Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
DEAN SPIELMANN
της 16ης Οκτωβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑484/24
NTH Haustechnik
κατά
EM
[αίτηση του Landesarbeitsgericht Niedersachsen (δευτεροβάθμιου δικαστηρίου εργατικών διαφορών Κάτω Σαξονίας, Γερμανία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Νομιμότητα της επεξεργασίας δεδομένων στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας με αντικείμενο εργατική διαφορά – Δεδομένα που συλλέγει ο εργοδότης για να αποδειχθεί σοβαρή παράβαση των καθηκόντων του εργαζομένου – Επεξεργασία αποδεικτικών στοιχείων που αποκτήθηκαν παράνομα – Αρχή του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης – Δικονομική αυτονομία των κρατών μελών »
Εισαγωγή
1.        Το προδικαστικό ερώτημα που αποτελεί αντικείμενο των παρουσών, στοχευμένων κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, προτάσεων αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 (2). Κατ’ ουσίαν, ζητείται από το Δικαστήριο να αποφανθεί εάν και σε ποιο βαθμό τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που προσκομίστηκαν ως αποδεικτικά στοιχεία στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας ενώπιον εθνικού δικαστηρίου και αποκτήθηκαν με τη χρήση άλλων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία συνελέγησαν ή αποθηκεύθηκαν κατά παραβίαση της αρχής του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης, μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο σύννομης επεξεργασίας από το εθνικό δικαστήριο.
2.        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε από το Landesarbeitsgericht Niedersachsen (δευτεροβάθμιο δικαστήριο εργατικών διαφορών Κάτω Σαξονίας, Γερμανία) στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της NTH Haustechnik GmbH (στο εξής: NTH) και πρώην εργαζομένης της (στο εξής: εναγομένη), με αντικείμενο αγωγή αποζημίωσης για την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη η NTH λόγω μη εγκεκριμένης πώλησης περιουσιακών στοιχείων της από την εναγομένη, μέσω διαδικτύου.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
3.        Το άρθρο 5, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ. το οποίο φέρει τον τίτλο «Αρχές που διέπουν την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα», προβλέπει τα εξής:
«1.      Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα:
α)      υποβάλλονται σε σύννομη και θεμιτή επεξεργασία με διαφανή τρόπο σε σχέση με το υποκείμενο των δεδομένων ("νομιμότητα, αντικειμενικότητα και διαφάνεια”),
[…]
ε)      διατηρούνται υπό μορφή που επιτρέπει την ταυτοποίηση των υποκειμένων των δεδομένων μόνο για το διάστημα που απαιτείται για τους σκοπούς της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα· τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μπορούν να αποθηκεύονται για μεγαλύτερα διαστήματα, εφόσον τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα θα υποβάλλονται σε επεξεργασία μόνο για σκοπούς αρχειοθέτησης προς το δημόσιο συμφέρον, για σκοπούς επιστημονικής ή ιστορικής έρευνας ή για στατιστικούς σκοπούς, σύμφωνα με το άρθρο 89 παράγραφος 1 και εφόσον εφαρμόζονται τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα που απαιτεί ο παρών κανονισμός για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων και ελευθεριών του υποκειμένου των δεδομένων (“περιορισμός της περιόδου αποθήκευσης”),
[…]».
4.        Το άρθρο 6 του ΓΚΠΔ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Νομιμότητα της επεξεργασίας», ορίζει τα εξής:
«1.      Η επεξεργασία είναι σύννομη μόνο εάν και εφόσον ισχύει τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
[…]
ε)      η επεξεργασία είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο επεξεργασίας,
[…].
2.      Τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρούν ή να θεσπίζουν πιο ειδικές διατάξεις για την προσαρμογή της εφαρμογής των κανόνων του παρόντος κανονισμού όσον αφορά την επεξεργασία για τη συμμόρφωση με την παράγραφο 1 στοιχεία γ) και ε), καθορίζοντας ακριβέστερα ειδικές απαιτήσεις για την επεξεργασία και άλλα μέτρα προς εξασφάλιση σύννομης και θεμιτής επεξεργασίας, μεταξύ άλλων για άλλες ειδικές περιπτώσεις επεξεργασίας όπως προβλέπονται στο κεφάλαιο ΙΧ.
3.      Η βάση για την επεξεργασία που αναφέρεται στην παράγραφο 1 στοιχεία γ) και ε) ορίζεται σύμφωνα με:
α)      Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή
β)      το δίκαιο του κράτους μέλος στο οποίο υπόκειται ο υπεύθυνος επεξεργασίας.
Ο σκοπός της επεξεργασίας καθορίζεται στην εν λόγω νομική βάση ή, όσον αφορά την επεξεργασία που αναφέρεται στην παράγραφο 1 στοιχείο ε), είναι η αναγκαιότητα της επεξεργασίας για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο επεξεργασίας. Η εν λόγω νομική βάση μπορεί να περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για την προσαρμογή της εφαρμογής των κανόνων του παρόντος κανονισμού, μεταξύ άλλων: τις γενικές προϋποθέσεις που διέπουν τη σύννομη επεξεργασία από τον υπεύθυνο επεξεργασίας· τα είδη των δεδομένων που υποβάλλονται σε επεξεργασία· τα οικεία υποκείμενα των δεδομένων· τις οντότητες στις οποίες μπορούν να κοινοποιούνται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και τους σκοπούς αυτής της κοινοποίησης· τον περιορισμό του σκοπού· τις περιόδους αποθήκευσης· και τις πράξεις επεξεργασίας και τις διαδικασίες επεξεργασίας, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων για τη διασφάλιση σύννομης και θεμιτής επεξεργασίας, όπως εκείνα για άλλες ειδικές περιπτώσεις επεξεργασίας όπως προβλέπονται στο κεφάλαιο ΙΧ. Το δίκαιο της Ένωσης ή το δίκαιο του κράτους μέλους ανταποκρίνεται σε σκοπό δημόσιου συμφέροντος και είναι ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο νόμιμο σκοπό.
[…]»
5.        Το άρθρο 23 του ΓΚΠΔ, με τίτλο «Περιορισμοί», ορίζει τα εξής:
«1.      Το δίκαιο της Ένωσης ή του κράτους μέλους στο οποίο υπόκειται ο υπεύθυνος επεξεργασίας ή ο εκτελών την επεξεργασία των δεδομένων μπορεί να περιορίζει μέσω νομοθετικού μέτρου το πεδίο εφαρμογής των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων που προβλέπονται στα άρθρα 12 έως 22 και στο άρθρο 34, καθώς και στο άρθρο 5, εφόσον οι διατάξεις του αντιστοιχούν στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στα άρθρα 12 έως 22, όταν ένας τέτοιος περιορισμός σέβεται την ουσία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών και συνιστά αναγκαίο και αναλογικό μέτρο σε μια δημοκρατική κοινωνία για τη διασφάλιση:
[…]
ι)      της εκτέλεσης αστικών αξιώσεων.
[…]»
Το γερμανικό δίκαιο
Ο κώδικας πολιτικής δικονομίας
6.        Το άρθρο 138 του Zivilprozessordnung (κώδικα πολιτικής δικονομίας) της 30ής Ιανουαρίου 1877 (3), με τίτλο «Υποχρέωση εξήγησης των πραγματικών περιστατικών· υποχρέωση αληθείας», ως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ορίζει τα εξής:
«(1)      Οι διάδικοι πρέπει να εξηγήσουν πλήρως και τηρώντας την υποχρέωση αληθείας τα πραγματικά περιστατικά.
(2)      Κάθε διάδικος υπέχει υποχρέωση εξήγησης των πραγματικών περιστατικών που επικαλείται ο αντίδικός του.
(3)      Πραγματικά περιστατικά που δεν αμφισβητούνται ρητώς θεωρούνται ομολογημένα, εφόσον δεν προκύπτει από άλλες δηλώσεις του διαδίκου ότι είχε την πρόθεση να τα αμφισβητήσει.
