62022CJ0186
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 19ης Οκτωβρίου 2023 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Μεταφορές – Κανονισμός (ΕΚ) 1370/2007 – Δημόσιες επιβατικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 1, παράγραφος 2 – Εγκαταστάσεις με συρματόσχοινα – Απευθείας ανάθεση από αρμόδια τοπική αρχή σε εγχώριο φορέα σύμβασης παροχής δημόσιας υπηρεσίας μεταφορών – Μεταβίβαση του λειτουργικού κινδύνου – Αντιστάθμιση για την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας»
Στην υπόθεση C‑186/22,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) με απόφαση της 7ης Μαρτίου 2022, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 9 Μαρτίου 2022, στο πλαίσιο της δίκης
Sad Trasporto Locale SpA
κατά
Provincia autonoma di Bolzano,
παρισταμένης της:
Strutture Trasporto Alto Adige SpA A.G.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους E. Regan (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, Z. Csehi, M. Ilešič, I. Jarukaitis και Δ. Γρατσία, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: C. Di Bella, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 30ής Μαρτίου 2023,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Sad Trasporto Locale SpA, εκπροσωπούμενη από τον G. Greco και την A. Sandulli, avvocati,
–
η Provincia autonoma di Bolzano, εκπροσωπούμενη από τη L. Fadanelli, τον P. Mantini, τη P. Pignatta, τον L. Plancker και την A. Roilo, avvocati,
–
η Strutture Trasporto Alto Adige SpA A.G., εκπροσωπούμενη από τον P. Mantini, avvocato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον G. Gattinara, τον P. Messina και την F. Tomat,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2007, για τις δημόσιες επιβατικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές και την κατάργηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 1191/69 και (ΕΟΚ) αριθ. 1107/70 (ΕΕ 2007, L 315, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2016/2338 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 2016 (ΕΕ 2016, L 354, σ. 22) (στο εξής: κανονισμός 1370/2007), καθώς και του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Sad Trasporto Locale SpA και της Provincia autonoma di Bolzano (αυτόνομης επαρχίας Bolzano, Ιταλία), σχετικά με την απευθείας ανάθεση, σε εγχώριο φορέα, μέσω παραχώρησης, της δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών μεταφορών σε ορισμένες εγκαταστάσεις μέσων σταθερής τροχιάς και εγκαταστάσεις τελεφερίκ στην Strutture Trasporti Alto Adige SpA A. G. (στο εξής: STA).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 1370/2007
3
Οι αιτιολογικές σκέψεις 33 και 36 του κανονισμού 1370/2007 έχουν ως εξής:
«(33)
Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, με τις σκέψεις 87 έως 95 [της απόφασης της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415),] […], έκρινε ότι οι αποζημιώσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας δεν συνιστούν πλεονέκτημα κατά την έννοια του άρθρου [107 ΣΛΕΕ], υπό τον όρο ότι πληρούνται σωρευτικά τέσσερα κριτήρια. Εφόσον δεν πληρούνται τα κριτήρια αυτά, ενώ πληρούνται τα γενικά κριτήρια εφαρμογής του άρθρου [107], παράγραφος 1, [ΣΛΕΕ], η αποζημίωση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας συνιστά κρατική ενίσχυση εμπίπτουσα στα άρθρα [93, 106, 107 και 108 ΣΛΕΕ].
[…]
(36)
[…] Κάθε αποζημίωση χορηγούμενη σε σχέση με την παροχή δημοσίων υπηρεσιών επιβατικών μεταφορών, εκτός εκείνων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού, η οποία ενδέχεται να συνεπάγεται κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου [107], παράγραφος 1, [ΣΛΕΕ], θα πρέπει να συμφωνεί με τις διατάξεις των άρθρων [93, 106, 107 και 108 ΣΛΕΕ], συμπεριλαμβανομένης κάθε συναφούς ερμηνείας του [Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης], και ειδικότερα [της απόφασης της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415)]. Επομένως, κατά την εξέταση των περιπτώσεων αυτών, η [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή θα πρέπει να εφαρμόζει αρχές παρόμοιες με τις αρχές που καθορίζει ο παρών κανονισμός ή, κατά περίπτωση, άλλη νομοθετική πράξη στον τομέα των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος.»
4
Το άρθρο 1 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», προβλέπει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1.   Ο σκοπός του παρόντος κανονισμού είναι να καθορίσει, σύμφωνα με τους κανόνες του κοινοτικού δικαίου, τον τρόπο με τον οποίον οι αρμόδιες αρχές μπορούν να ενεργούν στον τομέα των δημοσίων επιβατικών μεταφορών για να εξασφαλίζουν την προσφορά υπηρεσιών γενικού συμφέροντος, οι οποίες θα είναι, μεταξύ άλλων, πολυπληθέστερες, ασφαλέστερες, υψηλότερης ποιότητας ή λιγότερο δαπανηρές, από εκείνες που θα μπορούσαν να προσφέρουν από μόνες τους οι δυνάμεις της αγοράς.
Προς τον σκοπό αυτόν, ο παρών κανονισμός καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους οι αρμόδιες αρχές, όταν επιβάλλουν υποχρεώσεις παροχής δημοσίων υπηρεσιών ή συνάπτουν σχετικές συμβάσεις, αποζημιώνουν τους φορείς δημοσίων υπηρεσιών για το κόστος με το οποίο επιβαρύνονται ή/και χορηγούν αποκλειστικά δικαιώματα ως αντάλλαγμα για την εκτέλεση υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας.
