62023CC0247
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
A. M. COLLINS
van 12 september 2024 (
1
)
Zaak C‑247/23 [Deldits] (
i
)
VP
tegen
Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság
[verzoek van de Fővárosi Törvényszék (rechter in eerste aanleg Boedapest, Hongarije) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens – Verordening (EU) 2016/679 – Artikel 16 – Recht op rectificatie van onjuiste persoonsgegevens – Gegevens betreffende het geslacht van een transgender vluchteling – Bereik”
I. Inleiding
1.
Heeft artikel 16 van de algemene verordening gegevensbescherming (
2
) – inzake het recht op rectificatie – gelezen in het licht van artikel 5, lid 1, onder d), AVG – inzake het juistheidsbeginsel – tot gevolg dat de instantie die een nationaal register van vluchtelingen beheert, verplicht is om door haar geregistreerde persoonsgegevens betreffende iemands geslacht te rectificeren? Zo ja, welke bewijsmiddelen kan deze instantie dan verlangen van de persoon die hierom verzoekt? De Fővárosi Törvényszék (rechter in eerste aanleg Boedapest, Hongarije) verzoekt om beantwoording van deze vragen.
II. Relevante bepalingen
A.
AVG
2.
Artikel 5 AVG, met het opschrift „Beginselen inzake verwerking van persoonsgegevens”, bepaalt:
„1.   Persoonsgegevens moeten:
[...]
d)
juist zijn en zo nodig worden geactualiseerd; alle redelijke maatregelen moeten worden genomen om de persoonsgegevens die, gelet op de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt, onjuist zijn, onverwijld te wissen of te rectificeren (‚juistheid’);
[...]”
3.
Artikel 16 („Recht op rectificatie”) AVG luidt:
„De betrokkene heeft het recht om van de verwerkingsverantwoordelijke onverwijld rectificatie van hem betreffende onjuiste persoonsgegevens te verkrijgen. Met inachtneming van de doeleinden van de verwerking heeft de betrokkene het recht vervollediging van onvolledige persoonsgegevens te verkrijgen, onder meer door een aanvullende verklaring te verstrekken.”
4.
Artikel 23 („Beperkingen”) AVG bepaalt:
„1.   De reikwijdte van de verplichtingen en rechten als bedoeld in de artikelen 12 tot en met 22 en artikel 34, alsmede artikel 5 voor zover de bepalingen van dat artikel overeenkomen met de rechten en verplichtingen als bedoeld in de artikelen 12 tot en met 22, kan door middel van een Unierechtelijke of lidstaatrechtelijke wetgevingsmaatregel die op de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker van toepassing is worden beperkt, op voorwaarde dat die beperking de wezenlijke inhoud van de grondrechten en fundamentele vrijheden onverlet laat en in een democratische samenleving een noodzakelijke en evenredige maatregel is ter waarborging van:
a)
de nationale veiligheid;
b)
landsverdediging;
c)
de openbare veiligheid;
d)
de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, met inbegrip van de bescherming tegen en de voorkoming van gevaren voor de openbare veiligheid;
e)
andere belangrijke doelstellingen van algemeen belang van de Unie of van een lidstaat, met name een belangrijk economisch of financieel belang van de Unie of van een lidstaat, met inbegrip van monetaire, budgettaire en fiscale aangelegenheden, volksgezondheid en sociale zekerheid;
f)
de bescherming van de onafhankelijkheid van de rechter en gerechtelijke procedures;
g)
de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van schendingen van de beroepscodes voor gereglementeerde beroepen;
h)
een taak op het gebied van toezicht, inspectie of regelgeving die verband houdt, al is het incidenteel, met de uitoefening van het openbaar gezag in de in de punten a) tot en met e) en punt g) bedoelde gevallen;
i)
de bescherming van de betrokkene of van de rechten en vrijheden van anderen;
j)
de inning van civielrechtelijke vorderingen.
[...]”
B.
Hongaars recht
5.
§ 81 van menedékjogról szóló 2007. évi LXXX. törvény (wet nr. LXXX van 2007 betreffende het recht op asiel) (hierna: „asielwet”) (
3
) bepaalt:
„De asielautoriteit verwerkt de persoonsgegevens van personen die als vluchteling zijn erkend, subsidiaire bescherming of tijdelijke bescherming genieten, om erkenning verzoeken of onder de Dublinprocedure vallen (hierna gezamenlijk: ‚personen die binnen de werkingssfeer van deze wet vallen’), de gegevens in verband met hun verblijf en de uitkeringen en ondersteuning waarvoor zij in aanmerking komen, alsook de wijzigingen van deze gegevens, in het vluchtelingenregister met als doel om
a)
de vluchtelingenstatus, de subsidiairebeschermingsstatus of de status van toegelaten persoon vast te stellen en de daaraan verbonden aanspraken toe te kennen,
b)
de aanspraak op de in deze wet en andere wettelijke regelingen voorziene uitkeringen en ondersteuning vast te stellen,
c)
die personen te identificeren,
d)
parallelle procedures te voorkomen, en
e)
vast te stellen of er sprake is van een herhaaldelijk ingediend verzoek.”
6.
§ 82, onder f), van deze wet bepaalt:
„Voor de toepassing van dit hoofdstuk worden onder ‚gegevens ter identificatie van natuurlijke personen’ verstaan de volgende gegevens van personen die binnen de werkingssfeer van deze wet vallen:
[...]
f) het [geslacht/gender];
[...]”
7.
§ 83, lid 1, onder a), van de asielwet bepaalt:
„Het vluchtelingenregister bevat de volgende gegevens van personen die binnen de werkingssfeer van deze wet vallen:
a)
gegevens ter identificatie van natuurlijke personen;
[...]”
8.
§ 83/A, lid 5, van de asielwet luidt:
„De asielautoriteit is verplicht om ambtshalve onwettige vermeldingen te verwijderen, onjuiste vermeldingen te rectificeren en niet opgenomen vermeldingen alsnog te registreren in het door haar beheerde register.”
III. Hoofdgeding en prejudiciële vragen
9.
In 2014 verleende de in Hongarije bevoegde instantie aan VP (hierna: „verzoekende partij”) (
4
) – een „als vrouw geboren” Iraans staatsburger – de status van vluchteling. In de procedure die aan dat besluit voorafging had de verzoekende partij zich op haar transseksualiteit beroepen als grond voor haar erkenning als vluchteling en als bewijs daarvoor verklaringen ingediend van psychiatrische en gynaecologische deskundigen. Na deze toekenning van de vluchtelingenstatus heeft de Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság (nationaal directoraat vreemdelingenbeleid, Hongarije; hierna: „verweerder”) haar persoonsgegevens, waaronder het geslacht, opgenomen in het door deze instantie beheerde vluchtelingenregister om de identificatie van de verzoekende partij te faciliteren. Volgens deze vermelding is zij van het vrouwelijke geslacht.
10.
In 2022 heeft de verzoekende partij op grond van artikel 16 AVG bij verweerder een verzoek ingediend om rectificatie van het vluchtelingenregister op twee punten: verandering van de naam waaronder zij was ingeschreven en verandering van haar geslacht van vrouwelijk naar mannelijk. De verzoekende partij heeft dat verzoek gestaafd met hetzelfde medische bewijsmateriaal dat zij had ingediend in de asielprocedure. Verweerder heeft dat verzoek bij besluit van 11 oktober 2022 (hierna: „besluit”) afgewezen, met de motivering dat de ingediende documenten slechts bevestigden dat de verzoekende partij transgender was. De documenten toonden niet aan dat zij een geslachtsveranderende operatie had ondergaan en dat haar geslacht was gewijzigd.
