62016CC0180
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
EVGENIEGO TANCHEVA
przedstawiona w dniu 26 kwietnia 2017 r. (
1
)
Sprawa C‑180/16 P
Toshiba Corporation
przeciwko
Komisji Europejskiej
„Odwołanie — Artykuł 101 TFUE — Rozdzielnice z izolacją gazową — Decyzja Komisji zmieniająca pierwotną decyzję wydana w następstwie stwierdzenia przez Sąd częściowej nieważności — Grzywny — Prawo do obrony — Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów — Równość traktowania — Uczestnictwo w określonych aspektach kartelu — Powaga rzeczy osądzonej”
1.
Poprzez niniejsze odwołanie Toshiba Corp. (zwana dalej „Toshibą”) wnosi do Trybunału o uchylenie wyroku Sądu (
2
), którym ten ostatni oddalił skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji, przyjętej w dniu 27 czerwca 2012 r. (
3
) (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”) zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (
4
). Zaskarżona decyzja zmieniała poprzednią decyzję Komisji, przyjętą w dniu 24 stycznia 2007 r. (
5
) (zwaną dalej „decyzją z 2007 r.”), która nakładała grzywny na określone przedsiębiorstwa europejskie i japońskie, w tym Toshibę, za uczestnictwo w ogólnoświatowym kartelu na rynku rozdzielnic z izolacją gazową (zwanych dalej „RIG”).
2.
Nieważność decyzji z 2007 r. w zakresie nałożonej na Toshibę grzywny została wcześniej stwierdzona przez Sąd, który uzasadnił to tym, że sposób ustalenia przez Komisję kwoty grzywny naruszył zasadę równego traktowania (
6
). Sąd potwierdził jednak poczynione przez Komisję stwierdzenie naruszenia art. 81 WE. Celem zaradzenia tej sytuacji Komisja wydała zaskarżoną decyzję, na mocy której nałożyła na Toshibę nową grzywnę. Wysokość tej grzywny obliczono przez zastosowanie metodologii zaproponowanej przez Sąd.
3.
W przedmiotowym odwołaniu podniesiono kwestię proceduralną dotyczącą tego, czy Komisja ma obowiązek wydania nowego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów przed ponownym wydaniem decyzji, której nieważność stwierdził Sąd. Podniesiono w nim także kwestie dotyczące obliczania wysokości grzywny w kontekście zasady równego traktowania.
I. Ramy prawne
4.
Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 („Stwierdzenie i zaprzestanie naruszenia”) przewiduje:
„Jeżeli Komisja, działając z urzędu lub na wniosek, stwierdzi naruszenie art. [101] lub [102] traktatu, może w drodze decyzji nakazać przedsiębiorstwom lub związkom przedsiębiorstw, których sprawa dotyczy, by zaprzestały takiego naruszenia […]”.
5.
Artykuł 23 („Grzywny”) rozporządzenia nr 1/2003 stanowi:
„[…]
2.   Komisja może, w drodze decyzji, nałożyć grzywny na przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw, jeżeli umyślnie lub w wyniku zaniedbania:
a)
naruszają art. [101] lub [102] traktatu; […]
[…]
3.   Przy ustalaniu wysokości grzywny uwzględnia się ciężar i czas trwania naruszenia.
[…]”.
6.
Zatytułowany „Procedura wysłuchania stron, wnoszenie wniosków i inne sprawy” art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 przewiduje:
„Przed podjęciem decyzji przewidzianych w art. 7, 8, 23 oraz [art.] 24 ust. 2 Komisja może wysłuchać przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw, które są stronami postępowań prowadzonych przez Komisję w zakresie objętym przedstawionymi zarzutami. Podstawą decyzji wydanej przez Komisję mogą być wyłącznie zarzuty, co do których strony mogły się wypowiedzieć […]”.
7.
Artykuł 10 („Przedstawienie zarzutów i odpowiedź”) rozporządzenia Komisji (WE) nr 773/2004 (
7
) stanowi:
„1.   Komisja pisemnie poinformuje zainteresowane strony o podniesionych przeciwko nim zarzutach. Przedstawienie zarzutów jest notyfikowane każdej ze stron.
2.   Komisja, notyfikując przedstawienie zarzutów zainteresowanym stronom, wyznacza termin, w którym strony te mogą poinformować ją pisemnie o swoich opiniach […]”.
8.
Artykuł 11 tego rozporządzenia przewiduje:
„1.   Komisja daje stronom, do których skierowała przedstawienie zarzutów, możliwość bycia wysłuchanym przed skonsultowaniem się z Komitetem Doradczym, o którym mowa w art. 14 ust. 1 rozporządzenia […] nr 1/2003.
2.   Komisja w swoich decyzjach rozpatruje wyłącznie zarzuty, w stosunku do których strony określone w ust. 1 miały możliwość wypowiedzenia się”.
9.
Punkt 1.A akapity pierwszy, drugi i trzeci wytycznych Komisji z 1998 r. w sprawie metody ustalania grzywien (
8
) stanowi:
„Przy ocenie wagi naruszenia należy wziąć pod uwagę jej charakter, rzeczywisty wpływ na rynek, tam gdzie może to być zmierzone, oraz rozmiar właściwego rynku geograficznego.
Naruszenia będą więc zaliczane do jednej z trzech kategorii: naruszenia o małym znaczeniu, poważne naruszenia oraz bardzo poważne naruszenia.
[…]
W każdej z tych kategorii, a w szczególności jeżeli chodzi o poważne i bardzo poważne naruszenia, możliwa skala grzywien umożliwi stosowanie zróżnicowanego traktowania przedsiębiorstw w zależności od charakteru popełnionego naruszenia”.
10.
Zgodnie z pkt 1.A akapit szósty wytycznych z 1998 r.:
„Tam, gdzie w naruszeniu uczestniczy kilka przedsiębiorstw (np. kartele), może wystąpić potrzeba, w niektórych przypadkach, stosowania kwot ważonych, określonych w ramach każdej z trzech kategorii w celu wzięcia pod uwagę określonej wagi naruszenia i tym samym rzeczywistego wpływu nagannego zachowania każdego z przedsiębiorstw na konkurencję, w szczególności tam, gdzie istnieje znaczna dysproporcja pomiędzy wielkością przedsiębiorstw popełniających naruszenie tego samego typu”.
II. Okoliczności powstania sporu
A. Decyzja z 2007 r. i okoliczności jej wydania
11.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało zapoczątkowane złożeniem wniosku o zwolnienie z grzywien. W następstwie niezapowiedzianych kontroli przeprowadzonych w pomieszczeniach szeregu producentów RIG w dniu 20 kwietnia 2006 r. Komisja wydała pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Załącznik do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów wydano w dniu 21 czerwca 2006 r. (dokumenty zwane dalej łącznie „pismem w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r.”). Przesłuchanie ustne odbyło się w dniach 18 i 19 lipca 2006 r.
12.
W decyzji z 2007 r. Komisja stwierdziła, że najważniejsi japońscy i europejscy dostawcy RIG, w tym Mitsubishi Electric Corporation (zwana dalej „Melco”) oraz Toshiba, naruszyli art. 81 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (zwanego dalej „porozumieniem EOG”) poprzez koordynację ustalania przydziału projektów dotyczących RIG w skali światowej na podstawie limitów odzwierciedlających w znacznym stopniu ich historyczne udziały w rynku.
13.
Naruszenie będące przedmiotem decyzji z 2007 r. składało się z trzech podstawowych elementów.
14.
Po pierwsze, projekty dotyczące RIG w skali światowej były przydzielane zgodnie z regułami określonymi w porozumieniu podpisanym w Wiedniu w dniu 15 kwietnia 1988 r. (zwanym dalej „porozumieniem GQ”). Porozumienie GQ, które miało zastosowanie do całego świata z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych, Kanady, Japonii i krajów będących europejskimi członkami kartelu, opierało się na przydziale projektów RIG producentom japońskim na podstawie „wspólnego limitu japońskiego”, a producentom europejskim – na podstawie „wspólnego limitu europejskiego”.
15.
Po drugie, istniało „wspólne uzgodnienie”, na podstawie którego projekty dotyczące RIG usytuowane w Japonii były zarezerwowane dla japońskich producentów, a projekty dotyczące RIG usytuowane na rynkach krajowych europejskich członków kartelu były zarezerwowane, odpowiednio, dla wspomnianych producentów europejskich. Ponadto zgodnie ze „wspólnym uzgodnieniem” projekty dotyczące RIG usytuowane w innych krajach europejskich były także zarezerwowane dla krajów będących europejskimi członkami kartelu, gdyż japońscy członkowie kartelu zobowiązali się do nieskładania ofert na projekty europejskie.
16.
Po trzecie, na mocy innego porozumienia, także podpisanego w Wiedniu w dniu 15 kwietnia 1988 r. (zwanego dalej „porozumieniem EQ”), określono sposób podziału wspólnego limitu europejskiego wśród producentów europejskich.
17.
Komisja uznała, że wspomniany zbiór aktów składa się na jednolite i ciągłe naruszenie, które ma za przedmiot ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG.
18.
W art. 1 decyzji z 2007 r. Komisja stwierdziła, że Toshiba uczestniczyła w tym naruszeniu przynajmniej od dnia 15 kwietnia 1988 r. (kiedy podpisano porozumienie GQ i porozumienie EQ) do dnia 11 maja 2004 r. (kiedy Komisja przeprowadziła niezapowiedziane kontrole w pomieszczeniach głównych dostawców RIG) (
9
).
19.
Jednakże w okresie od 1 października 2002 r. do 11 maja 2004 r. Toshiba uczestniczyła w naruszeniu w ramach przedsiębiorstwa joint venture z Melco, w którym struktura udziałów wynosiła 50:50 – TM T&D Corporation (zwanego dalej „TM T&D”). Obie te spółki dominujące wywierały decydujący wpływ na zachowanie TM T&D. Wobec tego uznano, że Toshiba ponosi wyłączną odpowiedzialność za swoje uczestnictwo w naruszeniu w okresie od dnia 15 kwietnia 1988 r. do dnia 1 października 2002 r., jak również że ponosi ona odpowiedzialność solidarnie z Melco za naruszenie, którego dopuściło się TM T&D w okresie od dnia 1 października 2002 r. do dnia 11 maja 2004 r. (
10
).
20.
W konsekwencji, na mocy art. 2 lit. h) i i) decyzji z 2007 r., na Toshibę nałożono grzywnę w wysokości 86250000 EUR, przy czym grzywna w wysokości 4650000 EUR została nałożona na Toshibę i Melco na zasadzie odpowiedzialności solidarnej.
B. Skarga skierowana przeciwko decyzji z 2007 r.
21.
W wyroku z 2011 r. Sąd oddalił żądanie stwierdzenia nieważności art. 1 decyzji z 2007 r. Stwierdził jednak nieważność art. 2 lit. h) i i) decyzji z 2007 r. w zakresie dotyczącym Toshiby (
11
), uzasadniając to tym, że Komisja naruszyła zasadę równego traktowania, stosując w ramach obliczania kwot wyjściowych grzywien w przypadku producentów japońskich (2001 r.) inny rok referencyjny niż ten wybrany w przypadku producentów europejskich (2003 r.) (
12
).
22.