2.   Ο παρών κανονισμός ισχύει για την εθνική και διεθνή παροχή δημοσίων υπηρεσιών επιβατικών μεταφορών, με σιδηροδρομικά ή άλλα μέσα σταθερής τροχιάς, καθώς και οδικών μεταφορικών υπηρεσιών, εξαιρουμένων των υπηρεσιών που παρέχονται κυρίως για ιστορικούς ή τουριστικούς λόγους. Τα κράτη μέλη δύνανται να εφαρμόζουν τον παρόντα κανονισμό στις δημόσιες επιβατικές μεταφορές της εσωτερικής ναυσιπλοΐας και, υπό την επιφύλαξη του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3577/92 του Συμβουλίου, της 7ης Δεκεμβρίου 1992, για την εφαρμογή της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών στις θαλάσσιες μεταφορές στο εσωτερικό των κρατών μελών (θαλάσσιες ενδομεταφορές – καμποτάζ) [(ΕΕ 1992, L 364, σ. 7)], στα εθνικά θαλάσσια ύδατα.
[…]»
5
Το άρθρο 2 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», ορίζει στα στοιχεία αʹ, εʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ και ααʹ τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, νοούνται ως:
α)
“δημόσιες επιβατικές μεταφορές”: οι υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών γενικού οικονομικού συμφέροντος που προσφέρονται στο κοινό χωρίς διακρίσεις και σε συνεχή βάση·
[…]
ε)
“υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας”: η απαίτηση που προσδιορίζεται ή καθορίζεται από μια αρμόδια αρχή, προκειμένου να εξασφαλίζονται δημόσιες υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών προς το κοινό συμφέρον, τις οποίες δεν θα αναλάμβανε ένας φορέας που μεριμνά περί των ιδίων εμπορικών συμφερόντων ή τουλάχιστον δεν θα τις αναλάμβανε στην ίδια έκταση ή υπό τις αυτές προϋποθέσεις χωρίς αμοιβή·
[…]
η)
“απευθείας ανάθεση”: ανάθεση σύμβασης δημόσιας υπηρεσίας σε συγκεκριμένο φορέα δημόσιας υπηρεσίας χωρίς να προηγηθεί διαδικασία διαγωνισμού·
θ)
“σύμβαση παροχής δημόσιας υπηρεσίας”: μια ή περισσότερες νομικά δεσμευτικές πράξεις, οι οποίες δηλώνουν τη συμφωνία μεταξύ αρμόδιας αρχής και φορέα δημόσιας υπηρεσίας για την ανάθεση στον εν λόγω φορέα δημόσιας υπηρεσίας της διαχείρισης και λειτουργίας των υπηρεσιών δημοσίων επιβατικών μεταφορών των υποκειμένων στις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας· η σύμβαση μπορεί, ανάλογα με το δίκαιο των κρατών μελών, να συνίσταται επίσης σε απόφαση λαμβανόμενη από την αρμόδια αρχή:
–
υπό μορφή ατομικής νομοθετικής ή κανονιστικής πράξης, ή
–
περιέχουσα όρους υπό τους οποίους η αρμόδια αρχή παρέχει η ίδια τις υπηρεσίες, ή αναθέτει την παροχή τους σε εγχώριο φορέα·
ι)
“εγχώριος φορέας”: νομικώς ανεξάρτητη οντότητα, επί της οποίας η αρμόδια τοπική αρχή, ή τουλάχιστον μία αρμόδια τοπική αρχή στην περίπτωση ομάδας αρχών, ασκεί έλεγχο ανάλογο εκείνου που ασκεί επί των υπηρεσιακών μονάδων της·
[…]
αα)
“υπηρεσίες δημόσιων επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών”: οι δημόσιες σιδηροδρομικές επιβατικές μεταφορές, εξαιρουμένων των επιβατικών μεταφορών με άλλους τρόπους μεταφορών σταθερής τροχιάς, όπως το μετρό ή το τραμ.»
6
Το άρθρο 5 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ανάθεση συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας», προβλέπει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Εφόσον το εθνικό δίκαιο δεν το απαγορεύει, κάθε αρμόδια τοπική αρχή, είτε είναι μεμονωμένη αρχή είτε ομάδα αρχών που παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες δημόσιων επιβατικών μεταφορών, μπορεί να αποφασίζει να παρέχει η ίδια υπηρεσίες δημόσιων επιβατικών μεταφορών ή να αναθέτει συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας απευθείας σε νομικώς διακριτή οντότητα επί της οποίας η αρμόδια τοπική αρχή ή, στην περίπτωση ομάδας αρχών μία τουλάχιστον αρμόδια τοπική αρχή, ασκεί έλεγχο ανάλογο εκείνου που ασκεί επί των δικών της τμημάτων.
[…]»
Ο κανονισμός (ΕΕ) 2016/424
7
Το άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2016/424 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, σχετικά με τις εγκαταστάσεις με συρματόσχοινα και την κατάργηση της οδηγίας 2000/9/ΕΚ (ΕΕ 2016, L 81, σ. 1), το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», ορίζει στα σημεία 1, 7 και 9 τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού εφαρμόζονται οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)
“εγκατάσταση με συρματόσχοινα”: το εγκατεστημένο στον τόπο λειτουργίας του πλήρες σύστημα, αποτελούμενο από υποδομές και υποσυστήματα, το οποίο σχεδιάζεται, κατασκευάζεται, συναρμολογείται και τίθεται σε λειτουργία με σκοπό τη μεταφορά προσώπων, όπου η έλξη εξασφαλίζεται από συρματόσχοινα διατεταγμένα κατά μήκος της πραγματοποιούμενης διαδρομής·
[…]
7)
“καλωδιοκίνητος εναέριος θάλαμος”: εγκατάσταση με συρματόσχοινα όπου τα οχήματα αιωρούνται και ωθούνται από ένα ή περισσότερα συρματόσχοινα·
[…]
9)
“σχοινοσιδηρόδρομοι”: εγκατάσταση με συρματόσχοινα στην οποία τα οχήματα έλκονται από ένα ή περισσότερα σχοινιά κατά μήκος σιδηροτροχιάς που μπορεί να είναι τοποθετημένη επί του εδάφους ή να υποστηρίζεται από σταθερές κατασκευές».
