoni speċjalizzati. Meta Land ma jkollux faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni, id-detenzjoni tista’ isseħħ f’ħabsijiet oħra ta’ dan il-Land; f’dak il-każ, il-persuni li jkunu detenuti sakemm isseħħ it-tneħħija tagħhom, għandhom ikunu mifrudin mill-priġunieri ordinarji. […]” (12) .
20. Fil-kawżi prinċipali, il-Bundesgerichtshof (Kawżi C-473/13 u C‑474/13) u l-Landgericht München (Kawża C-514/13) jistaqsu dwar il-legalità tad-detenzjoni fir-rigward tal-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
21. Il-Kawżi C-473/13 u C-514/13 ġew magħquda għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u tas-sentenza minħabba l-identità tad-domanda preliminari. Sa fejn il-Kawża C-474/13 għandha rabta mill-qrib ma’ dawn il-kawżi magħquda, jiena għażilt li nippreżenta konklużjonijiet komuni.
A – Il-Kawżi magħquda C ‑473/13 u C‑514/13
22. Fil-Kawżi magħquda C-473/13 u C-514/13, il-Bundesgerichtshof u l-Landgericht München jistaqsu dwar in-natura tal-motivi li jippermettu lil Stat Membru jordna t-tpoġġija taħt detenzjoni ta’ immigrant f’sitwazzjoni irregolari f’ħabs.
23. Il-qrati tar-rinviju jistaqsu, b’mod partikolari, dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 62a(1) tal-Aufenthaltsgesetz mal-prinċipji li fuqhom huwa bbażat l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva u jistaqsu, b’mod partikolari, jekk hemmx lok li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-istruttura federali tal-Ġermanja u l-kompetenzi rriżervati għal kull wieħed mill-Istati federali għall-implementazzjoni ta’ dawn il-prinċipji.
24. Fil-fatt, il-leġiżlazzjoni Ġermaniża tawtorizza espressament lil-Land kompetenti sabiex ipoġġi ċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ t-tneħħija fil-ħabsijiet meta “[huwa] ma jkollux faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni”.
25. Għalhekk il-Bundesgerichtshof u l-Landgericht München it-tnejn iddeċidew li jissospendu l-proċeduri quddiemhom u jadixxu lill-Qorti tal-Ġustizzja b’rinviju għal deċiżjoni preliminari. Id-domandi li huma jressqu f’dan il-kuntest huma, essenzjalment, identiċi.
26. Fil-Kawża C-473/13, il-Bundesgerichtshof iressaq id-domanda preliminari segwenti
“Mill-Artikolu 16(1) […] jista’ jiġi dedott id-dmir ta’ Stat Membru li jwettaq id-detenzjoni għal finijiet ta’ tneħħija f’ċentri ta’ detenzjoni speċjalizzati anki fil-każ li fl-imsemmi Stat Membru l-imsemmija ċentri jeżistu biss f’xi wħud mill-entitajiet territorjali tal-istruttura federali tiegħu u f’oħrajn le?”
27. Fil-Kawża C-514/13, il-Landgericht München ifformula d-domanda tiegħu fit-termini li ġejjin:
“Mill-Artikolu 16(1) tad-Direttiva […] jirriżulta li Stat Membru għandu, bħala regola ġenerali, iżomm persuna għall-finijiet ta’ tneħħija f’ċentru speċjalizzat ta’ detenzjoni, inkluż meta ċentri bħal dawn jeżistu biss f’parti mill-istruttura federali tal-Istat, iżda mhux f’dik fejn id-detenzjoni għandha tiġi eżerċitata konformement mad-dispożizzjonijiet li jirregolaw l-istruttura federali ta’ dan l-Istat?”
28. Il-partijiet fil-kawża prinċipali, il-Gvern Ġermaniż, Olandiż, Svediż u dak Svizzeru, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet.
B – Il-Kawża C‑474/13
29. Il-Kawża C-474/13 għandha l-istess kuntest bħall-Kawżi magħquda C-473/13 u C-514/13. Hija tqajjem, madankollu, il-kwistjoni dwar il-portata li għandu jingħata lill-obbligu ta’ separazzjoni tal-immigranti f’sitwazzjoni irregolari mill-priġunieri ordinarji, previst fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva. Fil-fatt, infakkar li l-persuna kkonċernata tpoġġiet għal tliet xhur f’ħabs fil-belt ta’ Nürnberg u, barra minn hekk, tat il-kunsens tagħha sabiex tinżamm mal-priġunieri ordinarji.
30. F’din il-kawża, il-Bundesgerichtshof tistaqsi, konsegwentement, dwar il-legalità ta’ tali detenzjoni fir-rigward tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, fid-dawl tal-kunsens mogħti mill-persuna kkonċernata.
31. Għaldaqstant, il-Bundesgerichtshof issospendiet il-proċeduri u għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Iż-żamma f’ħabs ma’ priġunieri ordinarji ta’ persuna mqiegħda taħt detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija, meta din il-persuna tkun tat il-kunsens tagħha għal tali żamma, hija kompatibbli mal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2008/115/KE […]?”
32. Il-partijiet fil-kawża prinċipali, il-Gvern Ġermaniż u dak Olandiż kif ukoll il-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet.
C – Il-kwistjoni tad-domandi
33. It-tliet rinviji għal deċiżjoni preliminari jqajmu kwistjoni verament ta’ prinċipju dwar il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tal-immigranti sakemm isseħħ it-tneħħija kif stipulati fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
34. Il-kwistjoni tad-detenzjoni tal-immigranti sakemm iseħħ ir-ritorn tnissel immaġini ta’ realtà spiss illustrata minn attwalità traġika. Fil-globalità tagħha, din il-kwistjoni tqajjem il-problema ta’ adegwatezza tas-sistema implementata fuq il-livell tal-Unjoni Ewropea. Is-sempliċi osservazzjoni ta’ din is-sistema twassal għall-konstatazzjoni li l-loġika tal-prinċipji osservati twassal għal nuqqas ta’ ekwilibriju bejn l-Istati Membri. Uħud minnhom, minħabba s-sitwazzjoni ġeografika tagħhom, għandhom responsabbiltà ikbar minn oħrajn u l-piż ekonomiku li jirriżulta minnha ma jistax ma jiġix innotat.
35. Madankollu, permezz tal-applikazzjoni tal-prinċipji fundamentali tad-dritt, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u warajha l-Qorti tal-Ġustizzja, f’sentenzi li taw kull waħda minnhom(13), fakkru li s-sistema fis-seħħ attwalment ma għandhiex twassal għal riżultat fejn il-piż kollu jintrefa’ biss mill-Istati Membri direttament iffaċċjati b’influssi qawwija ta’ immigranti.
36. Fil-fatt, qabel ma ngħataw is-sentenzi inkwistjoni, l-applikazzjoni pura u sempliċi tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni kienet twassal, volens nolens, għal sitwazzjoni iktar komda għal ċerti Stati membri milli għal oħrajn.
37. Iż-żewġ qrati fakkru għalhekk li l-faċilità għandha tiġi wara l-ħtieġa tar-rispett tad-drittijiet fundamentali.
38. Jiena nixtieq illum nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tadotta approċċ simili fl-ispirtu tiegħu fil-każijiet li huma attwalment sottomessi lilha.
39. Taħt l-influss tal-immigranti, id-detenzjoni sakemm isseħħ it-tneħħija saret estremament importanti. Ir-raġunijiet għal din is-sitwazzjoni ta’ tbatija huma diversi u magħrufa. Dawn jaqgħu taħt il-politika esterna tal-Istati Membri u tal-Unjoni, qasam irriżervat għalihom.
40. Mill-banda l-oħra, il-kundizzjonijiet legali tad-deċiżjoni ta’ detenzjoni u dawk, materjali tal-eżekuzzjoni tagħha, jaqgħu taħt l-istħarriġ ġudizzjarju.
41. Il-kundizzjonijiet legali tad-deċiżjonijiet ta’ tpoġġija taħt detenzjoni ma humiex inkwistjoni hawnhekk. Mill-banda l-oħra, dawk
materjali ta’ eżekuzzjoni ta’ dawn id-deċiżjonijiet jikkostitwixxu l-qalba tal-kwistjoni sottomessa.
42. Id-Direttiva tiddikjara b’mod perfettament evidenti li d-deċiżjoni ta’ tpoġġija taħt detenzjoni tikkostitwixxi miżura li għandha tintuża fl-aħħar lok. Hija ssostni n-natura totalment sussidjarja marbuta man-neċessità li tiżgura t-tneħħija tal-immigrant. Id-Direttiva tistabilixxi għalhekk b’mod partikolarment tajjeb li s-sitwazzjoni ta’ immigrant li l-uniku nuqqas tiegħu jinsab fid-deprivazzjoni tiegħu u li l-uniku reat tiegħu jikkonsisti f’li jipprova jaħrab minnha, anki bi prezz ta’ riskji eċċessivi b’riżultat totalment inċert, hija l-oppost ta’ dik ta’ kriminal. Din il-karetteristika fundamentali għandha tiġi riflessa fis-sistema ta’ eżekuzzjoni tal-miżura li, hija wkoll, għandha tkun distinta mill-eżekuzzjoni ta’ piena.
43. Fil-fatt, għandu jiġi ppreċiżat, minn issa, li l-ħabsijiet, li huma jew stabbilimenti għal piena li jissodisfaw għanijiet preċiżi marbuta mal-kunċett ta’ piena stess jew post ta’ arrest, ma jistgħux jiġu mfixkla mal-faċilitajiet ta’ detenzjoni speċjalizzati previsti mid-Direttiva. Individwu jiġi detenut f’ħabs biss għal żewġ raġunijiet, jew qabel ma tingħata sentenza, jew għall-eżekuzzjoni ta’ sanzjoni kriminali fejn kull wieħed minn dawn il-każijiet jaqa’ fi proċedura marbuta ma’ ksur kriminali gravi.
44. Qabel is-sentenza, id-detenzjoni hija maħsuba biss għal raġunijiet preċiżi li jippreżumu bħala rekwiżit bażiku li wieħed jikkristallizza fuqu l-elementi li jrendu possibbli, jekk mhux probabbli, it-twettiq ta’ ksur ta’ ċertu livell ta’ gravità u li magħhom jiżdiedu provi relatati kemm man-natura tal-att imwettaq, kif ukoll maċ-ċirkustanzi tat-twettiq tiegħu, fin-nuqqas ta’ garanziji ta’ rappreżentazzjoni tal-persuna akkużata, mal-bżonn li jiġu ppreservati l-provi u li jiġu evitati pressjonijiet fuq ix-xhieda kif ukoll provi relatati mal-personalità tal-persuna akkużata, li jrendu indispensabbli d-dispożizzjoni tagħhom għall-ġustizzja.
45. It-tpoġġija taħt detenzjoni qabel sentenza tirrispondi għalhekk, b’mod partikolari, għan-neċessità li jiġu evitati kuntatti ma’ terzi persuni jew li tiġi evitata l-ħarba. Minn dan neċessarjament jirriżulta li, anki fir-rigward tal-istabbilimenti jew it-taqsimiet ta’ stabbiliment irriżervati għal persuni li għadhom ma ngħatawx sentenza, is-sistema ta’ detenzjoni applikata tieħu inkunsiderazzjoni dawn l-għanijiet bażiċi. L-obbligi li jirriżultaw minnhom ma jistgħu fl-ebda każ jippermettu, fi ħdan dawn l-istrutturi, il-moviment liberu tal-persuni li jinsabu hemm kontra l-volontà tagħhom, kif ukoll l-aċċess liberu għal terzi persuni jew il-libertà ta’ kuntatti mal-estern, għaliex huwa ġustament sabiex jiġu pprojbiti tali kuntatti li kienu pew ikkonċepiti s-sistemi ta’ detenzjoni.
46. Dan japplika iktar u iktar għall-istabbilimenti jew taqsimiet tal-istabbilment irriżervati għad-detenuti kkundannati li wieħed mill-preokkupazzjonijiet prinċipali, leġittimu fil-fatt, tal-amministrazzjoni tal-ħabs huwa li tiġi evitata l-ħarba kif ukoll il-movimenti kollettivi u l-aggressjoni kontra l-persunal. It-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dawn l-elementi huwa tradott evidentement fis-sistema applikabbli għad-detenuti u l-mod ta’ ġestjoni ta’ dawn il-faċilitajiet.
47. Irrispettivament mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-regola ġenerali tal-funzjonament ta’ tali stabbilimenti hija bbażata fuq is-separazzjoni – riflessa bl-assenjazzjoni fi stabbilimenti distinti jew f’taqsimiet distinti tal-istess stabbiliment – tal-irġiel, nisa u minuri.
48. Fir-rigward tal-minuri, għandu jżomm f’moħħu li d-detenzjoni tagħhom hija dejjem miżura, fil-prinċipju, eċċezzjonali li tippreżumi għalhekk li tiġi applikata għal minuri li jew huma qrib l-età adulta, jew għandhom profil psikoloġiku diffiċli u, f’kull każ, minħabba twettiq ta’ fatti gravi.
49. Huwa għalhekk fid-dawl, minn naħa, ta’ din l-informazzjoni u, min-naħa l-oħra, tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva u tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropa (iktar ’il quddiem il-“Karta”) li għandu jiġi eżaminat jekk l-applikazzjoni ta’ tali sistemi għall-immigranti mpoġġija taħt detenzjoni sakemm isseħħ it-tneħħija tagħhom tirrispettax id-drittijiet li huma mogħtija lilhom fl-Unjoni.
50. F’dawn il-konklużjonijiet, jiena ser nesponi r-raġunijiet li għalihom, fl-opinjoni tiegħi, ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jistenna t-tneħħija tiegħu ma jistax jinżamm f’ħabs minħabba l-fatt li fil-Land responsabbli mill-eżekuzzjoni tad-detenzjoni tiegħu ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati bħal dawk previsti fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
51. Jiena ser insostni wkoll li dan iċ-ċittadin ma jistax jinżamm flimkien mal-priġunieri ordinarji bil-pretest li huwa rrinunzja għad-dritt mogħti lilu mill-imsemmija dispożizzjoni li jkun separat minn dawn tal-aħħar.
II – Il-qafas ġuridiku
52. Il-premessi 11, 13, 16, 17 u 24 tad-Direttiva jipprovdu:
“(11) Għandu jiġi stabbilit sett minimu ta’ salvagwardji legali dwar deċiżjonijiet relatati mar-ritorn biex tiġi żgurata protezzjoni effettiva ta’ l-interessi ta’ l-individwi konċernati. […]
[…]
(13) L-użu ta’ miżuri koersivi għandhom ikunu espliċitament soġġetti għall-prinċipji tal-proporzjonalità u ta’ l-effettività fir-rigward tal-mezzi użati u l‑objettivi segwiti. […] L-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jattwaw diversi possibilitajiet biex jissorveljaw ir-ritorn furzat.
[…]
(16) L-użu tad-detenzjoni għall-fini ta’ tneħħija għandu jkun limitat u soġġett għall-prinċipju tal-proporzjonalità fir-rigward tal-mezzi użati u l-objettivi segwiti. Id-detenzjoni hija ġustifikata biss biex jiġi ppreparat r-ritorn jew jitwettaq il-proċess ta’ tneħħija u jekk l-applikazzjoni ta’ miżuri anqas koerżivi ma tkunx suffiċjenti.
