62015TJ0624(01)_EXT
ARREST VAN HET GERECHT (Tweede kamer – uitgebreid)
2 oktober 2024 (
*1
)
„Staatssteun – Artikelen 107 en 108 VWEU – Bilaterale investeringsverdragen – Arbitragebeding – Roemenië – Toetreding tot de Europese Unie– Afschaffing van een fiscale stimuleringsregeling vóór de toetreding – Scheidsrechterlijke uitspraak waarbij na de toetreding schadevergoeding wordt toegekend – Besluit waarbij de steun onverenigbaar met de interne markt wordt verklaard en de terugvordering ervan wordt gelast – Artikel 351, eerste alinea, VWEU – Motiveringsplicht – Begrip ‚staatssteun’ – Voordeel – Selectiviteit – Toerekenbaarheid aan de staat – Verenigbaarheid met de interne markt – Steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van achtergestelde regio’s – Terugvordering – Begrip ‚economische eenheid’ – Gewettigd vertrouwen – Recht om te worden gehoord”
In de zaken T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV en T‑704/15 RENV,
European Food SA, gevestigd te Păntășești (Roemenië),
Starmill SRL, gevestigd te Păntăşeşti,
Multipack SRL, gevestigd te Păntăşeşti,
Scandic Distilleries SA, gevestigd te Păntăşeşti,
vertegenwoordigd door N. Forwood, barrister-at-law, G. Forwood en W. De Catelle, advocaten,
verzoeksters in zaak T‑624/15 RENV,
Ioan Micula, wonende te Oradea (Roemenië), vertegenwoordigd door N. Forwood, G. Forwood en W. De Catelle,
verzoeker in zaak T‑694/15 RENV,
Viorel Micula, wonende te Oradea,
European Drinks SA, gevestigd te Ştei (Roemenië),
Rieni Drinks SA, gevestigd te Rieni (Roemenië),
Transilvania General Import-Export SRL, gevestigd te Oradea,
West Leasing SRL, voorheen West Leasing International SRL, gevestigd te Păntăşeşti,
vertegenwoordigd door J. Derenne, D. Vallindas, A. Álvarez Vidal, R. Chiriţă, en O. Chiriţă, advocaten,
verzoekers in zaak T‑704/15 RENV,
tegen
Europese Commissie, vertegenwoordigd door T. Maxian Rusche en P.‑J. Loewenthal als gemachtigden,
verweerster,
ondersteund door
Bondsrepubliek Duitsland, vertegenwoordigd door R. Kanitz, J. Möller en N. Scheffel als gemachtigden,
door
Koninkrijk Spanje, vertegenwoordigd door M. J. Ruiz Sánchez als gemachtigde,
door
Republiek Letland, vertegenwoordigd door K. Pommere als gemachtigde,
door
Hongarije, vertegenwoordigd door M. Fehér en G. Koós als gemachtigden,
en door
Republiek Polen, vertegenwoordigd door D. Lutostańska, B. Majczyna en M. Rzotkiewicz als gemachtigden,
interveniënten,
wijst
HET GERECHT (Tweede kamer – uitgebreid),
samengesteld als volgt: A. Marcoulli, president, V. Tomljenović, N. Półtorak, R. Norkus (rapporteur) en W. Valasidis, rechters,
griffier: A. Marghelis, administrateur,
gezien de stukken,
gezien het arrest van 25 januari 2022, Commissie/European Food e.a. (C‑638/19 P, EU:C:2022:50),
na de terechtzitting op 4 en 5 maart 2024,
het navolgende
Arrest (
1
)
1
Met hun beroepen krachtens artikel 263 VWEU verzoeken European Food SA, Starmill SRL, Multipack SRL en Scandic Distilleries SA, verzoeksters in zaak T‑624/15, Ioan Micula, verzoeker in zaak T‑694/15, Viorel Micula, European Drinks SA, Rieni Drinks SA, Transilvania General Import-Export SRL en West Leasing SRL, verzoekers in zaak T‑704/15, om nietigverklaring van besluit (EU) 2015/1470 van de Commissie van 30 maart 2015 betreffende steunmaatregel SA.38517 (2014/C) (ex 2014/NN) ten uitvoer gelegd door Roemenië – Scheidsrechterlijke uitspraak in de zaak Micula/Roemenië van 11 december 2013 (PB 2015, L 232, blz. 43; hierna: „bestreden besluit”).
I. Voorgeschiedenis van het geding
2
Verzoekers zijn in het bestreden besluit aangewezen als begunstigden van de schadevergoeding die bij een scheidsrechterlijke uitspraak van 11 december 2013 in zaak ARB/05/20 Micula e.a./Roemenië (hierna: „scheidsrechterlijke uitspraak”) is toegekend door een scheidsgerecht (hierna: „scheidsgerecht”) dat is opgericht onder auspiciën van het Internationaal Centrum voor de beslechting van investeringsgeschillen (ICSID).
3
Ioan en Viorel Micula, Zweedse staatsburgers die in Roemenië wonen, zijn de meerderheidsaandeelhouders van European Food and Drinks Group (EFDG), die actief is in de productie van voedsel en drank in de regio Ștei-Nucet, gelegen in het district Bihor in Roemenië. European Food, Starmill, Multipack, Scandic Distilleries, European Drinks, Rieni Drinks, Transilvania General Import-Export en West Leasing behoren tot deze groep.
4
Op 2 oktober 1998 hebben de Roemeense autoriteiten Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 24/1998 (noodverordening nr. 24/1998 van de regering) aangenomen. Met deze noodverordening is aan bepaalde investeerders in achtergestelde regio’s die een certificaat van permanente investeerder hadden verkregen, een reeks fiscale stimulansen toegekend, waaronder met name faciliteiten zoals een vrijstelling van douanerechten en belasting over de toegevoegde waarde voor machines, de restitutie van de douanerechten voor grondstoffen alsmede een vrijstelling van vennootschapsbelasting, die van kracht bleven zolang de regio van investering als „achtergestelde regio” werd aangemerkt.
5
Bij besluit van 25 maart 1999 heeft de Roemeense regering de mijnstreek van Ștei-Nucet voor een periode van tien jaar met ingang van 1 april 1999 als „achtergestelde regio” aangemerkt.
6
Op 1 juli 2000 is noodverordening nr. 24/1998 gewijzigd bij Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 75/2000 (noodverordening nr. 75/2000 van de regering), waarbij de betrokken fiscale stimulansen zijn gehandhaafd (hierna samen: „betrokken fiscale stimuleringsregeling”).
7
Op basis van de op 1 juni 2000 door European Food en op 17 mei 2002 door Starmill en Multipack verkregen certificaten van permanente investeerders hebben deze drie vennootschappen bepaalde investeringen verricht in de mijnstreek van Ștei-Nucet.
8
In februari 2000 zijn de onderhandelingen over de toetreding van Roemenië tot de Europese Unie begonnen. In dat verband werd in het gemeenschappelijk standpunt van de Unie van 21 november 2001 opgemerkt dat „in Roemenië […] sprake [was] van zowel bestaande als nieuwe onverenigbare steunregelingen die niet in overeenstemming [waren] gebracht met het acquis”, waaronder „faciliteiten krachtens [de betrokken fiscale stimuleringsregeling]”.
9
Op 29 mei 2002 is tussen de regering van het Koninkrijk Zweden en de Roemeense regering een bilateraal investeringsverdrag gesloten ter bevordering en wederzijdse bescherming van investeringen (hierna: „BIT”). Dit verdrag, dat op1 juli 2003 in werking is getreden, bood investeerders van elk van beide landen (ook voor investeringen die vóór de datum van inwerkingtreding van het BIT waren verricht) een zekere bescherming wanneer zij in het andere land investeerden.
10
Artikel 2, lid 3, BIT bepaalt met name dat „[e]lke verdragsluitende partij […] te allen tijde een eerlijke en billijke behandeling [waarborgt] van de investeringen van investeerders van de andere verdragsluitende partij en […] niet, door willekeurige of discriminatoire maatregelen, de administratie, het beheer, de instandhouding, het gebruik en het genot daarvan of de beschikking daarover door deze investeerders [belemmert]”. Voorts bepaalt artikel 7 BIT dat geschillen tussen de investeerders en de verdragsluitende landen worden beslecht door een scheidsgerecht ingesteld onder auspiciën van het ICSID. Volgens artikel 54, lid 1, van het op 18 maart 1965 gesloten Verdrag inzake de beslechting van geschillen met betrekking tot investeringen tussen staten en onderdanen van andere staten (hierna: „ICSID-Verdrag”) is elke verdragsluitende staat verplicht de op grond daarvan gewezen scheidsrechterlijke uitspraken ten uitvoer te leggen. Deze uitspraken zijn bindend voor de partijen, die daaraan krachtens artikel 53, lid 1, van dat verdrag uitvoering moeten geven overeenkomstig de bewoordingen ervan.
11
Op 26 augustus 2004 heeft Roemenië alle bij de betrokken fiscale stimuleringsregeling vastgestelde maatregelen, met uitzondering van de vrijstelling van vennootschapsbelasting, afgeschaft met ingang van 22 februari 2005, waarbij het te kennen heeft gegeven dat het „[o]m aan de criteria in de communautaire staatssteunregels te voldoen, en ook om de onderhandelingen in het kader van hoofdstuk nr. 6 (Mededingingsbeleid) te voltooien, […] noodzakelijk [was] alle met het acquis communautaire onverenigbare vormen van staatssteun in de nationale wetgeving te schrappen”.
12
Op 28 juli 2005 hebben Ioan en Viorel Micula, European Food, Starmill en Multipack (hierna: „verzoekers in arbitrage”) overeenkomstig artikel 7 BIT verzocht om oprichting van een scheidsgerecht teneinde vergoeding te verkrijgen van de schade die zij door de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling hadden geleden.
13
Op 1 januari 2007 is Roemenië tot de Unie toegetreden.
14
Bij beslissing van 24 september 2008 heeft het scheidsgerecht het verzoek om arbitrage ontvankelijk verklaard.
15
In de scheidsrechterlijke uitspraak van 11 december 2013 (hierna: „scheidsrechterlijke uitspraak”) heeft het scheidsgerecht geoordeeld dat Roemenië, door de betrokken fiscale stimuleringsregeling vóór 1 april 2009 af te schaffen, het gewettigd vertrouwen van verzoekers in arbitrage – die ervan uitgingen dat die stimuleringsmaatregelen in nagenoeg dezelfde vorm tot en met 31 maart 2009 zouden blijven bestaan – had beschaamd, niet transparant had gehandeld door deze verzoekers niet tijdig te informeren, en geen eerlijke en billijke behandeling van de investeringen van die verzoekers had gewaarborgd in de zin van artikel 2, lid 3, BIT. Bijgevolg heeft het scheidsgerecht Roemenië veroordeeld tot betaling aan verzoekers in arbitrage van een schadevergoeding van 791882452 Roemeense leu (RON) (ongeveer 178 miljoen EUR). Bij de vaststelling van dit bedrag is in de eerste plaats rekening gehouden met de verliezen die deze verzoekers stellen te hebben geleden in de periode van 22 februari 2005 tot en met 31 maart 2009.
[omissis]
19
Op 1 oktober 2014 heeft de Commissie Roemenië op de hoogte gebracht van haar besluit om de in artikel 108, lid 2, VWEU bedoelde formele onderzoeksprocedure in te leiden met betrekking tot zowel de gedeeltelijke executie door Roemenië van de scheidsrechterlijke uitspraak begin 2014 als de eventuele verdere uitvoering of executie van deze scheidsrechterlijke uitspraak (hierna: „besluit tot inleiding van de procedure”) In dit besluit, dat op 7 november 2014 in het Publicatieblad van de Europese Unie is gepubliceerd, heeft de Commissie de belanghebbenden verzocht om hun opmerkingen in te dienen.
[omissis]
25
Op 30 maart 2015 heeft de Commissie het bestreden besluit vastgesteld. Artikel 1 ervan bepaalt dat de betaling van de schadevergoeding (hierna: „litigieuze bedragen”) die door het scheidsgerecht in de scheidsrechterlijke uitspraak is toegekend aan de ene economische eenheid bestaande uit Ioan en Viorel Micula, European Food, Starmill, Multipack, European Drinks, Rieni Drinks, Scandic Distilleries, Transilvania General Import-Export en West Leasing, met de interne markt onverenigbare „staatssteun” vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Krachtens artikel 2, lid 1, van dat besluit mag Roemenië geen in artikel 1 bedoelde onverenigbare steun betalen en moet het alle steun die reeds is uitgekeerd aan de entiteiten die deze economische eenheid vormen, evenals alle aan deze entiteiten uitgekeerde steun waarvan de Commissie niet op de hoogte is gesteld overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU of die is uitbetaald na de datum van dat besluit, terugvorderen. Volgens artikel 2, lid 2, zijn verzoekers gezamenlijk aansprakelijk voor de terugbetaling van de door hen ontvangen staatssteun. Volgens artikel 2, leden 3 en 4, zijn de terug te vorderen bedragen de bedragen die voortvloeien uit de uitvoering of executie van die uitspraak, en is rente verschuldigd vanaf het tijdstip waarop zij ter beschikking zijn gesteld van de begunstigden.
II. Eerdere procedures bij het Gerecht en het Hof
[omissis]
28
Bij arrest van 18 juni 2019, European Food e.a./Commissie (T‑624/15, T‑694/15 en T‑704/15, EU:T:2019:423; hierna: „oorspronkelijk arrest”), heeft het Gerecht het bestreden besluit nietig verklaard. Het heeft de vorderingen van verzoekers toegewezen en het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak T‑704/15 en het eerste onderdeel van het tweede middel in de zaken T‑624/15 en T‑694/15 aanvaard, voor zover verzoekers met hun argumenten tot staving van de onderdelen de bevoegdheid van de Commissie tot vaststelling van dat besluit betwistten. Verder heeft het Gerecht het tweede onderdeel van het tweede middel in de zaken T‑624/15 en T‑694/15 en het eerste onderdeel van het tweede middel in zaak T‑704/15 aanvaard. In die onderdelen werd in wezen gesteld dat de scheidsrechterlijke uitspraak onjuist was gekwalificeerd als „voordeel” en „steun” in de zin van artikel 107 VWEU.
[omissis]
32
Bij arrest van 25 januari 2022, Commissie/European Food e.a. (C‑638/19 P, EU:C:2022:50; hierna: „arrest in hogere voorziening”), heeft het Hof het oorspronkelijke arrest vernietigd, verklaard dat geen uitspraak hoefde te worden gedaan over de incidentele hogere voorziening, de zaak terugverwezen naar het Gerecht voor een uitspraak over de voor het Gerecht aangevoerde middelen en argumenten waarover het Hof zich niet had uitgesproken, en de beslissing omtrent de kosten aangehouden.
III. Conclusies van partijen na verwijzing
33
De Bondsrepubliek Duitsland, de Republiek Letland, Hongarije en de Republiek Polen hebben geen schriftelijke opmerkingen ingediend over de gevolgen die krachtens artikel 217 van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht aan het arrest in hogere voorziening moeten worden verbonden.
34
Verzoekers in de zaken T‑624/15 RENV en T‑694/15 RENV vragen het Gerecht:
–
het bestreden besluit nietig te verklaren;
–
subsidiair, het besluit nietig te verklaren voor zover het:
–
in deze twee zaken betrekking heeft op elk van hen;
–
Roemenië belet de scheidsrechterlijke uitspraak ten uitvoer te leggen;
–
Roemenië gelast elke met het Unierecht onverenigbare steun terug te vorderen;
–
vaststelt dat zij gezamenlijk aansprakelijk zijn voor de terugbetaling van de staatssteun die is ontvangen door een van de in artikel 2, lid 2, ervan bedoelde entiteiten,
–
de Commissie te verwijzen in de kosten van de procedure voor het Gerecht en van de procedure in hogere voorziening voor het Hof.
35
Verzoekers in zaak T‑704/15 RENV vragen het Gerecht:
–
het bestreden besluit nietig te verklaren;
–
subsidiair, het besluit nietig te verklaren voor zover het:
–
Viorel Micula kwalificeert als „onderneming” en hem als een deel van de begunstigde economische eenheid aanmerkt;
–
de begunstigde van de steun omschrijft als een economische eenheid bestaande uit Viorel en Ioan Micula, European Food, Starmill, Multipack, European Drinks, Rieni Drinks, Scandic Distilleries, Transilvania General Import-Export en West Leasing;
–
in artikel 2, lid 2, bepaalt dat Viorel en Ioan Micula, European Food, Starmill, Multipack, European Drinks, Rieni Drinks, Scandic Distilleries, Transilvania General Import-Export en West Leasing gezamenlijk aansprakelijk zijn voor de terugbetaling van de door hen ontvangen staatssteun;
–
de Commissie te verwijzen in de kosten van de procedure voor het Gerecht en van de procedure in hogere voorziening voor het Hof.
36
In de zaken T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV en T‑704/15 RENV verzoekt de Commissie het Gerecht:
–
het beroep te verwerpen;
–
verzoekers te verwijzen in de kosten van het geding, daaronder begrepen de kosten van de procedure in hogere voorziening voor het Hof.
37
In de zaken T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV en T‑704/15 RENV verzoekt het Koninkrijk Spanje het Gerecht:
–
het beroep te verwerpen;
–
verzoekers in de kosten te verwijzen.
IV. In rechte
[omissis]
A. Ontvankelijkheid van het beroep
42
De Commissie, ondersteund door het Koninkrijk Spanje, voert een middel van niet-ontvankelijkheid aan: volgens haar hebben verzoekers geen procesbelang.
43
Haars inziens heeft het Hof op basis van het arrest van 6 maart 2018, Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158), in het arrest in hogere voorziening erkend dat de scheidsrechterlijke uitspraak die aan de betrokken schadevergoeding ten grondslag ligt, onverenigbaar is met het Unierecht. Bovendien zijn de rechterlijke instanties van de Unie overeenkomstig de beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a. (C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749), verplicht om die scheidsrechterlijke uitspraak buiten toepassing te laten, en kunnen zij in geen geval de tenuitvoerlegging ervan verzekeren. In die omstandigheden hebben verzoekers in wezen geen „rechtmatig” belang bij de nietigverklaring van het bestreden besluit.
