62022CC0261
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
ĆAPETA
ippreżentati fit‑13 ta’ Lulju 2023 (
1
)
Kawża C‑261/22
GN
intervenjent fil-kawża:
Procuratore generale presso la Corte di appello di Bologna
(talba għal deċiżjoni preliminari mill-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja))
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Mandat ta’ arrest Ewropew – Deċiżjoni Qafas 2002/584/ĠAI – Proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri – Rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Id-drittijiet tat-tfal – Ommijiet li jgħixu ma’ tfal minuri – Raġunijiet għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni jew għall-posponiment tal-konsenja”
I. Introduzzjoni
1.
L-ommijiet ukoll imorru l-ħabs.
2.
Tabilħaqq, persuna kkundannata tista’ xi drabi tkun omm ta’ tfal żgħar. Għall-ewwel darba quddiem din il-Qorti tal-Ġustizzja, qamet sitwazzjoni fejn inħareġ Mandat ta’ Arrest Ewropew (iktar ’il quddiem il-“MAE”) għall-eżekuzzjoni ta’ sentenza ta’ ħabs kontra waħda minn tali ommijiet. L-aħjar interessi tat-tfal huma rilevanti għall-eżekuzzjoni ta’ tali MAE?
3.
Il-qorti tar-rinviju, il-Corte suprema di cassazione, (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja) għalhekk qiegħda titlob l-interpretazzjoni tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE (
2
): huwa possibbli li tiġi rrifjutata jew posposta l-eżekuzzjoni ta’ MAE jekk il-persuna rikjesta tkun omm li tgħix mat-tfal minuri tagħha?
II. Iċ-ċirkustanzi tal-kawża, id-domandi preliminari, u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
4.
Fis‑26 ta’ Ġunju 2020, awtorità ġudizzjarja Belġjana ħarġet MAE kontra GN għall-eżekuzzjoni ta’ sentenza ta’ ħames snin priġunerija għal reati ta’ traffikar ta’ bnedmin u faċilitar ta’ immigrazzjoni illegali. GN ġiet ikkundannata in absentia u konformement mad-dritt Belġjan, hija ġiet debitament innotifikata dwar il-proċeduri.
5.
GN ġiet arrestata ġewwa Bologna (l-Italja) fit‑2 ta’ Settembru 2021. Fil-mument tal-arrest, binha minuri, li sa dan il-punt kien magħha, tqiegħed taħt il-kura tas-servizzi soċjali. Peress li GN ma tatx il-kunsens tagħha għall-konsenja tagħha, hija nżammet taħt arrest, li iktar tard ġie sostitwit b’arrest domiċiljari, f’liema mument hija reġgħet ingħaqdet ma’ binha.
6.
Waqt is-seduta tas‑17 ta’ Settembru 2021, il-Corte d’appello di Bologna (il-Qorti tal-Appell, Bologna), ressqet talba għal informazzjoni mill-awtorità ġudizzjarja emittenti skont l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Qafas tal‑MAE. Hija staqsiet dwar il-proċeduri għall-eżekuzzjoni ta’ sentenza fil-Belġju għal ommijiet li jgħixu ma’ tfal minuri, it-trattament fil-ħabs li għalih tkun suġġetta GN, il-miżuri li jittieħdu fir-rigward ta’ binha u l-possibbiltà ta’ proċess ġdid peress li l-proċess li wassal biex GN tinstab ħatja sar in absentia. L-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Rjali ta’ Antwerp wieġeb li l-mistoqsijiet sottomessi setgħu jitwieġbu mis-Servizz Pubbliku Federali (Ġustizzja) fil-Belġju. Wara din it-tweġiba, ma kien hemm ebda komunikazzjoni ulterjuri bejn iż-żewġ awtoritajiet ġudizzjarji.
7.
Permezz ta’ sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2021, il-Corte d’appello di Bologna (il-Qorti tal-Appell, Bologna), irrifjutat li tikkonsenja lil GN lill-awtorità ġudizzjarja rikjedenti, peress li hija kienet omm ta’ wild taħt it-tliet snin li kien jgħix waħdu magħha fiż-żmien tal-arrest tagħha, u ordnat il-ħelsien immedjat tagħha. Skont din il-qorti, fin-nuqqas ta’ tweġiba mill-awtorità ġudizzjarja emittenti, ma kien hemm ebda ċertezza li d-dritt Belġjan jirrikonoxxi arranġamenti ta’ kustodja paragunabbli ma’ dawk fl-Italja, li jipproteġu d-dritt ta’ omm li ma tiġix imċaħħda mir-relazzjoni tagħha ma’ wliedha u li jiżgura li t-tfal jirċievu l-għajnuna materna u tal-familja meħtieġa, kif iggarantit mill-Kostituzzjoni Taljana, mill-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal (
3
), u mill-Artikolu 24 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem, il-“Karta”).
8.
Il-Procuratore generale presso la Corte di appello di Bologna (il-Prosekutur Ġenerali fil-Qorti tal-Appell, Bologna, l-Italja) u GN ippreżentaw appelli separati mis-sentenza msemmija hawn fuq. Il-Corte suprema di cassazzione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) adita b’dan l-appell iddeċidiet li tagħmel id-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:
“(1)
L-Artikolu 1(2) u (3), kif ukoll l-Artikoli 3 u 4 tad-[Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE] għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jippermettux li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tirrifjuta jew, f’kull każ, li tipposponi l-konsenja ta’ omm li għandha wlied minuri jgħixu magħha?
(2)
Fil-każ li l-ewwel domanda tingħata risposta fl-affermattiv, l-Artikolu 1(2) u (3), u l-Artikoli 3 u 4 tad-[Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE] huma kompatibbli mal-Artikoli 7 u 24(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, anki fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 8 tal‑[Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (KEDB), iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950] u tat-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni bejn l-Istati Membri, sa fejn dawn jeżiġu konsenja tal-omm bi qtugħ tar-rabtiet tagħha ma’ wliedha minuri li jgħixu magħha mingħajr teħid inkunsiderazzjoni tal-interess superjuri tal-wild?”
9.
Ġew sottomessi osservazzjonijiet bil-miktub minn GN, mill-Prosekutur Ġenerali fil-Qorti tal-Appell, Bologna, mill-Gvernijiet tal-Italja, tal-Ungerija u tal-Olanda, mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, u mill-Kummissjoni Ewropea. Fit‑28 ta’ Marzu 2023 saret seduta fejn GN, il-Gvernijiet tal-Italja u tal-Olanda, il-Kunsill, u l-Kummissjoni Ewropea ressqu argumenti orali.
III. Analiżi
10.
Sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta utli, nipproponi li jiġu rriformulati d-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju. Dik il-qorti, fl-ewwel lok, tfittex li tistabbilixxi jekk hijiex intitolata li tirrifjuta l-eżekuzzjoni ta’ MAE jekk b’tali rifjut tirriskja li tikser id-drittijiet fundamentali ta’ omm li l-konsenja tagħha tintalab u tad-drittijiet fundamentali tat-tfal minuri li jgħixu magħha. Sussidjarjament, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk tistax tipposponi tali konsenja. Id-drittijiet fundamentali inkwistjoni huma d-dritt għall-ħajja tal-familja, iggarantit mill-Artikolu 7 tal-Karta, u l-aħjar interessi tat-tfal, iggarantiti mill-Artikolu 24 tagħha.
11.
Permezz tat-tieni domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tad-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE maż-żewġ drittijiet fundamentali inkwistjoni, jekk din tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi rifjut jew posponiment tal-eżekuzzjoni ta’ MAE fiċ-ċirkustanzi tal-każ prinċipali. Din id-domanda għalhekk issir rilevanti biss jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad il-possibbiltà ta’ rifjut tal-eżekuzzjoni tal-MAE. Minħabba r-risposta li ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja għall-ewwel domanda, mhux ser ikun hemm ħtieġa li tingħata risposta għat-tieni domanda.
12.
Il-problema mqajma mill-qorti tar-rinviju hija kemm standard kif ukoll ġdida. Hija standard għaliex hija domanda oħra fil-linja ta’ domandi preliminari li jistaqsu jekk riskju ta’ ksur ta’ dritt fundamentali jistax ikun raġuni biex tiġi rrifjutata l-eżekuzzjoni ta’ MAE barra r-raġunijiet obbligatorji jew fakultattivi għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni espressi fl-Artikoli 3, 4, u 4a tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE (
4
).
13.
Madankollu, hija wkoll kompletament ġdida għaliex, għall-ewwel darba, in-nuqqas ta’ eżekuzzjoni jista’ jkun ibbażat fuq il-ksur potenzjali tad-drittijiet fundamentali mhux (biss) tal-persuna rikjesta, iżda (wkoll) ta’ terza persuna: il-wild minuri tal-omm li tagħha qiegħda tintalab il-konsenja.
14.