(4)      Ο διάδικος μπορεί να επικαλεστεί άγνοια μόνο για πράξεις που δεν οφείλονται σε αυτόν και τις οποίες δεν γνώριζε.»
Ο ομοσπονδιακός νόμος για την προστασία των δεδομένων
7.        Το άρθρο 3 του Bundesdatenschutzgesetz (ομοσπονδιακού νόμου για την προστασία των δεδομένων) της 30 Ιουνίου 2017 (4), με τίτλο «Επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τις δημόσιες αρχές», ως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ορίζει τα εξής:
«Η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από δημόσιο φορέα επιτρέπεται εφόσον είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εμπίπτει στην αρμοδιότητα του υπευθύνου επεξεργασίας ή στην άσκηση δημόσιας εξουσίας που του έχει ανατεθεί.»
Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
8.        Η ΝΤΗ είναι εταιρία που εκμεταλλεύεται επιχείρηση θέρμανσης και κλιματισμού. Η εναγομένη ήταν υπάλληλος της εταιρίας και σύζυγος του διαχειριστή της. Ο υιός της εναγομένης και του διαχειριστή της NTH είναι επίσης υπάλληλος της εταιρίας.
9.        Η εργασιακή σχέση μεταξύ της NTH και της εναγομένης έληξε στις 31 Οκτωβρίου 2019, οι δε σύζυγοι χώρισαν στις 26 Ιουνίου 2022. Ωστόσο, μέχρι τον χωρισμό, η εναγομένη εξακολούθησε να έχει τη δυνατότητα πρόσβασης στις εγκαταστάσεις και χρήσης των υπολογιστών της εταιρίας. Αμφισβητείται αν έκανε χρήση της δυνατότητας αυτής αποκλειστικά για ιδιωτικούς σκοπούς ή αν συνέχισε να ασκεί δραστηριότητες για λογαριασμό της NTH.
10.      Αμέσως μετά τον χωρισμό των συζύγων, η NTH διαπίστωσε ότι η εναγομένη είχε πωλήσει για ίδιον λογαριασμό επαγγελματικά περιουσιακά στοιχεία της εταιρίας μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας πωλήσεων eBay και, για τον λόγο αυτόν, της ζητεί αποζημίωση.
11.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η NTH έλαβε γνώση των πωλήσεων στις οποίες προέβη η εναγομένη μέσω ηλεκτρονικής πρόσβασης στον προσωπικό λογαριασμό eBay της εναγομένης. Συγκεκριμένα, ο υιός της εναγομένης και του διαχειριστή της NTH απέκτησε πρόσβαση στον λογαριασμό αυτόν, χρησιμοποιώντας το αναγνωριστικό και το συνθηματικό της εναγομένης. Αμφισβητείται με ποιον τρόπο έλαβε γνώση των στοιχείων αυτών.
12.      Συναφώς, η NTH υποστηρίζει ότι έλαβε τα πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τη χρήση, από την εναγομένη, της διαδικτυακής πλατφόρμας πωλήσεων eBay από το ιστορικό πλοήγησης στον επαγγελματικό υπολογιστή της εταιρίας που χρησιμοποιούσε η εναγομένη, πληροφορήθηκε δε το συνθηματικό από «οικογενειακό φάκελο» που είχε δημιουργηθεί στον διακομιστή της NTH και στον οποίο ήταν καταχωρισμένο το συνθηματικό. Αντιθέτως, η εναγομένη ισχυρίζεται ότι δεν είχε αποθηκεύσει το συνθηματικό στα ηλεκτρονικά μέσα αποθήκευσης της επιχείρησης και υποστηρίζει ότι η ΝΤΗ χρησιμοποίησε το κινητό τηλέφωνο το οποίο ήταν καταχωρισμένο στο όνομα της εταιρίας, αλλά χρησιμοποιούνταν από την εναγομένη, προκειμένου να αλλάξει το συνθηματικό για την πρόσβαση στον ιδιωτικό λογαριασμό της εναγομένης στην πλατφόρμα eBay.
13.      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ενδέχεται να μην προέβη συννόμως η NTH στη συλλογή και την αποθήκευση δεδομένων διά των οποίων έλαβε γνώση των πωλήσεων που πραγματοποίησε η εναγομένη μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας πωλήσεων eBay. Επιπλέον, θεωρεί ότι το δικαιοδοτικό του έργο και η χρήση, ενδεχομένως, των συλλεγέντων από την NTH δεδομένων για την έκδοση της απόφασής του συνιστούν επεξεργασία δεδομένων κατά την έννοια του ΓΚΠΔ. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, διευκρινίσεις όσον αφορά τις προϋποθέσεις που πρέπει να καθορίζει η εθνική νομοθεσία για τις πράξεις επεξεργασίας δεδομένων που διενεργούνται στο πλαίσιο δικαιοδοτικής λειτουργίας, καθώς και ως προς τις νομικές βάσεις και τα ουσιαστικά κριτήρια που πρέπει να διέπουν τις πράξεις αυτές.
14.      Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Landesarbeitsgericht Niedersachsen (δευτεροβάθμιο δικαστήριο εργατικών διαφορών Κάτω Σαξονίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Πρέπει, σε περίπτωση αυτοτελούς επεξεργασίας δεδομένων, η οποία διενεργείται κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας και εμπίπτει στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, και παράγραφος 3, του ΓΚΠΔ, να θεωρηθεί ότι οι διατάξεις του άρθρου άρθρο 92 του Grundgesetz (Θεμελιώδους Νόμου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας) και των άρθρων 138, 286, 355 επ. του [κώδικα πολιτικής δικονομίας] συνάδουν με την αρχή της σαφούς νομοθετικής πρόβλεψης, η οποία απορρέει από το άρθρο 8, παράγραφος 2, και το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης [(5)], καθώς και από το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του ΓΚΠΔ, όταν η διενεργούμενη κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας επεξεργασία συνεπάγεται προσβολή θεμελιωδών δικαιωμάτων διαδίκου ή τρίτου;
2. α)      Μπορεί εθνικό δικαστήριο να κρίνει ότι δύναται να διενεργήσει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού ως επί το πλείστον χαρακτήρα βάσει του άρθρου 17, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ ή αποτελούν τα άρθρα 6 και 9 του ΓΚΠΔ την αποκλειστική νομική βάση για την επεξεργασία δεδομένων που διενεργείται κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας;
β)      Σε περίπτωση που το άρθρο 17, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ μπορεί κατ’ αρχήν να αποτελέσει νομική βάση για την επεξεργασία δεδομένων κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας:
αα)      Ισχύει το ίδιο και στις περιπτώσεις που η αρχική συλλογή των δεδομένων από διάδικο ή από τρίτον δεν πραγματοποιήθηκε νομίμως;
ββ)      Συνεπάγεται, σε επίπεδο παραγώγου δικαίου, η εφαρμογή της γενικής αρχής της καλής πίστης (άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ΓΚΠΔ) σε περίπτωση επεξεργασίας δεδομένων που είχαν αρχικώς συλλεγεί κατά μη σύννομο τρόπο, περιορισμό της επεξεργασίας κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας υπό την έννοια ότι το άρθρο 17, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ εφαρμόζεται μόνον υπό ορισμένες προϋποθέσεις ή εντός ορισμένων ορίων;
γγ)      Έχει η διάταξη του άρθρου 17, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ την έννοια ότι η απαγόρευση της χρήσης, κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας, δεδομένων των οποίων η αρχική συλλογή δεν ήταν σύννομη ουδέποτε εφαρμόζεται, ήτοι ότι το δικαστήριο έχει πάντα την ευχέρεια να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα αυτά, εφόσον η αρχική συλλογή δεδομένων δεν διενεργήθηκε κατά τρόπο συγκεκαλυμμένο και απέβλεπε στην απόδειξη εκ προθέσεως παράβασης καθήκοντος;