44
Op het verzoek om haar argument ter terechtzitting toe te lichten, heeft de Commissie in wezen betoogd dat een procesbelang rechtmatig is wanneer het niet in strijd is met een fundamenteel belang van de openbare orde van de Unie.
45
In hun aanvullende opmerkingen over de gevolgen die aan het arrest in hogere voorziening moeten worden verbonden, stellen verzoekers dat de beroepen ontvankelijk zijn.
46
In dit verband zij eraan herinnerd dat een door een natuurlijke of rechtspersoon ingesteld beroep tot nietigverklaring slechts ontvankelijk is indien deze persoon belang heeft bij de nietigverklaring van de bestreden handeling. Een dergelijk belang veronderstelt dat de nietigverklaring van die handeling op zichzelf rechtsgevolgen kan hebben en dat de uitkomst van het beroep in het voordeel kan zijn van de partij die het heeft ingesteld (arrest van 27 februari 2014, Stichting Woonpunt e.a./Commissie, C‑132/12 P, EU:C:2014:100, punt 67). Het procesbelang is dus een essentiële en eerste voorwaarde voor elk beroep in rechte (arrest van 15 juni 2023, Shindler e.a./Raad, C‑501/21 P, EU:C:2023:480, punt 63).
47
Daarentegen heeft een verzoeker geen procesbelang wanneer hij met een gunstige uitkomst van een beroep in geen geval zou zijn geholpen (zie in die zin arresten van 9 juni 2011, Evropaïki Dynamiki/ECB, C‑401/09 P, EU:C:2011:370, punt 49, en 23 november 2017, Bionorica en Diapharm/Commissie, C‑596/15 P en C‑597/15 P, EU:C:2017:886, punt 85).
48
Voorts hangt het procesbelang van een verzoeker niet af van de gegrondheid van zijn beroep (zie in die zin arrest van 4 juli 2017, European Dynamics Luxembourg e.a./Spoorwegbureau van de Europese Unie, T‑392/15, EU:T:2017:462, punt 41).
49
In casu zij eraan herinnerd dat de Commissie in het bestreden besluit de betaling van de litigieuze bedragen heeft aangemerkt als met de interne markt onverenigbare staatssteun en Roemenië heeft gelast de reeds betaalde bedragen terug te vorderen van verzoekers, te weten verzoekers in arbitrage en vijf andere vennootschappen, op grond van de overweging dat zij samen een economische eenheid vormden. Een dergelijk besluit is kennelijk bezwarend voor verzoekers, aangezien het Roemenië ertoe verplicht de betaalde bedragen van hen terug te vorderen, alsmede de rente die deze zouden hebben opgeleverd tot de datum van daadwerkelijke terugbetaling ervan. Zoals blijkt uit overweging 42 van het bestreden besluit, is de Commissie van mening dat de Roemeense autoriteiten de scheidsrechterlijke uitspraak volledig hebben uitgevoerd.
50
De omstandigheid dat het Hof heeft geoordeeld dat de scheidsrechterlijke uitspraak sinds de toetreding van Roemenië tot de Unie onverenigbaar is met het Unierecht, in het bijzonder met de artikelen 267 en 344 VWEU, en dus geen enkel gevolg kan hebben (beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a., C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749, punten 42 en 43), ontneemt verzoekers niet hun procesbelang.
51
Zoals verzoekers opmerken, staat de omstandigheid dat een rechterlijke instantie van een lidstaat overeenkomstig de beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a. (C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749, punt 44), de scheidsrechterlijke uitspraak in geen geval ten uitvoer kan leggen, immers los van de vraag of het bestreden besluit van de Commissie in overeenstemming is met het Unierecht en in het bijzonder of de daarin bedoelde maatregel materieel voldoet aan de voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU om als staatssteun in de zin van die bepaling te worden aangemerkt en om Roemenië aldus te kunnen verplichten om deze steun terug te vorderen.
52
Voorts kan het feit dat de betaling van de litigieuze bedragen volgens de Commissie heeft geleid tot „de tenuitvoerlegging van een uitspraak die fundamentele beginselen van het Unierecht [zou schenden]”, verzoekers niet het recht ontnemen om de rechtmatigheid van een voor hen bezwarende handeling te betwisten, ongeacht of hun vordering gegrond is.
53
Bovendien moet worden opgemerkt dat het Hof, door in de punten 154 en 155 van het arrest in hogere voorziening te oordelen dat het geschil met betrekking tot de argumenten, onderdelen en middelen betreffende de gegrondheid van het bestreden besluit niet in staat van wijzen was, terwijl het reeds in staat was de ontvankelijkheid ervan te beoordelen, en dat de zaak derhalve voor afdoening naar het Gerecht moest worden terugverwezen, impliciet maar noodzakelijkerwijs heeft geoordeeld dat het onderhavige geding ontvankelijk was.
54
In die omstandigheden moet het door de Commissie opgeworpen middel van niet-ontvankelijkheid wegens het ontbreken van procesbelang van verzoekers worden afgewezen.
B. Gegrondheid van de beroepen
[omissis]
1.
Eerste middel: misbruik van bevoegdheid en schending van artikel 351 VWEU en van de algemene rechtsbeginselen
[omissis]
b)
Tweede onderdeel: schending van artikel 351 VWEU en van de algemene rechtsbeginselen
65
Verzoekers betogen in wezen dat Roemenië de verplichtingen moest nakomen die het vóór zijn toetreding tot de Unie was aangegaan op grond van het BIT en het ICSID-Verdrag, in het bijzonder van de artikelen 53 en 54 van dat verdrag. Volgens deze bepalingen was het verplicht om de scheidsrechterlijke uitspraak ten uitvoer te leggen, zelfs indien de betaling van de litigieuze bedragen staatssteun in de zin van het Unierecht zou hebben opgeleverd.
66
Volgens verzoekers moet Roemenië het ICSID-Verdrag naleven ten aanzien van alle staten die dit verdrag hebben ondertekend, zodat dit verdrag door elke derde staat kan worden ingeroepen, zonder dat een bijzonder belang bij de beslechting van het geschil hoeft te worden aangevoerd.
67
Verzoekers verwijzen in het bijzonder naar het arrest van de Supreme Court of the United Kingdom (hoogste rechterlijke instantie van het Verenigd Koninkrijk) van 19 februari 2020 in de zaak Micula e.a./Roemenië, waarbij de tenuitvoerlegging van de scheidsrechterlijke uitspraak werd toegestaan en werd erkend dat „de verplichtingen van de partijen [bij het ICSID-Verdrag die voortvloeien uit] de artikelen 53, 54 en 69 in absolute termen [zijn] uitgedrukt, zonder enige beperking ten aanzien van de personen ten aanzien van wie zij moeten worden nagekomen”.
68
In die omstandigheden zijn verzoekers van mening dat zelfs indien het BIT niet binnen de werkingssfeer van artikel 351 VWEU zou vallen, deze omstandigheid geen invloed zou hebben op de verplichting van Roemenië om de scheidsrechterlijke uitspraak op grond van het ICSID-Verdrag ook na zijn toetreding tot de Unie ten uitvoer te leggen. De aanvaarding van de arbitrageprocedure door Roemenië blijft dus bindend voor dat land op grond van artikel 25, lid 1, van dat verdrag, dat bepaalt dat een verdragsluitende staat die met de arbitrage heeft ingestemd, deze instemming niet meer eenzijdig kan intrekken.
69
Verzoekers voegen daar in de zaken T‑624/15 RENV en T‑694/15 RENV aan toe dat, indien Roemenië zijn verplichtingen niet nakomt, elke verdragsluitende staat, met inbegrip van elke verdragsluitende staten die geen lidstaat is van de Unie, krachtens artikel 64 van het ICSID-Verdrag bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) een vordering tegen Roemenië zou kunnen instellen.
70
Bijgevolg belet het bestreden besluit, door de terugvordering van de betrokken steunmaatregel te gelasten, Roemenië om die verplichtingen na te komen en is het in strijd met artikel 351, eerste alinea, VWEU, volgens hetwelk de rechten en verplichtingen die voortvloeien uit een overeenkomst die een lidstaat vóór zijn toetreding met derde staten heeft gesloten, niet worden aangetast door de bepalingen van de Verdragen.
71
Het bestreden besluit is ook in strijd met het algemene Unierechtelijke beginsel pacta sunt servanda, waarvan artikel 351, eerste alinea, VWEU de uitdrukking vormt. Het is bovendien in strijd met het beginsel van loyale samenwerking tussen de Unie en de lidstaten, waarvan het wederkerige karakter wordt benadrukt in artikel 4, lid 3, VEU en dat „wordt weerspiegeld” in artikel 351 VWEU.
72
De Commissie, ondersteund door het Koninkrijk Spanje, betwist de argumenten van verzoekers.
73
Artikel 351, eerste alinea, VWEU bepaalt dat „[d]e rechten en verplichtingen voortvloeiende uit overeenkomsten vóór 1 januari 1958 of, voor de toetredende staten, vóór de datum van hun toetreding gesloten tussen een of meer lidstaten enerzijds en een of meer derde staten anderzijds, […] door de bepalingen van de Verdragen niet [worden] aangetast”.
74
Volgens vaste rechtspraak beoogt artikel 351, eerste alinea, VWEU overeenkomstig de beginselen van internationaal recht, zoals die met name voortvloeien uit artikel 30, lid 4, onder b), van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 23 mei 1969 (Recueil des traités des Nations unies, deel 1155, blz. 331), te verduidelijken dat de toepassing van het VWEU de verbintenis van de betrokken lidstaat om de uit een eerdere overeenkomst voortvloeiende rechten van derde landen te eerbiedigen en de daarmee samenhangende verplichtingen na te komen, onverlet laat (zie arrest van 15 september 2011, Commissie/Slowakije, C‑264/09, EU:C:2011:580, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
75
Artikel 351, eerste alinea, VWEU heeft een algemene strekking in die zin dat het geldt voor elke internationale overeenkomst, ongeacht het voorwerp, die de toepassing van de Unieverdragen kan beïnvloeden (zie in die zin arrest van 2 augustus 1993, Levy, C‑158/91, EU:C:1993:332, punt 11).
76
Artikel 351, eerste alinea, VWEU strekt er aldus toe de rechten van derde staten te vrijwaren (arrest van 13 juli 1966, Consten en Grundig/Commissie, 56/64 en 58/64, EU:C:1966:41, blz. 520), door de betrokken lidstaten in staat te stellen de krachtens een eerdere internationale overeenkomst op hen rustende verplichtingen na te komen (zie in die zin arrest van 21 december 2011, Air Transport Association of America e.a., C‑366/10, EU:C:2011:864, punt 61).
77
Artikel 351, eerste alinea, VWEU staat de lidstaten daarentegen niet toe om zich in hun onderlinge verhoudingen binnen de Unie te beroepen op rechten die uit dergelijke overeenkomsten voortvloeien (zie in die zin arresten van 2 juli 1996, Commissie/Luxemburg, C‑473/93, EU:C:1996:263, punt 40, en 7 juli 2005, Commissie/Oostenrijk, C‑147/03, EU:C:2005:427, punt 58).
78
Hieruit volgt dat de woorden „rechten en verplichtingen” in artikel 351, eerste alinea, VWEU, wat de „rechten” betreft, doelen op de rechten van derde landen en, wat de „verplichtingen” aangaat, op de verplichtingen van de lidstaten (arrest van 2 augustus 1993, Levy, C‑158/91, EU:C:1993:332, punt 12).
79
Voor de vraag of het mogelijk is dat een gemeenschapsnorm moet wijken voor een eerdere internationale overeenkomst, moet derhalve worden nagegaan of die overeenkomst de betrokken lidstaat verplichtingen oplegt waarvan de nakoming nog kan worden verlangd door de derde landen die partij bij die overeenkomst zijn (arresten van 2 augustus 1993, Levy, C‑158/91, EU:C:1993:332, punt 13, en 15 september 2011, Commissie/Slowakije, C‑264/09, EU:C:2011:580, punt 42).
80
Een internationale overeenkomst kan dus weliswaar krachtens artikel 351, eerste alinea, VWEU in de weg staan aan een Unierechtelijke regel, maar moet daarvoor wel aan een dubbele voorwaarde voldoen: het moet gaan om een overeenkomst die vóór de inwerkingtreding van de Unieverdragen in de betrokken lidstaat is gesloten, en de betrokken derde staat moet er rechten aan ontlenen waarvan hij de nakoming door die lidstaat kan eisen (zie in die zin arrest van 10 maart 1998, T. Port, C‑364/95 en C‑365/95, EU:C:1998:95, punt 61).
81
Voor zover artikel 351, eerste alinea, VWEU een voorschrift is dat de mogelijkheid biedt om af te wijken van het Unierecht, daaronder begrepen het primaire recht, moet het dus strikt worden uitgelegd om te voorkomen dat de algemene regels van de Unieverdragen worden uitgehold [arrest van 14 maart 2024, Commissie/Verenigd Koninkrijk (arrest van de Supreme Court), C‑516/22, EU:C:2024:231, punten 78 en 81].
82
Het ICSID-Verdrag, dat op 12 oktober 1975 voor Roemenië in werking is getreden, bepaalt in artikel 25, lid 1:
„De bevoegdheid van het Centrum strekt zich uit tot de beslechting van rechtsgeschillen tussen een verdragsluitende staat (of een publiekrechtelijk lichaam of een orgaan van die staat dat als zodanig door die verdragsluitende staat aan het Centrum is aangewezen) en een onderdaan van een andere verdragsluitende staat die rechtstreeks voortvloeien uit een investering en ten aanzien waarvan de partijen er schriftelijk in hebben toegestemd, deze aan het Centrum voor te leggen. Indien de partijen hun instemming hebben verleend, kan geen van hen deze eenzijdig intrekken.”
83
Artikel 53, lid 1, van het ICSID-Verdrag luidt als volgt:
„De uitspraak is bindend voor partijen en is niet onderworpen aan beroep of enig ander rechtsmiddel, met uitzondering van die waarin dit verdrag voorziet. Elke partij dient zich overeenkomstig de bepalingen van de uitspraak te gedragen en deze na te komen […]”
84
Artikel 54, lid 1, van het ICSID-Verdrag luidt als volgt:
„Iedere verdragsluitende staat erkent een ingevolge dit verdrag gewezen uitspraak als bindend en draagt zorg voor de tenuitvoerlegging op zijn grondgebied van de financiële verplichtingen die deze uitspraak oplegt als ware zij een in kracht van gewijsde gegaan vonnis van een gerecht van die staat. ” […] »
85
Artikel 64 van het ICSID-Verdrag bepaalt dat „[g]eschillen die rijzen tussen de verdragsluitende staten met betrekking tot de interpretatie of de toepassing van dit verdrag, die niet door onderhandelingen worden opgelost, […] op verzoek van een der partijen bij het geschil voor het Internationale Gerechtshof [worden] gebracht, tenzij de betrokken staten een andere wijze van beslechting overeenkomen”.
86
Artikel 7 BIT bepaalt dat geschillen tussen de investeerders en de verdragsluitende landen met name worden beslecht door een scheidsgerecht dat het ICSID-Verdrag toepast.
87
In casu heeft de Commissie in de overwegingen 126 en 127 van het bestreden besluit aangegeven dat de door verzoekers in arbitrage aangevoerde rechten en verplichtingen voortvloeiden uit de toepassing van het BIT. Na te hebben vastgesteld dat dit Verdrag was gesloten tussen twee lidstaten en niet tussen een of meer lidstaten enerzijds en een of meer derde staten anderzijds, is de Commissie tot de slotsom gekomen dat artikel 351 VWEU in casu niet van toepassing was. Zij heeft hieruit afgeleid dat de toepassing van de staatssteunregels in de omstandigheden van het onderhavige geval de door artikel 351 VWEU beschermde rechten en verplichtingen onverlet liet.
88
De Commissie heeft daar in overweging 129 van het bestreden besluit aan toegevoegd dat artikel 351 VWEU in casu niet relevant was, aangezien geen enkel derde land dat partij was bij het ICSID-Verdrag partij was bij het BIT, waarop de arbitrageprocedure betrekking had.
89
Gelet op het betoog van verzoekers en de motivering van het bestreden besluit op dit punt, moet in casu voor de analyse van het onderhavige onderdeel eerst worden nagegaan of de verplichtingen die Roemenië is aangegaan op grond van, enerzijds, het BIT en, anderzijds, het ICSID-Verdrag, binnen de werkingssfeer van artikel 351 VWEU vallen.
1) Bestaan van verplichtingen in de zin van artikel 351 VWEU die Roemenië op grond van het BIT is aangegaan
90
Zoals blijkt uit de punten 74 en 78 hierboven, betreft artikel 351 VWEU de rechten van derde staten en de overeenkomstige verplichtingen van de lidstaten. De verplichtingen die Roemenië vóór zijn toetreding op grond van het BIT is aangegaan, komen overeen met de rechten die het Koninkrijk Zweden op diezelfde grondslag heeft verkregen.
91
Ten tijde van de ondertekening van het BIT was het Koninkrijk Zweden een lidstaat van de Unie en geen derde staat. Een dergelijk bilateraal verdrag moet dus sinds de toetreding van Roemenië tot de Unie worden beschouwd als een verdrag tussen twee lidstaten [arrest van 14 maart 2024, Commissie/Verenigd Koninkrijk (arrest van de Supreme Court), C‑516/22, EU:C:2024:231, punt 72].
92
Artikel 351 VWEU is niet van toepassing op een tussen twee lidstaten gesloten bilateraal verdrag, aangezien geen enkele derde staat partij is bij dat verdrag (zie in die zin arrest van 8 september 2009, Budějovický Budvar, C‑478/07, EU:C:2009:521, punt 99).