Fil-fehma tiegħi, għandha ssir distinzjoni bejn dawn iż-żewġ kwistjonijiet. Għalhekk, l-ewwel ser nittratta ċ-ċirkustanzi li fihom id-dritt tal-omm għall-ħajja tal-familja, kif iggarantit mill-Artikolu 7 tal-Karta, jista’ jiġġustifika r-rifjut tal-konsenja tagħha. Ir-risposta għal din id-domanda tista’ tingħata abbażi tal-linja ġurisprudenzjali diġà żviluppata sew li tinterpreta l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE. Sussegwentement ser nanalizza l-konsegwenzi li jirriżultaw għall-awtorità ta’ eżekuzzjoni mill-obbligu li taġixxi fl-aħjar interessi tat-tfal, kif meħtieġ taħt l-Artikolu 24 tal-Karta. Ser nargumenta li d-drittijiet tat-tfal jistgħu jiġġustifikaw ir-rifjut ta’ konsenja. Fl-aħħar nett, ser nittratta separatament il-possibbiltà li tiġi posposta l-konsenja.
A.
Ir-riskju ta’ ksur tad-dritt tal-omm għall-ħajja tal-familja u t-“test f’żewġ stadji”
15.
Kien biss fis-sentenza Aranyosi u Căldăraru tal‑2016 li l-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet il-possibbiltà li l-eżekuzzjoni ta’ MAE tiġi rrifjutata għal raġuni mhux prevista espressament fid-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE (
5
).
16.
F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li riskju serju ta’ ksur tal-projbizzjoni ta’ trattament inuman u degradanti, dritt fundamentali assolut iggarantit mill-Artikolu 4 tal-Karta, jista’ jkun raġuni għal rifjut ta’ konsenja. Il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha fuq l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE, u ddeċidiet li r-rifjut kien suġġett għar-rekwiżit li l-awtorità ta’ eżekuzzjoni, l-ewwel, tikkonferma li hemm nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati fir-rigward tal-osservanza tal-Artikolu 4 tal-Karta fl-Istat Membru emittenti u, it-tieni, li hemm riskju li d-dritt tal-persuna partikolari inkwistjoni jinkiser (
6
).
17.
Dan huwa l-hekk imsejjaħ “test f’żewġ stadji” (
7
). Fid-diversi sentenzi li segwew, li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja prinċipalment intalbet tispjega l-portata tal-investigazzjoni li taqa’ fuq l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni meta tapplika dan it-test, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat il-pożizzjoni tagħha fil-kawża Aranyosi u Căldăraru (
8
).
18.
F’linja oħra ta’ kawżi, li straħet fuq l-istess argumentazzjoni tal-kawża Aranyosi u Căldăraru, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li r-rifjut ta’ konsenja, taħt il-kundizzjonijiet tat-“test f’żewġ stadji”, huwa ġġustifikat ukoll fir-rigward ta’ ksur potenzjali tad-dritt għal smigħ ġust tal-persuna rikjesta, kif iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta. Dan ġie deċiż fil-kawża LM (
9
), u ġie kkonfermat f’numru ta’ kawżi sussegwenti (
10
).
19.
F’dawn il-kawżi kollha, mingħajr eċċezzjoni, id-dritt fundamentali inkwistjoni kien dak tal-persuna rikjesta. Din il-kawża tkun tqajjem kwistjoni simili għal dik imqajma fil-kawżi msemmija fil-punti preċedenti, kieku d-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja tkun dwar jekk GN tistax tinvoka d-dritt tagħha għall-ħajja tal-familja, kif minqux fl-Artikolu 7 tal-Karta, sabiex topponi l-konsenja.
20.
Il-possibbiltà ta’ tbegħid mill-obbligu ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE sa issa kienet ikkonfermata biss fir-rigward ta’ żewġ drittijiet fundamentali, dawk iggarantiti mill-Artikoli 4 u 47 tal-Karta (
11
). Madankollu, ma nara ebda raġuni ta’ prinċipju għalfejn l-istess ma japplikax jekk ikunu jeżistu nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati fil-protezzjoni ta’ dritt fundamentali differenti (
12
), bħad-dritt għall-ħajja tal-familja bħal f’din il-kawża.
21.
Il-punt tat-tluq ta’ din l-inkjesta huwa li l-impożizzjoni ta’ sentenza ta’ ħabs, kif irrilevat ġustament il-Kummissjoni waqt is-seduta, neċessarjament tfixkel id-dritt ta’ GN għall-ħajja tal-familja. Madankollu, din ir-restrizzjoni bħala prinċipju titqies li hija meħtieġa għall-kisba ta’ interess ieħor tas-soċjetà, dak li tiġi evitata l-impunità ta’ min iwettaq reati (
13
). Madankollu, fl-użu tas-setgħat ta’ infurzar tagħhom fuq l-individwi, l-Istati Membri huma mitluba josservaw il-prinċipju ta’ proporzjonalità. Għaldaqstant, huma għandhom l-obbligu li jirrestrinġu d-dritt għall-ħajja tal-familja ta’ ommijiet fil-ħabs bl-inqas mod possibbli. Madankollu, huma jgawdu diskrezzjoni fl-għażla tal-mod li bih jipproteġu dan id-dritt (
14
).
22.
Għalhekk, jiena tal-fehma li GN tista’ tinvoka d-dritt tagħha għall-ħajja tal-familja bħala ġustifikazzjoni għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-MAE biss jekk l-awtorità ta’ eżekuzzjoni jkollha raġuni biex tissuspetta li l-istat emittenti mhux se jirrispetta d-dritt tagħha għall-ħajja tal-familja.
23.
Kif tenniet il-Qorti tal-Ġustizzja f’diversi okkażjonijiet (
15
), il-mekkaniżmu tal-MAE jistrieħ fuq il-preżunzjoni li l-Istati Membri jirrispettaw id-drittijiet fundamentali.
24.
Għalhekk, il-pożizzjoni inizjali, konsistenti mal-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE, hija li l-Istat Membru emittenti għandu miżuri fis-seħħ, fi ħdan l-ordinament ġuridiku u l-prattika nazzjonali tiegħu, li ma jirrestrinġux b’mod sproporzjonat id-dritt tal-priġunier li jippreżerva r-rabtiet tiegħu mal-familja. Din il-preżunzjoni tista’ titqiegħed inkwistjoni biss jekk l-awtorità ta’ eżekuzzjoni jkollha informazzjoni (
16
) dwar nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati fl-iżgurar tad-dritt għall-ħajja tal-familja ta’ priġunieri fl-istat emittenti.
25.
B’mod kruċjali, din il-konklużjoni ma tistax tkun ibbażata fuq l-għarfien li, fir-rigward tal-protezzjoni tal-ħajja tal-familja ta’ priġunieri, l-Istat Membru emittenti jkun għamel għażla leġiżlattiva differenti mill-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
26.
Mingħajr eċċezzjoni, fil-każijiet kollha li jinterpretaw l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE b’tali mod li jippermetti r-rifjut tal-konsenja, l-iskattar tat-test f’żewġ stadji kien l-għarfien, min-naħa tal-awtorità ta’ eżekuzzjoni, ta’ nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati potenzjali fil-protezzjoni tad-dritt fundamentali rispettiv fl-istat emittenti. F’dan il-każ biss, l-awtorità ta’ eżekuzzjoni setgħet titbiegħed mill-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka u tqiegħed inkwistjoni l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fl-istat emittenti bl-applikazzjoni tat-test f’żewġ stadji.
27.
F’dan il-każ, ma hemm ebda raġuni biex jitħaddem it-test f’żewġ stadji. L-iskattar meħtieġ – is-suspett li l-Belġju sistematikament jikser id-dritt għall-ħajja tal-familja ta’ ommijiet li jiskontaw sentenzi ta’ ħabs – ma jeżistix.
28.
F’tali ċirkustanzi, l-awtorità ta’ eżekuzzjoni ma tistax tirrifjuta li teżegwixxi l-MAE abbażi ta’ ksur potenzjali tad-dritt ta’ GN għall-ħajja tal-familja.
29.
Wieħed xorta jista’ ġustament jistaqsi jekk id-drittijiet ta’ GN jistgħux jispiċċaw ristretti żżejjed (pereżempju, f’xenarju ipotetiku fejn ir-regoli tal-ħabs fejn tiskonta s-sentenza jippermettu żjarat mill-familja biss darba fil-ġimgħa). Huwa, naturalment, impossibbli li jiġi eskluż ksur individwali fi kwalunkwe sitwazzjoni partikolari.
30.
Madankollu, is-sistema ta’ rikonoxximent reċiproku li fuqha huma bbażati l-MAE, u strumenti simili oħra tad-dritt tal-Unjoni (
17
), ma tistrieħx fuq l-aspettattiva (improbabbli) li d-drittijiet fundamentali qatt ma jinkisru. Pjuttost, hija tibbaża ruħha fuq il-preżunzjoni li ksur individwali ta’ dritt fundamentali ser jiġi indirizzat. Din, madankollu, hija r-responsabbiltà tal-istat emittenti (
18
). Każijiet individwali ta’ ksur ta’ drittijiet fundamentali għandhom jiġu indirizzati mill-Istat Membru emittenti, u mhux mill-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, inkluż billi jiġi żgurat aċċess għall-qrati tiegħu (
19
).
31.
Barra minn hekk, anki jekk vjolazzjonijiet individwali ma jistgħux jiġu esklużi, ikun impossibbli għall-awtorità ta’ eżekuzzjoni li tbassar tali vjolazzjonijiet sakemm ma jkunx hemm indikazzjoni li dawn iseħħu b’mod sistematiku fl-Istat Membru emittenti.
32.
