61968C0013
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JOSEPH GAND
της 14ης Νοεμβρίου 1968 (
*1
)
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
Επ' ευκαιρία μιας δίκης που εκκρεμεί ενώπιον του μεταξύ μιας ιταλικής εταιρίας και του Υπουργείου Εξωτερικού Εμπορίου της χώρας αυτής, δίκης η οποία αφορά την αποζημίωση για τη βλάβη που προκάλεσε η μη παροχή άδειας εισαγωγής, το Corte d'Appello (Εφετείο) της Ρώμης ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει τα άρθρα 30 και επόμενα της Συνθήκης ΕΟΚ περί της καταργήσεως των ποσοτικών περιορισμών μεταξύ των κρατών μελών.
I —
Αν και δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο, στο πλαίσιο του άρθρου 177, να κρίνει επί της ουσίας της υποθέσεως, όμως δεν είναι δυνατό να εξετασθούν τα υποβληθέντα ερωτήματα, ούτε εξάλλου καν να γίνει αντιληπτό το περιεχόμενο των παρατηρήσεων των διαδίκων της κύριας δίκης και της Επιτροπής, χωρίς υπόμνηση των πραγματικών περιστατικών που έδωσαν την αφορμή γι' αυτή τη διαφορά, στο μέτρο που μπορούν να αποδειχτούν, έστω και ανεπαρκώς. Η εταιρία Salgoil, με έδρα το Μιλάνο, συνήψε στις 23 Σεπτεμβρίου 1960 σύμβαση με μία επιχείρηση της Βασιλείας, τη «Rohimpag», για την αγορά, με σκοπό την
εισαγωγή στην Ιταλία, 4000 τόνων αποχρωστικής γης εμβαπτισμένης με λιπαρές ουσίες προελεύσεως χωρών της ΕΟΚ και/ή του ΟΕΟΣ. Σύμφωνα με τους όρους της συμβάσεως, κατέβαλε στις 6 Οκτωβρίου το μισό της συμφωνηθείσας τιμής, ήτοι 242000 δολάρια (USD), και οι πρώτες παρτίδες των εμπορευμάτων έφτασαν στην Ιταλία κατά τη διάρκεια αυτού του μήνα.
Δεν αμφισβητείται ότι σ' αυτές τις διαφορετικές ημερομηνίες η εισαγωγή του εν λόγω προϊόντος ήταν ελεύθερη, αν και, όπως γνωρίζετε, η εταιρία Salgoil και η Επιτροπή διαφωνούν επί του ζητήματος αν αυτή η ελευθερία προέκυπτε από την παγίωση των αποφάσεων του ΟΕΟΣ το 1955 ή από αυτόνομη απόφαση της Ιταλικής Κυβερνήσεως. Όμως, λίγο αργότερα, ο νόμος 1407 της 13ης Νοεμβρίου 1960 απαγόρευσε την εισαγωγή του προϊόντος «εντός των επιβαλλομένων από την τήρηση των διεθνών συμφωνιών ορίων» (άρθρο 7)· ένα διάταγμα της επόμενης ημέρας, που δημοσιεύθηκε στις 29 Νοεμβρίου και άρχισε να ισχύει από τις 14 Δεκεμβρίου, υπήγαγε το προϊόν αυτό στο καθεστώς της προηγουμένης παροχής αδείας και μια εγκύκλιος του Υπουργείου Οικονομικών της 7ης Φεβρουαρίου 1961 όρισε ότι αυτό δεν μπορεί πλέον να εισάγεται παρά από χώρες της ΕΟΚ και μέσα στα όρια των καθολικών ποσοστώσεων, οι οποίες καθορίζονται κατ' έτος. Όταν αρνήθηκε η τοπική τελωνειακή υπηρεσία να εκτελωνίσει τις πρώτες παρτίδες, η Salgoil απευθύνθηκε στο Υπουργείο Εξωτερικού Εμπορίου για να της χορηγηθεί άδεια εισαγωγής. Το Υπουργείο αρνήθηκε να χορηγήσει τη σχετική άδεια με έγγραφο της 23ης Μαΐου 1961. Τότε η εταιρία άσκησε αγωγή ενώπιον του Tribunale Civile της Ρώμης προς αποζημίωση της βλάβης που υπέστη με τον τρόπο αυτό, επικαλούμενη ιδίως παράβαση των άρθρων 31 και 33 της Συνθήκης. Όμως το δικαστήριο αυτό κηρύχθηκε αναρμόδιο για τους εξής λόγους: Σε ζητήματα εισαγωγών και εξαγωγών, η θέση των ιδιωτών δεν αποτελεί τέλειο δικαίωμα, αλλά δικαίωμα υπό προϋποθέσεις ή μειωμένο. Οι κανόνες της Συνθήκης δεν μετέβαλαν αυτή την κατάσταση, διότι αφορούν άμεσα το δικαίωμα και τις υποχρεώσεις των κρατών μελών. Τέλος, οι έννομες καταστάσεις, οι οποίες μπορούν να γεννηθούν υπέρ των διαφόρων υπηκόων των κρατών μελών, δεν διαφέρουν ποιοτικά από εκείνες που παρέχει και ρυθμίζει με γενικό τρόπο το εσωτερικό δίκαιο.
