62024CJ0182_RES
Zaak C‑182/24
RB, als rechtsopvolger van Claude Chabrol_enAD, vertegenwoordigd door zijn curator, NM, als rechtsopvolger van Claude Chabrol_enDR, als rechtsopvolger van Claude Chabrol_enZB, als rechtsopvolger van Claude Chabrol_enVQ, als rechtsopvolger van Claude Chabrol_enRZ, als rechtsopvolger van Paul Gégauff_enDQ, als rechtsopvolger van Paul Gégauff_enFI, als rechtsopvolger van Paul Gégauff_enLF, als rechtsopvolger van Paul Gégauff
tegen
Société des auteurs et compositeurs dramatiques (SACD)_enRadio Days SARL_enBrinter Company Ltd_enBSenMWenArtedis SAenPanoceanic Films SA
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de tribunal judiciaire de Paris)
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 18 december 2025
„Prejudiciële verwijzing– Intellectuele eigendom – Auteursrecht en naburige rechten – Richtlijn 2001/29/EG – Artikelen 2‑4 en 8 – Richtlijn 2004/48/EG – Artikelen 1‑3 – Richtlijn 2006/115/EG – Richtlijn 2006/116/EG – Artikelen 1, 2 en 9 – Artikelen 17 en 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Rechtsmiddelen – Recht op een doeltreffende voorziening in rechte – Nationale regeling die voor de ontvankelijkheid van een door een van de medehouders van het auteursrecht op een cinematografisch werk ingestelde vordering wegens inbreuk de voorwaarde stelt dat alle medehouders van dat recht in het geding worden geroepen”
Harmonisatie van de wetgevingen – Auteursrecht en naburige rechten – Richtlijnen 2001/29, 2004/48 en 2006/116 – Recht op een doeltreffende voorziening in rechte – Nationale regeling die voor de ontvankelijkheid van een vordering wegens inbreuk op het auteursrecht op een collectief werk de voorwaarde stelt dat alle medehouders van dat recht in het geding worden geroepen – Toelaatbaarheid – Voorwaarden – Geen onnodig ingewikkelde of kostbare procedure – Eerbiediging van het doeltreffendheidsbeginsel en van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 17 en 47; richtlijnen van het Europees Parlement en de Raad 2001/29, art. 8, 2004/48, art. 3, en 2006/116, art. 1)
(zie punten 52, 54‑60, 63‑78 en dictum)
Samenvatting
Het Hof, dat om een prejudiciële beslissing is verzocht door de tribunal judiciaire de Paris (rechter in eerste aanleg Parijs, Frankrijk), spreekt zich uit over de verenigbaarheid, met het Unierecht, van een nationale regeling die voor de ontvankelijkheid van een vordering wegens inbreuk op het auteursrecht op een collectief werk de voorwaarde stelt dat alle medehouders van dat recht in het geding worden geroepen.
Chabrol is de regisseur van veertien films en Gégauff heeft aan vijf daarvan meegewerkt. In 1990 hebben zij de exploitatierechten betreffende deze films voor een periode van dertig jaar overgedragen aan een distributeur. In 2019 hebben de respectieve erfgenamen van Chabrol en Gégauff, verzoekers in het hoofdgeding, een vordering tegen de betrokken distributeur en andere vennootschappen ingesteld. Zij vorderen onder meer schadevergoeding wegens niet-nakoming van de contractuele verplichtingen en inbreuk op het auteursrecht met betrekking tot de films in kwestie.
Op grond van de betrokken nationale regeling hebben verweerders in het hoofdgeding een exceptie van niet-ontvankelijkheid opgeworpen. Zij hebben aangevoerd dat 19 coauteurs van de films niet in het geding waren geroepen. Verzoekers in het hoofdgeding hebben evenwel niet alle coauteurs of hun rechtverkrijgenden kunnen opsporen en identificeren, hetgeen te wijten is aan het aantal betrokken films, de ouderdom ervan, de veelheid aan betrokken partijen en het overlijden van sommige coauteurs.