F’dan il-kawża, fl-assenza ta’ kwalunkwe indikazzjoni tal-eżistenza ta’ nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati fl-iżgurar tal-ħajja tal-familja ta’ ħabs fil-Belġju, jiena tal-fehma li l-awtorità tal-eżekuzzjoni ma tistax tirrifjuta l-konsenja taħt din ir-raġuni (
20
).
33.
Konstatazzjoni mod ieħor tirrendi l-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka, li fuqu huwa bbażat ir-rikonoxximent reċiproku, nieqes minn kull sustanza.
B.
L‑aħjar interessi tat‑tfal
34.
Il-persuna l-oħra (jew persuni, peress li ġie rrappurtat li wara l-ħruġ tal-MAE, GN welldet it-tieni wild), li d-drittijiet fundamentali tagħha huma inkwistjoni f’dan il-każ huma t-tfal ta’ GN.
35.
It-tfal ta’ GN ukoll igawdu mid-dritt għall-ħajja tal-familja. Barra minn hekk, fejn jidħlu t-tfal, id-dritt tagħhom għall-ħajja tal-familja għandu dejjem jiġi interpretat fid-dawl ta’ dispożizzjoni oħra tal-Karta, speċifikament, l-Artikolu 24 tagħha (
21
).
36.
L-Artikolu 24 tal-Karta jipproteġi d-drittijiet tat-tfal. L-Artikolu 24(2) huwa ta’ importanza partikolari għal din il-kawża. Dan jipprovdi: “Fl-azzjonijiet kollha relatati mat-tfal, kemm jekk jittieħdu minn awtoritajiet pubbliċi jew minn istituzzjonijiet privati, l-aħjar interess tat-tfal għandu jkun kunsiderazzjoni primarja.” Barra minn hekk, l-Artikolu 24(3) jipprovdi li: “It-tfal kollha għandhom id-dritt li jkollhom, regolarment, relazzjoni personali u kuntatt dirett maż-żewġ ġenituri, sakemm dan ma jkunx kontra l-interessi tat-tfal” (
22
).
37.
Il-ksur potenzjali tad-drittijiet fundamentali tat-tfal ta’ GN huwa relatat mal-MAE b’mod indirett biss: huma potenzjalment vittmi kollaterali tal-eżekuzzjoni tal-MAE li bih ommhom għandha tiġi kkonsenjata.
38.
Madankollu, l-Artikolu 24 tal-Karta japplika għall-attivitajiet kollha li jirriżultaw mill-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, anki meta dawn ma jikkonċernawx direttament lill-wild minuri, iżda jkollhom konsegwenzi sinjifikattivi għalihom (
23
).
39.
Għalhekk, id-deċiżjoni dwar jekk jiġix eżegwit MAE tista’ tiġi affettwata mit-tħassib għall-aħjar interessi tat-tfal.
40.
Madankollu, peress li tfal huma kkonċernati biss bl-eżekuzzjoni tal-MAE b’mod indirett (
24
), il-kwistjoni tal-protezzjoni tad-drittijiet tagħhom hija differenti minn dik fil-qalba ta’ kawżi preċedenti li jittrattaw l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE.
41.
Nuqqas ta’ eżekuzzjoni possibbli ta’ MAE sabiex jiġu protetti l-aħjar interessi tat-tfal ma jqumx bħala kwistjoni ta’ fiduċja reċiproka. L-aħjar interessi tat-tfal jirrikjedu attenzjoni anki meta l-Istat Membru emittenti joffri livell għoli ta’ protezzjoni tat-tfal li ommijiethom ikunu l-ħabs.
42.
Il-protezzjoni ta’ dan l-interess intrinsikament titlob evalwazzjoni differenti: il-punt tat-tluq ta’ kwalunkwe analiżi huwa s-sitwazzjoni konkreta tal-wild minuri inkwistjoni, pjuttost milli l-kundizzjonijiet fl-Istat Membru emittenti. Kif l-istat emittenti jittratta l-priġunieri bi tfal żgħar għandu rwol fid-deċiżjoni tal-awtorità ta’ eżekuzzjoni mhux minħabba l-assenza ta’ fiduċja fl-Istat Membru emittenti, iżda pjuttost bħala fattur fid-deċiżjoni dwar liema hija l-aħjar deċiżjoni għal wild minuri speċifiku.
43.
F’dan ir-rigward, it-test f’żewġ stadji, bħala l-gwardjan tal-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka huwa irrilevanti biex tingħata risposta għad-domanda dwar jekk l-eżekuzzjoni ta’ MAE tistax tiġi rrifjutata sabiex jiġu protetti l-aħjar interessi tat-tfal (
25
).
44.
Qabel ma nindirizza jekk l-aħjar interess tat-tfal jistax jiġġustifika rifjut ta’ konsenja u liema passi jeħtieġ li jieħdu l-awtoritajiet ta’ eżekuzzjoni u ta’ ħruġ f’dan ir-rigward, l-ewwel ser nirrifletti ftit dwar kif dan id-dritt fundamentali ġie ttrattat fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
1. L‑aħjar interess tat‑tfal fil‑ġurisprudenza tal‑Qorti tal-Ġustizzja
45.
L-aħjar interessi tat-tfal ġie deskritt fil-letteratura bħala “wieħed mill-iktar kunċetti legali amorfi u l-inqas mifhuma” [traduzzjoni libera] (
26
). Bl-istess mod, studjużi oħra ħadmu biex jidentifikaw in-natura eżatta tal-obbligi taħt l-Artikolu 24 tal-Karta (
27
) u enfasizzaw il-ħtieġa li jiġi speċifikat aħjar kif dan għandu jintuża fid-dritt tal-Unjoni (
28
). X’nafu dwar l-aħjar interessi tat-tfal mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja?
46.
Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Piotrowski hija l-unika waħda li kienet tikkonċerna speċifikament is-sistema MAE (
29
). Din il-kawża ttrattat il-possibbiltà li jiġi eżegwit MAE fejn il-persuna rikjesta kienet minuri. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li d-Direttiva 2016/800 (
30
) ġiet ippromulgata sabiex tipproteġi d-drittijiet tat-tfal f’sitwazzjonijiet bħal dawn. Hija tistabbilixxi regoli minimi li jittrattaw speċifikament id-drittijiet proċedurali tat-tfal li huma suġġetti għal MAE (
31
). Fil-fatt, ma hemm ebda rifjut awtomatiku li jiġi eżegwit MAE meta l-persuna rikjesta tkun minuri, sakemm tali minuri ma jkunx taħt l-età tar-responsabbiltà kriminali (
32
).
47.
Madankollu, fil-fehma tiegħi, din id-deċiżjoni ftit li xejn hija ta’ għajnuna f’sitwazzjonijiet bħal din inkwistjoni, li fiha l-wild minuri li d-drittijiet tiegħu huma inkwistjoni ma jkunx huwa stess il-persuna rikjesta.
48.
Madankollu, din is-sentenza tirrepeti l-enfasi tal-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-ħtieġa li ssir evalwazzjoni konkreta tas-sitwazzjoni tal-minuri partikolari. L-istess ġie enfasizzat f’oqsma oħra tad-dritt tal-Unjoni. Pereżempju, fil-kuntest tar-ritorn ta’ minuri mhux akkumpanjat fil-qasam tal-ażil, il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li “hija biss evalwazzjoni ġenerali u fil-fond tas-sitwazzjoni tal-minuri mhux akkumpanjat inkwistjoni li tippermetti li jiġi identifikat l-‘aħjar interessi tat-tfal’” (
33
).
49.
Barra minn hekk, fil-kuntest ta’ deċiżjoni ta’ ritorn ta’ missier ta’ tifla minuri, il-Qorti tal-Ġustizzja elenkat ċirkustanzi speċifiċi ħafna li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni meta tittieħed id-deċiżjoni ta’ ritorn. Dawn huma, fost oħrajn, l-età tal-wild minuri, l-iżvilupp fiżiku u emozzjonali tiegħu, l-intensità tar-relazzjoni affettiva tiegħu ma’ kull wieħed mill-ġenituri tiegħu, kif ukoll ir-riskju li s-separazzjoni mill-ġenitur tkun tinvolvi għall-ekwilibriju ta’ dan il-wild minuri (
34
).
50.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat ukoll, fil-kuntest tar-riunifikazzjoni tal-familja ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi, li kull evalwazzjoni ta’ deċiżjoni individwali li tista’ taffettwa wild minuri għandha tieħu inkunsiderazzjoni n-neċessità tiegħu li jkollu, regolarment, relazzjonijiet personali maż-żewġ ġenituri tiegħu (
35
). L-awtorità li tieħu deċiżjoni li taffettwa wild minuri għandha tqis ukoll il-livell tar-relazzjoni personali li żviluppat bejn il-minuri u t-tuturi tiegħu kif ukoll il-livell ta’ dipendenza tal-minuri fir-rigward tat-tuturi tiegħu, sa fejn dawn jieħdu l-awtorità tal-ġenituri, u l-piż legali u finanzjarju tal-wild inkwistjoni (
36
).
51.
Kunsiderazzjoni importanti oħra hija l-kapaċità tal-ġenitur li jieħu r-responsabbiltà sħiħa għall-kura tal-wild minuri (
37
), u d-dipendenza tal-wild minuri fuq il-ġenitur (
38
).
52.