Το ιταλικό δίκαιο
8
Το decreto legislativo n. 50 – Codice dei contratti pubblici (νομοθετικό διάταγμα 50 περί κώδικα δημοσίων συμβάσεων), της 18ης Απριλίου 2016 (GURI αριθ. 91 της 19ης Απριλίου 2016 – τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 10), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, όριζε στο άρθρο 192, παράγραφος 2, τα εξής:
«Για τους σκοπούς της εσωτερικής ανάθεσης σύμβασης η οποία έχει ως αντικείμενο υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες στην αγορά υπό συνθήκες ανταγωνισμού, οι αναθέτουσες αρχές προβαίνουν προηγουμένως σε εκτίμηση της οικονομικής σκοπιμότητας της προσφοράς των εσωτερικών φορέων, λαμβάνοντας υπόψη το αντικείμενο και την αξία της παροχής, και εκθέτουν στην αιτιολογία της απόφασης ανάθεσης τους λόγους για τους οποίους δεν απευθύνονται στην αγορά, καθώς και τα οφέλη που απορρέουν για το κοινωνικό σύνολο από την προκριθείσα μορφή διαχείρισης, αναφερόμενες και στους σκοπούς της καθολικότητας και της εξυπηρέτησης του κοινωνικού συνόλου, της αποδοτικότητας, της οικονομικής αποδοτικότητας και της ποιότητας της υπηρεσίας, καθώς και της βέλτιστης αξιοποίησης των δημοσίων πόρων.»
9
Το άρθρο 34, παράγραφος 20, της decreto-legge n. 179/2012 – Ulteriori misure urgenti per la crescita del Paese (πράξεως νομοθετικού περιεχομένου 179 περί λήψεως περαιτέρω επειγόντων μέτρων για την ανάπτυξη της χώρας), της 18ης Οκτωβρίου 2012 (GURI αριθ. 245 της19ης Οκτωβρίου 2012 – τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 194), η οποία μετατράπηκε σε νόμο, κατόπιν τροποποιήσεων, με τον legge n. 221 (νόμο 221), της 17ης Δεκεμβρίου 2012 (GURI αριθ. 294, της 18ης Δεκεμβρίου 2012 – τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 208), ορίζει τα εξής:
«Για τις τοπικές δημόσιες υπηρεσίες οικονομικού ενδιαφέροντος, προκειμένου να εξασφαλίζεται η τήρηση του ευρωπαϊκού δικαίου, η ισότητα μεταξύ των οικονομικών φορέων και η οικονομική αποδοτικότητα της διαχείρισης και προκειμένου να διασφαλιστεί κατάλληλη πληροφόρηση των ενδιαφερόμενων φορέων, η σύμβαση παροχής υπηρεσιών ανατίθεται βάσει καταρτισθείσας προς τον σκοπό αυτό έκθεσης η οποία δημοσιεύεται στον ιστότοπο του φορέα που προβαίνει στην ανάθεση· η έκθεση αυτή περιλαμβάνει αιτιολογία, εκθέτει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται από το ευρωπαϊκό δίκαιο ως προς τον τρόπο ανάθεσης που επιλέχθηκε και καθορίζει το ακριβές περιεχόμενο των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας και καθολικής υπηρεσίας με αναφορά στα τυχόν οικονομικά αντισταθμιστικά οφέλη.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
10
Με τις αποφάσεις της 30ής Δεκεμβρίου 1991 και της 15ης Ιουνίου 2001, η ισχύς των οποίων παρατάθηκε επανειλημμένως και, πλέον πρόσφατα, μέχρι τις 19 Μαρτίου 2021, η καθής και νυν αναιρεσίβλητη της κύριας δίκης, αυτόνομη επαρχία Bolzano (στο εξής: καθής), ανέθεσε στην προσφεύγουσα και νυν αναιρεσείουσα της κύριας δίκης, τη Sad Trasporto Locale SpA (στο εξής: προσφεύγουσα), τη διαχείριση των υπηρεσιών τοπικών δημόσιων συγκοινωνιών στην εν λόγω επαρχία, οι οποίες περιλαμβάνουν σταθερές εγκαταστάσεις σχοινοσιδηροδρόμων, καλωδιοκίνητων εναέριων θαλάμων (τελεφερίκ) και τραμ.
11
Με την απόφαση 243, της 16ης Μαρτίου 2021, η καθής της κύριας δίκης ανέθεσε εσωτερικά, δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1370/2007, τις προαναφερθείσες υπηρεσίες δημόσιων μεταφορών, για την περίοδο από τις 19 Μαΐου 2021 έως τις 30 Απριλίου 2030, στην STA, εταιρία της οποίας είναι η μοναδική μέτοχος και η οποία, ως εκ τούτου, είναι μεν νομικώς διακριτή από την καθής, αλλά ασκεί τις δραστηριότητές της κυρίως από κοινού με αυτή και δραστηριοποιείται αποκλειστικά στο έδαφος της αυτόνομης επαρχίας Bolzano.
12
Η μεταφορά με σχοινοσιδηροδρόμους και τραμ αντιπροσωπεύει την πλειονότητα των υπηρεσιών μεταφορών των οποίων η διαχείριση έχει ανατεθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο, ενώ οι μεταφορές με τελεφερίκ αντιστοιχούν στο 47 % του συνόλου των υπηρεσιών που ανατέθηκαν απευθείας στην STA.
13
Με την εν λόγω απόφαση 243, η καθής της κύριας δίκης ενέκρινε σύμβαση παροχής δημόσιας υπηρεσίας η οποία προβλέπει την καταβολή στην STA συμβατικού αντιτίμου που βαρύνει την καθής της κύριας δίκης, καθώς και το οικονομικό και χρηματοοικονομικό σχέδιο όσον αφορά τη σχέση της με την STA, από το οποίο προκύπτει ότι τα τιμολογιακά έσοδα αποδίδονται στην καθής της κύριας δίκης, ενώ τα τυχόν έσοδα από άλλες εμπορικές δραστηριότητες, παρεπόμενες της παροχής της οικείας υπηρεσίας, αποδίδονται στην STA.