11.
De verzoekende partij heeft bij de verwijzende rechter beroep tot nietigverklaring van het besluit ingesteld. Zij heeft zich op alle relevante momenten geïdentificeerd als man. Volgens haar is transseksualiteit conceptueel hetzelfde als geslachtsverandering. De ingediende medische verklaringen bevestigen dat de verzoekende partij een masculiene verschijning heeft en dat bij haar de code voor transseksualiteit (F64.0) van de internationale classificatie van ziekten (International Classification of Diseases, ICD) als diagnose is vastgesteld. Met een beroep op de rechtspraak van het EHRM (
5
) heeft de verzoekende partij betoogd dat het ondergaan van een operatie niet noodzakelijk is om te kunnen spreken van geslachtsverandering. De rectificatieprocedure van artikel 16 AVG verlangt niet van betrokkenen dat zij „buitensporig bewijs” overleggen, zoals een certificaat dat zij een geslachtsveranderende operatie hebben ondergaan. Dat vereiste druist hoe dan ook in tegen de rechtspraak van het EHRM. Het is ook in strijd met artikel 1 (recht op menselijke waardigheid), artikel 3 (recht op lichamelijke en geestelijke integriteit), artikel 7 (recht op eerbiediging van het privéleven en van het familie‑ en gezinsleven) en artikel 52 (beginsel van gelijkwaardige bescherming van de grondrechten), lid 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”). De verzoekende partij heeft ook aangevoerd dat een aantal lidstaten (
6
) de verklaring van transgender personen als wettig bewijs van hun geslacht erkent.
12.
Verweerder concludeert dat het beroep moet worden verworpen en betoogt dat de verzoekende partij geen authentieke akten of medische documenten heeft ingediend waaruit de gestelde geslachtsverandering zou blijken.
13.
De verwijzende rechter acht een uitlegging van artikel 16 AVG noodzakelijk teneinde te verduidelijken onder welke voorwaarden betrokkenen geregistreerde gegevens kunnen laten rectificeren die betrekking hebben op hun geslacht. De asielwet voorziet weliswaar in de mogelijkheid om geregistreerde gegevens te wijzigen en onjuiste vermeldingen te corrigeren, maar regelt noch de procedure noch de voorwaarden waaronder een geslachtsverandering of een daaruit voortvloeiende naamsverandering geregistreerd kan worden.
14.
In zijn arrest van 27 juni 2018 heeft de Alkotmánybíróság (grondwettelijk hof, Hongarije) (
7
) het feit dat de Hongaarse wetgever niet voorzien heeft in een procedure waarbij rechtmatig in Hongarije gevestigde onderdanen die niet de Hongaarse nationaliteit bezitten, hun geslacht en hun naam kunnen wijzigen, terwijl die mogelijkheid voor Hongaarse staatsburgers wel openstaat, als ongrondwettig aangemerkt wegens schending van artikel II (onschendbaarheid van de menselijke waardigheid) en artikel XV (discriminatieverbod), lid 2, van de Magyarország Alaptörvény (Hongaarse grondwet). Het grondwettelijk hof riep het Hongaarse parlement op dit verzuim uiterlijk op 31 december 2018 te herstellen. In zijn arrest van 16 juli 2020, Rana tegen Hongarije (
8
), heeft het EHRM verklaard dat Hongarije artikel 8 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950 (EVRM), had geschonden door te verzuimen vluchtelingen toegang te verlenen tot een procedure voor de wettelijke erkenning van een geslachtsverandering.
15.
De verwijzende rechter wijst erop dat de Hongaarse wetgeving, ondanks de arresten van de Alkotmánybíróság en het EHRM, geen procedure voor de wettelijke erkenning van geslachtsverandering openstelt voor personen die rechtmatig in Hongarije wonen, maar niet de nationaliteit van deze lidstaat bezitten. Kort na de uitspraak van het grondwettelijk hof is het zelfs zo dat geslachtsverandering door burgers in Hongarije niet langer juridisch kan worden erkend. De verwijzende rechter is derhalve van oordeel dat hij niet in staat is „de lacune in de wet te vullen door analoge toepassing van de bepalingen die gelden voor Hongaarse staatsburgers”.
16.
De verwijzende rechter heeft derhalve besloten de procedure te schorsen en de volgende prejudiciële vragen voor te leggen aan het Hof:
„1)
Moet artikel 16 AVG aldus worden uitgelegd dat de autoriteit die volgens het recht van een lidstaat belast is met het beheer van de registers, met het oog op de uitoefening van de rechten van de betrokkene verplicht is om de door haar verwerkte persoonsgegevens betreffende het geslacht van die persoon te rectificeren wanneer deze gegevens na de opname in het register zijn gewijzigd en daardoor niet voldoen aan het in artikel 5, lid 1, onder d), AVG neergelegde beginsel van juistheid?
2)
Indien de eerste vraag bevestigend wordt beantwoord, moet artikel 16 AVG dan aldus worden uitgelegd dat de persoon die om rectificatie van de gegevens betreffende zijn geslacht verzoekt het verzoek om rectificatie met bewijs moet staven?
3)
Indien de tweede vraag bevestigend wordt beantwoord, moet artikel 16 AVG dan aldus worden uitgelegd dat de persoon die om rectificatie verzoekt moet bewijzen dat hij een geslachtsveranderende operatie heeft ondergaan?”
IV. Procedure bij het Hof
17.
De verzoekende partij, de Estse, de Spaanse, de Franse, de Hongaarse, de Nederlandse en de Portugese regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend.
18.
Uit de schriftelijke opmerkingen van de verzoekende partij blijkt dat zij „inmiddels” de Hongaarse nationaliteit heeft verworven en dat registratie in het vluchtelingenregister niet langer noodzakelijk is. Op grond van artikel 101, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof, heeft het Hof de verwijzende rechter gevraagd om te verduidelijken welke gevolgen deze verandering in omstandigheden heeft voor de uitspraak in het hoofdgeding. De verwijzende rechter heeft geantwoord dat er geen gevolgen zijn voor de uitkomst van die procedure, aangezien hij krachtens artikel 85, lid 2, van közigazgatási perrendtartásról szóló 2017. évi I. törvény (wet nr. I/2017 tot vaststelling van het wetboek betreffende het bestuursprocesrecht) (
9
)„de rechtmatigheid van de administratieve handeling beoordeelt op grond van de feitelijke situatie waarin deze heeft plaatsgevonden”.
19.
De verzoekende partij, de Spaanse, de Franse, de Hongaarse en de Nederlandse regering en de Commissie hebben op de terechtzitting op 3 juni 2024 pleidooi gehouden en antwoord gegeven op de vragen van het Hof.
V. Beoordeling
A.
Eerste vraag
1. Opmerkingen betreffende de eerste vraag
20.