(17) Ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu detenuti għandhom jiġu trattati b’mod uman u dinjituż fir-rispett tad-drittijiet fundamentali tagħhom u f’konformità mal-liġi internazzjonali u nazzjonali. Mingħajr preġudizzju għall-arrest inizjali mill-awtoritajiet ta’ l-infurzar tal-liġi, irregolat mil-leġislazzjoni nazzjonali, id-detenzjoni għandha bħala regola tkun f’faċilitajiet speċjalizzati għad-detenzjoni.
[…]
(24) Din id-Direttiva tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tosserva l-prinċipji rikonoxxuti mill-[Karta]”.
53. L-Artikolu 1 tad-Direttiva jipprovdi:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi standards u proċeduri komuni li għandhom jiġu applikati fl-Istati Membri biex jiġu rritornati ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, skond id-drittijiet fundamentali bħala prinċipji ġenerali tal-liġi Komunitarja kif ukoll tal-liġi internazzjonali, inkluż il-protezzjoni tar-refuġjati u l-obbligi dwar id-drittijiet tal-bniedem”.
54. L-Artikolu 4 tad-Direttiva intitolat “Dispożizzjonijiet aktar favorevoli” jipprovdi, fil-paragrafu 3 tiegħu, dan li ġej:
“Din id-Direttiva għandha tkun mingħajr preġudizzju għad-dritt ta’ l-Istati Membri li jadottaw jew iżommu dispożizzjonijiet li huma aktar favorevoli għall-persuni li għalihom tapplika dment li dawk id-dispożizzjonijiet ikunu kompatibbli ma’ din id-Direttiva”.
55. L-aħħar paragrafu tal-Artikolu 15(2) tad-Direttiva jippreċiża li “[i]ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat għandu jiġi rilaxxat minnufih jekk id-detenzjoni ma tkunx legali”.
56. L-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, intitolat “Kondizzjonijiet tad-detenzjoni”, huwa fformulat kif ġej:
“Id-detenzjoni għandha titwettaq bħala regola f’faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni. Meta Stat Membru ma jkunx jista’ jipprovdi akkomodazzjoni f’faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni u jkun obbligat jirrikorri għal akkomodazzjoni f’ħabs, iċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jkunu detenuti għandhom ikunu mifrudin mill-priġunieri ordinarji”.
57. L-Artikolu 17(2) u (3) tad-Direttiva jipprovdi:
“2. Familji miżmumin f’detenzjoni sakemm titwettaq it-tneħħija għandhom jiġu provduti b’akkomodazzjoni separata li tiggarantixxi privatezza adegwata.
3. Minuri f’detenzjoni għandu jkollhom il-possibbiltà li jinvolvu ruħhom f’attivitajiet ta’ ħin liberu, inkluż attivitajiet ta’ logħob u rikreazzjoni adatti għall-età tagħhom, u għandu jkollhom, skond it-tul tas-soġġorn tagħhom, aċċess għall-edukazzjoni”.
58. Fl-aħħar nett, l-Artikolu 18 tad-Direttiva, intitolat “Sitwazzjonijiet ta’ emerġenza”, jipprovdi dan li ġej:
“1. F’każijiet fejn għadd eċċezzjonalment kbir ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz li għandhom jintbagħtu lura jkun ta’ piż kbir mhux previst fuq il-kapaċità tal-faċilitajiet ta’ detenzjoni ta’ Stat Membru jew fuq il-persunal amministrattiv jew ġudizzjarju tiegħu, dak l-Istat Membru jista’, sakemm tippersisti s-sitwazzjoni eċċezzjonali, jiddeċiedi […] li jieħu miżuri urġenti dwar il-kondizzjonijiet tad-detenzjoni li jidderogaw minn dawk stabbiliti fl-Artikoli 16(1) u 17(2).
2. Meta jirrikorri għal dawn il-miżuri eċċezzjonali, l-Istat Membru konċernat għandu jgħarraf lill-Kummissjoni. Huwa għandu wkoll jgħarraf lill-Kummissjoni hekk kif ir-raġunijiet għall-applikazzjoni ta’ dawn il-miżuri eċċezzjonali ma jkunux għadhom jeżistu.
3. L-ebda parti minn dan l-Artikolu ma għandha tiġi interpretata bħala li tippermetti lill-Istati Membri jidderogaw mill-obbligu ġenerali tagħhom biex jieħdu l-miżuri kollha xierqa, kemm ġenerali jew partikolari, li jiżguraw it-twettiq ta’ l-obbligi tagħhom taħt din id-Direttiva”.
III – Osservazzjonijiet preliminari
59. Preliminarjament, jiena nirrileva li, kif jirriżulta mill-informazzjoni pprovduta mill-Bundesgerichtshof fil-Kawża C-476/13, id-Direttiva ma kinitx trasposta fl-ordinament ġuridiku Ġermaniż meta A. Bero tpoġġiet taħt detenzjoni fis-6 ta’ Jannar 2011.
60. Fil-fatt, l-Artikolu 62a tal-Aufenthaltsgesetz daħal fis-seħħ fis‑26 ta’ Novembru 2011, jiġifieri wara li l-persuna kkonċernata kienet irrilaxxata. Għalhekk din id-dispożizzjoni ma tapplikax fil-kuntest tal-proċedura mibdija kontra A. Bero. Mill-banda l-oħra, hija tista’ tipprevalixxi ruħha mill-Artikolu 16(1) tad-Direttiva sa fejn, fid-data li fiha tpoġġiet taħt detenzjoni, it-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva stabbilit fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 20(1) tagħha fl-24 ta’ Diċembru 2010 kien skada.
61. Issa, skont ġurisprudenza stabbilita, meta Stat Membru jonqos milli jittrasponi direttiva fit-terminu stabbilit jew jittrasponiha b’mod żbaljat, l-individwi jistgħu jinvokaw kontra dan l-Istat id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva li jkunu jidhru li huma, mill-perspettiva tal-kontenut tagħhom, inkondizzjonati u preċiżi biżżejjed. Issa, kif il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat fil-kawża El Dridi (14), dan japplika għall-Artikoli 15 u 16 tad-Direttiva, li huma inkondizzjonati u preċiżi biżżejjed b’mod li ma jeħtiġux elementi partikolari oħra sabiex jiġu implementati mill-Istati Membri (15) .
IV – L-analiżi tiegħi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva
62. Kull domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreżumi, għall-finijiet tal-analiżi tagħha, interpretazzjoni komuni tat-terminu u l-għan tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
A – It-termini tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva
63. Jiena ser nagħti attenzjoni partikolari għall-verżjonijiet tal-lingwa Franċiża u Ġermaniża tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva. Fil-fatt, teżisti differenza sostanzjali bejn dawn iż-żewġ verżjonijiet lingwistiċi, li b’mod evidenti twassal għal konsegwenzi dwar it-termini użati mil-leġiżlatur Ġermaniż fil-liġi ta’ traspożizzjoni nazzjonali tiegħu.
64. Dwar l-ewwel frażi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, din tipprovdi l-prinċipju segwenti li “[i]d-detenzjoni għandha titwettaq bħala regola f’faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni”.
65. Il-prinċipju huwa fformulat f’termini ċari u omeġenji, fil-lingwi kollha tal-Unjoni (16) . Jiena għalhekk konvint li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried jistabbilixxi l-prinċipju li l-Istati Membri għandhom joħolqu faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni għall-finijiet tad-detenzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi sakemm isseħħ it-tneħħija, b’ċerti eċċezzjonijiet partikolari.
66. Fil-fatt, is-saħħa ta’ dan il-prinċipju titnaqqas bl-użu tal-espressjoni “bħala regola”, li tippreżumi eċċezzjonijiet.
67. Il-leġiżlatur tal-Unjoni jintroduċi eċċezzjoni għall-imsemmi prinċipju fit-tieni frażi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva (17) .
68. B’hekk, fil-verżjoni tal-lingwa Franċiża ta’ din id-dispożizzjoni, iċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija jistgħu jinżammu f’ħabsijiet “[l]orsqu’un État membre ne peut
les placer dans un centre de rétention spécialisé ([m]eta Stat Membru ma jkunx jista’
jipprovdi akkomodazzjoni f’faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni) (18) jew fil-verżjoni tal-lingwa Ingliża tiegħu, “[w]here a Member State cannot
provide accomodation in a specialised detention facility” (19) .
69. Issa, il-verżjoni fil-lingwa Ġermaniża tal-imsemmija tintroduċi differenza sostanzjali fir-rigward taċ-ċirkustanzi fejn Stat Membru jista’ jidderoga għall-prinċipju stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 16(1) tad-direttiva. Fil-fatt, hija tawtorizza d-detenzjoni f’ħabs “[m]eta ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni fi Stat Membru” (20) (“Sind in einem Mitgliedstaat solche speziellen Hafteinrichtungen nicht vorhanden”).
70. Din il-verżjoni hija riflessa, f’parti biss, fit-test tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża li tittrasponi l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva. Fil-fatt, infakkar li l-Artikolu 62a(1) tal-Aufenthaltsgesetz jipprovdi dan li ġej:
“Id-detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija għandha sseħħ, bħala regola, f’faċilitajiet ta’ detenzjoni speċjalizzati. Meta Land ma jkollux faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni, id-detenzjoni tista’ isseħħ f’ħabsijiet oħra ta’ dan il-Land” (21) .
71. Għandu jiġi kkonstatat li l-portata tal-motivi li għalihom Stat Membru jista’ jidderoga mill-prinċipju stabbilit u, konsegwentement, il-portata tal-eċċezzjoni stess ġew emendati b’mod sostanzjali bl-effett konġunt tal-verżjoni fil-lingwa Ġermaniża u tat-traspożizzjoni fl-ordinament ġuridiku Ġermaniż tat-tieni frażi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
72. Qabel ma tiġi eżaminata l-konformità tal-liġi ta’ traspożizzjoni inkwistjoni mad-dritt tal-Unjoni, għandu, għalhekk, jiġi eżaminat jekk il-verżjoni tal-lingwa Ġermaniża ta’ din id-dispożizzjoni, ikkaratterizzata mill-użu tal-espressjoni “[m]eta ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni” (22), tistax leġittimament isservi bħala bażi għal interpretazzjoni li tiġġustifika l-miżuri meħuda fil-kawżi prinċipali.
73. Fl-opinjoni tiegħi, huwa evidenti li l-verżjoni fil-lingwa Ġermaniża tat-tieni frażi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva hija żbaljata.
74. Minn naħa, il-verżjonijiet ta’ din id-dispożizzjoni, u b’mod partikolari dawk li jirrigwardaw l-espressjoni “[m]eta Stat Membru ma jkunx jista’ ” (23), fil‑lingwi l-oħra tal-Unjoni huma omoġeniċi u mmudellati fuq il‑verżjonijiet tal-lingwa Franċiża u Ingliża tagħha. Issa, kif ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, verżjoni lingwistika diverġenti waħda ma tistax tipprevali kontra l-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra (24) .
75. Min-naħa l-oħra, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, sabiex tiġi żgurata interpretazzjoni u applikazzjoni uniformi ta’ dispożizzjoni, li l-verżjoni tagħha f’lingwa waħda tal-Unjoni tkun differenti minn dawk stabbiliti fil-lingwi l-oħra, din għandha tkun interpretata fid-dawl mhux biss tal-istruttura ġenerali tat-test li fiha tinsab, iżda wkoll tal-għan li għandu jintlaħaq mil-leġiżlatur tal-Unjoni (25) .
76. Issa, il-verżjoni fil-lingwa Ġermaniża tat-tieni frażi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, u b’mod partikolari l-użu tal-espressjoni “[m]eta ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni” (26), tneħħi l-effett utli kollu tal-prinċipju li l-leġiżlatur tal-Unjoni stabilixxa fl-ewwel frażi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva u ċertament tikkomprometti l-għanijiet li dan għandu jilħaq.
77. Fil-fatt, ma hemm l-ebda dubju li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried iġiegħel lill-Istati Membri joħolqu faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjonisabiex issir effettiva l-iskema individwali l-ikstar favorevoli li jimponi favur immigranti sakemm isseħħ it-tneħħija tagħhom. Għaldaqstant u għall-kuntrarju tal-opinjoni espressa mill-Gvern Ġermaniż, huwa assolutament evidenti li dan ma kellux l-intenzjoni li jippermetti li dawn l-Istati jinvokaw l-assenza ta’ dawn il-faċilitajiet fit-territorju tagħhom sabiex jidderogaw mill-prinċipju stabbilit.
78. Kieku dan kien il-każ, il-kostruzzjoni ta’ faċilitajiet addattati għall-ispeċifiċità tad-detenzjoni kienet tkun kundizzjoni purament potestativa li tħalli libertà ta’ evalwazzjoni totali lill-Istati Membri. Minn din il‑perspettiva, l-espressjoni “[m]eta Stat Membru ma jkunx jista’ ” (27), prevista fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, għandha għalhekk tkun interpretata bħala li tipprovdi għal sitwazzjonijiet li fihom “Stat Membru ma jridx”, li huwa għalhekk is-sens li konkretament tieħu din il-frażi.
79. Dan iwassal ukoll sabiex jiskoraġġixxi l-Istati Membri milli jibnu faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni u b’hekk jippermettilhom li jordnaw it-tpoġġija ta’ immigranti f’sitwazzjoni irregolari f’ħabsijiet – li hija biss soluzzjoni eċċezzjonali fl-istruttura tad-Direttiva – u finalment, li jiskużaw nuqqas gravi tal-Istati Membri mill-obbligu impost fuqhom mhux biss skont id-Direttiva, iżda wkoll mill-impenji internazzjonali tagħhom.
80. Għaldaqstant, jiena nqis li l-verżjoni tal-lingwa Ġermaniża tat-tieni frażi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, li tipprovdi li Stat Membru jista’ jordna t-tpoġġija f’ħabs meta ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni fit-territorju tiegħu, għandha tkun skartata għall-finijiet tal-analiżi ta’ dawn id-domandi.
B – L-għan tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva
81. L-għan tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva huwa dedott mil-linji gwida espressi fl-Artikolu 1 tagħha li ma jistax jinftiehem ħlief b’konformità u koerenza mal-Artikolu 1 tal-Karta. Dan it-test ta’ dritt primarju, li l-applikabbiltà tiegħu hawnhekk, ma hijiex indiskussjoni, jipprovdi li “[i]d-dinjità tal-bniedem hija invjolabbli [u hija] għandha tkun irrispettata u protetta”. Dan ir-riferiment għad-dinjità tal-bniedem huwa għalhekk bilfors inkluż fir-riferimenti għad-drittijiet fundamentali magħmula fl-Artikolu 1 tad-Direttiva.
82. Għaldaqstant, l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva u, b’mod iktar ġenerali, id-dispożizzjonijiet li jitrattaw b’mod speċifiku l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tal-barranin sakemm isseħħ it-tneħħija ma jistgħu jkunu applikati b’mod konkret u b’konformità ma’ dawn it-testi biss jekk jiżguraw l-osservanza ta’ dawn il-valuri.
83. Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, huwa sabiex jissodisfa dawn ir-regoli li l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva jibbaża d-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija fuq żewġ prinċipji maġġuri relatati mal-kundizzjonijiet u mas-sistema ta’ detenzjoni. Minn naħa, id-detenzjoni għandha sseħħ f’faċilità speċjalizzata bi stil ta’ ħajja xieraq, u min-naħa l-oħra, meta b’mod eċċezzjonali sseħħ f’ħabs, l-Istat Membru għandu jiggarantixxi s-separazzjoni ta’ dan iċ-ċittadin mill-priġunieri ordinarji, fejn dan l-aħħar rekwiżit jidher li huwa sagrosant, għaliex huwa obbligatorju jkun x’ikun il-post tad-detenzjoni.
84. Barra minn hekk, u dejjem skont ir-riferimenti li jinsabu fl-Artikolu 1 tad-Direttiva, il-leġiżlatur tal-Unjoni jittrasponi, hawn hekk, il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Fil-fatt, huwa jeżiġi li l-post, is-sistema u l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tal-immigranti f’sitwazzjoni irregolari jkunu “adegwati” sabiex ma jikkompromettux id-drittijiet mogħtija fl-Artikoli 3, 5 u 8 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) (28) .
85. Il-leġiżlatur tal-Unjoni ttraspona wkoll l-għaxar u l-ħdax linja gwida tal-“għoxrin linja gwida dwar ir-ritorn furzat” li l-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa adotta fl-4 ta’ Mejju 2005 u li għalihom id-Direttiva tirreferi fil-premessa 3.
86. Fil-fatt l-għaxar linja gwida teżiġi, fil-paragrafu 1 tagħha, li l-persuni miżmuma qabel it-tneħħija huma “normalment” impoġġija f’bini assenjat b’mod speċifiku għal dan il-għan, li joffru kundizzjonijiet materjali u sistema adattata għall-istatus ġuridiku tagħhom (29) . Hija timponi wkoll, fil-paragrafu 4 tagħha, li dawn il-persuni jkunu mifruda mill-persuni akkużati u kkundannati. Il-ħdax-il linja gwida teżiġi, fil-paragrafi 2 u 4 tagħha, li l-familji jibbenefikaw minn akkomodazzjoni separata sabiex tkun ippreżervata l-privatezza tagħhom u b’persunal u installazzjonijiet meħtieġa għall-bżonnijiet speċifiċi tat-tfal, li tippermetti, b’mod partikolari, li jkollhom aċċess għall-edukazzjoni u għal attivitajiet ta’ rikreazzjoni (30) .
87. Għal dan il-għan, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem għamlet lista mhux eżawrjenti ta’ kriterji li fid-dawl tagħhom hija tevalwa n-natura adegwata tal-post, tal-kundizzjonijiet u tas-sistema tad-detenzjoni (31) .
88. Qabel xejn, id-disinn u l-qsim tal-bini għandu, sa fejn huwa possibbli, jevita li jagħti l-impressjoni ta’ ambjent ta’ ħabs. Għalhekk dan il-bini għandu jkollu persunal li għandu kwalifiki xierqa, u b’mod partikolari xi konoxxenzi lingwistiċi u mediċi. L-imsemmi bini għandu jkun nadif u joffri spazju għall-għajxien suffiċjenti għan-numru ta’ persuni li jitpoġġew fih. B’mod partikolari, huwa għandu jkollu kmamar kollettivi mhux mħallta kif ukoll tagħmir sanitarju b’aċċess liberu u f’numru suffiċjenti. Barra minn hekk, huwa għandu jkollu l-ispazju u l-materjal neċessarju għall-ikel kif ukoll telefon b’aċċess liberu. Il-faċilità għandha jkollha wkoll tagħmir mediku kif ukoll kamra riżervata sabiex tospita familji u awtoritajiet konsolari. Barra minn hekk, huwa għandu jkollu spazju għall-edukazzjoni u rikreazzjoni u b’mod partikolari spazju għal mixi fl-arja libera. Fl-aħħar nett, fil-każ fejn il-faċilità jkollha tilqa’ familji, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem teżiġi li l-kmamar ikunu mgħammra b’mod speċjali b’infrastrutturi essenzjali meħtieġa għad-detenzjoni ta’ tfal żgħar b’materjal tat-tfal addattat u sigur (32) .
89. Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kriterji li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet li ħabs ma huwiex post “xieraq” u “adegwat” sabiex jilqa’ u għad-detenzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija.
90. Ir-rekwiżiti stabbiliti mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u li ttraspona l-leġiżlatur tal-Unjoni huma bbażati fuq in-natura u l-iskop tal-miżura ta’ detenzjoni.
91. Din hija distinta b’mod ċar ħafna, fis-sostanza tagħha, minn miżura ta’ sanzjoni. Dan ma huwiex każ ta’ sanzjoni ta’ immigrant għar-reat jew delitt li huwa wettaq, iżda preparazzjoni għat-tneħħija tiegħu mill-Istat Membru kkonċernat. Fil-kuntest tad-Direttiva, il-leġiżlatur tal-Unjoni joqgħod attent li ma jużax it-termini “detenzjoni” u “priġunerija” fir-rigward ta’ dan l-immigrant. Huwa jippreċiża, barra minn hekk, fl-Artikolu 15 tad-Direttiva, li d-detenzjoni għandha tkun ordnata kontra persuni li huma suġġetti għal proċeduri ta’ tneħħija u għandha tikkontribwixxi unikament għat-twettiq ta’ din it-tneħħija (33) . Fl-aħħar nett, fil-kuntest tad-Direttiva 2003/9/KE (34), huwa jiddefinixxi d-detenzjoni bħala li tinkludi “restrizzjoni ta’ min ifittex ażil minn Stat Membru għal post partikulari, fejn l-applikant ikun imċaħħad mil-libertà ta’ moviment tiegħu jew tagħha ” (35) .
92. Għalhekk id-detenzjoni ma tikkostitwix sanzjoni mogħtija wara t-twettiq ta’ ksur kriminali u l-għan tagħha ma huwiex li tikkoreġi l-aġir tal-persuna kkonċernata sabiex tidħol mill-ġdid, wara t-terminu, fis-soċjetà. Kull idea ta’ sanzjoni ta’ aġir hija, barra minn hekk, nieqsa mill-motivi li jiffurmaw il-bażi legali tal-miżura ta’ detenzjoni. Ma għandux jintesa li, f’dan l-istadju, l-immigrant li jistenna t-tneħħija ma jaqa’ taħt l-ebda status kriminali u lanqas li, anki jekk Stat Membru jikkwalifika, bħal ma l-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxietlu d-dritt leġittimu, bħala “reat kriminali” il-fatt li jidħol b’mod irregolari fit-territorju tiegħu, din madankollu ddeċidiet li n-natura kriminali eventwali ta’ dan l-aġir għandha tispiċċa quddiem il-prijorità li għandha tingħata lit-tneħħija (36) .
93. Għaldaqstant, ma teżisti ebda raġuni leġittima li għaliha din id-detenzjoni għandha tkun eżerċitata f’kundizzjonijiet u taħt sistema ta’ ħabs.
94. Jekk l-ewwel obbligu impost fuq l-Istati Membri huwa li jiggarantixxu l-osservanza tad-dinjità tal-bniedem, skont l-Artikolu 1 tal-Karta, allura, dan jimplika, fl-ewwel lok li l-irġiel, nisa u tfal li jkunu qegħdin jistennew it-tneħħija ma jingħatawx l-apparenza ta’ kriminali, li fiha nnifisha tikser din id-dinjità, billi jittrattawhom bħala tali.
95. Fit-tieni lok dan jeżiġi li jiġi ggarantit, skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità (37), li l-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tad-detenzjoni ma jissuġġettawhomx għal restrizzjonijiet inerenti għas-sistema ta’ ħabs, li jrendu evidentement impossibbli l-osservanza tar-regoli u tal-prinċipji stabbiliti mid-Direttiva u mit-testi li hija tittrasponi kif ukoll ir-rispett tad-drittijiet fundamentali li minnhom hija ispirata din tal-aħħar. Dan ifisser li jiġu stabbiliti skema u kundizzjonijiet materjali ta’ detenzjoni li jkunu adatti għall-istatus ġuridiku tagħhom u li jkunu kapaċi jirrispondu għall-bżonnijiet individwali tagħhom, u b’mod partikolari ta’ dawk l-iktar vulnerabbli. Dan huwa l-każ tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 17(2) u (3) tad-Direttiva li jipprovdu li l-familji miżmumin f’detenzjoni sakemm titwettaq it-tneħħija għandhom jiġu pprovduti b’akkomodazzjoni adegwata u li l-minuri għandu jkollhom aċċess għall-edukazzjoni u jkunu jistgħu jipprattikaw attivitajiet xierqa, dispożizzjonijiet li għalhekk ma huma xejn ħlief riflessjoni tal-Artikoli 7, 14(1) u 24 tal-Karta.
96. B’konsegwenza loġika u neċessarja mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta r-rekwiżit ta’ tpoġġija f’faċilitajiet addattati b’mod speċjali għan-natura tad-detenzjoni. F’dan ir-rigward, id-Direttiva tiddeskrivi l-kundizzjonijiet minimi li għandha tissodisfa din id-detenzjoni, u ma ssemmiex kundizzjonijiet inqas stretti.
97. Huwa evidenti li l-ħabs ma jippermettix li jiġu sodisfatti r-regoli u l-prinċipji stabbiliti mid-direttiva, għaliex huwa sempliċement intiż għal użu ieħor li ma huwiex dak tad-detenzjoni sakemm isseħħ it-tneħħija. Fil-fatt, il-kundizzjonijiet materjali huma ċertament inadegwati, b’mod partikolari sabiex jintlaqgħu familji u ta’ tfal. Ir-regoli interni ta’ funzjonament jrendu s-sentiment ta’ ħabs omnipreżenti, għaliex il-ħarġiet huma bil-ħin, il-presenza tal-pulizija hija kbira, is-sorveljanza hija stretta u r-responsabbiltà hija totali (38) . Ma’ dan għandhom jiżdiedu l-prekarjarità, il-promiskwità, l-istress, in-nuqqas ta’ sigurtà u l-ambjent ostili li jirrapreżentaw il-ħabsijiet u ma jintesewx ir-restrizzjonjiet amministrattivi inerenti għal dan it-tip ta’ stabbiliment li jillimitaw l-approċċi amministrattivi u legali li jistgħu jieħdu l-immigranti.
98. Skont l-istess loġika u f’każ fejn id-detenzjoni b’mod eċċezzjonali jkollha sseħħ f’ħabs, id-Direttiva teżiġi li l-immigranti jkunu mifrudin mill-priġunieri ordinarji.
99. Min-naħa tiegħu, dan l-obbligu ta’ separazzjoni jipparteċipa direttament fl-osservanza tad-dinjità tal-bniedem u tad-drittijiet fundamentali ta’ dak li ma wettaq ebda reat u ebda delitt. Huwa jiggarantixxi li, fi ħdan l-istruttura tal-ħabs stess, id-detenzjoni ta’ immigrant sakemm isseħħ it-tneħħija tkun distinta mill-eżekuzzjoni ta’ piena u titwettaq f’kundizzjonijiet u taħt sistema addattata għall-istatus ġuridiku tiegħu. Fl-aħħar nett, huwa jipprevjeni r-riskji marbuta mal-kriminalizzazzjoni ta’ ċerti immigranti u jevita l-vjolenzi marbuta mal-ambjent tal-ħabs li jistgħu jippreġudikaw il-persuni l-iktar vulnerabbli.
100. Fl-opinjoni tiegħi, dan jimplika separazzjoni stretta tal-immigranti mill-priġunieri ordinarji bl-istabbiliment ta’ unità totalment distinta iżolata mill-bqija tal-ħabs, li ma toffri ebda possibbiltà ta’ komunikazzjoni mal-persuni kkundannati jew li jkunu f’detenzjoni qabel ma tingħata sentenza dwarhom. Barra minn hekk, fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 15(2) tal-abbozz tad-Direttiva, tal-1 ta’ Settembru 2005 (39), il-Kummissjoni kienet teżiġi, li l-Istati Membri jiżguraw li ċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi “jkunu dejjem
miżmuma fiżikament
separati mill-priġunieri normali” (40) . Bir-raġun.
101. Ir-regoli ta’ funzjonament tal-amministrazzjoni tal-ħabs jidhirli li jipprekludu l-implementazzjoni tal-prinċipji stabbiliti mid-Direttiva, għal raġunijiet li jirrigwardaw, b’mod partikolari, ir-rekwiżiti leġittimi ta’ sigurtà, inerenti għall-funzjonament ta’ tali stabbilimenti. Jekk jitħalla jsir kuntatt bejn il-priġunieri ordinarji u l-barranin taħt detenzjoni waqt li tiġi żgurata lil dawn tal-aħħar il-flessibbiltà tas-sistema li t-testi jimponu, b’mod partikolari għal dak li jirrigwarda l-kuntatt mal-estern, jittieħed hekk ir-riskju li, permezz tal-intermedjarji tagħhom, l-ikkundannati stess jibbenefikaw sabiex jagħmlu direttament jew permezz tal-intermedjarju tal-immigranti kuntatti esterni bil-konsegwenzi li nistgħu faċilment nimmaġinaw. Barra minn hekk, ma huwiex ta’ sorpriża li jiġi kkonstatat, mill-osservazzjonijiet sottomessi b’mod partikolari mill-ħabs ta’ München – jekk fihmthom sew – li fil-verità l-barranin taħt detenzjoni huma suġġetti għas-sistema tal-ħabs u mhux għal sistema speċjalment addattata u konformi għall-preskrizzjonijiet tad-Direttiva. Fil-fatt, dan ma jistax jiġi kkritikat lill-amministrazzjoni tal-ħabs stess, għaliex, għar-raġunijiet, b’mod partikolari, ta’ sigurtà, li għadni kemm fakkart, hija ma tistax tagħmel mod ieħor. Dawn huma għalhekk il-loġika u l-obbligi tas-sistema stess li huma, min-natura tagħhom, inkompatibbli mar-rekwiżiti tad-Direttiva u jirrenduha inapplikabbli f’ambjent ta’ ħabs.
102. Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi ma hemm l-ebda dubju li, fid-dawl tal-għan tar-rekwiżiti pprovduti mil-leġiżlatur tal-Unjoni fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, dan ried ineħħi ċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija mis-sistema tal-ħabs billi jitlob li kull Stat Membru, minn naħa, jistabilixxi faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni fit-territorju tiegħu u, min-naħa l-oħra, li jiggarantixxu s-separazzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi sakemm isseħħ it-tneħħija mill-priġunieri ordinarji meta huma jordnaw b’mod eċċezzjonali detenzjoni f’ħabs.
103. Dan stabbilit, issa għandha tiġi analizzata fid-dettall kull domanda magħmula fil-kuntest tal-Kawżi magħquda C-473/13 u C-514/13 kif ukoll tal-Kawża C-474/13.
V – L-analiżi tad-domandi
A – Rimarki preliminari
104. Sabiex jinftiehem tajjeb il-kuntest li fih saru dawn ir-rinviji għal deċiżjoni preliminari, għandhom jissemmew l-elementi li ġejjin.
105. Jiena nfakkar, fl-ewwel lok, li skont l-Artikoli 83 u 84 tal-Liġi Fundamentali, huma l-Länder li għandhom jiżguraw l-eżekuzzjoni tad-detenzjonijiet ordnati fid-dawl tat-tneħħija ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment.
