62001CJ0455_NL
Partijen
Overwegingen van het arrest
Beslissing inzake de kosten
Dictum
Partijen
In zaak C-455/01,
Commissie van de Europese Gemeenschappen,
vertegenwoordigd door R. B. Wainwright en R. Amorosi als gemachtigden, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg,
verzoekster,
tegen
Italiaanse Republiek,
vertegenwoordigd door I. M. Braguglia als gemachtigde, bijgestaan door M. Fiorilli, avvocato dello Stato, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg,
verweerster,
betreffende een verzoek om vast te stellen dat de Italiaanse Republiek, door een wettelijke regeling te handhaven die de verhandeling van nog niet volledig geharmoniseerde producten die bestemd zijn voor gebruik op handelsschepen die onder Italiaanse vlag varen, afhankelijk stelt van een door een nationale instantie af te geven conformiteitscertificaat ─ waardoor het recht om dergelijke producten te verhandelen onder omstandigheden enkel toekomt aan de houder van een dergelijk certificaat ─ en door niet de geldigheid te erkennen van proeven die volgens internationale normen zijn verricht door in andere lidstaten of in staten die partij zijn bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte van 2 mei 1992 (PB 1994, L 1, blz. 3) erkende organen, ook niet wanneer de gegevens ter beschikking van de bevoegde autoriteit worden gesteld en uit de certificaten blijkt dat de scheepsuitrusting een veiligheidsniveau waarborgt dat gelijkwaardig is aan dat wat voor Italiaanse producten geldt, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens de artikelen 28 EG en 30 EG,
wijst
HET HOF VAN JUSTITIE (Vierde kamer),
samengesteld als volgt:
C. W. A. Timmermans (rapporteur), kamerpresident,
D. A. O. Edward en
S. von Bahr, rechters,
advocaat-generaal: S. Alber,
griffier: R. Grass,
gezien het rapport van de rechter-rapporteur,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,
het navolgende
Arrest
Overwegingen van het arrest
1.
Bij verzoekschrift neergelegd ter griffie op 27 november 2001, heeft de Commissie van de Europese Gemeenschappen krachtens artikel 226 EG verzocht vast te stellen dat de Italiaanse Republiek, door een wettelijke regeling te handhaven die de verhandeling van nog niet volledig geharmoniseerde producten die bestemd zijn voor gebruik op handelsschepen die onder Italiaanse vlag varen, afhankelijk stelt van een door een nationale instantie af te geven conformiteitscertificaat ─ waardoor het recht om dergelijke producten te verhandelen onder omstandigheden enkel toekomt aan de houder van een dergelijk certificaat ─ en door niet de geldigheid te erkennen van proeven die volgens internationale normen zijn verricht door in andere lidstaten of in staten die partij zijn bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte van 2 mei 1992 (PB 1994, L 1, blz. 3, hierna:
"EER-overeenkomst"
) erkende organen, ook niet wanneer de gegevens ter beschikking van de bevoegde autoriteit worden gesteld en uit de certificaten blijkt dat de scheepsuitrusting een veiligheidsniveau waarborgt dat gelijkwaardig is aan dat wat voor Italiaanse producten geldt, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens de artikelen 28 EG en 30 EG.
Rechtskader
De communautaire regeling
2.
Artikel 28 EG bepaalt:
"Kwantitatieve invoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking zijn tussen de lidstaten verboden."
3.
Artikel 30 EG bepaalt:
"De bepalingen van de artikelen 28 en 29 vormen geen beletsel voor verboden of beperkingen van invoer, uitvoer of doorvoer, welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van [...] de gezondheid en het leven van personen [...] Deze verboden of beperkingen mogen echter geen middel tot willekeurige discriminatie noch een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten vormen."
4.
Artikel 4, leden 1 en 2, van richtlijn 94/57/EG van de Raad van 22 november 1994 inzake gemeenschappelijke voorschriften en normen voor met de inspectie en controle van schepen belaste organisaties en voor de desbetreffende werkzaamheden van maritieme instanties (PB L 319, blz. 20) luidt als volgt:
"1.
De lidstaten kunnen slechts organisaties erkennen die voldoen aan de criteria in de bijlage. De organisaties verstrekken de lidstaten welke zij om erkenning verzoeken, alle nodige informatie en bewijsstukken waaruit blijkt dat zij voldoen aan die criteria. De lidstaten stellen de organisaties langs passende weg ervan in kennis dat zij erkend zijn.