Η εταιρία Salgoil επέμεινε κατά την κατ' έφεση δίκη στον ισχυρισμό ότι τα άρθρα της Συνθήκης που επικαλέστηκε παρέχουν ευθέως στους υπηκόους των κρατών μελών δικαιώματα και όχι απλώς έννομα συμφέροντα. Λαμβανομένου υπόψη του ιταλικού συστήματος, τούτο επέσυρε την αρμοδιότητα της τακτικής δικαιοσύνης.
Υπ' αυτές λοιπόν τις συνθήκες το Corte d'Appello της Ρώμης, θεωρώντας ότι η απόφασή του εξαρτιόταν από την ερμηνεία της Συνθήκης, υπέβαλε στο Δικαστήριο δύο ερωτήματα, τα οποία αναπτύσσονται στο σκεπτικό της Διατάξεώς του περί παραπομπής.
Το πρώτο ερώτημα είναι πολύ απλά διατυπωμένο: γεννούν τα άρθρα 30 και επόμενα της Συνθήκης, ειδικότερα δε το άρθρο 31, αποτελέσματα επίσης στις σχέσεις μεταξύ ενός κράτους μέλους και των υπηκόων του.
Το δεύτερο ερώτημα προϋποθέτει ότι έχει δοθεί θετική απάντηση στο προηγούμενο. Αυτό αντιμετωπίζει δύο περιπτώσεις, δύο δυνατές καταστάσεις, μεταξύ των οποίων το Δικαστήριο καλείται τελικά να επιλέξει: είτε οι εν λόγω κανόνες παρέχουν στα ιδιωτικά συμφέροντα των πολιτών προστασία άμεση και αμέσως, που αποκλείει οποιαδήποτε διακριτική εξουσία του κράτους, όταν ενεργεί ως δημοσία διοίκηση, να αντιταχθεί σ' αυτά τα συμφέροντα, είτε οι εν λόγω κανόνες (που πρέπει να συνδυαστούν με τα άρθρα 36, 224 και 226 της Συνθήκης, τα οποία παρέχουν σε ορισμένες περιπτώσεις στα κράτη τη δυνατότητα να λαμβάνουν μέτρα διασφαλίσεως κατά παρέκκλιση από τους κανόνες της Συνθήκης) έχουν ως άμεσο αποτέλεσμα μόνο την προστασία των δημοσίων συμφερόντων των κρατών μελών στα κοινοτικά πλαίσια, ο δε περιορισμός τους είναι να εξασφαλίζουν καταρχήν και με άμεσο τρόπο μόνο το να συμβιβάζονται οι ενέργειες της διοικήσεως προς αυτά τα συμφέροντα. Πρέπει να γίνει δεκτό σ' αυτή την περίπτωση ότι κάθε κράτος μέλος διατηρεί έναντι των υπηκόων του την εξουσία να επιβάλλει περιορισμούς στις εισαγωγές και ότι οι εριζόμενοι κανόνες της Συνθήκης αναφέρονται στην ύπαρξη αυτής της εξουσίας, αλλά μόνο στη νόμιμη άσκησή της.
II —
Εδώ τίθεται ένα προκαταρκτικό ζήτημα, το οποίο αναπτύχθηκε εκτεταμένα από την Ιταλική Κυβέρνηση τόσο στη γραπτή διαδικασία όσο και κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση. Η κυβέρνηση αυτή ισχυρίζεται ότι το Δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα βάσει του άρθρου 177, παρά μόνο όταν η διαφορά αφορά ζήτημα «που ρυθμίζεται από το κοινοτικό δίκαιο». Πιο συγκεκριμένα, αφού τα άρθρα 31 και επόμενα αφορούν την κατάργηση των ποσοτικών περιορισμών μεταξύ των κρατών μελών (και όχι τις σχέσεις με τις τρίτες χώρες), το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να υποβάλει ερώτημα προς το Δικαστήριο επί της έννοιας αυτών των άρθρων παρά μόνο αν έχει ήδη κρίνει ότι όντως πρόκειται για το ενδοκοινοτνκό εμπόριο, το οποίο διέπεται από τους κανόνες της Συνθήκης. Μόνο σε καταφατική περίπτωση τίθεται ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ζήτημα που αφορά την ερμηνεία της Συνθήκης και μόνο τότε το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να εκδώσει προδικαστική απόφαση. Όμως κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται στη Διάταξη του Corte d'Appello της Ρώμης, η οποία περιορίζεται να επαναλάβει — χωρίς να την αποδέχεται — την άποψη της Salgoil, κατά την οποία το εμπόρευμα προέρχεται από χώρες μέλη. Εξάλλου ορισμένα στοιχεία του φακέλου στα οποία αναφέρεται η Ιταλική Κυβέρνηση, αποδεικνύουν ότι το εμπόρευμα αυτό προερχόταν στην πραγματικότητα, και δεν θα μπορούσε να προέρχεται, λόγω των τεχνικών χαρακτηριστικών του, παρά μόνο από χώρες της Μεσογείου εκτός της Κοινότητας.
