62007CC0404
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fl-10 ta’ Lulju 2008 (
1
)
Kawża C-404/07
Győrgy Katz
vs
István Roland Sós
“Kooperazzjoni mill-pulizija u ġudizzjarja f’materji kriminali — Deċiżjoni Kwadru [Qafas] 2001/220/ĠAI — Drittijiet tal-vittmi fi proċeduri kriminali — Prosekuzzjoni privata li tissostitwixxi dik tal-prosekuzzjoni pubblika — Xhieda tal-vittma bħala xhud”
I — Introduzzjoni
1.
F’dawn il-proċeduri l-Qorti tal-Ġustizzja qed tintalab tinterpreta mill-ġdid (
2
) id-Deċiżjoni Kwadru [Qafas] tal-Kunsill 2001/220/ĠAI (
3
) tal-15 ta’ Marzu 2001, dwar id-drittijiet tal-vittmi fil-proċeduri kriminali (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Qafas 2001/220”). Jeħtieġ jiġi ċċarat jekk skont id-Deċiżjoni Qafas il-vittma ta’ reat tistax tixhed fi proċeduri kriminali fejn tkun assumiet ir-rwol tal-prosekuzzjoni.
II — Il-kuntest ġuridiku
A — Id-dritt tal-Unjoni Ewropea
2.
Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-ġurisdizzjoni tiddeċiedi preliminarjament fuq il-validità jew l-interpretazzjoni tad-deċiżjonijiet qafas bil-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 35(2) u (3) UE li jgħid dan li ġej:
“2.   Permezz ta’ dikjarazzjoni magħmula fil-mument tal-firma tat-Trattat ta’ Amsterdam jew fi kwalunkwe żmien ieħor, kull Stat Membru għandu jkun jista’ jaċċetta l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjonijiet preliminari indikati f’paragrafu 1.
3.   Stat Membru li jagħmel dikjarazzjoni bis-saħħa tal-paragrafu 2 għandu jispeċifika li jew:
(a)
kull qorti jew tribunal ta’ dak l-Istat li kontra d-deċiżjonijiet tagħhom ma jkunx hemm rimedju ġudizzjarju skond il-liġi nazzjonali, ikun jista’ jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti sentenza preliminari dwar il-kwistjoni sollevata f’każ pendenti quddiemu u li tkun tikkonċerna l-validità jew l-interpretazzjoni ta’ att imsemmi f’paragrafu 1, jekk il-qorti jew it-tribunal jikkonsidraw li deċiżjoni dwar dik il-kwistjoni tkun meħtieġa biex jistgħu jagħtu s-sentenza tagħhom, jew
(b)
kull qorti jew tribunal ta’ dak l-Istat jistgħu jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti sentenza preliminari dwar il-kwistjoni sollevata f’każ pendenti quddiemu u li tikkonċerna l-validità jew l-interpretazzjoni ta’ l-att imsemmi f’paragrafu 1 jekk il-qorti jew it-tribunal jikkonsidra li deċiżjoni dwar dik il-kwistjoni tkun meħtieġa biex tkun tista’ tagħti verdett”.
3.
L-għanijiet tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220 għall-proċeduri kriminali jidhru prinċipalment fit-tmien premessa tagħha:
“[Huwa neċessarju li jsir approsimazzjoni tar]-regoli u [tal]-prattiċi rigward il-pożizzjoni u d-drittijiet prinċipali tal-vittmi, [billi jiġi mħares b'mod partikolari r-rispett tad-dinjità tal-vittmi, id-dritt tagħhom li jkunu nfurmati, li jifhmu u jiġu mifhuma] id-dritt għall-protezzjoni fil-fażijiet kollha tal-proċedura u d-dritt għal-konċessjoni għall-iżvantaġġ li jġib miegħu l-għixien fi Stat Membru differenti minn dak li fih ikun twettaq l-att kriminali”.
4.
