CONCLUSIE VAN DE HEER VERLOREN VAN THEMAAT — ZAAK. 170/78 
ring benadert. Niet onbelangrijk is tevens 
zowel voor wijn als voor bier, dat de 
verhouding tussen het alcoholgehalte en 
de prijs van de dranken niet altijd vast is. 
Uit deze overwegingen blijkt mijns in­
ziens dat de relatief hogere belasting op 
wijn vergeleken met die pp bier op zich 
niet met voldoende zekerheid het ver­
moeden rechtvaardigt, dat wij te doen 
hebben met een belastingtechniek waar­
door de nationale bierproduktie zijde­
lings wordt beschermd. Daarbij mag niet 
over het hoofd worden gezien dat, zo­
lang de belasting van bier en wijn in de 
gemeenschappelijke markt niet is gehar­
moniseerd, het vereiste van een passende 
verhouding tussen accijzen de Lid-Staten 
in het kader van hun belastingautonomie 
een handelingsvrijheid biedt, die slechts 
mate en voor een kleiner gedeelte substi­
tueerbaar zijn. 
Op grond van de slechts gedeeltelijke 
onderlinge vervangbaarheid van bier en 
wijn en de aanzienlijke verschillen tussen 
beide dranken is mijns inziens in casu 
nog steeds niet bewezen, dat deze gren-
daardoor wordt begrensd, dat de betrok­
ken fiscale praktijk niet van discrimine­
rende of beschermende aard mag zijn je­
gens gelijksoortige ingevoerde produk­
ten. De grenzen van die handelingsvrij­
heid zijn naar hun aard des te ruimer 
naarmate beide produkten in mindere 
zen zijn overschreden. Daartegen pleit 
mijns inziens vooral, dat zowel volgens 
de door de Commissie gehanteerde ver­
gelijkingsmaatstaf alsook op de grond­
slag van andere vergelijkingsmethoden 
feitelijke elementen zijn aan te wijzen die 
een dergelijke fiscale praktijk nog juist 
kunnen rechtvaardigen, en dat de Com­
missie niet heeft aangetoond dat de be­
trokken fiscale praktijk met een zekere 
graad van waarschijnlijkheid leidt tot in­
directe bescherming van de Britse bier­
produktie tegen uit andere Lid-Staten in­
gevoerde wijn. 
7. Mitsdien concludeer ik nogmaals tot verwerping van het beroep en tot 
verwijzing van verzoekster in de kosten van het geding. 
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL 
P. VERLOREN VAN THEMAAT 
VAN 10 MEI 1983 
Mijnheer de President, 
mijne heren Rechters, 
1. Stand van de procedure 
1.1. Vandaag is opnieuw aan de orde 
de vraag of de Commissie in haar ver­
zoekschrift van 7 augustus 1978 terecht 
geconcludeerd heeft, dat de toen door 
het Verenigd Koninkrijk geheven accijns 
op lichte, niet mousserende wijn, in strijd 
was met artikel 95, tweede alinea, van 
het EEG-Verdrag. Deze accijns bedroeg 
toen UKL 3,250 per gallon, tegenover 
UKL 0,6084 per gallon bier van de 
aangehouden standaardkwaliteit. 
2300
COMMISSIE / VERENIGD KONINKRIJK 
1.2. Het voor de beoordeling beslissende 
tijdstip 
Beslissend voor de beantwoording van 
deze vraag is volgens onder meer Uw 
varkens-arrest (zaak 7/61, Jurispr. 1961, 
blz. 692, eerste zeven alinea's) en de 
daarnaar verwijzende literatuur, de situa­
tie op het tijdstip van indiening van het 
verzoekschrift (zie H. G. Schermers, Ju­
dicial Protection in the European Com­
munities, Second edition, blz. 227, en 
H. A. H. Audretsch, Supervision in 
European Community Law, blz. 29, 36, 
38 en 40-46). Zelfs wanneer tijdens het 
proces de betrokken Lid-Staat zijn ver­
dragsverplichtingen is nagekomen, kan 
de Commissie blijkens genoemd arrest er 
belang bij hebben „dat de vraag of de 
Regering zich heeft schuldig gemaakt 
aan een verzuim in rechte wordt beslist". 
De advocaat-generaal Lagrange was in 
zijn conclusie met betrekking tot de zaak 
7/61 (Jurispr. 1961, blz. 708) onder meer 
op grond van de tekst van artikel 171 
van het Verdrag met de Commissie even­
eens tot de slotsom gekomen, dat voor 
het Hof beslissend is, „of er destijds een 
verzuim heeft plaats gehad, zonder te 
letten op hetgeen zich sedertdien heeft 
voorgedaan" en dat de Commissie ook 
na opheffing van het verzuim nog belang 
kan hebben bij een uitspraak, al was het 
maar omdat de betrokken Lid-Staat an­
ders vrij zou zijn „zijn onwettig gedrag 
terstond te hervatten, zonder dat het ver­
zuim bij arrest kon worden vastgesteld". 
Ik acht deze verwijzing naar Uw eerdere 
rechtspraak om twee redenen van bijzon­
der belang voor de onderhavige zaak. In 
de eerste plaats wekken sommige passa­
ges in de schriftelijke en mondelinge 
uiteenzettingen van partijen na Uw inter­
locutoire arrest van 27 februari 1980 de 
indruk, dat zij de situatie in de jaren 
1980 tot 1983 beslissend achten voor de 
vaststelling van een verdragsschending. 
Een dergelijke opvatting zou echter in 
strijd komen met de in Uw genoemde ar­
rest aan de artikelen 169 en 171 van het 
Verdrag gegeven uitleg. De ontwikkeling 
van de situatie in het Verenigd Konink­
rijk na de indiening van het verzoek is in 
dit opzicht uitsluitend van belang voor­
zover zij op de situatie op het tijdstip van 
indiening van het verzoekschrift een nut­
tig nieuw licht kan werpen. 
In de tweede plaats is de verwijzing naar 
Uw eerdere rechtspraak in casu van be­
lang, omdat de Commissie kennelijk van 
oordeel is, dat aan de door haar gestelde 
verdragsschending ook nà de indiening 
van haar verzoekschrift nog geen volle­
dig einde is gekomen. De Commissie be­
houdt reeds op die grond ook in con­
creto een evident belang bij een uitspraak 
van Uw Hof, die voldoende duidelijk 
aangeeft welke maatregelen het Verenigd 
Koninkrijk ingevolge artikel 171 van het 
Verdrag moet nemen om aan de be­
weerde verdragsschending een einde te 
maken. 