14
Με την απόφαση 244, η οποία εκδόθηκε την ίδια ημέρα με την εν λόγω απόφαση 243, η καθής της κύριας δίκης υποχρέωσε την προσφεύγουσα της κύριας δίκης να συνεχίσει να παρέχει υπηρεσίες μεταφορών έως ότου τις αναλάβει η STA.
15
Η προσφεύγουσα της κύριας δίκης ζήτησε, με προσφυγή που άσκησε ενώπιον του Tribunale Regionale di Giustizia Amministrativa del Trentino Alto Adige, Sezione autonoma di Bolzano (περιφερειακού διοικητικού δικαστηρίου Trentino Alto Adige, αυτοτελούς τμήματος Bolzano, Ιταλία), την ακύρωση των αποφάσεων 243 και 244, καθώς και των συναφών πράξεων, συμπεριλαμβανομένων της εκθέσεως σχετικά με την εσωτερική ανάθεση, της οικείας συμβάσεως παροχής υπηρεσιών καθώς και του αντίστοιχου οικονομικού και χρηματοοικονομικού σχεδίου.
16
Συναφώς, η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υποστήριξε ότι οι αποφάσεις αυτές ήταν παράνομες, καθόσον το άρθρο 5, παράγραφοι 2 έως 6, του κανονισμού 1370/2007 δεν είχε εφαρμογή στις επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας, δεδομένου ότι η ως άνω διάταξη αφορά μόνον τις συμβάσεις παραχώρησης για δημόσιες επιβατικές μεταφορές με σιδηροδρομικά ή άλλα μέσα σταθερής τροχιάς καθώς και οδικώς. Η διαφορά της κύριας δίκης, ωστόσο, έχει ως αντικείμενο σύμβαση παροχής υπηρεσιών η οποία, αφενός, δεν έχει τη μορφή παραχώρησης και, αφετέρου, αφορά υπηρεσία μεταφοράς με τελεφερίκ. Κατά συνέπεια, η διαφορά αυτή πρέπει να επιλυθεί σύμφωνα με τον κώδικα δημοσίων συμβάσεων, ειδικότερα το άρθρο 192, παράγραφος 2, αυτού, το οποίο εξαρτά την εσωτερική ανάθεση από την ύπαρξη ειδικών προϋποθέσεων, όπως είναι, μεταξύ άλλων, η εμπεριστατωμένη αιτιολογία όσον αφορά την αδυναμία προκήρυξης διαγωνισμού και η απόδειξη των πλεονεκτημάτων μιας τέτοιας ανάθεσης για το κοινωνικό σύνολο, προϋποθέσεων οι οποίες δεν πληρούνται εν προκειμένω.
17
Στη διάρκεια της διαδικασίας η προσφεύγουσα της κύριας δίκης, επικαλούμενη την αιτιολογική σκέψη 33 του κανονισμού 1370/2007, έθεσε το ζήτημα της συμβατότητας της αντιστάθμισης που χορηγήθηκε στο πλαίσιο της επίμαχης στην κύρια δίκη συμβάσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας με τις διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι το ύψος της χορηγηθείσας στη STA αντιστάθμισης δεν είχε καθοριστεί βάσει αναλύσεως των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με μέσα μεταφοράς, προς εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής υπηρεσίας που υπέχει.
18
Δεδομένου ότι το Tribunale Regionale di Giustizia Amministrativa del Trentino Alto Adige, Sezione autonoma di Bolzano (περιφερειακό διοικητικό δικαστήριο Trentino Alto Adige, αυτόνομο τμήμα Bolzano) απέρριψε την προσφυγή της προσφεύγουσας της κύριας δίκης, η τελευταία προσέφυγε ενώπιον του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, ζητώντας τη μεταρρύθμιση της πρωτόδικης αποφάσεως. Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία των διατάξεων του κανονισμού 1370/2007 και της Συνθήκης ΛΕΕ σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις.
19
Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, αφενός, αν η μεταφορά με τελεφερίκ εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο του 1, παράγραφος 2, και, αφετέρου, αν, προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον η αντιστάθμιση που προβλέπεται από την επίμαχη στην κύρια δίκη σύμβαση παροχής δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών μεταφορών συνιστά κρατική ενίσχυση, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, υποκείμενη στην υποχρέωση προηγούμενης κοινοποιήσεως κατά το άρθρο 108 παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, η μεθοδολογία βάσει της οποίας υπολογίστηκε η εν λόγω αντιστάθμιση ήταν σύμφωνη με την τέταρτη προϋπόθεση που θεσπίστηκε με τη νομολογία που απορρέει από την απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415).