L-Artikolu 2(1) jiddeskrivi b’mod ġenerali l-għarfien tal-interessi tal-vittmi fil-proċeduri kriminali:
“Kull Stat Membru għandu jiżgura li l-vittmi jkollhom rwol sinifikanti u xieraq fis-sistema legali kriminali tieghu. Dan għandu jkompli jagħmel kull sforz sabiex jiżgura li l-vittmi jkunu trattati bir-rispett dovut għad-dinjità ta’ l-individwu matul il-proċeduri u għandu jirrikonoxxi d-drittijiet u l-interessi leġittimi tal-vittmi b’referenza partikolari għall-proċeduri kriminali”.
5.
Is-smigħ u l-produzzjoni ta’ provi min-naħa tal-vittmi ta’ reati jissemmew b’mod partikolari fl-Artikolu 3:
“Kull Stat Membru għandu jissalvagwardja l-possibbiltà għall-vittmi li jinstemgħu matul il-proċeduri u li jkunu fornuti provi”.
“Kull Stat Membru għandu jieħu miżuri xierqa sabiex jiżgura li l-awtoritajiet tiegħu isaqsu lill-vittma biss safejn ikun neċessarju għall-finijiet tal-proċeduri kriminali”.
B — Id-dritt Ungeriż
6.
Skont id-dritt tal-proċeduri kriminali Ungeriż, il-vittma ta’ reat tista’ taġixxi f’każijiet speċifiċi bħala prosekuzzjoni privata minflok il-prosekuzzjoni pubblika. Bla ħsara għal dispożizzjonijiet oħrajn tal-liġi, il-prosekuzzjoni privata sussidjarja teżerċita fil-kuntest ta’ proċediment ġudizzjarju l-poteri li għandha l-prosekuzzjoni pubblika. Madankollu meta mqabblin mal-prosekuzzjoni, il-poteri tagħha huma limitati billi l-prosekuzzjoni privata sussidjarja ma tistax tipproponi li tiġi rtirata l-patria potestà tal-imputat, m’għandhiex aċċess għal dokumenti riżervati li huma separati mill-proċess, u ma tistax testendi l-qasam tal-prosekuzzjoni.
7.
Barra minn hekk huwa espressament stabbilit li ma jistax jaġixxi bħala prosekutur fil-proċeduri kriminali kull min jipparteċipa jew kien ipparteċipa fih bħala xhud.
III — Il-proċeduri prinċipali u d-domanda preliminari
8.
G. Katz aġixxa kriminalment, bħala prosekuzzjoni privata sussidjarja, kontra I.R. Sós għar-reat ta’ frodi li kien ikkawżalu dannu sostanzjali.
9.
G. Katz talab li jinstema’ bħala xhud u din it-talba ġiet miċħuda mill-qorti tar-rinviju bl-argument li jekk il-prosekuzzjoni ma tistax tkun xhud, ma jistax ikun xhud lanqas min jeżerċita l-prosekuzzjoni privata sussidjarja.
10.
Madankollu l-qorti tar-rinviju mhijiex ċerta jekk dan ir-riżultat jikkonformax mad-Deċiżjoni Qafas 2001/220. B’hekk bagħtet lill-Qorti tal-Ġustizzja, b’deċiżjoni tas-6 ta’ Lulju 2007 din id-domanda preliminari:
“L-Artikoli 2 u 3 tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220 dwar id-drittijiet tal-vittmi fil-proċeduri kriminali għandhom jiġu interpretati fis-sens li għandha tiġi ggarantita lill-qorti nazzjonali l-possibbiltà li tisma’ bħala xhud il-vittma ta’ reat fil-kuntest ta’ proċedura fejn din tkun ikkostitwiet ruħha bħala prosekuzzjoni privata sussidjarja?”
11.
Fil-proċedura bil-miktub intervjenew G. Katz, ir-Repubblika tal-Awstrija, ir-Repubblika tal-Ungerija u l-Kummissjoni. Fis-seduta tad-19 ta’ Lulju 2008 pparteċipaw ir-Repubblika tal-Ungerija u l-Kummissjoni.
IV — Il-kunsiderazzjonijiet
12.
