62024CJ0481_RES
Υπόθεση C‑481/24
E. sp.j.
κατά
C. sp. z o.o.
(αίτηση του Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawieγια την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 18ης Δεκεμβρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2011/7/ΕΕ – Καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές – Άρθρο 3, παράγραφος 1, και παράγραφος 3, στοιχείο αʹ – Τόκος υπερημερίας – Άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 2 – Αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης – Προϋποθέσεις – Εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει τον συμψηφισμό αμοιβαίων απαιτήσεων με δήλωση αναδρομικής ισχύος – Ταυτόχρονη απόσβεση απαιτήσεων έως του ποσού της χαμηλότερης εξ αυτών – Συνέπειες όσον αφορά τους τόκους και την αποζημίωση»
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές – Οδηγία 2011/7 – Τόκος σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής – Αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης – Εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει τον συμψηφισμό αμοιβαίων απαιτήσεων με δήλωση αναδρομικής ισχύος – Υποβολή τέτοιας δήλωσης μετά την παρέλευση της συμβατικής προθεσμίας πληρωμής της απαίτησης – Αποτελέσματα – Αναδρομική απόσβεση του δικαιώματος του δανειστή στους εν λόγω τόκους και στην εν λόγω αποζημίωση – Επιτρέπεται
(Οδηγία 2011/7 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 3 §§ 1 και 3, στοιχείο αʹ, και 6 §§ 1 και 2]
(βλ. σκέψεις 30-38, 41-44, 46-50, 54 και διατακτ.)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Βαρσοβίας, Πολωνία), παρέχει διευκρινίσεις ως προς την έκταση της εναρμόνισης των κανόνων σχετικά με τις καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές στην οποία προβαίνει η οδηγία 2011/7 (
1
), καθώς και ως προς την αυτονομία που διαθέτουν τα κράτη μέλη κατά τη ρύθμιση των μηχανισμών απόσβεσης των απαιτήσεων που αντιστοιχούν στα δικαιώματα που παρέχει η οδηγία αυτή, όπως ο μηχανισμός συμψηφισμού απαιτήσεων ο οποίος πραγματοποιείται με δήλωση αναδρομικής ισχύος.
Η εταιρία E. έχει διάφορες απαιτήσεις έναντι της εταιρίας C. Οι απαιτήσεις αυτές αντιστοιχούν στην εκτέλεση υπηρεσιών μεταφοράς για τις οποίες εκδόθηκαν τιμολόγια τα οποία δεν εξοφλήθηκαν εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών. Λόγω της καθυστέρησης πληρωμής των απαιτήσεων αυτών, η εταιρία E. άσκησε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου αγωγή με αίτημα την εξόφληση των εν λόγω απαιτήσεων, πλέον νομίμων τόκων, καθώς και την καταβολή αποζημίωσης για τα έξοδα είσπραξης, σύμφωνα με τις διατάξεις του πολωνικού νόμου για τις αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.
Η εταιρία C. υποστηρίζει ότι η οφειλή της έχει αποσβεσθεί, ιδίως λόγω του ότι, στις 2 Σεπτεμβρίου 2022, υπέβαλε δήλωση συμψηφισμού στηριζόμενη σε αξίωση αποζημίωσης την οποία είχε έναντι της εταιρίας E. Η εταιρία C. υποστηρίζει ότι, από τις 7 Μαρτίου 2022, ημερομηνία κατά την οποία έληξε η προθεσμία εξόφλησης της εν λόγω απαίτησης για αποζημίωση, η εταιρία E. απώλεσε, λόγω της κατά το άρθρο 499 του πολωνικού αστικού κώδικα αναδρομικής ισχύος της δήλωσης αυτής, το δικαίωμα να αξιώσει τους τόκους και την αποζημίωση που προβλέπει ο πολωνικός νόμος για τις αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.
Το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η διάταξη αυτή του αστικού κώδικα προβλέπει ότι η δήλωση συμψηφισμού έχει αναδρομική ισχύ από τον χρόνο κατά τον οποίο κατέστη δυνατός ο συμψηφισμός, ήτοι από το χρονικό σημείο κατά το οποίο η απαίτηση του δηλούντος κατέστη απαιτητή λόγω παρέλευσης της προθεσμίας πληρωμής. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η αναδρομική ισχύς, η οποία επιφέρει την απώλεια του δικαιώματος του άλλου δανειστή να αναζητήσει τόσο τους τόκους όσο και την αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης, ενδέχεται να συνιστά παράβαση του άρθρου 3, παράγραφος 1, και παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, καθώς και του άρθρου 6, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2011/7 (στο εξής: διατάξεις των οποίων ζητείται η ερμηνεία).
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, για την ερμηνεία μιας διάταξης του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, εκτός από το γράμμα της, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη, καθώς και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος.
