62017TJ0330_RES
Sprawa T‑330/17
Ceobus i in.
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (pierwsza izba) z dnia 12 lipca 2019 r.
Pomoc państwa – System pomocy wprowadzony przez Francję w latach 1994–2008 – Dotacje inwestycyjne przyznane przez region Île-de-France – Decyzja uznająca system pomocy za zgodny z rynkiem wewnętrznym – Pojęcia pomocy istniejącej i nowej pomocy – Artykuł 107 TFUE – Artykuł 108 TFUE – Artykuł 1 lit. b) ppkt (i) i (v) rozporządzenia (UE) 2015/1589 – Termin przedawnienia – Artykuł 17 rozporządzenia 2015/1589
Skarga o stwierdzenie nieważności – Dopuszczalność – Oddalenie skargi co do istoty bez orzekania w przedmiocie dopuszczalności – Swobodna ocena przysługująca sądowi Unii
(art. 263 TFUE)
(zob. pkt 26, 27)
Pomoc przyznawana przez państwa – Pomoc przyznana z naruszeniem zasad postępowania z art. 108 ust. 3 TFUE – Obowiązki sądów krajowych
(art. 108 ust. 3 TFUE)
(zob. pkt 32, 33)
Pomoc przyznawana przez państwa – Pomoc istniejąca i pomoc nowa – Kwalifikacja jako istniejącej pomocy – Kryteria – Rozwój rynku wewnętrznego – Dotowany sprzęt, z którego beneficjenci pomocy mogą korzystać w ramach działalności otwartej na konkurencję przed wprowadzeniem systemu pomocy – Brak istniejącej pomocy
[art. 107 TFUE, rozporządzenie Rady 2015/1589, art. 1 lit. b) ppkt (v)]
(zob. pkt 52–62)
Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Dziesięcioletni termin przedawnienia z art. 17 rozporządzenia 2015/1589 – Zakres stosowania – Decyzja Komisji uznająca bezprawnie wprowadzony system pomocy za zgodny z rynkiem wewnętrznym – Wyłączenie – Stosowanie obowiązujących przepisów dotyczących przedawnienia przed sądem krajowym orzekającym w kwestii odzyskania pomocy
(rozporządzenie Rady 2015/1589, art. 17)
(zob. pkt 69–82)
Streszczenie
W wyrokach z dnia 12 lipca 2019 r., Keolis CIF i in./Komisja (T‑289/17), Transdev i in./Komisja (T‑291/17), Région Île-de-France/Komisja (T‑292/17), Optile/Komisja (T‑309/17), Ceobus i in./Komisja (T‑330/17) i STIF-IDF/Komisja (T‑738/17), Sąd oddalił szereg skarg o stwierdzenie nieważności części decyzji Komisji z dnia 2 lutego 2017 r. dotyczącej dwóch systemów pomocy wprowadzonych w życie przez Francję na rzecz przedsiębiorstw świadczących usługi transportu autobusowego w regionie Île-de-France (
1
).
Wszystkie te sprawy dotyczą ustanowienia dwóch systemów pomocy na rzecz przedsiębiorstw świadczących usługi transportu autobusowego w regionie Île-de-France, z których pierwszy został wdrożony przez region Île-de-France w latach 1994–2008, a drugi – przez Syndicat Transport Île de France (STIF-IDF) od 2008 r. Pomoc wypłacona w ramach tych systemów miała na celu ułatwienie nabycia sprzętu przez przedsiębiorstwa regularnego transportu publicznego w regionie Île-de-France oraz wyrównanie kosztów inwestycyjnych ponoszonych przez te ostatnie.
W decyzji zaskarżonej przed Sądem Komisja uznała w pierwszej kolejności, że te dwa systemy pomocy są zgodne z rynkiem wewnętrznym. W drugiej kolejności Komisja wskazała jednak, że przyznana w ramach tych systemów pomoc finansowa została wprowadzona w życie bezprawnie, ponieważ stanowiła „nową pomoc” i nie została zgłoszona Komisji. W tym względzie Komisja stwierdziła w szczególności naruszenie art. 108 ust. 3 TFUE, zgodnie z którym państwa członkowskie zamierzające przyznać lub zmienić pomoc państwa nie mogą wprowadzić w życie projektowanych środków, dopóki Komisja nie przeprowadzi uprzedniej kontroli tych projektów. Artykuł 108 ust. 3 TFUE przewiduje zatem obowiązek „standstill”, który ma zastosowanie do nowej pomocy, ale nie do pomocy istniejącej.