Id-domanda preliminari għandha x’taqsam biss mal-kwistjoni ta’ jekk lill-qorti nazzjonali għandhiex tingħatalha l-possibbiltà li tisma’ bħala xhud vittma ta’ reat fil-kuntest ta’ proċedura fejn din tkun ikkostitwiet ruħha bħala prosekuzzjoni privata sussidjarja.
13.
Id-Deċiżjoni Qafas 2001/220 taffronta l-problema b’mod indirett biss għaliex għandha bħala suġġett mhux il-poter tal-qrati imma d-drittijiet tal-vittmi ta’ reat. U jekk skont dik id-deċiżjoni l-vittmi għandhom id-dritt li jinstemgħu bħala xhieda allura għall-finijiet tad-domanda preliminari l-qrati nazzjonali għandhom, bla dubju, jisimgħuhom bħala tali. Fid-dawl tad-Deċiżjoni Qafas, u biex tingħata risposta lill-qorti tar-rinviju, id-domanda preliminari għandha tiġi fformulata mill-ġdid kif ġej:
“L-Artikoli 2 u 3 tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220 dwar id-drittijiet tal-vittmi fil-proċeduri kriminali għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-vittma ta’ reat għandha tiġi ggarantita l-possibbiltà li ġġib provi fl-ambitu ta’ proċediment fejn tkun ikkostitwiet ruħha bħala prosekuzzjoni privata sussidjarja billi tkun tista’ tixhed?”
A — Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari
14.
Billi f’dan il-każ qed tintalab tingħata interpretazzjoni ta’ Deċiżjoni Qafas adottata skont l-Artikolu 34(2)(b) UE d-dispożizzjonijiet dwar il-ġurisdizzjoni biex tingħata deċiżjoni preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja taħt l-Artikolu 234 KE japplikaw bil-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 35 UE (
4
).
15.
Isegwi li skont l-Artikolu 35(2) UE l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tagħti deċiżjonijiet preliminari biss jekk l-Ungerija tiddikjara li taċċetta l-ġurisdizzjoni tagħha. Fil-fatt l-Ungerija għamlet dikjarazzjoni f’dan is-sens.
16.
Iżda l-punt huwa jekk il-qorti tar-rinviju hijiex leġittimata biex tagħmel dan. Fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea ġiet ippubblikata informazzjoni differenti fuq il-leġittimazzjoni ta’ qrati nazzjonali li jistgħu jagħmlu rinviji: skont l-ewwel komunikazzjoni l-Ungerija kienet aċċettat il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja skont id-dispożizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 35(3)(a) UE (
5
) u għalhekk aċċettat li t-talbiet għal deċiżjonijiet preliminari jsiru biss minn qrati tal-aħħar istanza. Imma wara li ġiet ippreżentata din id-domanda preliminari fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja tħabbar li l-Ungerija kienet “irtirat” l-ewwel dikjarazzjoni u ddikjarat li taċċetta l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja skont id-dispożizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 35(3)(b) UE li taħtu l-qrati nazzjonali kollha jistgħu jadixxu l-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari (
6
).
17.
M’hemmx indikazzjonijiet fis-sens li f’dan il-każ il-Fővárosi Bíróság hija qorti tal-aħħar istanza. Għalhekk huwa possibbli fid-dawl tal-informazzjoni ppubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali li fil-mument tal-preżentata tad-domanda hija ma kinitx leġittimata biex titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja interpretazzjoni tad-dritt Ewropew.
18.
Skont l-Artikolu 35(3) UE, l-informazzjoni kkomunikata mill-Istati Membri dwar il-qrati leġittimati biex jagħmlu talba għal deċiżjoni preliminari m’għandhiex natura kostituttiva imma jista’ jkollha natura sempliċiment dikjarattiva. Kuntrarjament għal dak li tagħti x’tifhem l-informazzjoni li dehret fil-Gazzetta Uffiċjali dwar ir-rikonoxximent tal-ġurisdizzjoni, l-Istati Membri ma jippreċiżawx jekk il-Qorti tal-Ġustizzja għandhiex ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 35(3)(a) UE jew tal-Artikolu 35(3)(b) UE, jiġifieri jekk għandhiex ġurisdizzjoni li tisma’ d-domandi ta’ din jew dik il-qorti. Huma jippreċiżaw (
7
) liema huma l-qrati li huma leġittimati biex jagħmlu talba għal deċiżjoni preliminari. Din il-“preċiżazzjoni” mhux bilfors issir flimkien mad-dikjarazzjoni ta’ aċċettazzjoni tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja. Għall-kuntrarju, ir-regoli fis-sens strett għal-leġittimazzjoni għal deċiżjoni preliminari jistgħu jsiru b’att separat intern.