De verzoekende partij betoogt dat de juistheid van gegevens volgens artikel 5, lid 1, onder d), AVG moet worden beoordeeld in het licht van de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt. De doelstelling van het vluchtelingenregister is om de personen die Hongarije als vluchteling erkent te identificeren. Wanneer de registratie van het geslacht van transgender personen niet overeenkomt met de identiteit waarmee zij, in tegenstelling tot hun wettelijke identiteit, in het openbaar worden herkend, faciliteert die vermelding hun identificatie niet en kunnen zij hierdoor zelfs aan discriminatie worden blootgesteld en worden lastiggevallen. Artikel 16 AVG dient aldus te worden uitgelegd dat het de rectificatie van gegevens betreffende het geslacht van transgender personen faciliteert.
21.
De Estse regering betoogt onder verwijzing naar artikel 5, lid 1, onder d), artikel 6, lid 2, en artikel 16 AVG dat de lidstaten nationale procedurevoorschriften moeten invoeren, zodat een persoon die van geslacht is veranderd, in een openbaar register opgenomen persoonsgegevens die, in het licht van de doeleinden waarvoor zij werden verwerkt, onjuist zijn geworden, kan laten rectificeren.
22.
De Spaanse regering betoogt dat nationale wetgeving inzake de wettelijke erkenning van transseksualiteit waarbij voorwaarden worden opgelegd aan personen die persoonsgegevens betreffende hun in openbare registers geregistreerde geslacht wensen te rectificeren, een beperking vormt van de uitoefening van het in artikel 16 AVG neergelegde recht van rectificatie. Hoewel zodanige beperkingen gerechtvaardigd kunnen worden door de noodzaak om de in artikel 23 AVG opgesomde belangen te waarborgen, kan Hongarije zich niet op die bepaling beroepen omdat het geen wetgeving heeft vastgesteld ter erkenning van het geslacht van transseksuele personen. In elk geval zijn de in die bepalingen omschreven diverse belangen niet van toepassing op de omstandigheden van de onderhavige zaak, aldus die regering.
23.
De Spaanse regering betoogt voorts dat, daar de verzoekende partij de vluchtelingenstatus bezit, voor de onderhavige prejudiciële verwijzing andere bepalingen dan die van de AVG van belang zijn, zodat het Hof de eerste vraag zou dienen te herformuleren. De voorschriften die het Hof hier zou moeten uitleggen zijn onder meer de artikelen 7 en 21 van het Handvest en artikel 24, lid 1, (
10
) en artikel 25, lid 1, (
11
) van richtlijn 2011/95 (
12
). Volgens de Spaanse regering verzetten die bepalingen zich tegen een nationaal rechtsstelsel dat niet „voorziet in een procedure waarbij transseksuele houders van de vluchtelingenstatus de vermelding van hun geslacht in het vluchtelingenregister kunnen rectificeren”. Het ontbreken van een zodanige procedure is tevens in strijd met de rechtspraak van het EHRM. (
13
) De Spaanse regering beroept zich naar analogie op het arrest Freitag (
14
), dat betrekking heeft op de weigering van een lidstaat om een in een andere lidstaat voltrokken naamsverandering te erkennen. In dat arrest oordeelde het Hof dat de verwarring en het ongemak ten gevolge van de discrepantie tussen de twee namen die werden gebruikt voor dezelfde persoon, een belemmering vormde voor de uitoefening van het in artikel 21 VWEU neergelegde recht om vrij op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven. Volgens de Spaanse regering zou een discrepantie tussen de vermelding van het vrouwelijke geslacht op een verblijfsvergunning of reisdocumenten, die zijn verstrekt volgens artikel 24, lid 1, en artikel 25, lid 1, van richtlijn 2011/95, en het feit dat de verzoekende partij zich identificeert als man – hetgeen volgens de verwijzende rechter in overeenstemming is met haar gedrag en fysieke verschijning – kunnen leiden tot verwarring en twijfel over de identiteit van de verzoekende partij en de authenticiteit van die documenten.
24.
De Franse regering maakt een onderscheid tussen gegevens die onjuist waren ten tijde van de registratie ervan, en gegevens die later achterhaald worden. Zij betoogt dat gegevens betreffende het geslacht op grond van artikel 5, lid 1, onder d), en artikel 16 AVG met terugwerkende kracht gerectificeerd kunnen worden wanneer deze op het tijdstip van registratie onjuist waren. In registers die de burgerlijke staat vermelden hebben overheidsinstanties er belang bij om de ontwikkeling van de identiteitsgegevens van een persoon te kunnen volgen. Het is mogelijk om de procedure voor een dergelijke rectificatie daarom zodanig op te zetten dat alle gegevens die ooit in die registers werden opgenomen, kunnen worden teruggevonden. (
15
)
25.
De Hongaarse regering meent dat artikel 16 AVG, gelezen in het licht van artikel 5, lid 1, onder d), AVG en artikel 8, lid 2, van het Handvest, een betrokkene het recht toekent om gegevens betreffende het geslacht te rectificeren wanneer deze niet beantwoorden aan de realiteit. Wanneer de verzoekende partij had verzocht om rectificatie van gegevens betreffende haar geslacht die van meet af aan onjuist waren vermeld, dan was er geen probleem geweest. Aangezien de verzoekende partij rectificatie verlangt van gegevens die juist geregistreerd werden, is artikel 16 AVG volgens de Hongaarse regering niet van toepassing. Om deze opvatting te staven trekt deze regering een analogie met het arrest Nowak (
16
), waarin het Hof heeft geoordeeld dat foute antwoorden op een schriftelijk examen zich niet lenen voor rectificatie.
26.
De Nederlandse regering merkt op dat het ontbreken van een efficiënte procedure voor de wettelijke erkenning van iemands geslachtsverandering, een inbreuk vormt op artikel 3 (recht op menselijke integriteit) en artikel 7 (recht op eerbiediging van het privéleven en van het familie‑ en gezinsleven) van het Handvest. Het ontbreken van een dergelijke procedure belemmert de uitoefening door de verzoekende partij van haar recht op rectificatie van gegevens betreffende haar geslacht op grond van artikel 16 AVG.
27.
De Portugese regering is van mening dat artikel 16 AVG, uitgelegd in het licht van de artikelen 1, 3, 7, 8 en 21 van het Handvest, vereist dat betrokkenen met het oog op hun identificatie geregistreerde gegevens betreffende hun geslacht kunnen laten rectificeren wanneer die gegevens na de oorspronkelijke registratie zijn gewijzigd.
28.
De Commissie betoogt dat de eerste vraag berust op de aanname dat de gegevens in het vluchtelingenregister betreffende de verzoekende partij onjuist zouden kunnen zijn. Die aanname werpt de vraag op of de juistheid van gegevens betreffende het geslacht afhankelijk is van de wettelijke erkenning van geslachtsverandering. In het licht van artikel 8 EVRM, de artikelen 7 en 8 van het Handvest en de rechtspraak van het EHRM (
17
) is de Commissie van mening dat het ontbreken van een stelsel voor de erkenning van geslachtsverandering niet ertoe mag leiden dat rectificatie van onjuiste gegevens betreffende het geslacht van een betrokkene in een openbaar register wordt belemmerd. In een dergelijke situatie verlangt artikel 16 AVG, gelezen in samenhang met de artikelen 7 en 8 en artikel 52, lid 1, van het Handvest, dat de voor het houden van dat register verantwoordelijke instantie persoonsgegevens betreffende het geslacht van een betrokkene rectificeert zodra die gegevens onjuist zijn geworden, aldus de Commissie.
2. Reikwijdte van de eerste vraag
29.