3.      Ανεξαρτήτως του αν η επεξεργασία δεδομένων κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας εμπίπτει στο άρθρο 17, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ ή στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχεία γʹ και/ή εʹ, και παράγραφος 3, καθώς και στο άρθρο 9 του ΓΚΠΔ ή σε άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης:
α)      Συνάγεται από τις ισχύουσες στο δίκαιο της προστασίας δεδομένων αρχές του αναγκαίου χαρακτήρα και της ελαχιστοποίησης των δεδομένων, οι οποίες κατοχυρώνονται στο άρθρο 52, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, του [Χάρτη] και στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ΓΚΠΔ, όσον αφορά ειδικότερα την επεξεργασία δεδομένων των οποίων η αρχική συλλογή ή επεξεργασία δεν ήταν σύννομη, η ανάγκη εκτενούς ελέγχου αναλογικότητας και στάθμισης από τα δικαστήρια;
β)      Ποιες συνέπειες έχει το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ, το οποίο προβλέπει ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα διατηρούνται μόνο για το χρονικό διάστημα που απαιτείται βάσει του σκοπού τους, στην περίπτωση της μεταγενέστερης επεξεργασίας δεδομένων κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας, ιδίως δε όταν:
–        η αρχική συλλογή των δεδομένων επιδίωκε άλλους σκοπούς· ή
–        η αρχική παράνομη συλλογή δεδομένων πραγματοποιήθηκε πριν από μεγάλο χρονικό διάστημα· ή
–        η παράνομη αποθήκευση διατηρήθηκε επί μακρόν· ή
–        η παράνομη συλλογή δεδομένων αφορά δεδομένα που αποθηκεύτηκαν, ενδεχομένως παράνομα, πριν από μεγάλο χρονικό διάστημα, ή
–        ο φορέας ή το πρόσωπο που επεξεργάστηκε ή συνέλεξε τα δεδομένα δεσμεύεται μονομερώς ή βάσει ατομικής ή συλλογικής σύμβασης εργασίας να διαγράψει τα δεδομένα εντός συγκεκριμένης προθεσμίας, αλλά δεν έχει προβεί στη διαγραφή;
γ)      Απορρέει από το δίκαιο της Ένωσης, και ειδικότερα από το άρθρο 8 του [Χάρτη] και το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχεία γʹ και/ή εʹ, και παράγραφος 3, καθώς και από το άρθρο 9 του ΓΚΠΔ, ότι το εθνικό δικαστήριο μπορεί να χρησιμοποιεί αποδεικτικά στοιχεία τα οποία έχουν αποκτηθεί κατά τρόπο που ενείχε προσβολή του δικαιώματος της προσωπικότητας μόνον εφόσον υφίσταται θεμιτό συμφέρον του φέροντος το βάρος της απόδειξης διαδίκου το οποίο υπερβαίνει το συμφέρον όσον αφορά απλώς και μόνον την απόδειξη ή μήπως δεν απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης σχετικές απαιτήσεις, με αποτέλεσμα να εναπόκειται στην εθνική έννομη τάξη να θεσπίσει σχετικές ρυθμίσεις;
δ)      Προκύπτει από το άρθρο 47, παράγραφος 2, του [Χάρτη], το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας και, ειδικότερα, το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, βάσει του οποίου οι διάδικοι σε αστική δίκη πρέπει κατ’ αρχήν να είναι σε θέση να αιτιολογήσουν και να αποδείξουν επαρκώς τον εκ μέρους τους επιδιωκόμενο σκοπό έννομης προστασίας, ότι η επεξεργασία, κατά την άσκηση δικαιοδοτικής λειτουργίας, δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα του ενάγοντος εργαζομένου, τα οποία έχουν συλλεγεί παρανόμως από τον εργοδότη, μπορεί να κριθεί ακατάλληλη και δυσανάλογη υπό στενή έννοια μόνον αν αποδειχθεί ότι η συλλογή των δεδομένων συνιστά, βάσει του δικαίου της Ένωσης, σοβαρή παράβαση των άρθρων 7 και 8 του [Χάρτη] και ότι η επιβολή άλλων κυρώσεων εις βάρος του εργοδότη (π.χ. αποζημίωση βάσει του άρθρου 82 του ΓΚΠΔ και επιβολή προστίμων βάσει του άρθρου 83) θα ήταν εντελώς ανεπαρκής ή μήπως ο ακατάλληλος και δυσανάλογος χαρακτήρας μπορεί να διαπιστωθεί ήδη σε περίπτωση άλλων, λιγότερο σοβαρών παραβάσεων της νομοθεσίας περί προστασίας των δεδομένων που διαπράχθηκαν κατά την αρχική συλλογή των δεδομένων;
ε)      Οφείλει το δικαστήριο, όταν αποφασίζει αν θα χρησιμοποιήσει, κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου, δεδομένα αρχικώς συλλεγέντα από διάδικο ή τρίτο, να λαμβάνει υπόψη αν ο φορέας που συνέλεξε τα δεδομένα έχει τηρήσει τις υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει του άρθρου 13 του ΓΚΠΔ; Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης: υπό ποιες προϋποθέσεις και με ποια κριτήρια πρέπει τούτο να λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο; Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης: υπό ποιες προϋποθέσεις και με ποια κριτήρια πρέπει τούτο να λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο;
στ)      Περιλαμβάνει η υποχρέωση του δικαστή να τηρεί τον ΓΚΠΔ και τον Χάρτη κατά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα τρίτων; Με ποιον τρόπο επηρεάζει η ενδεχόμενη προσβολή των δικαιωμάτων τρίτων στην προστασία των δεδομένων τους κατά την αρχική συλλογή των δεδομένων τη μεταγενέστερη επεξεργασία των δεδομένων από τον δικαστή κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου σε διαφορά μεταξύ δύο διαδίκων; Μπορεί ένας διάδικος να επικαλεστεί προσβολή δικαιωμάτων που διαπράχθηκε όχι εις βάρος του ιδίου, αλλά εις βάρος τρίτων;»
15.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και η Γερμανική, η Ουγγρική και η Φινλανδική Κυβέρνηση. Η Επιτροπή και η Γερμανική Κυβέρνηση ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 2ας Ιουλίου 2025.
Ανάλυση
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
16.      Με το δεύτερο σκέλος του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, το οποίο αποτελεί το αντικείμενο των παρουσών στοχευμένων προτάσεων, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί ποιες συνέπειες έχει η επεξεργασία δεδομένων που διενεργείται κατά παράβαση της αρχής του περιορισμού της αποθήκευσης, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ, επί της νομιμότητας των «μεταγενέστερων πράξεων επεξεργασίας» (6) τις οποίες διενεργεί κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου σε σχέση με άλλα δεδομένα, τα οποία κατέστη δυνατό να αποκτηθούν μόνο με τη χρήση των πρώτων δεδομένων.
17.      Για την κατανόηση της υπόθεσης, θεωρώ χρήσιμο να διευκρινίσω ότι πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ δύο ειδών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τα οποία αφορά η υπό κρίση υπόθεση. Αφενός, τα δεδομένα που αφορούν την εναγομένη και είναι αποθηκευμένα στον διακομιστή της NTH και στο ιστορικό πλοήγησης του υπολογιστή της εταιρίας που χρησιμοποιούσε η εναγομένη, ή ακόμη και στο τηλέφωνο της εταιρίας που είχε τεθεί στη διάθεση της εναγομένης, επέτρεψαν στην NTH να ανακτήσει τον κωδικό και το αναγνωριστικό πρόσβασης προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση στον ιδιωτικό λογαριασμό της εναγομένης στην πλατφόρμα διαδικτυακών πωλήσεων eBay. Χάριν ευκολίας, στις παρούσες προτάσεις θα χρησιμοποιήσω ως προς αυτά τον όρο «αρχικά δεδομένα». Αφετέρου, τα σχετικά με τις πωλήσεις των επαγγελματικών περιουσιακών στοιχείων της εταιρίας δεδομένα, τα οποία αντλήθηκαν από τον ιστότοπο eBay και χρησίμευσαν ως βάση για την αγωγή που άσκησε η NTH κατά της εναγομένης, θα αποκαλούνται «δεδομένα σχετικά με τις πωλήσεις».