106. Issa, minn sittax-il Länder li jikkostitwixxu r-Repubblika Federali tal-Ġermanja, għaxra minnhom ma għandhomx faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni (41) . F’dawn iċ-ċirkustanzi u bl-eċċezzjoni tas-sitwazzjonijiet li fihom ċerti Länder jirrikorru għall-assistenza amministrattiva, iċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija jitpoġġew f’ħabsijiet u ċertament ikunu suġġetti għall-istess regoli u restrizzjonijiet li huma rriżervati għall-priġunieri ordinarji jew għal persuni mpoġġija taħt detenzjoni provviżorja.
107. Din is-sitwazzjoni kienet ġiet ikkundannata mill-Kumitat Ewropew għall-projbizzjoni ta’ tortura u ta’ pieni jew trattamenti inumani jew degradanti tal-Kunsill tal-Ewropa (iktar ’il quddiem is-“CPT”) fil-kuntest ta’ rapport magħmul fit-22 ta’ Frar 2012 (42) .
108. Fit-tieni lok, is-separazzjoni tal-immigranti sakemm isseħħ it-tneħħija mill-priġunieri ordinarji ma hijiex iggarantita fil-ħabsijiet kollha tat-territorju u, b’mod partikolari, għal dak li jirrigwarda d-detenzjoni tan-nisa u t-tfal (43) . Dan jirriżulta mhux biss mill-osservazzjonijiet ippreżentati mill-Gvern Ġermaniż, iżda wkoll mill-ġurisprudenza nazzjonali.
109. Għalhekk, permezz ta’ digriet tal-20 ta’ Settembru 2011, il-Landgericht Leipzig (Land ta’ Sachsen) annullat, abbażi tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, it-tpoġġija taħt detenzjoni ta’ ċittadin Tuneżin sa fejn dan kien jaqsam iċ-ċella flimkien ma’ persuna kkundannata (44) . Skont ir-rapport stabbilit mis-CPT, tat-22 ta’ Frar 2012, dak iż-żmien ma kinux jeżistu fil-ħabs ta’ Leipzig unitajiet partikolari rriżervati għaċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija (45) .
110. Permezz ta’ digriet tal-21 ta’ Awwissu 2012, il-Landgericht Traunstein (Land ta’ Bayern) ukoll annullat it-tpoġġija taħt detenzjoni ta’ minuri sakemm isseħħ it-tneħħija għar-raġuni li dan inżamm f’faċilità ta’ delinkwenza tal-minorenni (46) . Fil-fatt, il-ħabs tal-belt ta’ München għandu biss unità separata li tilqa’ adulti tas-sess maskili. Kif indika l-Gvern Ġermaniż fil-kuntest tar-risposta tagħha lis-CPT, il-minuri jinżammu, għalhekk, fil-faċilitajiet ta’ detenzjoni għal minuri, flimkien mal-kriminali minuri (47) . Fir-rigward tal-immigranti nisa, dawn jinżammu fit-taqsima tal-ħabs irriżervata għan-nisa. Din is-sitwazzjoni tinsab ukoll fil-Länder ta’ Baden-Württemberg, ta’ Hessen (48) u ta’ Sachsen (49) .
111. Lil hinn mill-illegalità ta’ tali sitwazzjoni, dan huwa xokkanti. Fil-fatt, in-nisa tqal u l-minuri huma partikolarment vulnerabbli u jeħtieġu attenzjoni partikolari min-naħa tal-awtoritajiet minħabba l-istat tagħhom, l-età tagħhom u d-dipendenza tagħhom, li dwarha la l-leġiżlatur tal-Unjoni fl-Artikolu 17(2) tad-Direttiva, u lanqas il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, fil-ġurisprudenza tagħha, ma huma lesti li jittransiġu (50) .
112. Fit-tielet lok, għal dak li jirrigwarda l-amministrazzjoni tal-unitajiet, għalkemm jiġu ppreparati taqsimiet speċjali, xorta jibqa’ l-fatt li, ħafna drabi, waqt l-ikel, passiġġati jew anki kura fl-infermerija, l-immigranti jistgħu jitħalltu mal-priġunieri ordinarji. B’hekk, skont l-osservazzjonijiet ippreżentati mill-ħabs ta’ München fil-kuntest tal-Kawża C-514/13, il-persuni taħt detenzjoni amministrattiva ma humiex mifruda mill-priġunieri ordinarji waqt il-proċedura tal-wasla u ż-żjarat, fis-swali differenti ta’ stennija (żjara medika, trasferiment) jew meta huma joqogħdu fl-infermerija E. Bouzalmate dam tnax-il jum fl-infermerija komuni tal-ħabs wara t-tentattiv tiegħu ta’ suwiċidju.
113. Fl-aħħar nett, fil-biċċa l-kbira tal-Länder, id-detenzjoni tal-immigranti f’sitwazzjoni irregolari tidher li titwettaq skont il-kundizzjonijiet ġenerali stabbiliti mil-Liġi dwar l-eżekuzzjoni tal-pieni u l-miżuri ta’ riabilitazzjoni u ta’ prevenzjoni li jċaħħdu l-libertà, tas-16 ta’ Marzu 1976, u b’mod partikolari, skont ir-regoli previsti fl-Artikoli 3 sa 49, 51 sa 121, 171, 173 sa 175 (regoli dwar il-ħwejjeġ, ix-xiri u x-xogħol), 178(3) (regoli speċjali għal minuri), u 179 sa 187 (51) .
114. Wara din l-analiżi fattwali, issa għandha tingħata ħarsa lejn il-każijiet differenti inkwistjoni.
B – Il-Kawżi magħquda C‑473/13 u C‑514/13
115. Permezz tad-domanda tagħhom, il-qrati tar-rinviju jistaqsu, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva għandux ikun interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, li, fid-dawl tal-istruttura federali tiegħu, jawtorizza lill-Istati federali jpoġġu liċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija f’ħabs meta ma jkunux jeżistu faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni fit-territorju tal-Istati federali kompetenti.
116. Nippreċiża, minn issa, li l-kwistjoni dwar jekk id-direttiva timponix, u skont il-każ, sa liema terminu, il-bini immedjat ta’ numru minimu ta’ faċilitajiet ta’ detenzjoni, ma tinsabx, fil-fehma tiegħi, fil-kuntest ta’ dawn id-domandi. Il-problema li jqajjmu dawn id-domandi hija kkonċentrata fuq il-każijiet individwali suġġetti lill-Qorti tal-Ġustizzja u huma dwar, fil-fatt, jekk Stat Membru jistax, mingħajr ma jinvoka sitwazzjonijiet sraordinarji, jrendi l-eċċezzjoni msemmija fit-tieni sentenza tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, ir-regola.
117. Fil-fatt, infakkar li A. Bero nżammet f’ħabs għar-raġuni li fil-Land ta’ Hessen ma kinux jeżistu faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni sabiex jilqgħu n-nisa. Mill-osservazzjonijiet ippreżentati minn A. Bero jirriżulta wkoll li hija ma kinitx mifruda mill-priġunieri ordinarji taħt detenzjoni provviżorja.
118. Fir-rigward ta’ E. Bouzalmate, huwa kien miżmum f’taqsima separata tal-ħabs tal-belt ta’ München, peress li l-Land ta’ Bayern ma għandhiex faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni.
119. Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħhom, il-Bundesgerichtshof u l- Landgericht München jistaqsu jekk tali raġuni, ibbażata fuq l-istruttura federali tal-Ġermanja, tistax leġittimament tkun invokata skont l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
120. Minn naħa huma jsostnu li l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jiżguraw id-detenzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija f’faċilitajiet speċjalizzati irrispettivament mil-lokalizzazzjoni tagħhom fit-territorju nazzjonali. Huma jiddeċiedu li ma hemmx lok li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kompetenzi rriżervati għal kull Stat federali għall-implementazzjoni tal-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva. F’dan il-każ, it-tpoġġija taħt detenzjoni tal-persuni kkonċernati hija għalhekk kuntrarja għar-rekwiżiti tad-Direttiva.
121. Min-naħa l-oħra, il-qrati tar-rinviju jirrilevaw li, skont l-Artikolu 4(2) TUE, l-Unjoni għandha tirrispetta l-istruttura federali tal-Istati Membri.
122. Fil-kuntest tal-osservazzjonijiet tiegħu, il-Gvern Ġermaniż ifakkar li l-Artikolu 4(2) TUE jobbliga effettivament lil-leġiżlatur tal-Unjoni li josserva l-identità nazzjonali tal-Istati Membri inerenti għall-istrutturi fundamentali politiċi u kostituzzjonali tagħhom, inkluż dak li jirrigwarda l-awtonomija lokali u reġjonali. Għaldaqstant, huwa jqis li, skont it-tqassim tal-kompetenzi organizzati mil-Liġi Fundamentali, il-Länder għandhom ikunu liberi li jiddeterminaw jekk, u sa fejn, huma għandhom joħolqu u jamministraw faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni, fid-dawl tal-kobor tagħhom, is-sitwazzjoni ġeografika tagħhom u n-numru tal-persuni detenuti għall-finijiet tat-tneħħija tagħhom u għandhom ukoll ikunu liberi li jiddeċiedu, jekk ikun il-każ, li jistabilixxu kooperazzjoni amministrattiva mal-Länder l-oħra. Għaldaqstant, il-Gvern Ġermaniż isostni li s-sovranità amministrattiva ta’ Land tiġi ppreġudikata jekk dan tal-aħħar ma jkunx jista’ jpoġġi l-immigranti sakemm isseħħ it-tneħħija ġewwa ħabs tiegħu minħabba li fit-territorju nazzjonali tiegħu ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni.
123. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, il-Gvern Ġermaniż iqis, għaldaqstant, li l-eċċezzjoni prevista fit-tieni sentenza tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva għandha tkopri s-sitwazzjoni fejn Stat Membru ma jkollux faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni fit-territorju tal-Istat federali kompetenti, iżda huwa obbligat, madankollu, josserva t-tqassim tal-kompetenzi stabbilit mir-regoli istituzzjonali tal-Istat.
124. Huwa minnu li, skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, Stat Membru jista’ jordna t-tpoġġija ta’ immigrant f’sitwazzjoni irregolari f’ħabs meta “ma jkunx jista’” jpoġġih f’faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni. Madankollu, din id-dispożizzjoni ma tippreċiżax ulterjorment ir-raġunijiet li għalihom Stat Membru jkun jinsab f’din l-impossibbiltà.
125. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-leġiżlatur tal-Unjoni jħalli fid-diskrezzjoni ta’ kull Stat Membru d-dmir li jiddefinixxi r-raġunijiet li għalihom individwu jista’ jitpoġġa mhux f’faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni, iżda f’ħabs?
126. Il-Gvern Ġermaniż u dak Olandiż jagħtu risposta pożittiva għal din id-domanda. Fl-interpretazzjoni tagħhom, jevitaw li jorbtu l-Artikolu 16 tad-Direttiva mal-Artikolu 18 tagħha li, madankollu, jitfa’ dawl b’mod singolari sal-punt li jidher li ż-żewġ artikoli għandhom jinqraw flimkien b’mod konġunt, peress li, it-tieni wieħed jesprimi b’mod ċar fit-test tiegħu li jikkostitwixxi eċċezzjoni għall-ewwel wieħed.
127. B’hekk l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva jistabilixxi prinċipju, l-eżekuzzjoni tad-detenzjoni f’faċilità speċjalizzata, u jipprovdi eċċezzjoni, meta l-Istat Membru ma jistax jagħmel dan.
128. L-Artikolu 18 tad-Direttiva jipprovdi espressament is-sitwazzjoni li fiha hija prevista tali deroga, jiġifieri meta l-Istat Membru jkollu “sitwazzjonijiet ta’ emerġenza”, espressjoni li hija t-titolu ta’ dan l-artikolu.
129. Fil-fatt, f’dan l-istadju, nista’ diġà nistaqsi lili nnifsi dwar ir-raġunijiet li wasslu lil-leġiżlatur tal-Unjoni jipprovdi espressament deroga bbażata fuq l-emerġenza tas-sitwazzjoni, jekk tali deroga hijiex daqshekk naturali u normali bħal ma huwa allegat mill-Gvern Ġermaniż u dak Olandiż. Dak li huwa permissibbli minħabba raġunijiet ta’ amministrazzjoni faċli għandu jkun hekk biss f’sitwazzjonijiet ta’ emerġenza mingħajr ma d-Direttiva tippreċiża x’inhu.
130. Huwa għalhekk tajjeb li, fl-ispirtu tad-Direttiva, huwa neċessarju li jiġu stabbiliti b’mod strett ir-raġunijiet li jistgħu jiġu invokati mill-Istati Membri sabiex tiġi ordnata detenzjoni f’ħabs mhux biss f’każ ta’ miżu ra restrittiva tal-libertà l-iktar gravi li tippermetti d-Direttiva, iżda wkoll għax huwa każ ta’ eċċezzjoni u huwa, għalhekk, indispensabbli li jitfakkru l-limiti għall-marġni ta’ manuvra tal-Istati Membri li d-Direttiva stess tipprovdi sabiex tiżgura l-effett utili tagħha.
131. Sitwazzjonijiet ta’ emerġenza bħal dawk iddefiniti fl-Artikolu 18 tad-Direttiva jikkostitwixxu għalhekk l-unika raġuni espressament prevista mil-leġiżlatur tal-Unjoni sabiex tidderoga mill-obbligu ta’ tqegħid f’faċilità speċjalizzata. Skont din id-dispożizzjoni, l-Istat Membru jista’ jadotta miżuri urġenti li jidderogaw mill-prinċipji stabbiliti fl-Artikoli 16(1) u 17(2) tad-Direttiva f’każ ta’ piż kbir mhux previst fuq il-kapaċità tal-faċilitajiet ta’ detenzjoni jew fuq il-persunal amministrattiv jew ġudizzjarju tiegħu minħabba għadd eċċezzjonalment kbir ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz li għandhom jintbagħtu lura. L-imsemmija dispożizzjoni tippermetti li tittieħed inkunsiderazzjoni r-responsabbiltà ħafna ikbar li ċerti Stati Membri għandhom iġestixxu minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħhom. Flussi massivi ta’ immigranti, bħal dawk li jistgħu jesperjenzaw l-Istati Membri fil-fruntiera tal-Mediterran, jaqgħu, fil-fehma tiegħi, taħt din l-eċċezzjoni.
132. Hija din l-unika raġuni li tista’ tiġi invokata?
133. It-test tad-Direttiva ma jidhirx li jippermetti li tingħata risposta affermattiva għal din il-mistoqsija.Mill-banda l-oħra, minn dan it-test, jistgħu jiġu dedotti l-karatteristiċi li għandu jkollhom l-eventwali ċirkustanzi li Stat Membru jista’ jinvoka għal dawn il-finijiet.
134. Fil-fatt, l-Artikolu 18(2) tad-Direttiva jikkwalifika espressament id-derogi previsti fil-paragrafu 1 tiegħu bħala “miżuri eċċezzjonali” u jimponi, f’dan il-każ, li l-Kummissjoni tiġi infurmata bil-bidu u t-tmiem tal-miżuri inkwistjoni.
