62023CJ0365
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
20 ta’ Marzu 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 93/13/KEE – Kamp ta’ applikazzjoni – Artikolu 2(b) – Artikolu 3(1) – Artikolu 4(2) – Artikolu 5 – Artikolu 6(1) – Artikolu 8a – Kuntratt ta’ adeżjoni – Kuntratt konkluż bejn professjonist li jipprovdi servizzi ta’ żvilupp sportiv u ta’ għajnuna għall-karriera u plejer ‘espoir’ minuri, irrappreżentat mill-ġenituri tiegħu – Klawżola li tistabbilixxi l-obbligu li titħallas lill-professjonist remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul irċevut minn dan l-isportiv matul il-ħmistax-il sena segwenti – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikoli 17 u 24 – Dritt għall-proprjetà – Drittijiet tat-tfal”
Fil-Kawża C‑365/23 [Arce] (
i
),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema, il-Latvja), permezz ta’ deċiżjoni tas‑7 ta’ Ġunju 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fid‑9 ta’ Ġunju 2023, fil-proċedura
SIA “A”
vs
C,
D,
E,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn I. Jarukaitis (Relatur), President tar-Raba’ Awla, li qiegħed jaġixxi bħala President tal-Ħames Awla, D. Gratsias u E. Regan, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: A. Lamote, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑13 ta’ Ġunju 2024,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal SIA “A”, minn A. Bitāns, advokāts,
–
għal C, minn I. Grunte, advokāts,
–
għal D u E, minn G. Madelis, jurists, u K. Salmgrieze, advokāte,
–
għall-Gvern Latvjan, minn E. Bārdiņš, J. Davidoviča u K. Pommere, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn I. Rubene u N. Ruiz García, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑4 ta’ Ottubru 2024,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(b), tal-Artikolu 3(1), tal-Artikolu 4(2), tal-Artikolu 5 u tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288, rettifika fil-ĠU 2023, L 17, p. 100), tal-Artikolu 8a tad-Direttiva 93/13, kif emendata bid-Direttiva 2011/83/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2011 (ĠU 2011, L 304, p. 64, rettifika fil-ĠU L, 2024/90093), kif ukoll tal-Artikolu 17(1) u tal-Artikolu 24 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, SIA “A”, kumpannija b’responsabbiltà limitata rregolata mid-dritt Latvjan li l-għan tagħha huwa li jiġi żgurat l-iżvilupp tal-isportivi fil-Latvja, u, min-naħa l-oħra, C, D u E dwar talba għall-ħlas ta’ remunerazzjoni b’eżekuzzjoni ta’ kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u ta’ għajnuna għall-karriera.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Il-Karta
3
L-Artikolu 17 tal-Karta, intitolat “Id-dritt għall-proprjetà”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Kull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt. L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skond il-kondizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku.”
4
L-Artikolu 24 tal-Karta, intitolat “Id-dritt tat-tfal”, jipprovdi, fil-paragrafu 2 tiegħu:
“Fl-azzjonijiet kollha relatati mat-tfal, kemm jekk jittieħdu minn awtoritajiet pubbliċi jew minn istituzzjonijiet privati, l-aħjar interess tat-tfal għandu jkun kunsiderazzjoni primarja.”
5
L-Artikolu 51 tal-Karta, dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, huwa fformulat kif ġej:
“1.   Id-dispożizzjonijiet ta’ din il-Karta huma intiżi għall-istituzzjonijiet, għall-korpi u għall-aġenziji ta’ l-Unjoni fir-rispett tal-prinċipju ta’ sussidjarjetà u għall-Istati Membri wkoll biss meta jkunu qed jimplimentaw il-liġi ta’ l-Unjoni. Huma għandhom għaldaqstant jirrispettaw id-drittijiet, josservaw il-prinċipji u jippromwovu l-applikazzjoni tagħhom, skond il-kompetenzi rispettivi tagħhom u fir-rispett tal-limiti tal-kompetenzi ta’ l-Unjoni kif mogħtija lilha fit-Trattati.
2.   Il-Karta ma testendix il-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi ta’ l-Unjoni lil hinn mill-kompetenzi ta’ l-Unjoni jew ma tistabbilixxi ebda setgħa jew kompitu ġdid għall-Unjoni, u ma timmodifikax il-kompetenzi u l-kompiti definiti fit-Trattati.”
Id-Direttiva 93/13
6
Skont l-għaxar, it-tlettax u s-sittax-il premessa tad-Direttiva 93/13:
“Billi tista’ tinkiseb protezzjoni aktar effettiva tal-konsumatur billi jiġu adottati regoli tal-liġi uniformi fil-kwistjoni ta’ klawżoli inġusti; billi dawk ir-regoli għandhom jgħoddu għall-kuntratti kollha konklużi bejn il-bejjiegħa jew il-fornituri u l-konsumaturi; billi bħala riżultat kuntratti inter alia relatati ma’ l-impieg, kuntratti relatati mad-drittijiet tas-suċċessjoni, kuntratti relatati mad-drittijiet taħt il-liġi tal-familja u kuntratti relatati ma’l-inkorporazzjoni u l-organizzazzjoni ta’ kumpaniji jew ftehim ta’ sħubija għandhom jiġu esklużi minn din id-Direttiva;
[…]
Billi d-disposizzjonijiet statutorji jew regolatorji ta’l-Istati Membri li jistabbilixxu direttament jew indirettament il-klawżoli tal-kuntratti tal-konsumatur huma preżunti li ma’ fihomx klawżoli inġusti; billi, għal dan il-għan, ma jidhirx li huwa meħtieġ li jiġu assoġġettati l-klawżoli li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u l-prinċipji jew id-disposizzjonijiet tal-konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom huma parti l-Istati Membri jew il-Komunità; billi f’dak ir-rigward il-kliem ‘disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji’ fl-Artikolu 1(2) ikopru wkoll ir-regoli li, skond il-liġi, għandhom jgħoddu bejn il-partijiet kontraenti sakemm ma twaqqfux xi arranġamenti oħra;
[…]
Billi l-istima, skond il-kriterji ġenerali magħżula, tal-karattru inġust ta’ klawżoli, b’mod partikolari fil-bejgħ jew f’attivitajiet ta’ provvista ta’ natura pubblika li jipprovdu servizzi kollettivi li jqisu s-solidarjetà fost l-utenti, għandha tiġi supplimentata billi ssir valutazzjoni globali tad-diversi interessi involuti; billi din tikkostitwixxi l-ħtieġa ta’ buona fede; billi, waqt li tkun qed issir stima ta’ buona fede, għandha titqies b’mod partikolari s-saħħa tal-posizzjonijiet tal-ftehim tal-partijiet, kemm jekk il-konsumatur kellu xi jħajru biex jaqbel mal-klawżola kif ukoll jekk il-merkanzija jew is-servizzi nbiegħu jew ġew ipprovduti bl-ordni speċjali tal-konsumatur; billi l-ħtieġa ta’ buona fede tista’ tkun sodisfatta mill-bejjiegħ jew mill-fornitur meta dan jittratta b’mod ġust u ekwu mal-parti l-oħra li huwa għandu jikkunsidra l-interessi leġittimi tagħha”.
7
L-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li japprossima l-liġijiet, ir-regolamenti u d-disposizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri relatati ma’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur.”
8
Skont l-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
(a)
‘klawżoli inġusti’ tfisser il-klawżoli kuntrattwali stabbiliti fl-Artikolu 3;
(b)
‘konsumatur’ tfisser kull persuna naturali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopjiet li jkunu barra s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha;
(ċ)
‘bejjiegħ jew fornitur’ tfisser kull persuna naturali jew legali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopijiet relatati mas-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha, sew jekk proprjetà pubblika u sew jekk propjetà privata.”
9
L-Artikolu 3(1) u (2) tal-istess direttiva jipprovdi:
“1.   Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur.
2.   Klawżola għandha dejjem tiġi kkunsidrata li ma tkunx ġiet innegozjat individwalment meta din tkun ġiet abbozzata minn qabel u l-konsumatur b’hekk ma jkunx seta’ jinfluwenza s-sustanza tal-klawżola, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ kuntratt standard imfassal minn qabel.
Il-fatt li ċerti aspetti ta’ klawżola jew klawżola speċifika waħda tkun ġiet innegozjata individwalment m’għandux jeskludi l-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu għall-bqija ta’ kuntratt jekk stima globali tal-kuntratt tindika li dan ikun madankollu kuntratt standard ippreparat minn qabel.
Meta xi bejjiegħ jew fornitur jippretendi li klawżola standard ikun ġie nnegozjat b’mod individwali, il-piż tal-prova f’dan ir-rigward għandu jaqa’ fuqu.”