In deze context vraagt de verwijzende rechter zich in essentie af of de betrokken nationale regeling verenigbaar is met artikel 8 van richtlijn 2001/29 (
1
), artikel 3 van richtlijn 2004/48 (
2
) en artikel 1 van richtlijn 2006/116 (
3
), gelezen in samenhang met de artikelen 17 en 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats merkt het Hof op dat artikel 8 van richtlijn 2001/29, artikel 3 van richtlijn 2004/48 en artikel 1 van richtlijn 2006/116 de lidstaten verplichten om de nodige procedures vast te stellen teneinde de doeltreffende bescherming van de in deze richtlijnen bedoelde intellectuele-eigendomsrechten te waarborgen, en daarbij met name procedures verbieden die onnodig ingewikkeld of kostbaar zouden zijn. Geen van deze artikelen bepaalt daarentegen, op basis van de bewoordingen alleen, op welke wijze deze bescherming moet worden geboden in geval van medehouderschap van een auteursrecht. Wat de context van deze bepalingen betreft, merkt het Hof op dat de andere artikelen van de drie richtlijnen evenmin bepalen op welke wijze de betrokken rechtsmiddelen kunnen worden uitgeoefend in geval van medehouderschap van een auteursrecht. Wat de nagestreefde doelstellingen betreft, blijkt uit de overwegingen van deze richtlijnen dat zij met name beogen een hoog niveau van bescherming van de intellectuele eigendom, waaronder auteursrechten, te waarborgen. Wat met name richtlijn 2004/48 betreft, wordt met de bepalingen van deze richtlijn niet beoogd om alle aspecten betreffende de intellectuele-eigendomsrechten te regelen, maar alleen de aspecten die inherent zijn aan enerzijds de handhaving van deze rechten en anderzijds de inbreuken op die rechten, door te eisen dat er doeltreffende rechtswegen bestaan om elke inbreuk op een bestaand intellectuele-eigendomsrecht te voorkomen, te doen staken of te verhelpen. Bijgevolg staat het, onder voorbehoud van de verplichting om te voorzien in rechtsmiddelen die niet onnodig ingewikkeld of kostbaar zijn, op grond van het beginsel van procedurele autonomie aan de lidstaten om de procedureregels voor de betrokken rechtsmiddelen vast te stellen, ook in de gevallen van medehouderschap van intellectuele-eigendomsrechten.
In de tweede plaats onderzoekt het Hof of de betrokken procedure niet onnodig ingewikkeld of kostbaar is en of zij mogelijk niet in strijd is met de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid en met de vereisten die voortvloeien uit de artikelen 17 en 47 van het Handvest. In dit verband merkt het op dat de uitlegging van de nationale regeling door de Cour de cassation (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Frankrijk) tot gevolg heeft dat een door een coauteur ingestelde vordering niet-ontvankelijk is wanneer niet alle andere coauteurs of, in voorkomend geval, hun rechtverkrijgenden, in het geding zijn geroepen, zelfs wanneer een dergelijke oproeping in het geding wegens omstandigheden buiten de wil van de verzoeker zeer moeilijk of zelfs onmogelijk blijkt te zijn.
Ten eerste stelt het Hof vast dat het vereiste dat alle coauteurs en/of hun rechtverkrijgenden in het geding worden geroepen, tot gevolg heeft dat het onmogelijk is om hun aanspraken in rechte te onderzoeken, gelet op de moeilijkheid om alle rechtverkrijgenden van de betrokken medehouders van de auteursrechten te identificeren en dus in het geding te roepen. Het staat aan de verwijzende rechter om na te gaan of dit vereiste er in het onderhavige geval niet toe leidt dat de betrokken procedure onnodig ingewikkeld en kostbaar wordt.
Ten tweede wijst het dossier niet op schending van het gelijkwaardigheidsbeginsel. Wat het doeltreffendheidsbeginsel betreft, merkt het Hof evenwel op dat wanneer de identificatie en de lokalisatie van coauteurs van een collectief werk op ernstige en voortdurende moeilijkheden stuiten, de uitoefening van de door het Unierecht aan de coauteurs van dat werk verleende rechten uiterst moeilijk kan worden gemaakt indien voor de ontvankelijkheid van een vordering in rechte van de coauteurs die hun rechten willen verdedigen, de voorwaarde wordt gesteld dat alle andere coauteurs van dat werk in het geding worden geroepen.