1.3. De relevante feiten volgens het ver­
zoekschrift 
In haar met redenen omkleed advies van 
8 november 1977 stelde de Commissie 
vast, dat de accijns op lichte niet-mous-
serende wijnen op 1 januari 1977 ver­
hoogd was van UKL 2,955 per gallon tot 
UKL 3,250 per gallon, terwijl op het re-
2301
CONCLUSIE VAN DE HEER VERLOREN VAN THEMAAT — ZAAK 170/78 
levante bier een accijns van UKL 0,6084 
per gallon werd geheven. Per alcohol­
graad werd op de betrokken wijn bij 11, 
respectievelijk 12 % alcohol, UKL 
0,2955, respectievelijk UKL 0,2708 ac­
cijns per gallon geheven tegenover UKL 
0,2028 per gallon bier. Wat de verhou­
ding tot de prijs betreft, zou de accijns 
op bier gemiddeld 25 % en de accijns op 
wijn ten minste 38 % van de verkoopp­
rijs aan verbruikers bedragen. 
Volgens het met redenen omklede advies 
zou de accijns op de relevante wijnen 
dus, al naar gelang de gehanteerde maat­
staven, ongeveer 50 % (bij hantering van 
de maatstaven alcoholgehalte of ver-
bruikersprijs) of zelfs ruim 400 % (bij 
hantering van de volumemaatstaf van de 
Britse accijnswetgeving) hoger liggen dan 
de accijns op bier. 
Tussen bier en wijn zou een concurren­
tieverhouding bestaan, zodat het gecon­
stateerde belastingverschil een zijdelingse 
bescherming van de produktie van bier 
zou opleveren, als verboden in artikel 95, 
tweede alinea, van het EEG-Verdrag. 
1.4. Het arrest van 27 februari 1980 
In Uw interlocutoire arrest van 17 fe­
bruari 1980 (Jurispr 1980, blz., 417) 
heeft Uw Hof om te beginnen in rechts­
overweging 3 vastgesteld, dat het Ver­
enigd Koninkrijk in hoofdzaak de door 
de Commissie gestelde feiten, in het bij­
zonder voor wat betreft de ontwikkeling 
van de accijnstarieven, heeft erkend (niet 
heeft bestreden). "Wel heeft het Verenigd 
Koninkrijk het bestaan van een mededin­
gingsverhouding tussen wijn en bier ont­
kend, zodat de- substitutiemogelijkheid 
zou ontbreken, die voorwaarde is voor 
de toepasselijkheid van artikel 95, alinea 
2. Zelfs bij erkenning van een dergelijke 
substitutiemogelijkheid zou overigens 
volgens het Verenigd Koninkrijk het be­
lastingregime voor wijn geen bescher­
mend karakter hebben in de zin van ge­
noemd verdragsartikel. 
In rechtsoverweging 6 stelde Uw Hof 
vast, dat voor de vaststelling van een me­
dedingingsverhouding in de zin van arti­
kel 95, alinea 2, niet alleen naar de hui­
dige marktsituatie moet worden gekeken, 
maar ook naar de ontwikkelingsmoge­
lijkheden daarvan in het kader van het 
vrije goederenverkeer binnen de Ge­
meenschap, alsmede naar nieuwe substi­
tutiemogelijkheden tussen produkten, die 
door de toeneming van het handelsver­
keer aan de dag kunnen treden, zodat in 
overeenstemming met de in artikel 2 van 
het Verdrag neergelegde doelstellingen 
de complementariteit van de economieën 
van de Lid-Staten volledig tot ontwikke­
ling kan komen. 
In rechtsoverweging 10 van genoemd ar­
rest stelde Uw Hof met nadruk, dat arti­
kel 95, alinea 2 (voor de vaststelling van 
een beschermende werking) aanknoopt 
bij de aard van de betrokken belastingre­
geling, zodat niet in elk geval geëist kan 
worden dat een beschermende werking 
statistisch wordt bewezen. „Voor toepas­
sing van artikel 95, tweede alinea, is vol­
doende, dat wordt aangetoond, dat een 
bepaald belastingmechanisme, gezien 
haar eigen kenmerken, de in het Verdrag 
bedoelde beschermende werking teweeg 
kan brengen". 
In rechtsoverweging 14 van het arrest 
stelde Uw Hof „dat niet kan worden 
ontkend, dat beide dranken tot op ze­
kere hoogte aan dezelfde behoeften kun­
nen voldoen, en men dient dan ook te 
erkennen dat er tussen hen een substi­
tueerbaarheid bestaat". 
2302
COMMISSIE / VERENIGD KONINKRIJK 
De advocaat-generaal Reischl heeft deze 
substitueerbaarheid in zijn eerste conclu­
sie (blz. 442) nader geadstrueerd door 
vast te stellen, dat bier en wijn uit ver­
bruikersoogpunt hetzelfde gebruiksdoel 
en dezelfde kenmerkende eigenschappen 
hebben. Beide worden verkregen door 
gisting en onderscheiden zich van de in 
hoofdstuk XXII van het gemeenschappe­
lijk douanetarief opgenomen andere 
dorstlessende dranken doordat zij alco­
hol bevatten. Door hun betrekkelijk ge­
ringe alcoholgehalte onderscheiden beide 
dranken zich volgens genoemde conclu­
sie eveneens van de gedistilleerde dran­
ken van post 22.09 C van het gemeen­
schappelijk douanetarief. De aldus door 
de advocaat-generaal Reischl in zijn 
eerste conclusie over deze zaak nader 
onderbouwde rechtsoverweging 14 van 
Uw genoemde arrest beschouw ik als een 
belangrijk uitgangspunt voor mijn eigen 
conclusie in deze zaak. 
Met betrekking tot de in de vastgestelde 
concurrentieverhouding te hanteren be­
rekeningsgrondslagen voor het vergelij­
ken van de op de twee produkten druk­
kende fiscale last, stelt Uw Hof in rechts­
overweging 18, dat „uit de gegeven toe­
lichtingen blijkt, dat men noch via het 
enkele volume van beide dranken, noch 
via vergelijking van de standaard-con-
sumptieëenheden tot een bruikbare ver­
gelijkingsgrondslag kan komen. Hetzelfde 
geldt voor de vergelijking op basis van 
de invloed van de accijns op de ver­
koopprijs van beide dranken, aangezien 
het wel betrekkelijk eenvoudig is een ge­
middelde prijs voor bier vast te stellen, 
maar moeilijk om een representatieve 
vergelijkingsgrondslag voor wijn te om­
schrijven, die door een breed prijsgamma 
wordt gekenmerkt". 
