61969C0002
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL J. GAND
VAN21 MEI 1969 (
1
)
Mijnheer de President, mijne heren Rechters,
Het verzoek om uitlegging van bepaalde artikelen van het Verdrag van Rome, dat de Vrederechter van het Tweede Kanton te Antwerpen tot U richtte, is om meer dan één reden belangwekkend. Allereerst omdat het zijn oorsprong vindt in een geding betreffende de aan de importeurs van ruwe diamant ten behoeve van het Sociaal Fonds voor de Diamantarbeiders opgelegde bijdrageplicht, zoals die werd geregeld in de Belgische wetten van 12 april 1960 en 28 juli 1962; alvorens zich tot U te wenden heeft de nationale rechter het zo dikwijls besproken vraagstuk van de verhouding tussen Verdrag en latere wet onderzocht en daarvoor een oplossing gevonden in de geest van Uw arrest van 15 juli 1964 inzake Costa/Enel (6-64, Jurisprudentie X, blz. 1203). Voorts komen hier in een zeer bijzondere feitelijke samenhang wederom begrippen aan de orde omtrent welke reeds een vrij uitgebreide jurisprudentie bestaat, zoals „heffing van gelijke werking” en „binnenlandse belasting” en zult U de begrenzing van de rechten der Staten hebben vast te stellen. En ten slotte bestaat er verband tussen de hier besproken vragen en die welke binnenkort door U zullen moeten worden behandeld in de zaak van de Commissie der Gemeenschappen tegen de Italiaanse Regering (24-68) betreffende het door die Staat op invoer en uitvoer geheven statistiekrecht.
I
Hoewel zij alleen betrekking hebben — en ook alleen betrekking kunnen hebben — op de uitlegging van de communautaire bepalingen (dat zijn in casu de artikelen 9, 12, 13, 18 en 95 van het Verdrag), zijn de gestelde vragen slechts te verstaan en op vruchtbare wijze te beantwoorden wanneer men ze beziet in het kader van het geding dat op nationaal niveau tot hun ontstaan aanleiding gaf. Dit aspect zal eerst door ons worden onderzocht.
1.
Bij de wet van 12 april 1960 is in België een Sociaal Fonds voor de Diamantarbeiders in het leven geroepen naar analogie van reeds voor andere categorieën arbeiders bestaande fondsen; het heeft tot taak het financieren, het toekennen en het uitbetalen van bijkomende sociale voordelen aan voornoemde werknemers. Ingevolge het bij de wet van 28 juli 1962 ingevoegde artikel 2 bis wordt het fonds gefinancierd door middel van een bijdrage, welke verschuldigd is door alle personen die ruwe diamant invoeren; zij is gesteld op 1/3 % van de waarde van de ingevoerde ruwe diamant. Evenwel kan de Koning ingevolge alinea 2 van ditzelfde artikel vrijstelling van de bijdrage verlenen wanneer de diamant een waarde van 300 franken per karaat niet overschrijdt of wanneer de diamant uit Nederland wordt ingevoerd in het kader van het ruilakkoord tussen de Belgische en de Nederlandse diamantnijverheid.
De heffing (of, om de terminologie van de Belgische wet te volgen, de bijdrage) is derhalve bestemd om aan de diamantarbeiders, dat wil zeggen aan de werknemers die de diamant voor rekening van de fabrikanten, de industriëlen, bewerken, voordelen te verzekeren; zij komt voor rekening van de invoerende handelaren — die terzelfder tijd fabrikanten kunnen zijn doch noodzakelijk is dat niet — en die in ieder geval in hun hoedanigheid van importeurs tot betaling der bijdrage gehouden zijn en naar de waarde van het ingevoerde produkt worden belast. De Belgische Regering heeft U er in haar opmerkingen op gewezen, dat het haar „als gevolg van feitelijke omstandigheden van binnenlandse aard” geoorloofd noch billijk voorkwam deze „bijdrage in de kosten van sociale zekerheid” ten laste van de werkgever te brengen en dat het nodig was gebleken haar over de ingevoerde grondstoffen te berekenen. Dit zijn overwegingen waarin wij ons niet verder dienen te begeven; ongetwijfeld moeten ze in die zin worden verstaan dat deze industrie een gesloten particularistisch milieu vormt, met een zodanige structuur dat de sociale wetten daar bezwaarlijk toepassing kunnen vinden. Men heeft ook betoogd dat de importeurs, ten minste indirect, van het werk der diamantarbeiders profijt trekken.
2.