19.
F’dan il-każ partikolari l-leġittimazzjoni tal-qorti tar-rinviju ġiet stabbilita biss bid-digriet Ungeriż (Kormányhatározat) 2088/2003 li stabbilixxa espressament il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 35(3)(b) UE. Fil-mument tar-rinviju d-digriet kien jeżisti diġà u l-qorti tar-rinviju u l-Gvern Ungeriż ġustament ibbażaw fuqu l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
20.
Għalhekk l-ewwel informazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali kienet żbaljata u ġiet korretta b’komunikazzjoni suċċessiva fuq ir-rikonoxximent tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja min-naħa tal-Ungerija. Għalhekk għandu jiġi osservat li fid-data tas-sentenza ma kienx għad hemm aktar dubji fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
21.
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja hija leġittimata biex tirrispondi d-domanda preliminari.
22.
Madankollu, l-Ungerija tqis it-talba għal deċiżjoni preliminari bħala inammissibbli għaliex hija ta’ natura ipotetika. Id-dubji tal-qorti nazzjonali dwar il-possibbiltà ta’ prosekuzzjoni privata sussidjarja li tixhed fi proċeduri kriminali huma dovuti għal interpretazzjoni żbaljata tad-dritt Ungeriż. Minn kummentarju fuq il-leġiżlazzjoni ta’ proċeduri kriminali u minn parir tal-Qorti Suprema (
8
) jirriżulta li fid-dritt tal-proċeduri kriminali Ungeriż il-prosekuzzjoni privata sussidjarja tista’ tinstema’ bħala xhud.
23.
Iżda ġeneralment teżisti preżunzjoni ta’ rilevanza inerenti fid-domandi preliminari magħmulin mill-qrati nazzjonali (
9
). F’każijiet eċċezzjonali biss il-Qorti tal-Ġustizzja teżamina l-kundizzjonijiet li fihom hija adita mill-qorti nazzjonali biex tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha (
10
). Minn ġurisprudenza kostanti jirriżulta li ċ-ċaħda ta’ domanda ppreżentata minn qorti nazzjonali hija possibbli biss jekk jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju mitluba minn dik il-qorti ma jkollha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali jew meta l-problema hija ta’ natura ipotetika jew il-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex elementi ta’ fatt jew ta’ dritt meħtieġa biex tipprovdi soluzzjoni utli għad-domandi li jsirulha (
11
). Ħlief li f’dik l-ipotesi, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, fil-prinċipju, marbuta li tiddeċiedi domandi preliminari li jkollhom x’jaqsmu mal-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju (
12
).
24.
Il-Gvern Ungeriż ressaq argumenti b’saħħithom fis-sens li għad-dritt Ungeriż it-talba għal deċiżjoni preliminari ma teħtieġx kjarifikazzjonijiet ulterjuri. Madankollu, il-fatt biss li d-domanda ġiet ippreżentata u li sa issa kien hemm tħassib dwar li jinstema’ x-xhud G. Katz jipprova li għallanqas il-qorti tar-rinviju — probabbiliment anki għalkemm kienet taf bil-parir tal-Qorti Suprema — qed tinterpreta d-dritt Ungeriż b’mod ieħor.
25.
Mhijiex il-Qorti tal-Ġustizzja, meta tivverifika l-ammissibbiltà ta’ talba għal deċiżjoni preliminari, li għandha tikkorreġi l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li tagħmel il-qorti tar-rinviju (
13
). Għall-kuntrarju, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tgħin lil din tal-aħħar biex issolvi kull dubju ta’ interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju u tal-Unjoni.