In rechtsoverweging 19 voegt Uw arrest 
daaraan toe „dat van de door partijen 
voorgestelde criteria de enige factor die 
een bruikbare en enigszins objectieve 
vergelijking mogelijk .maakt, de beoorde­
ling van de invloed van de accijns in ver­
houding tot het alcoholgehalte van de 
betrokken dranken" is. Op grond van dit 
criterium stelt Uw Hof dan onder meer 
vast, dat in het Verenigd Koninkrijk 
thans een accijns op wijn wordt geheven 
die ongeveer 50 % hoger is dan die op 
bier, aangenomen dat het alcoholgehalte 
van wijn en bier respectievelijk 11 à 12° 
en 3 à 3,7° bedraagt. Volgens de Ita­
liaanse regering zou blijkens dezelfde 
rechtsoverweging voor gewone tafelwij-
nen met een alcoholgehalte van 9 à 10° 
de discriminatiemarge op ongeveer 100 à 
125 % liggen. 
In rechtsoverweging 20 wordt samenvat­
tend en onder het eerder in rechtsover­
weging 16 gemaakte voorbehoud over de 
noodzaak van de prealabele vaststelling 
van een passende belastingverhouding 
tussen wijn en bier, gesteld dat volgens 
het enige criterium op grond waarvan 
een objectieve, zij bet onvolkomen, verge­
lijking kan worden gemaakt tussen res­
pectievelijk op wijn en bier toegepaste 
belastingtarieven, wijn in het Verenigd 
Koninkrijk zwaarder lijkt te worden be­
last dan bier. 
Ik zal genoemde rechtsoverwegingen 18 
tot en met 20 met betrekking tot de te 
hanteren vergelijkingsmaatstaven als 
tweede uitgangspunt voor mijn eigen 
analyse hanteren. Uit de door mij gecur­
siveerde woorden leid ik daarbij ener­
zijds af, dat Uw Hof het alcoholgehalte 
een bruikbare, zij het ook niet volkomen 
vergelijkingsmaatstaf acht. Anderzijds 
leid ik er uit af, dat Uw Hof een aanvul­
lend gebruikmaken van de maatstaven 
van volume en prijs ook niet heeft willen 
uitsluiten. Althans met betrekking tot de 
aanvullende relevantie van de prijs als 
2303
CONCLUSIE VAN DE HEER VERLOREN VAN THEMAAT — ZAAK 170/78 
maatstaf lijkt dit ook de logische implica­
tie te vormen van de in Uw latere be­
schikking van 15 juli 1982 aan partijen 
gestelde vragen. 
Een derde belangrijk uitgangspunt voor 
mijn eigen analyse acht ik gelegen in het 
in rechtsoverweging 24 uitgesproken 
„oordeel dat uit een vergelijking van de 
ontwikkeling van de twee betrokken be­
lastingregelingen een protectionistische 
tendens blijkt ten opzichte van de import 
van wijn in het Verenigd Koninkrijk". 
1.5. Het verdere verloop van deprocedure 
Voor een samenvatting van de aanvul­
lende opmerkingen van partijen op 
grond van Uw interlocutoire arrest volsta 
ik op deze plaats met een verwijzing 
naar het tweede rapport ter terechtzit­
ting. Naar aanleiding van deze aanvul­
lende opmerkingen heeft Uw Hof in de 
oproepbrief voor de voortgezette monde­
linge behandeling aan de Commissie uit­
drukkelijk een precisering ter terechtzit­
ting gevraagd van haar standpunt over 
de passende belastingverhouding tussen 
wijn en bier, alsmede een precisering van 
de invloed van de produktieprocessen 
voor wijn en bier op hun prijsstructuren. 
Op de zitting van 19 mei 1982 heeft de 
Commissie bevestigd, dat naar haar oor­
deel door de Gemeenschap voor de be­
lasting van wijn wel een plafond, maar 
geen wederzijdse vaste belastingverhou­
ding tussen wijn en bier diende te wor­
den vastgesteld. Dit standpunt, waarop 
ik in mijn analyse nog zal terugkomen, is 
gebaseerd op de dubbele vaststelling, dat 
er enerzijds Lid-Staten zijn die uitslui­
tend of bijna uitsluitend bier produceren, 
maar dat in de overige Lid-Staten zowel 
bier als wijn wordt geproduceerd, zonder 
dat de zwaardere belasting van bier in 
deze landen de gezonde ontwikkeling 
van de bierbrouwerijen blijkt te belem­
meren. Invoer van bier vindt in deze 
groep van landen nauwelijks plaats, ter­
wijl in eerstgenoemde groep van landen 
wel een relevante invoer van wijn plaats­
vindt. De Commissie voegde daaraan 
nog toe, dat blijkens Uw arresten in de 
zaken 127/75 (Bobie, Jurispr. 1976, blz. 
1079), 148/77 (Hansen, Jurispr. 1978, 
blz. 1787), 21/79 (Commissie tegen Ita­
lië, Jurispr. 1980, blz. 1) en 46/80 (Vi­
nal, Jurispr. 1981, blz. 77) een Lid-Staat 
zelfs voor gelijksoortige produkten vol­
gens objectieve criteria verschillende be­
lastingsystemen mag hanteren, mits hier­
door economische doelstellingen worden 
nagestreefd, die zelf verenigbaar zijn met 
het gemeenschapsrecht en mits deze be­
lastingsystemen niet discriminatoir zijn 
en ook naar hun aard geen beschermend 
effect hebben. Een wederzijdse vaste be­
lastingverhouding tussen wijn en bier 
zou, evenals een tariefharmonisatie, 
slechts een wezenlijk doel vormen in het 
kader van de harmonisatie van wetge­
ving, maar niet door middel van de toe­
passing van artikel 95 kunnen worden 
bereikt. Voor een samenvatting van de 
overige uiteenzettingen van partijen ter 
tweede terechtzitting verwijs ik naar het 
derde rapport ter terechtzitting. 
In zijn aanvullende conclusie van 16 juni 
1982 wees de advocaat-generaal Reischl 
voor de beoordeling van de substitueer­
baarheid van produkten behalve naar Uw 
interlocutoire arrest ook nog naar de ar­
resten Rewe (zaak 145/75, Jurispr. 1976, 
blz. 181) en Fink-Frucht (zaak 27/67, 
Jurispr. 1968, blz. 315). Met betrekking 
tot de juiste belastingverhouding tussen 
wijn en bier acht hij op grond van Uw 
2304
COMMISSIE / VERENIGD KONINKRIJK 
alcoholarresten van 27 februari 1980 in 
de zaken 168/78, 169/78, 171/78, 55/79 
en 68/79 (Jurispr. 1980, blz. 347, 385, 
447, 481 en 501) bepalend, dat een — 
ook zijns inziens op grond van Uw door 
de Commissie geciteerde arresten in be­
ginsel toelaatbaar — verschil in fiscale 
behandeling niet discriminerend of pro­
tectionistisch mag zijn ten opzichte van 
geïmporteerde produkten. 