De eerste vraag van de Fővárosi Törvényszék berust op de aanname dat de gegevens betreffende het geslacht van de verzoekende partij correct in het vluchtelingenregister waren geregistreerd en dat die gegevens onjuist zijn geworden ten gevolge van een verandering van omstandigheden nadat die registratie had plaatsgevonden. De verwijzende rechter vraagt dus of artikel 16 AVG een recht op rectificatie van die specifieke persoonsgegevens toekent om een geslachtsverandering door een transseksuele persoon weer te geven.
30.
De procedure van artikel 267 VWEU is een instrument van samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties, waarmee het Hof de nationale rechterlijke instanties de uitleggingsgegevens met betrekking tot het Unierecht verschaft die zij voor de beslissing van de hun voorgelegde geschillen nodig hebben. In het kader van die samenwerking rust er een vermoeden van relevantie op de vragen betreffende het Unierecht. Het Hof kan een verzoek van een nationale rechter slechts afwijzen wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, of wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen. Omdat het de taak van het Hof in het kader van de prejudiciële procedure is om bij te dragen tot de rechtsbedeling in de lidstaten, en niet om adviezen over algemene of hypothetische vragen te geven, kan het Hof de voorgelegde vragen herformuleren. (
18
)
31.
Ik ontwaar in deze zaak een belangrijk verschil tussen de feiten die de verwijzende rechter beschrijft in de verwijzingsbeschikking en de tekst van de eerste vraag. Uit de feitelijke beschrijving blijkt dat de verandering van de genderidentiteit van de verzoekende partij had plaatsgevonden vóór de toekenning van haar vluchtelingenstatus in 2014, en dat die verandering zelfs de reden lijkt te zijn geweest op grond waarvan Hongarije die status aan de verzoekende partij heeft verleend. (
19
) Voorts lijkt er sinds 2014 geen ontwikkeling of verandering te hebben plaatsgevonden met betrekking tot het geslacht van de verzoekende partij. De vermelding van het geslacht van de verzoekende partij in het vluchtelingenregister was derhalve onjuist op het tijdstip dat dit werd geregistreerd. Het gaat in de zaak voor de verwijzende rechter dus om rectificatie van gegevens die vanaf het begin onjuist waren vermeld en niet pas „na” (
20
) de eerste opname in het register onjuist zijn geworden. Het bij de verwijzende rechter aanhangige verzoek beoogt dus om een aanvankelijke vergissing te herstellen, en niet om een vermelding te wijzigen wegens een verandering van omstandigheden.
32.
Teneinde te vermijden dat het Hof een hypothetische vraag beantwoordt, en de rechtsmacht overschrijdt die artikel 267 VWEU het toekent, stel ik het Hof voor om bij de beantwoording van de eerste vraag de aan de verwijzingsbeslissing ten grondslag liggende feiten in aanmerking te nemen. (
21
)
33.
Anders dan de Spaanse regering in haar opmerkingen betoogt, wenst de verwijzende rechter met zijn vragen niet te vernemen of het Unierecht van de lidstaten verlangt dat zij een wettelijk kader vaststellen om de erkenning van een geslachtsverandering van een als vluchteling aangemerkte persoon te faciliteren. Het prejudiciële verzoek gaat uitdrukkelijk in op het vraagstuk van de aard en reikwijdte van het recht op rectificatie van onjuiste gegevens uit hoofde van de artikelen 5 en 16 AVG. Uitlegging van die bepalingen in het licht van de door de verwijzende rechter beschreven feiten is derhalve toereikend om hem in staat te stellen uitspraak te doen in het hoofdgeding. In dat verband merk ik op dat de verwijzende rechter geen prejudiciële vraag heeft gesteld over het verzoek om rectificatie van de naam van de verzoekende partij in het vluchtelingenregister, hetgeen de indruk wekt dat het gaat om een verzoek dat van bijkomstige aard is ten opzichte van het verzoek om wijziging van de vermelding van het geslacht. Het prejudiciële verzoek heeft derhalve geen betrekking op de toepasselijkheid van artikel 16 AVG op een verzoek tot wijziging van een naamsvermelding. (
22
) De onderhavige procedure biedt het Hof evenmin gelegenheid tot uitlegging van artikel 24, lid 1, en artikel 25, lid 1, van richtlijn 2011/95. De verwijzingsbeslissing noemt geen van beide bepalingen en vermeldt ook geen details over verblijfsvergunningen of reisdocumenten die in overeenstemming daarmee aan de verzoekende partij zouden zijn verstrekt. (
23
)
3. Recht op rectificatie
34.
Uit artikel 1, lid 2, AVG, gelezen in samenhang met de overwegingen 4 en 10 daarvan, blijkt duidelijk dat de AVG onder meer tot doel heeft een hoog niveau van bescherming van de fundamentele vrijheden en de grondrechten van natuurlijke personen te waarborgen in verband met de verwerking van persoonsgegevens binnen de Europese Unie. De AVG roept een rechtskader in het leven om de vereisten van artikel 8 van het Handvest, dat met name de bescherming van persoonsgegevens betreft, ten uitvoer te leggen. Dit hangt nauw samen met het in artikel 7 van het Handvest neergelegde recht op eerbiediging van het privéleven. (
24
)
35.
De materiële werkingssfeer van de AVG is zeer breed. Volgens artikel 2, lid 1, ervan is de AVG van toepassing op de „geheel of gedeeltelijk geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens, alsmede op de verwerking van persoonsgegevens die in een bestand zijn opgenomen of die bestemd zijn om daarin te worden opgenomen”, zonder dat er een onderscheid wordt gemaakt op basis van de identiteit van de auteur van de betrokken verwerking. Hieruit volgt dat de AVG, behoudens in de in artikel 2, lid 2, genoemde uitzonderingen (waarop verweerder zich niet lijkt te beroepen), van toepassing is op verwerkingen door particulieren en door openbare instanties. (
25
)
36.
De definitie van „persoonsgegevens” in artikel 4, punt 1, AVG bevat geen vermelding van het „geslacht” of „gender” van een natuurlijke persoon als directe of indirecte identificator voor een natuurlijke persoon. De uitdrukking „alle informatie” in de definitie van „persoonsgegevens” in die bepaling verleent het begrip niettemin een ruime werkingssfeer. (
26
) De verwijzing naar „elementen die kenmerkend zijn voor de fysieke, fysiologische, genetische, psychische, economische, culturele of sociale identiteit van die natuurlijke persoon” lijkt ruim genoeg om ook het geslacht van een natuurlijke persoon te omvatten. (
27
) Hieruit volgt dat de registratie van de persoonsgegevens van de verzoekende partij, waaronder het geslacht, in een openbaar register van personen aan wie de vluchtelingenstatus is verleend, „verwerking” van persoonsgegevens in de zin van artikel 4, punt 2, AVG vormt.
37.
Volgens artikel 5, lid 1, onder a), b), c) en d), AVG moeten persoonsgegevens worden verwerkt op een wijze die ten aanzien van de betrokkene rechtmatig, behoorlijk en transparant is; worden verzameld voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden; toereikend zijn, ter zake dienend en beperkt tot wat noodzakelijk is voor de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt, en juist zijn en zo nodig worden geactualiseerd. (
28
) Volgens artikel 5, lid 1, onder d), AVG „moet” de verwerking van persoonsgegevens juist zijn. Alle redelijke maatregelen moeten worden genomen om de persoonsgegevens die, gelet op de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt, onjuist zijn, onverwijld te wissen of te rectificeren.