10
L-Artikolu 4 tad-Direttiva 93/13 jipprovdi:
“1.   Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 7, il-karattru inġust ta’ klawżola kuntrattwali għandu jiġi stmat, billi titqies in-natura tal-merkanzija jew servizzi li għalihom ikun kien konkluż il-kuntratt u ssir referenza, filwaqt li jiġi konkluż il-kuntratt, għaċ-ċirkostanzi kollha preżenti waqt il-konklużjoni tal-kuntratt u għall-klawżoli l-oħra kollha tal-kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu,
2.   L-istima tan-natura inġusta tal-klawżoli la għandha tirrelata mad-definizzjoni tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt u lanqas mal-adegwatezza tal-prezz u r-remunerazzjoni, fuq naħa waħda, meta mqabbla mas-servizzi jew il-merkanzija provduti bi tpartit, fuq in-naħa l-oħra, safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar.”
11
L-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“Fil-każ ta’ kuntratti fejn ċerti klawżoli jew il-klawżoli kollha offruti lill-konsumatur ikunu bil-miktub, dawn il-klawżoli għandhom ikunu abbozzati b’lingwaġġ sempliċi u ċar. Fejn ikun hemm dubju dwar it-tifsir ta’ klawżola, għandha tirbaħ l-interpretazzjoni l-aktar favorevoli għall-konsumatur. Din ir-regola dwar l-interpretazzjoni m’għandhiex tgħodd fil-kuntest tal-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 7(2).”
12
L-Artikolu 6(1) tal-imsemmija direttiva huwa fformulat b’dan il-mod:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.”
13
L-Artikolu 8 tal-istess direttiva jistabbilixxi:
“L-Istati Membri jistgħu jadottaw jew iżommu l-aktar disposizzjonijiet stretti kompatibbli mat-Trattat fil-qasam kopert minn din id-Direttiva, biex jiżguraw grad massimu ta’ protezzjoni għall-konsumatur.”
14
Id-Direttiva 2011/83 emendat id-Direttiva 93/13 billi daħħlet fiha l-Artikolu 8a. Dan l-artikolu jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Meta Stat Membru jadotta dispożizzjonijiet skont l-Artikolu 8, huwa għandu jinforma lill-Kummissjoni b’dan, kif ukoll bi kwalunkwe modifika sussegwenti, b’mod partikolari fejn dawk id-dispożizzjonijiet:
–
jestendu l-valutazzjoni tal-karattru inġust għall-klawżoli kuntrattwali negozjati individwalment jew għall-adegwatezza tal-prezz jew ir-remunerazzjoni; jew
–
ikun fihom listi ta’ klawżoli kuntrattwali li għandhom jitqiesu bħala inġusti.”
Id-Direttiva 2005/29/KE
15
L-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali) (ĠU 2005, L 149, p. 22, rettifika fil-ĠU 2006, L 114, p. 86), jipprovdi:
“Prattiċi kummerċjali li x’aktarx joħolqu distorsjoni sostanzjali fl-imġieba ekonomika biss ta’ grupp identifikabbli b’mod ċar ta’ konsumaturi li huma partikolarment vulnerabbli għall-prattika jew għall-prodott li għalih din tirriferi minħabba l-mard mentali jew fiżiku, l-età jew il-kredulità tagħhom b’mod li l-kummerċjant jista’ raġonevolment ikun mistenni li jipprevedi, għandhom jiġu eżaminati mill-perspettiva ta’ membru medju ta’ dak il-grupp. Dan huwa mingħajr preġudizzju għall-prattika komuni u leġittima ta’ reklamar ta’ stqarrijiet eżaġerati jew stqarrijiet li mhumiex intiżi sabiex jittieħdu litteralment.”
Id-dritt Latvjan
Il-Kodiċi Ċivili
16
L-Artikolu 186 tas-Civillikums (il-Kodiċi Ċivili) jipprevedi li l-ġenituri jirrappreżentaw flimkien lill-wild tagħhom fir-relazzjonijiet personali u patrimonjali tiegħu (rappreżentanza konġunta).
17
Skont l-Artikolu 223 ta’ dan il-kodiċi:
“Il-missier u l-omm għandhom ikunu, skont id-dritt ta’ kustodja, it-tuturi naturali tal-wild minuri tagħhom.”
18
L-Artikolu 293 tal-imsemmi kodiċi jipprovdi:
“It-tutur jista’ jikkonkludi, fl-interess tal-minuri, kull tip ta’ kuntratt dwar il-ħwejjeġ tiegħu, kif ukoll jirċievi u jagħmel pagamenti. Kull att ta’ din in-natura għandu jorbot lil minuri, sakemm it-tutur ikun wettqu bona fide, filwaqt li jkun baqa’ barra minn hekk fl-ambitu tal-ġestjoni ekonomika u ma jkunx rabat lill-minuri, mingħajr ħtieġa partikolari, għal perijodu itwal miż-żmien li fih isir maġġorenni.”
19
Skont l-Artikolu 1408 tal-istess kodiċi:
“Il-minuri ma għandux ikollhom il-kapaċità li jaġixxu.”
Il-Liġi dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Konsumaturi
20
L-Artikolu 1 tal-Patērētāju tiesību aizsardzības likums (il-Liġi dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Konsumaturi), tal‑1 ta’ April 1999 (Latvijas Vēstnesis, 1999, Nru 104/105), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali, intitolat “Termini użati mil-liġi”, jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din il-liġi, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
3)
konsumatur – kull persuna fiżika li tesprimi x-xewqa li takkwista, li takkwista jew li tista’ takkwista jew tuża oġġett jew servizz b’għan li ma jkunx marbut mal-attività ekonomika jew professjonali tagħha;
4)
fornitur ta’ servizzi – kull persuna li, fil-kuntest tal-attività ekonomika jew professjonali tagħha, tipprovdi servizz lil konsumatur;
[…]”
21
L-Artikolu 6 ta’ din il-liġi, intitolat “Klawżoli kuntrattwali inġusti”, jipprevedi:
“[…]
(2)
Il-klawżoli kuntrattwali għandhom jiġu fformulati b’mod ċar u li jinftiehem.
(3)
Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet innegozjata individwalment għandha tkun inġusta jekk, kuntrarjament għar-rekwiżit ta’ bona fide, tikkawża żbilanċ sinifikattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw mill-kuntratt, għad-detriment tal-konsumatur.
[…]
(8)
Il-klawżoli inġusti li jinsabu f’kuntratt konkluż bejn produttur, kummerċjant jew fornitur ta’ servizzi u konsumatur ma għandux ikollhom effett mill-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt, iżda l-kuntratt għandu jibqa’ validu jekk ikun jista’ jkompli jeżisti wara l-esklużjoni tal-klawżoli inġusti.
[…]”
22
Il-liġi tal‑24 ta’ April 2014 (Latvijas Vēstnesis, 2014, Nru 92) daħħlet fl-Artikolu 6 tal-Liġi dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Konsumaturi l-paragrafu 22 li huwa fformulat kif ġej:
“Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu ma għandhomx japplikaw għall-klawżoli kuntrattwali li jiddefinixxu s-suġġett tal-kuntratt u l-adegwatezza bejn il-prezz jew ir-remunerazzjoni, minn naħa, u l-oġġett jew is-servizz, min-naħa l-oħra, sa fejn dawn il-klawżoli jkunu fformulati b’mod ċar u li jinftiehem. […]”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
23
A offriet lill-isportivi numru ta’ servizzi ta’ sostenn għall-iżvilupp tal-kapaċitajiet professjonali tagħhom u għall-karriera tagħhom.
24
Fl‑14 ta’ Jannar 2009, A kkonkludiet ma’ C, wild minuri li dak iż-żmien kellu 17‑il sena, irrappreżentat minn D u E, il-ġenituri tiegħu, kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera ta’ C, sabiex jiġi żgurat li dan tal-aħħar, li kien għad ma kellux il-kwalità ta’ sportiv professjonali, jirnexxi fil-karriera professjonali tiegħu fil-qasam tal-basketball (iktar ’il quddiem il-“kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009”). L-imsemmi kuntratt ġie konkluż għal perijodu ta’ ħmistax-il sena, jiġifieri sal‑14 ta’ Jannar 2024.
25
Il-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009 kien jipprevedi li A kellha toffri lil C firxa sħiħa ta’ servizzi, fosthom il-formazzjoni u t-taħriġ, il-mediċina tal-isport u l-akkumpanjament minn psikologu tal-isport, il-miżuri ta’ għajnuna għall-karriera, il-konklużjoni ta’ kuntratti bejn l-isportiv u l-klabbs, il-marketing, is-servizzi legali jew il-kontabbiltà. Bħala korrispettiv, skont il-punt 6.1 ta’ dan il-kuntratt, C impenja ruħu jħallas lil A remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul nett kollu li huwa rċieva matul il-perijodu tal-kuntratt, flimkien mat-taxxa fuq il-valur miżjud applikabbli fil-Latvja, bil-kundizzjoni li l-ammont ta’ dan id-dħul ikun tal-inqas ugwali għal EUR 1500 fix-xahar.