93
In die omstandigheden kan het BIT op de datum waarop de steun is verleend (die bepalend is om te beoordelen of artikel 351 VWEU van toepassing is), dat wil zeggen op de datum van de scheidsrechterlijke uitspraak (zie punt 62 hierboven), niet worden beschouwd als een overeenkomst waaruit rechten voor derde staten en verplichtingen voor deze lidstaat voortvloeien die door de uitvoering van de artikelen 107 en 108 VWEU overeenkomstig het bestreden besluit kunnen worden aangetast in de zin van dat artikel.
94
Aan deze uitlegging wordt niet afgedaan door de omstandigheid dat het schadeveroorzakende feit, te weten de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling, die in strijd zou zijn met de BIT en waarvoor bij de scheidsrechterlijke uitspraak een schadevergoeding is toegekend, heeft plaatsgevonden vóór de toetreding van Roemenië tot de Unie.
95
Hetzelfde geldt voor de omstandigheid dat de feiten die ten gronde liggen aan de aansprakelijkheid van Roemenië zich, althans gedeeltelijk, hebben voorgedaan vóór zijn toetreding tot de Unie, toen het nog een derde staat in de zin van artikel 351 VWEU was.
96
Zoals het Hof in het arrest in hogere voorziening heeft benadrukt, kan weliswaar niet worden uitgesloten dat volgens de uit het nationale recht voortvloeiende beginselen inzake wettelijke aansprakelijkheid een recht op schadevergoeding ontstaat op de datum waarop de betrokken fiscale stimuleringsregeling is afgeschaft, een feit waarvan is erkend dat het schade heeft veroorzaakt (arrest in hogere voorziening, punten 117 en 118), maar dit recht op schadevergoeding verschilt van het recht om de bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende schadevergoeding te ontvangen, zodat de betrokken steunmaatregel niet is toegekend op de datum van die afschaffing (arrest in hogere voorziening, punten 119‑127).
97
Gelet op het voorgaande moet worden geconcludeerd dat de verplichtingen die Roemenië op grond van het BIT is aangegaan en die in het kader van het onderhavige geding zijn onderzocht, niet onder artikel 351 VWEU vallen.
98
Verzoekers kunnen dus niet stellen dat de Commissie met het bestreden besluit artikel 351 VWEU heeft geschonden doordat zij Roemenië heeft belet zijn verplichtingen uit hoofde van het BIT na te komen.
2) Bestaan van verplichtingen in de zin van artikel 351 VWEU die Roemenië op grond van het ICSID-Verdrag is aangegaan
99
Volgens het arrest in hogere voorziening is het stelsel van rechtsmiddelen waarin het VEU en het VWEU voorzien, vanaf de toetreding van Roemenië tot de Unie, dus vanaf 1 januari 2007, in de plaats gekomen van de arbitrageprocedure waarin het BIT voorziet (arrest in hogere voorziening, punt 145).
100
Vast staat dat het scheidsgerecht, dat het ICSID-Verdrag toepast en waaraan het geschil tussen verzoekers in arbitrage en Roemenië is onderworpen, niet behoort tot het rechterlijke systeem van de Unie (arrest in hogere voorziening, punt 141).
101
De scheidsrechterlijke uitspraak, die dateert van 11 december 2013, dat wil zeggen van na de toetreding van Roemenië tot de Unie, kan dus geen enkel gevolg hebben en kan dus niet ten uitvoer worden gelegd met het oog op de betaling van de daarbij toegekende schadevergoeding (zie in die zin beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a., C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749, punt 43).
102
Een rechterlijke instantie van een lidstaat waarbij de gedwongen tenuitvoerlegging van een scheidsrechterlijke uitspraak is gevorderd, is dan ook gehouden deze uitspraak buiten toepassing te laten, en kan deze dus in geen geval ten uitvoer leggen om de begunstigden ervan in staat te stellen betaling van de hun daarbij toegekende schadevergoeding te verkrijgen (beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a., C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749, punt 44). Deze vaststelling is van toepassing op Roemenië als lidstaat.
103
Roemenië was dus niet verplicht om de scheidsrechterlijke uitspraak ten uitvoer te leggen, laat staan deze uit te voeren, los van enige gedwongen tenuitvoerlegging.
104
Derhalve moet worden geconcludeerd dat artikel 53 van het ICSID-Verdrag, op grond waarvan elke door de uitspraak gebonden partij zich overeenkomstig de bepalingen ervan dient te gedragen en deze uitspraak dient na te komen, zoals in punt 83 hierboven in herinnering is gebracht, in casu geen binnen de werkingssfeer van artikel 351 VWEU vallende verplichtingen jegens Roemenië heeft doen ontstaan.
105
Bijgevolg moet worden geoordeeld dat artikel 54 van het ICSID-Verdrag, volgens hetwelk „[i]edere verdragsluitende staat […] een ingevolge dit verdrag gewezen uitspraak als bindend [erkent] en […] zorg [draagt] voor de tenuitvoerlegging op zijn grondgebied van de financiële verplichtingen die deze uitspraak oplegt”, zoals hierboven in punt 84 is gepreciseerd, geen rechten ten gunste van derde staten in het leven kan hebben geroepen waarmee verplichtingen van Roemenië zouden hebben overeengestemd. Er is in casu geen sprake van dergelijke verplichtingen.
106
Bovendien is het ICSID-Verdrag, zoals het Hof heeft geoordeeld, ondanks zijn multilaterale karakter bedoeld om de bilaterale betrekkingen tussen de verdragsluitende partijen te regelen op een wijze die vergelijkbaar is met die van een bilateraal verdrag. Verzoekers betogen in wezen dat de derde staten die het ICSID-Verdrag hebben gesloten er belang bij kunnen hebben dat Roemenië zijn verplichtingen jegens een andere lidstaat nakomt door overeenkomstig de bepalingen van dat verdrag een binnen de werkingssfeer van dat verdrag vallende scheidsrechterlijke uitspraak ten uitvoer te leggen, maar een dergelijk zuiver feitelijk belang kan niet worden gelijkgesteld met een „recht” in de zin van artikel 351, eerste alinea, VWEU dat de toepassing van deze bepaling kan rechtvaardigen [zie in die zin arrest van 14 maart 2024, Commissie/Verenigd Koninkrijk (arrest van de Supreme Court), C‑516/22, EU:C:2024:231, punten 75 en 76].
107
Bijgevolg kunnen de artikelen 53 en 54 van het ICSID-Verdrag niet aldus worden uitgelegd dat zij ten gunste van derde staten die dit verdrag hebben ondertekend „rechten” in de zin van artikel 351, eerste alinea, VWEU in het leven hebben geroepen die overeenkomen met een verplichting van Roemenië om de scheidsrechterlijke uitspraak ten uitvoer te leggen.
108
In die omstandigheden moet, zonder dat uitspraak hoeft te worden gedaan over de door verzoekers gestelde invloed van artikel 25, lid 1, en artikel 64 van het ICSID-Verdrag op de verplichting van Roemenië om de scheidsrechterlijke uitspraak krachtens dat verdrag ten uitvoer te leggen, worden vastgesteld dat het bestreden besluit, door terugvordering van de steun te gelasten, deze lidstaat niet kan hebben belet om verplichtingen na te komen die binnen de werkingssfeer van artikel 351 VWEU vallen. Bijgevolg is dit besluit niet in strijd met dat artikel, volgens hetwelk de rechten en verplichtingen die voortvloeien uit een overeenkomst die een lidstaat vóór zijn toetreding heeft gesloten met derde staten, niet worden aangetast door de bepalingen van de Verdragen.
109
De Commissie heeft dus zonder blijk te geven van een onjuiste rechtsopvatting kunnen oordelen dat „de toepassing van de staatssteunregels […] de door artikel 351 [VWEU] beschermde rechten en verplichtingen onverlet [liet]”.
110
De grief inzake schending van artikel 351, eerste alinea, VWEU moet bijgevolg worden afgewezen, en dus ook de grief inzake schending van het beginsel pacta sunt servanda, waarvan dit artikel de uitdrukking vormt.
111
Hetzelfde geldt voor de grief inzake schending van het beginsel van loyale samenwerking, voor zover artikel 351, eerste alinea, VWEU uitvoering zou geven aan dit beginsel.
112
Gelet op een en ander moet het onderhavige onderdeel, en dus het eerste middel in zijn geheel, worden afgewezen.
2.
Tweede middel: schending van artikel 107, lid 1, VWEU
113
Verzoekers betogen dat de Commissie niet heeft aangetoond dat in casu is voldaan aan de voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU. Dit middel bestaat uit drie onderdelen.
114
De Commissie, ondersteund door het Koninkrijk Spanje, betwist de argumenten van verzoekers.
115
Volgens artikel 107, lid 1, VWEU zijn, „[b]ehoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, […] steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”.
116
Volgens vaste rechtspraak is voor de kwalificatie als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vereist dat aan alle in die bepaling gestelde voorwaarden is voldaan. Opdat een maatregel als staatssteun kan worden aangemerkt, moet het dus ten eerste gaan om een maatregel van de staat of met staatsmiddelen bekostigd. Ten tweede moet deze maatregel het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden. Ten derde moet hij de begunstigde een voordeel verschaffen, en ten vierde moet hij de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen (zie arrest van 12 november 2013, MOL/Commissie, T‑499/10, EU:T:2013:592, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
a)
Eerste onderdeel: geen economisch voordeel
117
Verzoekers betogen dat de betrokken steunmaatregel hun geen economisch voordeel verschaft. Zij voeren drie hoofdgrieven aan.
118
In de eerste plaats voeren verzoekers aan dat de scheidsrechterlijke uitspraak, anders dan de Commissie heeft geoordeeld, verzoekers in arbitrage niet heeft vergoed voor de gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling, maar voor de schade die zij hebben geleden doordat Roemenië hun in strijd met artikel 2, lid 3, BIT geen eerlijke en billijke behandeling heeft gewaarborgd. Gesteld al dat de Commissie die uitspraak juist zou hebben geïnterpreteerd, dient minstens te worden vastgesteld dat de vergoeding voor de indirecte gevolgen van deze afschaffing, zoals de gederfde winst of het verlies van de kans om nieuwe markten te veroveren, niet als een voordeel in de zin van de regels inzake staatssteun kan worden aangemerkt.
119
In de tweede plaats betogen verzoekers dat de bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende schadevergoeding volgens de rechtspraak die voortvloeit uit het arrest van 27 september 1988, Asteris e.a. (106/87–120/87, EU:C:1988:457, punten 23 en 24), geen voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormde.
120
In de derde en laatste plaats betogen verzoekers dat, gesteld al dat de scheidsrechterlijke uitspraak een voordeel heeft kunnen opleveren, de betrokken steunmaatregel in het bestreden besluit ten onrechte wordt omschreven als de betaling van de litigieuze bedragen en niet als deze uitspraak. Die betaling past in het „normale verloop” van de tenuitvoerlegging of uitvoering van die uitspraak, zodat de betaling van de schadevergoeding naar aanleiding van de veroordeling van Roemenië geen voordeel kan vormen dat verschilt van het voordeel dat bij die uitspraak zou zijn toegekend.
121
Volgens vaste rechtspraak worden als staatssteun beschouwd maatregelen die, in welke vorm ook, ondernemingen rechtstreeks of indirect kunnen bevoordelen of die moeten worden beschouwd als een economisch voordeel dat de begunstigde onderneming onder normale marktvoorwaarden niet zou hebben verkregen (zie arresten van 15 mei 2019, Achema e.a., C‑706/17, EU:C:2019:407, punt 83 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 17 september 2020, Compagnie des pêches de Saint-Malo, C‑212/19, EU:C:2020:726, punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
122
Om te beoordelen of een lidstaat een bepaalde onderneming een voordeel heeft verleend, moet de financiële situatie van de onderneming na de invoering van de maatregel worden vergeleken met de financiële situatie waarin zij zou hebben verkeerd indien deze maatregel niet was genomen. Als steun worden met name beschouwd maatregelen die, in verschillende vormen, de lasten verlichten die normaliter op het budget van een onderneming drukken. Er is dus sprake van een voordeel wanneer de netto financiële situatie van de begunstigde onderneming als gevolg van de maatregel verbetert, zonder dat dit door de aard of de opzet van het betrokken stelsel wordt gerechtvaardigd (zie in die zin arrest van 17 september 2020, Compagnie des pêches de Saint-Malo, C‑212/19, EU:C:2020:726, punt 40).
123
Het Gerecht acht het opportuun om eerst de derde grief te onderzoeken, volgens welke de betrokken steunmaatregel verkeerd zou zijn omschreven, alvorens de eerste en de tweede grief te onderzoeken, die berusten op de premisse dat deze maatregel bestaat in de toekenning van schadevergoeding door de scheidsrechterlijke uitspraak.
1) Derde grief: onjuiste omschrijving van de betrokken steunmaatregel
124
Zoals hierboven in punt 120 is opgemerkt, betogen verzoekers in wezen, dat de betrokken steunmaatregel niet bestaat in de betaling van de litigieuze bedragen, maar in de scheidsrechterlijke uitspraak. Volgens hen heeft de Commissie dus in het bestreden besluit blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door de aan haar onderzoek onderworpen maatregel onjuist te omschrijven, zodat zij die betaling niet zonder een beoordelingsfout te maken als een voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU kon aanmerken.
125
In casu wordt de betrokken steunmaatregel in overweging 39 van het bestreden besluit als volgt omschreven: „De te beoordelen maatregel betreft de betaling van de schadevergoeding [van de litigieuze bedragen] door uitvoering of executie van [de scheidsrechterlijke] uitspraak, plus de rente die sinds de uitspraak is opgelopen”.
126
Uit punt 39 van het bestreden besluit, dat betrekking heeft op de „[b]eschrijving van de maatregel” en valt onder deel 3 van dat besluit, met als opschrift „Beschrijving van de maatregel en redenen om de procedure in te leiden”, blijkt ondubbelzinnig dat de in dit besluit bedoelde maatregel de betaling van de litigieuze bedragen is en niet de scheidsrechterlijke uitspraak.
127
Dat de betrokken steunmaatregel volgens de Commissie bestaat in de betaling van de litigieuze bedragen, wordt bevestigd in overweging 123 van het bestreden besluit, waarin staat te lezen dat „[deze betaling] aan [verzoekers in arbitrage] door uitvoering of executie van de uitspraak hun concurrentiepositie zou verbeteren”.
128
Aan deze vaststelling wordt niet afgedaan door het argument dat verzoekers ontlenen aan punt 124 van het arrest in hogere voorziening, volgens hetwelk „het recht op vergoeding van de schade die verzoekers in arbitrage stellen te hebben geleden wegens de beweerdelijk in strijd met het BIT gerealiseerde afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling, pas bij de scheidsrechterlijke uitspraak is verleend”.
129
Daarmee heeft het Hof zich immers uitsluitend uitgesproken over de bevoegdheid ratione temporis van de Commissie om het bestreden besluit vast te stellen op grond van artikel 108 VWEU. Het heeft zich in punt 124 van het arrest in hogere voorziening dus enkel uitgesproken over de datum waarop het recht op schadevergoeding aan rekwiranten is toegekend, en niet over de kwalificatie van de betaling van de litigieuze bedragen als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU in het kader van het onderzoek dat in dat besluit is verricht.
130
De vraag of de scheidsrechterlijke uitspraak op zich, los van de onderzochte betalingen, een voordeel vormt dat als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU kan worden aangemerkt, is irrelevant voor de vraag of de betrokken steunmaatregel bestaat in de betaling van de litigieuze bedragen.
131
Het Hof heeft overigens in punt 135 van het arrest in hogere voorziening uitdrukkelijk vastgesteld dat de Commissie in het bestreden besluit de betaling van de litigieuze bedragen ter uitvoering van de scheidsrechterlijke uitspraak had onderzocht in het licht van de regels van het VWEU inzake staatssteun.
132
Voor het overige kan de Commissie het Gerecht niet verzoeken – zoals zij blijkens haar aanvullende schriftelijke opmerkingen en de debatten ter terechtzitting doet – om thans te oordelen dat de maatregel waarop haar onderzoek betrekking heeft, moet worden geacht één enkele maatregel te zijn die bestaat uit de scheidsrechterlijke uitspraak en de tenuitvoerlegging ervan. Het is immers vaste rechtspraak dat het Gerecht in het kader van een beroep tot nietigverklaring zijn eigen motivering niet in de plaats kan stellen van die van de instelling die de bestreden handeling heeft verricht (zie arrest van 26 oktober 2016, PT Musim Mas/Raad, C‑468/15 P, EU:C:2016:803, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
133
Verzoekers betogen weliswaar eveneens dat de betaling van de schadevergoeding slechts het „automatische gevolg” van de scheidsrechterlijke uitspraak is, maar hiermee stellen zij enkel vast dat deze uitspraak de oorzaak is van de betaling van de litigieuze bedragen door Roemenië. Op basis van een dergelijke vaststelling kunnen zij niet met succes stellen dat die betaling geen voordeel heeft opgeleverd dat losstaat van die uitspraak.
134
Artikel 107, lid 1, VWEU maakt immers geen onderscheid naar de redenen of doeleinden van de maatregelen van de staten, maar ziet, zoals de Commissie in overweging 80 van het bestreden besluit heeft opgemerkt, op hun gevolgen (arrest van 4 maart 2021, Commissie/Fútbol Club Barcelona, C‑362/19 P, EU:C:2021:169, punt 61, en arrest in hogere voorziening, 122).
135
Zelfs indien de scheidsrechterlijke uitspraak niet los kan worden gezien van de tenuitvoerlegging ervan, neemt dit niet weg dat de betaling van de litigieuze bedragen in het kader van de tenuitvoerlegging of de uitvoering van die uitspraak de maatregel was die de Commissie in het bestreden besluit diende te beoordelen.
136
In die omstandigheden heeft de Commissie, anders dan verzoekers betogen, de betrokken steunmaatregel op goede gronden kunnen omschrijven als de betaling van de litigieuze bedragen, om vervolgens in het kader van haar beoordeling van het bestaan van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU na te gaan of deze betaling een economisch voordeel opleverde dat verzoekers onder normale marktvoorwaarden niet zouden hebben genoten.
137
Gelet op een en ander moet de onderhavige grief worden afgewezen.