135. Jidhirli li huwa ċar li ċ-ċirkustanzi eċċezzjonali li għandhom kriterji ta’ emerġenza jew ta’ gravità simili għal dawk previsti fil-kuntest tal-Artikolu 18 tad-Direttiva biss jistgħu jiġġustifikaw miżuri eċċezzjonali li jitolbu l-istħarriġ bħala prinċipju tal-Kummissjoni.
136. Għaldaqstant, jiena naħseb li, bl-eċċezzjoni tas-sitwazzjonijiet ta’ emerġenza marbuta mal-fluss ta’ immigranti, Stat Membru jista’ jordna d-detenzjoni f’ħabs ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija tiegħu biss jekk ikunu jeżistu raġunijiet eċċezzjonali u leġittimi, bħal dawk li huma bbażati mill-istat ta’ neċessità, li jesprimu mingħajr kontestazzjoni possibbli li l-bilanċ tal-interessi jimponi din is-soluzzjoni. Meta Stat Membru jkollu diffikultajiet marbuta mat-tpoġġija f’detenzjoni ta’ immigrant sakemm isseħħ it-tneħħija, jidhirli li dan għandu jikkaratterizza, abbażi ta’ evalwazzjoni ta’ kull każ individwali, ir-raġunijiet li għalihom it-tpoġġija kellha ssir f’ħabs peress li din it-tpoġġija għandha tiggarantixxi s-separazzjoni tal-immigrant mill-priġunieri ordinarji. Barra minn hekk, huwa għandu jimmotiva d-deċiżjoni tiegħu fil-kuntest taċ-ċirkustanzi tal-każ u josserva l-obbligi imposti fuqu mill-Artikolu 18(2) tad-Direttiva. Jidhirli wkoll, u dan minkejja li l-Kummissjoni ma qablitx ma’ din l-idea matul is-seduta, li din id-deċiżjoni ta’ tqegħid għandha tkun tista’ tiġi appellata, tal-inqas fil-kuntest amministrattiv, min-naħa tal-immigrant.
137. Għalhekk huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet ispirati minn qari sempliċi tat-test stess li jiena ser neżamina waħda wara l-oħra r-raġunijiet invokati mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti fil-kuntest tal-kawżi prinċipali u dawk imqajma mill-Gvernijiet tal-Istati Membri fil-kuntest tal-osservazzjonijiet tagħhom.
1. Ir-raġunijiet invokati mir-Regierungspräsidium Kassel (Kawża C‑473/13) u mill-Kreisverwaltung Kleve (Kawża C‑514/13)
138. Fil-Kawżi magħquda C-473/13 u C-514/13, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti bbażaw ruħhom fuq il-kompetenzi rriżervati għal kull Länder u fuq it-termini stess tal-Artikolu 62a(1) tal-Aufenthaltsgesetz sabiex jiġġustifikaw id-detenzjonijiet inkwistjoni. Kif rajna, din id-dispożizzjoni tagħti lil kull Länder id-dritt li jordna d-detenzjoni tal-immigranti f’sitwazzjoni irregolari f’ħabsijiet, meta dawn il-Länder ma jkollhomx fit-territorji tagħhom faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni.
139. Issa, jiena nfakkar li sa issa għaxar Länder ma għandhomx dawn il-faċilitajiet speċjalizzati. B’hekk, mid-dokumenti ppreżentati mill-qorti tar-rinviju fil-Kawża C-514/13 jirriżulta li l-persuni mpoġġija taħt detenzjoni amministrattiva fil-Land ta’ Bayern huma awtomatikament miżmuma, mill-1 ta’ Jannar 2012, fil-ħabsijiet ta’ Aschaffenburg, ta’ München u ta’ Nürnberg (52) .
140. Issa, li żżomm immigrant f’sitwazzjoni irregolari f’ħabs għax ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni f’parti mit-territorju tal-Istat Membru ma hijiex, fl-opinjoni tiegħi, raġuni aċċettabbli, għax fi kwalunkwe każ ma tidħolx fil-kriterji ddefiniti preċedentement. Fil-fatt, din is-sitwazzjoni bl-ebda mod ma hija r-riżultat ta’ sitwazzjoni bħal dik espressament deskritta fl-Artikolu 18 tad-Direttiva jew tippreżenta kriterji ta’ emerġenza jew ta’ gravità simili għal dawk previsti fl-imsemmija dispożizzjoni. Fir-realtà, huwa ċar is-sentiment li faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni ma jeżistux sempliċement għax dawn ma nbnewx f’ċerti Länder u ma ssemmewx il-kapaċitajiet li għandhom il-faċilitajiet ta’ akkomodazzjoni eżistenti.
141. Barra minn hekk, ma jidhirlix li l-istruttura federali tal-Istat Membru hija ta’ ostakolu għall-applikazzjoni tal-prinċipji tad-Direttiva.
142. F’dan ir-rigward, huwa importanti li jitfakkru żewġ prinċipji essenzjali tal-ġurisprudenza tagħna.
143. Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet b’mod konsistenti li Stat Membru ma jistax jeċċepixxi dispożizzjonijiet jew prattiki nazzjonali li jirriżultaw mill-organizzazzjoni federali tiegħu sabiex eventwalment jiġġustifika n-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi preskritti minn direttiva (53) . B’hekk, skont ġurisprudenza stabbilita, l-istituzzjonijiet tal-Unjoni ma għandhomx jieħdu inkunsiderazzjoni u lanqas jiddikjaraw ruħhom dwar it-tqassim tal-kompetenzi mir-regoli istituzzjonali ta’ kull Stat Membru u dwar l-obbligi li jista’ jkollhom l-awtoritajiet tal-Istat federali u fuq dawk tal-Istati federati rispettivament (54) .
144. Għaldaqstant, sa mill-mument li fih Stat Membru jkollu faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni fit-territorju tiegħu, li jkollu kapaċità suffiċjenti sabiex jospita, huwa għandu jordna t-tpoġġija tal-persuni kkonċernati f’din il-faċilità, u ma hijiex wisq importanti l-organizzazzjoni federali ta’ dan l-Istat u l-lokalizzazzjoni ġeografika ta’ din il-faċilità.
145. Fit-tieni lok, l-Istati Membri għandhom jimmodifikaw il-leġiżlazzjoni tagħhom b’mod li jiżguraw ir-rispett tad-drittijiet fundamentali tal-individwi. B’mod partikolari, l-imsemmija Stati ma jistgħux japplikaw leġiżlazzjoni, anki jekk fil-qasam kriminali, li tista’ tipperikola t-twettiq tal-għanijiet intiżi minn direttiva u jipprivawha mill-effettività tagħha. Fil-fatt, skont it-tieni u t-tielet paragrafi tal‑Artikolu 4(3) TUE, l‑Istati Membri, b’mod partikolari “għandhom jieħdu kull miżura ġenerali jew partikolari xierqa sabiex jassiguraw li l-obbligi li joħorġu mit-Trattati jew li jirriżultaw mill-atti ta’ l-istituzzjonijiet ta’ l-Unjoni jitwettqu” u “għandhom [...] joqogħdu lura minn kwalunkwe miżura li tista’ tqiegħed f’periklu l-kisba ta’ l‑objettivi ta’ l-Unjoni”, inkluż dawk intiżi mid-direttiva. Din id-dispożizzjoni hija imposta fuq l-awtoritajiet kollha tal-Istati Membri (55), kemm fuq l-awtoritajiet tal-Istat federali kif ukoll fuq dawk tal-Istati federati fil-każ fejn l-Istat Membru għandu organizzazzjoni federali.
146. Fil-Ġermanja, il-kompetenzi relattivi għall-eżekuzzjoni tad-dritt tal-Unjoni huma maqsuma bejn l-Istat federali u l-Istati federati. Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li skont l-Artikolu 35(1) tal-Liġi Fundamentali, l-awtoritajiet kollha tal-Istat federali u tal-Istati federati għandhom jagħtu assistenza ġudizzjarja u amministrattiva reċiproka, mingħajr ma din tippreġudika s-sovranità amministrattiva tal-Länder invokata mill-Gvern Ġermaniż fil-kuntest tal-osservazzjonijiet tiegħu.
147. B’applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, l-Artikolu 5(1)(2) tal‑Liġi tal-Ġermanja dwar il-proċedura amministrattiva mhux kontenzjuża (Verwaltungsverfahrensgesetz) jippermetti lill-awtoritajiet tal-Istati federati jippreżentaw talbiet għal assistenza amministrattiva meta wieħed ikun ipprojbit milli jadotta miżuri amministrattivi b’mod partikolari minħabba, in-nuqqas ta’ stabbilimenti neċessarji jew nuqqas ta’ persunal.
148. Il-Land ta’ Sarre kkonkluda għalhekk ftehim ta’ kooperazzjoni amministrattiva sabiex ipoġġi ċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija fil-faċilità speċjalizzata ta’ Ingelheim li tinsab fil-Land ta’ Rheinland-Pfalz. Mill-152 post li għandu dan iċ-ċentru, 50 tpoġġew għad-dispożizzjoni tal-Land ta’ Sarre (56) . Il-Land ta’ Hamburg ikkonkluda wkoll ftehim ta’ kooperazzjoni sabiex jiżgura t-tpoġġija f’detenzjoni tan-nisa u tal-minuri fil-faċilitajiet speċjalizzati li jinsabu fit-territorju tal-Land ta’ Brandeburg (57) . Dan donnu huwa l-każ ukoll fil-Länder ta’ Sachsen u ta’ Schleswig-Holstein li, abbażi tal-ftehim ta’ kooperazzjoni konkluż mal-Land ta’ Brandeburg, ipoġġu l-immigranti fil-faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni ta’ Berlin-Köpenick u ta’ Eisenhüttenstadt (58) .
149. Fil-fatt, fil-kuntest tal-Kawża C-514/13, il-qorti tar-rinviju espressament semmiet l-użu tal-assistenza amministrattiva. Fil-fatt, mill-atti proċedurali tal-10, 12 u 13 ta’ Settembru 2013 jirriżulta, li hija talbet espressament lill-awtoritajiet tal-Land ta’ Rheinland-Pfalz sabiex ġentilment ipoġġu lill-persuna kkonċernata fil-faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni ta’ Ingelheim. Għandu jiġi rrilevat li din it-talba ġiet aċċettata qabel ma ġiet miċħuda wara t-tentattiv ta’ suwiċidju tal-persuna kkonċernata.
150. Għaldaqstant, jidhirli li l-istruttura federali tal-Ġermanja ma tipprekludix it-tpoġġija tal-immigranti f’sitwazzjoni irregolari fil‑faċilitajiet ta’ speċjalizzati ta’ detenzjoni, anki fil-każ fejn il-Land kompetenti ma jkollux tali faċilitajiet fit-territorju tiegħu.
151. Fil-fatt, f’każ bħal dan, jidhirli li l-ftehim ta’ kooperazzjoni bejn l-Istati federati differenti, li ċertament huma volontarji, jippermettu li tkun żgurata l-osservanza tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva filwaqt li tkun irrispettata l-istruttura federali tal-Ġermanja.
2. Ir-raġunijiet invokati mill-gvernijiet tal-Istati Membri fil-kuntest tal-osservazzjonijiet tagħhom
a) L-interess u l-benesseri tal-immigrant
152. Skont il-Gvern Ġermaniż u dak Olandiż, jeżistu ċirkustanzi li fihom l-interess u l-benesseri tal-immigrant jitolbu t-tpoġġija tiegħu f’ħabs, u b’hekk jiġġustifikaw deroga mill-prinċipji stabbiliti fit-tieni sentenza tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva. Din it-tpoġġija tikkostitwixxi “miżura aktar favorevoli” fis-sens tal-Artikolu 4(3) tad-Direttiva li tippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jipprovdu “soluzzjoni personalizzata” fl-interess tal-immigrant fis-sens tal-premessa 6 tad-Direttiva (59) .
153. Fil-fatt, il-Gvern Ġermaniż jippreċiża li minħabba t-tul medju ta’ detenzjoni tal-priġunieri ordinarji, li b’mod ċar huwa itwal minn dak tal-immigranti, il-ħabsijiet joffru varjetà ta’ attivitajiet, rikreazzjoni u kura iktar estiżi u frekwenti minn dawk proposti fil-faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni kif ukoll qafas aħjar f’termini ta’ sigurtà. Il‑minuri mpoġġija f’faċilitajiet ta’ delinkwenza tal-minorenni jistgħu jibbenefikaw ukoll minn kuri u tagħlim speċifiku wiesa’ f’dawn il‑faċilitajiet ta’ detenzjoni għall-minuri u jipparteċipaw, jekk iridu, f’attivitajiet ma’ persuni tal-istess età. Fir-rigward tal-persuni li jbatu minn mard partikolari, dawn jistgħu jibbenefikaw mill-kura medika li ma hijiex neċessarjament ipprovduta fil-faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni. Fl-aħħar nett, il-persuni li huma ta’ riskju għas-sigurtà tal‑oħrajn jistgħu jkunu kkontrollati aħjar grazzi għall-istruttura tal-ħabs u sorveljati minn persunal ikkwalifikat.
154. Barra minn hekk, skont il-Gvern Ġermaniż, it-tpoġġija ta’ immigrant f’ħabs tal-lokalità tevita l-inkonvenjenzi marbuta mad-distanza ġeografika tal-faċilitajiet ta’ detenzjoni. Qabel xejn, din it-tpoġġija tippermetti li tiġi żgurata l-effettività tal-proċedura ta’ tneħħija. Sussegwentement, hija tippermetti li jiġu evitati distanzi twal lill-immigrant u tiffaċilita mhux biss iż-żamma ta’ kuntatt mal-familja u l-ħbieb, iżda wkoll il-proċeduri legali. Fl-aħħar nett, fl-ipoteżi fejn membru tal-familja jitpoġġa f’ħabs, it-tpoġġija ta’ immigrant fl-istess ħabs tippermetti r-riunifikazzjoni tal-istess membri tal-familja.
155. Jiena nirrileva li xi argumenti minn dawn tqajmu mill-Gvern Ġermaniż fir-risposta li hija ppreżentat lis-CPT wara r-rapport ippreżentat fit-22 ta’ Frar 2012 (60) .
156. Mingħajr dubju, bl-eċċezzjoni tal-persuni li huma ta’ riskju għas-sigurtà tal-oħrajn u li għalihom jidher li japplika r-riferiment għat-teorija tal-istat ta’ bżonn, jiena għandi dubji kbar fir-rigward ta’ dawn l‑argumenti.
157. Għalkemm l-Artikolu 5 tad-Direttiva jeżiġi effettivament li l-Istati Membri jieħdu inkunsiderazzjoni l-aħjar interess tat-tfal, il-ħajja familjari u l-istat tas-saħħa tal-persuna kkonċernata meta jimplementaw id-Direttiva, huwa evidenti li dan ma huwiex fis-sens li jissuġġerixxu l-Gvern Ġermaniż u dak Olandiż fl-osservazzjonijiet tagħhom.
