Sprawa C‑560/14
M
przeciwko
Minister for Justice and Equality i in.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Supreme Court (Irlandia)]
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Dyrektywa 2004/83/WE – Minimalne normy dotyczące warunków, jakie muszą spełnić obywatele państw trzecich lub bezpaństwowcy, aby móc ubiegać się o status uchodźcy – Wniosek o udzielenie ochrony uzupełniającej – Prawidłowość krajowej procedury rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej, złożonego w następstwie oddalenia wniosku o przyznanie statusu uchodźcy – Prawo do bycia wysłuchanym – Zakres – Prawo do przesłuchania – Prawo do powoływania i przesłuchiwania świadków
Streszczenie – wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 9 lutego 2017 r.
1.        Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Uregulowanie krajowe ustanawiające dwa odrębne i następujące po sobie postępowania w celu rozpoznania wniosku o udzielenie azylu i wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej – Obowiązek zapewnienia prawa do bycia wysłuchanym w ramach każdej z tych procedur
(dyrektywa Rady 2004/83, art. 4 ust. 1)
2.        Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Uregulowanie krajowe ustanawiające dwa odrębne i następujące po sobie postępowania w celu rozpoznania wniosku o udzielenie azylu i wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej – Prawo do bycia wysłuchanym w ramach rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej – Zakres
(dyrektywa Rady 2004/83, art. 4 ust. 1)
1.      Zobacz tekst orzeczenia.
(zob. pkt 26)
2.      Prawo do bycia wysłuchanym, jakie ma zastosowanie w ramach dyrektywy Rady 2004/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości [treści] przyznawanej ochrony, nie wymaga co do zasady, by – w przypadku gdy uregulowanie krajowe, takie jak rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym, przewiduje dwie odrębne i następujące po sobie procedury rozpatrywania wniosków, odpowiednio, o nadanie statusu uchodźcy i o udzielenie ochrony uzupełniającej – wnioskującemu o udzielenie ochrony uzupełniającej przysługiwało prawo do przesłuchania w przedmiocie złożonego przez niego wniosku oraz prawo do powoływania i przesłuchiwania świadków w trakcie tego przesłuchania.
Przesłuchanie należy jednak przeprowadzić, w przypadku gdy szczególne okoliczności dotyczące informacji i dowodów, jakimi dysponuje właściwy organ, albo osobistej lub ogólnej sytuacji, w jaką wpisuje się wniosek o udzielenie ochrony uzupełniającej, sprawiają, że jest ono konieczne do rozpatrzenia wniosku z pełną znajomością stanu faktycznego, czego sprawdzenie należy do sądu odsyłającego.
W pierwszej kolejności bowiem ze stwierdzeń zawartych w wyroku z dnia 22 listopada 2012 r., M (C‑277/11, EU:C:2012:744) nie wynika, by w ramach postępowania w sprawie wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej było zawsze bezwzględnie konieczne zorganizowane przesłuchania. W drugiej kolejności należy stwierdzić, że w przypadku braku uregulowań Unii w danej dziedzinie mających zastosowanie do Irlandii to do wewnętrznego porządku prawnego tego państwa członkowskiego należy określenie zasad proceduralnych dotyczących rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej, a wspomniane państwo członkowskie jest przy tym odpowiedzialne za zapewnienie w tych ramach skutecznej ochrony praw przyznanych przez porządek prawny Unii, a w szczególności zagwarantowanie poszanowania prawa wnioskującego o udzielenie ochrony uzupełniającej do bycia wysłuchanym (zob. podobnie wyrok z dnia 8 listopada 2016 r., Lesoochranárske zoskupenie VLK, C‑243/15, EU:C:2016:838, pkt 65).