2) Eerste grief: de betrokken steunmaatregel kan geen voordeel vormen dat is verleend ter compensatie van de gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling
138
Zoals blijkt uit punt 118 hierboven, berust de onderhavige grief op twee hoofdargumenten.
i) Eerste argument: de Commissie heeft ten onrechte geoordeeld dat de scheidsrechterlijke uitspraak verzoekers in arbitrage vergoedde voor de gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling
139
Uit punt 131 hierboven blijkt dat de Commissie niet de betrokken fiscale stimuleringsregeling – die overigens ten tijde van de vaststelling van het bestreden besluit niet langer van kracht was omdat zij vóór de toetreding van Roemenië tot de Unie was ingetrokken – aan de regels van het VWEU inzake staatssteun heeft getoetst, maar wel de betaling van de litigieuze bedragen (arrest in hogere voorziening, punt 135).
140
Zoals blijkt uit overweging 93 van het bestreden besluit, heeft de Commissie ter kwalificatie van de aan verzoekers in arbitrage verleende steun de elementen onderzocht waarop het scheidsgerecht zich had gebaseerd, alsook de beschrijving van de beweerdelijk geleden schade.
141
Uit overweging 94 van het bestreden besluit blijkt dat de Commissie om te beginnen van mening was dat het scheidsgerecht de schade had vergoed die het gevolg was van de voortijdige afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling. Zoals blijkt uit overweging 95 van dat besluit, heeft zij vervolgens geoordeeld dat Roemenië door de uitvoering of executie van de scheidsrechterlijke uitspraak verzoekers in arbitrage een bedrag toekende dat overeenstemde met de voordelen die zij in het kader van die regeling hadden moeten ontvangen tussen de datum waarop deze werd afgeschaft, 22 februari 2005, en de geplande vervaldatum ervan, 1 april 2009. Ten slotte heeft zij vastgesteld dat de schadevergoeding in wezen bestond in de terugbetaling van het bedrag van de douanerechten op suiker en andere grondstoffen die verzoekers in arbitrage zouden hebben vermeden indien de regeling niet was afgeschaft, en van de gederfde opbrengst van de verkoop van eindproducten als gevolg van die afschaffing.
142
Bijgevolg heeft de Commissie in overweging 96 van het bestreden besluit de betaling van de litigieuze bedragen aangemerkt als een economisch voordeel dat verzoekers in arbitrage onder normale marktvoorwaarden niet hadden kunnen verkrijgen omdat deze betaling bedoeld was om hen te vergoeden voor de schade die zij als gevolg van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling hadden geleden.
143
Verzoekers betwisten de interpretatie van de scheidsrechterlijke uitspraak door de Commissie. Volgens hen heeft het scheidsgerecht verzoekers in arbitrage een vergoeding toegekend voor de schade die zij hebben geleden doordat Roemenië in strijd met artikel 2, lid 3, BIT geen eerlijke en billijke behandeling van hun investeringen heeft gewaarborgd, zoals in punt 118 hierboven in herinnering is gebracht. Roemenië heeft dat artikel meer bepaald geschonden doordat het, ten eerste, de voornaamste voordelen van de betrokken fiscale stimuleringsregeling heeft afgeschaft en tegelijkertijd de daarmee gepaard gaande verplichtingen heeft gehandhaafd, en, ten tweede, niet transparant heeft gehandeld door verzoekers in arbitrage niet tijdig op de hoogte te brengen van de afschaffing van die regeling.
144
Verzoekers voegen hieraan toe dat het scheidsgerecht weliswaar naar de betrokken fiscale stimuleringsregeling heeft verwezen om de geleden schade te begroten, maar dat deze omstandigheid op zich niet betekent dat de scheidsrechterlijke uitspraak die regeling opnieuw heeft ingevoerd.
145
In casu blijkt uit punt 872 van de scheidsrechterlijke uitspraak, zoals dat is overgenomen in punt 27 van het arrest in hogere voorziening en in overweging 26 van het bestreden besluit, dat het scheidsgerecht heeft geoordeeld dat Roemenië, door de betrokken fiscale stimuleringsregeling vóór 1 april 2009 af te schaffen, ten eerste het gewettigd vertrouwen van verzoekers in arbitrage had beschaamd – daar zij aannamen dat die stimuleringsmaatregelen in nagenoeg dezelfde vorm tot en met 31 maart 2009 zouden blijven bestaan –, ten tweede niet transparant had gehandeld door deze verzoekers niet tijdig te informeren, en ten derde aldus geen eerlijke en billijke behandeling van de investeringen van die verzoekers in de zin van artikel 2, lid 3, BIT had gewaarborgd. Bijgevolg heeft het scheidsgerecht Roemenië veroordeeld tot betaling van een schadevergoeding, waarvan het bedrag hoofdzakelijk is vastgesteld op basis van de schade die deze verzoekers in de periode van 22 februari 2005 tot en met 31 maart 2009 zouden hebben geleden.
146
Nu dit in herinnering is gebracht, moet in de eerste plaats worden opgemerkt dat de door de scheidsrechterlijke uitspraak vergoede schade, zoals deze in het dictum van deze uitspraak is vastgesteld en in overweging 27 van het bestreden besluit is samengevat, de volgende posten omvat: de stijging van de kosten van suiker (voor de invoer waarvan verzoekers in arbitrage na de afschaffing van de grondstoffenfaciliteit douanerechten moesten betalen); de verhoging van de kosten van andere grondstoffen dan suiker en bepaalde soorten polyethyleentereftalaat (PET, waarvoor de schadevordering door het scheidsgerecht was afgewezen op grond van de overweging dat verzoekers nooit voordeel hadden geput uit de grondstoffenfaciliteit met betrekking tot de invoer van PET); het verlies van de mogelijkheid suiker tegen lagere prijzen op te slaan (berekend op basis van de douanerechten op ingevoerde suiker die hadden kunnen worden vermeden indien verzoekers in arbitrage de suiker vóór 1 april 2009 hadden kunnen opslaan); de winstderving vanwege de misgelopen verkoop van afgewerkte producten (die overeenkomt met het verlies aan marktaandeel in de periode 2004‑2008 voor frisdranken en andere suikerhoudende producten: de gestegen kosten hebben geleid tot hogere prijzen, waardoor de verkoop van deze producten is gedaald).
147
Over de bedragen die werden betaald ter vergoeding van de aldus vastgestelde verliezen diende rente te worden betaald, berekend vanaf 1 maart 2007 voor de gestegen kosten van suiker en andere grondstoffen, vanaf 1 november 2009 voor het verlies van de mogelijkheid om suiker op te slaan, en vanaf 1 mei 2008 voor de gederfde winst.
148
In de tweede plaats zij eraan herinnerd dat de betrokken fiscale stimuleringsregeling, zoals blijkt uit het bestreden besluit, bepaalde investeerders in gebieden die door de Roemeense regering als achtergestelde regio’s werden beschouwd, vrijstelling van douanerechten verleende voor de grondstoffen die nodig waren voor de investeringen die in de betrokken regio’s werden verricht. Deze vrijstelling is na de wijziging van de regeling in de plaats gekomen van de oorspronkelijk geplande restitutie van die rechten.
149
Zoals hierboven in punt 7 is opgemerkt, hebben verzoekers in arbitrage dus in hun hoedanigheid van investeerders in de tot achtergestelde regio uitgeroepen mijnstreek van Ștei-Nucet de vrijstellingen van douanerechten op grondstoffen genoten waarin de betrokken fiscale stimuleringsregeling voorzag, en dit vanaf het begin van de jaren 2000 tot de afschaffing ervan op 22 februari 2005.
150
In de derde plaats moet hieraan worden toegevoegd dat verzoekers weliswaar de gevolgen betwisten die kunnen worden verbonden aan de door het scheidsgerecht gehanteerde methode voor de berekening van de vergoeding, maar niet betwisten dat bij de vaststelling van het bedrag van de schadevergoeding rekening is gehouden met de betrokken fiscale stimuleringsregeling.
151
Uit de punten 944 en 945 van de scheidsrechterlijke uitspraak blijkt dat de methode voor de berekening van de geleden schade die het scheidsgerecht heeft gehanteerd, door verzoekers in arbitrage is voorgesteld. Deze methode bestond erin de stijging van de kosten te berekenen alsook de winstderving die verzoekers in arbitrage hebben geleden doordat zij hun onderneming niet hebben kunnen ontwikkelen zoals gepland door extra investeringen te verrichten en op basis van suiker vervaardigde producten te verkopen.
152
In dit verband heeft het scheidsgerecht in punt 917 van de scheidsrechterlijke uitspraak, dat is overgenomen in overweging 94 van het bestreden besluit, aangegeven dat de schadevergoeding moest worden toegekend op basis van het beginsel dat „[verzoeker] weer in de positie moet worden geplaatst waarin hij ‚naar alle waarschijnlijkheid’ zou hebben verkeerd, ware het niet wegens de internationale ongerechtigheid”. Zoals blijkt uit punt 928 van de scheidsrechterlijke uitspraak, heeft het eveneens geoordeeld dat alleen de verliezen die zijn veroorzaakt door de handeling die de internationale ongerechtigheid inhoudt kunnen worden gecompenseerd door de toekenning van schadevergoeding en dat „alle schendingen van het [BIT] die verzoekers [in arbitrage] aanvoeren, voortvloeien uit hetzelfde feit[, namelijk] de voortijdige intrekking van de [stimulansen waarin de betrokken fiscale stimuleringsregeling voorziet,] of daarmee rechtstreeks in verband staan”.
153
In die omstandigheden heeft het scheidsgerecht, zoals de Commissie in overweging 94 van het bestreden besluit heeft opgemerkt, bij de vaststelling van het bedrag van de aan verzoekers verschuldigde schadevergoeding onderzocht of er werkelijk verliezen waren geleden en of deze rechtstreeks verband hielden met de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling. Dit blijkt met name uit punt 953 van de scheidsrechterlijke uitspraak, wat de toekenning van een schadevergoeding voor de verhoging van de suikerprijs betreft, uit punt 971 van deze uitspraak, wat de toekenning van een schadevergoeding voor de stijging van de prijs van andere grondstoffen dan suiker en PET betreft, uit de punten 982 tot en met 985 van deze uitspraak, wat betreft de toekenning van een schadevergoeding voor het verlies van de mogelijkheid om suiker op te slaan, en uit de punten 1016 tot en met 1020 van die uitspraak, wat de toekenning van een schadevergoeding wegens de derving van inkomsten uit de verkoop van afgewerkte producten betreft.
154
In de vierde en laatste plaats vloeit de bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende schadevergoeding, zoals het Hof in punt 117 van het arrest in hogere voorziening heeft opgemerkt, voort uit de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling, die het schadeveroorzakende feit vormt waarvoor deze schadevergoeding is toegekend, aangezien deze vergoeding strekt tot herstel van de schade die verzoekers in arbitrage stellen te hebben geleden doordat Roemenië deze stimuleringsregeling in strijd met het BIT zou hebben afgeschaft.
155
Uit de punten 146 tot en met 154 hierboven blijkt dat het scheidsgerecht, door te oordelen dat Roemenië, zoals hierboven in punt 145 is opgemerkt, geen eerlijke en billijke behandeling van de investeringen van verzoekers in arbitrage in de zin van artikel 2, lid 3, BIT heeft gewaarborgd, laatstgenoemden heeft willen compenseren voor de financiële gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling.
156
Zoals de Commissie ter terechtzitting heeft benadrukt, heeft het scheidsgerecht voor het overige de schade die zou zijn ontstaan door het feit dat de aan de begunstigden van de betrokken fiscale stimuleringsregeling opgelegde verplichtingen werden gehandhaafd, terwijl de eerder daarmee verbonden voordelen werden afgeschaft, en de schade die zou zijn ontstaan doordat Roemenië niet transparant heeft gehandeld, doordat het de investeerders niet naar behoren op de hoogte heeft gebracht van het feit dat deze regeling vóór de aangegeven vervaldatum zou eindigen, niet nader omschreven of berekend.
157
Verzoekers kunnen dus niet op goede gronden stellen dat de scheidsrechterlijke uitspraak verzoekers in arbitrage niet schadeloos heeft gesteld voor de gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling, maar hun een vergoeding heeft toegekend voor de schade die zij door het gedrag van Roemenië hebben geleden doordat, ten eerste, de verplichtingen die samenhangen met de bij die regeling ingevoerde voordelen ondanks de afschaffing van die regeling zijn gehandhaafd en zij, ten tweede, niet tijdig van die afschaffing in kennis zijn gesteld, in strijd met de verplichting van Roemenië om overeenkomstig artikel 2, lid 3, BIT een eerlijke en billijke behandeling van de investeringen van de investeerders te waarborgen.
ii) Tweede argument: de vergoeding voor de indirecte gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling kan niet worden aangemerkt als een voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU
158
Zoals hierboven in punt 118 is opgemerkt, voegen verzoekers daaraan toe dat indien het Gerecht van oordeel zou zijn dat de scheidsrechterlijke uitspraak verzoekers in arbitrage heeft vergoed voor de gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling, minstens dient te worden vastgesteld dat de vergoeding voor de indirecte gevolgen van deze afschaffing, zoals de gederfde winst of het verlies van de kans om nieuwe markten te veroveren, niet als een voordeel in de zin van de regels inzake staatssteun kan worden aangemerkt.
159
In dit verband merken verzoekers op dat de litigieuze bedragen niet overeenkomen met de bedragen die zij zouden hebben ontvangen indien de betrokken fiscale stimuleringsregeling niet was afgeschaft. Volgens hen compenseert de door het scheidsgerecht bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende schadevergoeding de indirecte gevolgen van de afschaffing van die regeling, namelijk de stijging van de kosten doordat zij vóór de geplande vervaldatum van deze regeling de suiker niet langer konden opslaan, en de daling van de winst door het verlies van marktaandeel als gevolg van de stijging van de kosten van de ingevoerde grondstoffen doordat douanerechten dienden te worden betaald.
160
In die omstandigheden merken verzoekers in zaak T‑704/15 RENV op dat, gesteld al dat de betaling van de litigieuze bedragen zou hebben geleid tot een vergoeding voor de afschaffing van de beweerdelijk door de betrokken fiscale stimuleringsregeling gevormde onrechtmatige of met het Unierecht onverenigbare steun, de bedragen die het scheidsgerecht heeft toegekend ter compensatie van de gederfde winst of het verlies van een kans als gevolg van de afschaffing van die regeling, volgens de relevante rechtspraak hoe dan ook geen „voordelen” in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU kunnen vormen.
161
Volgens de door verzoekers aangehaalde rechtspraak impliceert de terugvordering van onrechtmatige steun met het oog op het herstel van de vroegere toestand geen andere reconstructie van het verleden op basis van hypothetische elementen en houdt zij enkel in dat het directe voordeel wordt teruggegeven dat deze steun de begunstigde heeft opgeleverd en niet het eventuele economische voordeel dat hij door de exploitatie ervan heeft behaald (arrest van 21 december 2016, Commissie/Aer Lingus en Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P en C‑165/15 P, EU:C:2016:990, punten 91 en 92).
162
Om te beginnen moet worden opgemerkt dat de al dan niet bewezen omstandigheid dat deze vergoeding een compensatie vormde voor de afschaffing van onrechtmatige of met het Unierecht onverenigbare steun irrelevant is voor de kwalificatie van de door het scheidsgerecht bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende schadevergoeding. De enige relevante vraag in dit verband is of de toegekende schadevergoeding staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU kan vormen. Bovendien is het feit dat de terugvordering van onrechtmatige steun volgens de door verzoekers aangehaalde rechtspraak enkel inhoudt dat het directe voordeel moet worden teruggegeven dat deze steun de begunstigde heeft opgeleverd, evenmin relevant voor de wijze waarop de Commissie de bij die uitspraak toegekende schadevergoeding in het licht van die bepaling moet kwalificeren.
163
Vervolgens moet worden opgemerkt dat de hierboven in punt 161 aangehaalde rechtspraak zich ertegen verzet dat de terugvordering van onrechtmatige steun betrekking heeft op de terugbetaling van het eventuele economische voordeel dat de begunstigde door de exploitatie van de onrechtmatige steun heeft behaald. Hoe dan ook wordt bij het bestreden besluit de terugvordering van de litigieuze bedragen gelast en niet de terugvordering van een hypothetisch voordeel dat de begunstigde door de exploitatie ervan zou hebben behaald.
164
Het voordeel dat verzoekers in het onderhavige geding hebben genoten, is immers de betaling van de bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende schadevergoeding.
165
Bovendien kan een schadevordering zoals die welke verzoekers in arbitrage bij het scheidsgerecht hebben ingesteld, er niet toe leiden dat de daadwerkelijke toepassing van de staatssteunregels wordt omzeild (zie in die zin arrest van 11 november 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C‑505/14, EU:C:2015:742, punten 42‑44). Schadevergoeding die wordt betaald ter compensatie van het verlies van marktaandeel of van het verlies van de mogelijkheid om grondstoffen op te slaan of, ten slotte, van elke schade die uit de afschaffing van een steunregeling voortvloeit, kan dus niet anders dan als staatssteun worden aangemerkt, aangezien een dergelijke schadevergoeding beantwoordt aan de definitie van een economisch voordeel in de zin van die regels.
166
Dienaangaande heeft de Commissie in overweging 96 van het bestreden besluit het volgende overwogen:
„[H]et toekennen van een schadevergoeding aan [verzoekers in arbitrage] voor gederfde winst omdat ze hun exploitatiekosten zelf moesten dragen, [vormt] eveneens een economisch voordeel waarvan onder normale marktomstandigheden en bij ontstentenis van de uitspraak geen sprake zou zijn; onder normale marktomstandigheden zou de onderneming de aan haar economische activiteiten inherente kosten zelf moeten dragen en deze winsten dus niet hebben gemaakt. Ten derde levert het betalen van rente aan [verzoekers in arbitrage] op betalingen die in het verleden verschuldigd zouden zijn maar die zelf als een voordeel moeten worden aangemerkt, een apart en extra voordeel op.”