Κατ’ αρχάς, όσον αφορά το γράμμα των διατάξεων των οποίων ζητείται η ερμηνεία, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, ο πιστωτής δικαιούται τόκο υπερημερίας χωρίς να απαιτείται όχληση, υπό τη διττή προϋπόθεση ότι ο πιστωτής έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του και δεν έχει λάβει το οφειλόμενο ποσό εγκαίρως, εκτός εάν ο οφειλέτης δεν ευθύνεται για την καθυστέρηση. Επιπλέον, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, της οδηγίας, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, ο πιστωτής έχει δικαίωμα στον τόκο υπερημερίας από την ημέρα που ακολουθεί την ημερομηνία πληρωμής ή το τέλος της προθεσμίας πληρωμής που ορίζει η σύμβαση. Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, εφόσον καθίσταται απαιτητός τόκος υπερημερίας σε εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, ο πιστωτής δικαιούται να λάβει από τον οφειλέτη τουλάχιστον το σταθερό ποσό των 40 ευρώ. Σύμφωνα με την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οφείλεται το κατ’ αποκοπήν ποσό, ακόμη και χωρίς όχληση του οφειλέτη, το δε ποσό αυτό αποτελεί αποζημίωση του πιστωτή για τα έξοδα είσπραξης στα οποία υποβλήθηκε. Επομένως, οι τόκοι υπερημερίας, όπως και το κατ’ αποκοπήν ελάχιστο ποσό, που προβλέπονται με την οδηγία 2011/7, καθίστανται αυτοδικαίως απαιτητοί κατά τη λήξη της προθεσμίας πληρωμής που προβλέπεται στις παραγράφους 3 έως 5 του άρθρου 3 της οδηγίας, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού.
Εντούτοις, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι από το γράμμα των διατάξεων των οποίων ζητείται η ερμηνεία δεν προκύπτει ότι οι διατάξεις αυτές ρυθμίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι απαιτήσεις που αντιστοιχούν στους εν λόγω τόκους και στο κατ’ αποκοπήν ποσό μπορούν, ενδεχομένως, να αποσβεσθούν, ιδίως λόγω της εξαφάνισης της κύριας απαίτησης από την οποία απορρέουν.
Εν συνεχεία, η γραμματική αυτή ερμηνεία επιρρωννύεται από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται οι συγκεκριμένες διατάξεις. Πράγματι, είναι αληθές ότι η οδηγία 2011/7 προβλέπει ότι το δικαίωμα του πιστωτή να λάβει τους εν λόγω τόκους και το εν λόγω κατ’ αποκοπήν ποσό γεννάται λόγω της «καθυστέρησης της πληρωμής». Ως καθυστέρηση πληρωμής ορίζεται η μη πραγματοποίηση πληρωμής εντός της συμβατικής ή της νόμιμης προθεσμίας, όταν ο δανειστής έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη σύμβαση και τον νόμο και δεν έχει λάβει το οφειλόμενο ποσό εμπροθέσμως, εκτός εάν ο οφειλέτης δεν ευθύνεται για την καθυστέρηση (
2
). Επιπλέον, ως «οφειλόμενο ποσό» (
3
), ορίζεται το κυρίως ποσό που θα έπρεπε να έχει καταβληθεί μέσα στη συμβατική ή τη νόμιμη προθεσμία πληρωμής, συμπεριλαμβανομένων των εφαρμοζόμενων φόρων, δασμών, τελών ή επιβαρύνσεων. Εντούτοις, ούτε οι ανωτέρω ορισμοί ούτε ο ορισμός της έννοιας του «τόκου υπερημερίας» (
4
), ούτε, κατά τα λοιπά, άλλη διάταξη της οδηγίας 2011/7 προβλέπουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν, ενδεχομένως, να αποσβεσθούν οι απαιτήσεις που αντιστοιχούν στον τόκο αυτόν και στο κατ’ αποκοπήν ποσό.
Τέλος, η γραμματική ερμηνεία των διατάξεων των οποίων ζητείται η ερμηνεία επιρρωννύεται και από τον σκοπό της οδηγίας 2011/7, ο οποίος συνίσταται στην καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, προκειμένου να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και να ενισχυθεί με τον τρόπο αυτόν η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Εντούτοις, για την επίτευξη του σκοπού αυτού, η οδηγία δεν προβαίνει σε πλήρη εναρμόνιση του συνόλου των κανόνων που διέπουν τις καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές. Πράγματι, η οδηγία θεσπίζει ορισμένους μόνο κανόνες στον τομέα αυτόν, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι σχετικοί με τους τόκους υπερημερίας και την αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης. Επομένως, η οδηγία 2011/7 δεν αποσκοπεί στη θέσπιση γενικού νομικού πλαισίου στον τομέα των συμβατικών ενοχών, αλλά περιορίζεται στην πρόβλεψη συγκεκριμένων ειδικών κανόνων που πρέπει να ενσωματωθούν στα εθνικά αστικά και εμπορικά δίκαια.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι τα κράτη μέλη παραμένουν ελεύθερα να ρυθμίζουν τους μηχανισμούς απόσβεσης των απαιτήσεων που αντιστοιχούν στους τόκους υπερημερίας και στο κατ’ αποκοπήν ποσό που προβλέπει η οδηγία 2011/7, όπως ο μηχανισμός συμψηφισμού, υπό την επιφύλαξη, ωστόσο, ότι δεν θίγονται οι σκοποί τους οποίους επιδιώκει η οδηγία και ότι η οδηγία δεν στερείται της πρακτικής αποτελεσματικότητάς της.