Πιστεύω αντίθετα ότι ένσταση απαραδέκτου που προβάλλεται με τον τρόπο αυτό αντιβαίνει προς την αρχή την οποία επανειλημμένα έχει επιβεβαιώσει το Δικαστήριο, δηλαδή ότι, εντός των καθορισμένων από το άρθρο 177 ορίων, εναπόκειται μόνο στα εθνικά δικαστήρια να αποφασίσουν επί της αρχής και του αντικειμένου ενδεχόμενης υποβολής προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο. Μόνο αυτά μπορούν να κρίνουν ποια είναι ουσιώδη ερωτήματα τα οποία πρέπει να υποβληθούν για την επίλυση της διαφοράς που καλούνται να δικάσουν και, αφού αυτά ερωτούν το Δικαστήριο σχετικά με την έννοια διατάξεως του κοινοτικού δικαίου, πρέπει να υποτεθεί ότι θεωρούν — στο στάδιο στο οποίο βρίσκεται η διαδικασία — ότι οι εν λόγω διατάξεις μπορούν να επηρεάσουν τη λύση της υποθέσεως. Δεν υπάρχει καθόλου ανάγκη να ζητηθεί να το εκφράσουν ρητά. Εξάλλου, αν το Δικαστήριο στηριχτεί στα στοιχεία του φακέλου που έχει υποβληθεί στο δικαστήριο της ουσίας, για να συμπεράνει από αυτά ότι τα επίδικα άρθρα δεν μπορούν να εφαρμοστούν στην υπό κρίση περίπτωση, τούτο σημαίνει ότι υποκαθιστά το εθνικό δικαστήριο, αποφασίζοντας στη θέση του επί ζητήματος το οποίο δεν αφορά παρά μόνο τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς. Εάν κατάλαβα καλά την αγόρευση του εκπροσώπου της Ιταλικής Κυβερνήσεως, η υποβολή προδικαστικού ερωτήματος ενώπιον του Corte Constituzionale (Συνταγματικού Δικαστηρίου) αυτής της χώρας δεν είναι παραδεκτή παρά μόνο αν το δικαστήριο της ουσίας έχει ήδη λάβει θέση επί των πραγματικών περιστατικών σε σχέση με το νομικό ζήτημα που υποβάλλει στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Αυτή η νομολογία είναι παραπλήσια προς εκείνη του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (Beschluss des Ersten Senats της 10ης Νοεμβρίου 1964, στο Entscheidungen des Bundesverfassungsgerichts, τ.18,1965, σ. 186, νο 24). Όμως, μια τέτοια απαίτηση δεν μπορεί να επεκταθεί στη διαδικασία του άρθρου 177 λόγω της αντίστοιχης ανεξαρτησίας του κοινοτικού Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων.
Για τους λόγους αυτούς προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει την πολύ γενική ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η Ιταλική Κυβέρνηση. Στη συνέχεια θα εξετάσω το πρώτο ερώτημα που υπέβαλε το Corte d'Appello της Ρώμης.
III — Πρώτο ερώτημα
Το παραθέτω όπως ακριβώς έχει: «Γεννούν τα άρθρα 30 και επόμενα της Συνθήκης, ειδικότερα δε το άρθρο 31, αποτελέσματα επίσης στις σχέσεις μεταξύ ενός κράτους μέλους και των υπηκόων του;»
Α —
Εδώ η πρώτη δυσκολία είναι να οροθετηθεί το ερώτημα. Τα άρθρα 30 έως 33 συμπεριλαμβανομένου (και το άρθρο 35, το οποίο δεν ενδιαφέρει στην υπό κρίση υπόθεση) αναφέρονται στους ποσοτικούς περιορισμούς επί των εισαγωγών, όμως οι κανόνες που θέτουν είναι διαφορετικοί, ανάλογα με το αν τα οικεία προϊόντα έχουν ελευθερωθεί κατ' εφαρμογή των αποφάσεων του Συμβουλίου του ΟΕΟΣ (άρθρο 31) ή αν, αντίθετα, δεν εμπίπτουν στο πλαίσιο αυτών των αποφάσεων (άρθρο 33). Επομένως, δεν πρέπει να ερμηνευτούν από αυτές τις διατάξεις παρά μόνο εκείνες στις οποίες υπάγεται η αποχρωστική γη εμβαπτισμένη με λιπαρές ουσίες. Δυστυχώς σ' αυτό το σημείο δεν μπορεί να έχει κανείς καμία βεβαιότητα.
Κατά την Επιτροπή, αυτό το προϊόν έπρεπε να υπαχθεί, δυνάμει της σημείωσης V του κεφαλαίου XV του παλαιού ιταλικού δασμολογίου, στην παγιοποιημένη δασμολογική κλάση 141 και στη συνέχεια το προϊόν αυτό ελευθερώθηκε «αυτόνομα» όταν κατατάχθηκε στη δασμολογική κλάση «15.17 ex.a. κατακάθια ή μούργες» του νέου δασμολογίου που θεσπίστηκε το 1959 βάσει της ονοματολογίας των Βρυξελλών. Όταν η Ιταλική Κυβέρνηση ανακάλεσε το 1960 την ελευθέρωση ενός μη παγιοποιηθέντος προϊόντος, μόνο οι διατάξεις του άρθρου 33 μπορούσαν να το αφορούν και μόνο αυτές πρέπει να ερμηνεύσει το Δικαστήριο.