167
Vastgesteld moet worden dat verzoekers geen enkel argument hebben aangevoerd dat kan afdoen aan de conclusie van de Commissie in overweging 96 van het bestreden besluit dat de door het scheidsgerecht toegekende schadevergoeding een economisch voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormde. De Commissie is tot deze conclusie gekomen na onderzoek van de voordelen die in het kader van de betrokken fiscale stimuleringsregeling aan verzoekers zouden zijn toegekend tussen het tijdstip van de afschaffing ervan en de geplande einddatum ervan.
168
Gelet op een en ander hebben verzoekers niet aangetoond dat de Commissie zich ten onrechte op het standpunt heeft geplaatst dat de betrokken steunmaatregel een economisch voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormde dat aan verzoekers in arbitrage was uitgekeerd ter compensatie van de gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling.
169
Bijgevolg moet de onderhavige grief in haar geheel worden afgewezen.
3) Tweede grief: niet-inachtneming van het arrest van 27 september 1988, Asteris e.a. (106/87–120/87)
170
Zoals blijkt uit punt 119 hierboven, berust de onderhavige grief op de premisse dat de scheidsrechterlijke uitspraak rechtsgevolgen voor verzoekers heeft gehad doordat hun hierbij een vergoeding is toegekend voor de schade die zij hebben geleden wegens de vermeende schending van het BIT, die hun bij die uitspraak toegekende recht op schadevergoeding zou hebben doen ontstaan. Verzoekers leiden hieruit af dat de betaling van schadevergoeding krachtens die uitspraak op grond van het arrest van 27 september 1988, Asteris e.a. (106/87–120/87, EU:C:1988:457, punten 23 en 24) niet als staatssteun kan worden aangemerkt.
171
In dit verband zij eraan herinnerd dat steunmaatregelen als maatregelen van de overheid ter begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producten juridisch een fundamenteel ander karakter hebben dan schadevergoedingen die de nationale autoriteiten eventueel aan particulieren moeten betalen wegens schade die zij hun hebben berokkend. Een schadevergoeding vormt dan ook geen staatssteun in de zin van het Unierecht (zie dienaangaande arrest van 27 september 1988, Asteris, 106/87–120/87, EU:C:1988:457, punten 23 en 24).
172
Volgens vaste rechtspraak moet bovendien een onderscheid worden gemaakt tussen vorderingen tot vergoeding van schade die het gevolg is van een onrechtmatigheid, en een vordering tot betaling van bedragen die op grond van een regeling verschuldigd zijn (zie in die zin arrest van 27 september 1988, Asteris e.a., 106/87‑120/87, EU:C:1988:457, punten 25 en 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
173
In het geval waarin de – zelfs formeel als schadevergoeding – in rechte gevorderde bedragen overeenkomen met de betaling van een voordeel waarop de verzoeker krachtens een wettelijke regeling aanspraak maakt, strekt de vordering immers niet tot vergoeding van schade die verschilt van de schade die bestaat in de volledige niet-betaling van het voordeel waarop de verzoeker volgens die wettelijke regeling recht meende te hebben (zie in die zin arrest van 12 januari 2023, DOBELES HES, C‑702/20 en C‑17/21, EU:C:2023:1, punten 61 en 62).
174
Wanneer een nationale regeling staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU heeft ingevoerd, vormt de uitbetaling van een op basis van die regeling in rechte gevorderd bedrag eveneens dergelijke steun (arrest van 12 januari 2023, DOBELES HES, C‑702/20 en C‑17/21, EU:C:2023:1, punt 65).
175
Zoals hierboven in punt 165 in herinnering is gebracht, kan de begunstigde van steun de daadwerkelijke toepassing van de staatssteunregels dus niet omzeilen door, zonder de Unierechtelijke regels inzake staatssteun in te roepen, een vonnis te verkrijgen waarbij schadevergoeding wordt toegekend en dat hem uiteindelijk in staat zou stellen de betrokken steun gedurende meerdere jaren verder uit te voeren (zie in die zin en naar analogie arrest van 11 november 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C‑505/14, EU:C:2015:742, punten 42‑44).
176
Zoals blijkt uit de punten 99 tot en met 101 hierboven, is het rechterlijke systeem van de Unie, waarvan het scheidsgerecht geen deel uitmaakt (arrest in hogere voorziening, punt 141), in casu vanaf de toetreding van Roemenië tot de Unie, te weten vanaf 1 januari 2007, in de plaats gekomen van de arbitrageprocedure waarin het BIT voorziet, zodat de scheidsrechterlijke uitspraak die dat scheidsgerecht na die toetreding heeft geveld, geen gevolgen voor verzoekers kan hebben gehad (beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a., C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749, punten 40‑43).
177
In die omstandigheden is de kwalificatie in de scheidsrechterlijke uitspraak hoe dan ook niet doorslaggevend voor de vraag of er sprake is van staatssteun. De betaling van de litigieuze bedragen ter uitvoering van die uitspraak kan dus rechtens niet als schadevergoeding in de zin van het Unierecht worden aangemerkt op de enkele grond dat die kwalificatie uit die uitspraak voortvloeit.
178
De Commissie mocht dus, zoals zij in het bestreden besluit heeft gedaan, het bestaan van staatssteun los van de juridische kwalificatie door het scheidsgerecht onderzoeken.
179
Zoals blijkt uit het onderzoek van de eerste grief van het eerste onderdeel van het tweede middel, is de Commissie tot de slotsom gekomen dat de betrokken steunmaatregel een economisch voordeel vormt dat aan verzoekers in arbitrage is toegekend ter compensatie van de gevolgen van de afschaffing van de betrokken fiscale stimuleringsregeling en niet ter vergoeding van de schade die zij zouden hebben geleden door het optreden van Roemenië, doordat het, ten eerste, de verplichtingen die samenhingen met de door deze regeling ingevoerde voordelen heeft gehandhaafd ondanks de afschaffing van die regeling en, ten tweede, hun niet tijdig van die afschaffing in kennis heeft gesteld. Verzoekers zijn er niet in zijn geslaagd deze beoordeling onderuit te halen.
180
Aangezien niet is aangetoond dat de betaling van de litigieuze bedragen heeft geleid tot vergoeding van schade die voortvloeit uit de vermeende onrechtmatige gedraging van Roemenië, zoals uiteengezet in punt 157 hierboven, kunnen verzoekers niet met succes stellen dat de betrokken steunmaatregel op grond van het arrest van 27 september 1988, Asteris e.a. (106/87–120/87, EU:C:1988:457, punten 23 en 24), niet als staatssteun kan worden aangemerkt.
181
Verzoekers voegen daar echter aan toe dat de scheidsrechterlijke uitspraak hun evenmin kan hebben vergoed voor de afschaffing van een door de betrokken fiscale stimuleringsregeling gevormde onrechtmatige of met het Unierecht onverenigbare steunmaatregel. De reden hiervoor is in wezen dat deze regeling, die vóór de toetreding van Roemenië tot de Unie ten uitvoer is gelegd, nooit onderworpen was aan de regelgeving van de Unie inzake staatssteun en ook nooit onder de bevoegdheid van de Commissie viel.
182
Om te beginnen moet eraan worden herinnerd dat het arrest van 27 september 1988, Asteris e.a. (106/87–120/87, EU:C:1988:457, punten 23 en 24), waarvan verzoekers aanvoeren dat het niet in acht is genomen, uitsluitend betrekking heeft op de kwalificatie van staatssteun, aangezien hierin enkel is vastgesteld dat overheidssteun juridisch een fundamenteel ander karakter heeft dan schadevergoeding.
183
Zoals blijkt uit de punten 139 tot en met 157 hierboven, heeft de Commissie terecht geconcludeerd dat het door verzoekers in arbitrage verkregen voordeel geen vergoeding vormt van schade die voortvloeit uit een onrechtmatigheid in de zin van het arrest van 27 september 1988, Asteris e.a. (106/87–120/87, EU:C:1988:457, punten 23 en 24). De argumenten waarmee verzoekers opkomen tegen de aanvullende motivering van het bestreden besluit betreffende de onrechtmatigheid van de steun, die de Commissie heeft aangevoerd om de toepassing van het arrest van 27 september 1988, Asteris e.a. (106/87‑120/87, EU:C:1988:457), uit te sluiten, kunnen dus niet afdoen aan het feit dat het besluit op dit punt gegrond is.
184
Hoe dan ook zij er, ten overvloede, aan herinnerd dat volgens artikel 64, lid 1, onder iii), van de Europa-Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en Roemenië, anderzijds, die namens de Gemeenschap is gesloten en goedgekeurd bij besluit 94/907/CECA/EG, Euratom van de Raad en de Commissie van 19 december 1994 (PB 1994, L 357, blz. 2; hierna: „Europa-overeenkomst”), alle openbare steunmaatregelen die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de goede werking van deze overeenkomst voor zover zij de handel tussen de Europese Gemeenschap en Roemenië ongunstig kunnen beïnvloeden. Volgens artikel 64, lid 2, van deze overeenkomst worden alle handelwijzen die met dit artikel in strijd zijn beoordeeld „op grond van de criteria welke voortvloeien uit de toepassing van de artikelen 85, 86 en 92 van het [EEG-Verdrag, thans de artikelen 101, 102 en 107 VWEU]”.
185
Om aan zijn aanpassingsverplichting uit hoofde van de Europa-Overeenkomst te voldoen, heeft Roemenië in 1999 lege nr. 143/1999 privind ajutorul de stat (wet nr. 143/1999 inzake staatssteun) vastgesteld. De daarin gegeven definitie van staatssteun is gelijk aan die van artikel 64 van die overeenkomst en aan de Unierechtelijke definitie. Bij deze wet zijn de Consiliul Concurenței (mededingingsraad, Roemenië) en de Oficiul Concurenței (mededingingsautoriteit, Roemenië) aangewezen als nationale autoriteiten die belast zijn met het toezicht op staatssteun. Zij zijn bevoegd zijn om de rechtmatigheid van de door Roemenië aan ondernemingen verleende staatssteun te beoordelen.
186
In casu heeft de Commissie opgemerkt dat het arrest van 27 september 1988, Asteris e.a. (106/87–120/87, EU:C:1988:457, punten 23 en 24), niet van toepassing is op het onderhavige geding omdat de betrokken fiscale stimuleringsregeling, zoals in wezen blijkt uit overweging 103 van het bestreden besluit, heeft geleid tot de toekenning van onrechtmatige staatssteun, zodat de aan verzoekers in arbitrage toegekende schadevergoeding, waarvan het bedrag overeenkomt met de fiscale stimulansen die hun na de afschaffing van die regeling zijn onthouden, zelf onrechtmatige staatssteun vormt.
187
In dit verband blijkt uit het dossier dat de Roemeense mededingingsraad bij besluit van 15 mei 2000 heeft geoordeeld dat „[d]e vrijstellingen van douanerechten voor grondstoffen moeten worden beschouwd als exploitatiesteun” en dat dit besluit niet is aangevochten en evenmin nietig is verklaard.
188
In die omstandigheden betekent het enkele feit dat de betrokken fiscale stimuleringsregeling vóór de toetreding van Roemenië tot de Unie is ingevoerd, zoals verzoekers ter ondersteuning van hun hierboven in punt 181 uiteengezette argument hebben aangevoerd, niet dat deze regeling niet is getoetst aan de in de Unie geldende staatssteunregels. Het feit dat de Commissie niet bevoegd zou zijn geweest om een dergelijke beoordeling te verrichten, is in dit verband niet van belang, aangezien deze beoordeling is verricht door een autoriteit waarvan de bevoegdheid in het onderhavige geding niet ter discussie wordt gesteld.
189
Verzoekers kunnen dus, gelet op de hierboven in de punten 172 tot en met 174 in herinnering gebrachte beginselen uit de rechtspraak, niet louter op die grond stellen dat de Commissie blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door, zoals blijkt uit overweging 103 van het bestreden besluit, te oordelen dat de bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende schadevergoeding tot gevolg had dat verzoekers in arbitrage werden vergoed voor de afschaffing van een door de betrokken fiscale stimuleringsregeling gevormde onrechtmatige of met het Unierecht onverenigbare steunmaatregel.
190
Gelet op een en ander moet de onderhavige grief worden afgewezen. Bijgevolg moet het onderhavige onderdeel in zijn geheel worden afgewezen.
[omissis]
c)
Derde onderdeel: de betrokken steunmaatregel kan niet aan Roemenië worden toegerekend
201
Verzoekers betogen in wezen dat de uitvoering of executie van de scheidsrechterlijke uitspraak door Roemenië overeenkomstig de artikelen 53 en 54 van het ICSID-Verdrag een onvrijwillig en automatisch gevolg is van zijn wettelijke verplichtingen jegens de andere ondertekenaars van dat verdrag. Aangezien Roemenië verplicht is die uitspraak uit te voeren of ten uitvoer te leggen, is de betaling van de litigieuze bedragen geen eenzijdig en autonoom besluit van deze lidstaat. Bijgevolg kan de gestelde steunmaatregel niet aan Roemenië worden toegerekend. Hij kan dus niet als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU worden aangemerkt.
202
Ter ondersteuning van hun redenering beroepen verzoekers zich op het arrest van 5 april 2006, Deutsche Bahn/Commissie (T‑351/02, EU:T:2006:104, punten 100‑102), volgens hetwelk de maatregelen die de lidstaten krachtens het Unierecht moeten vaststellen en waarvoor zij over geen enkele beoordelingsbevoegdheid beschikken, niet aan hen kunnen worden toegerekend. Zij betogen dat hetzelfde moet gelden voor maatregelen die door het internationale recht worden opgelegd.
203
Voorts voeren verzoekers aan dat de scheidsrechterlijke uitspraak overeenkomstig het ICSID-Verdrag uitvoerbaar is in alle verdragsluitende landen, ook buiten de Unie. Aangezien verzoekers in arbitrage dus het recht hebben om over te gaan tot de gedwongen tenuitvoerlegging ervan door inbeslagneming van activa die Roemenië in het buitenland bezit, hoeft de tenuitvoerlegging ervan niet noodzakelijkerwijs door een Roemeense rechter te worden gelast, zodat de gestelde steun ook om die reden niet aan Roemenië kan worden toegerekend.
204
In hun schriftelijke opmerkingen over de conclusies die uit het arrest in hogere voorziening moeten worden getrokken, voegen verzoekers daaraan toe dat de scheidsrechterlijke uitspraak zelf hoe dan ook niet aan Roemenië kan worden toegerekend. Die uitspraak is immers gewezen door een onafhankelijk gerecht, aangezien Roemenië geen toezicht uitoefent op zijn beslissingen, waartegen geen beroep kan worden ingesteld bij de Roemeense rechterlijke instanties. Om die reden kan deze uitspraak niet aan deze lidstaat worden toegerekend.
205
De Commissie, ondersteund door het Koninkrijk Spanje, betwist de argumenten van verzoeksters.
206
Uit de rechtspraak volgt dat voordelen slechts als „steunmaatregelen” in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU kunnen worden aangemerkt indien zij aan de staat kunnen worden toegerekend (zie arrest van 13 september 2017, ENEA, C‑329/15, EU:C:2017:671, punt 20 en aldaar aangehaalde rechtspraak). In dit verband moet worden opgemerkt dat wanneer een voordeel wordt toegekend door een overheidsinstantie, dit voordeel per definitie aan de staat is toe te rekenen (zie arrest van 15 december 2021, Oltchim/Commissie, T‑565/19, EU:T:2021:904, punt 160 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
207
In casu herinnert de Commissie er in overweging 43, vijfde streepje, van het bestreden besluit aan dat zij zich in het besluit tot inleiding van de procedure op het standpunt heeft gesteld dat het besluit tot toekenning van het voordeel aan Roemenië toe te rekenen was, ongeacht of het de scheidsrechterlijke uitspraak vrijwillig dan wel op bevel van de rechter had uitgevoerd.
208
In de overwegingen 118 tot en met 120 van het bestreden besluit merkt de Commissie om te beginnen op dat Roemenië door haar vrijwillige deelname aan het BIT omstandigheden heeft gecreëerd die bevorderlijk waren voor de totstandkoming van het selectieve voordeel.
209
Vervolgens zet de Commissie uiteen dat de betaling van het gedeelte van de schadevergoeding die op grond van de scheidsrechterlijke uitspraak aan verzoekers in arbitrage is toegekend door verrekening van de door een van de verzoekers aan de Roemeense autoriteiten verschuldigde heffingen en belastingen en de uitbetaling van het saldo door diezelfde autoriteiten, aan deze lidstaat is toe te rekenen, aangezien deze acties vrijwillig zijn verricht in het kader van de uitvoering van die uitspraak.
210
Bovendien is de Commissie van mening dat de betaling van het gedeelte van de schadevergoeding die Roemenië heeft verricht naar aanleiding van de maatregelen die op verzoek van verzoekers in arbitrage zijn genomen door de nationale rechterlijke instanties en de door hen aangewezen gerechtsdeurwaarders, ook toerekenbaar is aan deze lidstaat, aangezien deze maatregelen zijn toe te rekenen aan overheidsinstanties van de Roemeense Staat.
211
De Commissie merkt op dat Roemenië niet op grond van het Unierecht verplicht was de scheidsrechterlijke uitspraak ten uitvoer te leggen, en komt tot de slotsom dat „[e]lke beslissing om tot uitvoering of executie van [deze] uitspraak over te gaan, of deze nu door de Roemeense regering of door de nationale rechtbanken van Roemenië is genomen, […] dus toerekenbaar [is] aan de Roemeense Staat”.
212
Verzoekers betwisten de beoordeling van de Commissie dat de betrokken steunmaatregel aan Roemenië toe te rekenen is. Zij gaan er in wezen van uit dat Roemenië jegens de andere ondertekenaars van het ICSID-Verdrag verplicht was om de scheidsrechterlijke uitspraak uit te voeren of ten uitvoer te leggen.
213
In dit verband zij eraan herinnerd dat het in het VEU en het VWEU neergelegde stelsel van rechtsmiddelen sinds de toetreding van Roemenië tot de Unie in de plaats is gekomen van de arbitrageprocedure waarin het BIT voorziet (arrest in hogere voorziening, punt 145), zodat de scheidsrechterlijke uitspraak die na die toetreding is gewezen geen gevolgen heeft gehad ten aanzien van Roemenië en niet ten uitvoer kan worden gelegd (beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a., C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749, punt 43).
