62024CJ0286_RES
Zaak C‑286/24
Meliá Hotels International, S.A.
tegen
Associação Ius Omnibus
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Supremo Tribunal de Justiça)
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 29 januari 2026
„Prejudiciële verwijzing – Schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie – Richtlijn 2014/104/EU – Artikel 5, lid 1 – Werkingssfeer – Bijzondere declaratoire vordering voor de toegang tot documenten voorafgaand aan de eventuele instelling van een schadevordering – Beoordeling van de aannemelijkheid van de schadevordering”
Mededinging – Vorderingen tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door schending van de mededingingsregels – Richtlijn 2014/104 – Bepalingen betreffende de toegang tot relevant bewijsmateriaal waarover de verweerder of een derde zeggenschap heeft – Werkingssfeer – Vordering naar nationaal recht om toegang tot bewijsmateriaal te verkrijgen voordat een schadevordering wordt ingesteld – Daaronder begrepen
(Richtlijn 2014/104 van het Europees Parlement en de Raad, art. 5, lid 1)
(zie punten 25‑48, dictum 1)
Mededinging – Vorderingen tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door schending van de mededingingsregels – Richtlijn 2014/104 – Bevel tot het verlenen van toegang tot relevant bewijsmateriaal waarover de verweerder of een derde zeggenschap heeft – Voorwaarden – Bewijs van de aannemelijkheid van de schadevordering door de verzoeker – Verzoeker die de aannemelijkheid van een inbreuk, schade en oorzakelijk verband tussen die inbreuk en die schade moet aantonen – Besluit van de Commissie waarbij een inbreuk in de vorm van een verticale beperking naar strekking wordt vastgesteld – Besluit op grond waarvan de aannemelijkheid van deze inbreuk is bewezen – Besluit dat relevante aanwijzingen kan bevatten voor de beoordeling van de aannemelijkheid van de schade en het oorzakelijk verband – Beslissing in een schikkingsprocedure – Irrelevant
(Richtlijn 2014/104 van het Europees Parlement en de Raad, art. 5, lid 1)
(zie punten 53‑72, dictum 2)
Mededinging – Vorderingen tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door schending van de mededingingsregels – Richtlijn 2014/104 – Bevel tot het verlenen van toegang tot relevant bewijsmateriaal waarover de verweerder of een derde zeggenschap heeft – Voorwaarden – Bewijs van de aannemelijkheid van de schadevordering door de verzoeker – Verzoeker die de aannemelijkheid van een inbreuk, schade en oorzakelijk verband tussen die inbreuk en die schade moet aantonen – Vereiste mate van bewijskracht – Inbreuk, schade en oorzakelijk verband waarvan het bestaan redelijkerwijs aanvaardbaar moet zijn
(Richtlijn 2014/104 van het Europees Parlement en de Raad, art. 5, lid 1)
(zie punten 74‑88, dictum 3)
Samenvatting
Naar aanleiding van een verzoek om een prejudiciële beslissing van de Supremo Tribunal de Justiça (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Portugal), legt het Hof de bepalingen van richtlijn 2014/104 (
1
) uit waarin regels zijn opgenomen over de toegang bij nationale rechterlijke instanties tot bewijsmateriaal dat in het bezit is van de verweerder of een derde in het geval van een vordering tot vergoeding van schade die is veroorzaakt door inbreuken op de mededingingsregels.
Op 21 februari 2020 heeft de Europese Commissie het hotelbedrijf Meliá Hotels International, S.A. (hierna: „Meliá”) een geldboete opgelegd omdat het artikel 101 VWEU en artikel 53 van de EER-Overeenkomst (
2
) had geschonden door in overeenkomsten bepaalde verticale praktijken toe te passen waarmee onderscheid werd gemaakt tussen consumenten op grond van hun nationaliteit of land van verblijf. (
3
)
Associação Ius Omnibus, een vereniging voor de bescherming van consumentenbelangen, heeft bij de bevoegde Portugese rechter een bijzondere declaratoire vordering ingesteld om van Meliá toegang te verkrijgen tot documenten die relevant zijn voor de eventuele instelling van een collectieve schadevordering namens de in Portugal wonende consumenten die zijn benadeeld door de door de Commissie vastgestelde mededingingsverstorende praktijk.
Nadat de rechters in eerste en tweede aanleg deze bijzondere declaratoire vordering hadden toegewezen, heeft Meliá beroep ingesteld bij de Supremo Tribunal de Justiça.
In die omstandigheden heeft de Supremo Tribunal de Justiça besloten het Hof verschillende prejudiciële vragen te stellen met betrekking tot artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104, op grond waarvan de lidstaten ervoor moeten zorgen dat de verzoeker in procedures betreffende de vergoeding van schade die is veroorzaakt door inbreuken op de mededingingsregels, van de nationale rechter kan verlangen dat hij de verweerder of een derde gelast toegang te verlenen tot het relevante bewijsmateriaal, op voorwaarde dat hij zijn schadevordering aannemelijk heeft gemaakt door redelijkerwijs voor hem beschikbare en toereikende feitelijke gegevens en bewijsmateriaal over te leggen.