20
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 1, παράγραφος 2, του [κανονισμού 1370/2007] την έννοια ότι αποκλείεται η εφαρμογή του κανονισμού στην περίπτωση της εκμετάλλευσης εγχώριων και διεθνών δημόσιων υπηρεσιών πολυτροπικών επιβατικών μεταφορών, στις οποίες, αφενός, η δημόσια υπηρεσία μεταφορών έχει ενιαίο χαρακτήρα για τους σκοπούς της ανάθεσης και παρέχεται μέσω τραμ, σχοινοσιδηροδρόμων και τελεφερίκ και, αφετέρου, η μεταφορά με μέσα σταθερής τροχιάς υπερβαίνει το 50 % της συνολικής και ενιαίας υπηρεσίας η οποία έχει ανατεθεί στον φορέα εκμετάλλευσης;
2)
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα: έχει το άρθρο 5, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 1370/2007 την έννοια ότι απαιτεί ακόμη και στην περίπτωση απευθείας ανάθεσης σε εσωτερικό φορέα εκμετάλλευσης σύμβασης παροχής δημόσιων υπηρεσιών η οποία περιλαμβάνει τη μεταφορά επιβατών με τραμ, την εξακρίβωση περί της νομικής μορφής την οποία λαμβάνει η πράξη ανάθεσης, με αποτέλεσμα να αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 5, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού οι πράξεις που δεν λαμβάνουν τη μορφή συμβάσεων παραχώρησης υπηρεσιών;
3)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα: έχει το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/23/ΕΕ [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων παραχώρησης (ΕΕ 2014, L 94, σ. 1),] την έννοια ότι αποκλείεται μεταβίβαση στον ανάδοχο του λειτουργικού κινδύνου που απορρέει από τη διαχείριση των υπηρεσιών οσάκις η προς ανάθεση σύμβαση: α) βασίζεται στο ακαθάριστο κόστος και δικαιούχος των εσόδων θεωρείται ο αναθέτων φορέας· β) προβλέπει υπέρ του φορέα εκμετάλλευσης, ως έσοδα από την εκμετάλλευση, μόνον αντίτιμο καταβαλλόμενο από τον [αναθέτοντα] φορέα, ανάλογο προς τον όγκο της παρασχεθείσας υπηρεσίας (αποκλειομένου, επομένως, του κινδύνου ζήτησης)· γ) δεν προβλέπει τη μεταβίβαση, από τον αναθέτοντα φορέα, του λειτουργικού κινδύνου ζήτησης (που αφορά μείωση του αντιτίμου λόγω μείωσης του όγκου των υπηρεσιών πέραν των προκαθορισμένων ορίων), του κανονιστικού κινδύνου (που οφείλεται σε τροποποιήσεις νομοθετικών ή κανονιστικών ρυθμίσεων, καθώς και σε καθυστερημένη έκδοση αδειών και/ή πιστοποιητικών από αρμόδιους φορείς), του οικονομικού κινδύνου (που αφορά μη καταβολή ή καθυστερημένη καταβολή του αντιτίμου καθώς και μη αναπροσαρμογή του αντιτίμου), καθώς και του κινδύνου ανωτέρας βίας (ο οποίος προκύπτει από την απρόβλεπτη τροποποίηση των όρων παροχής της υπηρεσίας)· ενώ δ) μεταβιβάζει στον ανάδοχο τον λειτουργικό κίνδυνο προσφοράς (που οφείλεται στις διακυμάνσεις του κόστους παραγόντων εκτός του ελέγχου του φορέα εκμετάλλευσης, όπως η ενέργεια, οι πρώτες ύλες, τα υλικά), τον κίνδυνο βιομηχανικών σχέσεων (ο οποίος προκύπτει από τις διακυμάνσεις του κόστους προσωπικού στο πλαίσιο συλλογικών συμβάσεων), τον διαχειριστικό κίνδυνο (προερχόμενο από την αρνητική δυναμική του λειτουργικού κόστους λόγω εσφαλμένων εκτιμήσεων πρόβλεψης), καθώς και τον κοινωνικο-περιβαλλοντικό κίνδυνο (ο οποίος προκύπτει από τυχαία γεγονότα κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης επί λειτουργικών αγαθών για την παροχή των υπηρεσιών);
4)
Τέλος, έχουν το [άρθρο] 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και το [άρθρο] 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ την έννοια ότι, στο πλαίσιο απευθείας ανάθεσης σύμβασης δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών μεταφορών από αρμόδια τοπική αρχή υπέρ εγχώριου φορέα, συνιστά κρατική ενίσχυση η οποία πρέπει να υποβληθεί στη διαδικασία προηγουμένου ελέγχου του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ η αντιστάθμιση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας η οποία υπολογίζεται βάσει του κόστους διαχείρισης, το οποίο, έστω και αν συνδέεται με τις προβλέψιμες ανάγκες της υπηρεσίας, έχει υπολογισθεί, αφενός, με βάση το ιστορικό κόστος της υπηρεσίας που παρείχε ο απερχόμενος φορέας εκμετάλλευσης στον οποίο είχε ανατεθεί σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών παραταθείσα για περισσότερα από δέκα έτη και, αφετέρου, παραπέμπει σε δαπάνες ή αντισταθμίσεις που επίσης αφορούν την προγενέστερη σύμβαση, ή, εν πάση περιπτώσει, σχετίζεται με τις συνήθεις παραμέτρους της αγοράς που ισχύουν για όλους τους φορείς εκμετάλλευσης του τομέα;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
21
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1370/2007 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην εφαρμογή του ως άνω κανονισμού σε μικτή σύμβαση για την παροχή δημοσίων υπηρεσιών πολυτροπικών επιβατικών μεταφορών που περιλαμβάνουν μεταφορές με τραμ, σχοινοσιδηροδρόμους και τελεφερίκ, ακόμη και στην περίπτωση που οι μεταφορές με μέσα σταθερής τροχιάς αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα των υπηρεσιών μεταφορών των οποίων η διαχείριση έχει ανατεθεί στον φορέα εκμετάλλευσης.
22
Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης δεν είναι δυνατόν να έχει ως αποτέλεσμα να καθίσταται άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας το σαφές και ακριβές γράμμα της διατάξεως. Επομένως, εφόσον η έννοια μιας διατάξεως του δικαίου της Ένωσης προκύπτει σαφώς από το ίδιο το γράμμα της, το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποκλίνει από το γράμμα της διατάξεως (πρβλ. απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2022, VD και SR, C‑339/20 και C‑397/20, EU:C:2022:703, σκέψη 71 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23
Αφετέρου, το άρθρο 9 του κανονισμού 1370/2007 απαλλάσσει τις αποζημιώσεις που καταβάλλονται σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό από την υποχρέωση της εκ των προτέρων κοινοποιήσεως την οποία προβλέπει το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. Επομένως, δεδομένου ότι οι διατάξεις του εν λόγω κανονισμού και οι προϋποθέσεις που αυτός προβλέπει κάμπτουν τον γενικό κανόνα της υποχρεώσεως κοινοποιήσεως, πρέπει να τυγχάνουν στενής ερμηνείας (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Ιουλίου 2016, Dilly’s Wellnesshotel, C‑493/14, EU:C:2016:577, σκέψη 37, και της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, σκέψη 60).