Bij zijn nadere toetsing van de onderha­
vige wijnaccijns aan de verschillende ver­
gelijkingsmaatstaven stelt hij onder meer 
de vraag „of en in hoeverre het alcohol­
gehalte, gelet op de talrijke andere ver­
schillen tussen wijn en bier, bepalend is 
voor het consumentengedrag, dan wel of 
dat gedrag tenslotte niet enkel afhangt 
van de uiteindelijke verkoopprijs van de 
betrokken dranken". Tenslotte conclu­
deert hij „dat de relatief hogere belasting 
op wijn vergeleken met die op bier op 
zich niet met voldoende zekerheid het 
vermoeden rechtvaardigt, dat wij te doen 
hebben met een zodanige belasting, dat 
daardoor de nationale bierproduktie zij­
delings wordt beschermd". Vermoedelijk 
zou ik, gelet op de op dat tijdstip be­
schikbare gegevens, tot dezelfde conclu­
sie zijn gekomen. Het zwaartepunt van 
mijn eigen onderzoek zal dan ook liggen 
bij de analyse van de nieuwe gegevens, 
die vervolgens beschikbaar zijn gekomen 
op grond van de in Uw beschikking van 
15 juli 1982 gestelde vragen. Deze vra­
gen hadden als bekend met name betrek­
king op de verbruikersprijzen en het fis­
cale element daarin in de verschillende 
Lid-Staten sinds 1977, alsmede op de 
ontwikkeling van het verbruik van wijn 
en bier in de verschillende Lid-Staten 
sinds 1972. 
2. Aanvullende beschouwingen 
2.1. Samenvatting uitgangspunten 
Ik ga thans over tot een eigen analyse 
van de onderhavige problematiek. Daar­
bij kies ik als uitgangspunten voor mijn 
standpuntbepaling de volgende eerder 
vermelde vaststellingen in Uw interlocu­
toire arrest: 
a) de substitueerbaarheid van wijn en 
bier; 
b) de beschouwingen over de verschil­
lende vergelijkingsmaatstaven, zulks 
echter in het licht van de in Uw be­
schikking van 15 juli 1982 vervatte 
preciseringen, alsmede in het licht van 
de antwoorden van partijen op die 
beschikking; 
c) de in rechtsoverweging 24 vastge­
stelde protectionistische tendens. 
2.2. De substitueerbaarheid van wijn en 
bier 
Met betrekking tot de substitueerbaar­
heid van wijn en bier heb ik op deze 
plaats niets toe voegen aan hetgeen Uw 
arrest en de beide conclusies van de ad­
vocaat-generaal Reischl daarover reeds 
hebben opgemerkt. Door de aanvaarding 
van een concurrentieverhouding is tevens 
de potentiële toepasselijkheid van artikel 
95, tweede alinea, erkend. In mijn slot­
opmerkingen zal ik echter op een aantal 
kenmerken van de mededingingsverhou­
ding tussen wijn en bier nog terugko­
men. 
2.3. De vergelijkingsmaatstaven voor de 
vaststelling van de belastingdruk 
In Uw interlocutoire arrest concludeerde 
U reeds, in rechtsoverwegingen 19 en 20, 
2305
CONCLUSIE VAN DE HEER VERLOREN VAN THEMAAT — ZAAK 170/78 
dat volgens het Uwerzijds meest objec­
tief geachte (zij het ook onvolkomen) 
criterium van het alcoholgehalte de voor 
de vergelijking relevant geachte wijnen 
ongeveer 50 % hoger werden belast dan 
het relevante bier. Op de daarbij openge­
laten vraag naar de juiste belastingver­
houding kom ik nog afzonderlijk terug. 
Volgens de Commissie en de Italiaanse 
regering (die van lagere alcoholpercenta­
ges uitgaan) zou het belastingvoordeel 
op grond van dit criterium nog aanmer­
kelijk hoger liggen. Juist omdat U ook 
zelf het criterium van het alcoholgehalte 
onvolkomen hebt geacht, acht ik het ge­
wenst ook enkele opmerkingen te maken 
over de andere door de Commissie ge­
hanteerde maatstaven. 
Zoals de Italiaanse regering in haar ver­
schillende memories terecht heeft opge­
merkt, is om te beginnen de hantering 
van een volumecriterium in zoverre lo­
gisch, dat het belastingsysteem van het 
Verenigd Koninkrijk ook zelf van een 
volumemaatstaf uitgaat. Bovendien heeft 
de advocaat-generaal Reischl in zijn 
eerste conclusie terecht opgemerkt, dat 
de substitueerbaarheid van wijn en bier 
met name voortvloeit uit het feit, dat 
beide dranken licht alcoholhoudende 
dorstlessende dranken zijn en voor het 
lessen van dorst is, als bekend, het vo­
lume van de drank mede van beslissend 
belang. Wel geeft de Italiaanse regering 
toe, dat hier een correctiefactor van 1,5 
moet worden toegepast, dat wil zeggen 
dat 1 liter wijn vergeleken moet worden 
met 1,5 liter bier. Terecht merkte zij in 
haar commentaar op de antwoorden van 
de Commissie en het Verenigd Konink­
rijk op, dat de verstrekte consumptiege-
gevens voor bier en wijn in de belang­
rijkste bier-, respectievelijk wijnverbrui-
kende landen zelfs een iets lagere correc­
tiefactor van 1,35 zouden rechtvaardi­
gen. De belasting op wijn zou volgens 
deze maatstaf dan ruim drie maal zo 
hoog zijn als die op bier. De discrimina­
tiemarge zou dus bij deze maatstaf ten 
minste 200 % bedragen. 
Wat de maatstaf van de prijsvergelijking 
betreft, ben ik met het Verenigd Konink­
rijk en de advocaat-generaal Reischl van 
oordeel, dat deze maatstaf in beginsel 
zeker relevant is. In de eerste plaats acht 
ik met de regering van het Verenigd Ko­
ninkrijk het door haar op blz. 3 van haar 
rapport van 1 december 1981 geciteerde 
oordeel van het Comité-Neumark inder­
daad nog steeds gezaghebbend. Dit on­
danks het feit, dat sinds het uitbrengen 
van het desbetreffende rapport inmiddels 
twintig jaar verstreken zijn, zoals de 
Commissie wat geringschattend op­
merkte. In de tweede plaats ben ik in 
aansluiting op de aanvullende conlusie 
van de advocaat-generaal Reischl van 
oordeel, dat verschillen in produktie-
kosten, alcoholgehalte en andere kosten­
en kwaliteitsverschillen, evenals de con­
sumentenvoorkeuren, uiteindelijk hun 
uitdrukking vinden in de prijs van de 
verschillende produkten. Niet voor niets 
worden de begrippen concurrentieme-
chanisme en prijsmechanisme veelal als 
synoniemen beschouwd. De mededin­
gingsverhoudingen tussen wijn en bier 
vinden inderdaad hun uitdrukking in hun 
prijsverhoudingen. Wanneer het Ver­
enigd Koninkrijk bier en wijn zou heb­
ben belast met in beide gevallen gelijke 
percentages van de consumptieprijs ex­
clusief belasting, zou van strijd met arti­
kel 95, tweede alinea, naar mijn oordeel 
niet gesproken kunnen worden. 