Dak li għandhom inkomuni dawn is-sentenzi huwa li fl-evalwazzjoni tal-aħjar interessi tat-tfal, id-determinazzjoni tas-sitwazzjoni tal-wild minuri hija dejjem il-punt tat-tluq fi kwalunkwe teħid ta’ deċiżjonijiet, u dak li jeħtieġ li jiġi ddeterminat huwa s-sitwazzjoni konkreta tat-tfal (
39
).
53.
Dan jgħidilna xi ħaġa dwar ir-rekwiżit iddikjarat fl-Artikolu 24(2) tal-Karta, li skontu l-interessi tat-tfal għandhom ikunu kunsiderazzjoni primarja: kull meta jkunu involuti t-tfal, l-interessi tagħhom huma l-ewwel li jiġu evalwati u dejjem fir-rigward tas-sitwazzjoni konkreta tat-tfal (
40
).
54.
Huwa biss wara li ssir tali evalwazzjoni li l-awtorità kompetenti jkollha biżżejjed informazzjoni biex tipproċedi bit-teħid tad-deċiżjoni rilevanti – fil-każ hawnhekk, jekk teżegwixxix MAE.
55.
L-aħjar interessi tat-tfal bħala kunsiderazzjoni primarja jfisser ukoll li kwalunkwe deċiżjoni ta’ awtorità pubblika li tinterferixxi magħhom hija għal kollox ipprojbita? Jew huwa meħtieġ mill-aħjar interessi tat-tfal li dawn l-interessi għandhom jiġu bbilanċjati ma’ interessi pubbliċi oħra rilevanti f’każ partikolari (
41
)?
56.
Kif ser nuri fit-taqsima li jmiss, fil-fehma tiegħi l-aħjar interessi tat-tfal ma humiex ostakolu assolut a priori għall-eżekuzzjoni ta’ MAE. Madankollu, huwa ostaklu pjuttost kbir: kif ser nissuġġerixxi, f’dan il-każ l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni li trid tiddeċiedi dwar il-MAE għandha ostaklu kbir wisq biex tegħleb.
2. X’għandha tieħu inkunsiderazzjoni l‑awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni meta tiddeċiedi dwar l‑aħjar interessi tat‑tfal?
57.
L-ewwel nett, l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE japplika mhux biss għall-persuni rikjesti iżda wkoll għall-persuni l-oħra kollha li possibbilment jiġu affettwati minn MAE (
42
). Ma hemm xejn li jissuġġerixxi li din id-dispożizzjoni tipproteġi biss lill-persuni rikjesti minn ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom. Barra minn hekk, anki li kieku l-Artikolu 1(3) ma kienx jeżisti fid-Deċiżjoni Qafas dwar l-MAE, meta jkun applikabbli d-dritt tal-Unjoni, ikunu japplikaw ukoll id-drittijiet fundamentali kif inkorporati fil-Karta (
43
).
58.
Għalhekk, bla dubju, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha obbligu li tieħu deċiżjoni li tissalvagwardja l-aħjar interessi tat-tfal ta’ GN.
59.
L-ewwel pass fi kwalunkwe każ li jikkonċerna d-drittijiet tat-tfal għandu jkun evalwazzjoni konkreta u dettaljata tas-sitwazzjoni individwali tat-tfal ikkonċernati (
44
). L-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-informazzjoni rilevanti kollha għal din l-evalwazzjoni.
60.
B’mod kruċjali għall-operat tal-MAE, il-ġbir ta’ din l-informazzjoni jinkludi (
45
) l-komunikazzjoni mal-awtorità ġudizzjarja emittenti skont l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE (
46
).
61.
F’din il-kawża, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tabilħaqq ressqet talba għal informazzjoni addizzjonali lill-awtorità ġudizzjarja emittenti skont l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Qafas dwar l‑MAE. Hija staqsiet dwar il-kundizzjonijiet tal-ħabs fil-Belġju għal ommijiet bi tfal żgħar. L-awtorità ġudizzjarja emittenti ma weġbitx din il-mistoqsija, iżda minflok irreferiet l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni lis-Servizz Pubbliku Federali Belġjan (Ġustizzja), li huwa responsabbli minn dawn il-materji. L-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni ma ressqet ebda mistoqsija addizzjonali.
62.
Dan huwa użu sodisfaċenti tal-mekkaniżmu ta’ komunikazzjoni taħt l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE?
63.
Ċertament li le.
64.
Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat f’diversi okkażjonijiet l-importanza tal-mekkaniżmu ta’ komunikazzjoni bejn iż-żewġ awtoritajiet ġudizzjarji fl-eżekuzzjoni tal-MAE. Hija sostniet li hija espressjoni tad-dmir ta’ kooperazzjoni sinċiera, fejn “l-Istati Membri għandhom jirrispettaw u jassistu lil xulxin fit-twettiq tal-kompiti li jirriżultaw mit-Trattati” (
47
).
65.
Dan wassal lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tikkonkludi li ż-żewġ awtoritajiet ġudizzjarji għandhom jużaw b’mod sħiħ l-istrumenti previsti mid-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE (
48
), bħall-mekkaniżmu ta’ komunikazzjoni taħt l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE.
66.
F’din il-kawża, dan ifisser li l-awtoritajiet ġudizzjarji kkonċernati għandhom jagħmlu użu mill-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE sabiex l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tkun infurmata biżżejjed dwar is-sitwazzjoni li għandhom jaffaċjaw GN u wliedha fil-Belġju.
67.
Waqt tali proċess ta’ komunikazzjoni, huwa possibbli li wieħed jistenna li l-awtorità ġudizzjarja emittenti tipprovdi informazzjoni dwar il-kundizzjonijiet tal-ħabs għal ommijiet bi tfal żgħar, jew l-alternattivi li hemm fis-seħħ. Madankollu, huwa possibbli wkoll li din tirrifjuta li tirċievi t-tfal ta’ GN. L-għażliet huma illimitati. Din l-informazzjoni kollha hija ta’ rilevanza biex jiġi ddeterminat jekk l-eżekuzzjoni ta’ MAE fir-rigward ta’ GN hijiex fl-aħjar interessi tat-tfal tagħha.
68.
Il-mistoqsija importanti mill-perspettiva tal-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, speċjalment f’każ bħal dan inkwistjoni, hija x’konsegwenza tirriżulta jekk l-awtorità ġudizzjarja emittenti tinjora talba għal informazzjoni. Dan għandu jwassal għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni awtomatika tal-MAE?
69.
Waqt is-seduta l-Kummissjoni sostniet li din tabilħaqq għandha tkun il-konsegwenza jekk ma jkunx hemm tweġiba fi żmien raġonevoli (
49
).
70.
Jiena ma naqbilx li d-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE tipprevedi konsegwenza awtomatika ta’ non-eżekuzzjoni kull meta ma tingħata ebda tweġiba mill-awtorità ġudizzjarja emittenti.
71.
Madankollu, hawnhekk l-aħjar interessi tat-tfal bħala kunsiderazzjoni primarja jieħdu forma konkreta. Jekk l-awtorità ta’ eżekuzzjoni ma tirċevix biżżejjed informazzjoni li tippermettilha tkun assolutament ċerta li l-eżekuzzjoni tal-MAE ma tmurx kontra l-aħjar interessi tat-tfal, din għandha tirrifjuta l-konsenja.
72.
F’xenarju bħal dan, l-aħjar interessi tat-tfal tabilħaqq ikun ta’ ostaklu kbir wisq biex l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tegħlbu.
3. L‑għodod inkorporati fid‑Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE għall‑prevenzjoni tal‑impunità
73.
Parti kbira mill-ġurisprudenza li tispjega t-tifsira u l-effetti tal-aħjar interessi tat-tfal ġiet żviluppata fil-qasam tal-ażil u l-migrazzjoni. Filwaqt li utli għad-determinazzjoni tal-kriterji li jappartjenu għall-aħjar interessi tat-tfal, ir-riskju ta’ impunità ma jissussistix f’dak il-qasam ta’ liġi.
74.
Din il-kawża għalhekk jistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonċilja l-għan li jiġu żgurati l-aħjar interessi tat-tfal, li għandhom ikunu kunsiderazzjoni primarja, mal-għan li tiġi evitata l-impunità – wieħed mill-għanijiet ewlenin tas-sistema tal-MAE (
50
).
75.
Il-parteċipanti f’din il-kawża ddiskutew possibbiltajiet oħra dwar kif għandu jiġi ttrattat is-suġġett tal-aħjar interessi tat-tfal fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom u waqt is-seduta. L-għan ta’ dawn id-diskussjonijiet kien li tinstab alternattiva għar-rifjut tal-eżekuzzjoni tal-MAE (u b’hekk tiġi evitata l-impunità ta’ GN), filwaqt li jiġi żgurat li l-aħjar interessi tat-tfal jiġu protetti.
76.
Filwaqt li l-introduzzjoni ta’ kwalunkwe soluzzjoni ġdida hija kompitu tal-leġiżlatur tal-Unjoni u mhux tal-Qorti tal-Ġustizzja, nemmen li d-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE tipprovdi għodod li huma utli biex jiġu ttrattati sitwazzjonijiet bħal dik inkwistjoni. Fil-fehma tiegħi, dawn jistgħu jnaqqsu r-riskju ta’ impunità filwaqt li jipproteġu l-aħjar interessi tat-tfal. Fost dawn id-dispożizzjonijiet hemm speċifikament l-Artikolu 23(4), kif ukoll l-Artikoli 4(6) u 5(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE.
a) Posponiment ta’ konsenja: l‑Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE
77.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju staqsiet mhux biss jekk l-eżekuzzjoni tal-MAE tistax tiġi rrifjutata iżda wkoll jekk, sussidjarjament, tistax tiġi posposta.