Celem Komisji było uwzględnienie nierównej sytuacji konkurencyjnej Toshiby i Melco dzięki przyjęciu jako punktu odniesienia ostatniego roku uczestnictwa Toshiby i Melco w kartelu jako przedsiębiorstw indywidualnych, czyli do roku 2001 r. Sąd orzekł, że cel taki jest zgodny z prawem, ale można go było osiągnąć bez traktowania producentów japońskich i producentów europejskich w odmienny sposób. Dla przykładu przy ustalaniu kwot wyjściowych dla grzywien nałożonych na Toshibę i Melco Komisja mogła użyć jako podstawy obliczeń kwoty wyjściowej dla TM T&D obrotów TM T&D za 2003 r., podzielonej następnie między Toshibę i Melco według stosunku sprzedaży RIG dokonanych przez nie w 2001 r. W taki sposób Komisja wybrałaby rok 2003 jako referencyjny także dla producentów japońskich.
23.
W wyroku z 2013 r. Trybunał oddalił odwołanie wniesione od wyroku z 2011 r.
C. Zaskarżona decyzja i okoliczności jej wydania
24.
W dniu 15 lutego 2012 r. Komisja przesłała Toshibie pismo przedstawiające okoliczności faktyczne, w którym wskazała, że nosi się z zamiarem wydania nowej decyzji nakładającej na nią grzywnę, oraz przedstawiła okoliczności faktyczne mające jej zdaniem znaczenie dla obliczenia kwoty tej grzywny (zwane dalej „pismem z 2012 r. przedstawiającym okoliczności faktyczne”).
25.
W dniach 7 i 23 marca 2012 r. Toshiba przedstawiła uwagi w przedmiocie pisma przedstawiającego okoliczności faktyczne.
26.
W dniu 12 czerwca 2012 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli Toshiby i wywodzącej się z Komisji grupy, której powierzono poprowadzenie tej sprawy.
27.
W dniu 27 czerwca 2012 r. Komisja wydała zaskarżoną decyzję. Decyzja ta zmieniała w szczególności art. 2 lit. h) i i) decyzji z 2007 r. Toshibę uznano za wyłącznie odpowiedzialną za zapłatę kwoty 56793000 EUR; jednocześnie Toshibę i Melco uznano za odpowiedzialne solidarnie za zapłatę kwoty 4650000 EUR (
13
). Kwoty te obliczono przyjmując jako referencyjny rok 2003 i stosując metodę obliczeniową zaproponowaną przez Sąd w wyroku z 2011 r. (
14
).
III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
28.
W dniu 12 września 2012 r. Toshiba wniosła skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
29.
Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2016 r. Sąd oddalił skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
30.
Po pierwsze, Sąd stwierdził, że okoliczność, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji Komisja nie przesłała Toshibie nowego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, zamiast tego przesyłając pismo przedstawiające okoliczności faktyczne, nie stanowiła naruszenia przez Komisję przysługującego Toshibie prawa do obrony. Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. zawierało informacje niezbędne, aby umożliwić Toshibie podjęcie właściwej obrony, gdyż przedstawiono w nim istotne elementy obliczenia kwoty grzywny. W wyroku z 2011 r. nie zakwestionowano prawdziwości, znaczenia i zasadności tych elementów. W zaskarżonej decyzji Komisja nie powoływała się na żadne inne elementy niż te, które przedstawiono w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r.
31.
Po drugie, Sąd orzekł, że Komisja nie uchybiła obowiązkowi uzasadnienia przypisanej TM T&D kwoty wyjściowej, której wysokość została ustalona na 31000000 EUR.
32.
Po trzecie, Sąd stwierdził, że obliczenie wysokości grzywny nałożonej na Toshibę w oparciu o hipotetyczną kwotę wyjściową dla przedsiębiorstwa joint venture, nie zaś na podstawie obrotów Toshiby, nie stanowiło naruszenia przez Komisję zasady równego traktowania. Z uwagi na to, że Toshiba nie odnotowała żadnej sprzedaży RIG w 2003 r. (całą swą działalność w tym sektorze przeniosła na TM T&D), jej grzywna nie mogła zostać obliczona dokładnie w taki sam sposób jak grzywny producentów europejskich.
33.
Po czwarte, Sąd orzekł, iż Komisja nie naruszyła zasady równego traktowania poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu tej kwoty wyjściowej faktu, że Toshiba nie uczestniczyła w mających znamiona zmowy działaniach na EOG, podczas gdy producenci europejscy uczestniczyli w takich działaniach.
IV. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
34.
Poprzez odwołanie wniesione w dniu 29 marca 2016 r. Toshiba zwraca się do Trybunału o uchylenie wyroku Sądu oraz o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, obniżenie kwoty nałożonej na nią grzywny zgodnie z art. 261 TFUE lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd. Toshiba wnosi także do Trybunału o obciążenie Komisji kosztami postępowania odwoławczego oraz postępowania w pierwszej instancji.
35.
Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie Toshiby kosztami postępowania odwoławczego.
V. Ocena zarzutów odwołania
36.
Toshiba podnosi trzy zarzuty odwołania. Po pierwsze, twierdzi ona, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa stwierdzając, iż Komisja nie naruszyła jej prawa do obrony. Po drugie, twierdzi, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, stwierdzając, iż metoda obliczenia grzywny Toshiby zastosowana przez Komisję nie naruszała zasady równego traktowania. Po trzecie, Toshiba podnosi, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, stwierdzając, iż pomimo tego, że Komisja nie obniżyła kwoty grzywny nałożonej na Toshibę, aby odzwierciedlić jej relatywne uczestnictwo w naruszeniu, Komisja nie naruszyła zasady równego traktowania.
A. W przedmiocie pierwszego zarzutu odwołania
1.
Argumentacja stron
37.
Poprzez pierwszy zarzut odwołania Toshiba podnosi, iż Sąd naruszył prawo poprzez stwierdzenie, że okoliczność, iż Komisja wydała przed przyjęciem zaskarżonej decyzji pismo przedstawiające okoliczności faktyczne zamiast pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, nie stanowiła naruszenia przez Komisję przysługującego Toshibie prawa do obrony. Zdaniem Toshiby Komisja była zobowiązana do wydania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów.
38.
Toshiba podnosi, po pierwsze, że wbrew temu, co ustalił Sąd w pkt 42 zaskarżonego wyroku, postępowanie, które zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji, nie stanowi „ciągu dalszego” postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 2007 r.
39.
Po drugie, Toshiba zarzuca Sądowi, że chociaż słusznie stwierdził w pkt 74 zaskarżonego wyroku, iż Komisja jest zobowiązana do przedstawienia dodatkowych elementów dotyczących szczegółowych zasad realizacji jej zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego grzywny, to zaprzeczył sam sobie, twierdząc dokładnie w tym samym punkcie, że przedstawienie dodatkowych elementów mogłoby nastąpić „po wysłaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów”, a nie – w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. W pkt 74 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że Toshiba ma prawo do bycia wysłuchaną nie tylko w przedmiocie dodatkowej kwoty nałożonej grzywny, mającej zapewnić skutek odstraszający, lecz także ogólnie, w kwestii metody obliczania grzywien. Prawo Toshiby do obrony byłoby chronione wyłącznie wówczas, gdyby dodatkowe elementy dotyczące skutku odstraszającego, o których mowa w pkt 74, przedstawiono w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, ponieważ wydanie pisma w sprawie przedstawienia zarzutów jest, w przeciwieństwie do pisma przedstawiającego okoliczności faktyczne, przewidziane w rozporządzeniu nr 1/2003 i w rozporządzeniu nr 773/2004 oraz powoduje powstanie innych uprawnień procesowych, a mianowicie prawa do wydania decyzji przez kolegium komisarzy oraz prawa do przesłuchania ustnego.
40.
Komisja twierdzi, że jeżeli pierwszy zarzut odwołania należy rozumieć w ten sposób, iż grzywnę można nałożyć wyłącznie w ramach nowego postępowania, zarzut ten jest niedopuszczalny, gdyż nie został podniesiony w pierwszej instancji.
41.
Co do istoty Komisja twierdzi, że pierwszy zarzut odwołania, jeżeli należy go rozumieć w ten sposób, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji należało wydać nowe pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, należy oddalić.
42.
Po pierwsze, Komisja podkreśla, że Sąd słusznie stwierdził w pkt 42 zaskarżonego wyroku, iż postępowanie, które zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji, stanowiło ciąg dalszy postępowania, które zakończyło się wydaniem decyzji z 2007 r. Powodem ku temu jest fakt, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postępowanie przeprowadzane celem zastąpienia aktu, którego nieważność została stwierdzona przez Sąd, powinno zostać podjęte dokładnie tam, gdzie dopuszczono się niezgodności z prawem.
43.
Po drugie, Komisja podnosi, że chociaż przed wydaniem zaskarżonej decyzji wystosowała pismo przedstawiające okoliczności faktyczne, to nie miała takiego obowiązku, ponieważ wszelkie elementy niezbędne do obliczenia kwoty grzywny przedstawione zostały już w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. Sąd naruszył prawo, stwierdzając w pkt 74 zaskarżonego wyroku, że Komisja była zobowiązana do przedstawienia dodatkowych elementów dotyczących szczegółowych zasad realizacji jej zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego grzywny, ponieważ orzecznictwo powołane przez Sąd w tym punkcie nie odnosi się do obliczania wysokości grzywny, lecz do stwierdzenia naruszenia.
2.
Ocena
a)
W przedmiocie dopuszczalności
44.
Komisja twierdzi, że pierwszy zarzut odwołania jest niedopuszczalny, gdyż stanowi zarzut nowy. Zdaniem Komisji Toshiba nie podniosła przed Sądem przeciwko niej zarzutu, że nie może ona wydać zaskarżonej decyzji bez wszczęcia nowego postępowania.
45.
To prawda, że Toshiba nie podniosła przed Sądem, iż Komisja nie może wydać zaskarżonej decyzji bez powtarzania całego postępowania. Jednakże nie podniosła ona tego zarzutu także przed Trybunałem. Wysuwając twierdzenie, że postępowanie, które zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji, nie stanowi „dalszego ciągu” postępowania, które zakończyło się wydaniem decyzji z 2007 r., Toshiba podnosi jedynie, iż konieczne jest wystosowanie nowego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, gdyż pismo w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. nie może zostać uznane za etap przygotowujący wydanie zaskarżonej decyzji. W replice Toshiba wyjaśnia, że poprzez pierwszy zarzut odwołania podważa ona jedynie zajęte przez Sąd stanowisko oddalające jej zarzut, zgodnie z którym konieczne jest wydanie nowego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów.
46.
Uważam zatem, że pierwszy zarzut odwołania jest dopuszczalny.
b)
Co do istoty
47.
W moim przekonaniu Komisja nie była zobowiązana do wydania przed wydaniem zaskarżonej decyzji nowego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. Po pierwsze, stwierdzenie nieważności decyzji z 2007 r. pozostało bez wpływu na ważność pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. Po drugie, Komisja nie była zobowiązana do przekazania informacji o tym, jakie zasady ma zamiar stosować realizując swój zamiar zapewnienia w zaskarżonej decyzji skutku odstraszającego grzywny.
1) Ważność pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r.