2306
COMMISSIE / VERENIGD KONINKRIJK 
De moeilijkheden van toepassing van de 
prijsmaatstaf in het onderhavige geval 
vloeien echter voort uit de omstandig­
heid, dat het Verenigd Koninkrijk in zijn 
belastingstelsel nu juist niet de prijsmaat­
staf, maar volumemaatstaven als be­
lastinggrondslagen voor wijn en bier toe­
past. De prijsvergelijking wordt dan ver­
der bemoeilijkt door de zeer uiteenlo­
pende structuren van de afzetmarkten 
voor wijn en bier en door de zeer uiteen­
lopende prijzen die voor verschillende 
wijnsoorten worden berekend in verband 
met onder meer kwaliteitsverschillen. 
De moeilijkheid met betrekking tot de 
structuren van de afzetmarkten kan wor­
den opgelost door de prijzen te vergelij­
ken op een afzetmarkt, waar beide pro­
dukten verhandeld worden, dat wil zeg­
gen supermarkten en andere detailhande­
laren, die zowel bier als wijn aan de con­
sument verkopen. De Commissie heeft 
dan ook in haar antwoord op Uw be­
schikking van 15 juli 1982 naar mijn oor­
deel terecht dit aanknopingspunt voor 
haar prijsvergelijkingen gehanteerd. 
De moeilijkheid van het brede gamma 
van wijnprijzen kan naar mijn oordeel 
worden opgelost door hetzij de belasting 
op de goedkoopste tafelwijnen te verge­
lijken met de belasting op bier (zoals de 
Italiaanse regering in haar commentaar 
op de door de Commissie verstrekte ge­
gevens aanbeveelt), hetzij door de maxi­
mumprijs te berekenen van de goed­
koopste tafelwijnen die gezamenlijk een 
voldoende te achten marktaandeel berei­
ken (zoals de Commissie in feite voor­
stelt). De relevante prijzen voor tafelwij­
nen komen, al naar gelang men voor de 
ene of de andere oplossing kiest, op 
UKL 2 of UKL 3 per liter 1. De discrimi­
natiemarge ten nadele van wijn komt dan 
te liggen op 30 à 120 % van de prijs ex­
clusief belastingen (±70 à 300 % van de 
bieraccijns). 
De Italiaanse regering voert ter verdedi­
ging van de door haar aanbevolen verge­
lijking van de belastingdruk op bier met 
de belastingdruk op de goedkoopste tafel-
wijn aan, dat artikel 95 beschermende 
belastingdiscriminatie ten aanzien van elk 
ingevoerd produkt verbiedt. Evenals in 
het kartelrecht meen ik echter, dat bij de 
bepaling van juiste concurrentieverhou­
dingen specifieke produkten met een on­
merkbaar gering marktaandeel verwaar­
loosd kunnen worden en dat de bereke­
ning door de Commissie van een maxi­
mum prijs voor goedkope tafelwijnen 
dus een zekerder basis biedt voor de 
prijsvergelijking. Volgens de eigen 
uiteenzetting van het Verenigd Konink­
rijk op de laatste zitting hebben de rela­
tief goedkope Italiaanse tafelwijnen een 
marktaandeel van 20 % op de Britse 
markt, hetgeen zeker een voldoend be­
langrijk marktaandeel oplevert om de be­
lastingvergelijking toe te passen. Ik her­
inner er in dit verband aan, dat in de zo­
genaamde bagatelbekendmaking van de 
Commissie op het gebied van de kartel-
1 — Bij deze berekening van de discriminatiemarge moet 
uiteraard in het oog worden gehouden, dat zij op het 
jaar 1982 betrekking had. De belastingratio tussen wijn 
en bier was toen al aanmerkelijk minder ongunstig 
voor wijn dan op het voor de beoordeling beslissende 
tijdstip van het aanhangig maken van het beroep. Op 
dat beslissende tijdstip had bij toepassing van de prijs­
maatstaf het in het Verenigd Koninkrijk toegepaste be­
lastingmechanisme op grond van zijn eerder vermelde 
karaktertrekken een beschermend karakter met betrek­
king tot de bierproduktie als in rechtsoverweging 10 
van Uw interlocutoire arrest bedoeld tegenover alle 
wijnen met een verbruikersprijs (exlusief belastingen) 
die minder dan vijf maal de verbruikersprijs (exlusief 
belastingen) voor bier bedroeg. De discriminatiemarge 
kon toen op grond van de ongunstiger belastingratio 
stellig tot ver Doven de voor het jaar 1982 berekende 
maximale proteciiemarge van 120 % van de prijs exclu­
sief belastingen oplopen. 
2307
CONCLUSIE VAN DE HEER VERLOREN VAN THEMAAT — ZAAK 170/78 
politiek (PB C 313 van 1977), reeds con-
currentiebeperkingen met betrekking tot 
marktaandelen van 5 % relevant worden 
geacht uit een oogpunt van handhaving 
van juiste concurrentieverhoudingen. 
Met de Italiaanse regering ben ik daaren­
tegen weer van oordeel, dat de door het 
Verenigd Koninkrijk zelf in bijlage E 
van haar antwoord van 30 september 
1982 opgegeven gemiddelde invoerprijs 
voor wijnen in het Verenigd Koninkrijk 
onaannemelijk maakt, dat de door het 
Verenigd Koninkrijk genoemde twee 
Duitse wijnsoorten voor de prijsvergelij­
king inderdaad representatief zijn te ach­
ten. Zeker geldt dit voor zelf wijn im­
porterende supermarktbedrijven. 
De door de Italiaanse regering naar 
voren gebrachte gegevens zijn ook in zo­
verre van belang, dat daaruit blijkt, dat 
de voor de vaststelling van merkbare 
concurrentiebeperkingen meest relevante 
Italiaanse wijnen een alcoholgraad van 
slechts 9 à 10 % bevatten. Blijkens de 
door de Commissie op blz. 16 en 17 van 
haar rapport van 1 december 1981 ver­
strekte gegevens bedroeg de discrimina­
tiemarge ten nadele van de meest rele­
vante wijnen op het voor de vaststelling 
van een verdragsschending relevante tijd­
stip voor deze wijnen dan bij hantering 
van de maatstaf van het alcoholgehalte 
ten minste 90 %. De vergelijkingsmaat­
staf van het alcoholgehalte en de verge­
lijkingsmaatstaf van de prijs vertonen 
overigens in zoverre een duidelijke sa­
menhang, dat krachtens de in casu rele­
vante Raadsverordening nr. 816/70 (PB 
L 99 van 1970), pas in 1979 vervangen 
door verordening nr. 337/79 (PB L 54 
van 1979), de oriëntatieprijs per alcohol­
graad/hectoliter werd vastgesteld. Voor 
tafelwijnen met een lager alcoholgehalte 
golden dus evenredig lagere oriëntatie­
prijzen dan voor tafelwijnen met een ho­
ger alcoholgehalte. 