In dit verband wenst de Supremo Tribunal de Justiça in wezen te vernemen of artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aldus moet worden uitgelegd
–
dat het van toepassing is op een naar nationaal recht ingestelde vordering die ertoe strekt toegang te verkrijgen tot bewijsmateriaal voordat er een vordering tot vergoeding van de door inbreuken op de mededingingsregels veroorzaakte schade wordt ingesteld;
–
dat de verzoeker, om aan te tonen dat zijn vordering tot schadevergoeding aannemelijk is, moet bewijzen dat het waarschijnlijker is dat is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht dan dat dit niet het geval is; en
–
dat een besluit van de Commissie waarbij wordt vastgesteld dat er sprake is van een inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie in de vorm van een verticale beperking naar strekking, toereikend is om aan te tonen dat een schadevordering aannemelijk is, waarbij deze rechter ook wil vernemen of het feit dat dit besluit is vastgesteld na een schikkingsprocedure van invloed is op het antwoord op deze vraag.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats bevestigt het Hof, na een letterlijke, systematische en teleologische uitlegging, dat artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 van toepassing is op een voorafgaande vordering als die waarin het Portugese recht in casu voorziet, op grond waarvan personen die door een inbreuk op de mededingingsregels zijn benadeeld, toegang tot het relevante bewijsmateriaal kunnen verkrijgen voordat er in dat verband een schadevordering wordt ingesteld.
Volgens het Hof vindt deze uitlegging met name steun in de doelstellingen van richtlijn 2014/104, die erin bestaan om, gelet op de noodzaak om de informatieasymmetrie in die geschillen te verhelpen, de uitoefening van het recht op schadevergoeding te vergemakkelijken en aldus de doeltreffendheid van de privaatrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht te waarborgen.
In de tweede plaats onderzoekt het Hof de prejudiciële vraag of er aan de in artikel 5, lid 1, eerste alinea, van richtlijn 2014/104 gestelde voorwaarde dat het gevraagde bewijsmateriaal alleen kan worden verkregen indien de verzoeker een met redenen omkleed verzoek heeft ingediend waarin zijn schadevordering aannemelijk wordt gemaakt, is voldaan in het geval van een besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie wordt vastgesteld in de vorm van een verticale beperking naar strekking, en of het feit dat dit besluit is vastgesteld na een schikkingsprocedure van invloed is op het antwoord op deze vraag.
In dit verband merkt het Hof om te beginnen op dat artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 in wezen vereist dat de door een inbreuk op het mededingingsrecht benadeelde persoon ter ondersteuning van zijn verzoek om toegang tot bewijsmateriaal een met redenen omkleed verzoek indient met daarin alle redelijkerwijs voor hem beschikbare feiten en relevante bewijzen die toereikend zijn om aan te tonen dat zijn schadevordering aannemelijk is, dat wil zeggen om aannemelijk te maken dat er sprake is van een inbreuk, schade en een causaal verband tussen die inbreuk en die schade.
Wat het bewijs van de aannemelijkheid van de inbreuk betreft, merkt het Hof vervolgens op dat de nationale rechter aan de hand van een besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU wordt vastgesteld, kan vaststellen dat het bestaan en, a fortiori, de aannemelijkheid van de inbreuk zijn aangetoond, aangezien de nationale rechter geen beslissingen kan nemen die in strijd zijn met een dergelijk besluit. Dat besluit volstaat als zodanig echter niet om een schadevordering in alle omstandigheden aannemelijk te maken. Daartoe moet ook worden aangetoond dat de schade en het oorzakelijk verband aannemelijk zijn.
Wat het bewijs van de aannemelijkheid van de schade betreft, herinnert het Hof er bovendien aan dat artikel 17, lid 2, van richtlijn 2014/104 een weerlegbaar vermoeden vestigt met betrekking tot het bestaan van schade als gevolg van een kartel dat, zoals volgt uit artikel 2, punt 14, van deze richtlijn, moet worden opgevat als een horizontale beperking van de mededinging tussen twee of meer concurrenten. Dit sluit dus uit dat een dergelijk weerlegbaar vermoeden van toepassing is op een verticale mededingingsbeperking waarbij niet-concurrerende ondernemingen betrokken zijn die op verschillende niveaus van de productie- of distributieketen actief zijn.
Hoewel bij een besluit van de Commissie waarbij een verboden kartel wordt vastgesteld, de aannemelijkheid van de door de inbreuk veroorzaakte schade geacht moet worden bewezen te zijn, tenzij de verwerende partij dit vermoeden weerlegt, is dit dus niet het geval bij een besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU in de vorm van een verticale beperking wordt vastgesteld, ook al gaat het om een mededingingsbeperking naar strekking. Niettemin kan een dergelijk besluit elementen bevatten die relevant zijn voor de beoordeling van de aannemelijkheid van de schade en het causaal verband.