26.
Fid-dawl ta’ dak li ngħad iktar ’il fuq, it-talba għal deċiżjoni preliminari mhijiex purament ipotetika.
27.
Fl-aħħar, G. Katz jipproponi li d-domanda tiġi eżaminata f’sens wiesa’ u li jiġi aċċertat jekk, meta tiġi applikata d-Deċiżjoni Qafas 2001/220, għandux jiġi rrikonoxxut li l-prosekuzzjoni privata sussidjarja għandha poteri ta’ investigazzjonijiet speċifiċi li huma tal-prosekuzzjoni.
28.
Għandu jiġi mfakkar li l-Artikolu 234 KE jistabbilixxi kollaborazzjoni diretta bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali permezz ta’ proċedura mhux kontenzjuża indipendenti minn kull inizjattiva tal-partijiet u li matulha dawn tal-aħħar huma mistednin jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom (
14
). Skont din id-dispożizzjoni, hija biss il-qorti nazzjonali u mhux il-partijiet fil-kawża prinċipali li għandha tadixxi l-Qorti tal-Ġustizzja. Billi l-possibbiltà li jiġi stabbilit liema kwistjonijiet għandhom isiru lill-Qorti tal-Ġustizzja hija rriżervata għall-qorti nazzjonali, il-partijiet ma jistgħux jibdlu s-sinjifikat tagħhom (
15
).
29.
Meta jiġi kkunsidrat dan kollu, jeħtieġ li tingħata risposta għal din it-talba għal deċiżjoni preliminari.
B — Fuq id-domanda preliminari
30.
It-talba għal deċiżjoni preliminari għandha x’taqsam mal-istitut tal-prosekuzzjoni privata sussidjarja tad-dritt Ungeriż, għalhekk fuq il-pożizzjoni tal-vittma ta’ reat meta fil-proċediment relattiv hija stess ikollha l-funzjoni ta’ akkużatur minflok il-prosekuzzjoni pubblika.
31.
Fl-Istati Membri hija sostanzjalment il-prosekuzzjoni pubblika li teżerċita l-azzjoni kriminali. Iżda b’mod eċċezzjonali anki l-individwi privati, bħala regola l-vittmi tar-reat, jistgħu, minflok il-prosekuzzjoni pubblika, jeżerċitaw l-azzjoni penali u jassumu fil-proċeduri r-rwol tal-prosekuzzjoni. Dan iqajjem il-kwistjoni sa fejn jistgħu jiġu applikati lill-prosekuzzjoni privata regoli applikabbli għall-prosekuzzjoni pubblika. U dan kemm fil-livell ta’ kompetenzi tal-prosekuzzjoni pubblika kif ukoll ta’ limitazzjonijiet eventwali tal-poteri relattivi.
32.
F’dan il-każ partikolari hemm il-kwistjoni tal-possibbiltà li wieħed ikun xhud. Bażikament li wieħed jixhed fuq il-fatti tiegħu stess toħloq problema għaliex jista’ jkun hemm kunflitti ta’ interess. Min-naħa l-oħra, ix-xhieda tal-vittma tista’ tkun utli ħafna biex jiġi kkontestat ir-reat fil-konfront ta’ min wettqu u biex wieħed jasal għal sentenza ġusta u leġittima.
33.
Id-Deċiżjoni Qafas 2001/220 ma fihiex regoli speċifiċi dwar id-drittijiet tal-vittmi li jieħdu ħsieb il-prosekuzzjoni, għalkemm id-dispożizzjonijiet ġenerali dwar id-drittijiet tal-vittmi juru li l-vittma għandha jkollha dejjem il-possibbiltà li ġġib provi fil-proċeduri kriminali permezz tax-xhieda tagħha.
34.
Dan jirriżulta l-ewwel nett mill-Artikolu 3(1) tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220. Dan igħid li l-Istati Membri jiggarantixxu lill-vittma l-possibbiltà li tinstema’ matul il-proċediment u tipprovdi provi.