2.
Elke lidstaat geeft aan de Commissie en de andere lidstaten kennis van de door hem erkende organisaties.
"
5.
Artikel 1 van richtlijn 96/98/EG van de Raad van 20 december 1996 inzake uitrusting van zeeschepen (PB 1997, L 46, blz. 25), zoals gewijzigd bij richtlijn 98/85/EG van de Commissie van 11 november 1998 (PB L 315, blz. 14, hierna:
"richtlijn 96/98"
), bepaalt:
"Doel van deze richtlijn is de veiligheid op zee en de preventie van verontreiniging van de zee te verbeteren door de uniforme toepassing van de relevante internationale instrumenten met betrekking tot de in bijlage A vermelde uitrusting die bestemd is voor plaatsing aan boord van schepen waarvoor door of namens de lidstaten veiligheidscertificaten worden uitgereikt overeenkomstig internationale verdragen, alsmede het vrije verkeer van deze uitrusting binnen de Gemeenschap te waarborgen."
6.
Richtlijn 96/98 bevat daartoe bepalingen tot harmonisering van de nationale wettelijke regelingen inzake de documenten en voorwaarden die nodig zijn voor certificering van uitrusting die is bedoeld om aan boord van de in bijlage A.1 genoemde zeeschepen te worden gebracht en waarvoor reeds gedetailleerde beproevingsnormen bestaan in internationale instrumenten die in die bijlage worden genoemd.
7.
In bijlage A.2 van richtlijn 96/98 wordt de uitrusting vermeld waarvoor nog geen gedetailleerde beproevingsnormen bestaan in internationale overeenkomsten.
De nationale regeling
8.
Artikel 2, lid 1, van decreet van de president van de Republiek nr. 347 van 18 april 1994 (GURI nr. 132 van 8 juni 1994, supplemento ordinario; hierna:
"decreet nr. 347/94"
) bepaalt:
"Op schepen waarvoor de internationale verdragen voor de bescherming van het leven van de mens op zee [...] vereisen dat zij zijn voorzien van de apparaten, inrichtingen en uitrusting [...] genoemd in de bij boek I van de onderhavige regeling gevoegde tabel A, dienen deze, behoudens in de regeling voorziene uitzonderingen, van het door de minister goedgekeurde type te zijn."
9.
Artikel 3 van decreet nr. 347/94 bepaalt:
"1.
Het verzoek om typegoedkeuring dient bij het bevoegde ministerie te worden ingediend of per post aan dit ministerie te worden toegezonden.
2.
Het verzoek dient vergezeld te gaan van een door de aanvrager te verkrijgen technisch verslag van het Italiaanse scheepsregister.
"
10.
Als gevolg van wetswijzigingen die dateren van na de vaststelling van decreet nr. 347/94, zijn bovengenoemde bepalingen ervan enkel nog van toepassing op de in bijlage A.2 bij richtlijn 96/98 genoemde scheepsuitrusting.
11.
Uit deze bepalingen volgt dat voor het in de handel brengen en de installatie aan boord van de in bijlage A.2 genoemde scheepsuitrusting, een door het Italiaanse scheepsregister (hierna:
"RINA"
) afgegeven conformiteitscertificaat en een door de bevoegde minister afgegeven typegoedkeuring moet worden overgelegd. Een conformiteitscertificaat kan slechts worden verkregen nadat proeven en analyses zijn uitgevoerd door de diensten van het RINA.
De precontentieuze procedure
12.
Naar aanleiding van een door een Deense producent van uitrusting voor zeeschepen in 1997 ingediende klacht zond de Commissie de Italiaanse regering op 11 juni 1998 een aanmaningsbrief, aangevuld bij een brief van 30 juli 1999. In deze brieven wees de Commissie er met name op dat de niet-erkenning van certificaten inzake de overeenstemming van uitrusting van zeeschepen die zijn afgegeven door de andere lidstaten of de staten die de EER-overeenkomst hebben ondertekend, alsmede van de in deze staten verrichte proeven op de conformiteit van deze uitrusting, onverenigbaar is met de artikelen 28 EG en 30 EG alsmede met artikel 11 van bovengenoemde overeenkomst.
13.
Op 28 oktober 1999 verklaarden de Italiaanse autoriteiten in antwoord op bovengenoemde brieven dat de bezwaren van de Commissie waren weggenomen door de vaststelling van een wettelijke regeling die richtlijn 96/98 in Italiaans recht omzet.
14.
Van mening dat met de vaststelling van deze wettelijke regeling geen einde was gemaakt aan de niet-nakoming met betrekking tot de in bijlage A.2 van richtlijn 96/98 genoemde scheepsuitrusting, verzond de Commissie op 17 februari 2000 een met redenen omkleed advies, waarin zij de in de aanmaningsbrief genoemde bezwaren, zij het evenwel beperkt tot dit soort uitrusting, herhaalde.
15.
Tijdens een vergadering op 6 juni 2000 erkenden de Italiaanse autoriteiten de onverenigbaarheid van de nationale wettelijke regeling met richtlijn 96/98 en lieten zij de Commissie weten dat zij van plan waren in verband met het genoemde advies de regeling te wijzigen. Bovendien wezen zij erop dat zij in afwachting van de inwerkingtreding van deze wijzigingen circulaires zouden doen uitgaan met de noodzakelijke aanwijzingen voor de nakoming van uit richtlijn 96/98 voortvloeiende verplichtingen.
16.
Bij brief van 8 juni 2000 deelden de Italiaanse autoriteiten de Commissie de vaststelling mee van de circulaire van 22 februari 2000, volgens welke de door de andere lidstaten afgegeven typegoedkeuringen worden erkend voor de in bijlage A.2 van voornoemde richtlijn genoemde scheepsuitrusting. Met betrekking tot de erkenning van proeven verklaarden zij dat wetswijzigingen in voorbereiding waren.
17.
Bij een aan de Commissie gerichte brief van 16 november 2000 deelden de Italiaanse autoriteiten mee dat de procedure tot wijziging van decreet nr. 347/94 was ingeleid. In dezelfde brief werd de tekst meegedeeld van dienstorder nr. 57/2000 van het korps havenmeesters van 4 augustus 2000, waarin wordt bepaald dat de bevoegde organen rekening houden met de reeds in andere lidstaten verrichte proeven en controles.
18.
Bij brief van 29 maart 2001 maakte de Commissie de Italiaanse autoriteiten opmerkzaam op het feit dat de onverenigbaarheid van de nationale wettelijke regeling met richtlijn 96/98 enkel kon worden opgeheven door de vaststelling van een regeling die op zijn minst gelijkwaardig is aan decreet nr. 347/94, en niet door een dienstorder.
19.
Bij brief van 2 mei 2001 lieten de Italiaanse autoriteiten de Commissie weten dat de wetgevingsprocedure was aangevangen en dat zij de voorgestelde wijzigingen van decreet nr. 347/94 bij deze brief hadden gevoegd.
20.
Daar de Commissie vaststelde dat meer dan een jaar was verstreken sedert de aankondiging door de Italiaanse autoriteiten van hun voornemen om de betrokken wettelijke regeling te wijzigen, heeft zij het onderhavige beroep ingesteld.
Het beroep
21.
Uit de artikelen 2, lid 1, en 3 van decreet nr. 347/94 volgt, dat scheepsuitrusting die bestemd is voor gebruik op handelsschepen die onder Italiaanse vlag varen, afkomstig is uit een andere lidstaat dan de Italiaanse Republiek en genoemd wordt in bijlage A.2 van richtlijn 96/98, in Italië slechts in de handel mag worden gebracht nadat een door een onder de Italiaanse overheid ressorterend orgaan, te weten het RINA, typegoedkeuring is afgegeven en nadat proeven en analyses zijn uitgevoerd, die alleen kunnen worden verricht door de diensten van het RINA.
22.
Voornoemde nationale bepalingen kunnen de intracommunautaire handel belemmeren en vormen dus maatregelen van gelijke werking als een door artikel 28 EG verboden kwantitatieve beperking (zie arresten van 11 juli 1974, Dassonville, 8/74, Jurispr. blz. 837, punt 5, en van 9 februari 1999, Van der Laan, C-383/97, Jurispr. blz. I-731, punt 18).
23.