W wyrokach Keolis CIF i in./Komisja, Transdev i in./Komisja, Optile/Komisja i Ceobus i in./Komisja Sąd oddalił skargi wniesione przez kilku operatorów sieci pasażerskiego transportu drogowego na terytorium tego regionu, mające na celu stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim dotyczy ona systemu pomocy wprowadzonego w życie przez region Île-de-France w latach 1994–2008. W tym kontekście kilka skarżących podniosło zarzuty dotyczące różnych naruszeń obowiązku uzasadnienia przez Komisję, przy czym Sąd oddalił wszystkie te zarzuty. Na poparcie swoich skarg skarżące zakwestionowały również zakwalifikowanie jako nowej pomocy dotacji inwestycyjnych otrzymanych przez przedsiębiorstwa transportowe w ramach rozpatrywanego systemu pomocy. Ponadto operatorzy sieci transportu drogowego podnieśli naruszenie przepisów dotyczących przedawnienia przewidzianych w art. 17 rozporządzenia 2015/1589 (
2
).
Co się tyczy zakwalifikowania jako nowej pomocy systemu pomocy wprowadzonego w życie przez region Île-de-France w latach 1994–2008, po pierwsze, Sąd oddalił zarzuty dotyczące naruszenia art. 1 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia 2015/1589, zgodnie z którym pomoc wprowadzoną przed wejściem w życie traktatu FUE w danym państwie członkowskim uważa się za istniejącą. Skarżące nie przedstawiły bowiem Sądowi wystarczających dowodów w celu wykazania, że rozpatrywany system pomocy wprowadzono w okresie poprzedzającym wejście w życie we Francji w dniu 1 stycznia 1958 r. Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą. Po drugie, Sąd oddalił zarzuty dotyczące naruszenia art. 1 lit. b) ppkt (v) rozporządzenia 2015/1589, zgodnie z którym za istniejącą uznaje się pomoc, która w czasie gdy została wprowadzona w życie, nie stanowiła pomocy, a w okresie późniejszym stała się pomocą ze względu na rozwój rynku wewnętrznego bez wprowadzenia w niej zmian przez państwo członkowskie. W tym względzie Sąd podkreślił, że od momentu wprowadzenia rozpatrywanego systemu pomocy przedsiębiorstwa transportowe będące beneficjentami przyznanej pomocy mogły korzystać z finansowanego dzięki tej pomocy sprzętu w ramach działalności transportowej otwartej na konkurencję. Jeśli chodzi o lata 1994–2008, odnośne przedsiębiorstwa transportowe nie zakwestionowały ponadto kwalifikacji przyznanych dotacji jako pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Poza tym wniosek Komisji, zgodnie z którym wszystkie kryteria przewidziane w tym przepisie zostały spełnione w odniesieniu do tego okresu, jest zgodny z analizą znajdującą się w wielu orzeczeniach sądów krajowych wydanych w tej dziedzinie.
Sąd oddalił również zarzuty dotyczące naruszenia art. 17 rozporządzenia 2015/1589, który przewiduje dziesięcioletni termin przedawnienia w dziedzinie odzyskania pomocy. W tym względzie Sąd wskazał, że przepisy dotyczące przedawnienia przewidziane w tym przepisie odnoszą się wyłącznie do uprawnień Komisji, w związku z czym nie mają zastosowania w przypadkach, w których – tak jak w niniejszej sprawie – Komisja uznała zgodność bezprawnie przyznanej pomocy z rynkiem wewnętrznym po jej przyznaniu. Sąd przypomniał jednak, że uprawnienia władz krajowych w zakresie ewentualnego odzyskania takiej pomocy podlegają wyłącznie przepisom prawa krajowego dotyczącym przedawnienia, obowiązującym przed sądem krajowym.
W wyroku Région Île-de-France/Komisja Sąd oddalił skargę wniesioną przez region Île-de-France. Sąd uznał, że skarżący nie może zarzucać Komisji, iż instytucja ta naruszyła obowiązek uzasadnienia w ramach swojej oceny dotyczącej selektywnego charakteru systemu pomocy, który skarżący ustanowił w latach 1994–2008, oraz nienależnej korzyści gospodarczej przyznanej beneficjentom tego systemu. Ponadto Sąd stwierdził, że nie można zakwestionować zasadności oceny dokonanej w zaskarżonej decyzji w odniesieniu do istnienia korzyści gospodarczej i selektywnego charakteru systemu. Sąd wyjaśnił w tym względzie, że przedsiębiorstwa pochodzące z innych państw członkowskich lub z innych regionów Francji nie kwalifikowały się do objęcia spornymi dotacjami i że jedynie przedsiębiorstwa działające na rynku regularnego transportu osób i prowadzące działalność na terytorium skarżącego mogły korzystać z dotowanego sprzętu. Poza tym Sąd oddalił zarzut dotyczący naruszenia art. 1 lit. b) ppkt (i) i (v) rozporządzenia 2015/1589.