26
Fid‑29 ta’ Ġunju 2020, peress li qieset li r-remunerazzjoni prevista mill-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009 għas-servizzi pprovduti lil C ma kinitx tħallset, A adixxiet lill-qrati Latvjani b’rikors intiż sabiex il-konvenuti fil-kawża prinċipali jiġu kkundannati jħallsuha s-somma ta’ EUR 1663 777.99, li tikkorrispondi għal 10 % tal-ammont tad-dħul ta’ C li ġej minn kuntratti konklużi ma’ klabbs sportivi.
27
Il-qorti tal-ewwel istanza u sussegwentement il-qorti tal-appell ċaħdu t-talba ta’ A minħabba li l-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009 ma kienx konformi mad-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi u minħabba li, b’mod partikolari, il-klawżola li kienet tobbliga lil C iħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul tiegħu matul il-perijodu kollu ta’ dan il-kuntratt kienet inġusta.
28
A ppreżentat appell ta’ kassazzjoni quddiem l-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema, il-Latvja), li hija l-qorti tar-rinviju. Din il-kumpannija sostniet li d-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi ma kinux rilevanti f’dan il-każ, peress li l-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009 kien jaqa’ taħt il-kategorija ta’ kuntratti ta’ sportiv “jeune espoir”, li għalihom dawn id-dispożizzjonijiet ma japplikawx. A talbet ukoll li l-Qorti tal-Ġustizzja tiġi adita b’talba għal deċiżjoni preliminari.
29
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja diġà tat interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “konsumatur” diversi drabi, hija, sa issa, għadha ma eżaminatx il-punt dwar jekk id-dispożizzjonijiet dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi humiex applikabbli għall-qasam tal-isport. Jekk dan kellu jkun il-każ, il-qorti tar-rinviju hija tal-fehma li l-fatt li, bħal f’dan il-każ, l-attività ta’ sportiv żagħżugħ tikseb, wara l-konklużjoni tal-kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi inkwistjoni, natura professjonali huwa irrilevanti u ma jistax jipprekludi lill-persuna kkonċernata milli tinvoka l-kwalità ta’ “konsumatur” fis-sens tad-Direttiva 93/13.
30
Dik il-qorti ssemmi wkoll id-differenzi li jeżistu fil-ġurisprudenza tal-Istati Membri, li huma differenzi li, fil-fehma tagħha, jiġġustifikaw in-neċessità li jsiru domandi preliminari dwar dan il-punt.
31
B’hekk, f’sentenza tat‑23 ta’ Mejju 2019, il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza) iddeċidiet li plejer tal-basketball li, bħala plejer futur, kien ikkonkluda kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi ma’ aġenzija sportiva, li permezz tiegħu din l-aġenzija kienet impenjat ruħha, fl-interess ta’ dan il-plejer, li tmexxi negozjati ma’ klabbs sportivi fuq l-impjieg tal-persuna kkonċernata, filwaqt li din tal-aħħar kienet impenjat ruħha li tħallas lill-imsemmija aġenzija somma li l-ammont tagħha kien jiddependi mill-kuntratti konklużi fil-kuntest ta’ din il-kooperazzjoni, kien jaġixxi bħala konsumatur u mhux bħala professjonist. Għall-kuntrarju, f’sentenza tas‑7 ta’ Novembru 2002, l-Oberlandesgericht München (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ München, il-Ġermanja), li ddeċidiet dwar tilwima bejn plejer żagħżugħ tat-tennis u aġenzija sportiva li kienet tirrigwarda kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi analogu għal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma applikatx għal din ir-relazzjoni legali d-dispożizzjonijiet dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi.
32
Il-qorti tar-rinviju tesprimi wkoll domandi oħra, b’mod partikolari dawk dwar jekk klawżola bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistax titqies li hija fformulata b’mod ċar u li jinftiehem u jekk toħloqx żbilanċ sinjifikattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet, fis-sens tal-Artikolu 5 u tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 93/13 rispettivament.
33
Huwa f’dan il-kuntest li l-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera ta’ sportiv konkluż bejn, minn naħa, kummerċjant li jeżerċita l-attività professjonali tiegħu fil-qasam tal-iżvilupp u tat-taħriġ tal-isportivi u, min-naħa l-oħra, minuri rrappreżentat mill-ġenituri tiegħu li, meta ġie konkluż il-kuntratt, ma kienx impjegat fil-qasam tal-isport inkwistjoni, jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva [93/13]?
2)
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għall-ewwel domanda, id-Direttiva 93/13 tipprekludi ġurisprudenza nazzjonali li tinterpreta l-leġiżlazzjoni li tittrasponi din id-direttiva fid-dritt nazzjonali b’tali mod li d-dispożizzjonijiet tagħha dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi japplikaw ukoll għal tali kuntratti?
3)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel jew għat-tieni domanda, qorti nazzjonali tista’, konformement mal-Artikolu 3 tad-Direttiva 93/13, twettaq eżami tan-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali li tipprovdi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi, speċifikati fil-kuntratt, għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera fi sport partikolari, iż-żagħżugħ sportiv jintrabat li jħallas remunerazzjoni li tikkorrispondi għal 10 % tad-dħul li huwa jirċievi matul il‑15‑il sena sussegwenti, u ma tqisx il-klawżola inkwistjoni bħala dispożizzjoni li n-natura inġusta tagħha ma hijiex suġġetta għal evalwazzjoni, skont l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13?
4)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-tielet domanda, għandu jiġi kkonstatat li klawżola kuntrattwali ġiet abbozzata b’lingwaċċ sempliċi u ċar fis-sens tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13 fejn din tipprovdi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi, speċifikati fil-kuntratt, għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera ta’ sportiv, iż-żagħżugħ sportiv jintrabat li jħallas remunerazzjoni li tikkorrispondi għal 10 % tad-dħul li huwa jirċievi matul il‑15‑il sena sussegwenti, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li, meta ġiet konkluż il-kuntratt, iż-żagħżugħ sportiv ma kellux informazzjoni ċara dwar il-valur tas-servizz ipprovdut u dwar l-ammont li kellu jħallas bħala korrispettiv għal dan is-servizz, b’mod li jippermettilu jevalwa l-konsegwenzi ekonomiċi li dan seta’ jkollu għalih?
5)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-tielet domanda, għandu jiġi kkonstatat li klawżola kuntrattwali li tipprovdi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi, speċifikati fil-kuntratt, għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera ta’ sportiv, iż-żagħżugħ sportiv jintrabat li jħallas remunerazzjoni li tikkorrispondi għal 10 % tad-dħul li huwa jirċievi matul il‑15‑il sena sussegwenti, tikkostitwixxi, fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13, klawżola li toħloq żbilanċ sinjifikattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw mill-kuntratt, għad-detriment tal-konsumatur, peress li skont din id-dispożizzjoni, il-valur tas-servizz ipprovdut ma huwiex marbut mal-ispiża sostnuta mill-konsumatur?
6)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ħames domanda, deċiżjoni ta’ qorti tkun kuntrarja għall-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jekk tnaqqas l-ammont li l-konsumatur jista’ jintalab iħallas lill-fornitur tas-servizz għall-ammont tal-ispejjeż effettivi sostnuti mill-fornitur tas-servizz fil-provvista tas-servizzi lill-konsumatur konformement mal-kuntratt?
7)
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għat-tielet domanda, jekk klawżola kuntrattwali li tipprovdi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi, speċifikati fil-kuntratt, għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera ta’ sportiv, iż-żagħżugħ sportiv jintrabat li jħallas remunerazzjoni li tikkorrispondi għal 10 % tad-dħul li huwa jirċievi matul il 15‑il sena sussegwenti, ma tkunx suġġetta għal eżami tan-natura inġusta fid-dawl tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13, qorti nazzjonali tista’, meta tikkonstata li l-ammont tar-remunerazzjoni huwa manifestament sproporzjonat meta mqabbel mal-kontribuzzjoni pprovduta mill-fornitur ta’ servizzi, tikkonstata madankollu li l-klawżola kuntrattwali inkwistjoni hija inġusta abbażi tad-dritt nazzjonali?