35.
Il-Gvern Awstrijak jenfasizza li x-xhieda tal-vittma mhijiex stabbilita espressament. Iżda l-element tax-xhieda huwa impliċitu fil-formulazzjoni “tinstema’”. Barra minn hekk, f’ħafna każijiet ix-xhieda hija l-prova prinċipali li l-vittma tkun tista’ tipproduċi. Kif tosserva l-Kummissjoni jispiċċa mingħajr sens id-dritt stabbilit fl-Artikolu 3(1) tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220 jekk tiġi eskluża x-xhieda tal-vittma bħala prova.
36.
Din it-tneħħija tal-kontenut ta’ drittijiet tal-vittma ma tistax tiġi rrikonċiljata mal-għanijiet tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220. Skont it-tmien premessa tagħha, il-vittma għandha d-dritt ukoll li tinforma. U skont l-Artikolu 2(1) kull Stat Membru għandu jistabbilixxi fis-sistema kriminali ġudizzjarja tiegħu rwol effettiv u xieraq tal-vittmi u jirrikonoxxi wkoll id-drittijiet u l-interessi mħarsa legalment b’riferiment speċjali għall-proċeduri kriminali.
37.
Tal-inqas jekk għandha intenzjoni li tixhed, il-vittma għandha tkun tista’ tixhed. Jekk huwa veru, kif jinnota l-Gvern Awstrijak, li x-xhieda tista’ tkun ta’ piż għall-vittma, dan mhuwiex il-każ hawnhekk. Kif fil-fatt tosserva l-Kummissjoni mhuwiex il-każ li jiġi stabbilit jekk vittma tistax tiġi obbligata tixhed kontra r-rieda tagħha.
38.
Lanqas ma hemm indikazzjonijiet fis-sens li d-drittijiet tal-vittmi ma japplikawx fil-proċeduri kriminali fejn huma jieħdu ħsieb il-prosekuzzjoni. Id-Deċiżjoni Qafas 2001/220 ma fihiex limitazzjonijiet f’dan ir-rigward.
39.
Għall-kuntrarju, huwa proprju meta jieħdu ħsieb il-prosekuzzjoni li l-vittmi jkollhom bżonn ta’ ħarsien akbar. Is-soltu huma jassumu dan ir-rwol għaliex il-prosekuzzjoni pubblika tkun irrifjutat li tieħu azzjoni kriminali. F’dawn il-każijiet projbizzjoni li ma tkunx tista’ tixhed tkun żvantaġġ ulterjuri għall-vittma: hija jkollha tmexxi l-proċediment weħidha, mingħajr l-għajnuna tal-prosekuzzjoni pubblika u fl-istess ħin tiġi mċaħħda minn mezz importanti ta’ prova. Għalhekk il-qorti tar-rinviju u l-Kummissjoni jibżgħu, bir-raġun, li prosekuzzjoni privata kriminali diffiċli li titmexxa, jekk mhux ukoll ma tkunx prattika, jekk il-vittma ma tkunx tista’ tixhed.
40.
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li l-vittma għandha tinstema’ bħala xhud anki meta tieħu ħsieb il-prosekuzzjoni. Iżda dan ma jirriżultax expressis verbis mid-Deċiżjoni Qafas 2001/220. Fl-Artikolu 3(1) din ma titkellimx fuq xhud jew xhieda mogħtija imma fuq id-dritt tal-vittma li tinstema’ u li tipproduċi l-provi.
41.
Id-Deċiżjoni Qafas 2001/220 turi li l-leġiżlatur kien konxju tad-differenza bejn ir-rwol tal-vittma bħala xhud u bħala parti. Fl-Artikoli 5 u 7 hemm ippreċiżat li l-vittma tista’ tipparteċipa fi proċediment penali bħala xhud jew bħala parti.
42.