214
In die omstandigheden was Roemenië verplicht om de scheidsrechterlijke uitspraak buiten toepassing te laten (zie in die zin beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a., C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749, punt 44). Bijgevolg kunnen verzoekers a fortiori niet stellen dat Roemenië verplicht was deze uitspraak uit te voeren of ten uitvoer te leggen (zie in die zin beschikking van 21 september 2022, Romatsa e.a., C‑333/19, niet gepubliceerd, EU:C:2022:749, punt 43).
215
Hoe dan ook kan het ICSID-Verdrag Roemenië in casu geen verplichting tot tenuitvoerlegging van de scheidsrechterlijke uitspraak opleggen waaraan het jegens derde staten gebonden zou zijn en waarop deze zich jegens Roemenië zouden kunnen beroepen. Zoals hierboven in punt 106 is opgemerkt, kan een zuiver feitelijk belang van een derde staat die het ICSID-Verdrag heeft gesloten bij de tenuitvoerlegging van een dergelijke uitspraak, niet worden gelijkgesteld met een „recht” van die derde staat dat voor Roemenië een verplichting tot tenuitvoerlegging meebrengt [zie in die zin arrest van 14 maart 2024, Commissie/Verenigd Koninkrijk (arrest van de Supreme Court), C‑516/22, EU:C:2024:231, punt 76].
216
De premisse waarop verzoekers zich ter ondersteuning van het onderhavige onderdeel baseren is dus onjuist, zodat de argumenten waarop dit onderdeel is gebaseerd niet relevant zijn voor de beoordeling van de rechtmatigheid van het bestreden besluit.
217
Voor zover verzoekers zich enkel beroepen op rechtspraak inzake het Unierecht, voeren zij overigens geen enkel element aan dat hun stelling kan onderbouwen dat een handeling die voortvloeit uit verplichtingen die buiten de interne rechtsorde van een lidstaat tot stand zijn gekomen, niet kan worden beschouwd als een aan die staat toerekenbaar besluit in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Zoals de Commissie opmerkt, komt de redenering van verzoekers er in feite op neer dat alle lidstaten zich aan het toezicht op staatssteun kunnen onttrekken door een internationale verplichting aan te gaan om een bepaalde staatssteunmaatregel toe te kennen.
218
Bovendien kan het feit dat Roemenië zou hebben getracht zich te verzetten tegen de tenuitvoerlegging van de scheidsrechterlijke uitspraak of dat de Commissie haar beoordeling van de toerekenbaarheid van de maatregel niet kon baseren op het feit dat Roemenië vrijwillig tot het BIT is toegetreden, zoals verzoekers stellen, niet betekenen dat de uitvoering of executie van die uitspraak niet aan Roemenië kon worden toegerekend om de andere door de Commissie in het bestreden besluit aangevoerde redenen. Zoals blijkt uit overweging 120 van dat besluit, die hierboven in punt 210 is weergegeven, staat immers vast dat de overheidsinstanties van deze lidstaat de schadevergoeding daadwerkelijk hebben betaald, zodat zij betrokken waren bij de uitvoering of executie van de scheidsrechterlijke uitspraak (zie in die zin arrest van 15 mei 2019, Achema, C‑706/17, EU:C:2019:407, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
219
Wat voorts de door verzoekers aangevoerde omstandigheid betreft dat de gedwongen tenuitvoerlegging van de scheidsrechterlijke uitspraak na een beslissing van een rechterlijke instantie van een derde staat ertoe zou leiden dat tegoeden van Roemenië in het buitenland in beslag zouden worden genomen, kan worden volstaan met de vaststelling dat een dergelijke tenuitvoerlegging niet had plaatsgevonden op het tijdstip van de vaststelling van het bestreden besluit, zodat dit argument in het onderhavige geding irrelevant is.
220
Ten slotte is het feit dat de scheidsrechterlijke uitspraak door een onafhankelijk gerecht is gewezen niet relevant voor de beoordeling van de toerekenbaarheid van de betrokken steunmaatregel. Zoals uit de punten 125 tot en met 136 hierboven blijkt, is de maatregel waarop het bestreden besluit betrekking heeft immers niet die uitspraak, maar de betaling van de litigieuze bedragen in het kader van de uitvoering of executie van die uitspraak.
221
Gelet op een en ander moet het onderhavige onderdeel worden afgewezen, en moet dus het tweede middel in zijn geheel worden verworpen.
[omissis]
5.
Vijfde middel: onjuiste vaststelling van de begunstigden van de betrokken steunmaatregel en ontoereikende motivering
284
Verzoekers betogen dat de beoordeling van de Commissie betreffende de begunstigden van de betrokken steunmaatregel kennelijk onjuist is en ontoereikend is gemotiveerd, voor zover zij heeft geconcludeerd, ten eerste, dat Ioan en Viorel Micula als natuurlijke personen samen met de andere verzoekende partijen deel uitmaakten van één enkele economische eenheid, zonder aan te tonen dat zij zelf een economische activiteit uitoefenden en aldus als ondernemingen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU konden worden beschouwd, ten tweede, dat al deze personen en ondernemingen samen één economische eenheid vormden, en, ten derde, dat de verzoekende ondernemingen die geen partij bij de arbitrage waren, door de betrokken steunmaatregel werden begunstigd.
285
Commissie betwist de argumenten van verzoeksters.
286
Met het oog op een goede rechtsbedeling moet het tweede onderdeel van het onderhavige middel, dat betrekking heeft op de ontoereikende motivering van het bestreden besluit, worden onderzocht vóór het eerste onderdeel van dit middel, dat betrekking heeft op de gegrondheid van dat besluit.
287
Gelet op de argumenten die ter ondersteuning van het onderhavige middel zijn aangevoerd, is het eveneens passend om elk onderdeel van dit middel ten eerste te beoordelen voor zover het betrekking heeft op Ioan en Viorel Micula, en ten tweede te evalueren voor zover het betrekking heeft op de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure.
a)
Tweede onderdeel: ontoereikende motivering
288
De motiveringsplicht van artikel 296 VWEU, dat bepaalt dat rechtshandelingen met redenen moeten worden omkleed, is een wezenlijk vormvoorschrift (arrest van 18 juni 2015, Ipatau/Raad, C‑535/14 P, EU:C:2015:407, punt 37). De motivering moet beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling en de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking brengen, zodat de belanghebbenden kennis kunnen nemen van de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen. De vereiste motivering moet dus worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval, met name de inhoud van de betrokken handeling, de aard van de redengeving en het belang dat de adressaten van de handeling of andere personen die daardoor worden geraakt in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU bij een toelichting kunnen hebben. Het is niet noodzakelijk dat alle relevante feitelijke en juridische gegevens in de motivering worden gespecificeerd, aangezien bij de beoordeling van de vraag of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 296 VWEU voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen van deze handeling, maar ook op de context ervan en op het geheel van rechtsregels die op de betreffende materie van toepassing zijn (arresten van 2 april 1998, Commissie/Sytraval en Brink’s France, C‑367/95 P, EU:C:1998:154, punt 63, en 15 april 2008, Nuova Agricast, C‑390/06, EU:C:2008:224, punt 79).
289
Dienaangaande moet om te beginnen worden opgemerkt dat, anders dan verzoekers stellen, de Commissie zich, zonder de motivering van het bestreden besluit te wijzigen, kon beroepen op gegevens uit de scheidsrechterlijke uitspraak, die zij zelf bij het verzoekschrift hebben gevoegd, maar die niet zijn overgenomen in de motivering van het bestreden besluit, om te antwoorden op de argumenten die zij tijdens de contentieuze procedure voor het Gerecht hebben aangevoerd.
290
Zoals hierboven in punt 288 in herinnering is gebracht, moet de motivering van een handeling immers niet alleen worden beoordeeld aan de hand van de inhoud van de bestreden handeling zelf, maar ook aan de hand van de context ervan, die in casu wordt gevormd door de arbitrageprocedure en de daaruit voortvloeiende scheidsrechterlijke uitspraak.
291
Verzoekers in arbitrage, tot wie de scheidsrechterlijke uitspraak was gericht, waren overigens op de hoogte van bovengenoemde gegevens. Bovendien moet worden geoordeeld dat de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, via Ioan en Viorel Micula, hun meerderheidsaandeelhouders, indirect kennis konden nemen van deze gegevens (zie in die zin en naar analogie arrest van 12 september 2007, Olympiaki Aeroporia Ypiresies/Commissie, T‑68/03, EU:T:2007:253, punt 45).
292
In die omstandigheden kunnen verzoekers niet met succes stellen dat de Commissie in haar antwoord op de argumenten die zij in hun verzoekschrift en memorie van repliek hebben uiteengezet, de motivering van het bestreden besluit heeft aangevuld door te verwijzen naar de inhoud van de scheidsrechterlijke uitspraak.
293
Zoals blijkt uit punt 91 van het bestreden besluit, heeft de Commissie in casu het volgende geconcludeerd:
„[D]e broers Micula en de drie [verzoekende ondernemingen in de arbitrageprocedure] [zijn] samen een economische eenheid […] die een onderneming [vormt] in de zin van artikel 107, lid 1, [VWEU]. De andere EFDG-bedrijven waarvoor de broers Micula wegens beweerde verliezen een schadevergoeding op grond van de uitspraak toeviel (European Drinks SA, Rieni Drinks SA, Scandic Distilleries SA, Transilvania General Import-Export SRL en West Leasing SRL), maken eveneens deel uit van deze economische eenheid. De uiteindelijke begunstigde van de steunmaatregel is deze ene economische eenheid, die bestaat uit de vijf [verzoekers in arbitrage] en de genoemde EFDG-bedrijven.”
1) Motivering van het bestreden besluit voor zover Ioan en Viorel Micula daarbij als begunstigden van de betrokken steunmaatregel worden aangewezen
294
Na in overweging 85 van het bestreden besluit te hebben aangegeven dat de drie verzoekende ondernemingen in de arbitrageprocedure alsook Ioan en Viorel Micula voor de toepassing van de staatssteunregels samen één economische eenheid vormden, heeft de Commissie hieruit afgeleid dat deze economische eenheid als de relevante onderneming moest worden beschouwd, en heeft zij in de overwegingen 85 tot en met 89 van dat besluit uiteengezet waarom zij van mening was dat de vijf verzoekers in arbitrage één economische eenheid vormden. Zij heeft in het bijzonder opgemerkt dat Ioan en Viorel Micula direct of indirect bijna het volledige kapitaal van de verzoekende ondernemingen in handen hadden, zodat zij op grond van hun „nagenoeg exclusieve” eigendomsrechten „volledige” zeggenschap over die ondernemingen uitoefenden. In overweging 88 van het besluit heeft zij daaraan toegevoegd dat de verzoekende ondernemingen in de arbitrageprocedure hadden verzocht om de litigieuze bedragen aan Ioan en Viorel Micula te betalen, wat volgens haar aantoonde dat die ondernemingen niet autonoom waren ten aanzien van laatstgenoemden.
295
Ten slotte heeft de Commissie in de onderhavige procedure in antwoord op de argumenten van verzoekers verwezen naar de scheidsrechterlijke uitspraak en hun eigen getuigenverklaringen waaruit zou blijken dat zij samen met de verzoekende ondernemingen in de arbitrageprocedure één enkele onderneming vormden. Zo heeft zij opgemerkt dat verzoekers in arbitrage hun ondernemersorganisatie tijdens de arbitrageprocedure hebben gekwalificeerd als een „geïntegreerd bedrijfsmodel”, als een „familiebedrijf waarvan de beslissingen mondeling werden genomen en dat niet de gewoonte had op basis van schriftelijke plannen te werken” of als een „geïntegreerd systeem van productiebedrijven”.
296
In die omstandigheden is het bestreden besluit voldoende gemotiveerd om Ioan en Viorel Micula in staat te stellen de gronden te kennen op grond waarvan de Commissie van mening was dat zij voor de toepassing van de staatssteunregels moesten worden geacht samen met de verzoekende ondernemingen in de arbitrageprocedure één enkele economische eenheid te vormen, zodat zij als begunstigden van de betrokken steunmaatregel moesten worden beschouwd. De motivering van het besluit is des te meer toereikend daar het is genomen in een context die hun welbekend was (zie in die zin arrest van 13 december 2017, Griekenland/Commissie, T‑314/15, niet gepubliceerd, EU:T:2017:903, punt 110 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
297
De eerste grief van het onderhavige onderdeel moet dus worden afgewezen.
2) Motivering van het bestreden besluit voor zover de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure daarbij als begunstigden van de betrokken steunmaatregel worden aangewezen
298
Zoals blijkt uit het bestreden besluit, heeft de Commissie, na in de overwegingen 81 en 82 van dat besluit te hebben herinnerd aan de definitie van een onderneming in de zin van de rechtspraak en aan de voorwaarden waaronder natuurlijke personen of rechtspersonen kunnen worden geacht samen één enkele economische eenheid te vormen voor de toepassing van de staatssteunregels, uiteengezet waarom zij van mening was dat alle verzoekers, met inbegrip van de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, één enkele economische eenheid vormden.
299
Wat de vaststelling betreft dat de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure deel uitmaakten van één enkele economische eenheid, heeft de Commissie, na te hebben opgemerkt dat zij deel uitmaakten van een grotere groep bedrijven, namelijk de EFDG-groep, in overweging 87 van het bestreden besluit opgemerkt dat verzoekers in arbitrage tijdens de procedure schadevergoeding hadden gevorderd voor de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, en het bedrag van de gevorderde schadevergoeding hadden berekend op basis van de verliezen die deze groep in haar geheel zou hebben geleden. Zij heeft er in dezelfde overweging ook op gewezen dat het scheidsgerecht had vastgesteld dat Ioan en Viorel Micula ten minste 99,96 % van het kapitaal van alle bedrijven van deze groep in handen hadden, en heeft benadrukt dat het gedrag van verzoekers in arbitrage en de door het scheidsgerecht verrichte berekeningen van de schadevergoeding aantoonden „dat de broers Micula en de drie [verzoekende vennootschappen in de arbitrageprocedure], evenals de bedrijven die deel [uitmaakten] van [de EFDG-groep] [en die geen partij waren bij de arbitrageprocedure,] één enkele economische eenheid met één enkel economisch belang [vormden]”. Zij heeft in overweging 89 van dat besluit verduidelijkt dat Ioan en Viorel Micula als eigenaars de ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure „volledig [controleerden]”. In die omstandigheden is de Commissie, zoals hierboven in punt 293 is opgemerkt, tot de slotsom gekomen dat „[d]e uiteindelijke begunstigde van de steunmaatregel […] deze ene economische eenheid [was], die [bestond] uit de vijf [verzoekers in arbitrage] en de genoemde [bedrijven van die groep]”.
300
Voorts heeft de Commissie in antwoord op de argumenten van verzoekers in de onderhavige procedure en onder verwijzing naar de getuigenissen die verzoekers tijdens de arbitrageprocedure hebben afgelegd, opgemerkt dat de ontwikkeling van de EFDG-groep volgens één geïntegreerd bedrijfsplan was verlopen, waarbij „de nieuwe ondernemingen en de nieuwe investeringen [waren] geïntegreerd in de bestaande ondernemingen en investeringen, zodat alle ondernemingen hadden samengewerkt om de producten op efficiënte wijze te creëren, te vervaardigen, te verpakken en te distribueren”.
301
Uit de motivering van het bestreden besluit en de context waarin dat is vastgesteld, blijkt dat de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, konden begrijpen waarom de Commissie van mening was dat ook zij als begunstigden van de betrokken steunmaatregel moesten worden beschouwd.
302
In dit verband faalt het argument van verzoekers dat het bestreden besluit geen enkele motivering bevat met betrekking tot de vaststelling dat de ondernemingen die geen verzoekende partij waren in de arbitrageprocedure het „daadwerkelijke genot” van de betrokken steunmaatregel hadden, aangezien de Commissie zich nergens in dat besluit heeft gebaseerd op het begrip „daadwerkelijk genot” om de begunstigden van deze maatregel vast te stellen.
303
Gelet op een en ander moet de tweede grief van het onderhavige onderdeel, en dus dit onderdeel in zijn geheel, worden afgewezen.
b)
Eerste onderdeel: kennelijke beoordelingsfout
304
Verzoekers betogen dat de Commissie niet rechtens genoegzaam ten gronde heeft aangetoond dat Ioan en Viorel Micula wegens hun deelneming in het kapitaal van de ondernemingen van de EFDG-groep en wegens hun banden met deze ondernemingen niet alleen maar hun rechten als aandeelhouders van deze ondernemingen uitoefenden, maar daarnaast ook in staat waren om daadwerkelijk in te grijpen in het concrete bestuur van de ondernemingen van deze groep, zodat zij hiermee één enkele economische eenheid vormden.
305
Verzoekers betogen in het bijzonder dat de motivering van het bestreden besluit betreffende het bestaan van een – overigens niet aangetoond – meerderheidsbelang in het kapitaal van de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, het feit dat Ioan en Viorel Micula tijdens de arbitrageprocedure toestemming hebben gekregen om schadevergoeding te vorderen voor de verliezen die zij via deze ondernemingen hebben geleden, en de omstandigheid dat het scheidsgerecht de vijf verzoekers in arbitrage „collectief” schadeloos heeft gesteld, niet volstaat om aan te tonen dat Ioan en Viorel Micula zeggenschap hadden over de economische eenheid die zij met de ondernemingen van de EFDG-groep zouden vormen.
306
Volgens verzoekers kan staatssteun niet ten goede komen aan natuurlijke personen die zelf geen ondernemingen zijn, en heeft de Commissie dus in het bestreden besluit een kennelijke beoordelingsfout gemaakt door Ioan en Viorel Micula, die geen enkele economische activiteit uitoefenden, aan te wijzen als begunstigden van de betrokken steunmaatregel.