8)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għas-seba’ domanda, f’każ ta’ kuntratt konkluż ma’ konsumatur qabel id-dħul fis-seħħ tal-Artikolu 8a tad-[Direttiva 93/13, kif emendata bid-Direttiva 2011/83], għandha tittieħed inkunsiderazzjoni l-informazzjoni pprovduta mill-Istat Membru lill-Kummissjoni Ewropea skont l-Artikolu 8a [tad-Direttiva 93/13] fir-rigward tad-dispożizzjonijiet adottati mill-Istat Membru konformement mal-Artikolu 8 [tad-Direttiva 93/13, kif emendata bid-Direttiva 2011/83] u, fl-affermattiv, il-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali hija limitata mill-informazzjoni pprovduta minn dan l-Istat Membru skont l-Artikolu 8a tad-[Direttiva 93/13, kif emendata bid-Direttiva 2011/83] meta l-Istat Membru jkun indika li l-leġiżlazzjoni tiegħu ma tmurx lil hinn mill-istandards minimi stabbiliti mill-imsemmija direttiva?
9)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel jew għat-tieni domanda, liema rilevanza għandha tingħata, fid-dawl tal-Artikolu 17(1), moqri flimkien mal-Artikolu 24, tal-[Karta], fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni li tittrasponi d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13 fid-dritt nazzjonali, għall-fatt li, meta ġie konkluż il-kuntratt għall-provvista ta’ servizzi msemmi iktar ’il fuq għal perijodu ta’ 15‑il sena, iż-żagħżugħ sportiv kien minuri, u għaldaqstant, il-kuntratt ġie konkluż mill-ġenituri tiegħu f’ismu, u ġie stabbilit l-obbligu li huwa jħallas remunerazzjoni li tikkorrispondi għal 10 % tad-dħul kollu li huwa jirċievi matul il‑15‑il sena sussegwenti?
10)
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għall-ewwel jew għat-tieni domanda, fid-dawl tal-fatt li l-attivitajiet sportivi jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, hemm ksur tad-drittijiet fundamentali stabbiliti fl-Artikolu 17(1), moqri flimkien mal-Artikolu 24(2), tal-Karta, fil-każ ta’ kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi għal perijodu ta’ 15‑il sena konkluż ma’ żagħżugħ sportiv, li huwa minuri, liema kuntratt ġie konkluż mill-ġenituri tiegħu f’ismu, u li jipprovdi li l-minuri għandu obbligu li jħallas remunerazzjoni li tikkorrispondi għal 10 % tad-dħul kollu li huwa jirċievi matul il‑15‑il sena sussegwenti?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
34
A teċċepixxi l-inammissibbiltà ta’ ċerti domandi magħmula.
35
Fl-ewwel lok, skontha, it-tielet sal-ħames domanda huma inammissibbli peress li, permezz tagħhom, il-qorti tar-rinviju titlob essenzjalment lill-Qorti tal-Ġustizzja mhux li tinterpreta d-dritt tal-Unjoni iżda li tapplikah għal każ konkret, b’mod partikolari billi tiddetermina jekk il-klawżola inkwistjoni fil-kawża prinċipali taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 u, fil-każ ta’ risposta fin-negattiv, jekk din tmurx kontra l-Artikolu 5 u l-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva.
36
Fit-tieni lok, is-seba’ domanda tqajjem problema ta’ natura purament ipotetika, fl-assenza ta’ bażi legali fid-dritt Latvjan sabiex tikkonstata n-natura eċċessiva ta’ dħul fuq l-investiment.
37
Fit-tielet lok, id-disa’ u l-għaxar domanda, li jirrigwardaw l-applikabbiltà tal-Karta għar-relazzjonijiet orizzontali, huma inammissibbli, l-ewwel nett, għaliex huma astratti wisq u jikkostitwixxu, essenzjalment, talba għal opinjoni konsultattiva u, it-tieni nett, għaliex il-Karta ma hijiex applikabbli f’din il-kawża.
38
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn din tal-aħħar u l-qrati nazzjonali stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali, li quddiemha titressaq il-kawża u li għandha tassumi r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja li ser tingħata, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża prinċipali, ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Meta d-domandi magħmula jkunu jirrigwardaw l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni. Minn dan isegwi li domanda preliminari li tirrigwarda d-dritt tal-Unjoni tibbenefika minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjoni dwar tali domanda huwa possibbli biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha l-ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2023, International Protection Appeals Tribunal et (Attentat fil-Pakistan), C‑756/21, EU:C:2023:523, punti 35 u 36 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
39
Issa, f’dan il-każ, ma jidhirx b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma hijiex relatata mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali jew li l-problema hija ta’ natura ipotetika. Barra minn hekk, id-deċiżjoni tar-rinviju tiddeskrivi b’mod suffiċjentement iddettaljat il-kuntest ġuridiku u fattwali tal-kawża prinċipali, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun f’pożizzjoni li tirrispondi b’mod utli għad-domandi li sarulha.
40
B’mod partikolari, minn naħa, f’dak li jirrigwarda t-tielet sal-ħames, id-disa’ u l-għaxar domanda, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar it-tifsira u l-portata ta’ diversi dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13, fejn ikun meħtieġ, moqrija flimkien ma’ ċerti dispożizzjonijiet tal-Karta, sabiex tiddetermina jekk tistax twettaq l-istħarriġ tan-natura inġusta tal-klawżola kuntrattwali inkwistjoni fil-kawża prinċipali b’applikazzjoni ta’ din id-direttiva. Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 39 tal-konklużjonijiet tiegħu, dik il-qorti la titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tapplika dawn id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13 għall-fatti tal-kawża prinċipali, u lanqas li tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha stess għal tagħha.
41
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-allegata natura ipotetika tas-seba’ domanda, li tirriżulta, skont A, mill-fatt li ma teżistix possibbiltà fid-dritt Latvjan li tiġi kkonstatata n-natura eċċessiva ta’ dħul fuq l-investiment, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura prevista fl-Artikolu 267 TFUE, il-funzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja u dawk tal-qorti tar-rinviju huma distinti b’mod ċar u li hija esklużivament din tal-aħħar li għandha tinterpreta l-leġiżlazzjoni nazzjonali (sentenza tal‑15 ta’ Jannar 2013, Križan et, C‑416/10, EU:C:2013:8, punt 58 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Issa, l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali mressqa minn A fir-rigward tal-impossibbiltà li tiġi kkonstatata n-natura eċċessiva ta’ dħul fuq l-investiment ma hijiex biżżejjed sabiex tikkonfuta l-preżunzjoni ta’ rilevanza mfakkra fil-punt 38 ta’ din is-sentenza.
42
Għaldaqstant, id-domandi magħmula mill-qorti ta’ rinviju huma ammissibbli.
Fuq il-mertu
Fuq l-ewwel domanda
43
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 93/13 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li kuntratt konkluż bejn, minn naħa, professjonist li jeżerċita attività fil-qasam tal-iżvilupp tal-isportivi u, min-naħa l-oħra, minuri “espoir”, irrappreżentat mill-ġenituri tiegħu, li, waqt il-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, ma kienx impjegat fil-qasam tal-isport, jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
44
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat, qabel kollox, li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13 huwa ddefinit fl-Artikolu 1(1) tagħha. Skont din id-definizzjoni, din id-direttiva għandha għalhekk l-għan li tapprossima d-dispożizzjonijiet tal-Istati Membri dwar il-klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi bejn professjonist u konsumatur. Din hija, għalhekk, direttiva ġenerali għall-protezzjoni tal-konsumaturi, li tkun intiża li tapplika fl-oqsma kollha tal-attività ekonomika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Lulju 2017, Air Berlin, C‑290/16, EU:C:2017:523, punt 44).
45
Fir-rigward tal-kunċetti ta’ “konsumatur” u ta’ “professjonist” imsemmija fl-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 93/13, l-Artikolu 2(b) u (ċ) ta’ din id-direttiva jiddefinixxihom bħala li jirreferu, rispettivament, għal kull persuna fiżika li, fil-kuntratti li jaqgħu taħt l-imsemmija direttiva, taġixxi għal finijiet li ma jaqgħux fil-kuntest tal-attività professjonali tagħha, u kull persuna fiżika jew ġuridika li, fil-kuntratti li jaqgħu taħt l-istess direttiva, taġixxi fil-kuntest tal-attività professjonali tagħha, kemm jekk tkun pubblika jew privata.
46
Huwa għalhekk skont il-kwalità tal-partijiet kontraenti, skont jekk dawn ikunux qegħdin jaġixxu fil-kuntest tal-attività professjonali tagħhom, li d-Direttiva 93/13 tiddefinixxi l-kuntratti li għalihom hija tapplika (sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2024, Zabitoń, C‑347/23, EU:C:2024:919, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
47
Konsegwentement, id-Direttiva 93/13 hija applikabbli fis-sitwazzjoni fejn kuntratt ikun ġie konkluż bejn, minn naħa, professjonist li jeżerċita attività fil-qasam tal-iżvilupp tal-isportivi u, min-naħa l-oħra, minuri “espoir”, irrappreżentat mill-ġenituri tiegħu, li, waqt il-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, ma kienx jipprattika l-attività sportiva kkonċernata b’mod professjonali.