38.
Artikel 6, lid 1, AVG bevat een uitputtende lijst van de gevallen waarin de verwerking van persoonsgegevens rechtmatig is. (
29
) De verwerking van persoonsgegevens in een vluchtelingenregister is in beginsel rechtmatig op grond van artikel 6, lid 1, eerste alinea, onder e), AVG. Volgens artikel 6, lid 2, AVG kunnen de lidstaten, om een rechtmatige en behoorlijke verwerking te waarborgen, specifiekere bepalingen handhaven of invoeren ter aanpassing van de manier waarop de regels van de verordening inzake de verwerking met het oog op de naleving van artikel 6, lid 1, eerste alinea, onder e), worden toegepast. Volgens artikel 6, lid 3, AVG moet de in artikel 6, lid 1, eerste alinea, onder e), bedoelde verwerking berusten op het Unierecht of op het recht van de lidstaat dat op de verwerkingsverantwoordelijke van toepassing is. Die rechtsgrondslag moet tevens het algemeen belang dienen en evenredig zijn met het nagestreefde gerechtvaardigde doel. (
30
) Niets in het dossier bij het Hof wijst erop dat de opname en het bewaren van een vermelding van het geslacht van een vluchteling in het vluchtelingenregister in Hongarije niet beantwoordt aan artikel 6 AVG. (
31
)
39.
Artikel 8, lid 2, van het Handvest bepaalt onder meer het volgende: „Eenieder heeft recht van inzage in de over hem verzamelde gegevens en op rectificatie daarvan.” Artikel 16 AVG is de neerslag van dat recht. (
32
) Het recht op rectificatie en het op initiatief van particuliere rechtssubjecten geldend maken van dat recht (
33
) draagt bij tot de naleving van het juistheidsbeginsel dat is neergelegd in artikel 5, lid 1, onder d), AVG.
40.
Aangezien de juistheid van persoonsgegevens kan variëren afhankelijk van de context waarin deze worden verwerkt, is het doel waarvoor de gegevens worden verzameld rechtstreeks van invloed op de beoordeling van die juistheid. (
34
) Een van de doeleinden die in verband met het vluchtelingenregister in Hongarije worden genoemd, is het identificeren van personen (
35
), en „geslacht” wordt beschouwd als een van de „gegevens ter identificatie van natuurlijke personen” (
36
). In 2014, toen Hongarije de verzoekende partij de status van vluchteling verleende, identificeerde zij zich als mannelijke transgender. De bevoegde Hongaarse instanties hebben het bewijsmateriaal dat de verzoekende partij ter staving van die genderidentiteit heeft overgelegd, aanvaard. De registratie van het geslacht van de verzoekende partij als „vrouwelijk” in het vluchtelingenregister lijkt voor de toepassing van artikel 5, lid 1, onder d), AVG derhalve onjuist te zijn geweest.
41.
In beginsel moet een dergelijke registratie gerectificeerd kunnen worden op grond van artikel 16 AVG, gelezen in het licht van artikel 5, lid 1, onder d), daarvan. (
37
) Wat er ook gezegd kan worden over de toepassing van die bepalingen op de rectificatie van een vermelding die juist was op het tijdstip van registratie (wat de vraag opwerpt hoever de verplichtingen gaan die de AVG de verwerkingsverantwoordelijken oplegt om gegevens actueel te houden en op dynamische wijze te verwerken), indien die bepalingen de betrokkenen niet een recht zouden toekennen op rectificatie van een vermelding die aantoonbaar onjuist was bij de registratie ervan, zouden deze zinloos worden.
42.
De Hongaarse regering betoogt niettemin dat het recht van een betrokkene om een vermelding in een officieel register als het vluchtelingenregister te laten rectificeren overeenkomstig artikel 6, leden 2 en 3, AVG slechts kan worden uitgeoefend volgens het recht van een lidstaat en niet met een rechtstreeks beroep op artikel 16 AVG.
43.
Hoewel de gecombineerde bepalingen van artikel 6, lid 1, eerste alinea, onder e), en artikel 6, leden 2 en 3, AVG de lidstaten „ruimte” bieden (
38
), zodat zij specifiekere voorschriften kunnen handhaven of invoeren „ter aanpassing” (
39
) van de regels van de AVG op grond waarvan de verwerkingsverantwoordelijken persoonsgegevens mogen verwerken voor de vervulling van een taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag (
40
), blijkt – anders dan de Hongaarse regering in haar opmerkingen betoogt –uit artikel 16 AVG duidelijk dat de rechtmatige verwerking van gegevens die plaatsvindt op grond van artikel 6, lid 1, eerste alinea, onder e), AVG, onder het recht op rectificatie valt. Anders dan andere bepalingen in de AVG die de rechten van betrokkenen betreffen, specificeert artikel 16 AVG niet op welke wijze het recht op rectificatie moet worden uitgeoefend met betrekking tot een aantal bepalingen van artikel 6 van deze verordening. (
41
) In elk geval mag de bevoegdheid van de lidstaten om dergelijke bepalingen te handhaven of in te voeren er niet toe leiden dat wordt afgeweken van het in artikel 8, lid 2, van het Handvest verankerde recht op rectificatie. Het feit dat de lidstaten een rechtskader mogen vaststellen om de praktische toepassing van het recht op rectificatie overeenkomstig artikel 16 AVG te waarborgen met betrekking tot onder meer openbare registers in het algemeen belang in de zin van artikel 6, lid 1, eerste alinea, onder e), kan dus op geen enkele wijze afbreuk doen aan de toegang tot, of het genot van, het recht op rectificatie. (
42
)
44.
Het recht op rectificatie, gelezen in het licht van het juistheidsbeginsel van artikel 5, lid 1, onder d), AVG, is echter niet absoluut en de uitoefening ervan kan onder bepaalde voorwaarden worden beperkt. (
43
) Artikel 23 AVG somt een aantal omstandigheden op waaronder dat recht, evenals andere rechten van betrokkenen, mag worden beperkt. Het verzoek om een prejudiciële beslissing verwijst niet naar die bepaling, en ook de Hongaarse regering beroept zich in haar schriftelijke opmerkingen daar niet op om de toepassing van artikel 16 AVG in te perken in de omstandigheden die de aanleiding voor de onderhavige verwijzing vormen. Artikel 23, lid 1, onder e), (
44
) en overweging 73 AVG vermelden onder meer dat Unierechtelijke of lidstaatrechtelijke bepalingen die op de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker van toepassing zijn, de reikwijdte van de verplichtingen en rechten waarin de artikelen 5 en 16 AVG voorzien, kunnen beperken „ter waarborging van [...] andere belangrijke doelstellingen van algemeen belang van de Unie of van een lidstaat” zoals „het houden van openbare registers die nodig zijn om redenen van algemeen belang”. (
45
) Een dergelijke beperking moet bij wet worden gesteld, de wezenlijke inhoud van de grondrechten en fundamentele vrijheden onverlet laten en een in een democratische samenleving noodzakelijke en evenredige maatregel zijn. (
46
) Een lidstaat kan artikel 23, lid 1, onder e), AVG derhalve inroepen om het recht op rectificatie in bepaalde omstandigheden te beperken met het doel de betrouwbaarheid en samenhang van openbare registers te waarborgen, waaronder die betreffende de burgerlijke staat. (
47
) Op zichzelf kan dat niet in de weg staan aan het inwilligen van een verzoek om het geslacht van de verzoekende partij in een vluchtelingenregister te rectificeren, zodat dit haar genderidentiteit ten tijde van de opname in het register weergeeft. Toewijzing van een verzoek van die aard kan alleen maar bijdragen aan de betrouwbaarheid van dat register en de juistheid van de daarin opgenomen gegevens. (
48
)
45.