48.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stwierdzenie nieważności aktu Unii nie musi wywierać wpływu na ważność aktów przygotowawczych, ponieważ postępowanie mające na celu zastąpienie aktu, którego nieważność stwierdzono, może co do zasady zostać podjęte na nowo dokładnie od tego momentu, w którym wystąpiła niezgodność z prawem (
15
).
49.
Na pytanie, czy stwierdzenie nieważności decyzji z 2007 r. wywarło wpływ na ważność pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r., należy odpowiedzieć przez odniesienie do zakresu obowiązywania wyroku z 2011 r. W celu ustalenia zakresu tego wyroku konieczne jest odwołanie się do jego uzasadnienia. W uzasadnieniu tym, po pierwsze, wskazano dokładny przepis uznany za niezgodny z prawem, oraz po drugie, przedstawiono dokładne powody niezgodności z prawem stwierdzonej w sentencji (
16
).
50.
W uzasadnieniu wyroku z 2011 r. wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji z 2007 r. spowodowane było naruszeniem zasady równego traktowania przy obliczaniu wysokości grzywny. W celu obliczenia kwot wyjściowych grzywien Komisja przyjęła rok 2001 jako rok referencyjny w przypadku producentów japońskich, a rok 2003 – w przypadku producentów europejskich. Rok 2003 był ostatnim pełnym rokiem trwania naruszenia. Przyjmując rok 2001 jako referencyjny dla producentów japońskich, Komisja zamierzała uwzględnić nierówną pozycję rynkową dwóch udziałowców TM T&D (Melco posiadała znacznie większy udział w rynku RIG niż Toshiba). Rok 2001 był ostatnim rokiem bezpośredniego uczestnictwa Toshiby i Melco w naruszeniu przed utworzeniem TM T&D. Uwzględnienie nierównej pozycji Toshiby i Melco byłoby niemożliwe, gdyby Komisja podzieliła obroty TM T&D za 2003 r. pomiędzy Toshibę i Melco odpowiednio według ich udziałów w przedsiębiorstwie joint venture (było to przedsiębiorstwo joint venture o strukturze udziałów 50:50). Sąd stwierdził, że chociaż cel Komisji był zgodny z prawem, to instytucja ta mogła go osiągnąć bez traktowania producentów japońskich i europejskich w sposób nierówny. Na przykład przy obliczaniu kwoty wyjściowej dla TM T&D Komisja mogła użyć obrotów tej spółki za 2003 r., a następnie podzielić kwotę wyjściową pomiędzy Toshibę i Melco według stosunku sprzedaży RIG dokonanych przez te spółki w 2001 r. (
17
). Wobec tego niezgodność z prawem dotyczyła wyboru roku referencyjnego wykorzystanego w celu obliczenia kwot wyjściowych grzywien.
51.
Bezsprzeczne jest, że w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. nie wskazano możliwości wyboru różnych lat w celu obliczenia kwot wyjściowych w przypadku producentów japońskich i producentów europejskich. Wobec tego ustalenie poczynione w wyroku z 2011 r., zgodnie z którym wybór roku 2001 jako referencyjnego dla producentów japońskich jest niezgodny z prawem, nie może wywierać wpływu na ważność pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r.
52.
W konsekwencji Sąd słusznie orzekł w pkt 42 zaskarżonego wyroku, że treść pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. „nie został[a] podważon[a] w wyroku [z 2011 r.]”.
53.
Bez wpływu na ten wniosek pozostają wyroki ThyssenKrupp Stainless (
18
) i Bolloré (
19
), w których uznano, że przed ponownym wydaniem decyzji, której nieważność stwierdził Sąd, konieczne było wydanie nowego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów.
54.
W dwóch wspomnianych sprawach stwierdzono nieważność pierwotnych decyzji Komisji na tej podstawie, że opierały się one na elementach, które nie były uwzględnione w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów i w odniesieniu do których stronom nie zapewniono możliwości wypowiedzenia się (
20
).
55.
Z kolei w niniejszej sprawie nieważność decyzji z 2007 r. stwierdzono na tej podstawie, że poprzez zastosowanie w przypadku producentów japońskich i europejskich różnych lat referencyjnych Komisja dopuściła się ich nierównego traktowania. Stwierdzenie nieważności decyzji z 2007 r. nie nastąpiło na tej podstawie, że zamiar przyjęcia przez Komisję roku 2001 za referencyjny w przypadku producentów japońskich nie został uwzględniony w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r.
56.
Na przedstawiony w pkt 52 powyżej wniosek bez wpływu pozostaje także argument Toshiby, zgodnie z którym wyrok PVC II nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. W wyroku PVC II Trybunał orzekł, że nowe pismo w sprawie przedstawienia zarzutów nie jest wymagane (
21
). Zdaniem Toshiby w wyroku PVC II stwierdzenie nieważności decyzji nastąpiło z uwagi na uchybienie proceduralne, podczas gdy w niniejszej sprawie podstawą dla stwierdzenia nieważności decyzji z 2007 r. była niezgodność z prawem metody obliczania grzywien.
57.
W moim przekonaniu powodem, dla którego w wyroku PVC II nie uznano za konieczne wystosowanie nowego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, nie był fakt, iż błąd wywarł wpływ na postępowanie, a nie na zasadność decyzji czy obliczenie wysokości grzywny. Chodzi o to, że błąd polegał na nieprawidłowym uwierzytelnieniu decyzji przez kolegium komisarzy. Z uwagi na to, że jedynie decyzja stwierdzająca naruszenie art. 101 TFUE lub 102 TFUE (a nie – pismo w sprawie przedstawienia zarzutów) wymaga uwierzytelnienia, błąd ten nie mógł wywrzeć wpływu na ważność pisma w sprawie przedstawienia zarzutów (
22
). Taki sam wniosek można wysnuć w odniesieniu do wyroku ICI II (
23
).
58.
Pragnę dodać, że sytuacja rozpatrywana w niniejszej sprawie różni się od tej będącej przedmiotem ostatniej opinii rzecznika generalnego N. Wahla w sprawie Feralpi (
24
).
59.
Nieważność decyzji Komisji stwierdzono tam z tego względu, że podstawą prawną jej wydania był art. 65 ust. 4 i 5 EWWiS, a Komisji po wygaśnięciu traktatu EWWiS nie przysługiwało już uprawnienie do stwierdzenia naruszenia art. 65 ust. 1 tego traktatu (
25
). Komisja wydała następnie nową decyzję, na podstawie art. 7 ust. 1 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. W wyroku Feralpi Sąd orzekł, że Komisja nie jest zobowiązana do sporządzenia przed wydaniem nowej decyzji nowego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, ponieważ, po pierwsze, niezgodność z prawem zaistniała na etapie wydawania decyzji, a po drugie, fakty i zarzuty w tych dwu decyzjach były takie same (
26
).
60.
Zdaniem rzecznika generalnego N. Wahla należało uchylić wyrok Sądu oraz stwierdzić nieważność nowej decyzji. Po pierwsze, nie podjęto żadnych kroków zgodnie z procedurą przewidzianą w rozporządzeniu nr 1/2003 lub 17/62 (
27
), ani po stwierdzeniu nieważności decyzji (
28
), ani przed (
29
) tym stwierdzeniem. Po drugie, kroków proceduralnych podjętych na gruncie postanowień traktatu EWWiS nie można uznać za ważne akty przygotowawcze poprzedzające wydanie nowej decyzji. Powodem ku temu był fakt, że uprawnienia przyznane Komisji w drodze rozporządzenia nr 1/2003 różniły się od tych przyznanych jej na mocy traktatu EWWiS (
30
) oraz że „nie przeprowadzono takiego postępowania – na podstawie przepisów rozporządzeń nr 17/62 i nr 2842/98 (
31
), odpowiadających przepisom przewidzianym w aktualnie obowiązujących rozporządzeniach nr 1/2003 i nr 773/2004 – które Komisja mogłaby podjąć, aby móc bezpośrednio przejść do przyjęcia nowej decyzji” (
32
). Wobec tego Komisja nie mogła wydać nowej decyzji bez przeprowadzenia przynajmniej nowego przesłuchania ustnego, tak aby strony miały możliwość przedstawienia swoich argumentów, w obecności przedstawicieli organów ochrony konkurencji państw członkowskich zaproszonych do udziału w przesłuchaniu ustnym, z którymi, jako członkami Komitetu Doradczego, Komisja winna skonsultować się przed wydaniem decyzji. Szczególnie istotne było zaangażowanie włoskiego organu ochrony konkurencji, ponieważ rozważane naruszenie odnosiło się do terytorium tylko jednego państwa członkowskiego, mianowicie Włoch (
33
).
61.
Jak wspomniałem wyżej, w moim przekonaniu sytuacja będąca przedmiotem niniejszej sprawy różni się od sytuacji rozpatrywanej w sprawie Feralpi, a rozwiązania zaproponowanego przez rzecznika generalnego N. Wahla nie można zastosować do niniejszej sprawy. W sprawie Feralpi powodem, dla którego Komisja zdaniem rzecznika generalnego N. Wahla nie mogła bezpośrednio przejść do przyjęcia nowej decyzji, był fakt, że postępowanie administracyjne poprzedzające stwierdzenie nieważności przeprowadzono (w przeważającej części) na podstawie przepisów proceduralnych, które przestały już obowiązywać, a nowych przepisów proceduralnych nie można było uznać za równoważne (
34
). Z kolei w niniejszej sprawie te same przepisy proceduralne (rozporządzenia nr 1/2003 i nr 773/2004) miały zastosowanie w toku całego postępowania. Przepisy te obowiązywały w chwili wydania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, w dniu 20 kwietnia 2006 r., jak również w chwili wydania zaskarżonej decyzji (
35
). Wobec tego nie ulega wątpliwości, że Komisja mogła bezpośrednio po stwierdzeniu nieważności decyzji z 2007 r. przejść do wydania zaskarżonej decyzji.
62.
Z powyższych względów uważam, że stwierdzenie nieważności decyzji z 2007 r. nie wpłynęło na ważność pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. Sąd słusznie zatem stwierdził w pkt 42 zaskarżonego wyroku, że przy ustalaniu tego, czy w ramach postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji przestrzegano przysługującego Toshibie prawa do obrony, należało uwzględnić informacje zawarte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r.
2) Brak obowiązku przekazania dodatkowych informacji dotyczących szczegółowych zasad realizacji zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego
63.
Przejdę teraz do rozpatrzenia kwestii, czy Sąd słusznie stwierdził w pkt 74 zaskarżonego wyroku, że „po wysłaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów [z 2006 r.] Komisja […] była zobowiązana do przedstawienia [Toshibie] dodatkowych elementów dotyczących szczegółowych zasad realizacji jej zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego grzywny”.
64.
W tym względzie Toshiba podnosi, że Sąd zaprzeczył sam sobie w pkt 74, stwierdzając, po pierwsze, że Komisja była zobowiązana do przekazania Toshibie informacji odnośnie do dodatkowej kwoty 4650000 EUR grzywny, którą zamierzała nałożyć na nią w celu zapewnienia skutku odstraszającego (zwanej dalej „kwotą dodatkową”) (
36
), oraz po drugie, że informacje te nie musiały zostać uwzględnione w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów oraz że mogły one zostać przekazane na późniejszych etapach postępowania administracyjnego. W swojej replice Toshiba wskazuje ponadto, że ustalenie poczynione przez Sąd w pkt 74, zgodnie z którym powinna ona była zostać wysłuchana w zakresie dotyczącym kwoty dodatkowej, znajduje ogólne zastosowanie do metody obliczania grzywien.