18.      Πρώτον, όσον αφορά τα αρχικά δεδομένα, το αιτούν δικαστήριο επισήμανε ότι υπάρχει αντιδικία ως προς τον τρόπο με τον οποίο ο υιός της εναγομένης και του διαχειριστή της NTH έλαβαν γνώση του κωδικού και του αναγνωριστικού πρόσβασης της εναγομένης στον λογαριασμό της στο eBay. Ωστόσο, στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να εκκινεί από την παραδοχή ότι τα εν λόγω δεδομένα συνελέγησαν και διατηρήθηκαν κατά παραβίαση της αρχής του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ και κατά την οποία τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να διατηρούνται «μόνο για το διάστημα που απαιτείται για τους σκοπούς της επεξεργασίας».
19.      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι η «αρχική συλλογή των δεδομένων επιδίωκε άλλους σκοπούς». Επίσης, κάνει λόγο για παράνομη συλλογή δεδομένων, η οποία «πραγματοποιήθηκε πριν από μεγάλο χρονικό διάστημα», για παράνομη αποθήκευση η οποία «πραγματοποιήθηκε πριν από μεγάλο χρονικό διάστημα» ή «διατηρήθηκε επί μακρόν», καθώς και για παράβαση της συμβατικής υποχρέωσης διαγραφής των συλλεγέντων δεδομένων «εντός συγκεκριμένης προθεσμίας». Αντιλαμβάνομαι ότι το ζήτημα που τίθεται εν προκειμένω είναι ότι τα αρχικά δεδομένα είχαν συλλεγεί για άλλους σκοπούς, και όχι για να έχει η εταιρία τη δυνατότητα να συλλέξει στη συνέχεια άλλα δεδομένα, ήτοι τα δεδομένα σχετικά με τις πωλήσεις, προκειμένου να ασκήσει αγωγή κατά της εναγομένης, και ότι η διάρκεια της αποθήκευσης των αρχικών δεδομένων υπερέβη το χρονικό διάστημα που ήταν αναγκαίο για την επίτευξη των σκοπών για τους οποίους τα εν λόγω δεδομένα είχαν αρχικώς συλλεγεί και αποθηκευθεί (7).
20.      Δεύτερον, όσον αφορά τα σχετικά με τις πωλήσεις δεδομένα, θεωρώ ότι δεν πρόκειται για δεδομένα που συνελέγησαν αρχικώς για «άλλους σκοπούς», ούτε για δεδομένα τα οποία αποθηκεύθηκαν πριν από μεγάλο χρονικό διάστημα ή παρέμειναν αποθηκευμένα επί μακρόν ή κατά παράβαση συμβατικής υποχρέωσης διαγραφής. Συγκεκριμένα, από τα στοιχεία της δικογραφίας ουδόλως προκύπτει ότι τα δεδομένα αυτά αποθηκεύθηκαν επί μακρόν από την NTH ή ότι συνελέγησαν από την NTH για σκοπό διαφορετικό από την άσκηση αγωγής κατά της εναγομένης. Δεν τίθεται, άλλωστε, ζήτημα παράνομης συλλογής ή αποθήκευσης δεδομένων διαδικτυακών πωλήσεων από την eBay.
21.      Παρά ταύτα, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει, κατά τη γνώμη μου, ότι το αιτούν δικαστήριο εκκινεί από την παραδοχή ότι, στο μέτρο που η NTH παραβίασε πράγματι την αρχή που κατοχυρώνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ όσον αφορά τα αρχικά δεδομένα, η μεταγενέστερη χρήση των ίδιων αυτών δεδομένων για την πρόσβαση στον ιδιωτικό λογαριασμό eBay της εναγομένης είναι παράνομη καθώς και, κατά συνέπεια, η συλλογή, από την NTH, των σχετικών με τις πωλήσεις δεδομένων (8).
22.      Το ενδιαφέρον στην υπό κρίση υπόθεση έγκειται, συνεπώς, στο ζήτημα κατά πόσον είναι νόμιμη η επεξεργασία των σχετικών με τις πωλήσεις δεδομένων από το αιτούν δικαστήριο κατά την άσκηση της δικαιοδοτικής του δραστηριότητας, λαμβανομένου υπόψη ότι ο ΓΚΠΔ έχει εφαρμογή στο σύνολο των πράξεων επεξεργασίας που διενεργούνται από τις δικαστικές αρχές, όπως είναι το αιτούν δικαστήριο (9). Επομένως, στην απάντηση που πρέπει να δοθεί στο δικαστήριο αυτό, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι κατά το άρθρο 6, του ΓΚΠΔ προϋποθέσεις νομιμότητας της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
23.      Επομένως, για τις ανάγκες της υπό κρίση υπόθεσης, προτείνω στο Δικαστήριο να αναδιατυπώσει το δεύτερο σκέλος του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος κατά τρόπον ώστε να εκτιμηθεί αν το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, έχει την έννοια ότι η αρχή του «περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης», η οποία προβλέπεται στη διάταξη αυτή, δεν επιτρέπει στο εθνικό δικαστήριο να προβεί, κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου, στην επεξεργασία δεδομένων αποκτηθέντων διά της χρήσεως άλλων δεδομένων, τα οποία συνελέγησαν αρχικώς και αποθηκεύθηκαν κατά παραβίαση της εν λόγω αρχής, ή ακόμη αν επιβάλλει στο εθνικό δικαστήριο ειδικές απαιτήσεις όσον αφορά τον τρόπο χρήσης των εν λόγω δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
Επί του δευτέρου σκέλους του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
24.      Υπενθυμίζω ότι, κατά την οιασδήποτε μορφής επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένης της επεξεργασίας από δημόσιες αρχές, όπως τα δικαστήρια, πρέπει να τηρούνται οι αρχές που διέπουν την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και τα δικαιώματα του υποκειμένου των δεδομένων που προβλέπονται αντιστοίχως στα κεφάλαια II και III του ΓΚΠΔ. Ειδικότερα, η επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να είναι σύμφωνη με τις αρχές που διατυπώνονται στο άρθρο 5 του ΓΚΠΔ και, λαμβανομένης ιδίως υπόψη της αρχής της νομιμότητας της επεξεργασίας που κατοχυρώνεται στην παράγραφο 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω άρθρου, να πληροί τις προϋποθέσεις νομιμότητας του άρθρου 5 του εν λόγω κανονισμού (10). Η τελευταία αυτή διάταξη περιλαμβάνει, στην παράγραφο 1, εξαντλητική και περιοριστική απαρίθμηση των περιπτώσεων στις οποίες η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη. Επομένως, για να μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη, η επεξεργασία πρέπει να εμπίπτει σε μία από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στη διάταξη αυτή (11).
25.      Ειδικότερα, η επίμαχη στην κύρια δίκη επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, ήτοι η χρήση τους από το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας, ενδέχεται να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ, δυνάμει του οποίου η επεξεργασία είναι σύννομη εάν και στον βαθμό που είναι «απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο επεξεργασίας» και το οποίο αντιστοιχεί, εξάλλου, στο άρθρο 3 του ομοσπονδιακού νόμου για την προστασία των δεδομένων (12).
26.      Όπως προαναφέρθηκε στα σημεία 16 έως 22 των παρουσών προτάσεων, στην υπόθεση της κύριας δίκης τίθεται το ζήτημα των συνεπειών που έχουν οι εκ μέρους της NTH παραβιάσεις, όσον αφορά τα αρχικά δεδομένα, της αρχής του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης, την οποία καθιερώνει το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ, επί του παραδεκτού και της χρήσεως των σχετικών με τις πωλήσεις δεδομένων από το αιτούν δικαστήριο κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου.
27.      Συναφώς, υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται, καθώς και οι σκοποί που επιδιώκονται με την πράξη της οποίας αποτελεί μέρος (13).
