62024CJ0253_RES
Sprawa C‑253/24 [Pelavi] (
i
)
Ministero della Giustizia
przeciwko
NZ
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Corte di Appello di L’Aquila)
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 4 września 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Klauzula 4 – Zasada niedyskryminacji – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Sędziowie i prokuratorzy honorowi oraz sędziowie i prokuratorzy zawodowi – Klauzula 5 – Środki mające na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony i karanie tych nadużyć – Dyrektywa 2003/88/WE – Artykuł 7 – Prawo do corocznego płatnego urlopu – Artykuł 31 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Procedura oceny w celu uzyskania ostatecznego ponownego powołania do sprawowania urzędu sędziego lub prokuratora honorowego – Zrzeczenie się ex lege roszczeń wynikających z pełnienia urzędu sędziego lub prokuratora honorowego przed procedurą oceny – Utrata prawa do corocznego płatnego urlopu przyznanego przez prawo Unii
Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Środki mające na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony – Karanie takiego nadużywania – Procedura oceny poprzedzająca ostateczne ponowne powołanie do sprawowania urzędu sędziego lub prokuratora honorowego – Prawo do corocznego płatnego urlopu – Uregulowania krajowe nakładające obowiązek zrzeczenia się prawa do corocznego płatnego urlopu wynikającego z wcześniej stanowiska sędziego lub prokuratora honorowego – Niedopuszczalność
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 31 ust. 2; dyrektywy: Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/88, art. 7; Rady 1999/70, załącznik, klauzula 4 ust. 1, klauzula 5 ust. 1)
(zob. pkt 50–60, 67–79; sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego Corte d’appello di L’Aquila (sąd apelacyjny w L’Aquila, Włochy) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wyjaśnił relację między prawem do corocznego płatnego urlopu, zagwarantowanym przez prawo Unii Europejskiej, a ochroną zapewnianą przez porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony (
1
) w przypadku uregulowań krajowych, które nakładają na sędziów i prokuratorów honorowych, zamierzających przekształcić swoje kolejne stosunki pracy na czas określony w stosunek pracy na czas nieokreślony, obowiązek zrzeczenia się niektórych praw, w tym prawa do corocznego płatnego urlopu.
Sprawa ta wpisuje się w szereg włoskich spraw prejudycjalnych dotyczących równego traktowania sędziów i prokuratorów honorowych oraz sędziów i prokuratorów zawodowych (
2
). Włoski ustawodawca wprowadził w 2021 r. dla sędziów i prokuratorów honorowych, już pełniących służbę, możliwość uzyskania ponownego powołania do sprawowania tego urzędu do ukończenia 70. roku życia, pod warunkiem pomyślnego przejścia procedury oceny, ustanawiając jednocześnie wymóg zrzeczenia się wszelkich innych roszczeń wynikających z ich wcześniejszego stosunku pracy (
3
). Celem tej procedury jest wykonanie wynikającego z klauzuli 5 pkt 1 porozumienia ramowego obowiązku przyjęcia skutecznych środków mających na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony i karania za nie.
Od dnia 14 lutego 2001 r. NZ, równolegle z wykonywaniem zawodu adwokata, zajmowała stanowisko sędziego honorowego w Tribunale di Vasto (sądzie w Vasto, Włochy). Na stanowisku tym nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia w okresie wakacji sądowych, w przeciwieństwie do sędziów i prokuratorów zawodowych, którzy byli uprawnieni do płatnego urlopu. Kadencja NZ na stanowisku sędziego honorowego była przedłużana i odnawiana co cztery lata, do dnia 13 grudnia 2022 r., czyli do dnia ostatecznego ponownego powołania do sprawowania tego urzędu.
NZ, uznawszy, że padła ofiarą niezgodnego z prawem odmiennego traktowania w zakresie wynagrodzenia z tytułu zajmowanego przez nią stanowiska, wniosła przeciwko swojemu pracodawcy, Ministero della Giustizia (ministerstwu sprawiedliwości, Włochy), powództwo mające na celu uzyskanie traktowania pod względem ekonomicznym i prawnym, które byłoby równoważne traktowaniu pracowników na podobnych stanowiskach w tym ministerstwie, w tym w odniesieniu do corocznych urlopów. Sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji częściowo uwzględnił to powództwo. Ministerstwo sprawiedliwości wniosło apelację od tego orzeczenia do sądu apelacyjnego w L’Aquili, który jest sądem odsyłającym, uznając w szczególności, że spór stał się bezprzedmiotowy, ponieważ ponowne powołanie NZ na stanowisko po zakończeniu postępowania w sprawie oceny oznacza zrzeczenie się wszelkich innych roszczeń wynikających z jej wcześniejszego honorowego stosunku pracy.
W tych okolicznościach sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością tego zrzeczenia się ex lege z klauzulami 4 i 5 porozumienia ramowego, art. 7 dyrektywy 2003/88 (
4
) i art. 31 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), w szczególności w odniesieniu do prawa do corocznego płatnego urlopu.
Ocena Trybunału
Przypomniawszy swoje orzecznictwo dotyczące środków mających na celu karanie nadużywania umów o pracę na czas określony (
5
), Trybunał stwierdził, że wniosek o objęcie procedurą oceny pociąga za sobą zrzeczenie się prawa do corocznego płatnego urlopu za okres poprzedzający ostateczne ponowne powołanie, zagwarantowanego w art. 7 dyrektywy 2003/88 i art. 31 ust. 2 Karty. Zrzeczenie się tego prawa stanowi, zdaniem rządu włoskiego, odpowiednią rekompensatę za ostateczne ponowne powołanie do sprawowania urzędu sędziego lub prokuratora honorowego, ponieważ pomyślne przejście procedury oceny nie oferuje zwykłej szansy na utrwalenie wcześniejszego stosunku pracy, lecz oferuje rzeczywistą kontynuację tego stosunku pracy. Ponadto wymóg ten pozwala uniknąć wstecznej dyskryminacji sędziów i prokuratorów zawodowych, do których w pełni mają zastosowanie zasady konkursu i wyłączności stanowiska sędziego i prokuratorskiego.