65.
Komisja twierdzi, że orzekając w pkt 74 zaskarżonego wyroku, iż była ona zobowiązana do przekazania informacji odnośnie do skutku odstraszającego grzywny, Sąd naruszył prawo.
66.
W tym względzie pragnę przypomnieć, że odnośnie do obliczania grzywien, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, Komisja czyni zadość obowiązkowi poszanowania prawa przedsiębiorstw do bycia wysłuchanym, jeśli wskazuje wyraźnie w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, iż zbada, czy należy nałożyć na te przedsiębiorstwa grzywny, i wymienia istotne okoliczności faktyczne i prawne, które mogą pociągnąć za sobą nałożenie takiej grzywny, tj. wagę i czas trwania domniemanego naruszenia i jego dokonanie „umyślnie lub przez niedbalstwo”. Jeśli natomiast Komisja wskazała okoliczności faktyczne i prawne, na których opierałaby swoje obliczenia wysokości grzywien, wówczas nie jest zobowiązana do wyjaśnienia sposobu, w jaki wykorzystałaby poszczególne okoliczności w celu określenia wysokości grzywny. Udzielenie wskazówek dotyczących wysokości przewidywanych grzywien przed wezwaniem przedsiębiorstw do przedstawienia uwag dotyczących postawionych im zarzutów oznaczałoby uprzedzenie decyzji Komisji i z tego względu byłoby niewłaściwe (
37
).
67.
Wydaje mi się, że Komisja nie jest zobowiązana do tego, by w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów wyjaśniać szczegółowe zasady realizacji swojego zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego grzywny.
68.
Skutek odstraszający jest zgodnie z pkt 1.A wytycznych z 1998 r. jednym z elementów oceny wagi naruszenia. Z orzecznictwa wynika, że Komisja musi zapewnić swym działaniom odstraszający skutek, dokonując oceny wagi naruszenia w celu ustalenia kwoty grzywny, wobec czego może dostosować kwotę grzywny przy uwzględnieniu jej pożądanego oddziaływania na przedsiębiorstwo, na które została nałożona (
38
). Ocena skutku odstraszającego grzywny odbywa się z uwzględnieniem rozmiaru oraz siły gospodarczej przedsiębiorstwa, którego sytuacja jest rozpatrywana (
39
). Dlatego wydaje mi się, że konieczność zapewnienia skutku odstraszającego można uznać za kryterium prawne w rozumieniu orzecznictwa powołanego w pkt 66 powyżej. W konsekwencji zamiar zapewnienia przez Komisję skutku odstraszającego grzywny należy uwzględnić w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów (
40
). Jednakże moim zdaniem Komisja nie jest zobowiązana do wskazania w tym piśmie szczegółowych
zasad realizacji swego zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego grzywny. Sprowadzałoby się to do „wyjaśni[a]nia sposobu, w jaki posłuży się ona” tym kryterium przy ustalaniu wysokości grzywny. Zgodnie z orzecznictwem powołanym w pkt 66 Komisja nie jest zobowiązana do wyjaśnienia, w jaki sposób zamierza połączyć najważniejsze okoliczności faktyczne i prawne.
69.
Należy zauważyć, iż w zaskarżonym wyroku Sąd nie stwierdził, że Komisja jest zobowiązana do przekazania informacji dotyczących szczegółowych zasad realizacji zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego w piśmie
w sprawie przedstawienia zarzutów. Wręcz przeciwnie, w pkt 43 i 73 Sąd orzekł, że zawarte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. informacje odnoszące się do skutku odstraszającego i kwoty dodatkowej spełniają wymogi określone w orzecznictwie. Jednakże w dalszej części tego wyroku, w jego pkt 74, Sąd wskazał, że Komisja jest zobowiązana do przekazania informacji dotyczących szczegółowych zasad realizacji swego zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego „po wysłaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów [z 2006 r.]”.
70.
Nie widzę powodu, dla którego orzecznictwo powołane w pkt 66 powyżej oraz wnioski wyciągnięte w pkt 67 i 68 nie miałyby mieć zastosowania do etapów postępowania następujących po wydaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. Jeżeli przedsiębiorstwom nie przysługuje prawo do otrzymania określonych informacji, Komisja nie jest zobowiązana do przekazania im takich informacji ani w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, ani na późniejszym etapie.
71.
Oczywiście powyższe nie stoi na przeszkodzie temu, aby Komisja miała możliwość przekazania przedsiębiorstwom takich informacji. Pragnę zauważyć, że zgodnie z zawiadomieniem Komisji w sprawie najlepszych praktyk (
41
) może ona, oprócz najważniejszych okoliczności faktycznych i prawnych, o których mowa w pkt 66 powyżej, ująć w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów „dalsze kwestie”, takie jak dane dotyczące sprzedaży oraz lata, które zostaną uwzględnione w odniesieniu do tej sprzedaży. Jednakże w tym zawiadomieniu w sprawie najlepszych praktykach wyraźnie zostało wskazane, że Komisja „nie podlega żadnym zobowiązaniom w tym zakresie” (
42
).
72.
Powyższe pozostaje też bez uszczerbku dla istniejącego po stronie Komisji zobowiązania do przekazania stronom nowych informacji w przypadku zdobycia takowych już po wydaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, w drodze uzupełniającego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów (w sytuacji gdy podnoszone są nowe zarzuty) lub w drodze pisma przedstawiającego okoliczności faktyczne (w sytuacji gdy nowe dowody potwierdzają przedstawione już zarzuty) (
43
). Jednakże informacje przekazane w ten sposób po wydaniu (pierwotnego) pisma w sprawie przedstawienia zarzutów to te, o których mowa w pkt 66 powyżej.
73.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że do obliczenia wysokości grzywny w zaskarżonej decyzji zastosowano te same elementy co w decyzji z 2007 r. Modyfikacji, w celu uwzględnienia poczynionego przez Sąd w wyroku z 2011 r. stwierdzenia, zgodnie z którym Komisja nie mogła zastosować w przypadku producentów japońskich i producentów europejskich różnych lat referencyjnych, uległa jedynie metoda obliczeniowa. W zaskarżonej decyzji zastosowana została metoda obliczeniowa zaproponowana przez Sąd w pkt 291 wspomnianego wyroku.
74.
Wobec tego jestem zdania, że jak podnosi Komisja, Sąd naruszył prawo, stwierdzając w pkt 74 zaskarżonego wyroku, iż w następstwie wydania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. Komisja była zobowiązana do przekazania Toshibie dodatkowych informacji dotyczących szczegółowych zasad realizacji zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego grzywny.
75.
Jednakże mimo iż Sąd naruszył prawo w pkt 74, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że jeśli w uzasadnieniu wyroku Sądu dopuszczono się naruszenia prawa Unii, lecz jego sentencja jest zasadna w świetle innych względów prawnych, odwołanie musi zostać oddalone (
44
).
76.
W niniejszej sprawie, chociaż Sąd niesłusznie stwierdził, iż w następstwie wydania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. Komisja była zobowiązana do przekazania dodatkowych informacji co do zasad realizacji jej zamiaru zapewnienia skutku odstraszającego grzywny, wysunął on słuszny wniosek, że nie naruszono prawa Toshiby do obrony.
77.
Z powodów wskazanych powyżej uważam, że pierwszy zarzut odwołania należy oddalić.
B. W przedmiocie drugiego zarzutu odwołania
78.
Dla jasności wywodu zanim omówię argumenty podniesione przez strony, w tym alternatywną metodę obliczeniową zastosowaną przez Toshibę, wyjaśnię pokrótce metodę obliczeniową zastosowaną przez Komisję w zaskarżonej decyzji, a następnie przedstawię swoją ocenę tej kwestii.
1.
Metoda obliczeniowa zastosowana w zaskarżonej decyzji
79.
W celu obliczenia kwoty wyjściowej w przypadku Toshiby Komisja zastosowała w zaskarżonej decyzji następującą metodę.
80.
Po zaklasyfikowaniu naruszenia jako „bardzo poważnego” Komisja podzieliła uczestniczące w nim przedsiębiorstwa na różne grupy. Grupy w zaskarżonej decyzji odpowiadają tym przyjętym w decyzji z 2007 r. Wspomniane grupy utworzono w oparciu o ich odpowiednie wyniki sprzedażowe osiągnięte na szczeblu światowym w odniesieniu do produktów RIG. W celu zachowania zgodności z wyrokiem z 2011 r. Komisja przyjęła rok 2003 za rok referencyjny w przypadku Toshiby i Melco, podczas gdy w decyzji z 2007 r. rokiem referencyjnym dla wszystkich producentów japońskich był rok 2001. Jednakże Komisja nie mogła obliczyć kwot wyjściowych w przypadku Toshiby i Melco poprzez odniesienie do wyników sprzedażowych osiągniętych przez te spółki na szczeblu światowym w 2003 r., gdyż przedsiębiorstwa te nie odnotowały żadnej sprzedaży w 2003 r. (od dnia 1 października 2002 r. przeniosły całą swą działalność w sektorze RIG na przedsiębiorstwo joint venture TM T&D). Wobec tego w celu obliczenia w szczególności kwoty wyjściowej w przypadku Toshiby Komisja zastosowała kwotę wyjściową zastosowaną w przypadku TM T&D w decyzji z 2007 r., mianowicie 31000000 EUR (zwaną dalej „hipotetyczną kwotą wyjściową dla przedsiębiorstwa joint venture”), z której wyszczególniła udział odpowiadający udziałowi Toshiby w sprzedaży zrealizowanej przez to przedsiębiorstwo oraz przez Melco w roku poprzedzającym utworzenie TM T&D, czyli w 2001 r. Kwota będąca wynikiem tych obliczeń stanowiła kwotę wyjściową dla Toshiby (
45
).
2.
Argumentacja stron
81.
Toshiba twierdzi, że Sąd naruszył prawo poprzez stwierdzenie w pkt 115 zaskarżonego wyroku, iż Komisja nie naruszyła zasady równego traktowania przy obliczaniu kwoty wyjściowej dla Toshiby w oparciu o kwotę wyjściową dla TM T&D, a nie – o obrót TM T&D.
82.
W toku postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Toshiba zaproponowała alternatywną metodę obliczenia swojej kwoty wyjściowej. Po pierwsze, zamiast kwoty wyjściowej dla TM T&D Komisja powinna była uwzględnić obroty TM T&D za rok 2003; z tej kwoty Komisja powinna by była wyodrębnić taki sam udział jak wyżej (
46
), czyli odpowiadający udziałowi Toshiby w sprzedaży własnej oraz Melco w 2001 r. Po drugie, w oparciu o te dane Komisja powinna była obliczyć udział Toshiby w rynku w 2003 r. Po trzecie, w oparciu o wspomniany udział w rynku Komisja powinna była przypisać Toshibę do odpowiedniej grupy, zgodnie z decyzją z 2007 r., mianowicie do grupy czwartej. Kwota wyjściowa dla Toshiby (9000000 EUR, kwota odpowiadająca grupie czwartej) byłaby zatem niższa niż ta przyjęta w zaskarżonej decyzji.