Η άποψη αυτή αμφισβητήθηκε έντονα από τη Salgoil κατά την προφορική διαδικασία. Η εταιρία ισχυρίζεται ιδίως ότι η σημείωση V του παλαιού δασμολογίου δεν αφορούσε παρά την αργιλώδη γη, η οποία είναι εντελώς διαφορετική από την αποχρωστική γη εμβαπτισμένη με λιπαρές ουσίες, που αποτελεί το αντικείμενο της διαφοράς. Αυτή επομένως υπαγόταν στη δασμολογική κλάση 139: «σταθερά λάδια, ρευστά και παχύρρευστα, φυτικής προελεύσεως, ακατέργαστα ή εξευγενισμένα, εκτός από τα έλαια που προορίζονται άμεσα ή έμμεσα για διατροφή», για την οποία δεν υπάρχει αμφιβολία ότι παγιοποιήθηκε. Από αυτό προκύπτει η ανάγκη να εφαρμοστεί και, επομένως, πρώτα να ερμηνευθεί το άρθρο 31.
Παρέθεσα αυτά τα λίγα στοιχεία της συζητήσεως μόνο για να δείξω ότι παραμένει ανοιχτή. Το ζήτημα σε ποια δασμολογική κλάση υπάγεται ένα εμπόρευμα και αν η ελευθέρωσή του έχει παγιοποιηθεί ανήκει κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, στο εθνικό δίκαιο. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι δίνει αφορμή, υπό ορισμένες απόψεις, στη διατύπωση προδικαστικού ερωτήματος (βλ. κατ' αναλογία 26/62, Rec. ΙΧ-1963, σ. 25).
Πάντως, το Corte d'Appello της Ρώμης δεν ερωτά το Δικαστήριο επ' αυτού, και μπορεί μάλιστα να αναρωτηθεί κανείς μήπως έλυσε σιωπηρά τη διαφορά μεταξύ της Salgoil και της Επιτροπής, όταν αναφέρεται στα άρθρα 30 και επόμενα της Συνθήκης, «ειδικότερα δε στο άρθρο 31». Αυτή την ένδειξη όμως δεν τη θεωρώ επαρκή ώστε να μου επιτρέψει να αποκλείσω από την εξέτασή μου τα άλλα άρθρα της Συνθήκης που αφορούν τους ποσοτικούς περιορισμούς.
Β —
Θεωρώ εξαρχής ότι το άρθρο 30, που ανοίγει το θέμα, δεν φαίνεται να είναι καθαυτό ικανό να παράγει άμεσα αποτελέσματα, τούτο δε λόγω του πολύ γενικού χαρακτήρα του. Πράγματι, το άρθρο αυτό δεν έχει περιεχόμενο παρά στο μέτρο που εξειδικεύεται από τα επόμενα άρθρα («με την επιφύλαξη των ακολούθων διατάξεων») και δεν εφαρμόζεται παρά μόνο εντός των ορίων που καθορίζονται από τα άρθρα αυτά.
Γ —
Δεν σνμβαίνέί το ίδιο με το άρθρο 31, το οποίο απαγορεύει στα κράτη μέλη να εισάγουν νέους ποσοτικούς περιορισμούς ή μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος.
Επομένως, πρόκειται για ρήτρα ακινητοποιήσεως (standstill), η οποία είναι παράλληλη προς εκείνη που προβλέπεται στο άρθρο 12 για τους εισαγωγικούς δασμούς και τις φορολογικές επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος. Η απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Φεβρουαρίου 1963 (26/62, Van Gend, Rec. IX-1963, σ. 7) έκρινε ότι αυτή η διάταξη, η οποία εξαγγέλλει σαφή και ανεπιφύλακτη απαγόρευση και περιλαμβάνει υποχρέωση στην οποία δεν προστίθεται καμία επιφύλαξη των κρατών να εξαρτήσουν την εφαρμογή της από θετική πράξη του εσωτερικού δικαίου, παράγει άμεσα αποτελέσματα.
Η ίδια συλλογιστική μπορεί να ισχύσει και εδώ, όπως θα μπορούσε να ισχύσει επίσης για το άρθρο 32, το οποίο απαγορεύει να γίνονται περισσότερο περιοριστικές οι ποσοστώσεις και τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος που υφίσταντο κατά την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης. Είναι αληθές, ότι η επιβαλλόμενη από το άρθρο 31, πρώτη παράγραφος, υποχρέωση δεν εφαρμόζεται, δυνάμει της δεύτερης παραγράφου του ιδίου άρθρου, παρά μόνο στο επίπεδο της ελευθερώσεως που πραγματοποιήθηκε κατ' εφαρμογή των αποφάσεων του Συμβουλίου του ΟΕΟΣ, πιο συγκεκριμένα δε στα προϊόντα τα οποία περιλαμβάνονται στους καταλόγους που τα κράτη μέλη έπρεπε να κοινοποιήσουν στην Επιτροπή εντός έξι μηνών από την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης. Όμως, όταν πραγματοποιηθεί αυτή η κοινοποίηση, τίποτα πλέον δεν εμποδίζει την άμεση εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως.