28.      Όσον αφορά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι από το γράμμα του άρθρου αυτού προκύπτει σαφώς ότι η αρχή του «περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης» απαιτεί να είναι ο υπεύθυνος της επεξεργασίας σε θέση να αποδείξει ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα αποθηκεύονται μόνον κατά το χρονικό διάστημα που είναι αναγκαίο για την επίτευξη των σκοπών για τους οποίους συνελέγησαν τα δεδομένα ή για τους οποίους υποβλήθηκαν σε περαιτέρω επεξεργασία. Επομένως, ακόμη και η νόμιμη αρχικώς επεξεργασία δεδομένων μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να καταστεί αντίθετη προς τον ΓΚΠΔ, εφόσον τα δεδομένα παύσουν να είναι απαραίτητα για την επίτευξη των σκοπών αυτών (14).
29.      Από συστηματικής απόψεως, η διάταξη της παραγράφου 1, στοιχείο εʹ, του άρθρου 5 του ΓΚΠΔ συγκαταλέγεται μεταξύ των αρχών που διέπουν την επεξεργασία των δεδομένων οι οποίες διατυπώνονται στο άρθρο αυτό και αποτελεί έκφραση της αρχής της αναλογικότητας. Βάσει της αρχής αυτής, ο αναλογικός χαρακτήρας της επεξεργασία εκτιμάται σε σχέση με τον σκοπό της, σε συνάρτηση με τον χρόνο που έχει παρέλθει. Συγκεκριμένα, στην αιτιολογική σκέψη 39 του ΓΚΠΔ αναφέρεται ρητώς ότι η περίοδος αποθήκευσης των δεδομένων πρέπει να «περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό» και ότι για «να διασφαλιστεί ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα δεν διατηρούνται περισσότερο από όσο είναι αναγκαίο, ο υπεύθυνος επεξεργασίας θα πρέπει να ορίζει προθεσμίες για τη διαγραφή τους ή για την περιοδική επανεξέτασή τους» (15).
30.      Όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκει το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ, από την αιτιολογική σκέψη 10 του κανονισμού προκύπτει ότι αυτός συνίσταται στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των φυσικών προσώπων εντός της Ένωσης έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τα αφορούν (16).
31.      Επομένως, το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ αφορά μόνον τις απαιτήσεις στις οποίες πρέπει να ανταποκρίνεται η αποθήκευση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (17) και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί, βάσει της διάταξης αυτής, να δοθεί συγκεκριμένη απάντηση στο ζήτημα των συνεπειών που έχει η εκ μέρους του αρχικού υπευθύνου επεξεργασίας παραβίαση της αρχής του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα επί της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από εθνικό δικαστήριο κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου. Θεωρώ, εξάλλου, ότι η απάντηση αυτή δεν προκύπτει από άλλη διάταξη του ΓΚΠΔ.
32.      Ούτε το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, ούτε το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ απαγορεύουν γενικώς και απολύτως να έχει μια δημόσια αρχή, όπως ένα δικαστήριο, την ευχέρεια να λαμβάνει υπόψη δεδομένα που συνέλεξε διάδικος χρησιμοποιώντας άλλα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, των οποίων η επεξεργασία από τον εν λόγω διάδικο είναι ενδεχομένως αντίθετη προς την αρχή του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης.
33.      Ελλείψει, όμως, σχετικών κανόνων της Ένωσης και δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να θεσπίσει τους δικονομικούς κανόνες για τα ένδικα βοηθήματα που αποσκοπούν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης στους ιδιώτες, υπό τον όρο ωστόσο ότι οι κανόνες αυτοί δεν είναι λιγότερο ευνοϊκοί από τους διέποντες παρόμοιες καταστάσεις που υπόκεινται στο εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) και δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (18). Τα κράτη μέλη πρέπει, εξάλλου, να κάνουν χρήση του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτουν υπό τις προϋποθέσεις και εντός των ορίων του ΓΚΠΔ και να νομοθετούν κατά τρόπο που να μη θίγεται το περιεχόμενο και οι σκοποί του κανονισμού (19).
34.      Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 3, σε συνδυασμό με τις αιτιολογικές σκέψεις 10 (20), 20 (21) και 45 (22) του ΓΚΠΔ, η νομική βάση για την κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, επεξεργασία, είτε ορίζεται σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης είτε σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο υπόκειται ο υπεύθυνος επεξεργασίας, πρέπει να ανταποκρίνεται σε σκοπό δημόσιου συμφέροντος και να είναι ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο νόμιμο σκοπό. Η εν λόγω νομική βάση μπορεί να περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για την προσαρμογή της εφαρμογής των κανόνων του ΓΚΠΔ, οι οποίες να ρυθμίζουν, μεταξύ άλλων, τις γενικές προϋποθέσεις που διέπουν τη νομιμότητα της επεξεργασίας από τον υπεύθυνο επεξεργασίας ή τις πράξεις και τις διαδικασίες επεξεργασίας, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων για τη διασφάλιση σύννομης και θεμιτής επεξεργασίας, όπως είναι οι διατάξεις που διέπουν άλλες ειδικές περιπτώσεις επεξεργασίας που προβλέπονται στο κεφάλαιο ΙΧ του ΓΚΠΔ (23). Επομένως, τα κράτη μέλη έχουν την εξουσία να διατηρούν ή να θεσπίζουν εθνικές διατάξεις για τον περαιτέρω προσδιορισμό της εφαρμογής των κανόνων του εν λόγω κανονισμού, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, αυτού.
35.      Εξάλλου, ο ΓΚΠΔ προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν, μεταξύ άλλων, από το άρθρο 5 του κανονισμού, όταν τούτο είναι αναγκαίο για τη διασφάλιση ορισμένων σημαντικών στόχων γενικού δημόσιου συμφέροντος, συμπεριλαμβανομένης «της εκτέλεσης αστικών αξιώσεων», που είναι η περίπτωση που μας ενδιαφέρει. Συγκεκριμένα, το άρθρο 23, παράγραφος 1, στοιχείο ιʹ, του ΓΚΠΔ (24) ορίζει ότι το δίκαιο της Ένωσης και το δίκαιο του κράτους μέλους μπορούν να περιορίζουν, μέσω νομοθετικών μέτρων, το πεδίο εφαρμογής των προβλεπόμενων υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων, όταν ένας τέτοιος περιορισμός σέβεται την ουσία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών και συνιστά αναγκαίο και αναλογικό μέτρο σε μια δημοκρατική κοινωνία για τη διασφάλιση ορισμένων σημαντικών στόχων γενικού δημόσιου συμφέροντος, όπως ο προαναφερθείς (25).
36.      Τέλος, υπενθυμίζεται ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα δεν αποτελούν απόλυτα προνόμια, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 4 του ΓΚΠΔ, αλλά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε σχέση με τη λειτουργία τους στην κοινωνία και να σταθμίζονται με άλλα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη (26).
37.      Επομένως, επιτρέπεται η επιβολή περιορισμών, υπό την προϋπόθεση ότι, όπως ορίζει το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, οι περιορισμοί αυτοί προβλέπονται από τον νόμο και σέβονται το βασικό περιεχόμενο των θεμελιωδών δικαιωμάτων καθώς και την αρχή της αναλογικότητας. Βάσει της εν λόγω αρχής, περιορισμοί επιτρέπεται να επιβάλλονται μόνον εφόσον είναι αναγκαίοι και ανταποκρίνονται πραγματικά σε σκοπούς γενικού συμφέροντος τους οποίους αναγνωρίζει η Ένωση ή στην ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρίτων. Στη σχετική ρύθμιση πρέπει να ορίζονται οι περιστάσεις και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να ληφθεί μέτρο το οποίο προβλέπει την επεξεργασία τέτοιων δεδομένων, προκειμένου να διασφαλίζεται κατά τον τρόπο αυτόν ότι η επέμβαση θα περιορίζεται στον απολύτως αναγκαίο βαθμό. Η ρύθμιση από την οποία προκύπτει η επέμβαση πρέπει, επιπλέον, να προβλέπει σαφείς και ακριβείς κανόνες που να διέπουν την έκταση και την εφαρμογή του οικείου μέτρου (27) και να επιβάλλουν έναν ελάχιστο αριθμό απαιτήσεων, ούτως ώστε τα πρόσωπα των οποίων τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα αποτελούν αντικείμενο του μέτρου αυτού να έχουν επαρκείς εγγυήσεις για την αποτελεσματική προστασία των δεδομένων από τους κινδύνους κατάχρησης (28).