307
Verzoekers voegen daaraan toe dat Ioan en Viorel Micula bij de scheidsrechterlijke uitspraak zijn vergoed voor de schade die zij louter in hun hoedanigheid van aandeelhouders van de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure hebben geleden, terwijl laatstgenoemde ondernemingen geen enkel bedrag hebben ontvangen en dus evenmin als begunstigden van de betrokken steunmaatregel kunnen worden beschouwd.
308
Voor het overige wijzen zij erop dat de analyse van het scheidsgerecht in de scheidsrechterlijke uitspraak betrekking had op de periode tussen 2000 en 2009 en niet op de periode die in het bestreden besluit in aanmerking is genomen.
309
Er zij aan herinnerd dat het mededingingsrecht van de Unie, en in het bijzonder het in artikel 107, lid 1, VWEU geformuleerde verbod, ziet op activiteiten van ondernemingen (arrest van 25 juli 2018, Commissie/Spanje e.a., C‑128/16 P, EU:C:2018:591, punten 34).
310
Volgens vaste rechtspraak omvat het begrip onderneming in het kader van het mededingingsrecht elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar rechtsvorm en de wijze waarop zij wordt gefinancierd (zie arrest van 10 januari 2006, Cassa di Risparmio di Firenze e.a., C‑222/04, EU:C:2006:8, punt 107 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
311
Elke activiteit die bestaat in het aanbieden van goederen en diensten op een bepaalde markt is een economische activiteit (zie arrest van 27 juni 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C‑74/16, EU:C:2017:496, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
312
Aldus hanteert het mededingingsrecht van de Unie als beslissend criterium voor activiteiten van ondernemingen het bestaan van marktgedrag als dat van een eenheid, zonder dat de formele scheiding tussen verschillende vennootschappen als gevolg van hun afzonderlijke rechtspersoonlijkheid een dergelijke eenheid voor de toepassing van de mededingingsregels kan uitsluiten (arrest van 27 juni 2024, Unichem Laboratories/Commissie, C‑166/19 P, niet gepubliceerd, EU:C:2024:548, punt 52).
313
Wanneer juridisch zelfstandige natuurlijke of rechtspersonen een economische eenheid vormen, moeten zij dus voor de toepassing van de mededingingsregels van de Unie als één onderneming worden behandeld. Op het gebied van staatssteun rijst de vraag of er sprake is van een economische eenheid met name wanneer het erom gaat te bepalen wie de begunstigde van een steunmaatregel is [zie arrest van 19 mei 2021, Ryanair/Commissie (KLM; Covid-19), T‑643/20, EU:T:2021:286, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
314
Tot de factoren die volgens de rechtspraak in aanmerking moeten worden genomen om vast te stellen of er al dan niet sprake is van een economische eenheid op het gebied van staatssteun, behoren met name de deelneming van de betrokken onderneming aan een groep vennootschappen waarover de zeggenschap direct of indirect door een van hen wordt uitgeoefend, de uitoefening van identieke of parallelle economische activiteiten, het feit dat de betrokken vennootschappen niet economisch zelfstandig zijn, de vorming van één groep die onder zeggenschap van één entiteit staat, de mogelijkheid voor een entiteit die zeggenschapsdeelnemingen in een andere vennootschap bezit om zeggenschap uit te oefenen over die vennootschap, er impulsen aan te geven en er financiële steun aan te verlenen, alsook het bestaan van onderlinge organieke en functionele banden [zie arrest van 19 mei 2021, Ryanair/Commissie (KLM; Covid‑19), T‑643/20, EU:T:2021:286, punt 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
315
Hoewel de economische activiteit meestal rechtstreeks op de markt wordt uitgeoefend, is het dus niet uitgesloten dat het zowel gaat om een activiteit van een deelnemer aan het economische verkeer die rechtstreeks actief is op de markt, als indirect om de activiteit van een andere entiteit die over die deelnemer zeggenschap uitoefent in het kader van een samen door hen gevormde economische eenheid (zie arrest van 10 januari 2006, Cassa di Risparmio di Firenze e.a., C‑222/04, EU:C:2006:8, punten 109 en 110).
316
Opgemerkt zij evenwel dat het loutere bezit van participaties, zelfs van zeggenschapsdeelnemingen, niet volstaat om te kunnen spreken van een economische activiteit van de entiteit die deze participaties bezit, wanneer dit bezit enkel met zich meebrengt dat de aan de hoedanigheid van aandeelhouder of vennoot verbonden rechten worden uitgeoefend, en dat in voorkomend geval dividenden, die louter vruchten van de eigendom van een goed zijn, worden geïnd (arrest van 10 januari 2006, Cassa di Risparmio di Firenze e.a., C‑222/04, EU:C:2006:8, punt 111).
317
Wanneer een entiteit met zeggenschapsdeelnemingen in een vennootschap die zeggenschap daarentegen daadwerkelijk uitoefent door zich direct of indirect met het bestuur ervan bezig te houden, moet zij worden geacht deel te nemen aan de economische activiteit van de onderneming waarover zij zeggenschap uitoefent, en moet zij dus zelf uit dien hoofde als een onderneming in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU worden aangemerkt (arrest van 10 januari 2006, Cassa di Risparmio di Firenze e.a., C‑222/04, EU:C:2006:8, punten 112 en 113).
318
De Commissie beschikt over een ruime beoordelingsbevoegdheid om te bepalen of vennootschappen die deel uitmaken van een ondernemingsgroep, voor de toepassing van de regels inzake staatssteun moeten worden beschouwd als een economische eenheid dan wel als juridisch en financieel zelfstandige ondernemingen (arrest van 29 juni 2000, DSG/Commissie, T‑234/95, EU:T:2000:174, punt 124).
319
De toetsing door de Unierechter beperkt zich tot de vraag of de procedure- en motiveringsvoorschriften in acht zijn genomen, of de feiten juist zijn vastgesteld en of er geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling dan wel van misbruik van bevoegdheid. In dat verband moet de Unierechter niet enkel de materiële juistheid van de aangevoerde bewijselementen alsook de betrouwbaarheid en de samenhang ervan controleren, maar moet hij ook nagaan of die elementen het relevante feitenkader vormen dat voor de beoordeling van een ingewikkelde situatie in aanmerking moet worden genomen, en of zij de eraan verbonden conclusies kunnen schragen [zie arrest van 19 mei 2021, Ryanair/Commissie (KLM; Covid-19), T‑643/20, EU:T:2021:286, punten 69 en 70 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
320
In dit verband moet de rechtmatigheid van een besluit inzake staatssteun door de Unierechter worden beoordeeld aan de hand van de gegevens waarover de Commissie kon beschikken op het ogenblik waarop zij haar besluit heeft vastgesteld, waaronder die welke relevant waren voor de te verrichten beoordeling en die zij op haar verzoek had kunnen laten overleggen in het kader van de administratieve procedure (zie in die zin arrest van 20 september 2017, Commissie/Frucona Košice, C‑300/16 P, EU:C:2017:706, punten 70 en 71).
1) Eerste grief: kennelijke beoordelingsfout voor zover Ioan en Viorel Micula als begunstigden van de betrokken steunmaatregel zijn aangewezen
321
In casu staat vast dat alle verzoekers in arbitrage de betaling van de litigieuze bedragen hebben ontvangen. Ioan en Viorel Micula erkennen uitdrukkelijk dat zij deze betaling hebben ontvangen in hun antwoorden op de schriftelijke vragen die het Gerecht hun op 30 mei 2023 heeft gesteld bij wege van maatregel tot organisatie van de procesgang, genomen op grond van artikel 89 van het Reglement voor de procesvoering (hierna: „maatregel tot organisatie van de procesgang van 30 mei 2023”).
322
Aan deze vaststelling wordt niet afgedaan door de omstandigheid dat een deel van de bedragen is „geblokkeerd” op een rekening die op naam van de vijf verzoekers in arbitrage is geopend. Een daadwerkelijke overdracht van staatsmiddelen is immers niet vereist wanneer het recht aan de begunstigden wordt toegekend (zie in die zin arrest van 19 december 2019, Arriva Italia e.a., C‑385/18, EU:C:2019:1121, punt 36).
323
Ioan en Viorel Micula betogen evenwel dat de litigieuze bedragen hun in wezen slechts ten goede kunnen zijn gekomen als aandeelhouders van de ondernemingen van de EFDG-groep en niet als entiteiten die een economische activiteit uitoefenen. Dit blijkt met name uit de redenering die het scheidsgerecht ter ondersteuning van de scheidsrechterlijke uitspraak heeft gevolgd.
324
In de eerste plaats blijkt uit het dossier dat Ioan en Viorel Micula – zoals blijkt uit de opmerkingen die verzoekers in arbitrage op 22 december 2009 hebben gemaakt en de getuigenissen die zij toen hebben afgelegd, die ter ondersteuning van de scheidsrechterlijke uitspraak zijn overgenomen – na het welslagen van hun aanvankelijke investeringen hun activiteiten op het gebied van de productie van dranken hebben uitgebreid door een geïntegreerd productiesysteem te bouwen, zoals blijkt uit punt 160 van die uitspraak. Verzoekers stellen de feitelijke vaststellingen van het scheidsgerecht die ter ondersteuning van het bestreden besluit zijn aangevoerd niet ter discussie. Zoals blijkt uit punt 161 van de scheidsrechterlijke uitspraak, hebben verzoekers in arbitrage aangevoerd dat de uitbreiding van hun productieactiviteiten door de oprichting van nieuwe ondernemingen zo was gepland dat deze zou samenvallen met het verstrijken van de fiscale stimuleringsmaatregelen voor de vroegere ondernemingen. Zo werden de nieuwe ondernemingen en de nieuwe investeringen geïntegreerd in de bestaande ondernemingen en investeringen, zodat alle ondernemingen samenwerkten „om de producten op efficiënte wijze te creëren, te vervaardigen, te verpakken en te distribueren”. In het bijzonder blijkt uit hun memorie van repliek van 22 december 2009, die in punt 164 van de scheidsrechterlijke uitspraak is overgenomen, dat verzoekers in arbitrage hun distilleerderij – later de vennootschap Scandic Distillerie – naar het district Bihor hebben verplaatst om in aanmerking te komen voor de betrokken fiscale stimuleringsregeling.
325
Ioan en Viorel Micula waren aanvankelijk van plan om hun activiteiten in het mijngebied Ștei-Nucet te verplaatsen, maar besloten, zoals in punt 554 van de scheidsrechterlijke uitspraak is uiteengezet, in het district Bihor te blijven om in aanmerking te komen voor de betrokken fiscale stimuleringsregeling. In dit verband hebben zij verklaard dat de verzoekende ondernemingen European Food, Starmill en Multipack respectievelijk waren opgericht om het merendeel van de grondstoffen in te voeren, om intern geïntegreerde maalderijen te bouwen en om de verpakking en de etiketten voor nagenoeg alle producten van de vennootschappen van de groep te ontwikkelen. Zoals blijkt uit de getuigenissen die zij op 22 december 2009 hebben afgelegd, hebben zij ook uiteengezet dat hun commerciële strategie beoogde om dankzij een verticale integratie van hun installaties op lange termijn rendabel te worden door van bovengenoemde regeling gebruik te maken. Verzoekers in arbitrage hebben aldus een initiële investering moeten doen om te kunnen profiteren van de stimulansen om een geïntegreerde en concurrentiële activiteit te ontwikkelen die op lange termijn efficiënt was.
326
Uit de opmerkingen die verzoekers in arbitrage op 13 mei 2011 hebben ingediend, zoals deze in punt 555 van de scheidsrechterlijke uitspraak zijn overgenomen, blijkt ook dat zij zichzelf omschreven als „familiebedrijven”, dat Ioan en Viorel Micula de gevolgen van de betrokken fiscale stimuleringsregeling zorgvuldig hadden onderzocht en grondig hadden overwogen hoe zij daarvan konden profiteren, en dat zij, alvorens te beslissen om in die regeling te investeren, de nadelen van een investering in een achtergestelde regio, met een gebrek aan infrastructuur en gekwalificeerde werknemers, hadden afgewogen tegen de voordelen van deze regeling.
327
Zoals blijkt uit punt 1067 van de scheidsrechterlijke uitspraak, hebben verzoekers in arbitrage tijdens de arbitrageprocedure ook melding gemaakt van hun „globaal economisch model”, dat erin bestond om na afloop van de betrokken fiscale stimuleringsregeling een duurzaam „productieplatform” te bouwen.
328
Uit de verklaring van een van hun getuigen, waarnaar wordt verwezen in punt 1072 van de scheidsrechterlijke uitspraak, dat in het verweerschrift is aangehaald, en die in punt 1071 van die uitspraak is overgenomen, blijkt dat de betrokkene in zijn eerste verklaring diagrammen heeft opgenomen waaruit blijkt dat er sprake was van een „integratie van de verschillende installaties”. Op basis daarvan kon in wezen worden vastgesteld dat de aanvankelijke planning van de EFDG-groep om deze infrastructuur te delen aanzienlijke besparingen had opgeleverd, die opnieuw waren geïnvesteerd in de „uitbreiding en integratie van de onderneming”.
329
Uit de getuigenissen die verzoekers in arbitrage aldus tijdens de arbitrageprocedure hebben afgelegd en de opmerkingen die zij in het kader daarvan hebben gemaakt, blijkt dat Ioan en Viorel Micula betrokken waren bij de economische activiteiten van de verzoekende ondernemingen die partij waren bij die procedure, door zich direct of indirect met het beheer ervan bezig te houden.
330
In de tweede plaats moet hieraan worden toegevoegd dat de bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende collectieve schadevergoeding en het feit dat de verzoekende ondernemingen in de arbitrageprocedure hebben verzocht om de litigieuze bedragen aan Ioan en Viorel Micula te betalen, hetgeen laatstgenoemden niet betwisten, bevestigen dat de verzoekende ondernemingen in de arbitrageprocedure noch functioneel noch organisatorisch autonoom waren ten aanzien van laatstgenoemden.
331
In de derde en laatste plaats blijkt uit punt 1245 van de scheidsrechterlijke uitspraak, waarop de Commissie zich heeft beroepen, dat het scheidsgerecht zich niet „heeft willen buigen over de vraag of de schadevergoeding voor de aandeelhouders gelijk [was] aan de door de onderliggende vennootschap geleden schade”, en daaraan heeft toegevoegd dat het ervan overtuigd was dat „Ioan en Viorel Micula, gelet op de omvang van hun deelneming in de vennootschappen [van de EFDG-groep], indirect minstens een groot deel van de rechtstreeks door de verzoekende vennootschappen geleden schade of zelfs bijna die gehele schade [hadden] geleden”. In die omstandigheden kunnen verzoekers niet stellen dat Ioan en Viorel Micula uitsluitend in hun hoedanigheid van aandeelhouders van de betrokken ondernemingen zijn vergoed.
332
De andere argumenten van verzoekers kunnen evenmin hun vorderingen ondersteunen.
333
Om te beginnen neemt het feit dat noch Ioan Micula noch Viorel Micula op zich de meerderheid van het kapitaal van een van de ondernemingen van de EFDG-groep in handen heeft, niet weg dat er één enkele economische eenheid tussen hen en deze ondernemingen bestaat, aangezien zij samen meerderheidsaandeelhouders van die ondernemingen zijn.
334
Verzoekers betogen ook dat de aan de scheidsrechterlijke uitspraak ontleende elementen uitsluitend betrekking hebben op de periode tussen 2000 en 2009 en dus niet relevant zijn voor de beoordeling of er ten tijde van de vaststelling van het bestreden besluit sprake was van één enkele economische eenheid.
335
In dit verband moet worden opgemerkt dat de Commissie in haar antwoorden op de schriftelijke vragen die haar in het kader van de maatregel tot organisatie van de procesgang van 30 mei 2023 zijn gesteld, heeft aangegeven dat „verzoekers tijdens de formele onderzoeksprocedure nooit [hadden] gesteld dat [de zeggenschapsbanden] tussen Ioan en Viorel Micula en de vennootschappen [van de EFDG-groep] voor wier verliezen schadevergoeding [was] toegekend, waren gewijzigd na [de] periode [waarop de schadevergoeding betrekking had]”. De Commissie heeft daaraan toegevoegd dat, hoewel de vraag naar het bestaan van één enkele economische eenheid tijdens de formele onderzoeksprocedure aan de orde was gesteld, „verzoekers in arbitrage geen enkel feit of bewijs [hadden] aangevoerd dat de voorlopige conclusie van de Commissie [ontkrachtte] dat Ioan en Viorel Micula zeggenschap hadden over de vennootschappen voor wier verliezen het scheidsgerecht schadevergoeding [had] toegekend, en evenmin [hadden] uitgelegd om welke redenen [dat scheidsgerecht] deze schadevergoeding ook aan die natuurlijke personen [had] toegekend”.
336
Verzoekers, die deze verklaringen niet hebben betwist, tonen niet aan, en stellen zelfs niet, dat hun kapitaalstructuur of hun interne werkwijze is geëvolueerd tussen het einde van de periode waarvoor zij schadeloos zijn gesteld en het tijdstip waarop het bestreden besluit is vastgesteld.
337
Ten slotte heeft de Commissie, zoals zij overigens zelf erkent, in het bestreden besluit weliswaar niet geoordeeld dat Ioan en Viorel Micula elk als natuurlijke persoon ook moesten worden beschouwd als onderneming in de zin van de staatssteunregels, maar deze omstandigheid is niet relevant voor de kwalificatie van de begunstigden van de betrokken steunmaatregel, aangezien zij in overweging 85 van dat besluit heeft geoordeeld dat zij samen met alle verzoekende ondernemingen in de arbitrageprocedure één enkele economische eenheid vormden, die de relevante onderneming in de zin van die regeling vormde.
338
Ioan en Viorel Micula kunnen dus niet op grond van het argument dat zij geen economische activiteit uitoefenen, betwisten dat zij door de betaling van de litigieuze bedragen staatssteun hebben ontvangen.
339
Gelet op een en ander en op de ruime beoordelingsbevoegdheid waarover de Commissie beschikt, moet de eerste grief van het onderhavige onderdeel worden afgewezen.