Ten derde stelt het Hof wat betreft het in artikel 17 van het Handvest verankerde recht op eigendom vast dat wanneer meerdere personen gezamenlijk een intellectueel-eigendomsrecht, zoals het auteursrecht, op hetzelfde werk bezitten, zij allen worden geacht krachtens het Unierecht het recht te hebben verkregen om dat intellectuele-eigendomsrecht te genieten, en zij op dezelfde wijze worden beschermd. De erkenning van de hoedanigheid van auteur van een cinematografisch werk, zoals in het onderhavige geval, vormt een voldoende voorwaarde voor de uitoefening van het eigendomsrecht.
Wat het recht op een doeltreffende voorziening in rechte betreft, brengt het Hof in herinnering dat de wezenlijke inhoud van dat in artikel 47 van het Handvest vastgelegde recht onder meer bestaat in toegang tot een rechterlijke instantie die bevoegd is om de eerbiediging van de uit het Unierecht voortvloeiende rechten te waarborgen en om daartoe alle voor het bij haar aanhangige geding relevante feitelijke en juridische kwesties te onderzoeken. Het is juist dat een beperking zoals die welke voortvloeit uit de nationale regeling de rechten van afwezige medehouders beschermt door hen in staat te stellen over voldoende informatie te beschikken om al dan niet aan de procedure deel te nemen, hetgeen met name bijdraagt tot het waarborgen van de eerbiediging van het eigendomsrecht van deze medehouders en tot het bereiken van de doelstelling van de drie richtlijnen ten aanzien van hen. Het lijkt er echter op dat deze regeling, ondanks de inspanningen die verzoekers hebben geleverd en de zorgvuldigheid die zij aan de dag hebben gelegd om alle medehouders van het auteursrecht in het geding te roepen, het onderzoek van hun aanspraken in rechte onmogelijk maakt. In een dergelijk geval lijkt de verplichting om alle medehouders in het geding te roepen op straffe van niet-ontvankelijkheid van de betrokken vordering, deze verzoekers te beletten om hun eigen rechten uit te oefenen. Het recht van de medehouders om hun auteursrechten te verdedigen mag evenwel niet worden onderworpen aan procedurele vereisten waaraan onmogelijk of uiterst moeilijk kan worden voldaan, daar dit er in de praktijk op zou neerkomen dat dit recht wordt ondermijnd, waardoor afbreuk wordt gedaan aan het door artikel 47 van het Handvest gewaarborgde grondrecht.
Onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter blijkt dus dat de uitlegging en de toepassing van de aan verzoekers opgelegde procedurele vereisten de procedure onnodig ingewikkeld en kostbaar kunnen maken en afbreuk kunnen doen aan zowel het doeltreffendheidsbeginsel als artikel 47 van het Handvest. Indien de verwijzende rechter vaststelt dat zijn nationale recht niet in overeenstemming met het Unierecht kan worden uitgelegd, is hij gehouden om binnen het kader van zijn bevoegdheden de rechtsbescherming te verzekeren die voor de justitiabelen voortvloeit uit dat artikel 47 en de volle werking daarvan te waarborgen door, zo nodig, de betrokken nationale bepalingen buiten toepassing te laten.
Bijgevolg verklaart het Hof dat artikel 8 van richtlijn 2001/29, artikel 3 van richtlijn 2004/48 en artikel 1 van richtlijn 2006/116 zich niet verzetten tegen een nationale regeling die voor de ontvankelijkheid van een vordering wegens inbreuk op het auteursrecht op een collectief werk de voorwaarde stelt dat alle medehouders van dat recht in het geding worden geroepen, mits de uitlegging en de toepassing van deze regeling de voorziene procedure niet onnodig ingewikkeld of kostbaar maken, aangezien deze procedure de uitoefening van die vordering door slechts een of meerdere coauteurs niet onmogelijk of uiterst moeilijk mag maken. De nationale rechter moet hoe dan ook waarborgen dat het in artikel 47 van het Handvest vastgelegde recht op effectieve rechterlijke bescherming wordt geëerbiedigd.
(
1
)	Richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (PB 2001, L 167, blz. 10).
(
2
)	Richtlijn 2004/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten (PB 2004, L 157, blz. 45, met rectificatie in PB 2004, L 195, blz. 16).
(
3
)	Richtlijn 2006/116/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde naburige rechten (PB 2006, L 372, blz. 12).