24
Κατά το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1370/2007, το οποίο καθορίζει το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, ο κανονισμός ισχύει για την εθνική και διεθνή παροχή δημοσίων υπηρεσιών επιβατικών μεταφορών, με σιδηροδρομικά ή άλλα μέσα σταθερής τροχιάς, καθώς και οδικών μεταφορικών υπηρεσιών, εξαιρουμένων των υπηρεσιών που παρέχονται κυρίως για ιστορικούς ή τουριστικούς λόγους. Στο άρθρο αυτό διευκρινίζεται επίσης ότι τα κράτη μέλη δύνανται να εφαρμόζουν τον κανονισμό στις δημόσιες επιβατικές μεταφορές της εσωτερικής ναυσιπλοΐας.
25
Ωστόσο, πρώτον, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι ο κανονισμός 1370/2007 δεν περιλαμβάνει ορισμό των όρων «επιβατικ[ές] μεταφορ[ές], με σιδηροδρομικά ή άλλα μέσα σταθερής τροχιάς». Εντούτοις, λαμβανομένου υπόψη του συνήθους νοήματός τους στην καθομιλουμένη, η επιλογή του νομοθέτη να χρησιμοποιήσει τους όρους αυτούς υποδηλώνει ότι είχε την πρόθεση να αναφερθεί σε τρόπους μεταφοράς οι οποίοι χαρακτηρίζονται από την κίνηση οχημάτων επί τροχιάς που σχηματίζεται από μία μόνο σιδηροδρομική γραμμή ή από περισσότερες παράλληλες σιδηροδρομικές γραμμές.
26
Κατά συνέπεια, οι ως άνω όροι δεν έχουν εφαρμογή σε μέσα μεταφοράς όπως το τελεφερίκ. Συγκεκριμένα, το τελεφερίκ ορίζεται στο άρθρο 3, σημείο 7, του κανονισμού 2016/424 ως εγκατάσταση με συρματόσχοινα όπου τα οχήματα αιωρούνται και ωθούνται από ένα ή περισσότερα συρματόσχοινα.
27
Δεύτερον, για τον ίδιο λόγο, ο συγκεκριμένος τρόπος μεταφοράς δεν εμπίπτει ούτε στις οδικές μεταφορές ή τις μεταφορές εσωτερικής ναυσιπλοΐας, στις οποίες επίσης αναφέρεται το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1370/2007.
28
Τρίτον, ο κανονισμός 1370/2007 δεν περιέχει καμία διάταξη η οποία να προβλέπει την εφαρμογή του κανονισμού σε μικτές συμβάσεις που περιλαμβάνουν και άλλους τρόπους μεταφοράς πέραν των προβλεπόμενων στο άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού, ακόμη και στην περίπτωση που η μεταφορά με μέσα σταθερής τροχιάς αντιπροσωπεύει άνω του 50 % της οικείας σύμβασης.
29
Τέταρτον, επισημαίνεται ότι το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1370/2007 προβλέπει τη δυνατότητα των κρατών μελών να εφαρμόζουν τον εν λόγω κανονισμό στις δημόσιες επιβατικές μεταφορές της εσωτερικής ναυσιπλοΐας. Επομένως, δεδομένου ότι η δυνατότητα επέκτασης του πεδίου εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού προβλέπεται ρητώς στο άρθρο του 1, παράγραφος 2, χωρίς η διάταξη αυτή να μνημονεύει τη μεταφορά με τελεφερίκ, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η ως άνω δυνατότητα δεν μπορεί να ισχύσει ως προς το εν λόγω μέσο μεταφοράς.
30
Για τους λόγους που εκτίθενται στη σκέψη 23 της παρούσας αποφάσεως, το άρθρο 1, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού, το οποίο καθορίζει το πεδίο εφαρμογής του, πρέπει να τυγχάνει στενής ερμηνείας.
31
Κατά συνέπεια, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1370/2007 έχει την έννοια ότι ο κανονισμός δεν έχει εφαρμογή σε μικτή σύμβαση για την παροχή δημοσίων υπηρεσιών πολυτροπικών επιβατικών μεταφορών που περιλαμβάνουν μεταφορές με τραμ, σχοινοσιδηροδρόμους και τελεφερίκ, ακόμη και στην περίπτωση που οι μεταφορές με μέσα σταθερής τροχιάς αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα των υπηρεσιών μεταφορών των οποίων η διαχείριση έχει ανατεθεί στον φορέα εκμετάλλευσης.
Επί του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
32
Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο και το τρίτο ερώτημα.
Επί του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος
33
Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι συνιστά «κρατική ενίσχυση», κατά την εν λόγω διάταξη, η αντιστάθμιση για τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας η οποία καταβάλλεται σε εγχώριο φορέα στο πλαίσιο απευθείας ανάθεσης από αρμόδια τοπική αρχή συμβάσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών μεταφορών και η οποία υπολογίστηκε βάσει των λειτουργικών δαπανών που, αφενός, καθορίζονται λαμβανομένου υπόψη του προηγούμενου κόστους της υπηρεσίας που παρείχε ο απερχόμενος φορέας και, αφετέρου, συνδέονται με το κόστος ή τις αντισταθμίσεις που σχετίζονται επίσης με την προηγούμενη ανάθεση ή, εν πάση περιπτώσει, με συνήθεις παραμέτρους της αγοράς που ισχύουν για το σύνολο των φορέων εκμετάλλευσης του οικείου τομέα.
34
Το ερώτημα αυτό τίθεται, όπως προκύπτει από τις διευκρινίσεις του αιτούντος δικαστηρίου, σε ένα πλαίσιο στο οποίο το σύστημα της αντιστάθμισης που πρέπει να καταβληθεί στον νέο φορέα εκμετάλλευσης έχει καθοριστεί, μεταξύ άλλων, βάσει ενιαίων τομεακών παραμέτρων αναφοράς και βάσει σύγκρισης με το κόστος το οποίο προκύπτει από ένα οικονομικό και χρηματοοικονομικό σχέδιο το οποίο αφορά προσομοίωση διαγωνισμού και το οποίο, με τη σειρά του, στηρίζεται στους λογαριασμούς αποτελεσμάτων χρήσεως του απερχόμενου φορέα εκμετάλλευσης για ορισμένα προηγούμενα έτη.