158. Ċertament hemm sitwazzjonijiet li fihom huwa preferibbli li persuna tkun tinsab f’ħabs pjuttost milli f’faċilità ta’ detenzjoni. Dawn huma preċiżament dawk deskritti mil-leġiżlatur tal-Unjoni fl‑Artikolu 18 tad-Direttiva jew oħrajn li huma simili għalihom fil-gravità u fl-urġenza tagħhom. Minbarra dawn il-każijiet, jidhirli li huwa diffiċli li jiġi sostnut li d-detenzjoni f’ħabs tista’ tikkostitwixxi “miżura aktar favorevoli” jew tirrapreżenta “soluzzjoni personalizzata” għal dak li jkun qiegħed jistenna t-tneħħija, kemm jekk dan huwa minuri jew persuna marida. Jekk isir dan tkun għal darb’oħra qed tiġi omessa l-funzjoni tal-priġunerija li hija maħsuba bħala l-istrument ta’ sanzjoni intiża sabiex tiżgura piena għall-ksur imwettaq.
159. F’dan ir-rigward, huwa evidenti li l-Istati Membri ma jistgħux jibbażaw ruħhom fuq it-termini tal-Artikolu 4(3) tad-Direttiva sabiex jordnaw tali tpoġġija f’detenzjoni.
160. Fil-fatt, għalkemm din id-dispożizzjoni tagħti lill-Istati Membri l‑fakultà li jadottaw jew li jżommu dispożizzjonijiet iktar favorevoli għaċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment minn dawk tad-Direttiva, sakemm dawn id-dispożizzjonijiet ikunu kompatibbli magħha, madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret, fis-sentenza El Dridi (61), li d-Direttiva ma tippermettix lill-imsemmija Stati li japplikaw normi iktar severi fil-qasam irregolat mid-Direttiva (62) .
161. Issa, huwa evidenti li t-tpoġġija f’detenzjoni f’ħabs mhux biss tikkostitwixxi miżura iktar severa minn dawk previsti fil-kuntest tat-tneħħija forzata, iżda wkoll tikser il-prinċipji stabbiliti mid-Direttiva jekk din it-tpoġġija ma tkunx marbuta mal-garanziji rikjesti mill‑Artikolu 16(1) tagħha.
162. Ser nirreferi għall-argumenti mressqa mill-Gvern Ġermaniż u dak Olandiż fil-kuntest tal-osservazzjonijiet tagħhom.
163. Fl-ewwel lok, il-minuri mpoġġija f’faċilità ta’ delinkwenza tal-minorenni jistgħu jibbenefikaw minn kura u tagħlim speċifiku u jipparteċipaw f’attivitajiet ma persuni tal-istess età. Dwar liema kura qegħdin jitkelmu? Għalkemm il-minuri mpoġġija f’faċilità ta’ delinkwenza tal-minorenni, u għalhekk delinkwenti, għandhom bżonn ċertament kura psikoloġika ma narax għalfejn, l-immigranti minuri għandu jkollhom bżonnha, ladarba ma humiex delinkwenti.
164. Hawnhekk nara assimilazzjoni ta’ immigrant ma’ delinkwent, li twassal minħabba l-fatt stess tat-tpoġġija tiegħu f’taqsima tal-minuri, għal separazzjoni tal-minuri minn mal-ġenituri tiegħu, li huwa dak li d-Direttiva trid ġustament tevita. Jiena ma nsibx ir-riflessjoni tal-Artikoli 1 u 24 tal-Karta u b’mod partikolari tal-paragrafu 3 ta’ dan l-aħħar artikolu li jipprovdi li “[i]t-tfal kollha għandhom id-dritt li jkollhom regolarment, relazzjoni personali maż-żewġ ġenituri”.
165. Barra minn hekk, għalkemm id-Direttiva tipprovdi li l-minuri għandhom ikunu jistgħu jibbenefikaw minn attivitajiet adattatti għall-età tagħhom, b’mod partikolari sportivi u rikreattivi, għandi dubji kbar dwar kemm il-leġiżlatur tal-Unjoni seta’ ppreveda li dawn jipparteċipaw għall-attivitajiet komuni mad-delinkwenti minuri, u dan minħabba r-riskji ta’ kriminalizzazzjoni li tali sitwazzjoni tista’ toħloq.
166. Fit-tieni lok, l-immigranti li jsofru minn marda partikolari jistgħu jibbenefikaw, fil-ħabs, minn kura medika xierqa li ma hijiex bilfors disponibbli f’faċilitajiet ta’ detenzjoni. Huwa ċar li ma jistax jiġi eżiġit li kull faċilità ta’ detenzjoni tkun toffri firxa medika kompleta. Madankollu u skont l-Artikolu 16(3) tad-Direttiva, jiena nfakkar li huma għandhom jiżguraw il-kura medika ta’ urġenza u t-trattament indispensabbli tal-mard. Jekk stat ta’ saħħa jeżiġi trattament estensiv, jiena għandi dubju qawwi jekk il-ħabsijiet jistgħux iservu bħala sptar. Huwa ċert għalhekk, li għal ċertu grad ta’ gravità, id-detenuti stess ikollhom jirċievu kura barra mill-ħabs.
167. Fit-tielet lok, id-detenzjoni f’ħabs tal-lokalità jew tal-Länder kompetenti tippermetti lill-immigrant li jżomm kuntatt mal-familja u l-ħbieb tiegħu. Issa tali qtugħ ta’ kuntatt bilfors jeżisti sa fejn l-immigrant qiegħed fuq it-triq tat-tneħħija, u l-preżenza evantwali ta’ qraba fuq il-post ma tippermettilux li jibbenefika minn dispożizzjonijiet li jawtorizzawh jibqa’ fuq it-territorju tal-Unjoni.
168. Fil-raba’ lok, il-fatt li l-immigrant jitqiegħed f’faċilità speċjalizzata ’l bogħod jimmina l-effettività tal-proċedura ta’ tneħħija. Fil-fehma tiegħi, dan l-argument ma huwiex ammissibbli peress li l-għan stess tal-faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni huwa li jiġu ffaċilitati l-proċeduri li jippermettu li jiġi żgurat ir-ritorn rapidu u effettiv tal-persuna sal-pajjiż ta’ oriġni tagħha fl-osservanza tad-drittijiet rikonoxxuti lilu.
169. Fil-ħames lok, immigrant jista’ jitpoġġa fl-istess ħabs li fih hemm il-membri l-oħra tal-familja tiegħu. Ma narax għalfejn din it-tpoġġija ma hijiex possibbli f’faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni fejn ir-riunifikazzjoni tal-familja hija r-regola skont l-Artikolu 17(2) tad-Direttiva. Din l-eżiġenza li l-familjari jinġabru flimkien, jidhirli li, għall-kuntrarju, timmarka d-differenza essenzjali tas-sistema ta’ detenzjoni meta mqabbla mal-ħabs u, konsegwentement, tipprojbixxi r-rikors għal dan tal-aħħar. F’dan ir-rigward, ir-restrizzjonijiet marbuta mas-sistema tal-ħabs li huma dawk tal-priġunerija f’ċella b’ikliet u dmirijiet stabbiliti, ħinijiet ta’ “mixi” estremament imnaqsa u xi kultant l-ilbies ta’ uniformi jidhruli perfettament illustrati mill-osservazzjonijiet tal-ħabs ta’ München.
b) L-ispejjeż relatati mal-istabbiliment ta’ faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni u l-ispejjeż marbuta mat-trasferiment lejn faċilitajiet ta’ detenzjoni fil-bogħod
170. Il-Gvern Ġermaniż jirrileva li tkun spiża eċċessiva sabiex f’kull Land jiġu stabbiliti faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni għall-persuni kkonċernati kollha, jiġifieri l-irġiel, in-nisa u l-minuri, fid-dawl, b’mod partikolari, tan-numru relattivament żgħir ta’ dawn il-persuni, u b’mod partikolari tan-nisa u t-tfal (63) . Huwa jqis ukoll li l-Istat Membru għandu jkollu ċerta flessibbiltà dwar l-organizzazzjoni ta’ dawn il-faċilitajiet sa fejn in-numru ta’ persuni li għandhom ikunu suġġetti għat-tpoġġija f’detenzjoni ma huwiex stabbli u fejn it-tul tad-detenzjoni tagħhom ma taqbiżx ftit ġimgħat sa ftit xhur.
171. Il-Gvern Olandiż, Svediż u dak Svizzeru jsemmu, barra minn hekk, l-ispiża kbira u sproporzjonata li jista’ jirrapreżenta trasferiment fuq distanzi twal tal-immigrant u tal-awtoritajiet responsabbli lejn faċilità ta’ detenzjoni ġeografikament ’il bogħod, li jwassal għal dewmien u jikkostitwixxi ostakolu sproporzjonat għall-eżekuzzjoni tal-proċedura ta’ ritorn. F’dan ir-rigward, il-Gvern Olandiż qajjem b’mod speċifiku s-sitwazzjoni li fiha Stat Membru jista’ jsib ruħu fiha meta faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni ma jkollha ebda post disponibbli jew tkun magħluqa b’mod temporanju.
172. Jiena nifhem li Stat Membru jista’ jkollu problema ta’ ffullar fil-faċilitajiet ta’ detenzjoni tiegħu f’epoka fejn id-detenzjoni amministrattiva żdiedet b’mod qawwi u li huwa jkun ukoll obbligat li jagħlaq ftit minnhom pereżempju minħabba xogħolijiet ta’ trasformazzjoni jew rinnovazzjoni. Għaldaqstant, wieħed ma għandux jinsa li d-detenzjoni tal-immigranti f’sitwazzjoni irregolari f’ħabsijiet toħloq bl-istess mod ir-riskju ta’ sovraffollament ta’ dawn il-faċilitajiet, li, huwa stess, iwassal għal spejjeż kbar. Issa, sa fejn naf jien, huma ħafna l-Istati Membri li jilmentaw sitwazzjoni endemika ta’ sovraffollament fil-ħabsijiet.
173. Jiena nifhem ukoll li t-trasferiment lejn faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni jista’ jwassal għal spejjeż u jeħtieġ organizzazzjoni, filwaqt li l-eżekuzzjoni tal-proċedura tat-tneħħija għandha sseħħ fi żmien qasir. Issa, l-ebda Stat Membru ma seta’ jimmaġina jew anki jippretendi, fil-kuntest tal-adozzjoni tad-Direttiva, li l-obbligi u l-prinċipji li hija tistabilixxi għandhom jitwettqu mingħajr spejjeż. F’dan ir-rigward, għandu wkoll jiġi kkunsidrat li t-tpoġġija tal-immigranti fil-ħabsijiet hija, hi stess, għolja ħafna f’termini ta’ spazju u ta’ tqassim tal-ispazju. Hija teħtieġ restrutturazzjoni sħiħa ta’ ċerti taqsimiet ta’ dawn il-faċilitajiet b’mod li l-iskema ta’ detenzjoni tkun kompatibbli mal-preskrizzjonijiet tad-Direttiva. Konsegwentement, l-ekonomiji allegati mill-Istati Membri jidher li huma illużorji. Fl-aħħar nett, huwa interessanti li tkun magħrufa l-ispiża rispettiva, għal numru ta’ postijiet identiċi, ta’ ħabs u ta’ faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni.
174. Għaldaqstant, fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, jiena nikkunsidra li, bl-eċċezzjoni ta’ sitwazzjonijiet ta’ emerġenza previsti espressament fl-Artikolu 18 tad-Direttiva, ċirkustanzi eċċezzjonali li jippreżentaw kriterji ta’ emerġenza jew ta’ gravità simili għal dawk previsti fil-kuntest tal-imsemmija dispożizzjoni jew li jaqgħu taħt l-istat ta’ neċessità biss jistgħu jiġġustifikaw li Stat Membru jkollu jidderoga mill-prinċipju stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva u jordna t-tpoġġija f’ħabs ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija.
175. Fl-opinjoni tiegħi, ebda waħda mir-raġunijiet imqajma fil-kuntest tal-kawżi prinċipali ma għandha dawn il-karetteristiċi.
176. Għaldaqstant, fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, jiena nqis li l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva għandu jkun interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, fid-dawl tal-istruttura federali tiegħu, tawtorizza lill-Istati federati jpoġġu ċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija f’ħabs meta fit-territorju tal-Istat federat kompetenti ma jeżistux faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni.
C – Il-Kawża C-474/13
177. Fil-Kawża C-474/13 il-Bundesgerichtshof jitlob, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk, skont l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, Stat Membru jistax ma jifridx ċittadin ta’ pajjiż terz miżmum f’ħabs għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu mill-priġunieri ordinarji minħabba li l-immigrant ikun ta l-kunsens tiegħu sabiex jitqiegħed f’dan il-grupp(64) .
178. Fi kliem ieħor, immigrant impoġġi f’detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu jista’ jagħti l-kunsens tiegħu sabiex jiġi ttrattat bl-istess mod bħal delinkwent jew kriminal?
179. Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, il-Bundesgerichtshof tqis li l-persuna kkonċernata għandha tkun tista’ tagħti l-kunsens tagħha sabiex tinżamm flimkien mal-priġunieri ordinarji għar-raġuni li hija “opportunità li tkun f’kuntatt ma’ persuni oħra tal-istess nazzjonalità jew tal-istess età”. Barra minn hekk, hija ssostni li l-obbligu ta’ separazzjoni huwa intiż biss sabiex itejjeb is-sitwazzjoni tal-persuna kkonċernata u li r-rinunzja għal tali obbligu ma taffetwax il-kontenut essenzjali tad-dinjità tal-bniedem, peress li l-eżekuzzjoni ta’ sanzjoni ma tippreġudikax fiha nnifisha d-dinjità tal-bniedem.
180. Il-qorti tar-rinviju tirrileva, madankollu, li skont l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma pprovda ebda eċċezzjoni għall-obbligu ta’ separazzjoni. Barra minn hekk, hija tistaqsi jekk jeżistix ir-riskju li jiġi evitat dan l-obbligu meta “b’mod regolari l-awtoritajiet ikkonċernati jġiegħlu lill-persuni kkonċernati jiffirmaw dikjarazzjonijiet ta’ kunsens ifformulati minn qabel jew iġiegħluhom jagħtu l-kunsens tagħhom”.
181. Fl-osservazzjonijiet tagħhom, l-iStadt Schweinfurt, l-Amt für Meldewesen und Statistik kif ukoll il-Gvern Ġermaniż u dak Olandiż iqisu li tali prattika hija kompatibbli mal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
182. Huwa jibbażaw ruħhom, essenzjalment, fuq l-interess u l-benesseri tal-immigrant, li f’ċerti ċirkustanzi jeħtieġu deroga mill-obbligu ta’ separazzjoni preskritt minn din id-dispożizzjoni. Il-fatt li jitpoġġew mal-priġunieri ordinarji jippermetti, fil-fatt, titjib tas-sitwazzjoni tiegħu u, għaldaqstant, li jiġi ssodisfatt l-għan tal-imsemmija dispożizzjoni.