Aan de voorwaarden voor toepassing der wet en de toestand op de diamantmarkt in België zijn door de vertegenwoordigers van partijen in het bodemgeschil zowel mondeling als schriftelijk langdurige uiteenzettingen gewijd. Zonder op de details van hun betoog in te gaan moge ik eraan herinneren dat België meer nog dan centrum van de diamantnijverheid de zetel is van een internationale diamantmarkt, waar de koersen van de wereldmarkt worden bepaald. Als voornaamste cliënt van de Diamond Trading Co en distributiecentrum van De Beers ontvangt Antwerpen ook ruwe stenen van andere herkomst, met name uit andere Staten van de Gemeenschap, welke aldaar evenmin als in België worden geproduceerd. Op de Antwerpse markt vindt de handel plaats in grondstoffen voor en de produkten van de plaatselijke nijverheid; ook worden er zeer belangrijke hoeveelheden voor andere centra bestemde ruwe en bewerkte diamant verkocht. De graad van perfectie van de marktorganisatie, welke op een lange traditie berust, is zo groot dat men bij ter plaatse gevestigde firma's ruwe of bewerkte stenen kan bestellen en dan met een gedetailleerde beschrijving kan volstaan.
Waarop het aankomt is dat Antwerpen met name een markt voor industriediamant is. Deze is trouwens slechts een variëteit van de ruwe diamant, welke tot dit bijzonder gebruik bestemd is omdat zij zich voor bewerking en voor het vervaardigen van juwelen niet leent, doch soms eerst na sortering zijn definitieve bestemming vindt. En behoeft ingevolge de wet van 1962 voor ruwe diamant met een waarde minder dan 300 franken per karaat geen bijdrage te worden betaald, de waarde van de zogenaamde industriediamant kan zeer wel hoger liggen; de heffing moet dan worden betaald hoewel de diamantnijverheid er niet aan te pas komt. Ook lijkt niet langer te worden weersproken dat diamant, welke zonder te zijn bewerkt wederom wordt uitgevoerd in het algemeen (voor zoveel geen sprake is van transitogoederen of van bij invoer geweigerde waren) bij de berekening der bijdrage in aanmerking wordt genomen.
3.
Omdat huns inziens de bij de wet van 28 juli 1962 in het leven geroepen bijdrageplicht in werkelijkheid als een heffing met gelijke werking als een douanerecht in de zin van artikel 12 van het Verdrag is te beschouwen hebben verschillende organisaties van vakgenoten en importeurs van ruwe diamant zich aan het einde van hetzelfde jaar tot de Commissie gewend om zich te beklagen over hetgeen zij beschouwen als niet-nakoming der op de Belgische staat rustende verplichtingen. Na aanvankelijk te hebben geantwoord dat zij met het bepalen van hun standpunt liever wilden wachten totdat een rechterlijke instantie zich met een prejudicieel verzoek tot U zou hebben gewend, hebben de communautaire gezagsorganen de klagers in 1967 doen weten, dat de litigieuze heffing huns inziens niet onder artikel 12 viel.
Deze zelfde autoriteiten hebben de vraag vervolgens evenwel uit een andere gezichtshoek bezien. Krachtens alinea 2 van artikel 2 bis van de wet mag, zoals wij reeds opmerkten, vrijstelling van de bijdrage worden verleend voor diamant welke in het kader van het ruilakkoord tussen de Belgische en de Nederlandse diamantnijverheid uit Nederland wordt ingevoerd. Omdat deze bepaling haars inziens een met artikel 7 van het Verdrag strijdige discriminatie inhoudt, heeft de Commissie op 29 februari 1968 de Belgische Regering uitgenodigd om in het kader van artikel 169 haar wettelijke voorschriften ten deze te wijzigen en haar bij wege van alternatief voorgesteld om :
„—
hetzij bedoelde vrijstelling bij invoer van ruwe diamant uit alle Lid-Staten te verlenen op dezelfde voorwaarden als voor Nederland gelden,
—
het zij aan de alleen aan Nederland verleende vrijstelling een einde te maken.”
De bewoordingen van dit alternatief hielden voor wat de litigieuze bijdrage betreft de bepaling van een standpunt in dat wij in de door de Commissie aan U ingediende opmerkingen terug vinden. Hieraan zij toegevoegd dat zij op 20 januari 1969, toen door de Belgische Regering geen opmerkingen bleken te zijn ingediend, een met redenen omkleed advies als bedoeld in artikel 169 heeft uitgebracht.
4.