W wyroku STIF-IDF/Komisja Sąd oddalił skargę wniesioną przez STIF-IDF mającą na celu stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim dotyczy ona systemu pomocy wprowadzonego w życie przez STIF-IDF od 2008 r. Ta część zaskarżonej decyzji dotyczy konkretnie serii umów zawartych między STIF-IDF a przedsiębiorstwami prywatnymi prowadzącymi działalność w zakresie regularnego transportu publicznego na obszarze regionu Île-de-France, które przewidywały wypłatę wkładu finansowego przez STIF-IDF na rzecz przedsiębiorstw będących sygnatariuszami w zamian za wykonywanie zobowiązań z zakresu usług publicznych, które spoczywały na tych przedsiębiorstwach.
Na poparcie skargi o stwierdzenie nieważności STIF-IDF powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 TFUE interwencja państwa, która jest świadczeniem wzajemnym za świadczenia przedsiębiorstw będących beneficjentami wykonane w celu wypełnienia zobowiązań z zakresu usług publicznych, tak że przedsiębiorstwa te w rzeczywistości nie czerpią z tego tytułu korzyści finansowych, a zatem interwencja ta nie powoduje ich uprzywilejowania względem przedsiębiorstw konkurujących. Aby w konkretnym przypadku można było uniknąć zakwalifikowania takiej rekompensaty jako pomocy państwa, powinny zostać spełnione kryteria Altmark (
3
). Zgodnie z czwartym kryterium Altmark poziom interwencji państwa należy ustalić na podstawie analizy kosztów, jakie przeciętne przedsiębiorstwo, prawidłowo zarządzane i odpowiednio wyposażone w środki niezbędne do spełnienia wymogów stawianych usługom publicznym, poniosłoby przy wykonywaniu ciążących na nim zobowiązań. W skardze do Sądu STIF-IDF zarzucił Komisji w szczególności, że Komisja błędnie uznała w zaskarżonej decyzji, iż sporny system pomocy nie spełnia tego kryterium, i że naruszyła ciążący na niej w tym zakresie obowiązek uzasadnienia.
Stwierdziwszy, że Komisja przedstawiła wystarczająco szczegółowe powody, dla których uznała, iż sporny system pomocy nie spełnia czwartego kryterium Altmark, Sąd wskazał, że dowody przedstawione przez STIF-IDF na poparcie jego zarzutów obejmowały zasadniczo odniesienia do narzędzi metodologicznych wykorzystanych przez skarżącego przed ustaleniem kwoty wkładów finansowych podlegających wypłacie na rzecz przedsiębiorstw będących sygnatariuszami, a także do różnych kontroli ex post przeprowadzonych celem weryfikacji inwestycji dokonanych przez owe przedsiębiorstwa. Zważywszy jednak, że owe dowody nie są istotne, a przynajmniej wystarczające do celów ustalenia, czy wysokość rekompensaty określono zgodnie z czwartym kryterium Altmark, Sąd stwierdził, że informacje przedstawione przez STIF-IDF nie pozwalają wykazać, iż dokonana w zaskarżonej decyzji ocena spornego systemu pomocy w świetle tego kryterium jest błędna pod względem prawnym lub obarczona błędem w ocenie.
(
1
)	Decyzja Komisji (UE) 2017/1470 z dnia 2 lutego 2017 r. dotycząca programów pomocy SA.26763 2014/C (ex 2012/NN) przyznanej przez Francję na rzecz przedsiębiorstw świadczących usługi transportu autobusowego w regionie Île-de-France (Dz.U. 2017, L 209, s 24).
(
2
)	Rozporządzenie Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 TFUE (Dz.U. 2015, L 249, s. 9).
(
3
)	Są to cztery kryteria stosowania tego orzecznictwa, które określono w wyroku z dnia 24 lipca 2003 r., Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, C‑280/00, EU:C:2003:415, pkt 88–93.