183. Skont il-Gvern Ġermaniż, dan il-ġbir ta’ persuni f’dan il-grupp jippermetti, b’mod partikolari, lill-persuna kkonċernata “tistabilixxi kuntatti soċjali mal-persuni tal-istess nazzjonalità tagħha matul id-detenzjoni”, ħaġa li magħha jaqbel il-Gvern Olandiż, u tiffaċilita ż-żjarat tal-ġenituri u l-qraba. Il-ġbir ta’ dawn il-persini f’dan il-grupp jippermetti għalhekk li jiġi evitat l-iżolament soċjali li għalih il-persuna kkonċernata tkun suġġetta f’faċilità ta’ detenzjoni minħabba t-tneħħija ġeografika tagħha u n-numru żgħir ta’ persuni li għandhom l-istess nazzjonalità u li jitkellmu l-istess lingwa fil-faċilitajiet. Skont il-Gvern Ġermaniż, tali sitwazzjoni tkun iktar diffiċli li wieħed jgħixha mill-inkonvenjenzi marbuta mat-tqegħid fl-istess grupp ma’ persuni kkundannati. Barra minn hekk, il-Gvern Ġermaniż isostni li l-osservanza tad-dinjità tal-bniedem ma tipprekludix li immigrant li jkun qieged jistenna t-tneħħija jinżamm ma’ priġunieri ordinarji, fl-istess kundizzjonijiet ta’ dawn tal-aħħar. Għall-kuntrarju, l-osservanza ta’ dan il-prinċipju teżiġi r-rispett tax-xewqa tal-persuna kkonċernata li titpoġġa flimkien ma’ priġunieri tal-istess nazzjonalità.
184. Fl-aħħar, kollha jsostnu li tali prattika tista’ tikkostitwixxi miżura iktar favorevoli għall-persuna kkonċernata mill-obbligu strett ta’ separazzjoni. Skont il-Gvern Olandiż, din il-prattika hija, għaldaqstant, konformi mal-Artikolu 4(3) tad-Direttiva u tippermetti, fis-sens tal-premessa 6 tad-Direttiva li “jitfasslu soluzzjonijiet xierqa fl-interess tal-barrani”.
185. Jiena niċħad b’qawwa din l-interpretazzjoni u naħseb li evidentement ir-risposta għad-domanda tal-Bundesgerichtshof għandha tkun fin-negattiv.
186. Fid-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju ssemmi s-sitwazzjoni fejn il-persuna kkonċernata “tagħti l-kunsens” sabiex titpoġġa fl-istess grupp ma’ priġunieri ordinarji billi tiġi ppreparata dikjarazzjoni ta’ kunsens bil-miktub. Issa, il-verb “tagħti l-kunsens” (“einwilligen” fil-lingwa Ġermaniża) jimplika talba minn qabel. Fil-kuntest tal-Kawża C‑474/13, huwa preżunt li l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti “talbu” minn qabel lill-persuna kkonċernata, b’mod jew ieħor, li tirrinunzja għal din il-garanzija.
187. Mill-osservazzjonijiet ippreżentati minn T. L. Pham jirriżulta li hija ffirmat id-dikjarazzjoni bil-miktub ifformulata minn qabel li ġejja:
“Pham Thi Ly, taħt detenzjoni
Jiena niddikjara li nagħti l-kunsens tiegħi sabiex nitpoġġa flimkien mal-priġunieri.
Nürnberg, it-30 ta’ Marzu 2012
Firma”
188. Fid-dawl tal-elementi li jiena għandi quddiemi, jiena nħoss li l-approċċ tal-awtoritajiet nazzjonali ma huwiex immotivat mill-interess ta’ T. L. Pham u lanqas mix-xewqa eventwali li hija wriet dwar il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tagħha. Ebda element fil-proċess, u lanqas id-dikjarazzjoni ffirmata minn T. L. Pham ma jippermetti li jiġi ddikjarat li hija talbet espressament li tinżamm flimkien ma’ persuni tal-istess nazzjonalità tagħha. Eżattament il-kuntrarju. Mill-provi li jiena għandi quddiemi jirriżulta li hija ma tafx il-lingwa Ġermaniża u li, fil-31 ta’ Marzu 2012, 3 Vjetnamiżi biss kienu taħt priġunerija f’wieħed mis-37 ħabs tal-Land ta’ Bayern. Jiena naħseb, fil-verità, li l-approċċ tal-awtoritajiet ġie impost minħabba n-nuqqas ta’ strutturi li jistgħu jilqgħu lil T.L. Pham, fejn fil-fatt dawn tal-aħħar ma pproponew ebda alternattiva għat-tpoġġija f’detenzjoni tagħha.
189. Issa, jidhirli li huwa diffiċli li jiġi ammess, li lil hinn mill-istress li jkun jinsab fih immigrant minħabba t-tneħħija furzata tiegħu u tal-pożizzjoni fraġli tiegħu, Stat Membru jista’, b’mod jew ieħor, jitolbu li jirrinunzja għal garanzija li d-dritt tal-Unjoni jagħti espressament minħabba l-fatt li dan l-Istat ma għandux l-infrastrutturi neċessarji sabiex jinżamm f’faċilità speċjalizzata jew, jekk ikun il-każ, mifrud mill-priġunieri ordinarji.
190. Jekk jiġi ammess li l-Istati Membri jistgħu ma jifirdux immigrant mill-priġunieri ordinarji għar-raġuni li tal-ewwel ta l-kunsens tiegħu għal dan, ikun qed jiġi permess li l-awtoritajiet nazzjonali jevitaw l-obbligu previst fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva u, fl-aħħar nett, li jiġi skużat nuqqas gravi ta’ dawn l-Istati tal-obbligi imposti fuqhom mid-Direttiva u d-dmirijiet internazzjonali tagħhom.
191. Fil-kuntest tal-Kawża C-474/13, jidhirli għalhekk evidenti li tali kunsens ma jistax jikkostitwixxi raġuni valida li tippermetti lill-Istat Membru jidderoga mill-obbligu ta’ separazzjoni previst fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva.
192. It-termini tat-tieni sentenza tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva huma perfettament ċari u nfakkar li huma bbażati fuq obbligu inkundizzjonat u preċiż. Il-leġiżlatur tal-Unjoni ma introduċa ebda eċċezzjoni għall-obbligu ta’ separazzjoni, b’tali mod li Stat Membru ma jistax, abbażi tad-Direttiva, jidderoga minn dan il-prinċipju, anki, fil-fehma tiegħi, fis-sitwazzjonijiet ta’ emerġenza previsti fl-Artikolu 18 tagħha.
193. Għaldaqstant, l-għanijiet tad-Direttiva, li mhux ser nerġa’ nsemmi, jipprekludu b’mod manifest tali prattika.
194. Meta Stat Membru ma jisseparax l-immigranti li jkunu qegħdin jistennew it-tneħħija mill-priġunieri ordinarji, huwa jadotta aġir mhux biss kuntrarju għall-għan tad-Direttiva, jiġifieri dak ta’ ritorn b’mod uman u dinjituż, b’rispett tad-drittijiet fundamentali  tagħhom(65), iżda wkoll sproporzjonat meta mqabbel mal-għan tad-detenzjoni.
195. Fil-fatt, dan l-Istat ikun qed jassimila d-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz ma’ miżuri ta’ sanzjoni, b’tali mod li l-immigrant f’sitwazzjoni irregolari huwa ttrattat bl-istess mod bħal kriminal, għaliex jinżamm f’post, f’kundizzjonijiet u taħt sistema identika għal dawk irriżervati għall-priġunieri ordinarji.
196. Ċertament, jiena nista’ naqbel mal-opinjoni tal-Bundesgerichtshof li bħala prinċipju l-eżekuzzjoni ta’ piena, fiha nnifisha, ma tippreġudikax id-dinjità tal-bniedem. L-eżekuzzjoni mill-ikkundannat tal-piena legalment imposta u legalment mogħtija hija anki għalih stess, filwaqt li jħallas id-dejn li huwa għandu lejn is-soċjetà, mezz kif jerġa’ jsib id-dinjità ta’ ċittadin tiegħu. Iżda tista’ tingħata l-istess opinjoni mingħajr riżerva fir-rigward ta’ T. L. Pham, li tpoġġiet f’sitwazzjoni ta’ persuna li qed teżegwixxi piena meta hija innoċenti minn kull ksur tad-dritt komuni? Hawn hekk jidhirli li l-paralleliżmu ma huwiex possibbli.
197. Barra minn hekk, jidhirli li huwa riskjuż, fir-rigward tad-drittijiet fundamentali, li jiġi sostnut li d-detenzjoni fi ħdan ħabs tippermetti it-“titjib tas-sitwazzjoni” ta’ immigrant bi ksur ukoll tal-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva li huma bbażati fuq il-preżervazzjoni tal-interessi tal-immigrant f’sitwazzjoni irregolari u tad-dinjità tiegħu. Fil-fatt, kif jiena indikajt fil-punti 159 sa 161 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-Artikolu 4(3) tad-Direttiva ma jippermettix li tali prattika tkun iġġustifikata, għaliex tirrigwarda, fiha nfisha, miżura ħafna iktar severa minn dik prevista mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
198. Għaldaqstant, jiena ma naqbel xejn mal-idea esposta mill-qorti tar-rinviju fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, li l-persuna kkonċernata tista’ tirrinunzja għal din il-garanzija meta jkunu jeżistu, pereżempju, “opportunitajiet li tkun f’kuntatt ma’ persuni tal-istess nazzjonalità tagħha jew tal-istess età”, idea li jaqbel magħha wkoll il-Gvern Olandiż. Ħabs mhux klabb ta’ btala u lanqas klabb fejn wieħed jiltaqa’ ma’ oħrajn. Barra minn hekk, meta jiena eżaminajt l-istatistiċi stabbiliti mil-Land ta’ Bayern dwar in-nazzjonalità tal-persuni taħt priġunerija fil-31 ta’ Marzu 2012, data li fiha T. L. Pham tpoġġiet taħt detenzjoni, fit-territorju kollu (66) (jiġifieri 37 ħabs li 9 minnhom huma prinċiparjament tan-nisa) (67), jiena kkonstatajt li 3 detenuti biss għandhom nazzjonalità Vjetnamiża, 7 għandhom oriġini Afrikana – li tinkludi 57 pajjiż u daqshekk ieħor lingwi u djaletti – u ħadd ta’ oriġini Ċiniża, Iraqija, Lebaniża jew Albaniża. Jidhirli li fi kwalunkwe każ l-opportunitajiet huma rari.
199. Fl-aħħar nett, jiena niddubita l-valur tal-kunsens ta’ T. L. Pham fid-dawl tal-kuntest li ngħata fih.
200. Qabel xejn, mill-osservazzjonijiet ippreżentati minn T. L. Pham jirriżulta li din ma kellhiex konoxxenzi lingwistiċi biżżejjed tal-Ġermaniż sabiex tifhem id-dikjarazzjoni li ffirmat u kollox jagħti x’jifhem li din id-dikjarazzjoniji ta’ kinitx ġiet tradotta.
201. Barra minn hekk, ir-rinunzja inkwistjoni saret f’sitwazzjoni bi sfond mhux ibbilanċjat bejn l-awtoritajiet responsabbli mill-implementazzjoni tad-detenzjoni u l-immigrant f’sitwazzjoni irregolari. Ma għandux jintesa li persuna mpoġġija taħt detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija tinsab f’pożizzjoni sensittiva fil-konfront tal-awtoritajiet u jiena ma nistax neskludi li hija tat il-kunsens tagħha meta tpoġġiet taħt pressjoni, anki jekk minima. Kif tirrileva l-qorti tar-rinviju fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, “b’mod regolari l-awtoritajiet ikkonċernati jġiegħlu lill-persuni kkonċernati jiffirmaw dikjarazzjonijiet ta’ kunsens ifformulati minn qabel jew iġiegħluhom jagħtu l-kunsens tagħhom”.
202. Fl-aħħar nett, għandha tiġi kkunsidrata l-qagħda psikoloġika li fiha jista’ jinsab immigrant meta jitpoġġa taħt detenzjoni u tad-diffikultajiet li huwa stess jaffaċċja, minħabba l-lingwa tiegħu pereżempju, sabiex jagħraf id-drittijiet mogħtija lilu. B’hekk mill-osservazzjonijiet ippreżentati minn T. L. Pham jirriżulta li hija ma kellhiex konoxxenzi lingwistiċi biżżejjed tal-lingwa Ġermaniża sabiex tifhem id-dikjarazzjoni li hija ffirmat u xejn ma jindika li din id-dikjarazzjoni ġiet tradotta. F’dan ir-rigward, huma ħafna dawk li f’dan l-istadju ma jkollhomx il-mezzi ta’ assistenza legali u li ma jkunux konxji b’mod sħiħ tad-drittijiet tagħhom fil-mument li fih huma jiġu mistiedna jirrinunzjaw għalihom. Ħafna ma jifhmux il-portata u l-konsegwenzi ta’ dikjarazzjoni f’dan is-sens. Huwa għalhekk li jiena ma nistax nieħu r-riskju li jingħata valur legali lil kunsens mogħti f’dawn it-tip ta’ ċirkustanzi.
203. Barra minn hekk, is-sitwazzjoni proposta minn T. L. Pham tikkostitwixxi, għar-raġunijiet esposti, aggravju tad-destin tagħha, u jidher li sabiex ikun żgurat ir-rispett tad-drittijiet tagħha, hija kellha tkun assistita minn avukat. Issa, mill-osservazzjonijiet ippreżentati matul is-seduta jirriżulta li din ġiet assistita minn avukat fi stadju sussegwenti tal-proċedura.
204. Għaldaqstant u fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, jiena nqis li l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva għandu jkun interpretat fis-sens li jipprekludi li Stat Membru ma jisseparax ċittadin ta’ pajjiż terz miżmum għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu f’ħabs mill-priġunieri ordinarji għar-raġuni li huwa ta l-kunsens sabiex jitqiegħed f’dan il-grupp.
VI – Konklużjoni
205. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Bundesgerichtshof et le Landgericht München kif ġej:
1) Fil-Kawżi magħquda C‑473/13 u C‑514/13:
L-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 ta’ Diċembru 2008, dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, għandu jkun interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, li, fid-dawl tal-istruttura federali tiegħu, tawtorizza lill-Istati federati jpoġġu ċ-ċittadini ta’ pajjiż terz sakemm isseħħ it-tneħħija f’ħabs meta ma jeżistux fit-territorju tal-Istat federat kompetenti faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni.
2) Fil-Kawża C-474/06:
L-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 ta’ Diċembru 2008, dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li Stat Membru ma jisseparax ċittadin ta’ pajjiż terz miżmum għal-finijiet tat-tneħħija tiegħu f’ħabs mill-priġunieri ordinarji għar-raġuni li dan ta l-kunsens tiegħu sabiex jitqiegħed f’dan il-grupp.
(1) .
(2)
–
Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 ta’ Diċembru 2008, dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (ĠU L. 348, p. 98, iktar’il quddiem id-“Direttiva”).
(3)
–	Ara l-Artikolu 1 kif ukoll il-premessi 2 u 11 tad-Direttiva.
(4)
–	Sentenza El Dridi (C‑61/11 PPU, EU:C:2011:268, punti 39 u 41).
(5)
–	Ibidem (punt 42).
(6)
–	Fis-sentenza Popov vs Franza, tad-19 ta’ Jannar 2012, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fakkret ukoll li “it-tqegħid f’detenzjoni amministrattiva [huwa] miżura li għandha tintuża fl-aħħar lok meta l-ebda alternattiva ma [tkun tista’] tissostitwiha” (§ 119) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ara, ukoll, ir-Riżoluzzjoni 1707 (2010), li fiha l-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa tfakkar li “id-detenzjoni […] ta’ immigranti f’sitwazzjoni irregolari hija miżura eċċezzjonali li tapplika biss meta jkunu eżaminati l-alternattivi l-oħra kollha u l-ebda waħda minnhom ma rriżultat konvinċenti” (punt 9.1.1).