Z powyższego wynika, że warunki, na jakich należy zapewnić wnioskującemu o udzielenie ochrony uzupełniającej poszanowanie prawa do bycia wysłuchanym przed wydaniem ostatecznej decyzji w przedmiocie jego wniosku, należy oceniać w świetle przepisów dyrektywy 2004/83, których celem jest w szczególności ustanowienie minimalnych norm dotyczących warunków, jakie muszą spełniać obywatele państw trzecich, by korzystać z ochrony uzupełniającej (zob. analogicznie wyroki: z dnia 5 listopada 2014 r., Mukarubega, C‑166/13, EU:C:2014:2336, pkt 55; z dnia 11 grudnia 2014 r., Boudjlida, C‑249/13, EU:C:2014:2431, pkt 45).
W tym zakresie z art. 4 wspomnianej dyrektywy wynika, że wśród istotnych elementów, które właściwy organ musi uwzględnić, znajdują się informacje i dokumenty dotyczące wieku wnioskodawcy, jego przeszłości, tożsamości, obywatelstwa lub obywatelstw, państw poprzedniego miejsca pobytu, wcześniejszych wniosków o udzielenie azylu, trasy podróży, powodów wnioskowania o udzielenie międzynarodowej ochrony, a – szerzej – poważnej krzywdy, której doznał lub może doznać. W stosownym przypadku właściwy organ powinien także uwzględnić wyjaśnienia przedstawione w odniesieniu do braku dowodów oraz ogólną wiarygodność wnioskodawcy.
W konsekwencji prawo do bycia wysłuchanym przed wydaniem decyzji w przedmiocie wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej powinno umożliwić wnioskodawcy przedstawienie swego punktu widzenia na temat wszystkich tych elementów w celu wsparcia złożonego przez niego wniosku oraz umożliwić administracji dokonanie z pełną znajomością stanu faktycznego indywidualnej oceny faktów i okoliczności przewidzianych w art. 4 dyrektywy 2004/83, aby ustalić, czy istnieje rzeczywiste ryzyko, że wnioskodawca ten dozna poważnej krzywdy w rozumieniu tej dyrektywy, w przypadku gdy zostanie odesłany do państwa pochodzenia.
W tym zakresie należy przypomnieć, że jeśli z jakiegokolwiek powodu dowody dostarczone przez wnioskującego o udzielenie ochrony międzynarodowej nie są kompletne, aktualne lub nie mają znaczenia, z art. 4 ust. 1 dyrektywy 2004/83 wynika, że dane państwo członkowskie powinno współpracować czynnie z wnioskodawcą, aby umożliwić zebranie wszystkich dowodów, które mogłyby uzasadnić wniosek (zob. podobnie wyrok z dnia 22 listopada 2012 r., M, C‑277/11, EU:C:2012:744, pkt 66).
Tak więc przesłuchanie musi być zorganizowane, jeśli właściwy organ nie jest obiektywnie w stanie na podstawie informacji i dowodów, jakimi dysponuje w wyniku postępowania pisemnego i przesłuchania wnioskodawcy przeprowadzonego w trakcie rozpatrywania wniosku o udzielenie azylu, ustalić z pełną znajomością stanu faktycznego, czy istnieją istotne i uzasadnione podstawy, by uznać, iż gdyby wnioskodawca ten został odesłany do kraju pochodzenia, istniałoby rzeczywiste ryzyko doznania przez niego poważnej krzywdy, przy czym ów wnioskodawca nie może lub, ze względu na takie ryzyko, nie chce skorzystać z ochrony tego państwa. Przesłuchanie należy przeprowadzić także w przypadku, gdy okaże się – w świetle osobistej lub ogólnej sytuacji, w jaką wpisuje się wniosek o udzielenie ochrony uzupełniającej, zwłaszcza ewentualnej szczególnego narażenia wnioskodawcy na zagrożenia spowodowanego na przykład jego wiekiem, stanem zdrowia lub faktem, że był on poddany poważnym formom przemocy – że takie przesłuchanie jest konieczne w celu umożliwienia wnioskodawcy wypowiedzenia się w sposób całościowy i spójny na temat informacji i dowodów, które mogą uzasadniać ów wniosek.
(por. pkt 28, 30, 34, 36, 37, 48, 49, 51, 56, 57; sentencja)