38.      Επισημαίνω ακόμη ότι το δίκαιο της Ένωσης δεν ρυθμίζει το ζήτημα του παραδεκτού των αποδεικτικών στοιχείων σε εθνικές ένδικες διαδικασίες, ζήτημα που, σύμφωνα με την αρχή της δικονομικής αυτονομίας των κρατών μελών, ρυθμίζεται από το εθνικό δίκαιο, υπό την επιφύλαξη της τήρησης των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 33 των παρουσών προτάσεων (29). Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (30) επίσης έχει κρίνει ότι δεν απόκειται σε αυτό να αποφανθεί επί του παραδεκτού αποδεικτικών στοιχείων που έχουν συλλεγεί παρανόμως, δεχόμενο ότι πρόκειται για ζήτημα που εμπίπτει πρωτίστως στο εσωτερικό δίκαιο. Από τη νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (31) προκύπτει, κατ’ ουσίαν, ότι η αρμοδιότητα του ΕΔΔΑ αφορά το ζήτημα αν η δίκη, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο αποκτήθηκαν τα αποδεικτικά στοιχεία, είναι δίκαιη στο σύνολό της. Τούτο σημαίνει ότι πρέπει να εξετάζεται η επίμαχη «παρανομία» και, όταν διαπιστώνεται ότι αυτή είναι απόρροια της προσβολής άλλου δικαιώματος προστατευόμενου από τη Σύμβαση, να εξετάζεται η φύση της προσβολής (32).
39.      Ομοίως, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι εναπόκειται, κατ’ αρχήν, μόνο στο εθνικό δίκαιο ο καθορισμός των κανόνων σχετικά με το παραδεκτό και την εκτίμηση, στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας κατά υπόπτων για σοβαρά εγκλήματα, πληροφοριακών και αποδεικτικών στοιχείων αποκτηθέντων μέσω της διατήρησης δεδομένων κατά παράβαση του δικαίου της Ένωσης. Οι εθνικοί κανόνες σχετικά με το παραδεκτό και την αξιοποίηση αποδεικτικών στοιχείων που περιέχουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει, συνεπώς, να συνάδουν με την αρχή της αντιμωλίας και με το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (33). Το ίδιο πρέπει να ισχύει και στο πλαίσιο πολιτικής δίκης.
40.      Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, ελλείψει σχετικών κανόνων της Ένωσης, η ρύθμιση των ζητημάτων περί του παραδεκτού και του τρόπου χρήσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από εθνικό δικαστήριο κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου, συμπεριλαμβανομένης της περίπτωσης κατά την οποία η χρήση των δεδομένων αυτών ενδέχεται να πάσχει εμμέσως ελάττωμα λόγω του ότι τα δεδομένα δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που χρησιμοποιήθηκαν για την απόκτησή τους αποτέλεσαν αντικείμενο επεξεργασίας αντίθετης προς την αρχή του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης άλλων, πρέπει να έχει ως νομική βάση το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο υπόκειται ο υπεύθυνος επεξεργασίας, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 23, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ.
41.      Από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει, πάντως, ότι μία από τις νομικές βάσεις για την προσκόμιση των δεδομένων σχετικά με τις πωλήσεις των επαγγελματικών περιουσιακών στοιχείων της εταιρίας ως αποδεικτικών στοιχείων στο πλαίσιο αγωγής είναι το άρθρο 138 του κώδικα πολιτικής δικονομίας, το οποίο προβλέπει την υποχρέωση των διαδίκων να εξηγήσουν τα πραγματικά περιστατικά. Το άρθρο 3 του ομοσπονδιακού νόμου για την προστασία των δεδομένων προβλέπει τη δυνατότητα δημόσιου οργανισμού να προβαίνει στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα η οποία είναι αναγκαία για την εκπλήρωση καθήκοντος που εμπίπτει στην αρμοδιότητά του (34).
42.      Το αιτούν δικαστήριο ανέφερε, εξάλλου, ότι ούτε ο ομοσπονδιακός νόμος για την προστασία των δεδομένων ούτε ο κώδικας πολιτικής δικονομίας περιέχουν κανόνες σχετικά με τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται ή με τα κριτήρια που πρέπει να σταθμίζονται προκειμένου να διαπιστωθεί αν το δικαστήριο οφείλει, δύναται ή επιτρέπεται να λάβει υπόψη τα πραγματικά στοιχεία που επικαλείται ένας διάδικος ή να χρησιμοποιήσει τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίζονται από διάδικο. Ειδικότερα, δεν υπάρχει διάταξη για τις περιπτώσεις στις οποίες ο διάδικος απέκτησε παρανόμως τις πληροφορίες στις οποίες στηρίζεται ή για τις περιπτώσεις στις οποίες ο διάδικος στηρίζεται σε αποδεικτικά στοιχεία που αποκτήθηκαν παρανόμως. Στο πλαίσιο της γερμανικής πολιτικής δικονομίας, η οποία διέπει και τις διαδικασίες ενώπιον του εργατοδικείου, η απαγόρευση της χρήσης δεδομένων εφαρμόζεται μόνον νομολογιακώς.
43.      Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει επίσης, αφενός, ότι, κατά πάγια νομολογία του Bundesverfassungsgericht (Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου, Γερμανία), τα εθνικά δικαστήρια υποχρεούνται κατ’ αρχήν, για την εξεύρεση της αλήθειας, να λαμβάνουν υπόψη τα αποδεικτικά μέσα που προσκομίζουν οι διάδικοι, εφόσον και στο μέτρο που ένας πραγματικός ισχυρισμός είναι λυσιτελής και πρέπει να αποδειχθεί (35).
44.      Αφετέρου, το Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακό Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών, Γερμανία) έχει κρίνει κατ’ ουσίαν ότι η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από δικαστήριο είναι δυνατή ακόμη και αν η συλλογή των δεδομένων αυτών στην οποία προέβη διάδικος είτε σε στάδιο πριν τη δίκη είτε εξωδικαστικώς αποδεικνύεται παράνομη βάσει του ΓΚΠΔ ή της εθνικής νομοθεσίας περί προστασίας των δεδομένων. Ωστόσο, αν ο διάδικος συλλέγει δεδομένα που θίγουν το γενικό δικαίωμα στην προσωπικότητα του υποκειμένου των δεδομένων, δεν αρκεί ο διάδικος να επικαλεστεί το γενικό συμφέρον περί αποδείξεως. Στην περίπτωση αυτή, το εθνικό δικαστήριο πρέπει να λάβει υπόψη και άλλα στοιχεία, από τα οποία προκύπτει ότι το συμφέρον για τη συλλογή αποδείξεων πρέπει να προστατευθεί παρά την προσβολή της προσωπικότητας (36).
45.      Εξ αυτού συνάγω ότι υφίσταται εθνική νομική βάση η οποία καθορίζει τις προϋποθέσεις του παραδεκτού καθώς και τους κανόνες χρήση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης.
46.      Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι είναι αδιάφορο αν η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στηρίζεται σε διάταξη του εθνικού ουσιαστικού ή του εθνικού δικονομικού δικαίου (37). Επιπλέον, κατά το Δικαστήριο, «δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο υπόκειται ο υπεύθυνος επεξεργασίας», κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του ΓΚΠΔ, ή «νομοθετικό μέτρο», κατά την έννοια του άρθρου 23 αυτού, δεν είναι μόνον η νομοθετική πράξη που θεσπίζεται από κοινοβούλιο, αλλά και η εθνική νομολογία, εφόσον είναι διατυπωμένη με σαφήνεια και ακρίβεια και η εφαρμογή της είναι προβλέψιμη για τους πολίτες, όπως επιτάσσει η νομολογία του Δικαστηρίου και του ΕΔΔΑ (38).