Nevens deze stappen op het communautaire vlak werd ook een procedure voor de bevoegde Belgische rechter aanhangig gemaakt en de ten naaste bij 200 importeurs die door het Sociaal Fonds tot betaling der bijdragen werden gedagvaard, beriepen zich te hunner verdediging op de bepalingen van het Verdrag. De Vrederechter van het Tweede Kanton te Antwerpen heeft toen twee standaardgevallen uitgekozen, te weten de zaak Brachfeld (importeur van ruwe diamant) en de zaak Chougol (importeur van industriediamant), welke onder nrs. 2-69 respectievelijk 3-69 in Uw register zijn ingeschreven; in deze zaken verzocht hij Uw Hof — bij twee gelijkluidende beschikkingen van 24 december jongstleden — om uitlegging van bepaalde artikelen van het Verdrag.
Hij acht het namelijk voor de beslissing van het geschil noodzakelijk, dat worde onderzocht of de bestreden bijdrage onder één van de — met name in de artikelen 9, 12 en 95. van het E.E.G.-Verdrag bedoelde — begrippen douanerecht, heffing van gelijke werking of binnenlandse belasting valt; het feit dat de bijdrage geheven wordt ten behoeve van een Sociaal Fonds — dat trouwens een publiekrechtelijke instelling is — sluit deze mogelijkheid zijns inziens niet uit.
Om een afbakening dezer verschillende begrippen te verkrijgen en ze duidelijk te omlijnen stelt de Belgische rechter een aantal steeds scherper en steeds gedetailleerder geformuleerde, doch niet steeds even belangrijke vragen. Deze vragen, zes in getal en ten dele weer onderverdeeld, zijn opgenomen in het rapport ter terechtzitting dat thans door ons moet worden besproken. Wij zullen ons daarbij laten leiden door de zojuist gemaakte opmerkingen van feitelijke aard zonder uit het oog te verliezen dat, hoewel Uw antwoord tot de oplossing van het bodemgeschil moet kunnen bijdragen, het in het kader van artikel 177 alleen op Uw weg ligt de gemeenschapsrechtelijke bepalingen uit te leggen, doch niet die voorschriften op een bepaald geval toe te passen en nog minder U erover uit te spreken of een nationaal rechtsvoorschrift met het Verdrag in overeenstemming is. De Vrederechter te Antwerpen zal aan Uw antwoord de nodige gegevens moeten ontlenen om op dit punt tot een beslissing te kunnen komen.
II
A —
Men wenst allereerst voor wat de artikelen 9, 12, 13, 18 en 95 van het Verdrag betreft, te weten (vraag 1) of de in deze artikelen c.q. in sommige dezer artikelen bedoelde douanerechten en heffingen van gelijke werking „al de kenmerken moeten dragen van een fiscale belasting” en anderzijds of onder bedoelde rechten en heffingen alleen zijn te begrijpen die welke in de schatkist vloeien of de schatkist ontlasten dan wel in het algemeen alle door een Lid-Staat bij invoer toegepaste rechten en heffingen, ongeacht hun fiscaal, administratief of sociaal doel.
Men ziet terstond waarom het in deze vraag gaat: de litigieuze „bijdrage” — dat is de term welke in de Belgische wet wordt gebezigd; het woord heffing of belasting komt daarin nergens voor — verschilt in naam en qua bestemming van de klassieke soorten op waren geheven belastingen. Zij is één der uitingen van dat moderne en vrij algemene verschijnsel dat men met een tamelijk vage term de „para-fiscaliteit” noemt. Het gaat er dus allereerst om of deze bijdrage onder één dier bepalingen — zonder dat nader wordt gezegd wèlke — kan vallen.
Het is moeilijk en stellig ook nutteloos het eerste gedeelte der vraag precies te beantwoorden. De term belasting komt men op verschillende plaatsen in het Verdrag en in het Protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten tegen; er behoeft echter niet noodzakelijkerwijze overal eenzelfde betekenis aan toe te komen en het antwoord dat Uw Hof in het arrest-Klomp van 25 februari jongstleden (zaak 23-68, Jurisprudentie Deel XV, blz. 43) heeft gegeven kan, anders dan verzoeker in het bodemgeschil wil staande houden, geenszins naar de onderhavige zaak worden „getransponeerd”; anderzijds schijnt de verwijzende rechter te doelen op een begrip „fiscale belasting”, waaraan naar Belgisch recht een bepaalde betekenis kan toekomen, doch dat in het recht der andere Lid-Staten wellicht in andere zin wordt gebezigd.