Prawdą jest, że istnienie sposobu naboru jakim jest konkurs, zastrzeżonego wyłącznie dla stanowisk sędziów i prokuratorów zawodowych w celu uzyskania dostępu do korpusu sędziów i prokuratorów, który nie znajduje zastosowania do naboru na stanowiska sędziów i prokuratorów honorowych, pozwala wykluczyć, że ci ostatni sędziowie i prokuratorzy w pełni korzystają z praw sędziów i prokuratorów zawodowych. Jednakże o ile pewne różnice w traktowaniu mogą być uzasadnione różnicami w wymaganych kwalifikacjach i charakterem zadań, za które odpowiedzialni są sędziowie i prokuratorzy zawodowi, o tyle wyłączenie jakiegokolwiek prawa do płatnego urlopu sędziów i prokuratorów honorowych nie może być zaakceptowane w świetle klauzuli 4 porozumienia ramowego.
Prawo to jest bowiem zawarte w art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88. Ponadto, prawu do corocznego płatnego urlopu, ustanowionemu w art. 31 ust. 2 Karty przysługuje charakter jednocześnie bezwzględnie wiążący i bezwarunkowy, ponieważ przepis ten nie wymaga skonkretyzowania przepisami prawa Unii lub przepisami prawa krajowego. Wynika stąd, że na przepis ten można się powołać w sporze pomiędzy pracownikami a ich pracodawcą, w sytuacji objętej prawem Unii i wchodzącej w konsekwencji w zakres stosowania Karty.
Tym samym klauzula 4 porozumienia ramowego, art. 7 dyrektywy 2003/88 i art. 31 ust. 2 Karty stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które w odróżnieniu od tego, co przewidują w odniesieniu do sędziów i prokuratorów zawodowych, nie przewidują, w odniesieniu do znajdujących się w porównywalnej sytuacji sędziów i prokuratorów honorowych, prawa do otrzymania ekwiwalentu pieniężnego za okres urlopu wiążący się z zawieszeniem ich działalności orzeczniczej.
Wynika z tego, po pierwsze, że aby spełnić przesłanki określone w klauzuli 5 pkt 1 porozumienia ramowego, uregulowania krajowe powinny przewidywać, w przypadku nadużywania zawierania kolejnych umów o pracę na czas określony, skuteczne gwarancje pozwalające na karanie tego nadużywania i na usunięcie jego konsekwencji, przy czym przekształcenie stosunku pracy na czas określony w stosunek pracy na czas nieokreślony stanowi co do zasady skuteczną sankcję za takie nadużywanie. Po drugie, prawo do corocznego płatnego urlopu stanowi prawo podmiotowe każdego pracownika, które zostało mu przyznane w sposób bezwzględnie wiążący i bezwarunkowy przez prawo Unii.
W świetle tych okoliczności porozumienia ramowego nie można interpretować w ten sposób, że stosowanie środków przyjętych przez państwo członkowskie, w celu karania nadużywania zawierania kolejnych umów o pracę na czas określony i usunięcia jego konsekwencji, może być uzależnione od wymogu, w odniesieniu do danego pracownika, zrzeczenia się prawa, które przyznaje mu prawo Unii na podstawie klauzuli 4 tego porozumienia.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Porozumienie ramowe stanowiące załącznik do dyrektywy Rady 1999/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC (Dz.U. 1999, L 175, s. 43, zwane dalej „porozumieniem ramowym”).
(
2
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 16 lipca 2020 r., Governo della Repubblica italiana (Status włoskich sędziów pokoju) (C‑658/18, EU:C:2020:572), z dnia 7 kwietnia 2022 r., Ministero della Giustizia i in. (Status włoskich sędziów pokoju) (C‑236/20, EU:C:2022:263) oraz z dnia 27 czerwca 2024 r., Peigli (C‑41/23, EU:C:2024:554).
(
3
)	W drodze art. 29 decreto legislativo (dekretu ustawodawczego) n. 116 - Riforma organica della magistratura onoraria e altre disposizioni sui giudici di pace, nonché disciplina transitoria relativa ai magistrati onorari in servizio, a norma della legge 28 aprile 2016, n. 57 (dekretu ustawodawczego nr 116 w sprawie reformy ustroju sądownictwa honorowego i innych przepisów dotyczących sędziów pokoju, a także przepisów przejściowych mających zastosowanie do pełniących służbę sędziów lub prokuratorów honorowych, wydanego w celu wykonania ustawy nr 57 z dnia 28 kwietnia 2016 r.) z dnia 13 lipca 2017 r. (GURI nr 177 z dnia 31 lipca 2017 r., s. 1), zmienionego legge n. 234 – Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2022 e bilancio pluriennale per il triennio 2022–2024 (ustawą nr 234 w sprawie projektu budżetowego państwa na rok budżetowy 2022 r. i budżetu wieloletniego na lata 2022–2024) z dnia 30 grudnia 2021 r. (GURI nr 310 z dnia 31 grudnia 2021 r., s. 1).
(
4
)	Dyrektywa 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. 2003, L 299, s. 9).
(
5
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 8 maja 2019 r., Rossato und Conservatorio di Musica F.A. Bonporti (C‑494/17, EU:C:2019:387, pkt 39–43 i 45).