Op de laatste zitting van Uw Hof heeft 
de regering van het Verenigd Koninkrijk 
nog een juridisch argument naar voren 
gebracht, dat in dit verband niet onweer­
sproken mag blijven. Uit artikel 97 van 
het EEG-Verdrag leidde zij af, dat een 
Lid-Staat gemiddelde belastingpercenta­
ges voor wijn mag vaststellen en dat voor 
de toepassing van artikel 95 derhalve de 
belastingdruk op de gemiddelde wijnprij-
zen vergeleken moet worden met de be­
lastingdruk op de gemiddelde bierprij-
zen. Dit argument is onhoudbaar. Artikel 
97 is duidelijk een uitzonderingsbepaling 
die als alle uitzonderingsbepalingen re­
strictief moet worden uitgelegd. Artikel 
97 geldt uitsluitend met betrekking tot 
omzetbelastingen, geheven volgens het 
cumulatieve cascadestelsel. De discri­
minerende en met name geïntegreerde 
binnenlandse ondernemingen bevoorde­
lende werking die van artikel 97 uitging, 
is als bekend naast de handelspolitieke 
manipulatiemogelijkheden die dit artikel 
bood en naast andere concurrentieverval­
sende gevolgen van de oude omzetbe­
lastingstelsels één van de belangrijke re­
denen geweest om de omzetbelastingen, 
geheven volgens het cumulatieve casca­
destelsel te vervangen door een belasting 
op de toegevoegde waarde. Als uitzonde­
ringsbepaling mag artikel 97 in geen ge­
val worden uitgebreid tot accijnzen. Het 
artikel onderstreept veeleer, dat in begin­
sel artikel 95 zo moet worden uitgelegd, 
dat de belasting op specifieke ingevoerde 
produkten (in casu dus bijvoorbeeld op 
goedkope tafelwijnen) vergeleken moet 
worden met de belasting op gelijksoor­
tige nationale produkten (bij toepassing 
van artikel 95, eerste alinea), respectiève-
2308
COMMISSIE / VERENIGD KONINKRIJK 
lijk daarmede in substitutie-concurrentie 
staande produkten (bij toepassing van ar­
tikel 95, tweede alinea). Het argument 
kan dus juist tegen het standpunt van het 
Verenigd Koninkrijk worden gebruikt en 
geeft veeleer steun aan het standpunt van 
de Italiaanse regering, dat de goedkoop­
ste wijnsoort als vergelijkingsmaatstaf 
moet dienen, hoewel ik op de aangege­
ven gronden van algemeen mededin­
gingsbeleid zover niet zou willen gaan. 
2.4. Conclusies uit de toepassing van de 
ve r sch Hiende vergelijkingsmaa t staven 
Samenvattend blijkt uit de analyse van de 
na Uw beschikking van 15 juli 1982 ont­
vangen documenten, dat de belasting­
druk op de uit concurrentieoogpunt 
meest relevante wijnen op het voor de 
vaststelling van een verdragsschending in 
casu relevant tijdstip volgens alle verde­
digbare maatstaven ten minste 70 à 
100 % hoger lag dan die op bier. Met de 
advocaat-generaal Reischl (die op dit 
punt bij het uitspreken van zijn aanvul­
lende conclusie nog niet over voldoende 
gegevens beschikte) acht ik daarbij uit 
concurrentieoogpunt de maatstaf van de 
invloed op de prijzen de meest relevante 
maatstaf. Ik heb er echter tevens op ge­
wezen, dat ingevolge de gemeenschappe­
lijke marktordening voor wijnen een di­
recte relatie bestaat tussen wijnprijzen en 
alcoholgehalte, hetgeen ook de relevantie 
van de in Uw interlocutoire arrest ge­
prefereerde maatstaf van het alcoholge­
halte bevestigt. Een verschil in belasting­
druk van 70 à 100 % is naar mijn oor­
deel, onder voorbehoud van het thans te 
bespreken punt van de juiste belasting­
verhouding, op zich zelf reeds een duide­
lijke aanwijzing, dat de door het Ver­
enigd Koninkrijk geheven wijnaccijns de 
produktie van bier in dat land zijdelings 
beschermt, nu de druk daarvan op de de-
tailhandelsprijs exclusief belastingen blij­
kens de overgelegde gegevens tot 160 % 
van die prijs kan oplopen. 
2.5. Het probleem van de juiste belasting-
verhouding 
Met de Commissie ben ik van mening, 
dat een juiste belastingverhouding tussen 
wijn en bier slechts bij harmonisatie van 
de accijnswetgeving op grond van de ar­
tikelen 99 en 100 van het Verdrag kan 
worden vastgesteld. Daarbij zal dan, 
door de harmonisatierichtlijn mede te 
baseren op artikel 43 van het Verdrag, 
ook met overwegingen van gemeen­
schappelijk landbouwbeleid rekening 
kunnen v/orden gehouden. Reeds wegens 
de vaagheid van het begrip „zijdelingse 
bescherming" in artikel 95, tweede ali­
nea, zal op grond van dit verdragsvoor­
schrift geen nauwkeurige grens kunnen 
worden vastgesteld. Bij een absoluut zo 
hoge belastingdruk als in casu aan de 
orde, zal een verschil in belastingdruk 
van ten minste 70 à 100 % met het sub-
stitutieprodukt bier volgens alle elemen­
taire ervaringsgegevens betreffende het 
concurrentiemechanisme echter stellig 
een zeer merkbare concurrentiebeper-
king ten nadele van wijn ten gevolge 
hebben. Ook bij een verschil in belasting­
druk van 50 %, als in Uw interlocutoire 
arrest aangenomen, zou ik dit nog het 
geval achten, wanneer andere indicato­
ren, zoals in casu, in de richting van een 
nog groter verschil wijzen. Een merkbare 
concurrentiebeperking ten nadele van 
wijn betekent dan naar mijn oordeel ipso 
facto een zijdelingse bescherming van de 
concurrerende produktie van bier als in 
artikel 95, tweede alinea, bedoeld. 