48
Din il-konklużjoni ma tistax tiġi invalidata meta, bħal fil-kawża prinċipali, wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, il-konsumatur ikun sar sportiv professjonali.
49
Fil-fatt, ġie deċiż li l-kwalità ta’ “konsumatur” ta’ persuna għandha tiġi evalwata fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑9 ta’ Lulju 2020, Raiffeisen Bank u BRD Groupe Société Générale, C‑698/18 u C‑699/18, EU:C:2020:537, punt 73, kif ukoll tal‑24 ta’ Ottubru 2024, Zabitoń, C‑347/23, EU:C:2024:919, punt 32).
50
Sussegwentement, minuri li, fid-data tal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, ma kienx jipprattika, b’mod professjonali, l-attività sportiva kkonċernata ma jitlifx il-kwalità ta’ “konsumatur”, fis-sens tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 93/13, minħabba li sar sportiv professjonali matul l-eżekuzzjoni tal-kuntratt.
51
F’dan ir-rigward, għandu jiżdied li s-sempliċi fatt li dan il-konsumatur jitqies bħala plejer “espoir” fid-dixxiplina sportiva li fi ħdanha huwa sar sussegwentement plejer professjonali ma huwiex ta’ natura li jbiddel il-kwalità li huwa kellu fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt inkwistjoni, u lanqas il-fatt li s-suġġett ta’ dan il-kuntratt kien marbut mal-karriera professjonali futura possibbli ta’ dan l-isportiv.
52
Bl-istess mod, il-fatt li l-konsumatur ikkonċernat seta’ kellu għarfien jew kellu informazzjoni potenzjalment importanti fid-dixxiplina sportiva li fi ħdanha huwa sussegwentement sar plejer professjonali huwa irrilevanti f’dak li jirrigwarda l-kwalità tiegħu fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt inkwistjoni.
53
Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, il-kunċett ta’ “konsumatur”, fis-sens tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 93/13, għandu natura oġġettiva u huwa indipendenti mill-għarfien konkret li l-persuna kkonċernata jista’ jkollha jew mill-informazzjoni li din il-persuna għandha realment (sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2015, Costea, C‑110/14, EU:C:2015:538, punt 21).
54
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 93/13 għandhom jiġu interpretati fis-sens li kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera ta’ sportiv, konkluż bejn, minn naħa, professjonist li jeżerċita attività fil-qasam tal-iżvilupp tal-isportivi u, min-naħa l-oħra, minuri “espoir”, irrappreżentat mill-ġenituri tiegħu, li, waqt il-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, kien għadu ma kienx impjegat fil-qasam tal-isport u, għaldaqstant, kellu l-kwalità ta’ konsumatur, jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
Fuq it-tieni domanda
55
Ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni domanda, peress li din saret biss fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għall-ewwel domanda.
Fuq it-tielet domanda
56
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 8 tad-Direttiva 93/13 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li qorti nazzjonali tista’ tevalwa, fid-dawl tal-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali li tipprevedi li, għall-provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera f’ċertu sport, imsemmija fil-kuntratt, l-isportiv żagħżugħ jintrabat li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt.
57
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 jipprevedi li l-evalwazzjoni tan-natura inġusta la tirrigwarda l-klawżoli relatati mad-definizzjoni tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt u lanqas dawk li jikkonċernaw l-adegwatezza bejn il-prezz u r-remunerazzjoni, minn naħa, u s-servizzi jew l-oġġetti li għandhom jiġu pprovduti bħala korrispettiv, min-naħa l-oħra, sakemm dawn il-klawżoli jkunu fformulati b’mod u ċar u li jinftiehem.
58
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-klawżoli msemmija f’dan l-Artikolu 4(2), filwaqt li jaqgħu fil-qasam kopert mid-Direttiva 93/13, ma jaqgħux taħt l-evalwazzjoni tan-natura inġusta tagħhom sa fejn il-qorti nazzjonali kompetenti tqis, wara eżami każ b’każ, li dawn ġew ifformulati mill-professjonist b’mod ċar u li jinftiehem. Għalhekk, din id-dispożizzjoni tfittex biss li tistabbilixxi l-modalitajiet u l-portata tal-istħarriġ fil-mertu tal-klawżoli kuntrattwali, li ma jkunux ġew innegozjati individwalment, li jiddeskrivu l-prestazzjonijiet essenzjali tal-kuntratti konklużi bejn professjonist u konsumatur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Ġunju 2010, Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Madrid, C‑484/08, EU:C:2010:309, punti 32 u 34). Barra minn hekk, mill-imsemmija dispożizzjoni jirriżulta li l-fatt li klawżola ma tkunx ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem ma huwiex, waħdu, ta’ natura li jagħtiha natura inġusta (sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
59
Meta, bħal fil-kawża prinċipali, kuntratt ikollu bħala għan il-provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera f’ċertu sport, imsemmija f’dan il-kuntratt, klawżola li tipprevedi li, għall-provvista ta’ tali servizzi, l-isportiv żagħżugħ kontraenti jintrabat li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt hija, kif irrileva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punt 87 tal-konklużjonijiet tiegħu, rilevanti għall-finijiet tad-determinazzjoni kemm tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt kif ukoll tal-adegwatezza bejn il-prezz u r-remunerazzjoni, minn naħa, u tas-servizzi jew tal-oġġetti li għandhom jiġu pprovduti bħala korrispettiv, min-naħa l-oħra, fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13.
60
Minn dan isegwi li l-imsemmija klawżola taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu 4(2) u li, konsegwentement, bħala prinċipju, qorti nazzjonali tista’ twettaq evalwazzjoni tan-natura inġusta tagħha biss jekk tasal għall-konklużjoni li ma hijiex ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem.
61
Madankollu, f’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li, fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jiġifieri fl‑14 ta’ Jannar 2009, ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13, b’mod partikolari l-Artikolu 4(2) tagħha, ma kinux għadhom ġew trasposti mir-Repubblika tal-Latvja fl-ordinament ġuridiku tagħha, peress li t-traspożizzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni kienet saret effettiva biss fl‑1 ta’ Lulju 2014.
62
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Artikolu 8 tad-Direttiva 93/13 jipprevedi espressament il-possibbiltà għall-Istati Membri li “jadottaw jew iżommu l-aktar disposizzjonijiet stretti kompatibbli mat-Trattat fil-qasam kopert minn din id-Direttiva, biex jiżguraw grad massimu ta’ protezzjoni għall-konsumatur”.
63
Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li l-Istati Membri ma jistgħux jiġu preklużi milli jżommu jew jadottaw, fil-qasam kollu kopert mid-Direttiva 93/13, li taħtha jaqgħu l-klawżoli msemmija fl-Artikolu 4(2) tagħha, regoli iktar stretti minn dawk previsti minn din id-direttiva stess, sakemm dawn ikunu intiżi li jiżguraw livell ta’ protezzjoni ogħla tal-konsumaturi (sentenza tat‑3 ta’ Ġunju 2010, Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Madrid, C‑484/08, EU:C:2010:309, punti 35 u 40).
64
Għalhekk, meta d-dritt nazzjonali jippermetti dan, qorti nazzjonali tista’ tevalwa, fil-kuntest ta’ tilwima li tikkonċerna kuntratt konkluż bejn professjonist u konsumatur, in-natura inġusta ta’ klawżola li ma tkunx ġiet innegozjata individwalment, li tirrigwarda b’mod partikolari s-suġġett prinċipali ta’ dan il-kuntratt, anki fil-każijiet fejn din il-klawżola tkun ġiet ifformulata minn qabel mill-professjonist b’mod ċar u li jinftiehem.
65
Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk, fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009, id-dritt nazzjonali kienx jippermetti li tiġi evalwata n-natura inġusta ta’ klawżola li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13, inkluż fil-każijiet fejn din il-klawżola kienet ġiet ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem.
66
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 8 tad-Direttiva 93/13 għandhom jiġu interpretati fis-sens li klawżola kuntrattwali li tipprevedi li, għall-provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera f’ċertu sport, imsemmija fil-kuntratt, l-isportiv żagħżugħ jintrabat li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. Konsegwentement, qorti nazzjonali tista’, bħala prinċipju, tevalwa, fid-dawl tal-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, in-natura inġusta ta’ tali klawżola biss jekk tasal għall-konklużjoni li din ma hijiex ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem. Madankollu, l-imsemmija dispożizzjonijiet ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tawtorizza stħarriġ ġudizzjarju tan-natura inġusta tal-imsemmija klawżola anki meta din tkun ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem.