Δ —
Το ερώτημα είναι πολύ πιο λεπτό όσον αφορά το άρθρο 33, λόγω του ότι οι κανόνες που θεσπίζει είναι περίπλοκοι και ότι ορισμένες από τις έννοιες στις οποίες αναφέρεται είναι ασαφείς.
—
Χωρίς να εξεταστεί λεπτομερώς ο μηχανισμός του, μπορεί να γίνει δεκτό αμέσως, όπως δέχεται και η Επιτροπή, ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι κανόνες της παραγράφου 4 και επομένων δημιουργούν από μόνοι τους δικαιώματα στους ιδιώτες. Πράγματι, πρόκειται για διατάξεις οι οποίες είτε προϋποθέτουν την παρεμβολή αποφάσεων των κοινοτικών αρχών (περίπτωση όπου οι εισαγωγές ενός προϊόντος κατά τη διάρκεια δύο συνεχών ετών ήταν κατώτερες από την ανοιχθείσα ποσόστωση) είτε εξουσιοδοτούν τα κράτη να κάμουν χρήση ορισμένων ευχερειών (λαμβάνοντας υπόψη το ύψος των αυτόνομα ελευθερωμένων εισαγωγών κατά τον υπολογισμό της ετήσιας αυξήσεως των ποσοστώσεων, όταν υπερβαίνουν το επίπεδο ελευθερώσεως που πραγματοποιήθηκε κατ' εφαρμογή των αποφάσεων του ΟΕΟΣ). Αυτή η επέμβαση της Επιτροπής, όπως και η παραχωρηθείσα στο κράτος μέλος ελευθερία εκτιμήσεως, αίρουν από τις εν λόγω διατάξεις τον σχεδόν αυτόματο, ανεπιφύλακτο χαρακτήρα που αποτελεί ιδίωμα των κανόνων που ισχύουν άμεσα.
Επίσης μπορώ να πω, χωρίς μάλιστα να υπεισέλθω στα πραγματικά περιστατικά, ότι αυτές οι παράγραφοι που θεσπίζουν ειδικούς κανόνες δεν έχουν εν πάση περιπτώσει κανένα ενδιαφέρον για την επίλυση της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί το ιταλικό δικαστήριο.
—
Η λύση είναι λιγότερο σαφής όσον αφορά τις τρεις πρώτες παραγράφους στις οποίες εξαγγέλλονται ιδίως οι γενικοί κανόνες καθορισμού των ποσοστώσεων. Οι διατάξεις αυτές προβλέπουν καταρχάς τη μετατροπή των διμερών ποσοστώσεων ένα έτος μετά την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης σε καθολικές ποσοστώσεις· προβλέπουν ακόμη κατά το ίδιο χρονικό σημείο ορισμένο ποσοστό αυξήσεως, τόσο του συνόλου των καθολικών ποσοστώσεων όσο και καθεμιάς από τις καθολικές ποσοστώσεις ανά προϊόν. Κατόπιν καθορίζουν τα διαδοχικά στάδια αυξήσεων «με βάση τους αυτούς κανόνες και τις ίδιες αναλογίες». Αυτό είναι το αντικείμενο της παραγράφου 1.
Η παράγραφος 2 αφορά την περίπτωση των προϊόντων που δεν έχουν ελευθερωθεί, των οποίων η ποσόστωση είναι κατώτερη του 3 % της εθνικής παραγωγής. Θεσπίζεται τότε ποσόστωση 3 %, η οποία αυξάνεται στη συνέχεια ανάλογα με τον καθορισθέντα ρυθμό.
Εξάλλου, το εδάφιο 2 αυτής της παραγράφου ορίζει ότι στην περίπτωση που δεν υφίσταται καθόλου εθνική παραγωγή, η Επιτροπή καθορίζει με απόφαση την κατάλληλη ποσόστωση.
Τέλος, δυνάμει της παραγράφου 3, στο τέλος του δεκάτου έτους, κάθε ποσόστωση πρέπει να είναι τουλάχιστον ίση με το 20 % της εθνικής παραγωγής.
Με την επιφύλαξη της διατάξεως της παραγράφου 2, εδάφιο 2, η οποία αναθέτει στην Επιτροπή να καθορίσει τις κατάλληλες ποσοστώσεις, εάν δεν υπάρχει καθόλου εθνική παραγωγή, το άρθρο 33 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να καθορίσουν τις ποσοστώσεις και να τις αυξήσουν προοδευτικά. Τούτο σημαίνει γι' αυτά υποχρέωση ενεργείας, μια τέτοια δε υποχρέωση, κατά τη νομολογία τόυ Δικαστηρίου, μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα υπέρ των ιδιωτών, υπό την προϋπόθεση ότι το κράτος δεν διαθέτει καμία εξουσία εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό των μέτρων που πρέπει να λάβει.
Εδώ όμως ανακύπτει η δυσκολία. Τα μέτρα αυτά λαμβάνονται βάσει αριθμητικών στοιχείων, σχετικά με τα οποία μπορεί να γεννηθεί αμφισβήτηση.