Għalhekk mhuwiex meħtieġ li l-vittma li tieħu ħsieb il-prosekuzzjoni tikseb status ta’ xhud jekk id-dritt proċedurali nazzjonali jirrikonoxxilha l-possibbiltà li tixhed f’kawża u dik id-dispożizzjoni tkun prova utli. Jidher li dan huwa l-kriterju, wara indaġni magħmula mis-servizzi legali tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jiġi segwit minn ħafna Stati Membri: il-vittmi li jieħdu ħsieb il-prosekuzzjoni fil-proċeduri kriminali jistgħu jipproduċu provi bix-xhieda tagħhom mingħajr ma jkunu xhud fil-veru sens tal-kelma. B’mod partikolari, ta’ spiss jiġi eskluż li x-xhieda tiġi msaħħa b’ġurament.
43.
Din l-evalwazzjoni differenti dwar ix-xhieda tal-vittmi li jaġixxu bħala prosekuzzjoni tqis ir-rwol diffiċli tagħhom. Indifferentement mir-rwol ta’ prosekuzzjoni huwa evidenti l-interess tal-vittma dwar l-eżitu tal-proċediment. Jekk, imbagħad, il-vittma tieħu ħsieb ukoll ir-rwol tal-prosekuzzjoni ikun aktar diffiċli li żżomm l-oġġettività meħtieġa biex tkun xhud tajjeb. Għalhekk ix-xhieda ta’ vittma ma tistax tingħata valur ta’ prova solida u inkonfutabbli. Anzi l-qorti għandha tevalwa bl-akbar attenzjoni x-xhieda tal-vittma f’dak il-każ u fl-istess ħin tikkunsidra s-sitwazzjoni kumplessiva individwali tagħha.
44.
Biex jingħad kollox għandu jitfakkar li l-għanijiet fuq imsemmijin ma jistgħux jintlaħqu jekk b’xi mod id-drittijiet tad-difiża jiddgħajfu. Dawn id-drittijiet jirriżultaw mid-dritt għal smigħ xieraq stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), u huma mtennija fl-Artikoli 47 u 48 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea pproklamata f’Nizza fis- (
16
). Id-drittijiet tad-difiża huma għalhekk dritt fundamentali li jifforma parti integrali mill-prinċipji ġenerali tad-dritt li l-Qorti tal-Ġustizzja tiggarantixxi l-osservanza tagħhom (
17
). B’hekk id-Deċiżjoni Qafas għandha tinftiehem skont l-interpretazzjoni tal-Artikolu 6 KEDB mogħtija mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (
18
).
45.
Skont l-Artikolu 6(3)(d) tal-KEDB, kull akkużat għandu d-dritt jeżamina jew li jara li jiġu eżaminati xhieda kontra tiegħu. Dan igħodd ukoll jekk hija l-vittma tar-reat li tixhed u anki jekk hija teżerċita r-rwol tal-prosekuzzjoni. Il-parità tal-armi bejn il-prosekuzzjoni u d-difiża ma tistax titpoġġa la fil-perikolu u lanqas fid-dubju.
46.
Huma l-Istati Membri li għandhom jilħqu dawn ir-riżultati kull wieħed fl-ordinament ġudizzjarju tiegħu. U jekk dan jkunx sar biċ-ċarezza meħtieġa, huma l-qrati tagħhom li għandhom jinterpretaw id-dritt ta’ proċedura nazzjonali b’mod li jikkonforma mad-Deċiżjoni Qafas (
19
).
V — Konklużjoni
47.
Għaldaqstant nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari billi tiddikjara li:
“Skont l-Artikolu 3(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2001/220/ĠAI tal-15 ta’ Marzu 2001 dwar id-drittijiet tal-vittmi fil-proċeduri kriminali, il-vittma ta’ reat li fil-proċeduri kriminali relattivi tassumi r-rwol ta’ akkużatur minflok il-prosekuzzjoni pubblika għandu jkollha l-possibbiltà li ġġib provi billi tixhed għall-finijiet tal-proċeduri. Iżda, mhuwiex meħtieġ li din il-vittma ta’ reat tassumi l-istatus ta’ xhud jekk id-dritt ta’ proċeduri kriminali nazzjonali jagħtiha xorta waħda l-possibilità li tixhed fil-kawża u dik ix-xhieda tkun prova utli.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	Ara s-sentenzi tas-16 ta’ Ġunju 2005, Pupino (C-105/03, Ġabra p. I-5285), u tat-, Dell’Orto (C-467/05, Ġabra p. I-5557).