Fuq ir-raba’ domanda
67
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li klawżola ta’ kuntratt li tillimita ruħha li tipprevedi, mingħajr ebda preċiżazzjoni oħra, li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, sportiv jintrabat li jħallas lill-fornitur remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, għandha titqies li hija fformulata b’mod ċar u li jinftiehem, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
68
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13 jipprevedi, minn naħa, li, fil-każ tal-kuntratti fejn il-klawżoli kollha jew ċerti klawżoli offruti lill-konsumatur ikunu bil-miktub, dawn il-klawżoli għandhom dejjem ikunu fformulati b’mod ċar u li jinftiehem u, min-naħa l-oħra, li, fil-każ ta’ dubju dwar it-tifsira ta’ klawżola, għandha tipprevali l-iktar interpretazzjoni favorevoli għall-konsumatur.
69
Fir-rigward tar-rekwiżit ta’ trasparenza tal-klawżoli kuntrattwali, kif previst kemm fl-Artikolu 4(2) kif ukoll fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li dan ir-rekwiżit ma jistax jiġi ridott biss għan-natura komprensibbli fuq il-livelli formali u grammatikali tagħhom, iżda għandu jinftiehem b’mod estensiv, fid-dawl tas-sitwazzjoni ta’ inferjorità li fiha jinsab il-konsumatur fil-konfront tal-professjonist f’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, il-livell ta’ informazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et, C‑186/16, EU:C:2017:703, punt 44 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
70
L-imsemmi rekwiżit ta’ trasparenza jeżiġi għalhekk mhux biss li klawżola tkun tinftiehem mill-konsumatur ikkonċernat fuq il-livelli formali u grammatikali, iżda wkoll li l-kuntratt jesponi b’mod trasparenti l-funzjonament konkret tal-mekkaniżmu li għalih tirreferi l-klawżola kkonċernata kif ukoll, jekk ikun il-każ, ir-relazzjoni bejn dan il-mekkaniżmu u dak stabbilit minn klawżoli oħra, b’tali mod li dan il-konsumatur ikun f’pożizzjoni li jevalwa, abbażi ta’ kriterji preċiżi u li jinftiehmu, il-konsegwenzi ekonomiċi li jirriżultaw għalih minn dan il-kuntratt (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, D.V. (Onorarji ta’ avukat – Prinċipju ta’ tariffa fis-siegħa), C‑395/21, EU:C:2023:14, punti 36 u 37 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
71
Hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika, fid-dawl tal-fatti rilevanti kollha, jekk dan ir-rekwiżit huwiex osservat. B’mod iktar partikolari, hija dik il-qorti li għandha tistħarreġ, billi tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi li fihom ġie konkluż il-kuntratt, jekk ġewx ikkomunikati lill-konsumatur l-elementi kollha li jista’ jkollhom effett fuq il-portata tal-impenn tiegħu, li jippermettulu jevalwa l-konsegwenzi finanzjarji tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, D.V. (Onorarji ta’ avukat – Prinċipju ta’ tariffa fis-siegħa), C‑395/21, EU:C:2023:14, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).
72
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-kuntest ta’ tilwima li kienet tikkonċerna klawżola ta’ ħlas ta’ onorarji tal-avukat, li, għalkemm ma jistax jiġi mistenni minn professjonist li jinforma lill-konsumatur dwar il-konsegwenzi finanzjarji finali tal-impenn tiegħu, li jiddependu fuq avvenimenti futuri, imprevedibbli u indipendenti mir-rieda ta’ dan il-professjonist, xorta jibqa’ l-fatt li l-informazzjoni li huwa għandu jikkomunika qabel il-konklużjoni tal-kuntratt għandha tippermetti lill-konsumatur jieħu d-deċiżjoni tiegħu bi prudenza u b’għarfien sħiħ, minn naħa, tal-possibbiltà li tali avvenimenti jseħħu u, min-naħa l-oħra, tal-konsegwenzi li jistgħu jirriżultaw fir-rigward tat-tul ta’ żmien tal-provvista tas-servizzi legali kkonċernati (sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, D.V. (Onorarji ta’ avukat – Prinċipju ta’ tariffa fis-siegħa), C‑395/21, EU:C:2023:14, punt 43).
73
F’dan il-każ, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-karatteristiċi stess tal-klawżola inkwistjoni fil-kawża prinċipali u l-elementi rilevanti kollha relatati mal-konklużjoni tal-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009, jekk l-informazzjoni kkomunikata mill-professjonist qabel il-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt ippermettietx lill-konsumatur jieħu d-deċiżjoni tiegħu bi prudenza u b’għarfien sħiħ tal-konsegwenzi finanzjarji li jirriżultaw mill-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt (ara, bħala analoġija, is-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, D.V. (Onorarji ta’ avukat – Prinċipju ta’ tariffa fis-siegħa), C‑395/21, EU:C:2023:14, punt 44).
74
Fir-rigward tal-karatteristiċi ta’ klawżola, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi l-ammont tar-remunerazzjoni tal-fornitur ta’ servizzi abbażi ta’ perċentwali fissa tad-dħul futur tal-parti kontraenti għal perijodu determinat, għandu jiġi rrilevat li tali klawżola tista’, fiha nnifisha, titqies li hija ta’ natura li tippermetti lill-persuna kkonċernata tevalwa l-konsegwenzi ekonomiċi li jistgħu jirriżultaw minnha fir-rigward tagħha biss sa fejn hija tiddeskrivi b’mod preċiż id-dħul ikkonċernat. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk l-indikazzjoni, li tinsab fil-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009, li skontu r-remunerazzjoni tal-fornitur ta’ servizzi hija kkalkolata abbażi ta’ perċentwali fissa tad-dħul nett kollu li ġej mill-avvenimenti f’termini ta’ logħob, ta’ reklamar, ta’ marketing u ta’ midja marbuta mal-isport ikkonċernat tistax, waħedha, titqies li tissodisfa tali grad ta’ preċiżjoni. Huwa wkoll neċessarju li n-natura tas-servizzi pprovduti bħala korrispettiv għar-remunerazzjoni prevista tkun tista’ raġonevolment tinftiehem jew tiġi dedotta mill-kuntratt ikkunsidrat fl-intier tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Kiss u CIB Bank, C‑621/17, EU:C:2019:820, punt 43).
75
Fl-aħħar mill-aħħar, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk, fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009, il-persuna kkonċernata kellhiex, fir-rigward kemm tan-natura tas-servizzi li l-professjonist ġie msejjaħ jipprovdi kif ukoll tal-bażi ta’ kalkolu tal-ammont tar-remunerazzjoni li għandha titħallas bħala korrispettiv, l-informazzjoni kollha neċessarja sabiex tkun tista’ tevalwa l-konsegwenzi ekonomiċi tal-impenn tagħha.
76
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għar-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma hijiex ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, klawżola ta’ kuntratt li tillimita ruħha li tipprevedi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, sportiv jintrabat li jħallas lill-fornitur remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, mingħajr ma tiġi kkomunikata lill-konsumatur, qabel il-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt, l-informazzjoni kollha neċessarja sabiex ikun jista’ jevalwa l-konsegwenzi ekonomiċi tal-impenn tiegħu.
Fuq il-ħames domanda
77
Permezz tal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li klawżola ta’ kuntratt li tipprevedi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, sportiv żagħżugħ jintrabat li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li huwa jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, toħloq għad-detriment tal-konsumatur żbilanċ sinjifikattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw mill-kuntratt, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, fil-każ fejn din il-klawżola ma tistabbilixxix rabta bejn il-valur tas-servizz ipprovdut u l-ispiża tiegħu għall-konsumatur.
78
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-ġurisdizzjoni ta’ din tal-aħħar tkopri l-interpretazzjoni tal-kunċetti tad-Direttiva 93/13 kif ukoll il-kriterji li l-qorti nazzjonali tista’ jew għandha tapplika fl-eżami ta’ klawżola kuntrattwali fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tagħha, filwaqt li hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi, billi tieħu inkunsiderazzjoni dawn il-kriterji, dwar il-klassifikazzjoni konkreta ta’ klawżola kuntrattwali partikolari skont iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ ineżami. Minn dan jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tipprovdi biss lill-qorti tar-rinviju indikazzjonijiet li din tal-aħħar hija mistennija tieħu inkunsiderazzjoni (sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 50).
79
L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13 jipprovdi li klawżola ta’ kuntratt li ma tkunx ġiet innegozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ bona fide, tkun tikkawża żbilanċ sinjifikattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw mill-kuntratt, għad-detriment tal-konsumatur.
80
Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola ta’ kuntratt li ma tkunx ġiet innegozjata individwalment, li hija l-qorti nazzjonali li għandha twettaq skont l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13, hija għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża, fl-ewwel lok, in-nuqqas ta’ osservanza possibbli tar-rekwiżit ta’ bona fide u, fit-tieni lok, l-eżistenza ta’ żbilanċ sinjifikattiv possibbli għad-detriment tal-konsumatur, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni (sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 63).