Het tweede gedeelte der vraag leent zich echter zeer wel voor een meer directe beantwoording, waarin zich het antwoord op de volgende vragen reeds aftekent. Wanneer de Staat — of een daartoe van Staatswege aangewezen instelling — bij invoer van waren heffingen of belastingen in het leven roept, rijst het probleem of zij met het Verdrag in overeenstemming zijn. Men behoeft niet na te gaan of zij ten goede komen aan de schatkist dan wel juist in een speciaal fonds worden gestort, zoals men ook op heffingen of belastingen wegens een fiscaal, sociaal of administratief doel de artikelen van het Verdrag niet buiten-toepassing mag verklaren (behalve voor zoveel sprake is van heffingen wegens bewezen diensten, waarbij strikte maatstaven moeten worden aangelegd).
B —
In de vragen 2, 3 en 4, welke dezelfde artikelen betreffen, gaat het erom of de aard of de werking der heffing de doorslag geeft, of de gelijkheid van werking in gelijkheid van doelstelling dan wel in gelijkheid van resultaten moet worden gezocht en of bij de beoordeling dier resultaten op de ontvangen geldbedragen dan wel op de invloed op het vrije verkeer van goederen moet worden afgegaan. Met andere woorden, men wenst te weten welke factoren de doorslag moeten geven wanneer douanerechten, heffingen van gelijke werking als bedoeld in de artikelen 9, 12 en 13, en binnenlandse belastingen op ingevoerde produkten in de zin van artikel 95, aan het Verdfag worden getoetst. Er dient hief te worden onderscheiden.
Wat in de eerste plaats de douanerechten betreft, de desbetreffende artikelen van het Verdrag zijn van toepassing op alle in de nationale wetgeving aldus genaamde rechten, met inbegrip van bij inklaring invorderbare douanerechten van fiscale aard. De naam alleen is voldoende; naar de werking dier rechten — welke van geval tot geval kan verschillen — behoeft geen onderzoek te worden ingesteld.
Naast douanerechten worden in het Verdrag heffingen van gelijke werking genoemd; Uw Hof had zich hieromtrent na het arrest van 14 september 1962 (E.E.G.-Commissie tegen Groothertogdom Luxemburg en Koninkrijk België, 2- en 3-62, Jurisprudentie Deel VIII, blz. 853) meermalen uit te spreken. Wij willen, wat Uw Jurisprudentie betreft, op dit ogenblik volstaan met de beslissingen welke voor de oplossing der gestelde vragen van belang zijn. U hebt uitgemaakt, dat noch de kwalificatie noch de techniek der heffing noch ook het doel dat de Staat met invoering der heffing beoogde, de doorslag geven; om uit te maken of een heffing tot deze categorie behoort dient haar werking in samenhang met de doelstellingen van het Verdrag te worden bezien, met name in verband met het vrije verkeer van goederen, waarbij weinig ter zake doet of daaraan alle gevolgen van een douanerecht dan wel slechts één dier gevolgen zijn verbonden c.q. of men met de heffing nog andere doeleinden of nevendoeleinden heeft willen bereiken.
Ten slotte zijn er de „binnenlandse belastingen”; in artikel 95 is sprake van binnenlandse belastingen „van welke aard ook”, hetgeen erop wijst dat hier noch de kwalificatie noch de techniek der heffing noch het door de Overheid beoogde doel de doorslag geven.
C —
Met deze aanduidingen hebben wij het probleem echter nog slechts zeer voorlopig benaderd. In vraag 5 (a en b) gaat het erom of de term belemmering van het verkeer van goederen steeds veronderstelt dat het geheven recht tot discriminatie of protectie leidt en of belemmering zonder mededinging van een nationale produktie niet denkbaar is.
De vraag wordt gesteld in verband met de artikelen 9 en 12 (heffingen van gelijke werking), doch is ook niet zonder belang voor de bepaling van het begrip binnenlandse belastingen als bedoeld in artikel 95, immers de artikelen 12 en 13 enerzijds en 95 anderzijds mogen niet tegelijkertijd op één en dezelfde casuspositie worden toegepast (arrest van 16 juni 1966, 57-65, Lütticke, Jurisprudentie Deel XII, blz. 345).
Eerst een opmerking van terminologische aard: de Commissie doet naar aanleiding van de formulering dezer vraag opmerken, dat in de artikelen 9 en 12 geen sprake is van belemmeringen van het goederenverkeer en dat onder bepaalde voorwaarden krachtens andere Verdragsvoorschriften belastingen of heffingen op ingevoerde produkten kunnen worden toegepast, welke steeds — in hoe geringe mate ook — remmend op de invoer werken. Deze opmerking is juist, doch het blijft een feit dat de uit te leggen artikelen staan in titel I van het tweede deel, genaamd „het vrije verkeer van goederen”, hetgeen erop wijst dat de auteurs van het Verdrag in beginsel deze handelsbelemmeringen wensten te zien opgeheven. Zo gezien hangen de beide delen van de vraag ten nauwste samen: wanneer van een heffing van gelijke werking in de zin van artikel 12 slechts sprake is indien zij protectionistische of discriminerende gevolgen heeft, dan valt een heffing op een binnenlands produkt waarmede geen in het land zelf vervaardigd produkt concurreert, eo ipso buiten het kader van dit artikel 12.