2) Tweede grief: kennelijke beoordelingsfout voor zover de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure als begunstigden van de betrokken steunmaatregel zijn aangewezen
340
In casu blijkt in de eerste plaats uit het diagram dat de structuur van de EFDG-groep weergeeft, dat tijdens de arbitrageprocedure is opgesteld door een van de door verzoekers in arbitrage ingeschakelde deskundigen en is weergegeven in punt 937 van de door de Commissie in haar verweerschrift aangehaalde scheidsrechterlijke uitspraak, dat Ioan en Viorel Micula 95 % van het kapitaal van Transilvania General Import-Export in handen hebben. Deze vennootschap bezit 20 % van het kapitaal van European Drinks, terwijl de resterende 80 % rechtstreeks in handen is van de broers Micula, alsmede 58 % van het kapitaal van West Leasing, terwijl de resterende 42 % eveneens rechtstreeks in handen is van laatstgenoemden.
341
Bovendien blijkt uit het diagram van de kapitaalstructuur van de ondernemingen van de EFDG-groep dat Ioan en Viorel Micula 99 % van het kapitaal van Rieni Drinks en 96 % van dat van Scandic Distilleries in handen hebben.
342
Zoals blijkt uit punt 156 van de scheidsrechterlijke uitspraak, waarvan verzoekers de juistheid niet betwisten, hebben Ioan en Viorel Micula tijdens de arbitrageprocedure uitdrukkelijk verklaard dat zij meerderheidsaandeelhouders zijn van de ondernemingen van de EFDG-groep.
343
Ioan en Viorel Micula, die niet aantonen of zelfs maar stellen dat hun deelneming in het kapitaal van de ondernemingen van de EFDG-groep sinds de scheidsrechterlijke uitspraak is geëvolueerd, zoals blijkt uit punt 336 hierboven, hebben dus direct of indirect bijna het gehele kapitaal in handen van de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure. Voorts wordt niet betwist dat deze verzoekers ondernemingen zijn aangezien zij daadwerkelijk een economische activiteit uitoefenen, en dat deze ondernemingen deel uitmaken van die groep, die met name actief is in de industriële productie van levensmiddelen, maalderijproducten of plastic verpakkingen.
344
In die omstandigheden moet worden geoordeeld dat Ioan en Viorel Micula, gelet op hun eigendomsrechten op alle verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, het gehele of bijna het gehele kapitaal van deze ondernemingen in handen hebben en via die weg impulsen geven en financiële steun verlenen aan al deze ondernemingen, zodat zij hierover de uitsluitende of bijna uitsluitende zeggenschap uitoefenen.
345
Bovendien oefenen de ondernemingen waarover Ioan en Viorel Micula zeggenschap hebben dezelfde of parallelle economische activiteiten uit, zodat zij zowel financieel als industrieel een samenhangend geheel vormen en dus één enkele groep vormen waarover zij zeggenschap hebben.
346
In de tweede plaats blijkt uit de getuigenissen die verzoekers in arbitrage zelf tijdens de arbitrageprocedure hebben afgelegd, dat hun commerciële strategie gericht was op de verticale integratie van hun installaties, dat zij zichzelf omschreven als een „familiebedrijf” waarvan de beslissingen mondeling werden genomen, dat zij niet de gewoonte hadden om op basis van schriftelijke plannen te werken, en – ten slotte – dat hun „globaal economisch model” erin bestond om na afloop van de betrokken fiscale stimuleringsregeling een duurzaam productieplatform te bouwen, waarbij Ioan en Viorel Micula zich rechtstreeks inlieten met de beslissing om in nieuwe installaties te investeren, door de gevolgen en de voor- en nadelen van die regeling te onderzoeken, zoals hierboven in de punten 325 tot en met 327 is uiteengezet.
347
Verzoekers in arbitrage hebben met name aangevoerd dat de nieuwe ondernemingen en de nieuwe investeringen in het kader van de uitbreiding van hun productieactiviteiten, zoals hierboven in punt 324 is uitgelegd, werden geïntegreerd in de bestaande ondernemingen en investeringen, zodat alle ondernemingen samenwerkten om „de producten op efficiënte wijze te creëren, te vervaardigen, te verpakken en te distribueren”. Zoals hierboven in punt 328 is vermeld, had de aanvankelijke planning van de EFDG-groep om de verschillende installaties te delen aanzienlijke besparingen opgeleverd die opnieuw waren geïnvesteerd in de „uitbreiding en integratie van de onderneming”.
348
Uit de analyse van de eerste grief van het onderhavige onderdeel blijkt dus dat de gegevens in het dossier, zoals zij in de punten 324 tot en met 328 hierboven zijn weergegeven, bevestigen dat verzoekers, met inbegrip van de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, binnen dezelfde markt en in het kader van dezelfde geïntegreerde activiteit economische en organisatorische banden onderhielden teneinde op lange termijn concurrentieel en doeltreffend te zijn.
349
Verzoekers betogen weliswaar dat Ioan en Viorel Micula zich niet rechtstreeks bezighielden met het beheer van de ondernemingen van de EFDG-groep, maar zij stellen in dit verband enkel dat deze ondernemingen „zelfstandig” handelden door hun eigen marktgedrag te bepalen. Zij voeren daarentegen geen enkel concreet en met documenten gestaafd bewijs aan om deze stelling te staven.
350
In de derde en laatste plaats kan worden opgemerkt dat het gebrek aan economische autonomie van de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, anders dan verzoekers stellen, wordt bevestigd door het feit dat verzoekers in arbitrage tijdens die procedure hebben verzocht om bij de begroting van hun schade ook rekening te houden met de schade die deze ondernemingen hebben geleden.
351
In die omstandigheden moet overeenkomstig de hierboven in punt 314 in herinnering gebrachte jurisprudentiële beginselen worden geconcludeerd dat Ioan en Viorel Micula samen met de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure tot een en dezelfde onderneming in de zin van de staatssteunregels behoren.
352
Verzoekers stellen echter ook dat de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure niet kunnen worden beschouwd als de begunstigden van de betrokken steunmaatregel, aangezien het scheidsgerecht hun geen schadevergoeding heeft toegekend.
353
In dit verband kan hoe dan ook worden volstaan met de opmerking dat de Commissie haar standpunt dat de ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure begunstigden van de betrokken steunmaatregel waren niet heeft gebaseerd op de overweging dat de litigieuze bedragen daadwerkelijk aan hen zijn betaald. Zij is van mening dat deze ondernemingen door deze maatregel zijn begunstigd op de enkele grond dat zij samen met de andere verzoekers één enkele economische eenheid vormden die de betrokken onderneming in de zin van de staatssteunregels vormde, zoals blijkt uit de overwegingen 85 tot en met 91 van het bestreden besluit.
354
Uit de punten 340 tot en met 351 hierboven volgt dat de Commissie zich op goede gronden op het standpunt kon stellen dat de ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure samen met de andere verzoekers één enkele onderneming in de zin van de staatssteunregels vormden.
355
De bedragen die in het kader van de executie of uitvoering van de scheidsrechterlijke uitspraak aan verzoekers in arbitrage zijn betaald konden dus direct of indirect ten goede komen aan de ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure. Dit is met name het geval omdat Ioan en Viorel Micula, die deze ondernemingen impulsen geven en financiële steun verlenen, het voor een duurzame verwezenlijking van het economische doel van de ondernemingen van de EFDG-groep noodzakelijk konden achten om deze bedragen geheel of gedeeltelijk te investeren in de financiële consolidatie of de economische ontwikkeling van die ondernemingen.
356
Bijgevolg betekent het feit dat de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure niet zijn aangewezen als begunstigden van de door het scheidsgerecht bij de scheidsrechterlijke uitspraak toegekende schadevergoeding, niet dat zij niet als begunstigden van de betrokken steunmaatregel konden worden aangewezen.
357
Gelet op een en ander moet de tweede grief van het onderhavige onderdeel, en dus dit onderdeel, en bijgevolg het vijfde middel in zijn geheel, worden afgewezen.
6.
Zesde middel: onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot de terugvordering van de steun
[omissis]
360
Met het tweede onderdeel betogen verzoekers dat de litigieuze bedragen niet kunnen worden teruggevorderd van bepaalde entiteiten waarop het bestreden besluit betrekking heeft, namelijk, in zaak T‑704/15, Viorel Micula, die niet als een onderneming kan worden beschouwd en, in de drie gevoegde zaken, de verzoekende ondernemingen die geen partij waren bij de arbitrageprocedure, aangezien zij in de scheidsrechterlijke uitspraak niet als begunstigden zijn aangewezen.
361
Verzoekers voegen daaraan toe dat de litigieuze bedragen slechts kunnen worden teruggevorderd van diegenen onder hen die er het daadwerkelijke genot van hebben gehad. Dat wil zeggen dat deze bedragen slechts van sommige of alle verzoekers in arbitrage kunnen worden teruggevorderd.
362
Volgens verzoekers had de Commissie dus niet mogen concluderen dat zij allemaal gezamenlijk aansprakelijk waren voor de terugbetaling, maar had zij moeten aantonen wie van hen het daadwerkelijke genot van de steun had gehad.
363
Commissie betwist de argumenten van verzoeksters.
364
Volgens het Unierecht kan de Commissie, wanneer zij vaststelt dat steun onverenigbaar is met de interne markt, de lidstaat gelasten deze steun van de begunstigden terug te vorderen (arrest Hof van 8 mei 2003, Italië en SIM 2 Multimedia/Commissie, C‑328/99 en C‑399/00, EU:C:2003:252, punt 65).
365
De opheffing van onrechtmatige steun door de terugvordering ervan is het logische gevolg van de vaststelling dat deze steun onrechtmatig is, en beoogt het herstel in de vroegere toestand. Dit doel is bereikt zodra de betrokken steun, eventueel vermeerderd met vertragingsrente, is terugbetaald door de begunstigde, of, met andere woorden, door de ondernemingen die het daadwerkelijke genot van deze steun hebben gehad (arresten van 21 december 2016, Commissie/Aer Lingus en Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P en C‑165/15 P, EU:C:2016:990, punten 89 en 90, en 13 december 2018, Transavia Airlines/Commissie, T‑591/15, EU:T:2018:946, punt 299). Door deze terugbetaling verliest de begunstigde immers het voordeel dat hij op de markt ten opzichte van zijn concurrenten genoot en wordt de toestand van vóór de steunverlening hersteld (arrest van 1 oktober 2015, Electrabel en Dunamenti Erőmű/Commissie, C‑357/14 P, EU:C:2015:642, punt 110 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
366
In dit verband zij eraan herinnerd dat wanneer er een economische eenheid bestaat, de onderneming aan de hand daarvan kan worden geïdentificeerd, ook al wordt deze economische eenheid uit juridisch oogpunt gevormd door verschillende rechtspersonen of natuurlijke personen die de begunstigde van de betrokken steun zijn [zie in die zin arrest van 17 maart 2015, Pollmeier Massivholz/Commissie, T‑89/09, EU:T:2015:153, punten 122 en 123 (niet gepubliceerd)].
367
Voorts kan de terugvordering van de steun met het oog op het herstel van de vroegere toestand in beginsel niet worden beschouwd als een maatregel die onevenredig is aan de doelstellingen van de bepalingen van het VWEU inzake staatssteun (zie arresten van 11 maart 2010, CELF en Ministre de la Culture et de la Communication, C‑1/09, EU:C:2010:136, punt 54 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 21 december 2016, Commissie/Aer Lingus en Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P en C‑165/15 P, EU:C:2016:990, punt 116 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
368
Het Gerecht acht het opportuun om in de eerste plaats het tweede onderdeel van het onderhavige middel, betreffende de begunstigden van de steun, en in de tweede plaats het eerste onderdeel van dit middel, betreffende het bedrag van de steun, te onderzoeken.
a)
Tweede onderdeel: het bestreden besluit geeft blijk van een onjuiste rechtsopvatting voor zover hierbij de terugvordering van de betrokken steunmaatregel van bepaalde verzoekers wordt gelast
369
De Commissie heeft in overweging 160 van het bestreden besluit verklaard dat „de betaling van de door het scheidsgerecht aan de [verzoekers] toegekende schadevergoeding door Roemenië [moest] worden teruggevorderd, aangezien die betaling onrechtmatige en onverenigbare staatssteun [vormde]”, en vastgesteld dat „[d]aar de vijf [verzoekers in arbitrage], samen met de andere relevante EFDG-bedrijven, een economische eenheid [vormden], […] de vijf [verzoekers in arbitrage] en de andere relevante EFDG-bedrijven gezamenlijk aansprakelijk [waren] voor terugbetaling aan de Roemeense Staat van de door ieder van hen ontvangen staatssteun”.
370
Aangezien in het kader van de analyse van de eerste grief van het eerste onderdeel van het vijfde middel is geconcludeerd dat Ioan en Viorel Micula deel uitmaakten van één enkele economische eenheid, moet om te beginnen het argument worden afgewezen dat de betrokken steunmaatregel niet van Viorel Micula kon worden teruggevorderd omdat hij niet als een onderneming in de zin van de regels inzake staatssteun zou kunnen worden beschouwd, zoals verzoekers in zaak T‑704/15 hebben betoogd.
371
Bovendien moet de onrechtmatige steun bij gebreke van een Unieregeling ter zake weliswaar worden teruggevorderd overeenkomstig de uitvoeringsbepalingen waarin het toepasselijke nationale recht voorziet (zie in die zin arrest van 5 maart 2019, Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, punt 108), maar kunnen verzoekers in de zaken T‑624/15 RENV en T‑694/15 RENV ter betwisting van de rechtmatigheid van het bestreden besluit niet met succes aanvoeren dat indien de „schulden [van de verzoekende ondernemingen]” zouden worden teruggevorderd van Ioan Micula, dit „op onrechtmatige wijze afbreuk [zou doen] aan het beginsel van de rechtspersoonlijkheid en inbreuk [zou] maken op de Roemeense vennootschapswetgeving, die tot uiting komt in verschillende richtlijnen betreffende de rechten van aandeelhouders”.
372
Om de beoordeling van de Commissie te ontkrachten, betogen verzoekers echter in wezen dat de litigieuze bedragen enkel konden worden teruggevorderd van de ondernemingen die er het „daadwerkelijke genot” van hadden, dus alleen van verzoekers in arbitrage, die bij de scheidsrechterlijke uitspraak als begunstigden zijn aangewezen. Het feit dat alle verzoekende ondernemingen tot één enkele economische eenheid behoorden, zo dit al zou vaststaan, is volgens hen irrelevant.
373
Verzoekers baseren hun betoog op de arresten van 11 mei 2005, Saxonia Edelmetalle en ZEMAG/Commissie (T‑111/01 en T‑133/01, EU:T:2005:166, punt 113), en 19 oktober 2005, Freistaat Thüringen/Commissie (T‑318/00, EU:T:2005:363, punt 324), waarin de hierboven in punt 365 in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof wordt overgenomen.
374
Anders dan verzoekers stellen, kunnen de hierboven in punt 373 aangehaalde arresten er echter niet aan in de weg staan dat een steunmaatregel wordt teruggevorderd van alle entiteiten die één enkele economische eenheid vormen.
375
De zaken die hebben geleid tot de hierboven in punt 373 aangehaalde arresten betreffen immers geen economische entiteiten die één enkele onderneming in het kader van één enkele economische eenheid vormen, zoals in casu wel het geval is.
376
Voorts hanteert het mededingingsrecht van de Unie, zoals in punt 312 hierboven in herinnering is gebracht, als beslissend criterium voor activiteiten van ondernemingen het bestaan van marktgedrag als dat van een eenheid, zonder dat de formele scheiding tussen verschillende vennootschappen als gevolg van hun afzonderlijke rechtspersoonlijkheid een dergelijke eenheid voor de toepassing van de mededingingsregels kan uitsluiten.
377
In casu kunnen Ioan en Viorel Micula, zoals blijkt uit de analyse van het vijfde middel en met name uit de punten 344 en 355 hierboven, wanneer zij impulsen geven en financiële steun verlenen aan alle ondernemingen van de EFDG-groep, deze ondernemingen direct of indirect van de betrokken steunmaatregel laten genieten zonder dat daarvoor een autonome beslissing van deze ondernemingen vereist is. Door de terugbetaling van de betrokken steun verliest de – door alle verzoekers gevormde – economische eenheid dus het voordeel dat zij ten opzichte van haar concurrenten op de markt heeft genoten, en wordt de toestand van vóór de betaling van de steun hersteld.
378
Gelet op een en ander moet het onderhavige onderdeel worden afgewezen.
[omissis]
HET GERECHT (Tweede kamer – uitgebreid),
rechtdoende, verklaart:
1)
De zaken T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV en T‑704/15 RENV worden gevoegd voor het arrest.
2)
De beroepen worden verworpen.
3)
European Food SA, Starmill SRL, Multipack SRL, Scandic Distilleries SA, Ioan en Viorel Micula, European Drinks SA, Rieni Drinks SA, Transilvania General Import-Export SRL en West Leasing SRL, voorheen West Leasing International SRL, dragen hun eigen kosten en die van de Europese Commissie in de zaken T‑624/15, T‑694/15, T‑704/15, T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV en C‑638/19 P.
4)
De Bondsrepubliek Duitsland draagt haar eigen kosten in de zaken T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV en C‑638/19 P.
5)
Het Koninkrijk Spanje draagt zijn eigen kosten in de zaken T‑624/15, T‑694/15, T‑704/15, T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV en C‑638/19 P.
6)
De Republiek Letland draagt haar eigen kosten in de zaken T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV en C‑638/19 P.
7)
Hongarije draagt zijn eigen kosten in de zaken T‑624/15, T‑694/15, T‑704/15, T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV en C‑638/19 P.
8)
De Republiek Polen draagt haar eigen kosten in de zaken T‑624/15 RENV, T‑694/15 RENV, T‑704/15 RENV en C‑638/19 P.
Marcoulli
Tomljenović
Półtorak
Norkus
Valasidis
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 2 oktober 2024.
Ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Engels.
(
1
)	Enkel de punten van dit arrest waarvan het Gerecht publicatie nuttig acht, worden weergegeven