Πρώτο παράδειγμα: το κράτος οφείλει να χορηγήσει στην αρχή καθολική ποσόστωση, η οποία αντιπροσωπεύει, κατά τη Συνθήκη, το άθροισμα των διμερών ποσοστώσεων. Πρέπει όμως να διευκρινιστεί τι ακριβώς εννοείται με τον όρο «διμερείς ποσοστώσεις». Οι ποσοστώσεις των οποίων απολαύει ένα κράτος που εξάγει έχουν καθοριστεί συνήθως με εμπορική συμφωνία, μπόρεσαν όμως να αυξηθούν με μονομερή παραχώρηση του κράτους που εισάγει ή προέρχονται από κάποια άλλη αιτία. Άραγε, στους υπολογισμούς στους οποίους αναγκαστικά έπρεπε να προβεί για τον καθορισμό των καθολικών ποσοστώσεων, το κράτος δεσμευόταν από συγκεκριμένους και άκαμπτους κανόνες, που δεν παρέχουν καμία δυνατότητα διαφυγής; Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι για να λύσει αυτό το πρόβλημα, μεταξύ άλλων, ζήτησε να συγκληθούν συσκέψεις εμπειρογνωμόνων, μετά από τις οποίες γνωστοποίησε στα κράτη τη θέση της, με έγγραφο της 21ης Δεκεμβρίου 1958, το οποίο δεν υπάρχει στον φάκελο, αλλά του οποίου οι γενικές γραμμές επαναλαμβάνονται στη δεύτερη γενική έκθεση 1958-1959 (σ. 59 επ.). Το έγγραφο αυτό δεχόταν ότι η εκτίμηση των διαφόρων συμπληρωμάτων που προστίθεντο στις κατά κυριολεξία ποσοστώσεις των εμπορικών συμφωνιών, μπορούσε να γίνει «κατά τρόπο ελαστικό», αποκλειομένου εκείνου του μέρους των ποσοστώσεων, οι οποίες είχαν ανοιχτεί μόνο λόγω εξαιρετικών αναγκών. Αυτό σήμαινε ότι αναγνωριζόταν στα κράτη μέλη ορισμένο περιθώριο εκτίμησης.
Άλλο παράδειγμα, ακόμη σημαντικότερο, είναι αυτό της «εθνικής παραγωγής», που λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό των ποσοστώσεων στο 3 % (άρθρο 33, παράγραφος 2). Κατά τη γραπτή και την επ' ακροατηρίω διαδικασία, η Επιτροπή εξέθεσε με τρόπο τον οποίο θεωρώ πειστικό τις αβεβαιότητες που περιέχει αυτός ο όρος που είναι περισσότερο οικονομικός παρά νομικός. Στο έγγραφο που ήδη προανέφερα δέχτηκε ότι οι δύο όροι της εκθέσεως «εθνική παραγωγή» — «ποσοστώσεις» μπορούσαν να εκτιμηθούν, ανάλογα με την περίπτωση, κατά ποσότητα ή κατ' αξία. Και στη δεύτερη περίπτωση, για να καταστούν ομοιογενείς οι δύο όροι της εκθέσεως, η Επιτροπή πρότεινε να ληφθούν υπόψη κατ' αποκοπή οι εισπραττόμενοι βάσει της αξίας των εισαγομένων προϊόντων δασμοί.
Τι άλλο μπορεί να συναχθεί από αυτό, εκτός από το ότι τόσο για τον καθορισμό των καθολικών ποσοστώσεων όσο και για τον υπολογισμό της εθνικής παραγωγής, τα κράτη μέλη είχαν ορισμένη εξουσία εκτιμήσεως, η οποία απέκλειε, τουλάχιστον ως προς αυτά τα σημεία, τη δυνατότητα άμεσης εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων και επικλήσεώς τους από τους ιδιώτες ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων;
Επί του θέματος αυτού, προς υποστήριξη της απόψεως ότι οι διατάξεις του άρθρου 97 της Συνθήκης δεν έχουν άμεσο αποτέλεσμα, τονίστηκε ότι η απόφαση του Δικαστηρίου Molkerei-Zentrale της 3ης Απριλίου 1968 (Rec. XIV-1968, σ. 230) στηρίζεται σ' αυτή την περίπτωση στη μεσολάβηση μεταξύ του κοινοτικού κανόνα και της εφαρμογής του εννόμων πράξεων που ενέχουν εξουσία εκτιμήσεως. Οι επιλογές στις οποίες πρέπει να προβούν τα κράτη μέλη στην περίπτωση που μας απασχολεί είναι μεν διαφορετικής φύσεως, αλλά τούτο δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να έχουν τις ίδιες συνέπειες. Πρέπει όμως να υπογραμμίσω ότι μολονότι τα κράτη μέλη μπορούν να έχουν στην αρχή ορισμένο περιθώριο για τον υπολογισμό της ποσοστώσεως, οφείλουν να τη θεσπίσουν και να την ανοίξουν χωρίς διακρίσεις έναντι όλων των άλλων κρατών μελών. Στη συνέχεια οφείλουν να την αυξάνουν κάθε έτος «με βάση τους αυτούς κανόνες και τις ίδιες αναλογίες».
Επ' αυτών των διαφόρων σημείων, η υποχρέωση που τους έχει επιβληθεί είναι αυστηρή και ανεπιφύλακτη. Πιστεύω, επομένως, ότι εάν ένα κράτος μέλος δεν θεσπίσει ποσόστωση ή δεν την καταστήσει προσιτή σε όλα τα άλλα κράτη μέλη ή ακόμη αν δεν την αυξάνει σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται από τη Συνθήκη, οι ιδιώτες μπορούν να επικαλεστούν για τα διάφορα αυτά σημεία ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων την παραβίαση κανόνα που ισχύει άμεσα.