Men kan zich afvragen of het antwoord niet reeds werd gegeven in Uw voormeld arrest 2- en 3-62, waaruit wij de navolgende passage aanhalen :
„De heffing van gelijke werking in de zin van de artikelen 9 en 12 kan, ongeacht benaming en structuur, worden beschouwd als een recht dat hetzij op het tijdstip van invoer, hetzij later eenzijdig wordt geheven op een bepaald, uit een andere Lid-Staat ingevoerd produkt met uitsluiting van het gelijksoortige nationale produkt, met als gevolg dat het, daar de prijs er door veranderd wordt, op het vrije goederenverkeer dezelfde uitwerking heeft als een douanerecht.”
Deze opvatting wordt in vrijwel dezelfde bewoordingen ook tot uitdrukking gebracht in Uw arrest van 8 juli 1965, Waldemar Deutschmann (10-65, Jurisprudentie XI, blz. 553) en in Uw arrest van 16 juni 1966, Bondsrepubliek Duitsland tegen Commissie van de E.E.G. (52- en 55-65, Jurisprudentie Deel XII, blz. 309); het blijkt een erg ruime opvatting te zijn doordien een discriminerend effect — „hoe gering ook”, om het arrest 52- en 55-65 aan te halen — voldoende wordt geacht om aan een heffing op ingevoerde produkten een gelijke werking toe te kennen als aan een douanerecht; zij blijft echter gebonden aan de hypothese dat een gelijksoortig nationaal produkt bestaat.
Het komt mij evenwel niet ondienstig voor heden tot verdieping en precisering — zo nodig ook tot correctie — dezer jurisprudentie te komen.
Allereerst zal men opmerken, dat er in de gevallen welke tot vorenbedoelde arresten hebben geleid, steeds een concurrentie-verhouding tussen de ingevoerde waren en de gelijksoortige nationale produkten bestond; in het kader der vraagstelling kon met vaststelling van de discriminerende aard der heffing worden volstaan om uit te maken, dat daaraan eenzelfde werking als aan een douanerecht toekomt.
Anderzijds hebt U steeds gesteld dat de vraag naar het geoorloofd karakter der heffingen moet worden onderzocht „in het licht van de doelstellingen van het Verdrag” Volgens artikel 3 zijn deze doelstellingen met name :
a)
de afschaffing russen de Lid-Staten van de douanerechten en de kwantitatieve beperkingen bij in- en uitvoer van goederen, alsmede van alle overige maatregelen van gelijke werking;
b)
de invoering van een gemeenschappelijk douanetarief en van een gemeenschappelijke handelspolitiek ten opzichte van derde Staten;
f)
de invoering van een regime waardoor wordt gewaarborgd dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt niet wordt vervalst.
Opdat deze doelstellingen zouden worden verwezenlijkt is in het Verdrag de afschaffing van alle douanerechten voorgeschreven zonder dat onderscheid wordt gemaakt naar gelang tussen de betrokken produkten en nationale produkten een concurrentieverhouding bestaat. Zo zijn krachtens artikel 17 de bepalingen betreffende de afschaffing van douanerechten van toepassing op douanerechten van fiscale aard. En in dezelfde geest heeft men in het Verdrag de opheffing der bij uitvoer geheven douanerechten voorzien. Wij mogen dus aannemen dat men niet alleen aan discriminatie of aan bescherming der nationale industrie, doch aan alle belemmering van het goederenverkeer een einde heeft willen maken. Zulks valt trouwens ook in Uw jurisprudentie te lezen. Stellig hebt U vooral aan discriminatie gedacht; blijkt van discriminatie, dan is er Uws inziens sprake van een heffing met gelijke werking, omdat zij, hoe gering ook, tot vervalsing van de mededinging, tot belemmering van het goederenverkeer kan leiden en dan met de doelstellingen van het Verdrag in strijd is. Doch hoewel een heffing van gelijke werking in den regel door haar discriminerend effect wordt gekenmerkt, betekent dit niet zonder meer dat dit effect daartoe als conditio sine qua non is te beschouwen. Een douanerecht is per definitionem slechts toepasselijk op grensoverschrijdend goederenverkeer; ter rechtvaardiging van zijn verbod kan ermede worden volstaan vast te stellen, dat zodanig recht het vrije verkeer van goederen belemmert. Hetzelfde criterium kan worden toegepast bij heffingen welke zónder er als douanerechten uit te zien, nochtans evenals douanerechten tot belemmering van dit vrije verkeer leiden, terwijl ze anderzijds ook geen deel uitmaken van het algemeen systeem der in artikel 95 van het Verdrag bedoelde binnenlandse belastingen.