78.
Il-parteċipanti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ddiskutew il-possibbiltà li jiġi applikat l-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE għal dan il-każ. Din id-dispożizzjoni tistipula li: “Iċ-ċediment tista’ eċċezzjonalment tkun temporanjament posposta għal raġunijiet umanitarji serji, per eżempju jekk hemm raġunijiet sostanzjali biex jitwemmen li kien manifestament ipoġġi fi perikolu l-ħajja jew is-saħħa tal-persuna rikjesta. L-eżekuzzjoni tal-[MAE] għandha sseħħ malli dawn ir-raġunijiet waqqfu li jezistu. L-awtorità ġudizzjarja li tesegwixxi għandha tinforma immedjatament lill-awtorità ġudizzjarja li toħroġ il-mandat u tiftehem fuq data ta’ ċediment ġdida. F’dak il-każ, iċ-ċediment għandha tieħu seħħ f’għaxart ijiem mid-data ġdida hekk miftehma.”
79.
Il-Prosekutur Ġenerali tal-Qorti tal-Appell, Bologna, huwa tal-fehma, u l-istess sostna l-Gvern Taljan waqt is-seduta, li l-eżekuzzjoni fi kwalunkwe każ ma għandhiex tiġi rrifjutata iżda sempliċement posposta skont l-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE, sakemm il-minuri jilħaq livell ogħla ta’ maturità. Il-Kunsill issuġġerixxa li r-riskju serju għat-tfal jista’, f’xi każijiet, jiġi interpretat bħala raġuni umanitarja serja li tiġġustifika l-applikazzjoni tal-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE.
80.
Waqt is-seduta, il-Kummissjoni ma qablitx u żiedet li din id-dispożizzjoni setgħet tintuża biss ladarba effettivament tittieħed id-deċiżjoni dwar l-eżekuzzjoni.
81.
Minbarra l-fatt li l-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE jirreferi speċifikament għall-persuna rikjesta, fil-fehma tiegħi, l-użu tiegħu f’każ bħal dak inkwistjoni ma huwiex possibbli. Il-kliem tiegħu stess isemmi raġunijiet umanitarji serji u jagħti eżempju ta’ perikolu manifest għas-saħħa tal-persuna rikjesta (mhux persuna terza).
82.
Fil-kawża E.D.L., il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE jista’ jintuża meta l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni jkollha raġunijiet serji u materjali biex temmen li “l-konsenja tal-persuna rikjesta, li tkun serjament marida, għandha tesponiha għal riskju reali ta’ tnaqqis sinjifikattiv tal-aspettattivi ta’ ħajja tagħha jew ta’ deterjorament rapidu, sinjifikattiv u irrimedjabbli tal-istat tas-saħħa tagħha” (
51
).
83.
Fil-fehma tiegħi, dan l-approċċ huwa tabilħaqq adattat sabiex jintuża fil-konfront tal-persuna rikjesta: għalkemm ma jkun hemm ebda raġuni biex tiġi rrifjutata l-eżekuzzjoni tal-MAE, il-posponiment tiegħu huwa meħtieġ minħabba l-kundizzjoni tal-persuna rikjesta.
84.
Fis-sitwazzjoni tal-kawża preżenti, l-aħjar interessi tat-tfal huma kunsiderazzjoni meħtieġa għall-persuna li ma hijiex il-persuna rikjesta nnifisha – senjatament għat-tfal tagħha. Jekk ikun hemm riskju li t-trasferiment tal-omm jikkawża perikolu serju għat-tfal (pereżempju, għas-saħħa jew għall-iżvilupp emozzjonali tagħhom), dan għandu, fil-fehma tiegħi, diġà jkun kunsiderazzjoni importanti qabel ma tittieħed deċiżjoni dwar il-konsenja.
85.
Anki jekk wieħed iħares lil hinn mill-kliem tal-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE u jimmaġina li jista’ jkun possibbli li jiġi applikat għat-tfal tal-persuna rikjesta, l-istennija sakemm il-wild minuri ikun ta’ età iktar matura, kif issuġġerixxa l-Gvern Taljan, ma tilħaqx l-istandard ta’ raġunijiet umanitarji kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża E.D.L.
86.
Fil-fehma tiegħi, dan ifixkel l-għan tal-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE.
87.
F’dan il-każ, għalhekk, l-użu tal-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni qafas dwar il-MAE ma huwiex ta’ għajnuna.
b) L-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE
88.
L-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE huwa għażla oħra li l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni jistgħu jużaw meta jiddeterminaw li huwa fl-aħjar interessi tat-tfal li jżommu kemm lill-omm kif ukoll lill-wild minuri fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
89.
Dan jipprovdi għażla għall-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni li ma teżegwixxix MAE li jkun inħareġ għall-iskopijiet ta’ eżekuzzjoni ta’ sentenza ta’ kustodja jew ordni ta’ detenzjoni, fejn il-persuna rikjesta tkun toqgħod fi, jew tkun ċittadina jew residenta tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni u dak l-Istat jintrabat li jeżegwixxi s-sentenza jew ordni ta’ detenzjoni skont il-liġi domestika tiegħu.
90.
L-għan ewlieni ta’ din id-dispożizzjoni huwa li tippermetti lill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tagħti importanza partikolari lill-possibbiltà ta’ żieda fl-opportunitajiet ta’ integrazzjoni mill-ġdid fis-soċjetà tal-persuna rikjesta mal-iskadenza tal-piena imposta (
52
).
91.
Madankollu, ma hemm ebda raġuni għalfejn din id-dispożizzjoni ma għandhiex tintuża wkoll għall-iskop li jiġu ssalvagwardjati l-aħjar interessi tat-tfal filwaqt li, fl-istess ħin, tiġi evitata l-impunità. L-applikazzjoni tal-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE tista’ tkun l-aħjar għażla jekk, għal kwalunkwe raġuni relatata mal-wild minuri inkwistjoni, ikun fl-aħjar interess tiegħu li ma jħallix l-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, iżda fl-istess ħin ikun importanti li dan iżomm relazzjoni frekwenti u mill-qrib ma’ ommu (pereżempju, f’sitwazzjoni fejn il-ġenitur l-ieħor jew il-familja estiża jgħixu fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni).
92.
Skont il-qorti tar-rinviju, l-Italja ttrasponiet l-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE fil-liġi tagħha billi imponiet kundizzjoni li tirrikjedi mill-inqas ħames snin ta’ residenza tal-persuna rikjesta fl-Italja biex tkun tista’ tibbenefika minn din id-dispożizzjoni.
93.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li t-termini “toqgħod fi” u “residenta” fl-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE huma kunċetti awtonomi tad-dritt tal-Unjoni li ma jistgħux jiġu ddefiniti mill-Istati Membri (
53
). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dawn it-termini “ikopru, rispettivament, sitwazzjonijiet li fihom il-persuna li hija s-suġġett ta’ mandat ta’ arrest Ewropew jew tkun stabbilixxiet ir-residenza reali tagħha fl-Istat Membru li jeżegwixxi, jew, wara perijodu stabbli ta’ ċertu tul ta’ żmien li tkun qattgħet f’dan l-istess Stat, tkun akkwistat rabtiet ma’ dan tal-aħħar ta’ livell simili għal dawk li jirriżultaw minn residenza” (
54
).
94.
Dan jimponi obbligu fuq il-qorti tar-rinviju, li tinterpreta d-dritt nazzjonali b’mod konformi mal-interpretazzjoni awtonoma ta’ dawn it-termini mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja, li ma timponix ir-rekwiżit ta’ residenza fl-Istat għal ħames snin.
95.
Huwa minnu li l-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE jagħti għażla lill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, u ma joħloqx obbligu li s-sentenza ta’ kustodja tiġi eżegwita fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni. Madankollu, biex jiġi żgurat l-aħjar interess tat-tfal, din l-għażla tista’ ssir obbligu jekk l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni ssib li huwa fl-aħjar interessi tat-tfal li ma jitilqux mill-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni (
55
).
96.
Għalhekk, din id-dispożizzjoni fil-fehma tiegħi tipprovdi għodda proċedurali oħra li biha l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tista’ ttaffi r-riskju ta’ impunità u tirrikonċiljah mal-aħjar interessi tat-tfal.
c) L‑Artikolu 5(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE
97.
L-Artikolu 5(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE jipprovdi li meta jinħareġ MAE għall-iskopijiet ta’ prosekuzzjoni ta’ persuna li hija ċittadina jew residenta (
56
) tal-Istat Membru li jeżegwixxi, il-konsenja tista’ tkun suġġetta għall-kundizzjoni li l-persuna, wara li tkun instemgħet, tiġi rritornata lill-Istat Membru li jeżegwixxi sabiex tiskonta hemm is-sentenza ta’ kustodja jew ordni ta’ detenzjoni mogħtija kontriha fl-Istat Membru li joħroġ il-mandat.
98.