83.
W tym względzie Toshiba przyznaje, że, jak orzekł Sąd w pkt 114 zaskarżonego wyroku, jej grzywna nie może zostać obliczona „dokładnie w taki sam sposób” jak grzywna producentów europejskich, ponieważ nie odnotowała ona sprzedaży w 2003 r. Niemniej jednak Komisja musi zastosować najbardziej porównywalne dane i najbardziej porównywalne metodologie. W niniejszej sprawie Sąd nie wyjaśnił, dlaczego metoda obliczeniowa zaproponowana przez Toshibę była mniej odpowiednia lub mniej sztuczna niż ta zastosowana przez Komisję w zaskarżonej decyzji.
84.
Ponadto Toshiba twierdzi, że zastosowanie przez Komisję kwoty wyjściowej dla TM T&D zamiast jej obrotu odzwierciedlało wagę naruszenia TM T&D. Jednakże ta metoda obliczeniowa powinna była odzwierciedlać udział Toshiby w naruszeniu w okresie poprzedzającym utworzenie TM T&D. Z kolei zastosowanie, jak proponowała Toshiba, części obrotów TM T&D w celu obliczenia kwoty wyjściowej dla Toshiby odzwierciedlałoby udział tej spółki w naruszeniu w okresie poprzedzającym utworzenie TM T&D.
85.
Wreszcie, zdaniem Toshiby, gdyby Komisja zastosowała zaproponowaną przez nią metodologię, spółka ta zostałaby zaklasyfikowana do grupy czwartej, a więc zostałaby jej przypisana kwota wyjściowa w wysokości 9000000 EUR. Zamiast tego w zaskarżonej decyzji kwota wyjściowa dla Toshiby nie odpowiadała żadnej z grup utworzonych w decyzji z 2007 r. W konsekwencji Toshibie przypisano wyższą kwotę wyjściową niż przedsiębiorstwom o podobnej wielkości, które zaklasyfikowano do grupy czwartej.
86.
Wobec tego Toshiba wnosi do Trybunału o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim nakłada ona na spółkę grzywnę, oraz o obniżenie kwoty rzeczonej grzywny zgodnie z art. 261 TFUE.
87.
Komisja twierdzi, że Sąd nie naruszył prawa poprzez stwierdznie, iż nie naruszyła ona zasady równego traktowania.
88.
Komisja podnosi, że z uwagi na to, iż była zmuszona przyjąć rok 2003 jako rok referencyjny w celu obliczenia wysokości grzywny Toshiby, mogła wykorzystać wyłącznie dane dotyczące TM T&D. Wykorzystanie obrotu Toshiby było niemożliwe, gdyż spółka ta nie odnotowała żadnej sprzedaży w 2003 r.
89.
Komisja twierdzi ponadto, że metodologia Toshiby byłaby bardziej sztuczna niż ta zastosowana przez nią samą. W myśl metodologii Toshiby przypisano by spółce obrót za 2003 r., mimo że spółka ta nie odnotowała wówczas żadnej sprzedaży.
90.
Zdaniem Komisji gdyby musiała ona dokonać obliczenia kwoty wyjściowej dla Toshiby na podstawie obrotu TM T&D, to musiałaby przypisać Toshibie wynoszący 50% udział w obrocie TM T&D za 2003 r., ponieważ spółka ta posiada wynoszący 50% udział w TM T&D. Kwota wyjściowa dla Toshiby byłaby zatem wyższa niż ta określona w zaskarżonej decyzji.
91.
Wreszcie Komisja podkreśla, że gdyby Trybunał uznał metodologię Toshiby za bardziej odpowiednią niż ta zaproponowana przez Komisję, Sąd nie naruszyłby prawa, oddalając zarzut naruszenia zasady równego traktowania. Zadaniem Trybunału nie jest ustalenie, czy Komisja zastosowała najlepszą możliwą metodę, lecz raczej czy zastosowana metoda była zgodna z prawem.
3.
Ocena
92.
Pragnę przypomnieć, że zasada równego traktowania stanowi ogólną zasadę prawa Unii, zapisaną w art. 20 i 21 karty. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem rzeczona zasada wymaga, aby porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a odmienne sytuacje nie były traktowane jednakowo, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (
47
).
93.
Co się tyczy grzywien, zasada równego traktowania ma zastosowanie nie tylko do kwoty ostatecznej, lecz także do kroków pośrednich, takich jak podział przedsiębiorstw na kategorie w celu zastosowania zróżnicowanego traktowania (
48
).
94.
Ponadto z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przy ustalaniu kwoty grzywny zastosowanie różnych metod obliczeniowych nie może prowadzić do jakiejkolwiek dyskryminacji pomiędzy przedsiębiorstwami uczestniczącymi w tym samym naruszeniu art. 101 TFUE (
49
). Dla przykładu w wyroku Guardian (
50
) uznano, iż Komisja naruszyła zasadę równego traktowania poprzez wykluczenie sprzedaży wewnętrznej z obrotu uwzględnionego przy obliczaniu kwot wyjściowych grzywien. Z uwagi na fakt, iż powiązani ze sobą wertykalnie członkowie kartelu znajdowali się w sytuacji porównywalnej z sytuacją członków kartelu niepowiązanych ze sobą wertykalnie, należało traktować ich jednakowo, czyli sprzedaż wewnętrzną należało uwzględnić w mającym znaczenie obrocie. Powodem ku temu był fakt, że wykluczenie sprzedaży wewnętrznej z tego obrotu oznaczałoby faworyzowanie przedsiębiorstw powiązanych wertykalnie poprzez zmniejszenie stopnia ich zaangażowania w naruszenie na niekorzyść przedsiębiorstw niepowiązanych wertykalnie.
95.
Jestem zdania, że w niniejszej sprawie, wbrew temu, co twierdzi Toshiba, Sąd nie naruszył zasady równego traktowania poprzez stwierdzenie, iż możliwe było obliczenie kwoty wyjściowej dla Toshiby na podstawie kwoty wyjściowej dla TM T&D.
96.
W tym względzie Toshiba podnosi, że z uwagi na to, iż kwoty wyjściowe w przypadku producentów europejskich obliczono na podstawie ich obrotów, kwotę wyjściową dla niej należało obliczyć przyjmując za podstawę obrót TM T&D, a nie kwotę wyjściową dla TM T&D.
97.
To prawda, że w zaskarżonej decyzji Komisja zastosowała w celu obliczenia kwot wyjściowych w przypadku producentów europejskich i Toshiby różne metody. Kwoty wyjściowe w przypadku producentów europejskich ustalono, po pierwsze, poprzez obliczenie ich udziałów w rynku na podstawie wielkości zrealizowanej przez nich sprzedaży RIG w 2003 r., oraz po drugie, przypisując poszczególne przedsiębiorstwa do odpowiedniej grupy, a także przypisując im odpowiadającą kwotę wyjściową. Metoda ta jest zgodna z pkt 1.A wytycznych z 1998 r. Z kolei kwotę wyjściową dla Toshiby obliczono, po pierwsze, dokonując obliczenia kwoty wyjściowej TM T&D w 2003 r., oraz po drugie, uwzględniając część tej kwoty wyjściowej TM T&D za 2003 r. odpowiadającą udziałowi Toshiby w sprzedaży zrealizowanej przez nią i Melco w 2001 r.
98.
Jednakże pragnę podkreślić, że sytuacja producentów europejskich i Toshiby nie jest jednakowa, ponieważ ci pierwsi, w przeciwieństwie do Toshiby, odnotowali sprzedaż RIG w 2003 r. W konsekwencji Sąd słusznie stwierdził w pkt 114 zaskarżonego wyroku, że kwoty grzywny Toshiby nie można było obliczyć „dokładnie w taki sam sposób” jak grzywien producentów europejskich. Fakt ten potwierdza Toshiba.
99.
Ponadto moim zdaniem metoda zastosowana w zaskarżonej decyzji nie doprowadziła do poważnego zniekształcenia obrazu pozycji zajmowanej przez Toshibę na rynku RIG (
51
). W tym względzie pragnę zauważyć, że Komisja uwzględniła część kwoty wyjściowej TM T&D odpowiadającą udziałowi Toshiby w sprzedaży zrealizowanej przez Toshibę i Melco w roku poprzedzającym utworzenie TM T&D, a nie – część kwoty wyjściowej TM T&D odpowiadającą udziałowi Toshiby w przedsiębiorstwie joint venture (czyli 50%).
100.
Wreszcie wydaje mi się, że mniejsze różnice można wskazać z jednej strony pomiędzy metodą zastosowaną w zaskarżonej decyzji przy obliczeniu kwot wyjściowych producentów europejskich a tą zastosowaną przy obliczeniu kwoty wyjściowej Toshiby, niż z drugiej strony – pomiędzy metodą zastosowaną w zaskarżonej decyzji przy obliczeniu kwot wyjściowych producentów europejskich a metodą zaproponowaną przez Toshibę do obliczenia jej kwoty wyjściowej (
52
).
101.
W zaskarżonej decyzji Komisja obliczyła kwotę wyjściową Toshiby na podstawie kwoty wyjściowej TM T&D ustalonej w decyzji z 2007 r. Jednakże samą kwotę wyjściową TM T&D obliczono na podstawie obrotu osiągniętego przez TM T&D w 2003 r. Wobec tego metoda zastosowana w zaskarżonej decyzji w celu obliczenia kwoty wyjściowej Toshiby uwzględnia, chociaż pośrednio, obrót TM T&D.
102.
Alternatywna metoda zaproponowana przez Toshibę nie przewiduje w moim przekonaniu bardziej bezpośredniego zastosowania obrotu TM T&D. Chociaż metoda Komisji opiera się na uwzględnieniu części kwoty wyjściowej TM T&D, metoda Toshiby wymaga obliczenia hipotetycznego obrotu tej spółki za 2003 r. i, na tej podstawie, jej hipotetycznego udziału w rynku w 2003 r. Wątpię, aby te dodatkowe kroki przewidziane w metodzie Toshiby umożliwiały bardziej bezpośrednie zastosowanie obrotu TM T&D za 2003 r. czy też dokładniejsze przedstawienie pozycji rynkowej Toshiby w 2003 r.
103.
Wbrew temu, co twierdzi Toshiba, Sąd wyjaśnił powody, dla których zaproponowana metoda alternatywna była, jak określiła Toshiba, „mniej odpowiednia” niż metoda Komisji. W pkt 128 zaskarżonego wyroku Sąd zauważył, że „zgodnie [ze stanowiskiem Komisji] metoda zaproponowana przez [Toshibę] dla ustalenia wirtualnych obrotów udziałowców TM T&D skutkowałaby sztucznym rozdziałem obrotów osiągniętych przez tę spółkę, dokonanym pomimo tego, że stanowiła ona podmiot odrębny od tych udziałowców”. Jak wyjaśniono powyżej, zastosowanie metody zaproponowanej przez Toshibę doprowadziłoby do obliczenia jej hipotetycznego obrotu za 2003 r., czyli skutkowałoby „sztucznym rozdzieleniem” rzeczywistych obrotów TM T&D za 2003 r.
104.