Houdt men evenwel dit criterium van belemmering van het goederenverkeer aan, dan is er geen aanleiding om onderscheid te maken tussen belastingen op waren waarmede gelijksoortige binnenlandse produkten overeenstemmen en waren waarmede zulks niet het geval is, immers aan het feit dat bepaalde goederen in een Lid-Staat niet worden vervaardigd kan die Staat niet het recht ontlenen om in het kader van artikel 12 op die goederen invoerrechten te heffen. De verzekering van het vrije verkeer van goederen waarom het blijkens titel I van Deel Twee van het Verdrag gaat, is een regel welke gelijkelijk op alle produkten binnen de Gemeenschap toepassing moet vinden.
Men zal hiertegen mogelijkerwijze willen inbrengen, dat een zo strenge opvatting van de vrijheid van het goederenverkeer de feiten miskent en dat een heffing van een zo gering bedrag als bijvoorbeeld de „bijdrage” welke tot het geding voor de Vrederechter te Antwerpen heeft geleid, in feite op het zakenleven geen enkele invloed kan uitoefenen. Men moet evenwel angstvallig iedere mogelijkheid vermijden, dat in een op het verbod van douanerechten en heffingen van gelijke werking gebaseerd stelsel een bres zou worden geslagen. Dit is een gevaar waarvan reeds in Uw arrest 2- en 3-62 gewag werd gemaakt en het instellen van speciale fondsen, welke in het leven worden gehouden door bij invoer geheven bijdragen, zou één der middelen zijn welke de Staten misschien maar al te graag zouden willen te baat nemen om de verboden van de artikelen 9 en 12 van het Verdrag te omzeilen.
Om kort te gaan, wij zijn van mening dat van een belemmering voor het vrije verkeer van goederen sprake kan zijn óók wanneer de heffing van gelijke werking niet tot discriminatie of protectie leidt, en zelfs wanneer een concurrerende nationale produktie ontbreekt.
Deze oplossing is evenwel niet bijzonder voor de hand liggend; en mocht U mijn opvatting niet delen, dan zult U spoedig Uw standpunt kunnen bepalen nopens bepaalde punten, welke de Commissie ter sprake bracht in haar opmerkingen — die overigens de vraag, zoals zij U door de Belgische rechter werd voorgelegd, te buiten gaan —. Niet de artikelen 9 en 12, doch artikel 95 tot uitgangspunt nemend, merkt de Commissie op dat in Uw Jurisprudentie (met name in Uw arresten 27-67 en 31-67 van 4 april 1968) de mogelijkheid wordt erkend binnenlandse belastingen te heffen op waren uit andere Lid-Staten welke niet met gelijksoortige of vervangende produkten concurreren. U hebt in die zin beslist voor belastingen geheven in het kader van de wettelijke regeling betreffende de omzetbelasting, dat wil zeggen in het kader van een algemene belasting welke alle groepen binnenlandse en ingevoerde produkten zonder onderscheid treft; U hebt inderdaad als Uw oordeel uitgesproken dat zulk een belasting, bij invoer geheven, bestemd is alle groepen produkten, ongeacht hun herkomst, belastingrechtelijk eenzelfde positie te doen innemen en dat er geen reden bestaat, waarom bepaalde ingevoerde produkten een voorkeursbehandeling zouden genieten omdat zij geen voor bescherming in aanmerking komende nationale produkten op hun weg vinden. U hebt echter de voorwaarde gesteld, dat het voor deze produkten vastgestelde percentage het algemeen kader van het betrokken belastingsysteem niet mag te buiten gaan.
Hiervan uitgaande meent de Commissie dat men op grondslag van het Verdrag aan een Lid-Staat evenmin het recht mag ontzeggen om speciale binnenlandse belastingen in te voeren voor produkten waarmede geen binnenlands geproduceerde waren overeenstemmen. Onder het voorbehoud dat het heffingspercentage in dit geval „het totaal der op deze en andere produkten geheven binnenlandse belastingen” niet mag te boven gaan, zou een fiscale voorkeursbehandeling voor produkten welke binnenslands niet worden vervaardigd hier evenmin juist zijn als in het kader van het algemeen omzetbelastingstelsel het geval ware.