2309
CONCLUSIE VAN DE HEER VERLOREN VAN THEMAAT — ZAAK 170/78 
Hoewel die vraag in de onderhavige pro­
cedure uiteraard niet aan de orde is en 
dus ook niet definitief beantwoord kan 
worden, begrijp ik echter, dat U ook be­
langstelling hebt voor de precedentwer­
king die Uw rechtspraak in de onderha­
vige zaak kan hebben voor de beoorde­
ling van de belastingverhoudingen in 
Lid-Staten, die zowel wijn als bier pro­
duceren. Met de advocaat-generaal 
Reischl ben ik van oordeel, dat de argu­
menten van de Commissie om in die lan­
den een hogere belasting op bier dan op 
wijn toe te laten, mede in het licht van 
Uw door de Commissie geciteerde recht­
spraak, sterk zijn. Uit het voor de toer 
passing van artikel 95, tweede alinea, als 
eerder opgemerkt naar mijn oordeel es­
sentiële gezichtspunt van de prijsconcur­
rentie voeg ik daar nog aan toe, dat de 
produktie van wijn althans zolang naar 
mijn oordeel niet zijdelings beschermd 
wordt door hogere belasting op bier als 
de bierprijs inclusief belastingen niet ho­
ger ligt dan de prijzen van de daarmede 
concurrerende wijnen. Zodra de prijzen 
van bier als gevolg van de daarop gehe­
ven belastingen aanmerkelijk hoger zou­
den komen te liggen dan de vergelijkbare 
wijnprijzen zou ik de mogelijkheid van 
schending van artikel 95, tweede alinea, 
niet a priori uit willen sluiten. De ont­
wikkeling van de omvang van de binnen­
landse bierproduktie en van de bierinvoer 
in de betrokken landen zal bij een defini­
tief oordeel mijns inziens echter mede 
een rol kunnen spelen. Deze rechts-
onderzekerheid versterkt uiteraard de 
wenselijkheid om de belastingverhouding 
tussen wijn en bier voor alle Lid-Staten 
definitief te regelen door middel van har­
monisatie van wetgeving. Juist bij hante­
ring van de prijsmaatstaf als relevante 
maatstaf lijkt mij in beginsel een symme­
trische toepassing van artikel 95, tweede 
alinea, ten aanzien van hoofdzakelijk 
bierproducerende en ten aanzien van 
hoofdzakelijk wijnproducerende landen 
op de aangegeven gronden niet tot uit 
gemeenschapsoogpunt onaanvaardbare 
gevolgen te leiden. Het probleem van de 
juiste belastingverhouding tussen wijn en 
bier behoeft derhalve naar mijn oordeel 
niet tot een andere conclusie uit de toe­
gepaste vergelijkingen van de be­
lastingdruk te leiden dan hiervoor werd 
bereikt. 
2.6. De protectionistische tendens 
De na de aanvullende conclusie van de 
advocaat-generaal Reischl beschikbaar 
gekomen gegevens bevestigen ook op 
duidelijke wijze de in rechtsoverweging 
24 van Uw interlocutoire arrest vastge­
stelde protectionistische tendens. Op 
grond van de artikelen 169 en 171 van 
het Verdrag, als uitgelegd in Uw eerder 
geciteerde rechtspraak, is voor de toepas­
sing van dit criterium beslissend, hoe de 
belastingverhouding tussen bier en wijn 
zich in het Verenigd Koninkrijk ontwik­
keld heeft tussen de datum van toetre­
ding en de datum van indiening van het 
verzoekschrift. 
Blijkens de door de Commissie ver­
strekte, en door het Verenigd Koninkrijk 
ten aanzien van de ontwikkelingstendens 
tijdens de aldus relevante periode van 
1973-1978 niet bestreden gegevens, steeg 
de belastingratio tussen bier en wijn van 
1 : 3,2 op 1 januari 1974 tot 1 : 4,2 op 27 
maart 1974 en tot 1 : 5,6 op 16 april 
1975. Op 1 juli 1977 begon een lichte da­
ling van de belastingratio tot 1 :5,3, 
welke belastingratio voor de onderhavige 
procedure beslissend is. Uit de door de 
2310
COMMISSIE / VERENIGD KONINKRIJK 
Commissie verstrekte consumptiegege-
vens blijkt, dat de accijnsverhoging in 
1975 gepaard ging met een daling van 
het wijnverbruik per hoofd van de bevol­
king. Het veband tussen accijnshoogte en 
verbruik per hoofd van de bevolking 
wordt echter nog veel duidelijker aange­
toond door de gegevens over de ontwik­
keling ná 1978. In 1980 daalde de belas-
tingratio tussen bier en wijn tot 1 : 4,9 en 
in 1981 tot het niveau van 1974 van 
1 : 4,2. Gelijktijdig ging het wijnverbruik 
per hoofd van de bevolking aanmerkelijk 
omhoog (van 5,41 liter per hoofd in 
1977 tot 7,8 liter per hoofd in 1981), ter­
wijl het bierverbruik van 1979 tot 1981 
voor het eerst sinds 1972 daalde en wel 
van 122,1 liter tot 111,5 liter per hoofd 
van de bevolking. Door middel van haar 
eigen cijfers bevestigd het Verenigd Ko­
ninkrijk deze ontwikkelingen. Het erkent 
ook de relatie die bestaat tussen belas­
tingdruk en verbruik en trok uit de ont­
wikkelingen na 1978 in zijn rapport van 
1 december 1981 en tijdens de laatste zit­
ting de conclusie, dat de in Uw interlo­
cutoire arrest vastgestelde protectionisti­
sche tendens thans geheel geëlimineerd 
is. Daargelaten, dat deze conclusie in 
vergelijking tot de belastingverhouding 
op 1 januari 1974 onjuist is, heb ik al op­
gemerkt, dat voor de vaststelling van een 
protectionistische tendens in de onderha­
vige procedure alleen de ontwikkeling 
tussen 1973 en 1978 relevant is. Voor 
deze periode wordt de aanwezigheid van 
een protectionistische tendens ook door 
het genoemde rapport van het Verenigd 
Koninkrijk bevestigd. 
Aan deze opmerkingen voeg ik nog toe, 
dat de vaststelling van een protectionisti­
sche tendens in een relevante tijdsperiode 
weliswaar een belangrijke aanwijzing 
kan vormen voor een schending van arti­
kel 95, tweede alinea, maar dat deze 
aanwijzing op zich zelf toch niet beslis­
send kan zijn voor de toepassing van dit 
voorschrift. Beslissend is veeleer uiteinde­
lijk of op het voor de vaststelling van een 
verdragsschending relevante tijdstip de 
belastingdruk op ingevoerde produkten 
zoveel hoger is dan de belastingdruk op 
binnenlandse substitutieprodukten, dat 
aangenomen moet worden, dat de bin­
nenlandse produktie van de substitutie­
produkten zijdelings wordt beschermd 
door de belasting op de ingevoerde pro­
dukten. Conclusies op dit laatste punt 
kunnen wèl ondersteund worden door 
een gelijktijdig geconstateerde toeneming 
in de tijd van het verschil in belasting­
druk. 