Podsumowując: Sąd nie naruszył zasady równego traktowania poprzez stwierdzenie, że kwota wyjściowa Toshiby mogła zostać obliczona na podstawie kwoty wyjściowej TM T&D.
105.
Wniosku tego nie można zakwestionować za pomocą twierdzenia Toshiby, zgodnie z którym metoda obliczeniowa zastosowana w zaskarżonej decyzji spowodowała przypisanie jej wyższej kwoty wyjściowej niż miało to miejsce w przypadku przedsiębiorstw o porównywalnej wielkości.
106.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem aby sprawdzić, czy podział członków kartelu na kategorie jest zgodny z zasadami równego traktowania oraz proporcjonalności, Sąd – w ramach kontroli sposobu korzystania przez Komisję z przysługującego jej w tej dziedzinie swobodnego uznania – powinien jednak ograniczyć się do sprawdzenia, czy podział ten jest spójny i obiektywnie uzasadniony (
53
).
107.
W niniejszej sprawie prawdą jest, że kwota wyjściowa przypisana Toshibie w zaskarżonej decyzji (10863199 EUR) nie odpowiada żadnej z kwot wyjściowych odnoszących się do grup utworzonych w decyzji z 2007 r. (17000000 EUR dla trzeciej grupy, do której przypisano Toshibę w decyzji z 2007 r., oraz 9000 0000 EUR dla czwartej grupy, do której zdaniem Toshiby należy ją przypisać) (
54
).
108.
Jednakże z uwagi na to, iż w zaskarżonej decyzji kwotę wyjściową dla Toshiby obliczono z uwzględnieniem części kwoty wyjściowej dla TM T&D, nie mogła ona odpowiadać żadnej z kwot wyjściowych określonych w decyzji z 2007 r. Ponadto Toshiba nie podnosi, że umieszczając TM T&D w drugiej grupie, a tym samym przypisując tej spółce kwotę wyjściową w wysokości 31000000 EUR, Komisja naruszyła zasadę równego traktowania (
55
).
109.
Z powodów wskazanych powyżej uważam, że drugi zarzut odwołania należy oddalić.
C. W przedmiocie trzeciego zarzutu odwołania
1.
Argumentacja stron
110.
Toshiba podnosi, iż Sąd naruszył prawo poprzez stwierdzenie, że Komisja, pomimo tego, iż nie obniżyła kwoty grzywny nałożonej na Toshibę celem odzwierciedlenia jej relatywnego uczestnictwa w naruszeniu, nie naruszyła zasady równego traktowania.
111.
Toshiba twierdzi, że o ile producenci europejscy uczestniczyli we wspólnym uzgodnieniu, jak również w mających znamiona zmowy działaniach w EOG, o tyle producenci japońscy brali udział jedynie w tym pierwszym naruszeniu. Wobec tego uczestnictwo producentów japońskich w naruszeniu miało mniej poważny charakter niż uczestnictwo przedsiębiorstw europejskich. Fakt ten należało uwzględnić przy określaniu kwoty wyjściowej Toshiby. W konsekwencji poprzez stwierdzeniew pkt 142 zaskarżonego wyroku, że Toshiba przyczyniła się do naruszenia „w stopniu porównywalnym do wkładu przedsiębiorstw europejskich” oraz że traktując producentów europejskich i japońskich w równy sposób, Komisja nie naruszyła zasady równego traktowania, Sąd naruszył prawo.
112.
Komisja twierdzi, że trzeci zarzut odwołania jest niedopuszczalny, gdyż nie został on podniesiony przed Sądem.
113.
Instytucja ta przyznaje, że w piątym z podniesionych przed Sądem zarzutów Toshiba podniosła naruszenie zasady równego traktowania w zakresie dotyczącym ustalenia poziomu jej odpowiedzialności. Komisja podkreśla jednak, iż w swojej replice Toshiba wskazała, że ten piąty zarzut nie dotyczył kwestii wagi jej zachowania. Wobec tego piąty zarzut Toshiby staje się pozbawiony treści, a spółka ta w rzeczywistości zrezygnowała z tego zarzutu. W konsekwencji, zdaniem Komisji, trzeci zarzut odwołania stanowi nowy zarzut i jako taki jest niedopuszczalny.
114.
Tytułem ewentualnym Komisja twierdzi, że trzeci zarzut odwołania jest niedopuszczalny, ponieważ podważa kwestię objętą powagą rzeczy osądzonej.
115.
Instytucja ta zauważa, iż w wyroku z 2011 r. Sąd orzekł, po pierwsze, że producenci japońscy uczestniczyli we wspólnym uzgodnieniu i doszło do jednolitego i złożonego naruszenia, oraz po drugie, że waga zachowania producentów japońskich była porównywalna do wagi zachowania producentów europejskich. Wobec tego kwestia, czy zachowanie Toshiby miało mniej poważny charakter niż zachowanie producentów europejskich, którą podniesiono poprzez trzeci zarzut odwołania, jest objęta powagą rzeczy osądzonej.
116.
Na wypadek gdyby Trybunał uznał trzeci zarzut odwołania za dopuszczalny, Komisja twierdzi, że należy go oddalić.
117.
Komisja twierdzi w tym względzie, że w sytuacji gdy przedsiębiorstwo, które uczestniczy jedynie w niektórych aspektach kartelu, ma mimo wszystko świadomość ogólnego planu obejmującego jego całokształt, ponosi ono odpowiedzialność za całość naruszenia.
118.
W odpowiedzi Toshiba podnosi, że trzeci zarzut odwołania jest dopuszczalny. Po pierwsze, zarzut ten nie stanowi nowego zarzutu, ponieważ nie wycofała ona piątego z zarzutów podniesionych przed Sądem, a Sąd w zaskarżonym wyroku wydał orzeczenie w przedmiocie tego zarzutu. Po drugie, trzeci zarzut odwołania nie odnosi się do kwestii objętej powagą rzeczy osądzonej, gdyż za jego pomocą zakwestionowana została kwota grzywny nałożonej na spółkę, a nie – istnienie jednolitego i złożonego naruszenia, która to kwestia jest objęta powagą rzeczy osądzonej.
2.
Ocena
a)
W przedmiocie dopuszczalności
119.
Moim zdaniem trzeci zarzut odwołania należy uznać za niedopuszczalny, ponieważ zgodnie z nim kwota grzywny nałożonej na Toshibę powinna zostać obniżona ze względu na jej ograniczone uczestnictwo w naruszeniu, a kwestia ta jest objęta powagą rzeczy osądzonej.
120.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem istotne jest, aby orzeczenia sądowe, które stały się prawomocne po wyczerpaniu przysługujących środków odwoławczych lub po upływie przewidzianych dla tych środków terminów, były niepodważalne. Powaga rzeczy osądzonej w odniesieniu do wyroku może stanowić przeszkodę w dopuszczalności skargi, jeśli wcześniejsza skarga, która doprowadziła do wydania rozpatrywanego wyroku, dotyczyła tych samych stron, miała taki sam przedmiot i była oparta na tej samej podstawie. Powaga rzeczy osądzonej dotyczy jedynie tych okoliczności faktycznych i prawnych, które zostały faktycznie lub w sposób konieczny rozstrzygnięte przez dane orzeczenie sądu (
56
).
121.
Pragnę przypomnieć, iż w zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że naruszenie obejmowało trzy elementy: po pierwsze, „wspólne uzgodnienie” pomiędzy producentami japońskimi i europejskimi, w ramach którego producenci japońscy zobowiązali się nie wchodzić na rynki krajowe producentów europejskich, a producenci europejscy – na rynek japoński; po drugie, porozumienie GQ, ustanawiające zasady umożliwiające przydzielanie projektów dotyczących RIG pomiędzy producentów japońskich i europejskich w krajach innych niż (w szczególności) Japonia oraz rynki krajowe producentów europejskich; po trzecie, porozumienie EQ, w ramach którego projekty dotyczące RIG były przydzielane producentom europejskim i rozdzielane pomiędzy nimi. Wspomniane uzgodnienia uznano za jednolite i złożone naruszenie, a nie – szereg naruszeń (
57
).
122.
W wyroku z 2011 r. Sąd potwierdził, że wspomniane uzgodnienia składały się na jednolite i złożone naruszenie (
58
). W tym względzie nieistotne było to, że producenci japońscy nie uczestniczyli w działaniach kartelowych w EOG (nie podpisali porozumienia EQ). Powodem ku temu był fakt, iż bierna rola producentów japońskich w odniesieniu do przydzielania projektów dotyczących RIG na rynku EOG była „wstępną przesłanką” umożliwienia przydzielania projektów RIG w EOG wyłącznie producentom europejskim (
59
). W postępowaniu odwoławczym Trybunał potwierdził ustalenia Sądu (
60
).
123.
Poprzez trzeci zarzut odwołania Toshiba twierdzi, iż „Sąd dopuścił się naruszenia prawa poprzez stwierdzenie, że Komisja […], pomimo tego, iż nie obniżyła kwoty nałożonej na Toshibę grzywny celem odzwierciedlenia jej relatywnego uczestnictwa w naruszeniu, nie naruszyła zasady równości traktowania”.
124.
Uważam, po pierwsze, że poprzez trzeci zarzut odwołania Toshiba nie podważa istnienia jednolitego i złożonego naruszenia. W swojej replice Toshiba wyraźnie wskazuje, że nie kwestionuje poczynionego przez Sąd w pkt 141 zaskarżonego wyroku ustalenia, zgodnie z którym zobowiązanie producentów japońskich do powstrzymania się od wejścia na rynek EOG (powtórzone z wyroku z 2011 r.) stanowiło „wstępną przesłankę” umożliwienia przydzielania producentom europejskim projektów dotyczących RIG na zasadach przewidzianych w porozumieniu EQ. Uznanie zobowiązania producentów japońskich do powstrzymania się od wejścia na rynek EOG za wstępną przesłankę podejmowania mających znamiona zmowy działań w EOG jest równoznaczne z uznaniem, że wspomniane dwa porozumienia stanowią całość i należy traktować je jako jednolite naruszenie.
125.
Po drugie, należy zauważyć, że poprzez trzeci zarzut odwołania Toshiba podnosi, iż nałożona na nią kwota grzywny powinna zostać obniżona, gdyż Toshiba nie uczestniczyła w działaniach kartelowych w EOG. Innymi słowy Toshiba wskazuje, że chociaż działania kartelowe w EOG nie stanowią odrębnego naruszenia, są one jego odrębnym aspektem. W konsekwencji, zdaniem Toshiby, naruszenie, którego się dopuściła, ma mniej poważny charakter niż naruszenie dokonane przez producentów europejskich, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w kwocie nałożonej na nią grzywny.
126.
W wyroku z 2011 r. Sąd orzekł, że uczestnictwo producentów japońskich w porozumieniach EOG „nie było tego samego rodzaju” co uczestnictwo producentów europejskich (ponieważ uczestnictwo producentów japońskich polegało na powstrzymaniu się od działania na rynku EOG, w odróżnieniu od aktywnego uczestnictwa producentów europejskich). „Nie [było] jednak istotnej różnicy” jeżeli chodzi o wagę tych dwóch rodzajów zachowań, ponieważ w szczególności zobowiązanie producentów japońskich do odstąpienia od wejścia na rynek EOG było wstępną przesłanką możliwości realizacji porozumienia w EOG przez producentów europejskich (
61
). Należy podkreślić, że wspomniane ustalenia zostały poczynione przez Sąd w odpowiedzi na zarzut, poprzez który Toshiba domagała się stwierdzenia nieważności nałożonej na nią grzywny lub znacznego obniżenia jej kwoty.