Wij willen ermede volstaan op te merken, dat de vergelijking ons discutabel voorkomt; wanneer van een speciale belasting sprake is, kan er per definitionem geen sprake van zijn de betrokken waar een met die van andere produkten vergelijkbare positie te doen innemen en zou de ingevoerde, niet met een nationaal produkt concurrerende waar niet aan belasting onderworpen zijn, dan zou nochtans niet van een percentage kunnen worden gesproken. Maar nogmaals, wij hebben hier het raam van de vraagstelling van de Belgische rechter verlaten.
D —
In de verdere onderdelen van vraag 5 tracht de Vrederechter de strekking van artikel 12 te verduidelijken door het achtereenvolgens met de andere artikelen van het Verdrag in verband te brengen. Doch de verschillende problemen welke' hij U voorlegt worden soms ietwat duister geformuleerd en lijken niet helemaal rechtstreeks met het bodemgeschil verband te houden.
—
Allereerst aandacht schenkend aan de artikelen 9 en 18, vraagt hij U of een nieuwe heffing op de invoer uit alle vreemde landen steeds verboden is omdat zij aan de verwezenlijking van de doelstellingen der artikelen 9 en 18 van het Verdrag — te weten de invoering van een gemeenschappelijk douanetarief in de betrekkingen der Lid-Staten met derde landen en de verlaging der rechten tot onder het algemeen niveau — in de weg kan staan, zodat het al dan niet discriminerend karakter dier heffing geen rol zou spelen.
De Commissie beperkt er zich toe te doen opmerken — en zulks terecht — dat artikel 18 als een verklaring van intentie, als een beginselverklaring, is te beschouwen. Het betreft het beleid dat ten aanzien van het niveau der douanerechten op de invoer uit derde landen moet worden gevolgd; het beoogt het sluiten van akkoorden welke op basis van wederkerigheid de douanerechten moeten brengen tot onder het algemeen niveau waar- op de Lid-Staten zich op grondslag van de tussen hen tot stand gekomen douane-unie zouden kunnen beroepen. Anderzijds betreft artikel 12, dat men hier in verband wil brengen met artikel 18, uitsluitend de betrekkingen tussen de leden der Gemeenschap. Het zijn twee verschillende rechtsgebieden. In ieder geval valt niet in te zien dat de door de Belgische rechter beoogde heffing noodzakelijkerwijze met artikel 18 in strijd zou moeten zijn.
—
Vervolgens betrekt de Vrederechter artikel 37 in zijn beschouwingen. Moet het onderscheid dat volgens hem in dit artikel wordt gemaakt tussen monopolies die voor wat voorziening en afzet betreft wèl onderscheidenlijk niet tot discriminatie tussen de onderdanen der Lid-Staten leiden, ook worden gemaakt als het gaat om de rechten of heffingen bedoeld in de artikelen 9 en 12 ?
Zo wordt de vraag U met zoveel woorden gesteld; ik moet U echter bekennen dat ik de portée ervan niet goed begrijp. Bovendien schijnt er van te worden uitgegaan, dat in artikel 37 — dat naar U weet niet in allen dele duidelijk is — onderscheid wordt gemaakt tussen twee soorten monopolies, discriminerende en niet-discriminerende, terwijl het er in feite toe strekt een aanpassing te bereiken van alle nationale monopolies van commerciële aard in dier voege, dat aan het einde van de overgangsperiode alle discriminatie tussen de onderdanen der Lid-Staten is uitgesloten.
Mij lijkt geen ander antwoord mogelijk dan dat het niet doenlijk lijkt aan dit artikel voor de uitlegging van de term heffing van gelijke werking enigerlei conclusie te verbinden.
—
Vervolgens brengt hij artikel 95 ter sprake; hij vraagt of het verbod van de artikelen 9 en 12 een volstrekter karakter draagt dan dat van artikel 95, met name of in deze verbodsbepaling niet wordt onderscheiden naar gelang bedoelde rechten al dan niet hoger zijn dan die welke op de nationale produkten worden geheven.
Wat moet eigenlijk onder zulk een „volstrekter” karakter worden verstaan? Aldus gesteld lijkt de vraag mij niet nauwkeurig te beantwoorden. Men kan erop wijzen dat heffingen van gelijke werking en binnenlandse belastingen tot twee verschillende rechtsgebieden behoren en dat zij niet aan eenzelfde regime zijn onderworpen, met name niet wat betreft modaliteiten en ritme, bij hun afschaffing of aanpassing in acht te nemen. Met betrekking tot de kwestie waarover de Antwerpse rechter zich zorgen schijnt te maken zij opgemerkt, dat de heffing van gelijke werking ongeoorloofd is wegens het enkele feit dat zij het goederenverkeer belemmert en de binnenlandse belasting slechts indien en voor zoveel zij ingevoerde produkten zwaarder treft dan nationale produkten.