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η απόσβεση των αμοιβαίων απαιτήσεων δεν επέρχεται κατά την ημερομηνία της δήλωσης συμψηφισμού, αλλά σε προγενέστερη ημερομηνία κατά την οποία κατέστη δυνατός ο συμψηφισμός, το Δικαστήριο εκτιμά ότι οι απαιτήσεις αυτές δεν μπορούν να θεμελιώσουν δικαίωμα σε τόκους υπερημερίας από την ημερομηνία της απόσβεσης των απαιτήσεων. Εξάλλου, καθόσον η δήλωση συμψηφισμού αναδρομικής ισχύος δεν επιφέρει την απώλεια του δικαιώματος στους τόκους αυτούς, αλλά έχει ως συνέπεια να θεωρείται ότι το δικαίωμα αυτό ουδέποτε υπήρξε, είναι άνευ σημασίας το αν οι συμψηφιζόμενες απαιτήσεις θα μπορούσαν να θεμελιώσουν, σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής, υποχρέωση καταβολής τόκων υπολογιζόμενων βάσει διαφορετικών επιτοκίων αναλόγως της νομικής, συμβατικής ή αποζημιωτικής φύσης των οικείων απαιτήσεων.
Όσον αφορά το ότι, κατόπιν δήλωσης συμψηφισμού αναδρομικής ισχύος, ο δανειστής ο οποίος είναι αποδέκτης της δήλωσης δεν δικαιούται αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/7 προκύπτει ότι το δικαίωμα στο ελάχιστο κατ’ αποκοπήν ποσό που προβλέπει η διάταξη αυτή γεννάται υπό τις ίδιες προϋποθέσεις με εκείνες που προβλέπονται προκειμένου να αρχίσουν να τρέχουν οι τόκοι υπερημερίας. Επομένως, δεν γεννάται δικαίωμα σε ένα τέτοιο κατ’ αποκοπήν ποσό όταν δεν υφίσταται δικαίωμα σε τόκους υπερημερίας. Είναι αληθές ότι ο δανειστής, όταν δεν έχει λάβει εμπροθέσμως το οφειλόμενο ποσό, θα μπορούσε να λάβει μέτρα για να εισπράξει την απαίτησή του και να υποβληθεί, με τον τρόπο αυτόν, σε ορισμένα έξοδα τα οποία δεν θα μπορέσει να ανακτήσει λόγω της αναδρομικής ισχύος της δήλωσης συμψηφισμού. Ωστόσο, κάθε πιστώτρια επιχείρηση που επιδεικνύει τη συνήθη επιμέλεια πρέπει να αναμένει το ενδεχόμενο ενός τέτοιου συμψηφισμού αφ’ ης στιγμής αποκτά, συγχρόνως, την ιδιότητα του οφειλέτη και του δανειστή άλλης επιχείρησης.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, και παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2011/7 έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας ο δανειστής δεν δικαιούται νόμιμους τόκους υπερημερίας και αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης, εάν ο οφειλέτης προέβη στην εξόφληση της απαίτησης του δανειστή με δήλωση συμψηφισμού, υποβληθείσα όμως μετά την παρέλευση της συμβατικής προθεσμίας πληρωμής, λόγω της αναδρομικής ισχύος της δήλωσης αυτής από το χρονικό σημείο κατά το οποίο κατέστη δυνατός ο συμψηφισμός.
(
1
)	Οδηγία 2011/7/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ 2011, L 48, σ. 1).
(
2
)	Ο ορισμός της έννοιας αυτής προκύπτει από το άρθρο 2, σημείο 4, της οδηγίας 2011/7, σε συνδυασμό με το άρθρο 3, παράγραφος 1, αυτής.
(
3
)	Ο ορισμός της έννοιας αυτής περιλαμβάνεται στο άρθρο 2, σημείο 8, της οδηγίας 2011/7.
(
4
)	Ο ορισμός της έννοιας αυτής περιλαμβάνεται στο άρθρο 2, σημείο 5, της οδηγίας 2011/7.