Ik geef het Hof derhalve in overweging om artikel 16 AVG, gelezen in het licht van artikel 5, lid 1, onder d), daarvan, aldus uit te leggen dat een nationale instantie die verantwoordelijk is voor het houden van een register van vluchtelingen verplicht is om persoonsgegevens betreffende het geslacht van een vluchteling die deze instantie bij de opname in dat register onjuist had geregistreerd, te rectificeren indien dit wordt verzocht.
B.
Tweede en derde vraag
46.
De tweede en de derde vraag betreffen het bewijs dat een persoon die op grond van artikel 16 AVG verzoekt om rectificatie van een vermelding van zijn geslacht, ter staving van dat verzoek moet overleggen en de vraag of verlangd kan worden dat die persoon bewijst een geslachtsveranderende operatie te hebben ondergaan. Deze vragen kunnen tezamen worden onderzocht.
47.
Artikel 16 AVG specificeert niet of er, en wat voor, bewijs moet worden overgelegd „om van de verwerkingsverantwoordelijke onverwijld rectificatie van hem betreffende onjuiste persoonsgegevens te verkrijgen”. Dit bevestigt de realiteit dat de (on)juistheid van gegevens en de noodzaak van rectificatie ervan van geval tot geval moet worden beoordeeld, met als mogelijk gevolg dat het daarvoor vereiste bewijs kan variëren. Gezien de ruime definitie van „verwerkingsverantwoordelijke” in artikel 4, punt 7, AVG, die overheidsinstanties en natuurlijke personen omvat, kunnen regels of voorwaarden voor het recht op rectificatie zijn vastgesteld in wetgeving (
49
), of juist op ad-hocbasis in verband met de omstandigheden van het geval. Hieruit volgt dat van een persoon die om rectificatie van gegevens verzoekt, kan worden verlangd dat hij bewijs levert dat redelijkerwijs noodzakelijk is om aan te tonen dat die gegevens onjuist zijn in relatie tot de doeleinden waarvoor de gegevens zijn verzameld of verwerkt. (
50
) Benadrukt dient te worden dat de betrokkene niet hoeft te stellen of aan te tonen dat hij een bijzonder belang bij de rectificatie van onjuiste gegevens heeft of dat de gestelde onjuistheid schade veroorzaakt. In het onderhavige geval is het mijns inziens – onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter – voldoende dat de verzoekende partij aantoont dat Hongarije haar in 2014 de vluchtelingenstatus heeft verleend op grond van haar bestaande transgenderidentiteit en dat deze identiteit niet juist is geregistreerd in het vluchtelingenregister. (
51
)
48.
Uit de AVG blijkt niet dat de verzoekende partij moet aantonen een geslachtsveranderende operatie te hebben ondergaan. Het EHRM heeft oplegging van een daartoe strekkend vereiste herhaaldelijk veroordeeld en erop gewezen dat „[d]oor de erkenning van het geslacht van transgender personen afhankelijk te stellen van sterilisatie door een operatieve of andere behandeling – of van een operatieve of andere behandeling waarvan sterilisatie de waarschijnlijke uitkomst is – die zij niet wensen te ondergaan, [...] de volledige uitoefening van hun recht op eerbiediging van hun privéleven op grond van artikel 8 [EVRM] derhalve afhankelijk wordt gesteld van het opgeven van hun recht op eerbiediging van hun fysieke integriteit, dat wordt beschermd door dat artikel alsmede door artikel 3 [EVRM]”. (
52
) Oplegging van een dergelijk vereiste zou in veel gevallen in feite het in artikel 16 AVG neergelegde recht op rectificatie van onjuiste gegevens betreffende het geslacht van een transgender persoon tenietdoen. (
53
) Een vereiste om zodanig bewijs te leveren zou mijns inziens ook een ondermijning betekenen van de menselijke waardigheid, die volgens artikel 1 van het Handvest onschendbaar is en moet worden geëerbiedigd en beschermd. Dit vereiste is al even onverenigbaar met artikel 3, lid 1, van het Handvest, dat bepaalt dat „[e]enieder [recht heeft] op lichamelijke en geestelijke integriteit”, en artikel 7 (eerbiediging van het privéleven en van het familie‑ en gezinsleven) van het Handvest. Ik zou hieraan in dit verband willen toevoegen dat de nationale rechter gehouden is om bij de toepassing van de AVG de in het Handvest erkende rechten te eerbiedigen.
VI. Conclusie
49.
In het licht van het bovenstaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Fővárosi Törvényszék als volgt te beantwoorden:
„Artikel 16 van verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming), gelezen in het licht van artikel 5, lid 1, onder d), daarvan, moet aldus worden uitgelegd dat een nationale instantie die verantwoordelijk is voor het houden van een register van vluchtelingen
1)
verplicht is om persoonsgegevens betreffende het geslacht van een vluchteling die deze instantie bij de opname in dat register onjuist had geregistreerd, te rectificeren indien dit wordt verzocht;
2)
van een persoon die om rectificatie van gegevens verzoekt, mag verlangen dat deze bewijs aandraagt om aan te tonen dat die gegevens onjuist zijn in relatie tot de doeleinden waarvoor zij zijn verzameld of verwerkt, maar niet dat deze aantoont een geslachtsveranderende operatie te hebben ondergaan.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Engels.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
2
)	Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB 2016, L 119, blz. 1, met rectificatie in PB 2021, L 74, blz. 35; hierna: „AVG”).
(
3
)	Magyar Közlöny, 2007/83.
(
4
)	Volgens de Oxford Dictionary of English, herziene tweede druk (2005), kunnen de geslachtsneutrale voornaamwoorden „they”, „them” en „their” worden gebruikt om een „persoon van een niet-gespecificeerd geslacht aan te duiden”. Teneinde geen afbreuk te doen aan de taak van de verwijzende rechter om – in overeenstemming met artikel 267 VWEU – de feiten vast te stellen, duidt de onderhavige conclusie in de Engelse taalversie de verzoekende partij op deze wijze aan. Dit is een bewuste afwijking van de praktijk van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) om in arresten waarin genderidentiteit aan de orde is de voornaamwoorden te hanteren die de verzoekers zelf in hun processtukken gebruiken, ongeacht de uitkomst van de aanhangige procedure.
(
5
)	Zie met name arresten van 6 april 2017, A.P., Garçon en Nicot tegen Frankrijk (CE:ECHR:2017:0406JUD007988512) en 11 oktober 2018, S.V. tegen Italië (CE:ECHR:2018:1011JUD005521608).
(
6
)	Koninkrijk België, Koninkrijk Denemarken, Ierland, Helleense Republiek, Republiek Malta, Portugese Republiek en Koninkrijk Zweden.
(
7
)	Arrest 6/2018 (VI. 27.).
(
8
)	CE:ECHR:2020:0716JUD004088817.