Gelet op een en ander oordeelt het Hof dat artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aldus moet worden uitgelegd dat een besluit van de Commissie waarbij wordt vastgesteld dat er sprake is van een inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie in de vorm van een verticale beperking naar strekking, niet voldoende is om een schadevordering als aannemelijk aan te merken, aangezien daarvoor niet alleen moet worden aangetoond dat de inbreuk die in een dergelijk besluit is vastgesteld aannemelijk is, maar ook dat er sprake is van schade en van een causaal verband tussen die schade en die inbreuk. Het feit dat dit besluit is genomen na afloop van een schikkingsprocedure, vormt geen reden om dit antwoord te wijzigen.
In de laatste plaats oordeelt het Hof dat om aan te tonen dat een vordering tot schadevergoeding in de zin van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aannemelijk is, niet hoeft te worden vastgesteld dat het waarschijnlijker is dat is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht dan dat dit niet het geval is. Het volstaat dat de aanvrager aantoont dat de veronderstelling dat aan deze voorwaarden is voldaan redelijkerwijs opgaat.
Door te benadrukken dat het begrip aannemelijk in de zin van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 in het Unierecht autonoom moet worden uitgelegd, merkt het Hof op dat het begrip aannemelijkheid van een schadevordering volgens de gebruikelijke betekenis ervan niet vereist dat wordt aangetoond dat met een bijzonder hoge mate van waarschijnlijkheid aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid is voldaan, maar dat het integendeel noodzakelijk en voldoende is om de nationale rechter die uitspraak doet op het verzoek om toegang tot bewijsmateriaal, ervan te overtuigen dat de veronderstelling dat aan deze drie voorwaarden is voldaan redelijkerwijs opgaat.
Deze uitlegging vindt steun in de contextuele analyse van het begrip aannemelijkheid van de schadevordering zoals dat is opgenomen in artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104. Immers heeft ten eerste in de algemene opzet van deze bepaling, gelezen in het licht van met name de overwegingen 6, 14 en 15 van deze richtlijn, het bewijs van de aannemelijkheid van de schadevordering niet tot gevolg dat in het kader van een bodemprocedure schadevergoeding wordt toegekend, maar dat daardoor een bevel wordt verkregen tot voorafgaande toegang tot bewijsmateriaal dat noodzakelijk is voor de doeltreffendheid van een dergelijke bodemprocedure. Het bewijsniveau dat vereist is om het voor de bodemprocedure noodzakelijke bewijsmateriaal te verkrijgen, moet dus lager zijn dan het bewijsniveau dat vereist is om vast te stellen of er is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid ten gronde.
Ten tweede volgt uit artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 en overweging 16 van deze richtlijn dat de aannemelijkheid van de schadevordering enkel moet worden vastgesteld op basis van de feiten en het bewijsmateriaal waarover de verzoeker moet beschikken, hetgeen de wil van de Uniewetgever weergeeft om deze verzoeker geen buitensporige bewijslast op te leggen, maar enkel van hem te verlangen dat hij aannemelijk maakt dat hij door een inbreuk op het mededingingsrecht schade heeft geleden.
Volgens het Hof is deze uitlegging ook de enige uitlegging die verenigbaar is met de doelstellingen van richtlijn 2014/104, die met name beoogt de informatieasymmetrie te verhelpen die kenmerkend is voor schadevorderingen wegens inbreuk op het mededingingsrecht. Het bewijsmateriaal dat nodig is om een schadevordering te staven, is immers vaak enkel in het bezit van de tegenpartij of van derden, en is onvoldoende bekend bij of is onvoldoende toegankelijk voor de verzoeker.
Het feit dat de verzoeker ertoe wordt verplicht om ter ondersteuning van zijn verzoek om toegang tot bewijsstukken die vereist zijn voor zijn schadevordering aan te tonen dat het waarschijnlijker is dat is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht dan dat dit niet het geval is, vormt een strikt juridisch vereiste dat de effectieve uitoefening van zijn recht op schadevergoeding onnodig kan belemmeren. Een dergelijk bewijsvereiste zou onverenigbaar zijn met de doelstelling om schadevorderingen te vergemakkelijken, aangezien het vereiste bewijsniveau van dien aard is dat het voor de verzoeker nagenoeg onmogelijk of uiterst moeilijk zou worden om zijn schadevordering in te stellen.
Derhalve ondersteunen de doelstellingen van richtlijn 2014/104 de uitlegging van het begrip aannemelijkheid van de schadevordering en van de op de verzoeker rustende bewijslast, volgens welke de verzoeker op basis van de gegevens waarover hij redelijkerwijs moet beschikken, de nationale rechter die uitspraak doet op zijn verzoek om toegang tot bewijsmateriaal ervan moet overtuigen dat de veronderstelling dat aan de drie cumulatieve voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht is voldaan, redelijkerwijs opgaat.
(
1
)	Richtlijn 2014/104/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 november 2014 betreffende bepaalde regels voor schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie (PB 2014, L 349, blz. 1).
(
2
)	Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte van 2 mei 1992 (PB 1994, L 1, blz. 3; hierna: „EER-Overeenkomst”).
(
3
)	Besluit C(2020) 893 final inzake een procedure op grond van artikel 101 [VWEU] en artikel 53 van de EER-Overeenkomst [Zaak AT.40528 – Meliá (Holiday Pricing)].