35
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 36 του κανονισμού 1370/2007, σε περίπτωση χορήγησης αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών μεταφορών που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, πρέπει να εξεταστεί αν η αντιστάθμιση συνιστά κρατική ενίσχυση, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, οπότε η εν λόγω αντιστάθμιση υπόκειται στην υποχρέωση κοινοποιήσεως που προβλέπεται στο άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
36
Από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ως κρατικές ενισχύσεις χαρακτηρίζονται οι παρεμβάσεις οι οποίες, υπό οιαδήποτε μορφή, δύνανται να ευνοήσουν, άμεσα ή έμμεσα, επιχειρήσεις ή οι οποίες πρέπει να θεωρηθούν ως παρέχουσες οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να αποκομίσει η δικαιούχος επιχείρηση υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς, ήτοι χωρίς κρατική παρέμβαση (πρβλ. απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2022, Sātiņi-S, C‑238/20, EU:C:2022:57, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37
Εντούτοις, κατά την απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415), μια αντιστάθμιση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας δεν χαρακτηρίζεται ως κρατική ενίσχυση εφόσον πληρούνται σωρευτικώς τέσσερις προϋποθέσεις. Πρώτον, η επιχείρηση που λαμβάνει αντιστάθμιση αποτελούσα την αντιπαροχή για τις υπηρεσίες που παρέχονται προς εκπλήρωση υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας πρέπει να είναι πράγματι επιφορτισμένη με την εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, ενώ η υποχρέωση αυτή πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένη. Δεύτερον, οι βασικές παράμετροι βάσει των οποίων υπολογίζεται η αντιστάθμιση πρέπει να έχουν προσδιοριστεί προηγουμένως αντικειμενικά και με διαφάνεια. Τρίτον, η εν λόγω αντιστάθμιση δεν μπορεί να υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών που πραγματοποιούνται για την εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός ευλόγου κέρδους για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών. Κατά συνέπεια, τέταρτον, όταν η επιλογή της επιχειρήσεως στην οποία πρόκειται να ανατεθεί η εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας συνάψεως δημοσίας συμβάσεως, η ως άνω αντιστάθμιση πρέπει να καθορίζεται βάσει αναλύσεως των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με τα αναγκαία μέσα προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας προκειμένου να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός εύλογου κέρδους από την εκπλήρωση των εν λόγω υποχρεώσεων (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg, C‑280/00, EU:C:2003:415, σκέψεις 89, 90, 92 και 93).
38
Ειδικότερα, με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν ο υπολογισμός αντιστάθμισης η οποία παρέχεται στο πλαίσιο συμβάσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών μεταφορών πληροί την τέταρτη προϋπόθεση που υπομνήσθηκε στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως, όταν ο υπολογισμός αυτός πραγματοποιείται λαμβάνοντας υπόψη το κόστος και τις αντισταθμίσεις του απερχόμενου φορέα, καθώς και τις συνήθεις παραμέτρους της αγοράς, οι οποίες ισχύουν για το σύνολο των φορέων εκμετάλλευσης του οικείου τομέα. Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο αμφιβάλλει κατά πόσον τα κριτήρια αυτά αποτελούν κατάλληλη βάση για τον υπολογισμό των δαπανών μιας μέσης επιχείρησης, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένης με τα αναγκαία μέσα προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας.
39
Συναφώς, όσον αφορά, πρώτον, τις «συνήθεις παραμέτρους της αγοράς», επισημαίνεται ότι μία από τις προσεγγίσεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν προκειμένου να εκτιμηθεί αν πληρούται η τέταρτη αυτή προϋπόθεση μπορεί να είναι ο υπολογισμός της αντιστάθμισης που πρέπει να χορηγηθεί σε μια επιχείρηση στην οποία έχει ανατεθεί σύμβαση παροχής δημόσιας υπηρεσίας με βάση τον μέσο όρο των δαπανών στις οποίες υποβλήθηκαν οι επιχειρήσεις που παρείχαν επί σειρά ετών, σε μια αγορά ανοικτή στον ανταγωνισμό, υπηρεσία συγκρίσιμη από κάθε άποψη με την επίμαχη στην κύρια δίκη δημόσια υπηρεσία, τα έσοδα που εισέπραξαν οι εν λόγω επιχειρήσεις από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας και, ενδεχομένως, τα κέρδη που πραγματοποίησαν από την υπηρεσία αυτή. Συγκεκριμένα, τεκμαίρεται ότι, βάσει ενός τέτοιου υπολογισμού, μπορούν να προσδιορισθούν οι δαπάνες στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με τα αναγκαία μέσα προς εκπλήρωση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός εύλογου κέρδους το οποίο θα μπορούσε να αναμένει από την άσκηση αυτής της δραστηριότητας.
40
Εντούτοις, για να είναι λυσιτελής μια τέτοια προσέγγιση, πρέπει να διασφαλίζεται, κατ’ αρχάς, ότι ο αριθμός των δραστηριοποιούμενων στην αγορά επιχειρήσεων που λαμβάνονται, κατά τα ανωτέρω, υπόψη είναι αρκούντως σημαντικός, κατά τρόπον ώστε, δεδομένου ότι δεν πρέπει να δίδεται δυσανάλογη βαρύτητα στην ιδιαίτερη κατάσταση μιας συγκεκριμένης επιχείρησης, ο μέσος αυτός όρος να μπορεί να θεωρηθεί στατιστικά ισχυρός και, επομένως, αντιπροσωπευτικός του συνήθους επιπέδου στο οποίο αναφέρεται η τέταρτη προϋπόθεση της αποφάσεως της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415).