47.      Επομένως, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να προσδιορίσει τις κρίσιμες διατάξεις του εθνικού δικαίου, καθώς και τη νομολογία του οικείου κράτους μέλους, να τις εφαρμόσει και να εξακριβώσει, αφενός, εάν συνάδουν με τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας και εάν ανταποκρίνονται σε σκοπό δημοσίου συμφέροντος και, αφετέρου, εάν είναι αναγκαίες και αναλογικές προς τον εν λόγω σκοπό, και εμπίπτουν, ως εκ τούτου, στις περιπτώσεις επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που θεωρούνται νόμιμες βάσει των διατάξεων του άρθρου 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 23, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ (39).
48.      Εναπόκειται, επομένως, στο αιτούν δικαστήριο, το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο να ερμηνεύσει το εθνικό δίκαιο και την εθνική νομολογία, να κρίνει το παραδεκτό των αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και τον τρόπο χρήσης τους, βάσει των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης και το είδος της επίμαχης ένδικης διαδικασίας.
Πρόταση
49.      Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο δεύτερο σκέλος του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το Landesarbeitsgericht Niedersachsen (δευτεροβάθμιο δικαστήριο εργατικών διαφορών Κάτω Σαξονίας, Γερμανία) ως εξής:
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων),
έχει την έννοια ότι:
η αρχή του «περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης», η οποία προβλέπεται στη διάταξη αυτή, δεν απαγορεύει στο εθνικό δικαστήριο να προβεί, κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου, στην επεξεργασία δεδομένων αποκτηθέντων διά της χρήσεως άλλων δεδομένων, τα οποία συνελέγησαν αρχικώς και αποθηκεύθηκαν κατά παραβίαση της εν λόγω αρχής.
Εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να μεριμνήσει ώστε οι τρόποι χρήσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου να έχουν έρεισμα στην εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία, να συνάδουν με τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, να ανταποκρίνονται σε σκοπό δημοσίου συμφέροντος και να είναι αναγκαίοι και αναλογικοί προς τον εν λόγω σκοπό.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1) (στο εξής: ΓΚΠΔ).
3      BGBl. 2005 Ι, σ. 3202.
4      BGBl. 2017 Ι, σ. 2097.
5      Στο εξής: Χάρτης.
6      Υπολαμβάνω ότι, με τον όρο «μεταγενέστερες πράξεις επεξεργασίας» κατά την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου, το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται τόσο στο παραδεκτό των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που προσκομίστηκαν ως αποδεικτικά στοιχεία στο πλαίσιο της διαφοράς όσο και στη χρήση τους, στο πλαίσιο της διαδικασίας, για τη θεμελίωση της απόφασής του.
7      Διατηρώ, ωστόσο, ορισμένες αμφιβολίες ως προς τα διαλαμβανόμενα από το αιτούν δικαστήριο περί μεγάλων χρονικών διαστημάτων. Συγκεκριμένα, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι είναι διαφιλονικούμενο το ζήτημα αν, μεταξύ της λήξης της εργασιακής σχέσης μεταξύ του NTH και της εναγομένης στις 31 Οκτωβρίου 2019 και του χωρισμού των συζύγων στις 26 Ιουνίου 2022, η εναγομένη συνέχισε να έχει πρόσβαση στις εγκαταστάσεις της εταιρίας και να χρησιμοποιεί τους εκεί ευρισκόμενους υπολογιστές για επαγγελματικούς ή αποκλειστικά ιδιωτικούς σκοπούς. Μολονότι η τελική κρίση επί του ζητήματος αυτού εναπόκειται εν τέλει στο αιτούν δικαστήριο, στο πλαίσιο των παρουσών προτάσεων και λαμβανομένης υπόψη της διατύπωσης του δευτέρου σκέλους του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, θα εκκινήσω από την παραδοχή ότι η συλλογή και η διατήρηση των αρχικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε κατά παραβίαση της αρχής του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης των δεδομένων.
8      Παρατηρώ, συναφώς, ότι, όπως επισημαίνει κατ’ ουσίαν η γενική εισαγγελέας Ćapeta με τις προτάσεις της στην υπόθεση Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2022:755, σημείο 20), μπορεί να γίνει δεκτό ότι, εφόσον η πρώτη επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να κριθεί παράνομη υπό το πρίσμα του ΓΚΠΔ, η περαιτέρω επεξεργασία των ίδιων αυτών δεδομένων για άλλο σκοπό είναι επίσης παράνομη κατ’ επέκταση.
9      Πρβλ. απόφαση της 24ης Μαρτίου 2022, Autoriteit persoonsgegevens (C‑245/20, EU:C:2022:216, σκέψεις 25 και 34).
10      Βλέπε αποφάσεις της 20ής Οκτωβρίου 2022, Digi (C‑77/21, EU:C:2022:805, στο εξής: απόφαση Digi, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της 2ας Μαρτίου 2023, Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2023:145, στο εξής: απόφαση Norra Stockholm Bygg, σκέψη 29), και της 4ης Μαΐου 2023, Bundesrepublik Deutschland (Boîte électronique judiciaire) (C‑60/22, EU:C:2023:373, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
11      Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Koninklijke Nederlandse Lawn Tennisbond (C‑621/22, EU:C:2024:858, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
12      Επισημαίνω ότι, μολονότι η Φινλανδική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι πράξεις επεξεργασίας δεδομένων που διενεργούνται στο πλαίσιο δικαιοδοτικής δραστηριότητας συνιστούν επεξεργασία εμπίπτουσα στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του ΓΚΠΔ, και μολονότι το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει τη διάταξη αυτή στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, από τα στοιχεία της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης επεξεργασία των δεδομένων είναι αναγκαία για την τήρηση υποχρέωσης την οποία υπέχει εκ του νόμου το εν λόγω δικαστήριο.
13      Βλ. απόφαση Digi (σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14      Βλ. απόφαση Digi (σκέψεις 53 και 54).
15      Βλέπε προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση Digi (C‑77/21, EU:C:2022:248, σκέψεις 29, 30, 62 και 64).
16      Βλ. απόφαση της 7ης Μαΐου 2009, Rijkeboer (C‑553/07, EU:C:2009:293, σκέψεις 33 και 35), η οποία αφορούσε το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1995, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (ΕΕ 1995, L 281, σ. 31), το οποίο αντιστοιχεί στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του ΓΚΠΔ· βλ. επίσης απόφαση Digi (σκέψη 59).
17      Βλ. απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2019, Asociaţia de Proprietari bloc M5A-ScaraA (C‑708/18, EU:C:2019:1064, σκέψη 29).
18      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 2ας Μαρτίου 2021, Prokuratuur (Προϋποθέσεις πρόσβασης σε δεδομένα σχετιζόμενα με ηλεκτρονικές επικοινωνίες) (C‑746/18, EU:C:2021:152, σκέψη 42).
19      Βλ. απόφαση της 3ης Απριλίου 2025, Ministerstvo zdravotnictví (Δεδομένα που αφορούν τον εκπρόσωπο νομικού προσώπου) (C‑710/23, EU:C:2025:231, σκέψη 40).
20      «[…] Όσον αφορά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που γίνεται προς συμμόρφωση με νομική υποχρέωση, προς εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο επεξεργασίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν ή να θεσπίζουν εθνικές διατάξεις για τον περαιτέρω προσδιορισμό της εφαρμογής των κανόνων του παρόντος κανονισμού. […]»
21      «Ενώ ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, στις δραστηριότητες των δικαστηρίων και άλλων δικαστικών αρχών, το δίκαιο της Ένωσης ή των κρατών μελών θα μπορούσε να εξειδικεύει τις πράξεις και διαδικασίες επεξεργασίας σε σχέση με την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από δικαστήρια και άλλες δικαστικές αρχές. […]»
22      «Όταν η επεξεργασία διενεργείται σύμφωνα με νομική υποχρέωση την οποία υπέχει ο υπεύθυνος επεξεργασίας ή όταν είναι αναγκαία για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας, η επεξεργασία θα πρέπει να έχει βάση στο δίκαιο της Ένωσης ή κράτους μέλους. […]»
23      Βλ. αποφάσεις Norra Stockholm Bygg (σκέψη 32) και της 3ης Απριλίου 2025, Ministerstvo zdravotnictví (Δεδομένα που αφορούν τον εκπρόσωπο νομικού προσώπου) (C‑710/23, EU:C:2025:231, σκέψη 37).