—
Ten slotte wordt U de vraag gesteld of (wij citeren de verwijzende rechter) „artikel 12 als een eerste stap kan worden beschouwd om het doel van [de] artikelen 9, paragraaf 1, en 13 te bereiken en” als zodanig „in even algemene zin moet opgevat worden”. Artikel 12 behelst een verplichting tot onthouding; het is een standstill-bepaling, eerder een uitgangspunt dan een eerste stap; het bereidt in feite de afschaffing der douanerechten en heffingen van gelijke werking, bedoeld in de artikelen 9, lid 1, en 13 voor. Men kan hieraan alleen toevoegen dat de termen van artikel 12 in dezelfde zin zijn te verstaan en dezelfde draagwijdte hebben als die van de artikelen 9 en 13.
E —
Zesde en laatste vraag. Blijkens het vonnis vertoont het bodemgeschil deze bijzonderheid, dat het de importeurs van een grondstof zijn die zich door hun eigen regering benadeeld achten zonder dat zij kunnen aantonen dat van bevoordeling van een producent van een gelijksoortige grondstof binnen de grenzen van de Staat die de bestreden maatregel nam, sprake is, immers de Belgische bodem levert geen diamant op; zij kunnen zich evenwel benadeeld achten ten opzichte van hun concurrenten in andere landen, die deze heffing niet behoeven te betalen; anderzijds zijn de Belgische diamantfabrikanten in het voordeel ten opzichte van die in andere Lid-Staten, en wel zulks op kosten van de importeurs, die namelijk een deel hebben te betalen van de sociale lasten welke de fabrikanten zelf behoorden te dragen.
Op basis van deze vaststellingen vraagt de Vrederechter of bij de beoordeling der in de artikelen 9 en 12 bedoelde belemmeringen van het goederenverkeer alleen het nadeel geleden door de andere Lid-Staten of hun ingezetenen in aanmerking moet worden genomen, dan wel ook het nadeel van alle ingezetenen der Gemeenschap, daaronder begrepen die van de Lid-Staat welke bedoelde maatregel neemt, al ware het slechts door de zwaardere mededinging welke zij van de zijde van de onderdanen van andere Lid-Staten ondervinden.
Het is mijns inziens voldoende er op te wijzen, dat in de artikelen 9 en 12 de douanerechten en heffingen van gelijke werking aan de orde komen voor zoveel zij belemmeringen voor het vrije verkeer van goederen opleveren; is zulks het geval, dan doet weinig ter zake van welk land der Gemeenschap degenen die het aan de maatregel verbonden nadeel lijden, onderdanen zijn.
Thans komend tot een samenvatting van de antwoorden die op de U gestelde vragen zouden kunnen worden gegeven, zou ik, ervan uitgaande dat zij Uws inziens alle dienen te worden beantwoord, in het kort willen resumeren als volgt :
—
De in de aangehaalde artikelen van het Verdrag bedoelde rechten en heffingen zijn alle door de staat bij de invoer van waren toegepaste rechten en heffingen; men behoeft niet na te gaan of ze aan de schatkist ten goede komen dan wel een fiscaal, sociaal of administratief doel hebben.
—
Zijn douanerechten rechten welke in het kader van de nationale wettelijke regelingen aldus worden genoemd, een heffing met gelijke werking wordt gekenmerkt door de invloed welke zij op het vrije verkeer van goederen binnen het gebied van de gemeenschappelijke markt uitoefent.
—
Belemmering van het vrije verkeer van goederen als gevolg van een heffing met gelijke werking is denkbaar ook wanneer een concurrerende nationale produktie ontbreekt.
—
Noch artikel 18 noch artikel 37 kan tot de uitlegging der artikelen 9 en 12 van het Verdrag bijdragen.
—
Deze beide laatste artikelen behelzen een verbod van andere strekking dan dat van artikel 95 en brengen niet mede, dat de daarin voorziene onderscheidingen voor binnenlandse belastingen zouden moeten gelden.
—
Artikel 12 is het uitgangspunt voor de verwezenlijking van doelstellingen van de artikelen 9 en 13.
—
Ten slotte dient bij de beoordeling van de belemmeringen welke douanemaatregelen of maatregelen van gelijke werking medebrengen voor het vrije verkeer van goederen, met de nationaliteit van degenen die het aan deze maatregelen verbonden nadeel dragen, geen rekening te worden gehouden.
Wij concluderen dat de Vrederechter van het Tweede Kanton te Antwerpen over de kosten van dit geding uitspraak zal hebben te doen.
(
1
)	Vertaald uit het Frans.