Jista’ jkun li din id-dispożizzjoni tikkumplimenta l-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE: kemm jekk il-MAE jinħareġ għall-prosekuzzjoni (bħal fil-każ tal-Artikolu 5(3)) u kemm għall-eżekuzzjoni ta’ sentenza (l-Artikolu 4(6)), ir-residenti tal-istat ta’ eżekuzzjoni jistgħu jibbenefikaw milli jiskontaw sentenza fl-Istat Membru ta’ residenza tagħhom.
99.
L-Artikolu 5(3) jikkonċerna sitwazzjonijiet li fihom jinħareġ MAE għall-iskopijiet ta’ prosekuzzjoni, li jista’ jkun li ma huwiex il-każ hawnhekk. GN instabet ħatja fil-Belġju u l-MAE inħareġ b’mod espliċitu għall-iskop ta’ eżekuzzjoni ta’ sentenza ta’ kustodja.
100.
Waqt is-seduta, madankollu, GN u l-Kummissjoni spjegaw li minħabba li GN instabet ħatja in absentia, teżisti possibbiltà li l-kawża tagħha tinstema’ mill-ġdid fil-Belġju, li, fil-fehma tagħhom, jirrendi lil dan il-MAE wkoll wieħed utli għal skopijiet ta’ prosekuzzjoni.
101.
F’każ bħal dan, l-Artikolu 5(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE jippermetti lill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni timponi bħala kundizzjoni għall-konsenja ta’ persuni li huma ċittadini jew residenti fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni r-ritorn eventwali ta’ dawn il-persuni sabiex jiskontaw is-sentenza ta’ kustodja jew l-ordni ta’ detenzjoni f’dak l-Istat Membru.
102.
L-ewwel, il-fatti tal-kawża jpoġġu f’dubju l-asserzjoni li GN hija residenti fl-Italja. Madankollu, din hija evalwazzjoni li għandha tagħmel il-qorti tar-rinviju.
103.
It-tieni, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE tipprovdi li l-awtorità ta’ eżekuzzjoni tista’ tagħmel użu minn din l-għażla. Għalhekk, l-Artikolu 5(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE huwa għażla oħra li jistgħu jutilizzaw l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni meta jiddeterminaw li jkun fl-aħjar interessi tat-tfal li jżommu kemm l-omm kif ukoll il-minuri fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.
104.
Madankollu, peress li l-MAE kontra GN inħareġ espliċitament għall-finijiet tal-eżekuzzjoni ta’ sentenza ta’ detenzjoni, jiena tal-fehma li din id-dispożizzjoni ma tistax tintuża f’din il-kawża.
IV. Konklużjoni
105.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja) kif ġej:
1)
L-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/584/ĠAI tat‑13 ta’ Ġunju 2002 fuq il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ ċediment bejn l-Istati Membri ma jipprekludix, bħala prinċipju, ir-rifjut tal-eżekuzzjoni ta’ MAE maħruġ kontra omm ta’ tfal żgħar, meta dan ikun fl-aħjar interessi tat-tfal.
2)
Tali rifjut ikun possibbli biss jekk, wara li tiġi ddeterminata s-sitwazzjoni konkreta tat-tfal u wara li jintuża l-mekkaniżmu ta’ komunikazzjoni skont l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE, l-awtorità ta’ eżekuzzjoni ma jkollhiex biżżejjed informazzjoni li tippermettilha tkun assolutament ċerta li l-eżekuzzjoni tal-MAE ma tmurx kontra l-aħjar interessi tat-tfal.
3)
Il-posponiment temporanju tal-konsenja skont l-Artikolu 23(4) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE ma huwiex possibbli għal persuna oħra għajr il-persuna rikjesta u barra r-raġunijiet umanitarji serji, pereżempju, fejn il-ħajja jew is-saħħa tal-persuna rikjesta ikunu manifestament f’periklu.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Id-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/584 tat‑13 ta’ Ġunju 2002 fuq il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ ċediment bejn l-Istati Membri (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 34 u r-rettifika fil-ĠU 2009, L 17, p. 45), kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/299/ĠAI tas‑26 ta’ Frar 2009 li temenda d-Deċiżjonijiet Qafas 2002/584/ĠAI, 2005/214/ĠAI, 2006/783/ĠAI, 2008/909/ĠAI u 2008/947/ĠAI, u b’hekk issaħħaħ id-drittijiet proċedurali ta’ persuni, li trawwem l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku fir-rigward ta’ deċiżjonijiet mogħtija fl-assenza tal-persuna konċernata fil-kawża (ĠU 2009, L 81, p. 24) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE”).
(
3
)	Adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti tal‑20 ta’ Novembru 1989 (United Nations Treaty Series, Vol. 1577, p. 3)
(
4
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja introduċiet il-possibbiltà ta’ rifjut tal-eżekuzzjoni ta’ MAE barra mis-sitwazzjonijiet previsti fl-Artikoli 3, 4 u 4a tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE fis-sentenza tal‑5 ta’ April 2016, Aranyosi u Căldăraru (C‑404/15 u C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198).
(
5
)	Anki qabel is-sentenza Aranyosi u Căldăraru, il-qrati nazzjonali kienu mħassba li bl-eżekuzzjoni tal-MAE kienu se jidħlu fir-riskju li jiksru d-drittijiet fundamentali tal-persuna rikjesta kif protetti taħt il-KEDB, u għalhekk ripetutament ressqu domandi preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, f’dawn il-kawżi preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ma sabitx li kien meħtieġ li tistabbilixxi possibbiltajiet addizzjonali ta’ rifjut ta’ konsenja. Ara, pereżempju, is-sentenza tat‑3 ta’ Mejju 2007, Advocaten voor de Wereld (C‑303/05, EU:C:2007:261); tas‑26 ta’ Frar 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107); u tat‑30 ta’ Mejju 2013, F. (C‑168/13 PPU, EU:C:2013:358).
(
6
)	Sentenza tal‑5 ta’ April 2016, Aranyosi u Căldăraru (C‑404/15 u C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, punti 93 u 94).
(
7
)	Huwa xieraq li ssir nota dwar in-nomenklatura: it-terminu “test b’żewġ stadji” intuża fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fil-kawża Gavanozov (C‑852/19, EU:C:2021:346, nota ta’ qiegħ il-paġna 42). Ġie msejjaħ ukoll bħala l-“eżami f’żewġ stadji” mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi tas‑17 ta’ Diċembru 2020, Openbaar Ministerie (Indipendenza tal-awtorità ġudizzjarja emittenti) (C‑354/20 PPU u C‑412/20 PPU, EU:C:2020:1033, punt 53); tat‑22 ta’ Frar 2022, Openbaar Ministerie (Qorti stabbilita mil-liġi fl-Istat Membru emittenti) (C‑562/21 PPU u C‑563/21 PPU, EU:C:2022:100, punti 52, 54, 55, 62 u 66) u tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et (C‑158/21, EU:C:2023:57, punti 98 u 101). Dan l-istess terminu ntuża wkoll fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Rantos fil-kawżi magħquda Openbaar Ministerie (Qorti stabbilita mil-liġi fl-Istat Membru emittenti) (C‑562/21 PPU u C‑563/21 PPU, EU:C:2021:1019, punti 37, 38, 42, u nota ta’ qiegħ il-paġna 41); fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Richard de la Tour fil-kawża Puig Gordi et (C‑158/21, EU:C:2022:573, punti 7, 88, 90, 92, 93, 97, 106, 108, u nota ta’ qiegħ il-paġna 57); u fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Emiliou f’M.D. (C‑819/21, EU:C:2023:386, punti 3, 23, 26, 32, 33, 51, 67, 70 u 88, u d-dispożittiv). Finalment issejħet ukoll “eżami f’żewġ stadji” fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża E.D.L. (Raġuni għal rifjut minħabba mard) (C‑699/21, EU:C:2022:955, punti 35 u 39).
(
8
)	F’dan ir-rigward ara s-sentenzi tal‑25 ta’ Lulju 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Ungerija) (C‑220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 62); tad‑19 ta’ Settembru 2018, RO (C‑327/18 PPU, EU:C:2018:733, punt 42); u tal‑15 ta’ Ottubru 2019, Dorobantu (C‑128/18, EU:C:2019:857, punti 52 u 55).
(
9
)	Sentenza tal‑25 ta’ Lulju 2018, Minister for Justice and Equality (Nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, punti 61 u 68).
(
10
)	Sentenzi tas‑17 ta’ Diċembru 2020, Openbaar Ministerie (Indipendenza tal-awtorità ġudizzjarja emittenti) (C‑354/20 PPU u C‑412/20 PPU, EU:C:2020:1033, punt 52); tat‑22 ta’ Frar 2022, Openbaar Ministerie (Qorti stabbilita mil-liġi fl-Istat Membru emittenti) (C‑562/21 PPU u C‑563/21 PPU, EU:C:2022:100, punti 50 sa 53); u tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et (C‑158/21, EU:C:2023:57, punti 97 sa 98).