127.
Wobec tego kwestię, czy zachowanie Toshiby ma mniej poważny charakter niż zachowanie producentów europejskich z uwagi na brak uczestnictwa spółki w mających znamiona zmowy porozumieniach odnoszących się do EOG, rozpatrzono już w wyroku z 2011 r. (
62
).
128.
Co się tyczy orzecznictwa powołanego w pkt 120 powyżej, pragnę zauważyć, że strony postępowania zakończonego wydaniem wyroku z 2011 r. są jednocześnie stronami niniejszego postępowania (Toshiba i Komisja). Oba postępowania opierają się na tej samej podstawie prawnej, mianowicie na art. 263 TFUE. Odnośnie do przedmiotu tych postępowań należy zauważyć, że decyzja będąca przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności w niniejszym postępowaniu to nie ta sama decyzja, której częściową nieważność stwierdzono na mocy wyroku z 2011 r. Jednakże, z zastrzeżeniem metody obliczenia grzywny, którą zmodyfikowano w celu zapewnienia zgodności z wyrokiem z 2011 r., treść zaskarżonej decyzji odpowiada treści decyzji z 2007 r. (
63
).
129.
Podsumowując: kwestia, czy zachowanie Toshiby ma mniej poważny charakter niż zachowanie producentów europejskich z uwagi na brak uczestnictwa tej spółki w mających znamiona zmowy porozumieniach odnoszących się do EOG, jest objęta powagą rzeczy osądzonej.
130.
Pragnę dodać, że wbrew temu, co twierdzi Komisja, kwestia ta została podniesiona przez Toshibę przed Sądem w niniejszym postępowaniu. Poprzez piąty ze swych zarzutów spółka ta podniosła, iż Komisja naruszyła zasadę równego traktowania poprzez określenie wysokości grzywien bez uwzględnienia okoliczności, że Toshiba nie uczestniczyła w porozumieniach odnoszących się do EOG, a więc że jej zachowanie miało mniej poważny charakter niż zachowanie producentów europejskich (
64
). Toshiba nie porzuciła tego zarzutu w przedstawionej przed Sądem replice. Wskazała w niej, że „twierdzi, iż przy określaniu wysokości jej grzywny Komisja nie uwzględniła zarzucanego [jej] wkładu w działanie kartelowe”. Wobec tego twierdzenie Komisji, że trzeci zarzut odwołania stanowi nowy zarzut, jest błędne.
131.
Podsumowując: Sąd naruszył prawo poprzez oddalenie jako bezzasadnego piątego z podniesionych przed Sądem przez Toshibę zarzutów. Moim zdaniem Sąd winien był oddalić ten zarzut jako niedopuszczalny. Jednakże nie wpływa to na zasadność sentencji zaskarżonego wyroku (
65
).
132.
Dla pełności wywodu rozpatrzę jednak pokrótce kwestię, czy Sąd słusznie stwierdził, iż Komisja nie naruszyła zasady równego traktowania poprzez ustalenie wysokości grzywny nałożonej na Toshibę bez uwzględnienia okoliczności, że nie uczestniczyła ona w mających znamiona zmowy działaniach w EOG.
b)
Co do istoty
133.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem okoliczność, iż przedsiębiorstwo nie uczestniczyło we wszystkich elementach składających się na kartel lub że w zakresie, w jakim uczestniczyło, odgrywało podrzędną rolę, powinna być brana pod uwagę przy ocenie wagi naruszenia oraz przy ustalaniu grzywny (
66
).
134.
Jednakże w niniejszej sprawie producenci japońscy, w tym Toshiba, nie uczestniczyli w przydzielaniu projektów RIG w EOG, gdyż zobowiązali się do odstąpienia od wejścia na rynek EOG. Wobec tego okoliczność, iż Toshiba nie uczestniczyła w tym aspekcie naruszenia, nie stanowi wskazania, że jej zachowanie miało mniej poważny charakter niż zachowanie producentów europejskich. Fakt ten jest jedynie skutkiem jej uczestnictwa we „wspólnym uzgodnieniu”, w myśl którego producenci japońscy zobowiązali się odstąpić od wejścia na rynek EOG.
135.
Podsumowując: gdyby Trybunał uznał trzeci zarzut odwołania za dopuszczalny, powinien oddalić go jako bezzasadny.
VI. W przedmiocie kosztów
136.
Zgodnie z art. 138 i 184 regulaminu postępowania jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Uważam, że odwołanie powinno zostać oddalone; a Komisja wniosła o zasądzenie kosztów na jej rzecz. Toshiba powinna zatem zostać obciążona kosztami poniesionymi przez Komisję.
VII. Wnioski
137.
Uważam zatem, że Trybunał powinien:
—
oddalić odwołanie;
—
obciążyć Toshiba Corp. kosztami poniesionymi przez Komisję Europejską.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Wyrok z dnia 19 stycznia 2016 r., Toshiba/Komisja, T‑404/12, EU:T:2016:18 (zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”).
(
3
)	Decyzja Komisji C(2012) 4381 final z dnia 27 czerwca 2012 r. zmieniająca decyzję C(2006) 6762 wersja ostateczna z dnia 24 stycznia 2007 dotyczącą postępowania na podstawie art. 81 traktatu WE (obecnie art. 101 [TFUE]) oraz art. 53 porozumienia EOG w zakresie, w jakim jej adresatem były Mitsubishi Electric Corporation i Toshiba Corporation (sprawa COMP/39.966 – Rozdzielnice z izolacją gazową – Grzywny).
(
4
)	Rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101 TFUE] i [102 TFEU] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1).
(
5
)	Decyzja Komisji C(2006) 6762 wersja ostateczna z dnia 24 stycznia 2007 r. dotycząca postępowania na podstawie art. 81 traktatu WE oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/38.899 – Rozdzielnice z izolacją gazową).
(
6
)	Wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., Toshiba/Komisja, T‑113/07, EU:T:2011:343 (zwany dalej „wyrokiem z 2011 r.”). Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2013 r., Siemens/Komisja, C‑239/11 P, C‑489/11 P i C‑498/11 P, EU:C:2013:866 (zwanym dalej „wyrokiem z 2013 r.”) Trybunał oddalił odwołanie wniesione od wyroku z 2011 r.
(
7
)	Rozporządzenie Komisji (WE) nr 773/2004 z dnia 7 kwietnia 2004 r. odnoszące się do prowadzenia przez Komisję postępowań zgodnie z art. [101 i 102 TFUE] (Dz.U. 2004, L 123, s. 18).
(
8
)	Wytyczne Komisji z 1998 r. w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS (Dz.U. 1998, C 9, s. 3) (zwane dalej „wytycznymi z 1998 r.”).
(
9
)	Zobacz motywy 324, 326 i 332 decyzji z 2007 r.
(
10
)	Zobacz motywy 61, 324, 326, 332, 405, 407, 428 i 429 decyzji z 2007 r.
(
11
)	Zobacz pkt 18 i 20 powyżej.
(
12
)	Punkty 280–297 wyroku z 2011 r. W innym wyroku Sąd stwierdził nieważność art. 2 lit. g) i h) decyzji z 2007 r. w zakresie, w jakim dotyczył on Melco [art. 2 lit. g) nakładał na Melco grzywnę w wysokości 113925000 EUR] (wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., Mitsubishi Electric/Komisja, T‑133/07, EU:T:2011:345, pkt 264–282). Zarzut nieważności był taki sam jak w wyroku z 2011 r.
(
13
)	Komisja w zaskarżonej decyzji zmieniła także art. 2 lit. g) decyzji z 2007 r., przewidując wyłączną odpowiedzialność Melco za zapłatę kwoty 74817000 EUR.
(
14
)	Zobacz pkt 22 powyżej i pkt 79, 80 poniżej.
(
15
)	Wyroki: z dnia 15 października 2002 r., Limburgse Vinyl Maatschappij i in./Komisja, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, od C‑250/99 P do C‑252/99 P i C‑254/99 P, EU:C:2002:582 (zwany dalej „wyrokiem PVC II”), pkt 73; z dnia 1 lipca 2009 r., ThyssenKrupp Stainless/Komisja, T‑24/07, EU:T:2009:236 (zwany dalej „wyrokiem ThyssenKrupp Stainless”), pkt 232; z dnia 25 czerwca 2010 r., Imperial Chemical Industries/Komisja, T‑66/01, EU:T:2010:255, pkt 125; z dnia 27 czerwca 2012 r., Bolloré/Komisja, T‑372/10, EU:T:2012:325 (zwany dalej „wyrokiem Bolloré”), pkt 74; z dnia 9 grudnia 2014 r., Feralpi/Komisja, T‑70/10, EU:T:2014:1031, pkt 133.
(
16
)	Wyrok z dnia 20 kwietnia 1999 r., Limburgse Vinyl Maatschappij/Komisja, T‑305/94, T‑306/94, T‑307/94, od T‑313/94 do T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 i T‑335/94, EU:T:1999:80, pkt 184.
(
17
)	Zobacz wyrok z 2011 r., pkt 286–293. Toshiba nie zakwestionowała przed Trybunałem ustaleń Sądu przedstawionych w tych punktach. Zrobił to jedynie producent europejski Siemens na tej podstawie, że Komisja powinna była przyjąć rok 2001 jako referencyjny także dla producentów europejskich (wyrok z dnia 19 grudnia 2013 r., Siemens/Komisja, C‑239/11 P, C‑489/11 P i C‑498/11 P, EU:C:2013:866, pkt 29–31, 271–276, 285–296).
(
18
)	Wyżej wymieniony w przypisie 15, pkt 233.
(
19
)	Wyżej wymieniony w przypisie 15, pkt 75.
(
20
)	Decyzja Komisji została częściowo unieważniona na tej podstawie, że zamiar Komisji polegający na przypisaniu ThyssenKrupp Stainless odpowiedzialności za zachowanie jej spółki zależnej Thyssen nie został uwzględniony w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów skierowanym do ThyssenKrupp Stainless (wyroki: z dnia 13 grudnia 2001 r., Krupp Thyssen Stainless/Komisja, T‑45/98 i T‑47/98, EU:T:2001:288, pkt 58–68; z dnia 14 lipca 2005 r., ThyssenKrupp/Komisja, C‑65/02 P i C‑73/02 P, EU:C:2005:454, pkt 80–97); jak również na tej podstawie, że zamiar Komisji w zakresie przypisania Bolloré odpowiedzialności nie tylko za zachowanie jej spółki zależnej Copigraph, lecz także za własne bezpośrednie uczestnictwo w kartelu, nie został uwzględniony w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów (wyroki: z dnia 26 kwietnia 2007 r., Bolloré/Komisja, T‑109/02, T‑118/02, T‑122/02, T‑125/02, T‑126/02, T‑128/02, T‑129/02, T‑132/02 i T‑136/02, EU:T:2007:115, pkt 79; z dnia 3 września 2009 r., Papierfabrik August Koehler i in./Komisja, C‑322/07 P, C‑327/07 P i C‑338/07 P, EU:C:2009:500, pkt 44, 45).