41
Περαιτέρω, μόνον οι επιχειρήσεις οι οποίες είναι σε θέση να διασφαλίσουν την άμεση εκτέλεση των οικείων υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας και οι οποίες μπορούν, επομένως, να θεωρηθούν κατάλληλα εξοπλισμένες με τα αναγκαία μέσα προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας μπορούν να ληφθούν υπόψη για τους σκοπούς του εν λόγω υπολογισμού.
42
Τέλος, μολονότι η υπηρεσία που παρέχουν οι εν λόγω επιχειρήσεις πρέπει να είναι συγκρίσιμη με την οικεία δημόσια υπηρεσία, η απαίτηση αυτή δεν αποκλείει, στο πλαίσιο της ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας πολυτροπικών επιβατικών μεταφορών, να υπολογίζεται χωριστά, σε ένα πρώτο στάδιο, η δαπάνη που βαρύνει μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με τα αναγκαία μέσα για κάθε επιμέρους τμήμα της εν λόγω υπηρεσίας πολυτροπικών μεταφορών, και, σε ένα δεύτερο στάδιο, να αθροίζονται οι δαπάνες αυτές υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνονται δεόντως υπόψη, κατά περίπτωση, τυχόν σαφώς προσδιορίσιμες συνέπειες συνεργειών που προκύπτουν από την ολοκληρωμένη διαχείριση των εν λόγω τμημάτων.
43
Ως εκ τούτου, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει, υπό το πρίσμα των ανωτέρω στοιχείων, αν οι συνήθεις παράμετροι της αγοράς που εφαρμόστηκαν στην προκειμένη περίπτωση ανταποκρίνονται στην ανωτέρω μεθοδολογία.
44
Όσον αφορά, δεύτερον, το ζήτημα αν το κόστος της παρεχόμενης από τον απερχόμενο επιχειρηματία υπηρεσίας μπορεί να ληφθεί υπόψη, επισημαίνεται ότι το κριτήριο της «μέσης επιχείρησης, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένης με τα αναγκαία μέσα» δεν αποκλείει, αυτό καθεαυτό, έναν υπολογισμό στηριζόμενο στο προηγούμενο κόστος της υπηρεσίας που παρείχε ο απερχόμενος επιχειρηματίας ή στο κόστος που σχετίζεται με την προηγούμενη ανάθεση, εφόσον, εντούτοις, ο απερχόμενος επιχειρηματίας μπορεί να θεωρηθεί, υπό το πρίσμα των μεθόδων λογιστικής και χρηματοοικονομικής ανάλυσης που χρησιμοποιούνται συνήθως προς τούτο, ως μέση επιχείρηση με χρηστή διαχείριση.
45
Επομένως, στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν συνιστά «κρατική ενίσχυση», κατά την εν λόγω διάταξη, η αντιστάθμιση για τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας η οποία καταβάλλεται σε εγχώριο φορέα στο πλαίσιο απευθείας ανάθεσης από αρμόδια τοπική αρχή συμβάσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών μεταφορών και η οποία υπολογίστηκε βάσει των λειτουργικών δαπανών που, αφενός, καθορίζονται λαμβανομένου υπόψη του προηγούμενου κόστους της υπηρεσίας που παρείχε ο απερχόμενος φορέας και, αφετέρου, συνδέονται με το κόστος ή τις αντισταθμίσεις που σχετίζονται επίσης με την προηγούμενη ανάθεση ή, εν πάση περιπτώσει, με συνήθεις παραμέτρους της αγοράς που ισχύουν για το σύνολο των φορέων εκμετάλλευσης του οικείου τομέα, εφόσον η χρήση των ως άνω στοιχείων καταλήγει στον καθορισμό κόστους που αντανακλά εκείνο το οποίο θα κατέβαλλε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με τα αναγκαία μέσα για την ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, προκειμένου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις αυτές.
Επί των δικαστικών εξόδων
46
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2007, για τις δημόσιες επιβατικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές και την κατάργηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 1191/69 και (ΕΟΚ) αριθ. 1107/70, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2016/2338 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 2016,
έχει την έννοια ότι:
ο κανονισμός δεν έχει εφαρμογή σε μικτή σύμβαση για την παροχή δημοσίων υπηρεσιών πολυτροπικών επιβατικών μεταφορών που περιλαμβάνουν μεταφορές με τραμ, σχοινοσιδηροδρόμους και τελεφερίκ, ακόμη και στην περίπτωση που οι μεταφορές με μέσα σταθερής τροχιάς αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα των υπηρεσιών μεταφορών των οποίων η διαχείριση έχει ανατεθεί στον φορέα εκμετάλλευσης.
2)
Το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ
έχει την έννοια ότι:
δεν συνιστά «κρατική ενίσχυση», κατά την εν λόγω διάταξη, η αντιστάθμιση για τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας η οποία καταβάλλεται σε εγχώριο φορέα στο πλαίσιο απευθείας ανάθεσης από αρμόδια τοπική αρχή συμβάσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών μεταφορών και η οποία υπολογίστηκε βάσει των λειτουργικών δαπανών που, αφενός, καθορίζονται λαμβανομένου υπόψη του προηγούμενου κόστους της υπηρεσίας που παρείχε ο απερχόμενος φορέας και, αφετέρου, συνδέονται με το κόστος ή τις αντισταθμίσεις που σχετίζονται επίσης με την προηγούμενη ανάθεση ή, εν πάση περιπτώσει, με συνήθεις παραμέτρους της αγοράς που ισχύουν για το σύνολο των φορέων εκμετάλλευσης του οικείου τομέα, εφόσον η χρήση των ως άνω στοιχείων καταλήγει στον καθορισμό κόστους που αντανακλά εκείνο το οποίο θα κατέβαλλε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με τα αναγκαία μέσα για την ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, προκειμένου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις αυτές.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.