24      Η Γερμανική Κυβέρνηση επισημαίνει ακόμη ότι η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από το αιτούν δικαστήριο μπορεί επίσης να εξυπηρετεί τον σκοπό της προστασίας της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και των δικαστικών διαδικασιών, ο οποίος προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του ΓΚΠΔ.
25      Πρβλ. απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 2022, Valsts ieņēmumu dienests (Επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για φορολογικούς σκοπούς) (C‑175/20, στο εξής: απόφαση Valsts ieņēmumu dienests, EU:C:2022:124, σκέψη 51)· προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση I. (Εκποίηση βάσεως δεδομένων) (C‑693/22, EU:C:2024:162, σκέψεις 85 έως 88).
26      Βλ. απόφαση Norra Stockholm Bygg (σκέψη 49). Το ειδικότερο ζήτημα της στάθμισης του δικαιώματος στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας εμπίπτει στο τέταρτο σκέλος του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, το οποίο δεν αποτελεί αντικείμενο των παρουσών στοχευμένων προτάσεων.
27      Πρβλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Latvijas Republikas Saeima (Βαθμοί ποινής) (C‑439/19, EU:C:2021:504, σκέψη 105 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28      Πρβλ. απόφαση Valsts ieņēmumu dienests (σκέψη 83 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία), στην οποία τέθηκε, μεταξύ άλλων, ζήτημα τήρησης της απαίτησης περί αναλογικότητας, η οποία αποτυπώνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του ΓΚΠΔ. Συναφώς, επισημαίνω ότι το πρώτο σκέλος του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, το οποίο δεν αποτελεί αντικείμενο των παρουσών στοχευμένων προτάσεων, αφορά ειδικότερα την εξέταση της αναλογικότητας.
29      Βλ. αποφάσεις της 2ας Μαρτίου 2021, Prokuratuur (Προϋποθέσεις πρόσβασης σε δεδομένα σχετιζόμενα με ηλεκτρονικές επικοινωνίες) (C‑746/18, EU:C:2021:152, σκέψεις 41 έως 44), και της 5ης Απριλίου 2022, Commissioner of An Garda Síochána κ.λπ.(C‑140/20, EU:C:2022:258, σκέψη 127).
30      Στο εξής: ΕΔΔΑ.
31      Υπογραφείσα στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950.
32      Βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 12ης Μαΐου 2000, Khan κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:2000:0512JUD003539497, § 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 10ης Μαρτίου 2009, Bykov κατά Ρωσίας (CE:ECHR:2009:0310JUD000437802, § 88 και 89 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
Βλ. επίσης αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 15ης Ιανουαρίου 2015, Dragojević κατά Κροατίας (CE:ECHR:2015:0115JUD006895511, § 129), και της 16ης Φεβρουαρίου 2021, Budak κατά Τουρκίας (CE:ECHR:2021:0216JUD006976212, § 71), με τις οποίες το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε επιπλέον ότι, προκειμένου να κριθεί αν η δίκη στο σύνολό της ήταν δίκαιη, πρέπει να εξετάζεται αν τα δικαιώματα άμυνας έγιναν σεβαστά, όπερ συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, να εξετάζεται αν ο προσφεύγων είχε τη δυνατότητα να αμφισβητήσει τη γνησιότητα των αποδεικτικών στοιχείων και να αντιταχθεί στη χρήση τους, καθώς και να λαμβάνεται υπόψη η ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων, ιδίως αν οι περιστάσεις υπό τις οποίες συνελέγησαν δημιουργούν αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία ή την ακρίβειά τους.
33      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2020, La Quadrature du Net κ.λπ. (C‑511/18, C‑512/18 και C‑520/18, EU:C:2020:791, σκέψεις 221, 222, 225 έως 227), η οποία αφορά, μεταξύ άλλων, το ζήτημα αν το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται στην αξιοποίηση, στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας, πληροφοριών και αποδεικτικών στοιχείων που αποκτήθηκαν κατά παράβαση των απαιτήσεων που απορρέουν από την οδηγία 2002/58/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2002, σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία για την προστασία ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες) (ΕΕ 2002, L 201, σ. 37).
34      Η Γερμανική Κυβέρνηση επισημαίνει, επιπλέον, ότι τα άρθρα 138, 286 και 355 επ. του κώδικα πολιτικής δικονομίας αφορούν γενικώς τη διαπίστωση των κρίσιμων για την έκδοση της απόφασης πραγματικών περιστατικών και ότι οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 286 του εν λόγω κώδικα και του άρθρου 103, παράγραφος 1, του Θεμελιώδους Νόμου συνεπάγονται ότι τα δικαστήρια υποχρεούνται κατ’ αρχήν να λαμβάνουν υπόψη τα πραγματικά περιστατικά που εκτίθενται από τους διαδίκους και τα αποδεικτικά στοιχεία που αυτοί προσκομίζουν.
35      Βλ. απόφαση του Bundesverfassungsgericht (Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου), της 9ης Οκτωβρίου 2002 (1
BVR
1611/96, BVerfGE 106, 28-51, DE:BVerfG:2002:rs20021009.1bvr161196, σκέψη 60).
36      Συγκεκριμένα, το 2ο τμήμα του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών) έκρινε, με απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023 (2 AZR 297/22, DE:BAG:2023:290623.U.2AZR297.22.0), ότι το συμπέρασμα αυτό προκύπτει με απόλυτη σαφήνεια από το άρθρο 17 του ΓΚΠΔ. Η Γερμανική Κυβέρνηση επιβεβαιώνει την ερμηνεία αυτή της εν λόγω απόφασης. Επιπλέον, προβάλλει, κατ’ ουσίαν, ότι, σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, το δικαστήριο μπορεί επίσης να αποφασίσει να μη λάβει υπόψη ορισμένα αποδεικτικά μέσα εφόσον η χρήση τους τους θα συνιστούσε σοβαρή προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων διαδίκου. Συναφώς, διευκρινίζω ότι το ζήτημα της δυνατότητας του πολίτη να ασκήσει τα δικαιώματά του όταν υφίσταται έννομο συμφέρον για την απόδειξη άπτεται, ειδικότερα, του τρίτου σκέλους του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, το οποίο δεν αποτελεί αντικείμενο των παρουσών στοχευμένων προτάσεων.
37      Βλ. απόφαση Norra Stockholm Bygg (σκέψη 40).
38      Βλέπε αιτιολογική σκέψη 41 του ΓΚΠΔ και πρβλ. αποφάσεις Valsts ieņēmumu dienests (σκέψεις 52 και 56) και της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, HTB Neunte Immobilien Portfolio και Ökorenta Neue Energien Ökostabil IV (C‑17/22 και C‑18/22, EU:C:2024:738, σκέψη 71).
39      Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι μπορεί να εμπίπτουν στις περιπτώσεις επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που θεωρούνται νόμιμες βάσει των διατάξεων του άρθρου 6, παράγραφοι 3 και 4, σε συνδυασμό με το άρθρο του 23, παράγραφος 1, στοιχεία στʹ και ζʹ, του ΓΚΠΔ διατάξεις του εθνικού δικαίου που αφορούν την προσκόμιση εγγράφου ως αποδεικτικού στοιχείου [βλ. απόφαση Norra Stockholm Bygg (σκέψη 45)] ή ότι, όταν δικαστήριο ασκεί τη δικαιοδοσία που του παρέχει το εθνικό δίκαιο, η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα την οποία υποχρεούται να διενεργήσει το δικαστήριο αυτό πρέπει να θεωρείται αναγκαία για τον σκοπό που ορίζεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, του κανονισμού [βλ. απόφαση της 4ης Μαΐου 2023, Bundesrepublik Deutschland (Ηλεκτρονική ταχυδρομική θυρίδα δικαστηρίου) (C‑60/22, EU:C:2023:373, σκέψη 73).