(
11
)	F’kawża reċenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mistoqsija dwar il-possibbiltà li tirrifjuta l-konsenja minħabba ksur potenzjali tal-integrità tal-persuna u d-dritt għas-saħħa (l-Artikoli 3 u 35 tal-Karta). Madankollu, din il-kawża kienet tikkonċerna sitwazzjoni differenti – waħda fejn dak id-dritt ma kienx ipperikolat minn nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati fl-istat emittenti fir-rigward tad-dritt għas-saħħa ta’ persuni f’detenzjoni, iżda pjuttost mill-possibbiltà li l-konsenja nnifisha tista’ taggrava serjament is-saħħa tal-persuna rikjesta. F’tali kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ma sabitx li kien meħtieġ li tinterpreta l-Artikolu 1(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il‑MAE fid-dawl tal-Artikoli 3 u 35 tal-Karta. Ara s-sentenza tat-18 ta’ April 2023, E.D.L. (Raġuni għal rifjut minħabba mard) (C‑699/21, EU:C:2023:295, punt 54).
(
12
)	Wieħed jista’ jasal għall-istess konklużjoni wkoll mill-approċċ tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona, li kkonstata li filwaqt li l-Artikolu 3 tal-Karta (id-dritt għall-integrità tal-persuna) seta’ ġie invokat fir-rigward tal-persuna rikjesta, ir-rifjut ta’ konsenja jkun iġġustifikat biss taħt it-“test f’żewġ stadji”. Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża E.D.L. (Raġuni għal rifjut minħabba mard) (C‑699/21, EU:C:2022:955, punti 58 u 59).
(
13
)	Għal konferma ta’ dan il-prinċipju, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fis-sentenza Presidente del Consiglio dei Ministri et (MAE maħruġ kontra ċittadin ta’ pajjiż terz) (C‑700/21, EU:C:2022:995, punti 55 u 56) (fejn jikkonkludi li d-dritt għall-ħajja tal-familja ma jistax jegħleb l-eżekuzzjoni ta’ sentenza ta’ kustodja). Il-prevenzjoni tad-diżordni jew il-kriminalità hija barra minn hekk elenkata bħala wieħed mill-interessi pubbliċi li potenzjalment jistgħu jiġġustifikaw interferenza fid-dritt għall-ħajja tal-familja kif previst fl-Artikolu 8(2) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”). Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) iddeċidiet, pereżempju, fis-sentenza tal-Qorti EDB, 23 ta’ Ottubru 2014, Vintman vs L-Ukraina (CE:ECHR:2014:1023JUD002840305, punt 78) li s-separazzjoni ta’ priġunier mill-familja tiegħu hija konsegwenza inevitabbli tal-priġunerija tiegħu. Min-naħa l-oħra, instab ksur tal-Artikolu 8 KEDB f’sitwazzjoni fejn priġunieri ntbagħtu f’kolonja penali eluf ta’ kilometri ’l bogħod mill-familji tagħhom. Ara s-sentenza tal-Qorti EDB, 25 ta’ Lulju 2013 fil-kawża Khodorkovskiy u Lebedev vs Ir-Russja (CE:ECHR:2013:0725JUD001108206, punt 850).
(
14
)	Ara l-Artikolu 52(1) tal-Karta. Ara wkoll, pereżempju, is-sentenza tal-Qorti EDB, 27 ta’ Settembru 2022, Otite vs Ir-Renju Unit (CE:ECHR:2022:0927JUD001833919, punt 39) (fejn iddeċidiet li fl-evalwazzjoni ta’ jekk interferenza ma’ dritt protett mill-Artikolu 8 tal-KEDB kinitx meħtieġa f’soċjetà demokratika u proporzjonata għall-għan leġittimu segwit, l-Istati Kontraenti jgawdu ċertu marġni ta’ apprezzament).
(
15
)	Il-formula standard li l-Qorti tal-Ġustizzja tuża fis-sentenzi kollha tagħha li fihom tinterpreta l-mekkaniżmu tal-MAE hija: “il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka jimponi, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda l-ispazju ta’ libertà, ta’ sigurtà u ta’ ġustizzja, fuq kull wieħed minn dawn l-Istati, li jqis, ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali, li l-Istati Membri l-oħrajn kollha josservaw id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, id-drittijiet fundamentali rrikonoxxuti minn dan id-dritt”. Ara, pereżempju, is-sentenzi tal‑25 ta’ Lulju 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Ungerija) (C‑220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 49); tal‑25 ta’ Lulju 2018, Minister for Justice and Equality (Nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 36); tal‑15 ta’ Ottubru 2019, Dorobantu (C‑128/18, EU:C:2019:857, punt 46); tat‑22 ta’ Frar 2022, Openbaar Ministerie (Qorti stabbilita mil-liġi fl-Istat Membru emittenti) (C‑562/21 PPU u C‑563/21 PPU, EU:C:2022:100, punt 40); tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et (C‑158/21, EU:C:2023:57, punt 93); u tat‑18 ta’ April 2023, E.D.L. (Raġuni għal rifjut minħabba mard) (C‑699/21, EU:C:2023:295, punt 30).
(
16
)	Din l-informazzjoni tista’ tinġieb għall-attenzjoni tal-qorti mill-persuna li topponi l-konsenja, jew tista’ tkun informazzjoni li l-qorti diġà għandha kif, pereżempju, jiġi stabbilit minn korpi oħra. Fil-kawża Aranyosi u Căldăraru, pereżempju, l-awtorità ta’ eżekuzzjoni kellha suspetti dwar il-kundizzjonijiet tal-ħabs fl-Ungerija u r-Rumanija bbażati fuq sejbiet preċedenti tal-Qorti EDB u rapport maħruġ mill- Kumitat Ewropew għall-Prevenzjoni tat-Tortura u t-Trattament u Pieni Inumani jew Degradanti. Ara s-sentenza tal-5 ta’ April 2016, Aranyosi u Căldăraru (C‑404/15 u C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, punti 43, 44 u 59 sa 61).
(
17
)	Ara, pereżempju, id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/947/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi u deċiżjonijiet li jinvolvu probation bil-ħsieb ta’ sorveljanza ta’ miżuri ta’ probation u ta’ sanzjonijiet alternattivi (ĠU 2008, L 337, p. 102); Id-Direttiva 2014/41/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ April 2014 dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropew f’materji kriminali (ĠU 2014, L 130, p. 1, rettifika fil-ĠU 2015, L 143, p. 16).
(
18
)	Sentenza tat‑13 ta’ Jannar 2021, MM (C‑414/20 PPU, EU:C:2021:4, punt 61).
(
19
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020, Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (C‑416/20 PPU, EU:C:2020:1042, punt 55) (fejn il-Qorti tal-Ġustizzja qalet li wara l-konsenja, il-persuna kkonċernata tista’ tinvoka quddiem il-qrati tal-Istat Membru emittenti kwalunkwe ksur potenzjali tad-dritt tal-Unjoni, f’dak il-każ, id-drittijiet proċedurali tal-persuna fil-proċess kriminali). Preċedentement għamilt l-istess osservazzjoni fil-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Ćapeta fil-kawżi magħquda Minister for Justice and Equality (Tneħħija tas-sospensjoni) (C‑514/21 u C‑515/21, EU:C:2022:848, punti 117 u 135).
(
20
)	Huwa interessanti li jiġi osservat, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkret mill-Kunsill waqt is-seduta, li Aranyosi wkoll kien missier ta’ wild minuri. Il-konsenja tiegħu, madankollu, qatt ma ġiet ikkontestata abbażi ta’ ksur possibbli tad-dritt tiegħu għall-ħajja tal-familja iżda biss minħabba l-ksur potenzjali tal-projbizzjoni ta’ trattament inuman u degradanti.
(
21
)	Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2019, SM (Wild imqiegħed taħt il-kafala Alġerina) (C‑129/18, EU:C:2019:248, punt 67).
(
22
)	Skont l-Ispjegazzjonijiet Relatati mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (ĠU 2007, C 303, p. 17), l-Artikolu 24 huwa bbażat fuq il-Konvenzjoni ta’ New York dwar id-Drittijiet tat-Tfal, iffirmata fl‑20 ta’ Novembru 1989 u rratifikata mill-Istati Membri kollha, b’mod partikolari l-Artikoli 3, 9, 12 u 13 tagħha. Din il-konvenzjoni hija, għalhekk, rilevanti fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 24 tal-Karta. F’dan ir-rigward ara s-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2021, Stolichna obshtina, rayon Pancharevo (C‑490/20, EU:C:2021:1008, punt 63). Id-drittijiet tat-tfal jissemmew ukoll fl-Artikolu 3(3) TUE bħala wieħed mill-għanijiet promossi mill-Unjoni Ewropea.
(
23
)	Sentenza tal‑11 ta’ Marzu 2021, État belge (Ritorn ta’ ġenitur ta’ minuri) (C‑112/20, EU:C:2021:197, punti 36 u 38).
(
24
)	Ħlief meta huma stess ikunu suġġetti għal konsenja, li huwa possibbli ladarba jilħqu l-età ta’ responsabbiltà kriminali. Din kienet is-sitwazzjoni fis-sentenza tat‑23 ta’ Jannar 2018, Piotrowski (C‑367/16, EU:C:2018:27).
(
25
)	Il-parteċipanti kollha f’din il-proċedura, ħlief il-Gvern Ungeriż u l-Kunsill, qiesu wkoll li l-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju għandha tingħata risposta b’mod li jiddevja xi ftit mit-test f’żewġ stadji.
(
26
)	Smyth, C., “The best interests of the child in the expulsion and first-entry jurisprudence of the European Court of Human Rights: How principled is the Court’s use of the principle?”, European Journal of Migration and Law, 2015, vol. 17(1), p. 70, f’p. 71.