(7)
–	Ara, rispettivament, il-premessi 13, 16, 17 u 24 tad-Direttiva.
(8)
– Il-korsiv huwa tiegħi.
(9)
–	Dawn huma l-Länder ta’ Hamburg, ta’ Hessen, ta’ Bade-Wurtemberg, ta’ Bayern, ta’ Mecklenburg-Vorpommern, ta’ Niedersachsen, ta’ Nordrhein-Westfalen, ta’ Sachsen, ta’ Sachsen-Anhalt u ta’ Thüringen. Min-naħa l-oħra, jeżistu faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni fil-Länder segwenti: Berlin, Schleswig-Holstein, Rheinland-Pfalz u Sarre flimkien, Brandeburg u Bremen.
(10) Matul is-seduta sar magħruf li d-digriet ta’ detenzjoni ta’ E. Bouzalmate ġie annullat.
(11)
–	BGBl. 2004 I, p. 1950.
(12)
– Il-korsiv huwa tiegħi.
(13) Ara, b’mod partikolari, Il-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenzi S.D. vs Il-Greċja tal-11 ta’ Ġunju 2009, Popov vs Franza, iċċitata iktar ’il fuq, u Aden Ahmed vs Malta tat-23 ta’ Lulju 2013.
(14)  –	EU:C:2011:268.
(15)
–	Punti 46 u 47 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(16)
–	Fil-lingwa Ċeka, “Zajištění se zpravidla vykonává ve zvláštních zajišťovacích zařízeních”; fil-lingwa Ġermaniża, “Die Inhaftierung erfolgt grundsätzlich in speziellen Hafteinrichtungen”; fil-lingwa Ingliża, “Detention shall take place as a rule in specialised detention facilities”; fil-lingwa Finlandiża, “Säilöönotto tapahtuu yleensä erityisissä säilöönottolaitoksissa“; fil-lingwa Taljana, “Il trattenimento avviene di norma in appositi centri di permanenza temporanea”; fil-lingwa Olandiża, “Voor bewaring wordt in de regel gebruik gemaakt van speciale inrichtingen voor bewaring“; u anki fil-lingwa Pollakka, “Przetrzymywanie odbywa się z reguły w specjalnych ośrodkach detencyjnych”.
(17)
–	Ara wkoll, l-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 18 tad-Direttiva, li għaliha ser niġi iktar tard.
(18)
–	Il-korsiv huwa tiegħi.
(19)
–	Ibidem .
(20)
–	Ibidem.
(21)
– Ibidem.
(22)
–	Ibidem.
(23)
–	Ibidem.
(24)
–	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni (C‑219/95 P, EU:C:1997:375 punt 15).
(25)
–	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Endendijk (C‑187/07, EU:C:2008:197, punti 22 et seq .).
(26)
–	Il-korsiv huwa tiegħi.
(27)
–	Ibidem.
(28)
–	Huwa stabbilit sew, fil-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, li kull ċaħda ta’ libertà għandha mhux biss taqa’ f’waħda mill-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(1)(a) sa (f) tal-KEDB, iżda wkoll tkun “regolari” (ara, b’mod partikolari, is-sentenza Popov vs Franza, iċċitata iktar ’il fuq, § 118 u l-ġurisprudenza ċċitata). Għal dan il-għan, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem teżiġi rabta bejn, minn naħa, ir-raġuni invokata għaċ-ċaħda tal-libertà awtorizzata u, min-naħa l-oħra, il-post u s-sistema tad-detenzjoni ( ibidem ).
(29)
–	Ara wkoll, it-tmien linja gwida mill-għaxra li jiddefinixxu ċ-ċirkustanzi li fihom id-detenzjoni ta’ min ifittex l-ażil u tal-immigranti f’sitwazzjoni irregolari hija legalment ammissibbli, li fiha l-Assemblea Parlamentarii tal-Kunsill tal-Ewropa tinnota li l-post, il-kundizzjonijiet u s-sistema ta’ detenzjoni għandhom ikunu xierqa, kif ukoll id-dokument ta’ riflessjoni “Les droits fondamentaux des migrants en situation irrégulière en Europe” [CommDH/IssuePaper(2007)1, Titolu III, taħt (ii)].
(30) Fl-istess ordni ta’ ideat, l-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa teżiġi, fit-tieni mill-“15 ir-regola Ewropea li jiddefinixxu l-istandards minimi applikabbli għall-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tal-immigranti f’sitwazzjoni irregolari u ta’ min ifittex l-ażil” li l-persuni detenuti jingħataw akkomodazzjoni f’faċilitajiet speċjalizzati intiżi għad-detenzjoni marbuta mal-immigrazzjoni u mhux f’ħabsijiet. Hija timponi wkoll, fil-ħames u s-sitt regoli Ewropej, li l-bini assenjat għal dan il-għan għandu joffri kundizzjonijiet materjali u sistema adattata għall-istatus ġuridiku u għas-sitwazzjoni fattwali tal-persuni kkonċernati.
(31)
–	Ara wkoll, spjegazzjonijiet dwar l-għaxar u l-ħdax il-linja gwida mill-għoxrin linja gwida dwar ir-ritorn furzat tal-Kunsill tal-Ewropa.
(32)
–	Ara s-sentenza Popov vs Franza, iċċitata iktar ’il fuq.
(33)
–	Il-leġiżlatur tal-Unjoni ttraspona wkoll il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem li tipprovdi li ċaħda ta’ libertà ma hijiex kompatibbli mal-Artikolu 5(1)(f) tal-KEDB ħlief jekk hija titwettaq għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ proċedura ta’ tkeċċija u hija proporzjonata għal dan il-għan (ara Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, is-sentenzi Chahal vs ir-Renju Unit tal-15 ta’ Novembru 1996, Ġabra ta’ sentenzi u deċiżjonijiet
1996-V, § 112 u 113, kif ukoll Popov vs Franza, iċċitata iktar ’il fuq, § 140).
(34)
–	Direttiva tal-Kunsill, tas-27 ta’ Jannar 2003, li tistabbilixxi standards minimi għall-akkoljenza ta’ dawk li jfittxu ażil (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kap. 19, Vol. 6, p. 101).
(35)
–	Artikolu 2(k) tad-Direttiva 2003/9. Il-korsiv huwa tiegħi.
(36)
–	Ara s-sentneza El Dridi (EU:C:2011:268, punt 59).
(37)
–	Ara l-premessi 13 u 16 tad-Direttiva.
(38)
–	Ara, f’dan ir-rigward, l-osservazzjonijiet tal-ħabs ta’ Munich li jinsabu fl-Anness 2 tad-deċiżjoni tar-rinviju tal-Kawża C‑514/13.
(39)
–	COM (2005)391
(40)
–	Il-korsiv huwa tiegħi.
(41) Sa minn meta saru dawn id-domandi, din is-sitwazzjoni jidher li evolviet. B’hekk, minn deċiżjoni tal-Ministru tal-Intern tal-Länd ta’ Bayern, adottata f’Novembru 2013, jirriżulta li l-ħabs ta’ Mühldorf am Inn huwa attwalment ristrutturat sabiex fih tiġi stabbilita faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni kapaċi tilqa’ 82 persuna, fosthom 14 nisa, sakemm isseħħ it-tneħħija tagħhom. Din il-faċilità ntgħażlet minħabba li tinsab ġeografikament qrib l-ajruport ta’ München (ara l-Artikolu fil-gazzetta Wochenblatt, tal-14 ta’ Novembru 2013, intitolat “Aus Mühldorfer ‘Kuschelknast’ wird Bayerns einziges ‘Abschiebe-Gewahrsam’”).
(42)
–	Report to the German Government on the visit to Germany carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 25 November to 7 December 2010 [CPT/Inf (2012) 6, punt 33].
(43)
–	Mir-risposta tal-Gvern Ġermaniż għar-rapport tas-CPT tat-22 ta’ Frar 2012 (Response of the German Government to the Report of the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) on its visit to Germany from 25 November to 2 December 2010 [CPT/Inf (2012) 7] jirriżulta li d-detenzjoni tal-immigranti sakemm isseħħ it-tneħħija f’ħabs titwettaq f’unitajiet distinti, separati mill-bqija tal-istabbiliment, fil-Länder ta’ Brandebourg, ta’ Brême, ta’ Rhénanie-Palatinat, ta’ Rhénanie du Nord-Westphalie u ta’ Basse-Saxe (p. 23 u 24).
(44)
–	LG Leipzig – 07 T 104/11.
(45)
–	Ara s-CPT/Inf (2012) 6, punt 31.
(46)
–	LG Traunstein – 4 T 3104/12.
(47)
–	“As a general rule, minors are not detained pending deportation. This is the case only in severely limited exceptional cases, and the principle of proportionality is strictly adhered to. As a rule, minors are placed in the custody of the youth welfare office” [CPT/Inf (2012) 7, p. 24].
(48)
–	Ara r-risposta tal-Land ta’ Hessen li tinsab fl-Anness 3a tad-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C‑514/13, li tippreċiża li, “[g]ħal dak li jirrigwarda l-adulti tas-sess femminili kif ukoll il-minuri u t-tfal taż-żewġ sessi, in-numru żgħir tagħhom ma jippermettix li jinħolqu ċentri ta’ detenzjoni addattati. Meta tali persuni jkollhom jitpoġġew f’detenzjoni amministrattiva, dan isir fil-ħabsijiet ta’ Frankfurt-am-Main III (għan-nisa) u fil-faċilitajiet ta’ detenzjoni għal minuri” (traduzzjoni mhux uffiċjali).
(49)
–	Ara r-risposta tal-Land ta’ Sachsen li tinsab fl-Anness 3a tad-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C 514/13, li tagħmel riferiment għar-risposta li huwa ta għall-mistoqsija 49 tar-Rikors Parlamentari, tal-5 ta’ Settembru 2012 (Drucksache 17/10597), li tippreċiża li “[d]war id-detenzjoni tal-adulti tas-sess femminili, minħabba n-numru żgħir ta’ nisa mpoġġija taħt detenzjoni (il-biċċa l-kbira mara waħda), din titwettaq – bil-ħsieb li jiġi evitat l-iżolament totali – fi ħdan il-ħabs ta’ Chemnitz, f’unità rriżervata għall-persuni mpoġġija taħt detenzjoni provviżorja” (p. 114, traduzzjoni mhux uffiċjali).
(50)
–	Ara wkoll, id-digriet tal-Bundesgerichtshof, tas-7 ta’ Marzu 2012 (V ZB 41/12), li fih il-Qorti Suprema tagħmel riferiment espliċitu għas-separazzjoni tal-minuri f’detenzjoni mill-priġunieri ordinarji u tenfażizza l-importanza tal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 17(3) sa (5) tad-Direttiva.
(51)
–	Ara r-risposti tal-Länder differenti għall-mistoqsija 52 tar-Rikors Parlamentari, tal-5 ta’ Settembru 2012, imsemmi iktar ’il fuq (p. 124 sa 127).
(52)
–	Ara l-Anness 3a tad-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C‑514/13.
(53)
–	Ara s-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑67/05, EU:C:2005:791, punt 9 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(54)
–	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Il-Ġermanja vs Il‑Kummissjoni (C‑8/88, EU:C:1990:241, punt 13).
(55)
–	Ara s-sentenza Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 85u l-ġurisprudenza ċċitata). F’dan ir-rigward ara wkoll id-digriet Région wallonne vs Il-Kummissjoni (C‑95/97, EU:C:1997:184, punt 7).
(56)
–	Ara l-Anness 3b tad-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C‑514/13.
(57)
–	Ara r-risposta tal-Land ta’ Hamburg li tinsab fl-Anness 3a tad-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C‑514/13.
(58)
–	Ara p. 3 tal-osservazzjonijiet ta’ A. Bero fil-verżjoni fil-lingwa Franċiża tagħhom.
(59)
–	Punti 29 et seq . tal-osservazzjonijiet tal-Gvern Olandiż.
(60)
–	Ara s-CPT (2012) 7. Skont ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, id-detenzjoni f’ħabs tippermetti, f’ċerti każijiet, li jkun hemm infrastruttura u persunal komuni u li l-persuni jinżammu f’post relattivament qrib tar-“residenza” tagħhom (p. 24). Ara wkoll, ir-risposta tal-Land ta’ Hessen li tinsab fl-Anness 3a tad-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C‑514/13, li tippreċiża li “[i]l-faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni ma humiex ipprovduti fil-Land ta’ Hessen u lanqas ma huma neċessarji” (traduzzjoni mhux uffiċjali).
(61)  –	EU:C:2011:268.
(62)
–	Punt 33.
(63)
–	Fir-risposta tiegħu għar-rapport ippreżentat mis-CPT, il-Gvern Ġermaniż iqajjem ukoll l-argumenti ekonomiċi marbuta mal-istabbiliment ta’ faċilitajiet speċjalizzati u tqis li, fid-dawl tan-numru relattivament żgħar ta’ persuni attwalment f’detenzjoni, is-sistema attwali tista’ tkun meqjusa xierqa [CPT/Inf (2012) 7, p. 24]. Ara wkoll, ir-risposta tal-Land ta’ Hessen li tinsab fl-Anness 3a tad-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C ‑14/13, li jippreċiża li “[f]aċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni ma humiex ipprovduti fil-Land ta’ Hessen u lanqas ma huma neċessarji” (traduzzjoni mhux uffiċjali).
(64)
– Din it-tpoġġija f’detenzjoni ġiet deċiża wkoll mill-awtoritajiet tal-Land ta’ Bayern abbażi tal-Artikolu 62a(1) tal-Aufenthaltsgesetz. Ebda element tal-proċess ma jindika r-raġuni għaliex T. L. Pham ma setgħetx titpoġġa f’faċilità speċjalizzata ta’ detenzjoni. Madankollu u kkunsidrati l-provi li jiena stajt nara fil-kuntest tal-Kawżi magħquda C‑473/13 u C‑514/13, jidhirli li din it-tpoġġija f’ħabs hija ġġustifikata bin-nuqqas ta’ faċilitajiet speċjalizzati ta’ detenzjoni fil-Land ta’ Bayern. Ladarba din il-ġustifikazzjoni ma tistax, fl-opinjoni tagħna, tkun aċċettata fid-dawl tar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva, tali detenzjoni hija, għaldaqstant, illegali. Madankollu, fil-każ fejn din id-detenzjoni tkun ġġustifikata minn raġuni leġittima, il-kwistjoni tal-legalità tagħha tqum sa fejn l-persuna kkonċernata titpoġġa flimkien mal-priġunieri ordinarji wara l-kunsens tagħha.
(65)
–	Ara l-premessi 13, 16, 17 u 24 tad-Direttiva.
(66)
–	Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Strafvollzugsstatistik in Bayern 2012, Stichtagerhebung zum 31. März (Kennziffer B VI 6 j 2012, p. 10).
(67)
–	Ara s-sit tal-internet http://www.justizvollzug-bayern.de/JV/Anstalten/Zustaendigkeiten.