81
Sabiex jiġu ppreċiżati dawn il-kunċetti, għandu jitfakkar, minn naħa, fir-rigward tal-kwistjoni dwar f’liema ċirkustanzi jinħoloq tali żbilanċ “kontra l-ħtieġa ta’ bona fide”, li, fid-dawl tas-sittax-il premessa tad-Direttiva 93/13, il-qorti nazzjonali għandha tivverifika għal dan l-għan jekk il-professjonist, filwaqt li jkun ittratta mal-konsumatur b’mod leali u ġust, setax raġonevolment jistenna li dan tal-aħħar jaċċetta tali klawżola wara negozjati individwali (sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 64).
82
Min-naħa l-oħra, sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola toħloqx, għad-detriment tal-konsumatur, “żbilanċ sinjifikattiv” bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw mill-kuntratt, hemm lok, b’mod partikolari, li jittieħdu inkunsiderazzjoni r-regoli applikabbli fid-dritt nazzjonali fl-assenza ta’ ftehim bejn il-partijiet, b’tali mod li jiġi evalwat jekk u, jekk ikun il-każ, sa fejn dan il-kuntratt iqiegħed lil dan il-konsumatur f’sitwazzjoni legali inqas favorevoli minn dik prevista mid-dritt nazzjonali fis-seħħ (sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 65).
83
Huwa biss permezz ta’ din l-analiżi komparattiva li l-qorti nazzjonali tkun tista’ tevalwa jekk u, jekk dan ikun il-każ, sa fejn il-kuntratt iqiegħed lill-konsumatur f’sitwazzjoni legali inqas favorevoli meta mqabbla ma’ dik prevista mid-dritt nazzjonali fis-seħħ.
84
Madankollu, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 91 tal-konklużjonijiet tiegħu, elementi oħra jistgħu wkoll jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ żbilanċ sinjifikattiv, bħall-prattiki tas-suq leali u ġusti fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt inkwistjoni fil-qasam tar-remunerazzjoni fil-qasam sportiv ikkonċernat jew bħall-obbligi li konsumatur raġonevolment informat seta’ jistenna li jiġi suġġett għalihom fid-dawl ta’ dawn il-prattiki.
85
Fl-aħħar nett, skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 93/13, il-qorti nazzjonali hija obbligata tevalwa n-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali billi tieħu inkunsiderazzjoni n-natura tal-oġġetti jew tas-servizzi li huma s-suġġett tal-kuntratt u billi tirreferi, fil-mument li fih jiġi konkluż, għaċ-ċirkustanzi kollha li jirrigwardaw il-konklużjoni tiegħu, kif ukoll għall-klawżoli l-oħra kollha tal-imsemmi kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi minnu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2024, Caixabank et (Stħarriġ tat-trasparenza fl-azzjoni kollettiva), C‑450/22, EU:C:2024:577, punt 29 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
86
F’dan il-każ, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 95 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-qorti tar-rinviju għandha tieħu inkunsiderazzjoni diversi elementi speċifiċi għall-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009, bħall-fatt li, min-natura tiegħu stess, dan il-kuntratt kien jinkludi fattur ta’ riskju għal A. Fil-fatt, l-imsemmi kuntratt kien jistipula li r-remunerazzjoni dovuta lil A kienet eżiġibbli biss bil-kundizzjoni li d-dħul jilħaq ammont ta’ mill-inqas EUR 1500 fix-xahar, li C seta’ jxolji unilateralment dan il-kuntratt mingħajr ma jħallas kumpens fil-każ, b’mod partikolari, ta’ deċiżjoni li ma jkomplix il-karriera professjonali tiegħu, jew anki li s-servizzi pprovduti minn A kienu mingħajr garanzija li C jasal għar-riżultat mistenni, jiġifieri li jsir professjonali (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑16 ta’ Marzu 2010, Olympique Lyonnais, C‑325/08, EU:C:2010:143, punt 42).
87
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ħames domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li klawżola ta’ kuntratt li tipprevedi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, sportiv żagħżugħ jintrabat li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li huwa jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt ma toħloqx żbilanċ sinjifikattiv għad-detriment tal-konsumatur bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, minħabba s-sempliċi fatt li din il-klawżola ma tistabbilixxix rabta bejn il-valur tas-servizz ipprovdut u l-ispiża tiegħu għall-konsumatur. Fil-fatt, l-eżistenza ta’ tali żbilanċ għandha tiġi evalwata fid-dawl, b’mod partikolari, tar-regoli applikabbli fid-dritt nazzjonali fl-assenza ta’ ftehim bejn il-partijiet, tal-prattiki tas-suq leali u ġusti fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt fil-qasam tar-remunerazzjoni fil-qasam sportiv ikkonċernat kif ukoll taċ-ċirkustanzi kollha relatati mal-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt kif ukoll tal-klawżoli l-oħra kollha tiegħu jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu.
Fuq is-sitt domanda
88
Permezz tas-sitt domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li qorti nazzjonali li kkonstatat li klawżola ta’ kuntratt konkluż bejn professjonist u konsumatur hija ta’ natura inġusta, fis-sens tal-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva, tnaqqas l-ammont dovut mill-konsumatur sal-ammont tal-ispejjeż effettivament sostnuti mill-fornitur fil-kuntest tal-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt.
89
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jipprevedu li l-klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma’ konsumatur minn professjonist ma għandhomx jorbtu lill-konsumaturi, skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fid-dritt nazzjonali tagħhom, u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet skont l-istess termini jekk dan ikun jista’ jibqa’ jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.
90
Din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi dispożizzjoni obbligatorja li hija intiża li tissostitwixxi l-bilanċ formali li l-kuntratt jistabbilixxi bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet kontraenti b’bilanċ reali ta’ natura li jistabbilixxi mill-ġdid l-ugwaljanza bejn dawn tal-aħħar (sentenza tat‑30 ta’ Mejju 2013, Asbeek Brusse u de Man Garabito, C‑488/11, EU:C:2013:341, punt 38).
91
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-imsemmija dispożizzjoni għandha titqies li hija regola ekwivalenti għar-regoli nazzjonali li għandhom, fi ħdan l-ordinament ġuridiku intern, in-natura ta’ regoli ta’ ordni pubbliku (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, Gutiérrez Naranjo et, C‑154/15, C‑307/15 u C‑308/15, EU:C:2016:980, punt 54), b’tali mod li klawżola inġusta għandha titqies li qatt ma eżistiet.
92
Fir-rigward tal-possibbiltà għal qorti nazzjonali li kkonstatat li klawżola ta’ kuntratt konkluż bejn professjonist u konsumatur hija ta’ natura inġusta li tirrevedi l-kontenut ta’ din il-klawżola minflok sempliċement teskludi l-applikazzjoni tagħha fir-rigward tal-konsumatur, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 ma jistax jinftiehem bħala li jippermetti lill-qorti nazzjonali tirrikorri għal tali possibbiltà (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2012, Banco Español de Crédito, C‑618/10, EU:C:2012:349, punt 71).
93
Kieku l-qorti nazzjonali tkun tista’ tirrivedi l-kontenut tal-klawżoli inġusti li jinsabu f’tali kuntratt, tali possibbiltà tkun tista’ tippreġudika t-twettiq tal-għan fuq żmien twil imsemmi fl-Artikolu 7 tad-Direttiva 93/13. Fil-fatt, din il-possibbiltà kieku tikkontribwixxi sabiex l-effett dissważiv eżerċitat fuq il-professjonisti jiġi eskluż bis-sempliċi nuqqas ta’ applikazzjoni, fir-rigward tal-konsumatur, ta’ tali klawżoli inġusti, peress li dawn jibqgħu bit-tentazzjoni li jużaw l-imsemmija klawżoli, bl-għarfien li, anki kieku dawn kellhom jiġu ddikjarati invalidi, il-kuntratt jista’ madankollu jiġi kkompletat, sa fejn ikun neċessarju, mill-qorti nazzjonali b’mod li l-interessi tal-imsemmi professjonist jiġu ggarantiti (sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2019, Abanca Corporación Bancaria u Bankia, C‑70/17 u C‑179/17, EU:C:2019:250, punt 54).
94
Il-kuntratt inkwistjoni jista’, skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13, jinżamm sakemm, skont ir-regoli tad-dritt intern, tali persistenza tal-kuntratt mingħajr il-klawżoli inġusti hija legalment possibbli, punt li għandu jiġi vverifikat b’approċċ oġġettiv (sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Dziubak, C‑260/18, EU:C:2019:819, punt 39).