(
9
)	Magyar Közlöny, 2017/30.
(
10
)	Volgens welke bepaling de lidstaten een verblijfsvergunning verstrekken aan houders van de vluchtelingenstatus.
(
11
)	Volgens welke bepaling de lidstaten aan houders van de vluchtelingenstatus reisdocumenten verstrekken om te kunnen reizen buiten hun grondgebied.
(
12
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming (herschikking) (PB 2011, L 337, blz. 9).
(
13
)	Zie met name arresten van 16 juli 2020, Rana tegen Hongarije, CE:ECHR:2020:0716JUD004088817 en 22 juni 2023, R.K. tegen Hongarije, CE:ECHR:2023:0622JUD005400620.
(
14
)	Arrest van 8 juni 2017, Freitag (C‑541/15, EU:C:2017:432; hierna: „arrest Freitag”).
(
15
)	Zie naar analogie EHRM, arrest van 17 februari 2022, Y tegen Polen, CE:ECHR:2022:0217JUD007413114.
(
16
)	Arrest van 20 december 2017, Nowak (C‑434/16, EU:C:2017:994; hierna: „arrest Nowak”).
(
17
)	Zie met name arrest van 11 juli 2002, Christine Goodwin tegen het Verenigd Koninkrijk, CE:ECHR:2002:0711JUD002895795, §§ 86‑93.
(
18
)	Arresten van 15 september 2011, Unió de Pagesos de Catalunya (C‑197/10, EU:C:2011:590, punten 16‑18) en 26 september 2019, UTEP 2006. (C‑600/18, EU:C:2019:784, punt 17).
(
19
)	Het door de verwijzende rechter aan het Hof gezonden dossier bevat de documenten en bewijsstukken die tijdens de asielprocedure zijn overgelegd en uitgebreid verwijzen naar de transgenderidentiteit van de verzoekende partij. Hoewel het besluit om de verzoekende partij als vluchteling te erkennen niet de exacte gronden vermeldt waarop het berustte, lijkt zij de vluchtelingenstatus te hebben verkregen (hetgeen is na te gaan door de verwijzende rechter) wegens daden van vervolging op grond van haar transgenderidentiteit. Zie naar analogie artikel 10, lid 1, onder d), van richtlijn 2011/95.
(
20
)	Zie de tekst van de eerste vraag.
(
21
)	Zie arrest van 16 december 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302, punten 18 en 19).
(
22
)	De vertegenwoordiger van de verzoekende partij heeft ter terechtzitting verklaard dat de aanvraag om wijziging van de naam bijkomstig is ten opzichte van de wijziging van het geslacht. De Hongaarse regering stelt in haar schriftelijke opmerkingen dat een naamsverandering niet bijkomstig is ten opzichte van een geslachtsverandering. In zijn conclusie in de zaak Asociaţia Accept e.a. (C‑4/23, EU:C:2024:385, punten 59‑64) concludeerde advocaat-generaal Richard de la Tour dat de erkenning van een wijziging van de voornaam kan worden losgekoppeld van de erkenning van de wijziging van gender „ook al zou duidelijk zijn dat de voornaam verband houdt met een ander gender dan het gender waarmee het bij de geboorte vermelde geslacht uit sociologisch oogpunt wordt geassocieerd”.
(
23
)	Het valt niet mee om het arrest Freitag analoog toe te passen op de omstandigheden van de onderhavige zaak. Dat arrest had betrekking op het fundamentele recht van Unieburgers, op grond van artikel 21 VWEU, om vrij op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven. Zoals is gebleken in punt 18 van de onderhavige conclusie heeft de verwijzende rechter uitdrukkelijk uitgesloten dat het feit dat de verzoekende partij het burgerschap van de Unie heeft verworven, relevant is voor het bij hem aanhangige geschil. De zaak lijkt evenmin grensoverschrijdende elementen te bevatten. Bij gebreke van enige discussie hierover geef ik het Hof in overweging dat het hierover niet kan oordelen. Zie ook de conclusie van advocaat-generaal Richard de la Tour in de zaak Asociaţia Accept e.a. (C‑4/23, EU:C:2024:385, punten 40, 89 en 90) en arrest van 14 december 2021, Stolichna obshtina, rayon Pancharevo (C‑490/20, EU:C:2021:1008, punt 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak), waarin de relevantie van het burgerschap van de Unie in een vergelijkbare context wordt benadrukt.
(
24
)	Arrest van 5 juni 2023, Commissie/Polen (Onafhankelijkheid en privéleven van rechters) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punt 332).
(
25
)	Arrest van 2 maart 2023, Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2023:145, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Artikel 2, lid 3, AVG bevat nog een andere uitzondering voor de verwerking van persoonsgegevens door de instellingen, organen en instanties van de Unie. Artikel 2, lid 2, AVG moet strikt worden uitgelegd: zie arrest van 16 juli 2020, Facebook Ireland en Schrems (C‑311/18, EU:C:2020:559, punt 84 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
26
)	Arrest van 4 mei 2023, Österreichische Datenschutzbehörde en CRIF (C‑487/21, EU:C:2023:369, punt 23).
(
27
)	Zie naar analogie arrest van 17 juli 2014, YS e.a. (C‑141/12 en C‑372/12, EU:C:2014:2081, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
28
)	Een aanvankelijk rechtmatige verwerking van juiste gegevens kan na verloop van tijd onverenigbaar worden met de AVG wanneer de gegevens, gelet op die doeleinden en op de tijd die is verstreken, ontoereikend, niet of niet meer ter zake dienend of bovenmatig blijken te zijn. Arrest van 24 september 2019, GC e.a. (Verwijdering van links naar gevoelige gegevens) (C‑136/17, EU:C:2019:773, punt 74 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
29
)	Arrest van 4 juli 2023, Meta Platforms e.a. (Algemene gebruiksvoorwaarden van online sociaal netwerk) (C‑252/21, EU:C:2023:537, punt 90 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
30
)	Arrest van 5 juni 2023, Commissie/Polen (Onafhankelijkheid en privéleven van rechters) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punten 335‑337).
(
31
)	De verwerking van de gegevens van de verzoekende partij en de opname van haar geslacht in het vluchtelingenregister lijken niet te vallen onder de bijzondere categorieën persoonsgegevens die worden verboden bij artikel 9, lid 1, AVG. Gegevens betreffende iemands geslacht kunnen mijns inziens niet worden gelijkgesteld met „genetische gegevens” of „gegevens met betrekking tot iemands seksueel gedrag of seksuele gerichtheid”.
(
32
)	Zie in die zin arrest van 12 januari 2023, Österreichische Post (Informatie over de ontvangers van persoonsgegevens) (C‑154/21, EU:C:2023:3, punt 44).
(
33
)	Artikel 79, lid 1, AVG bepaalt dat elke betrokkene, onverminderd andere mogelijkheden van administratief of buitengerechtelijk beroep, het recht heeft een doeltreffende voorziening in rechte in te stellen indien hij van mening is dat zijn rechten uit hoofde van deze verordening geschonden zijn ten gevolge van een verwerking van die persoonsgegevens die niet aan die verordening voldoet.
(
34
)	Zie naar analogie arrest Nowak, punt 53. De juistheid van gegevens wordt van geval tot geval met inaanmerkingneming van alle relevante omstandigheden beoordeeld.
(
35
)	Zie § 81, onder c), van de asielwet.