(
27
)	Goldner-Lang, I., “Chapter 31: The child’s best interests as a gap filler and expander of EU law in internal situations” f’Ziegler, K.S., Neuvonen, P.J., Moreno-Lax, V. (edituri), Research Handbook on General Principles in EU Law. Constructing Legal Orders in Europe, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2022.
(
28
)	Klaassen M., u Rodrigues, P., “The best interests of the child in EU family reunification law: A plea for more guidance on the role of Article 24(2) of the Charter”, European Journal of Migration and Law, 2017, vol. 19(2), p. 191.
(
29
)	Sentenza tat‑23 ta’ Jannar 2018, Piotrowski (C‑367/16, EU:C:2018:27).
(
30
)	Direttiva (UE) 2016/800 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2016 dwar il-garanziji proċedurali għal tfal li huma suspettati jew li huma persuni akkużati fi proċedimenti kriminali (ĠU 2016, L 132, p. 1).
(
31
)	B’mod speċifiku, l-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva jippreskrivi li d-drittijiet mogħtija lit-tfal suspettati jew akkużati fi proċeduri kriminali nazzjonali għandhom japplikaw mutatis mutandis ukoll għat-tfal li huma s-suġġett ta’ MAE, mill-mument tal-arrest tagħhom fl-Istati Membri ta’ eżekuzzjoni. Ara s-sentenza tat‑23 ta’ Jannar 2018, Piotrowski (C‑367/16, EU:C:2018:27, punt 36).
(
32
)	Sentenza tat‑23 ta’ Jannar 2018, Piotrowski (C‑367/16, EU:C:2018:27, punt 38). Għandu jingħad ukoll li l-limitu ta’ responsabbiltà kriminali huwa fi kwalunkwe każ raġuni obbligatorja għal non-eżekuzzjoni ta’ MAE skont l-Artikolu 3(3) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE.
(
33
)	Sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ritorn ta’ minuri mhux akkumpanjat) (C‑441/19, EU:C:2021:9, punt 46).
(
34
)	Sentenza tal‑11 ta’ Marzu 2021, État belge (Ritorn tal-ġenitur ta’ minuri) (C‑112/20, EU:C:2021:197, punt 27); sentenza tal‑10 ta’ Mejju 2017, Chavez-Vilchez et (C‑133/15, EU:C:2017:354, punti 70 u 71).
(
35
)	Sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, État belge (Riunifikazzjoni tal-familja – Wild minuri) (C‑133/19, C‑136/19 u C‑137/19, EU:C:2020:577, punt 34). Ara wkoll is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, O et (C‑356/11 u C‑357/11, EU:C:2012:776, punt 76).
(
36
)	Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2019, SM (Wild imqiegħed taħt il-kafala Alġerina) (C‑129/18, EU:C:2019:248, punt 69).
(
37
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Szpunar fil-kawża Chavez-Vilchez et (C‑133/15, EU:C:2016:659, punt 101).
(
38
)	Sentenza tal‑10 ta’ Mejju 2017, Chavez-Vilchez et (C‑133/15, EU:C:2017:354, punt 70).
(
39
)	Dan huwa argument ulterjuri kontra l-applikazzjoni tat-test f’żewġ stadji. Dan ma huwiex adegwat peress li l-ewwel pass jaqbeż l-evalwazzjoni konkreta tal-aħjar interessi tat-tfal, u minflok jiffoka fuq nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati fl-Istat Membru emittenti. Mal-konstatazzjoni li ma jeżistu ebda nuqqasijiet bħal dawn, li huwa evidentement il-każ hawnhekk, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni b’ebda mod ma tkun f’pożizzjoni li tevalwa s-sitwazzjoni konkreta tal-minuri. Hija preċiżament din l-evalwazzjoni li hija ċentrali biex jiġu ddeterminati l-aħjar interessi tat-tfal.
(
40
)	Kif osserva Cardona Llorens, l-aħjar interessi tat-tfal huwa kunċett indeterminat, iżda mhux diskrezzjonali: “Għall-istess deċiżjoni, l-evalwazzjoni u d-determinazzjoni tal-aħjar interessi ta’ ħamest itfal differenti għandhom iwassluna nagħmlu ħames determinazzjonijiet differenti (minħabba li ebda żewġt itfal ma huma l-istess fl-istess ċirkustanzi u fl-istess sitwazzjoni). Madankollu l-evalwazzjoni u d-determinazzjoni tal-aħjar interessi ta’ wild minuri speċifiku magħmula minn ħames adulti individwalment fl-adozzjoni ta’ deċiżjoni għandhom iwasslu għall-istess riżultat” [traduzzjoni libera]. Ara Cardona Llorens, J., “Presentation of General Comment No. 14: strengths and limitations, points of consensus and dissent emerging in the drafting” f’The best interests of the child – A dialogue between theory and practice (Kunsill tal-Ewropa 2016), p. 12. Disponibbli fuq < https://rm.coe.int/1680657e56 >.
(
41
)	Għal diskussjoni dwar din il-kwistjoni, ara Lonardo, L., “The best interests of the child in the case-law of the Court of Justice of the European Union”, Maastricht Journal of European and Comparative Law, 2022, vol. 29(5), p. 596, f’p. 598. Għal diskussjoni dwar l-aħjar interess tat-tfal bħala “prinċipju ta’ salvagwardja”, li abbażi tiegħu għandhom jiġu interpretati strumenti oħra tad-dritt tal-Unjoni, ara Frasca, E., u Carlier, J.Y., “The best interests of the child in ECJ asylum and migration case-law: Towards a safeguard principle for the genuine enjoyment of the substance of children’s rights?”, Common Market Law Review, 2023, vol. 60, p. 345.
(
42
)	Waqt is-seduta, il-Kummissjoni wkoll ħadet din il-pożizzjoni.
(
43
)	Sentenza tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 21). Fil-kuntest tal-Artikolu 24 tal-Karta, ara s-sentenza tas‑6 ta’ Ġunju 2013, MA et (C‑648/11, EU:C:2013:367, punt 59).
(
44
)	Waqt is-seduta, kemm il-Gvern Taljan u kemm il-Kummissjoni enfasizzaw li dan jista’ jinvolvi wkoll l-inklużjoni ta’ servizzi soċjali fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni jew komunikazzjoni mal-partijiet involuti fl-Istat Membru emittenti.
(
45
)	L-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni teħtieġ tiġbor kwalunkwe informazzjoni rilevanti ulterjuri, bħall-eżistenza ta’ relazzjonijiet familjari oħra tat-tfal, speċjalment mal-ġenitur l-ieħor, u tista’ tinkludi l-involviment ta’ servizzi soċjali jew istituzzjonijiet rilevanti oħra li għandhom l-informazzjoni relatata ma’ wild partikolari.
(
46
)	Fil-fatt, mill-fatti tal-kawża jidher li l-awtorità ġudizzjarja emittenti lanqas biss kienet konxja li GN kellha wild fil-mument meta ħarġet il-MAE.
(
47
)	Pereżempju, fis-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, Openbaar Ministerie (Qorti stabbilita mil-liġi fl-Istat Membru emittenti) (C‑562/21 PPU u C‑563/21 PPU, EU:C:2022:100, punt 48); tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et (C‑158/21, EU:C:2023:57, punt 131); u tat‑18 ta’ April 2023, E.D.L. (Raġuni għal rifjut minħabba mard) (C‑699/21, EU:C:2023:295, punt 46).
(
48
)	Sentenza tat‑18 ta’ April 2023, E.D.L. (Raġuni għal rifjut minħabba mard) (C‑699/21, EU:C:2023:295, punt 46).
(
49
)	Kif sostnew ukoll il-Prosekutur Ġenerali fil-Qorti tal-Appell, Bologna, kif ukoll il-gvernijiet tal-Italja, u tal-Pajjiżi l-Baxxi.
(
50
)	Ara b’mod partikolari l-Artikolu 25 tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi f’materji kriminali li jimponu pieni ta’ kustodja jew miżuri li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà bil-għan li jiġu infurzati fl-Unjoni Ewropea (ĠU 2008, L 327, p. 27) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Qafas 2008/909/ĠAI”). Ara wkoll is-sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et (C‑158/21, EU:C:2023:57, punt 141).
(
51
)	Sentenza tat‑18 ta’ April 2023, E.D.L. (Raġuni għal rifjut minħabba mard) (C‑699/21, EU:C:2023:295, punt 42).
(
52
)	Sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2017, Popławski (C‑579/15, EU:C:2017:503, punt 21); u tal‑5 ta’ Settembru 2012, Lopes Da Silva Jorge (C‑42/11, EU:C:2012:517, punt 32).
(
53
)	Sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, punti 41 u 43). F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja żammet lill-Istati Membri milli jagħtu tifsira usa’ lil dawn it-termini minn dik prevista mid-dritt tal-Unjoni.
(
54
)	Sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, punt 46).
(
55
)	Għandu jingħad ukoll li din l-għażla hija disponibbli wkoll għall-Istati Membri taħt id-Deċiżjoni Qafas 2008/909/ĠAI.
(
56
)	Innota li, b’differenza mill-Artikolu 4(6) tad-Deċiżjoni Qafas dwar il-MAE, din id-dispożizzjoni ma tinkludix persuni li joqogħdu fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni.