ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)
της 26ης Ιουνίου 2014 (*)
«Προδικαστική παραπομπη — Άρθρο 53, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας — Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης — Εθνική ρύθμιση προβλέπουσα μειώσεις μισθών για ορισμένους εργαζομένους του δημόσιου τομέα — Μη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης — Πρόδηλη αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου»
Στην υπόθεση C‑264/12,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως βάσει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, την οποία υπέβαλε το Tribunal do Trabalho do Porto (Πορτογαλία) με απόφαση της 22ας Μαΐου 2012, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 29 Μαΐου 2012, στο πλαίσιο της δίκης
Sindicato Nacional dos Profissionais de Seguros e Afins
κατά
Fidelidade Mundial — Companhia de Seguros SA,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους A. Borg Barthet, πρόεδρο τμήματος, E. Levits (εισηγητή) και M. Berger, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: N. Jääskinen
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Fidelidade Mundial — Companhia de Seguros SA, εκπροσωπούμενη από τη R. Simões Correia, advogada,
–        η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον L. Inez Fernandes, καθώς και τις V. Silva και F. Almeida,
–        η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τη M. Bulterman και τον J. Langer,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους M. França, J.‑P. Keppenne και D. Martin,
έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη, σύμφωνα με το άρθρο 53, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 20, 21, παράγραφος 1, και 31, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Sindicato Nacional dos Profissionais de Seguros e Afins και της Fidelidade Mundial — Companhia de Seguros SA (στο εξής: Fidelidade Mundial), σχετικά με την κατάργηση των επιδομάτων αδείας και του δώρου Χριστουγέννων που καταβάλλονταν στους μισθωτούς της εταιρίας αυτής.
Το νομικό πλαίσιο
3        Στην Πορτογαλία, ο νόμος 64-B/2011, της 30ής Δεκεμβρίου 2011, περί εγκρίσεως του κρατικού προϋπολογισμού για το 2012 (Diário da República, σειρά 1, αριθ. 250, της 30ής Δεκεμβρίου 2011, στο εξής: νόμος περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2012), προβλέπει, στο άρθρο 20, ότι οι μειώσεις μισθών για τους εργαζόμενους του δημόσιου τομέα, που επιβλήθηκαν με τον νόμο 55-A/2010, της 31ης Δεκεμβρίου 2010 (Diário da República, σειρά 1, αριθ. 25, της 31ης Δεκεμβρίου 2010, στο εξής: νόμος περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011), θα εξακολουθήσουν να ισχύουν και το έτος 2012.
4        Το άρθρο 21 του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2012, με τίτλο «Αναστολή της καταβολής των επιδομάτων αδείας και του δώρου Χριστουγέννων ή των εξομοιούμενων με αυτά παροχών», ορίζει τα ακόλουθα:
«1 —            Κατά τη διάρκεια της ισχύος του Προγράμματος Οικονομικής και Δημοσιονομικής συνδρομής (PAEF), ως έκτακτο μέτρο δημοσιονομικής σταθερότητας αναστέλλεται η καταβολή του επιδόματος αδείας και του δώρου Χριστουγέννων και πάσης άλλης παροχής για τον 13ο ή/και τον 14ο μήνα στα άτομα στα οποία αναφέρεται η παράγραφος 9 του άρθρου 19 του [νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011], όπως τροποποιήθηκε με τους νόμους 48/2011, της 26ης Αυγούστου 2011, και 60-A/2011, της 30ής Νοεμβρίου 2011, των οποίων οι μηνιαίες βασικές αποδοχές υπερβαίνουν τα 1 100 ευρώ.
2 —      Στα άτομα στα οποία αναφέρεται η παράγραφος 9 του άρθρου 19 του [νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011], όπως τροποποιήθηκε με τους νόμους 48/2011, της 26ης Αυγούστου 2011, και 60-A/2011, της 30ής Νοεμβρίου 2011, των οποίων οι μηνιαίες βασικές αποδοχές είναι ίσες ή ανώτερες των 600 ευρώ, χωρίς όμως να υπερβαίνουν τα 1 100 ευρώ, επιβάλλεται μείωση των επιδομάτων ή παροχών της προηγουμένης παραγράφου, ώστε να λαμβάνουν ποσό που υπολογίζεται ως εξής: επιδόματα/παροχές = 1 320 ‑ 1,2 x μηνιαίος βασικός μισθός.
3 —      Οι διατάξεις των προηγουμένων παραγράφων αφορούν όλες τις παροχές, ασχέτως της ονομασίας τους, που, άμεσα ή έμμεσα, καταλήγουν στην πληρωμή των επιδομάτων στα οποία αναφέρονται οι ανωτέρω παράγραφοι, ειδικότερα ως συμπλήρωμα των μηνιαίων αποδοχών.
4 —      Οι διατάξεις που αναφέρονται στις προηγούμενες παραγράφους 1 και 2 αφορούν επίσης τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών που συνάπτονται με φυσικά ή νομικά πρόσωπα, με μορφή προκαταβολής, σε μηνιαίες δόσεις κατανεμημένες στη διάρκεια του έτους, προσαυξημένες με μία ή δύο ισόποσες παροχές.
5 —      Η διάταξη του παρόντος άρθρου εφαρμόζεται αφού πραγματοποιηθούν οι μειώσεις των αποδοχών που προβλέπονται στο άρθρο 19 του [νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011], όπως τροποποιήθηκε με τους νόμους 48/2011, της 26ης Αυγούστου 2011, και 60-A/2011, της 30ής Νοεμβρίου 2011, καθώς και στο άρθρο 23 του ίδιου νόμου.
6 —      Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται στα επιδόματα αδείας τα οποία θα εδικαιούντο να λάβουν τα άτομα που μνημονεύονται στα προηγούμενα άρθρα, τόσο για δικαιώματα αδείας τα οποία απέκτησαν στις αρχές του έτους 2012, όσο και για όσα θα αποκτήσουν αργότερα, περιλαμβανομένων και των χρονικώς αναλογουσών καταβολών λόγω λύσεως ή αναστολής της εννόμου σχέσεως εργασίας.
7 —      Η προαναφερθείσα διάταξη εφαρμόζεται, με τις αναγκαίες προσαρμογές, και στο επίδομα Χριστουγέννων.
8 —      Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται επίσης στο προσωπικό που βρίσκεται σε εφεδρεία ή σε άλλη εξομοιούμενη με αυτήν κατάσταση, είτε όντως ασκεί καθήκοντα είτε δεν ασκεί.
9 —      Η προβλεπόμενη με το παρόν άρθρο ρύθμιση είναι αναγκαστικού χαρακτήρα, κατισχύει έναντι πάσης άλλης αντιθέτου διατάξεως, ειδικής ή έκτακτης, και έναντι πράξεων συλλογικής ρυθμίσεως της εργασίας και συμβάσεων εργασίας και δεν δύναται να αρθεί ή να τροποποιηθεί από αυτές.»
5        Κατά το άρθρο 35, παράγραφος 3, της συλλογικής συμβάσεως εργασίας που συνήφθη μεταξύ της Associação Portuguesa de Seguradores (πορτογαλικής ενώσεως ασφαλιστικών εταιριών) και των Sindicatos da actividade Seguradora (σωματείων του τομέα των ασφαλίσεων), που έχει εφαρμογή στους διαδίκους της κύριας δίκης (στο εξής: συλλογική σύμβαση), «το επίδομα αδείας είναι ίσο προς τις πραγματικές αποδοχές του εργαζομένου στις 31 Οκτωβρίου του έτους κατά το οποίο αυτός λαμβάνει την άδειά του».
6        Κατά το άρθρο 44 της εν λόγω συλλογικής συμβάσεως, «ο εργαζόμενος δικαιούται ποσού ίσου προς τις πραγματικές του αποδοχές, το οποίο καταβάλλεται μαζί με τις αποδοχές του μηνός Νοεμβρίου. Το ποσό αυτό είναι ίσο προς εκείνο το οποίο δικαιούται ο εργαζόμενος στις 31 Δεκεμβρίου».
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
7        Η Fidelidade Mundial, πορτογαλική ασφαλιστική εταιρία, είναι ανώνυμη εταιρία με αποκλειστικώς δημόσια κεφάλαια. Έχει υπογράψει την ως άνω συλλογική σύμβαση.
8        Κατ’ εφαρμογήν του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2012, που αποσκοπεί στη μείωση των δημοσίων δαπανών, η Fidelidade Mundial κατάργησε πλήρως το επίδομα αδείας για τους εργαζόμενους των οποίων οι μηνιαίες αποδοχές είναι ίσες ή μεγαλύτερες των 1 100 ευρώ και μερικώς το επίδομα αυτό για τους εργαζόμενους που λαμβάνουν μηνιαίως μεταξύ 600 ευρώ και 1 100 ευρώ· το επίδομα αυτό προβλεπόταν από τη συλλογική σύμβαση.
9        Ο νόμος περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2012 συμπλήρωσε τις διατάξεις του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011 με τον οποίο επίσης επιδιώκετο η μείωση των δημοσίων δαπανών.
10      Επιληφθέν άλλης διαφοράς σχετικής με το άρθρο 19 του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011 και έχον σοβαρές αμφιβολίες όσον αφορά τη συμφωνία του άρθρου αυτού προς το δίκαιο της Ένωσης, το Tribunal do Trabalho do Porto είχε υποβάλει σχετική αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 8 Μαρτίου 2012 (υπόθεση C‑128/12).
11      Χωρίς να αναμένει την απόφαση του Δικαστηρίου επί της ως άνω υποθέσεως, το ίδιο δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο την παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, στην οποία ανακύπτουν ζητήματα ανάλογα προς εκείνα της υποθέσεως C‑128/12.
12      Υπό τις συνθήκες αυτές, η απόφαση του Δικαστηρίου όσον αφορά την παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ανεστάλη μέχρις ότου εκδοθεί απόφαση επί της υποθέσεως C‑128/12.
13      Επί της εν λόγω υποθέσεως εκδόθηκε η διάταξη Sindicato dos Bancários do Norte κ.λπ. (C‑128/12, EU:C:2013:149). Στη σκέψη 12 της διατάξεως αυτής, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, παρά τις αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου όσον αφορά τη συμφωνία του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011 προς τις αρχές και τους σκοπούς των Συνθηκών, η απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου περί υποβολής προδικαστικού ερωτήματος δεν περιελάμβανε κανένα συγκεκριμένο στοιχείο βάσει του οποίου να μπορεί να γίνει δεκτό ότι ο εν λόγω νόμος σκοπούσε την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης. Επομένως, στη σκέψη 14 της ίδιας διατάξεως, το Δικαστήριο έκρινε εαυτό προδήλως αναρμόδιο προς εκδίκαση της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Tribunal do Trabalho do Porto σχετικά με το άρθρο 19 του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011.
14      Κατόπιν της εν λόγω διατάξεως, το Tribunal do Trabalho do Porto ερωτήθηκε αν εμμένει στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπό κρίση υπόθεση.
15      Το ως άνω δικαστήριο απάντησε καταφατικά, αναδιατυπώνοντας την απόφασή του περί υποβολής προδικαστικού ερωτήματος και επαναλαμβάνοντας τις αμφιβολίες του όσον αφορά τη συμφωνία του άρθρου 21 του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2012 προς το δίκαιο της Ένωσης.
16      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunal do Trabalho do Porto εμμένει στην απόφασή του περί αναστολής της διαδικασίας και υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Ισχύει η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, από την οποία απορρέει η απαγόρευση των διακρίσεων, για τους εργαζομένους του δημόσιου τομέα;
2)      Αντιβαίνει η κρατική επιβολή της μειώσεως των μισθών λόγω μη καταβολής του επιδόματος αδείας και του δώρου Χριστουγέννων μέσω του νόμου περί του κρατικού προϋπολογισμού για το 2012, ο οποίος εφαρμόζεται μόνο στους εργαζομένους στον δημόσιο τομέα ή σε δημόσιες επιχειρήσεις, προς την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων, ως αποτελούσα δυσμενή διάκριση λόγω του δημόσιου χαρακτήρα της εργασιακής σχέσεως;
3)      Έχει το δικαίωμα για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 31, παράγραφος 1, του [Χάρτη] την έννοια ότι απαγορεύει τη μείωση των αποδοχών χωρίς τη συμφωνία του εργαζομένου, εφόσον η σύμβασή του παραμένει αμετάβλητη;
4)      Έχει το δικαίωμα για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 31, παράγραφος 1, του [Χάρτη] την έννοια ότι συνεπάγεται δικαίωμα δίκαιης αμοιβής εξασφαλίζουσας στους εργαζομένους και τις οικογένειές τους ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο;
5)      Αντιβαίνει η μείωση του μισθού —καθόσον αυτή δεν αποτελεί το μοναδικό δυνατό, αναγκαίο και βασικό μέτρο για την προσπάθεια σταθεροποίησης των δημοσίων οικονομικών υπό συνθήκες σοβαρής οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσεως της χώρας— προς το προπαρατεθέν δικαίωμα που προβλέπεται στο άρθρο 31, παράγραφος 1, του [Χάρτη], δεδομένου ότι διακυβεύει το βιοτικό επίπεδο και τις οικονομικές υποχρεώσεις τις οποίες είχαν αναλάβει οι εργαζόμενοι και οι οικογένειές τους, οι οποίοι δεν είχαν προβλέψει την περικοπή δύο μισθών από το ετήσιο εισόδημά τους;
6)      Προσβάλλει η επιβαλλόμενη κατ’ αυτόν τον τρόπο από το Πορτογαλικό Δημόσιο μείωση δύο μισθών, η οποία δεν ήταν προβλέψιμη ούτε αναμενόμενη για τους εργαζομένους, το δικαίωμα για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας;
7)      Αντιβαίνει προς το δικαίωμα συλλογικής διαπραγματεύσεως ο προαναφερθείς νόμος περί του κρατικού προϋπολογισμού για το 2012, καθόσον ορίζει ότι η ρύθμιση περί αναστολής της καταβολής των προαναφερθέντων επιδομάτων αδείας και Χριστουγέννων δεν δύναται να αρθεί με πράξεις συλλογικής ρυθμίσεως της εργασίας και κατισχύει αυτών;»
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
17      Δυνάμει του άρθρου 53, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του, το Δικαστήριο, όταν είναι προδήλως αναρμόδιο να επιληφθεί της υποθέσεως, μπορεί να αποφανθεί οποτεδήποτε με αιτιολογημένη διάταξη, αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα.
18      Στο πλαίσιο υποβολής προδικαστικού ερωτήματος βάσει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο μπορεί μόνον να ερμηνεύσει το δίκαιο της Ένωσης εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλ. διατάξεις Corpul Naţional al Poliţiştilor, C‑434/11, EU:C:2011:830, σκέψη 13, και Sindicato dos Bancários do Norte κ.λπ., EU:C:2013:149, σκέψη 9).
19      Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, με τη διάταξη Sindicato dos Bancários do Norte κ.λπ. (EU:C:2013:149), το Δικαστήριο διαπίστωσε την πρόδηλη αναρμοδιότητά του να επιληφθεί των ερωτημάτων που υπέβαλε το Tribunal do Trabalho do Porto σχετικά με τον νόμο περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου δεν περιελάμβανε κανένα στοιχείο βάσει του οποίου να μπορεί να γίνει δεκτό ότι ο εν λόγω νόμος σκοπούσε την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης.
20      Oι αμφιβολίες που εκφράζει το αιτούν δικαστήριο όσον αφορά τη συμφωνία του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2012 προς το δίκαιο της Ένωσης είναι της ίδιας φύσεως με εκείνες που είχαν οδηγήσει το ίδιο δικαστήριο να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο στο πλαίσιο της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η διάταξη Sindicato dos Bancários do Norte κ.λπ. (EU:C:2013:149) και που αφορούσαν τη συμφωνία του νόμου περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011 προς το ως άνω δίκαιο. Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι τα ερωτήματα που υποβάλλονται στην υπό κρίση υπόθεση είναι ανάλογα προς εκείνα για τα οποία το Δικαστήριο εξέδωσε την ως άνω διάταξη.
21      Εξ αυτού συνάγεται ότι απλώς και μόνον το γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο επαναδιατύπωσε την απόφασή του, επαναλαμβάνοντας τις αμφιβολίες που είχε ήδη εκφράσει στο πλαίσιο της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως όσον αφορά τον νόμο περί κρατικού προϋπολογισμού για το 2011, δεν θεμελιώνει την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να απαντήσει στην παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.
22      Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι το Δικαστήριο είναι προδήλως αναρμόδιο προς εκδίκαση της παρούσας αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Tribunal do Trabalho do Porto.
Επί των δικαστικών εξόδων
23      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) διατάσσει:
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι προδήλως αναρμόδιο προς εκδίκαση της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Tribunal do Trabalho do Porto (Πορτογαλία), με απόφαση της 22ας Μαΐου 2012 (υπόθεση C‑264/12).
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.