(
36
)	Zie § 82, onder f), van de asielwet.
(
37
)	De incongruentie tussen de gronden waarop de vluchtelingenstatus is verleend aan de verzoekende partij en de registratie van haar geslacht als „vrouwelijk” in het vluchtelingenregister botst ook met het recht op behoorlijk bestuur. Hoewel artikel 41, lid 1, van het Handvest zich niet tot de lidstaten richt, vormt het recht op behoorlijk bestuur een afspiegeling van een algemeen beginsel van Unierecht, dat de lidstaten moeten eerbiedigen wanneer zij het Unierecht, met inbegrip van richtlijn 2011/95, ten uitvoer brengen. Arrest van 10 februari 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Verjaringstermijn) (C‑219/20, EU:C:2022:89, punten 36 en 37).
(
38
)	Zie overweging 10 AVG.
(
39
)	Het gebruik van de woorden „ter aanpassing” in artikel 6, lid 2, AVG laat zien dat die bepaling beoogt de lidstaten toe te staan specifieke bepalingen voor de verwerking van persoonsgegevens te handhaven of in te voeren voor de vervulling van taken van algemeen belang of in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag. Het kan derhalve niet leiden tot een beperking van het nuttig effect van de elders in die verordening neergelegde rechten en verplichtingen: zie overweging 10 AVG.
(
40
)	Arrest van 20 oktober 2022, Koalitsia Demokratichna Bulgaria – Obedinenie (C‑306/21, EU:C:2022:813, punt 50).
(
41
)	Zie met name artikel 21, lid 1, AVG, met betrekking tot het recht om bezwaar te maken tegen de verwerking van persoonsgegevens op basis van artikel 6, lid 1, eerste alinea, onder e) of f), van die verordening. Zie ook artikel 13, lid 1, onder d), en lid 2, onder b), artikel 17, lid 1, onder b), en artikel 20, lid 1, onder a), AVG, die verwijzen naar specifieke bepalingen van artikel 6, lid 1, AVG.
(
42
)	Zie overweging 59 AVG: „Er dienen regelingen voorhanden te zijn om de betrokkene in staat te stellen zijn rechten uit hoofde van deze verordening gemakkelijker uit te oefenen, zoals mechanismen om te verzoeken om met name inzage in en rectificatie of wissing van persoonsgegevens en, indien van toepassing, deze gratis te verkrijgen, alsmede om het recht van bezwaar uit te oefenen. De verwerkingsverantwoordelijke dient ook middelen te verstrekken om verzoeken elektronisch in te dienen, vooral wanneer persoonsgegevens langs elektronische weg worden verwerkt. De verwerkingsverantwoordelijke dient te worden verplicht onverwijld en ten laatste binnen een maand op een verzoek van de betrokkene te reageren, en om de redenen op te geven voor een eventuele voorgenomen weigering om aan dergelijke verzoeken gehoor te geven.”
(
43
)	Zie naar analogie arrest van 21 juni 2022, Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2022:491, punt 112), waarin het Hof erop heeft gewezen dat de in de artikelen 7 en 8 van het Handvest verankerde grondrechten geen absolute gelding hebben, maar in relatie tot hun sociale functie moeten worden beschouwd.
(
44
)	Zie conclusie van advocaat-generaal Bobek in de zaak J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:649, punt 130) over de „algemene bewoordingen” van artikel 23, lid 1, onder e), AVG. Hoewel beperkingen strikt dienen te worden uitgelegd, is die bepaling door het gebruik van de term „met name” in artikel 23, lid 1, onder e), AVG niet beperkt tot de daarin beschreven onderwerpen, maar omvat deze ook „andere belangrijke doelstellingen van algemeen belang van de Unie of van een lidstaat”. Over de strikte uitlegging van beperkingen uit hoofde van artikel 23 AVG, zie arrest van 6 oktober 2020, La Quadrature du Net e.a. (C‑511/18, C‑512/18 en C‑520/18, EU:C:2020:791, punt 210). Zie ook punt 3 van richtsnoeren 10/2020 van het Europees Comité voor gegevensbescherming (European Data Protection Board, EDPB) met betrekking tot de beperkingen krachtens artikel 23 AVG, versie 2.1, vastgesteld op 13 oktober 2021. https://www.edpb.europa.eu/system/files/2021-10/edpb_guidelines202010_on_art23_adopted_after_consultation_en.pdf.
(
45
)	Volgens overweging 73 AVG kunnen „[i]n het Unierecht of het lidstatelijke recht [...] beperkingen worden gesteld aan de specifieke beginselen en het recht op informatie, inzage en rectificatie [...] van gegevens, [...] voor zover dat in een democratische samenleving noodzakelijk en evenredig is [...] voor het houden van openbare registers die nodig zijn om redenen van algemeen belang, [...]. Deze beperkingen moeten in overeenstemming zijn met de vereisten van het Handvest en het [EVRM]”.
(
46
)	Dit is in feite een afspiegeling van artikel 52, lid 1, van het Handvest.
(
47
)	Zie naar analogie arrest van 31 januari 2023, Y tegen Frankrijk (CE:ECHR:2023:0131JUD007688817, § 89).
(
48
)	Onder voorbehoud van toetsing door de verwijzende rechter.
(
49
)	Zie naar analogie arrest van 14 december 2023, Natsionalna agentsia za prihodite (C‑340/21, EU:C:2023:986, punt 60).
(
50
)	Zie naar analogie arrest van 8 december 2022, Google (Verwijdering van links naar beweerdelijk onjuiste inhoud) (C‑460/20, EU:C:2022:962, punt 68).
(
51
)	Het dossier suggereert dat de verwijzende rechter heeft aangegeven over substantiële aanwijzingen te beschikken op basis waarvan hij kan vaststellen dat de vermelding in het vluchtelingenregister betreffende het geslacht van de verzoekende partij onjuist is.
(
52
)	Zie arrest van 6 april 2017, A.P., Garçon en Nicot tegen Frankrijk (CE:ECHR:2017:0406JUD007988512, § 131). Zie ook arrest van 19 januari 2019, X en Y tegen Roemenië (CE:ECHR:2021:0119JUD000214516, § 165). De arresten van het EHRM zijn niet bindend voor het Hof omdat de Unie niet is toegetreden tot het EVRM. Volgens artikel 52, lid 3, van het Handvest dient het Hof erop toe te zien dat zijn uitlegging van artikel 3, lid 1, en artikel 7 daarvan zodanig is dat het daardoor geboden beschermingsniveau niet in strijd komt met het niveau dat wordt geboden door de artikelen 3 en 8 EVRM, zoals uitgelegd door het EHRM. Zie naar analogie arrest van 6 oktober 2021, W.Ż. (Kamer voor bijzondere controle en publieke zaken van de Sąd Najwyższy – benoeming) (C‑487/19, EU:C:2021:798, punt 123 en aldaar aangehaalde rechtspraak). De standaard die het EHRM heeft geformuleerd in onder meer zijn onherroepelijke arrest van 6 april 2017, A.P., Garçon en Nicot tegen Frankrijk (CE:ECHR:2017:0406JUD007988512), is derhalve relevant voor de procedure bij de verwijzende rechter.
(
53
)	Zie naar analogie arrest van 8 december 2022, Google (Verwijdering van links naar beweerdelijk onjuiste inhoud) (C‑460/20, EU:C:2022:962, punt 68).