95
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għas-sitt domanda għandha tkun li l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li qorti nazzjonali li kkonstatat li klawżola ta’ kuntratt konkluż bejn professjonist u konsumatur hija ta’ natura inġusta, fis-sens tal-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva, tnaqqas l-ammont dovut mill-konsumatur sal-ammont tal-ispejjeż effettivament sostnuti mill-fornitur fil-kuntest tal-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt.
Fuq is-seba’ u t-tmien domanda
96
Ma hemmx lok li tingħata risposta għas-seba’ u għat-tmien domanda, peress li dawn saru biss fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għat-tielet domanda.
Fuq id-disa’ domanda
97
Permezz tad-disa’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 17(1) u tal-Artikolu 24(2) tal-Karta, għandhiex tiġi interpretata fis-sens li, fil-każ fejn klawżola ta’ kuntratt tipprevedi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, konsumatur jimpenja ruħu li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li huwa ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, il-fatt li l-konsumatur kien minuri waqt il-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt u li dan tal-aħħar ġie konkluż mill-ġenituri tal-minuri f’ismu huwa rilevanti għall-finijiet tal-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ tali klawżola.
98
Għandu jitfakkar li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta, fir-rigward tal-azzjoni tal-Istati Membri, huwa ddefinit fl-Artikolu 51(1) tagħha, li jistabbilixxi li d-dispożizzjonijiet tal-Karta japplikaw għall-Istati Membri biss meta dawn ikunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni.
99
F’dan il-każ, b’risposta għall-ewwel domanda, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat l-applikabbiltà tad-Direttiva 93/13 għal kuntratt bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, b’tali mod li l-kuntest leġiżlattiv nazzjonali li fih taqa’ t-tilwima fil-kawża prinċipali jikkostitwixxi implimentazzjoni ta’ din id-direttiva u, għalhekk, tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta.
100
Konsegwentement, il-qorti tar-rinviju hija obbligata, meta tapplika d-Direttiva 93/13, li tirrispetta d-drittijiet fundamentali stabbiliti mill-Karta, fosthom dawk previsti fl-Artikoli 17 u 24 tagħha, li jikkonċernaw, rispettivament, id-dritt għall-proprjetà u d-drittijiet tat-tfal.
101
B’mod partikolari fir-rigward tad-drittijiet tat-tfal, iggarantiti fl-Artikolu 24 tal-Karta, dawn jimplikaw b’mod partikolari l-obbligu li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-aħjar interessi tat-tfal bħala kunsiderazzjoni primarja fl-azzjonijiet kollha relatati mat-tfal.
102
Konsegwentement, għalkemm id-Direttiva 93/13 ma tagħmilx riferiment għall-konsumaturi minuri, xorta waħda mill-Artikolu 24(2) tal-Karta kif ukoll mill-Artikolu 3(1) tal-Konvenzjoni Internazzjonali tad-Drittijiet tat-Tfal, adottata mill-Assemblea Ġenerali tal-Nazzjonijiet Uniti fl‑20 ta’ Novembru 1989, li għalih jirreferu espressament l-ispjegazzjonijiet dwar l-Artikolu 24 tal-Karta, jirriżulta li l-aħjar interessi tal-wild għandhom mhux biss jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjoni tal-mertu tal-applikazzjonijiet li jikkonċernaw it-tfal, iżda għandhom ukoll jinfluwenzaw il-proċess deċiżjonali li jwassal għal din l-evalwazzjoni, permezz ta’ garanziji proċedurali partikolari. Fil-fatt, kif irrileva l-Kumitat tad-Drittijiet tat-Tfal tan-Nazzjonijiet Uniti, l-espressjoni “l-aħjar interessi tal-wild”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 3(1), tirreferi kemm għal dritt sostantiv, għal prinċipju interpretattiv u għal regola ta’ proċedura (sentenza tal‑11 ta’ Ġunju 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Nisa li jidentifikaw ruħhom mal-valur tal-ugwaljanza bejn is-sessi), C‑646/21, EU:C:2024:487, punt 73).
103
Madankollu, l-obbligu li tieħu inkunsiderazzjoni l-aħjar interessi tal-wild, impost b’mod partikolari fuq il-qorti tar-rinviju, ma jeskludix li dik il-qorti tista’, f’dan il-każ, tieħu inkunsiderazzjoni l-fatt li l-ġenituri ta’ C, li kienu jirrappreżentawh waqt il-konklużjoni tal-kuntratt tal‑14 ta’ Jannar 2009, kellhom huma stess għarfien tal-ambjent sportiv professjonali jew il-fatt li C kellu 17‑il sena fid-data li fiha ġie konkluż dan il-kuntratt.
104
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-disa’ domanda għandha tkun li d-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 17(1) u tal-Artikolu 24(2) tal-Karta, għandha tiġi interpretata fis-sens li, fil-każ fejn klawżola ta’ kuntratt tipprevedi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, konsumatur jimpenja ruħu li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li huwa ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, il-fatt li l-konsumatur kien minuri waqt il-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt u li dan tal-aħħar ġie konkluż mill-ġenituri tal-minuri f’ismu huwa rilevanti għall-finijiet tal-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ tali klawżola.
Fuq l-għaxar domanda
105
Ma hemmx lok li tingħata risposta għall-għaxar domanda, peress li din saret biss fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għall-ewwel domanda.
Fuq l-ispejjeż
106
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera ta’ sportiv, konkluż bejn, minn naħa, professjonist li jeżerċita attività fil-qasam tal-iżvilupp tal-isportivi u, min-naħa l-oħra, minuri “espoir”, irrappreżentat mill-ġenituri tiegħu, li, waqt il-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, kien għadu ma kienx impjegat fil-qasam tal-isport u, għaldaqstant, kellu l-kwalità ta’ konsumatur, jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
2)
L-Artikolu 4(2) u l-Artikolu 8 tad-Direttiva 93/13
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
klawżola kuntrattwali li tipprevedi li, għall-provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp u tal-karriera f’ċertu sport, imsemmija fil-kuntratt, l-isportiv żagħżugħ jintrabat li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. Konsegwentement, qorti nazzjonali tista’, bħala prinċipju, tevalwa, fid-dawl tal-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, in-natura inġusta ta’ tali klawżola biss jekk tasal għall-konklużjoni li din ma hijiex ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem. Madankollu, l-imsemmija dispożizzjonijiet ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tawtorizza stħarriġ ġudizzjarju tan-natura inġusta tal-imsemmija klawżola anki meta din tkun ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem.
3)
L-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma hijiex ifformulata b’mod ċar u li jinftiehem, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, klawżola ta’ kuntratt li tillimita ruħha li tipprevedi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, sportiv jintrabat li jħallas lill-fornitur remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, mingħajr ma tiġi kkomunikata lill-konsumatur, qabel il-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt, l-informazzjoni kollha neċessarja sabiex ikun jista’ jevalwa l-konsegwenzi ekonomiċi tal-impenn tiegħu.
4)
L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
klawżola ta’ kuntratt li tipprevedi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, sportiv żagħżugħ jintrabat li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li huwa jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, ma toħloqx żbilanċ sinjifikattiv għad-detriment tal-konsumatur bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, minħabba s-sempliċi fatt li din il-klawżola ma tistabbilixxix rabta bejn il-valur tas-servizz ipprovdut u l-ispiża tiegħu għall-konsumatur. Fil-fatt, l-eżistenza ta’ tali żbilanċ għandha tiġi evalwata fid-dawl, b’mod partikolari, tar-regoli applikabbli fid-dritt nazzjonali fl-assenza ta’ ftehim bejn il-partijiet, tal-prattiki tas-suq leali u ġusti fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt fil-qasam tar-remunerazzjoni fil-qasam sportiv ikkonċernat kif ukoll taċ-ċirkustanzi kollha relatati mal-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt kif ukoll tal-klawżoli l-oħra kollha tiegħu jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu.
5)
L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
jipprekludi li qorti nazzjonali li kkonstatat li klawżola ta’ kuntratt konkluż bejn professjonist u konsumatur hija ta’ natura inġusta, fis-sens tal-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva, tnaqqas l-ammont dovut mill-konsumatur sal-ammont tal-ispejjeż effettivament sostnuti mill-fornitur fil-kuntest tal-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt.
6)
Id-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 17(1) u tal-Artikolu 24(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandha tiġi interpretata fis-sens li:
fil-każ fejn klawżola ta’ kuntratt tipprevedi li, bħala korrispettiv għal provvista ta’ servizzi għas-sostenn tal-iżvilupp sportiv u tal-karriera, konsumatur jimpenja ruħu li jħallas remunerazzjoni ugwali għal 10 % tad-dħul li huwa ser jirċievi matul il-ħmistax-il sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, il-fatt li l-konsumatur kien minuri waqt il-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt u li dan tal-aħħar ġie konkluż mill-ġenituri tal-minuri f’ismu huwa rilevanti għall-finijiet tal-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ tali klawżola.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Latvjan.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.