(
3
)	ĠU L 82, p. 1.
(
4
)	Ara s-sentenzi Pupino (punt 19) u Dell’Orto (punt 33), iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2. Ara wkoll s-sentenzi tas-27 ta’ Frar 2007, Gestoras Pro Amnistía et vs Il-Kunsill (C-354/04 P, Ġabra p. I-1579, punt 54), u Segi et vs Il-Kunsill (C-355/04 P, Ġabra p. I-1657, punt 54).
(
5
)	ĠU 2005, L 327, p. 19.
(
6
)	ĠU 2008, L 70, p. 23.
(
7
)	Fil-verżjoni Franċiża u Ingliża hemm il-verbi, rispettivament, “indiquer” u “to specify”.
(
8
)	Parir Nru 4 tal-4 ta’ Mejju 2007.
(
9
)	Sentenzi tas-7 ta’ Settembru 1999, Beck u Bergdorf (C-355/97, Ġabra p. I-4977, punt 22); Pupino (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 30); tal-, Cipolla et (C-202/04 u C-94/04, Ġabra p. I-11421, punt 25); tal-, Gouvernement de la Communauté française u Gouvernement wallon (C-212/06, Ġabra p. I-1683, punt 29), kif ukoll tal-, Commune de Mesquer (C-188/07, Ġabra p. I-4501, punt 30).
(
10
)	Sentenza tat-13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (C-295/04 sa C-298/04, Ġabra p. I-6619, punt 27).
(
11
)	Ara, inter alia, is-sentenzi tal-15 ta’ Diċembru 1995, Bosman (C-415/93, Ġabra p. I-4921, punt 61); tal-, IATA u ELFAA (C-344/04, Ġabra p. I-403, punt 24), kif ukoll Commune de Mesquer (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9, punt 30).
(
12
)	Ara s-sentenzi Bosman (punt 59) u IATA u ELFAA (punt 24), iċċitati t-tnejn iktar ’il fuq, fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 11.
(
13
)	Ara s-sentenzi tat-13 ta’ Marzu 1984, PrantL (16/83, Ġabra p. 1299, punt 10); tad-, Heineken Brouwerijen (91/83 u 127/83, Ġabra p. 3435, punt 10); tas-, Eurim-Pharm (C-347/89, Ġabra p. I-1747, punt 16); tat-, Turn- und Sportunion Waldburg (246/04, Ġabra p. I-589, punt 20), kif ukoll tal-, Dynamic Medien (C-244/06, Ġabra p. I-505, punt 19).
(
14
)	Tikkjarifika tajjeb dan il-punt is-sentenza tat-12 ta’ Frar 2008, Kempter (C-2/06, Ġabra p. I-411, punti 41et seq).
(
15
)	Sentenzi tad-9 ta’ Diċembru 1965, Singer (44/65, Ġabra 1191, b’mod partikolari p. 1198); tal-, Syndesmos Melon tis Eleftheras Evangelikis Ekklisias et (C-381/89, Ġabra p. I-2111, punt 19); tas-, Kainuun Liikenne u Pohjolan Liikenne (C-412/96, Ġabra p. I-5141, punt 23); tas-, ATB et (C-402/98, Ġabra p. I-5501, punt 29), u tat-, Brünsteiner u Autohaus Hilgert (C-376/05 u C-377/05, Ġabra p. I-11383, punt 28).
(
16
)	ĠU C 364, p. 1. Issa, b’xi tibdil, fit-test tal-proklamazzjoni solenni tat-12 ta’ Diċembru 2007 (ĠU C 303, p. 1).
(
17
)	Sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2006, ASML (C-283/05, Ġabra p. I-12041, punt 27), u tat-, Weiss & Partner (C-14/07, Ġabra p. I-3367, punt 47).
(
18
)	Sentenza Pupino (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 59).
(
19
)	Sentenza Pupino (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 34).