Συνοψίζοντας, άμεσα ισχύουσες είναι μόνο οι διατάξεις του άρθρου 33, παράγραφοι 1 έως 3, οι οποίες επιβάλλουν στα κράτη μέλη να θεσπίσουν καθολικές ποσοστώσεις προσιτές χωρίς διακρίσεις και να τις αυξάνουν προοδευτικά, με εξαίρεση εκείνες από τις διατάξεις αυτές που αναφέρονται στον υπολογισμό των καθολικών ποσοστώσεων και τον υπολογισμό της εθνικής παραγωγής.
IV — Δεύτερο ερώτημα
Τούτο δεν τίθεται παρά μόνο αν δοθεί καταφατική απάντηση στο πρώτο, από αυτό δε ανακύπτουν σοβαρές δυσκολίες όσο αφορά το παραδεκτό.
Πρόκειται για τον καθορισμό της φύσεως της έννομης προστασίας που παρέχεται στην προσωπική κατάσταση του ιδιώτη έναντι του κράτους. Το Corte d'Appello της Ρώμης θέτει το πρόβλημα με τη μορφή δύο εναλλακτικών λύσεων, οι οποίες μπορούν να συνοψισθούν ως εξής: είτε ο ιδιώτης αυτός απολαύει προστασίας άμεσης και αμέσως, η οποία αποκλείει κάθε διακριτική εξουσία του κράτους· είτε, αντίθετα, οι κανόνες της Συνθήκης έχουν σκοπό μόνο την προστασία των δημοσίων συμφερόντων και αφήνουν σε κάθε κράτος μέλος έναντι των υπηκόων του την εξουσία να επιβάλλει αυτούς τους περιορισμούς στις εισαγωγές.
Ακόμη και για κάποιον που δεν έχει παρά επιπόλαιη γνώση του κοινοτικού δικαίου, ο τρόπος διατυπώσεως του ερωτήματος αφήνει να διαφανεί η διαφορά που υπάρχει στο νομικό σύστημα αυτής της χώρας μεταξύ των δικαιωμάτων και των εννόμων συμφερόντων, η οποία αποτελεί το κριτήριο της διακρίσεως των αρμοδιοτήτων μεταξύ των πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων αφενός και των διοικητικών δικαστηρίων αφετέρου. Επί των εννοιών αυτών, καθώς και όσον αφορά άλλες παραπλήσιες, όπως τα περιορισμένα δικαιώματα, τόσο ο δικηγόρος της Salgoil όσο και εκείνος της Ιταλικής Κυβερνήσεως παρέσχαν στο Δικαστήριο ενδιαφέρουσες χρήσιμες πληροφορίες.
Το Corte d'Appello της Ρώμης απέφυγε να ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί της διακρίσεως αυτής των αρμοδιοτήτων, είναι όμως φανερό ότι το σκέφτηκε. Έτσι, συσχετίζοντας τη διατύπωση του ερωτήματος με διάφορες έννοιες του ιταλικού δικαίου, ο εκπρόσωπος της Κυβερνήσεως του κράτους αυτού συμπέρανε ότι υποβλήθηκε στο Δικαστήριο ερώτημα εσωτερικού δικαίου, για το οποίο πρέπει να κηρυχθεί αναρμόδιο.
Χωρίς αμφιβολία εμπιστεύεσθε στο εθνικό δικαστήριο τη φροντίδα να επιλέξει τα ερωτήματα που θα σας υποβάλει και θα αρνηθείτε να ελέγξετε τους λόγους που καθόρισαν την επιλογή του. Όμως, πρέπει επίσης να τηρηθεί προσεκτικά και μία άλλη αρχή, ότι η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου σε ζητήματα ερμηνείας περιορίζεται στο δίκαιο της Συνθήκης.
Επομένως δεν μπορείτε να δεχθείτε το ερώτημα παρά μόνο αν καταλήξετε να του δώσετε περιεχόμενο, έννοια κοινοτικού δικαίου.
Μια τέτοια προσπάθεια δεν είναι αδύνατη, διότι το δεύτερο ερώτημα που υπέβαλε το ιταλικό δικαστήριο δεν κάνει τίποτα άλλο στην πραγματικότητα παρά να επεκτείνει, να επεξηγεί το πρώτο, το οποίο είναι αναμφισβήτητα παραδεκτό. Αφού σας υποβλήθηκε το ερώτημα αν οι διατάξεις των άρθρων 30 και επομένων της Συνθήκης γεννούν αποτελέσματα στις σχέσεις μεταξύ του κράτους μέλους και των υπηκόων του, σας τίθεται στην πραγματικότητα το ερώτημα ποια είναι αυτά τα αποτελέσματα.
Αυτό είναι, όπως και το πρώτο ερώτημα, πρόβλημα κοινοτικού δικαίου για το οποίο είστε αρμόδιοι να το λύσετε. Εντούτοις, στην απόφασή σας πρέπει να αποφύγετε να παρασυρθείτε στο πεδίο του εσωτερικού δικαίου, στο οποίο λίγο-πολύ τοποθετείται το ιταλικό δικαστήριο.