Een belemmering van het vrije verkeer van goederen kan weliswaar bij het ontbreken van een harmonisatie gerechtvaardigd zijn op grond van artikel 30 EG, dat onder meer betrekking heeft op de gezondheid en het leven van personen, of op grond van een dwingende reden van algemeen belang, doch in casu heeft de Italiaanse Republiek zich niet op een dergelijke rechtvaardiging beroepen. In haar verweerschrift heeft zij namelijk slechts aangevoerd dat een aanvang is gemaakt met de wijziging van decreet nr. 347/94, en enkel de redenen voor de vertraging hiervan uiteengezet.
24.
Aangezien volgens genoemd decreet geen rekening kan worden gehouden met de tijdens een goedkeuringsprocedure in een andere lidstaat reeds verrichte analyses of proeven, voldoet de beperking van de intracommunautaire handel die door de noodzaak van het verkrijgen van een door het RINA afgeven typegoedkeuring wordt veroorzaakt, in ieder geval niet aan de voorwaarde van evenredigheid, en kan derhalve gemeenschapsrechtelijk niet gerechtvaardigd zijn (zie in die zin arrest van 17 september 1998, Harpegnies, C-400/96, Jurispr. blz. I-5121, punten 34 en 35).
25.
Dienstorder nr. 57/2000 kan de geconstateerde onverenigbaarheid van de artikelen 2, lid 1, en 3, van decreet nr. 347/94 met artikel 28 EG niet opheffen. Volgens vaste rechtspraak kan de onverenigbaarheid van een nationale wettelijke regeling met de gemeenschapsbepalingen, ook al zijn deze rechtstreeks toepasselijk, enkel definitief worden opgeheven door middel van dwingende nationale voorschriften die dezelfde rechtskracht hebben als de te wijzigen bepalingen (zie met name arrest van 4 december 1997, Commissie/Italië, C-207/96, Jurispr. blz. I-6869, punt 26).
26.
De genoemde nationale bepalingen zijn derhalve in strijd met artikel 28 EG. Aangezien het voorwerp van het beroep van de Commissie, anders dan dat van de precontentieuze procedure, niet uitdrukkelijk betrekking heeft op artikel 11 van de EER-overeenkomst, dient het Hof zijn vaststellingen te beperken tot artikel 28 EG.
27.
Op grond van het voorgaande moet worden vastgesteld dat de Italiaanse Republiek, door een wettelijke regeling te handhaven die de verhandeling van nog niet volledig geharmoniseerde producten die bestemd zijn voor gebruik op handelsschepen die onder Italiaanse vlag varen, afhankelijk stelt van een door een nationale instantie af te geven conformiteitscertificaat ─ waardoor het recht om dergelijke producten te verhandelen onder omstandigheden enkel toekomt aan de houder van een dergelijk certificaat ─ en door niet de geldigheid te erkennen van proeven die volgens internationale normen zijn verricht door in andere lidstaten erkende organen, ook niet wanneer de gegevens ter beschikking van de bevoegde autoriteit worden gesteld en uit de certificaten blijkt dat de scheepsuitrusting een veiligheidsniveau waarborgt dat gelijkwaardig is aan dat wat voor Italiaanse producten geldt, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 28 EG.
Beslissing inzake de kosten
Kosten
28.
Volgens artikel 69, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, indien dat is gevorderd. Daar de Italiaanse Republiek in het ongelijk is gesteld, moet zij overeenkomstig de vordering van de Commissie in de kosten worden verwezen.
Dictum
HET HOF VAN JUSTITIE (Vierde kamer),
rechtdoende, verstaat:
1)
Door een wettelijke regeling te handhaven die de verhandeling van nog niet volledig geharmoniseerde producten die bestemd zijn voor gebruik op handelsschepen die onder Italiaanse vlag varen, afhankelijk stelt van een door een nationale instantie af te geven conformiteitscertificaat ─ waardoor het recht om dergelijke producten te verhandelen onder omstandigheden enkel toekomt aan de houder van een dergelijk certificaat ─ en door niet de geldigheid te erkennen van proeven die volgens internationale normen zijn verricht door in andere lidstaten erkende organen, ook niet wanneer de gegevens ter beschikking van de bevoegde autoriteit worden gesteld en uit de certificaten blijkt dat de scheepsuitrusting een veiligheidsniveau waarborgt dat gelijkwaardig is aan dat wat voor Italiaanse producten geldt, is de Italiaanse Republiek de verplichtingen niet nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 28 EG.
2)
De Italiaanse Republiek wordt in de kosten verwezen.