(
21
)	Wyżej wymieniony w przypisie 15, pkt 74–76.
(
22
)	Wyrok z dnia 15 czerwca 1994 r., Komisja/BASF i in., C‑137/92 P, pkt 74–78.
(
23
)	Wyrok z dnia 29 czerwca 1995 r., ICI/Komisja, T‑37/91 (zwany dalej „wyrokiem ICI II”), pkt 90–93.
(
24
)	Opinia rzecznika generalnego N. Wahla z dnia 8 grudnia 2016 r., Feralpi/Komisja, C‑85/15 P, EU:C:2016:940. Sprawa w toku przed Trybunałem.
(
25
)	Wyrok z dnia 25 października 2007 r., SP/Komisja, T‑27/03, T‑46/03, T‑58/03, T‑79/03, T‑80/03, T‑97/03 i T‑98/03, EU:T:2007:317, pkt 120.
(
26
)	Wyrok z dnia 9 grudnia 2014 r., Feralpi/Komisja, T‑70/10, EU:T:2014:1031 (zwany dalej „wyrokiem Feralpi”), pkt 128–142.
(
27
)	Rozporządzenie Rady EWG [z dnia 6 lutego 1962 r.]: pierwsze rozporządzenie wprowadzające w życie art. [81 WE i 82 WE] (Dz.U. polskie wydanie specjalne: rozdz. 8, t. 1, s. 3–10). Rozporządzenie nr 17/62 uchylono i zastąpiono rozporządzeniem nr 1/2003 z dnia 1 maja 2004 r.
(
28
)	Z wyjątkiem konsultacji z Komitetem Doradczym (opinia rzecznika generalnego N. Wahla z dnia 8 grudnia 2016 r. w sprawie Feralpi/Komisja, C‑85/15 P, EU:C:2016:940, pkt 31).
(
29
)	Przed stwierdzeniem nieważności decyzji Komisja podjęła szereg kroków proceduralnych zgodnie z rozporządzeniem nr 17 (wydała uzupełniające pismo w sprawie przedstawienia zarzutów i przeprowadziła drugie przesłuchanie ustne w obecności przedstawicieli państw członkowskich). Zasadniczo ani w uzupełniającym piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, ani podczas drugiego przesłuchania ustnego nie omówiono jednak aspektów materialnych sprawy (opinia rzecznika generalnego N. Wahla z dnia 8 grudnia 2016 r. w sprawie Feralpi/Komisja, C‑85/15 P, EU:C:2016:940, pkt 40, 41).
(
30
)	Opinia rzecznika generalnego N. Wahla z dnia 8 grudnia 2016 r. w sprawie Feralpi/Komisja, C‑85/15 P, EU:C:2016:940, pkt 47.
(
31
)	Rozporządzenie Komisji (WE) z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie przesłuchania stron w określonych procedurach na podstawie art. [101 TFUE i 102 TFUE] (Dz.U. 1998, L 354, s. 18).
(
32
)	Opinia rzecznika generalnego N. Wahla z dnia 8 grudnia 2016 r. w sprawie Feralpi/Komisja, C‑85/15 P, EU:C:2016:940, pkt 49.
(
33
)	Opinia rzecznika generalnego N. Wahla z dnia 8 grudnia 2016 r. w sprawie Feralpi/Komisja, C‑85/15 P, EU:C:2016:940, pkt 54–60.
(
34
)	Jak podkreślił Sąd, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy proceduralne ogólnie są uznawane za znajdujące zastosowanie do wszystkich postępowań toczących się w chwili ich wejścia w życie (wyrok z dnia 9 grudnia 2014 r., Feralpi/Komisja, T‑70/10, EU:T:2014:1031, pkt 117).
(
35
)	Z wyjątkiem wniosku o złagodzenie sankcji, o którym mowa w pkt 11 powyżej, złożonego ustnie w dniu 3 marca 2004 r. i uwzględnionego w dniu 15 kwietnia 2004 r., czyli przed wejściem w życie rozporządzeń nr 1/2003 i nr 773/2004 w dniu 1 maja 2004 r. Kontrole przeprowadzono zaś w dniach 11 i 12 maja 2004 r., gdy wspomniane rozporządzenia już obowiązywały.
(
36
)	Pragnę wskazać, że dodatkową kwotę obliczono w sposób następujący. Grzywna nałożona na zasadzie odpowiedzialności solidarnej na Toshibę i Melco za okres prowadzenia działalności przez TM T&D, czyli za okres od 1 października 2002 r. do 11 maja 2004 r., została pomnożona przez określony w odniesieniu do Toshiby i służący zapewnieniu skutku odstraszającego mnożnik, a będąca wynikiem tej operacji kwota pomniejszona o kwotę grzywny nałożonej na zasadzie odpowiedzialności solidarnej została nałożona na Toshibę tytułem odpowiedzialności indywidualnej.
(
37
)	Wyroki: z dnia 15 czerwca 2005 r., Tokai Carbon/Komisja, T‑71/03, T‑74/03, T‑87/03 i T‑91/03, EU:T:2005:220, pkt 139–141; z dnia 28 czerwca 2005 r., Dansk Rørindustri i in./Komisja, C‑189/02 P, C‑202/02 P, od C‑205/02 P do C‑208/02 P i C‑213/02P, EU:C:2005:408, pkt 439; z dnia 9 lipca 2009 r., Archer Daniels Midland/Komisja, C‑511/06 P, EU:C:2009:433, pkt 68, 69.
(
38
)	Wyrok z dnia 13 lipca 2011 r., Dow Chemicals i in./Komisja, T‑42/07, EU:T:2011:357, pkt 148, 149.
(
39
)	Wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., Hitachi i in./Komisja, T‑112/07, EU:T:2011:342, pkt 350. W tym względzie zob. L. Bernardeau, J.P. Christienne, Les amendes en droit de la concurrence. Pratique décisionnelle et contrôle juridictionnel du droit de l’Union, Larcier 2013, pkt I.183.
(
40
)	Pragnę zauważyć, że w pkt 415 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z 2006 r. Komisja wskazała, iż „proponuje ustalenie wysokości wszelkich grzywien na poziomie wystarczającym dla zapewnienia skutku odstraszającego”, oraz że w jego pkt 414 odniosła się ona, w zakresie dotyczącym zróżnicowanego traktowania, do „znaczenia [każdego przedsiębiorstwa] w branży RIG oraz wpływu [ich] noszącego znamiona nadużycia zachowania […] na konkurencję”. Poza tym w pkt 32 pisma z 2012 r. przedstawiającego okoliczności faktyczne Komisja wskazała, że „zamierza uwzględnić łączne obroty Melco i Toshiby, aby zapewnić wystarczający skutek odstraszający”.
(
41
)	Zawiadomienie Komisji w sprawie najlepszych praktyk w zakresie prowadzenia postępowań w związku z art. 101 TFUE i 102 TFUE (Dz.U. 2011, C 308, s. 6) (zwane dalej „zawiadomieniem Komisji w sprawie najlepszych praktyk”).
(
42
)	Punkt 85 zawiadomienia Komisji w sprawie najlepszych praktyk. Zobacz także pkt 7 tego zawiadomienia.
(
43
)	Zawiadomienie Komisji w sprawie najlepszych praktyk, pkt 109–111.
(
44
)	Wyrok z dnia 29 marca 2011 r., ThyssenKrupp Nirosta/Komisja, C‑352/09 P, EU:C:2011:191, pkt 136; opinia rzecznik generalnej E. Sharpston z dnia 19 stycznia 2016 r. w sprawie Komisja/McBride i in., C‑361/14 P, EU:C:2016:25, pkt 78.
(
45
)	Motywy 57–63 zaskarżonej decyzji.
(
46
)	Zobacz pkt 80 powyżej.
(
47
)	Wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., Guardian Industries i Guardian Europe/Komisja, C‑580/12 P, EU:C:2014:2363 (zwany dalej „wyrokiem Guardian”), pkt 51.
(
48
)	Wyrok z dnia 16 czerwca 2011 r., Caffaro/Komisja, T‑192/06, EU:T:2011:278, pkt 83.
(
49
)	Wyroki: z dnia 9 marca 2017 r., Samsung SDI i Samsung SDI (Malezja)/Komisja, C‑615/15 P, EU:C:2017:190, pkt 40; z dnia 12 listopada 2014 r., Guardian Industries i Guardian Europe/Komisja, C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, pkt 62; z dnia 19 lipca 2012 r., Alliance One International i Standard Commercial Tobacco/Komisja oraz Komisja/Alliance One International i in., C‑628/10 P i C‑14/11 P, EU:C:2012:479, pkt 58; z dnia 16 czerwca 2011 r., Caffaro/Komisja, T‑192/06, EU:T:2011:278, pkt 83.
(
50
)	Wyżej wymieniony w przypisie 47, pkt 62, 63.
(
51
)	Porównaj wyrok z dnia 16 czerwca 2011 r., Caffaro/Komisja, T‑192/06, EU:T:2011:278, pkt 97.
(
52
)	Zobacz pkt 82 powyżej.
(
53
)	Wyrok z dnia 16 czerwca 2011 r., Caffaro/Komisja, T‑192/06, EU:T:2011:278, pkt 84. Zobacz także pkt 93 powyżej.
(
54
)	Zobacz motyw 490 decyzji z 2007 r.
(
55
)	Toshiba zakwestionowała przed Sądem kwotę wyjściową przypisaną TM T&D w odniesieniu do ciążącego na Komisji obowiązku uzasadnienia, a nie w odniesieniu do zasady równego traktowania.
(
56
)	Wyrok z dnia 25 czerwca 2010 r., Imperial Chemical Industries/Komisja, T‑66/01, EU:T:2010:255, pkt 196–198.
(
57
)	Motywy 265–299 zaskarżonej decyzji.
(
58
)	Punkt 229 wyroku z 2011 r.
(
59
)	Punkt 222 wyroku z 2011 r.
(
60
)	Punkty 241–256 wyroku z 2013 r.
(
61
)	Punkty 260–262 wyroku z 2011 r.
(
62
)	Kwestii wagi zachowania Toshiby nie podniesiono w wyroku z 2013 r.
(
63
)	Porównaj wyrok z dnia 25 czerwca 2010 r., Imperial Chemical Industries/Komisja, T‑66/01, EU:T:2010:255, pkt 207, 208; zob. motyw 37 zaskarżonej decyzji.
(
64
)	W swojej skardze do Sądu Toshiba podniosła, iż „Komisja naruszyła zasadę równego traktowania poprzez nieuwzględnienie przy obliczaniu kwoty wyjściowej grzywny Toshiby faktu, że zachowanie tej spółki (zarzucane jej uczestnictwo we wspólnym uzgodnieniu) charakteryzowało się odmiennym stopniem wagi i odpowiedzialności niż zachowania europejskich producentów RIG, którzy uczestniczyli zarówno we wspólnym uzgodnieniu, jak i w innych naruszeniach mających znamiona kartelu na rynku EOG”.
(
65
)	Zobacz pkt 75 powyżej.
(
66
)	Wyrok z dnia 8 lipca 1999 r., Komisja/Anic Partecipazioni, C‑49/92 P, EU:C:1999:356, pkt 90.