Επίσης, η νομολογία του Δικαστηρίου έχει ήδη υποδείξει σε τι συνίστατο η παρεχόμενη στον ιδιώτη έννομη προστασία. Στις περιπτώσεις όπου οι αποφάσεις του Δικαστηρίου αναγνωρίζουν ότι μια διάταξη της Συνθήκης ισχύει άμεσα ή ότι παράγει άμεσα αποτελέσματα, δέχονται γενικά ότι η διάταξη αυτή παρέχει στους πολίτες προσωπικά δικαιώματα, τα οποία τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να διασφαλίζουν (για παράδειγμα: 5 Φεβρουαρίου 1963, Van Gend, Rec. ΙΧ-1963, σ. 7 — 15 Ιουλίου 1964, Costa, Rec.X-1964, σ. 1149 — 16 Ιουνίου 1966, Lütticke, Rec. ΧΙΙ-1966, σ. 294). Έτσι έχουν τα πράγματα είτε έχει το κράτος υποχρέωση να ενεργήσει είτε να μην ενεργήσει. Και στη μια και στην άλλη περίπτωση — αυτή είναι εξάλλου η προϋπόθεση για να ισχύσει η διάταξη άμεσα — το κράτος δεν έχει καμία διακριτική εξουσία· του επιβάλλεται η υποχρέωση είτε να απόσχει είτε να ενεργήσει κατά ορισμένη έννοια, δηλαδή η αρμοδιότητά του είναι δέσμια. Όπως παρατηρεί η Salgoil, θα αποτελούσε αληθινή αντίφαση το να γίνει δεκτό ότι ο ιδιώτης απολαύει άμεσης προστασίας και να αναγνωρίζεται συγχρόνως στο κράτος διακριτική εξουσία για να εφαρμόσει έναντι αυτού του ίδιου ιδιώτη το θεσπισμένο από τη Συνθήκη καθεστώς. Επομένως, πρέπει να προτιμηθεί η πρώτη από τις δύο εναλλακτικές λύσεις που προτείνει το ιταλικό δικαστήριο.
Εξάλλου, αφού το δικαίωμα που γεννιέται υπέρ των πολιτών από τις διάφορες άμεσα ισχύουσες διατάξεις έχει το ίδιο περιεχόμενο, αυτό το περιεχόμενο δεν μπορεί να επηρεαστεί από κριτήρια εσωτερικού δικαίου. Πράγματι, αυτές οι διατάξεις «εισχωρούν στην εσωτερική έννομη τάξη χωρίς τη βοήθεια κανενός εθνικού μέτρου» και «ο κοινοτικός κανόνας πρέπει να επιβάλλεται με την ίδια ισχύ σε όλα τα κράτη μέλη» (Molkerei-Zentrale, 3 Απριλίου 1968, Rec. XIV-1968, σ. 228). Τούτο δεν εμποδίζει, όπως δέχεται αυτή η ίδια απόφαση, να εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια να εφαρμόσουν μεταξύ των διαφόρων διαδικασιών της εσωτερικής έννομης τάξεως εκείνες που είναι πρόσφορες για τη διασφάλιση των προσωπικών δικαιωμάτων που παρέχονται από το κοινοτικό δίκαιο.
Τέλος, για να υποστηρίξει τη δεύτερη εναλλακτική λύση με την οποία επιχειρείται ο περιορισμός της έννομης προστασίας που παρέχεται στους ιδιώτες, θεωρώντας ότι οι προς ερμηνεία κανόνες έχουν άμεσο σκοπό μόνο την προστασία του δημοσίου συμφέροντος των κρατών μελών, το Corte d'Appello της Ρώμης συνδύασε τους κανόνες αυτούς με τα άρθρα 36, 224 και 226. Εδώ αρκεί να λεχθεί ότι καθένα από αυτά τα άρθρα έχει περιορισμένο πλαίσιο και αντιστοιχεί σε ειδική κατάσταση. Αυτά τα άρθρα είναι εξαιρετικές διατάξεις, οι οποίες πρέπει να ερμηνεύονται στενά και που δεν μπορεί να γίνει επίκλησή τους για την άρνηση της υπάρξεως δικαιωμάτων που παρέχονται από άλλες διατάξεις της Συνθήκης.
Σε τελική ανάλυση, θεωρώ ότι στα ερωτήματα που υπέβαλε το Corte d'Appello της Ρώμης πρέπει να δοθούν οι εξής απαντήσεις:
Πρώτο ερώτημα
Δεν ισχύουν άμεσα παρά μόνο, αφενός, οι διατάξεις του άρθρου 31 και, αφετέρου, εκείνες των τριών πρώτων παραγράφων του άρθρου 33, υπό τις προϋποθέσεις και τις επιφυλάξεις που υπέδειξα.
Δεύτερο ερώτημα
Η έννομη προστασία που παρέχεται στην προσωπική κατάσταση των ιδιωτών τους απονέμει προσωπικά δικαιώματα, τα οποία τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να διασφαλίζουν και αποκλείει κάθε διακριτική εξουσία του κράτους να αντιταχθεί στην άσκηση αυτών των δικαιωμάτων.
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτυπου: η γαλλική.