3. Slotopmerkingen en conclusie 
3.1. De kenmerken van de mededingings-
verhouding tussen wijn en bier 
Voor de uit concurrentieoogpunt rele­
vante goedkope wijnsoorten acht ik met 
de Commissie en de advocaat-generaal 
Reischl de verschillen in produktiestruc-
tuur tussen wijn en bier uiteindelijk niet 
van groot belang. In de eerste plaats zul­
len verschillen in produktiekosten als 
eerder opgemerkt tot uiting komen in 
prijsverschillen, zodat zij bij het hanteren 
van de prijsmaatstaf automatisch in de 
vergelijking van de belastingdruk worden 
verwerkt. In de tweede plaats worden 
zowel de meest relevante goedkope wij­
nen als bier meestal in grootschalige pro-
duktieprocessen geproduceerd, zoals de 
Commissie en de advocaat-generaal 
Reischl reeds hebben opgemerkt. 
De grote verschillen in structuur van de 
afzetmarkten voor wijn en bier acht ik 
uiteindelijk ook geen beletsel om tot een 
duidelijke vergelijking van de belasting­
druk te komen. Uit de niet-toepasselijk-
heid van artikel 97 volgt reeds, dat bij de 
2311
AANVULLENDE CONCLUSIE VAN DE HEER REISCHL — ZAAK 170/78 
toepassing van artikel 95, tweede alinea, 
niet met gemiddelde belastingpercentages 
op alle ingevoerde wijn mag worden ge­
werkt. Uit de doelstelling van artikel 95, 
tweede alinea, in verbinding met het al­
gemene systeem van het Verdrag vloeit 
veeleer voort, dat het bewijs van een dui­
delijk concurrentiebeperkend effect ten 
aanzien van ingevoerde produkten met 
een voor deze produkten afzonderlijk of 
gezamenlijk niet te verwaarlozen markt­
aandeel reeds voldoende is om strijd met 
dit voorschrift aanwezig te achten. Een 
dergelijk niet te verwaarlozen marktaan­
deel wordt blijkens de door het Verenigd 
Koninkrijk zelf verstrekte gegevens reeds 
gevormd door de verkoop van wijn in 
supermarkten en door andere detailhan­
delaren, die wijn en bier verkopen, ter­
wijl het marktaandeel van de relevante 
goedkope wijnen in het totale wijnaan-
bod blijkens de door de twee partijen in 
de procedure en door de Italiaanse rege­
ring verstrekte gegevens op ten minste 
20 % kan worden geschat. Een markt­
aandeel van 5 à 10 % zou, als eerder op­
gemerkt, naar mijn oordeel al voldoende 
zijn geweest. 
De overgelegde gegevens voor prijzen en 
verbruik van wijn en bier bevestigen ten­
slotte, dat in de mededingingsverhouding 
tussen wijn en bier prijsverhoudingen en 
de daarin voor de consumenten begrepen 
belastingen een duidelijk aantoonbare en 
ook door het Verenigd Koninkrijk er­
kende rol spelen. 
De in rechtsoverweging 24 van Uw inter­
locutoire arrest nog gesignaleerde on­
zekerheden omtrent de mededingings­
verhouding tussen wijn en bier kunnen 
naar mijn oordeel dus thans als vol­
doende opgeheven worden beschouwd. 
3.2. De rechtsgevolgen van de vaststelling 
van een verdragsscbending door het 
Verenigd Koninkrijk 
Zoals bijvoorbeeld ook bij Uw arresten-
betreffende schending van artikel 30 van 
het EEG-Verdrag vaak het geval is, zijn 
de rechtsgevolgen die het Verenigd Ko­
ninkrijk ingevolge artikel 171 van het 
Verdrag uit een veroordeling in de on­
derhavige zaak moet afleiden niet nauw­
keurig vast te stellen. In dit opzicht be­
staat bij een veroordeling ingevolge arti­
kel 95, tweede alinea, stellig ook een veel 
grotere onzekerheidsmarge dan bij een 
veroordeling op grond van artikel 95, 
eerste alinea. Vast staat naar mijn oor­
deel in de onderhavige zaak in elk geval, 
dat het Verenigd Koninkrijk na een ver­
oordeling niet weer terug mag keren tot 
een protectionistische tendens in de ont­
wikkeling van de belastingverhouding. 
Reeds dit resultaat maakt naar mijn oor­
deel duidelijk, dat de Commissie ook na 
de ombuiging van de tendens in het Ver­
enigd Koninkrijk in de periode van 1977 
tot 1981 een legitiem belang behield bij 
de voortzetting van de procedure. Ik ver­
wijs in dit verband ook naar de uitvoe­
rige uiteenzettingen over deze vraag van 
het legitieme belang in de conclusie van 
de advocaat-generaal Lagrange in de 
reeds geciteerde zaak 7/61. 
Naar mijn oordeel moet uit algemene er­
varingen met betrekking tot het concur-
rentiemechanisme, alsmede uit de door 
partijen overgelegde gegevens echter ook 
worden afgeleid, dat een zijdelingse be­
scherming van de produktie van bier in 
elk geval blijft bestaan, zolang de belas­
tingdruk op de relevante goedkope wij­
nen, gemeten aan de prijs zonder belas­
ting, ten minste 30 % hoger blijft dan de 
2312
COMMISSIE / VERENIGD KONINKRIJK 
belastingdruk op bier. Weliswaar valt 
naar mijn oordeel niet uit te sluiten, dat 
ook bij een geringer verschil in belasting­
druk nog een zijdelingse bescherming 
van bier a'anwezig blijft, maar dit zou 
dan toch met meer bewijsmateriaal moe­
ten worden aangetoond dan thans is 
overgelegd. 
Aangezien de te veel geheven belastingen 
wel zullen zijn afgewenteld op de consu­
ment, lijkt de door het Verenigd Konink­
rijk gevreesde terugvordering van te veel 
geheven belastingen in casu af te stuiten 
op de uitsluiting van dergelijke terug­
vorderingen in Uw arrest in de zaak Just 
(zaak 55/79, Jurispr. 1980, blz. 431). 
3.3. Conclusie 
Concluderend stel ik U voor conform het verzoekschrift van de Commissie 
te beslissen, dat het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ier-
land op de aangegeven gronden de uit artikel 95, tweede alinea, van het 
Verdrag voortvloeiende verplichtingen niet is nagekomen. Wat de proces­
kosten betreft, levert de omstandigheid, dat de Commissie pas na herhaalde 
stappen van de zijde van Uw Hof alle voor de beoordeling van haar verzoek­
schrift noodzakelijke gegevens heeft verschaft, naar mijn oordeel een bijzon­
dere reden op, als bedoeld in de eerste alinea van artikel 69, § 3 van het 
Reglement voor de procesvoering, om het Verenigd Koninkrijk uitsluitend 
zijn eigen proceskosten te doen dragen. 
2313