62024CC0168
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΝΙΚΟΛΑ ΑΙΜΙΛΙΟΥ
της 27ης Μαρτίου 2025 (
1
)
Υπόθεση C‑168/24
PMJC SAS
κατά
[W] [X],
[M] [X],
[X] Créative SAS
[αίτηση του Cour de cassation(Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Γαλλία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Σήματα – Οδηγίες 2008/95/ΕΚ και 2015/2436 – Λόγοι έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος – Παραπλανητική χρήση – Σήμα αποτελούμενο από το επώνυμο του δημιουργού – Εκχώρηση σήματος – Ενέργειες του νέου δικαιούχου πρόσφορες να πείσουν το κοινό ότι ο δημιουργός εξακολουθεί να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα»
I. Εισαγωγή
1.
Σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, ο δικαιούχος του σήματος είναι δυνατόν να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του εάν, μεταξύ άλλων, λόγω της εκ μέρους του χρήσης του σήματος, για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τα οποία ή τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ενδέχεται να παραπλανηθεί το κοινό ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση αυτών των προϊόντων ή υπηρεσιών (
2
).
2.
Στο παρελθόν, το ζήτημα της κρισιμότητας του εν λόγω κανόνα συζητήθηκε στο πλαίσιο σημάτων τα οποία αποτελούνταν από το όνομα του αρχικού δημιουργού και κατασκευαστή των εν λόγω προϊόντων, υπό συνθήκες κατά τις οποίες ο δημιουργός δεν είχε πλέον σχέση με την επιχείρηση που είναι δικαιούχος των σημάτων. Συναφώς, το Δικαστήριο διευκρίνισε στην απόφαση Emanuel (
3
) ότι μόνη η διάρρηξη του δεσμού μεταξύ του δημιουργού, αφενός, και του δικαιούχου του σήματος, αφετέρου, δεν καθιστά, λόγω μόνον της ιδιαιτερότητας αυτής, ένα τέτοιο σήμα παραπλανητικό και, ως εκ τούτου, ο δικαιούχος, εξ αυτού του λόγου, δεν μπορεί να απολέσει τα δικαιώματά του επί του σήματος.
3.
Ωστόσο, στην υπό κρίση υπόθεση εξετάζεται η ως άνω παραδοχή υπό το πρίσμα κάπως πιο περίπλοκων περιστάσεων.
4.
Ειδικότερα, η υπό κρίση υπόθεση αφορά τη γαλλική εταιρία [W] [X], η οποία ιδρύθηκε από τον [W] [X] για την εμπορία ενδυμάτων και αξεσουάρ μόδας. Μετά την πτώχευσή της, τα δικαιώματα επί δύο γαλλικών σημάτων –αμφότερα αποτελούμενα από το επώνυμο του [W] [X] (στο εξής: επίμαχα σήματα)– εκχωρήθηκαν στην PMJC, μια société par actions simplifiée (ιδιωτική κεφαλαιουχική εταιρία) (στο εξής: PMJC).
5.
Αρχικά, ο [W] [X] συνέχισε τη συνεργασία του με την ως άνω εταιρία, αργότερα όμως ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους και ενεπλάκησαν σε δικαστική διαμάχη, η οποία οδήγησε, μεταξύ άλλων, στην παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η εταιρία PMJC στρέφεται κατά του [W] [X] για αθέμιτο ανταγωνισμό ισχυριζόμενη ότι προσέβαλε τα δικαιώματά της ως εταιρίας επί των επίμαχων σημάτων. Με ανταγωγή, ο [W] [X] ζητεί την έκπτωση της PMJC από τα δικαιώματά της επί των ανωτέρω σημάτων, με την αιτιολογία ότι η PMJC εκμεταλλεύεται τα σήματα κατά τρόπο που δημιουργεί στο κοινό την εντύπωση ότι ο [W] [X] εξακολουθεί να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα.
6.
Στο πλαίσιο αυτό, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία), το οποίο επιλήφθηκε της υποθέσεως, διερωτάται αν το δίκαιο της Ένωσης επιτρέπει την κήρυξη έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος αποτελούμενο από το επώνυμο του αρχικού δημιουργού λόγω της εκμετάλλευσής του, μετά την εκχώρησή του σε τρίτον, υπό συνθήκες πρόσφορες να πείσουν πράγματι το κοινό ότι ο αρχικός δημιουργός εξακολουθεί να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα, ενώ τούτο δεν συμβαίνει πλέον.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
7.
Το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/95 προέβλεπε ότι «[ο] δικαιούχος του σήματος είναι δυνατόν να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του εάν, μετά την ημερομηνία καταχώρισης:
[…]
β)
λόγω της χρήσης του σήματος από τον δικαιούχο, ή με τη συγκατάθεσή του για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ενδέχεται να παραπλανηθεί το κοινό ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση των προϊόντων ή υπηρεσιών αυτών».
8.
Η εν λόγω διάταξη έχει, κατ’ ουσίαν, πανομοιότυπη διατύπωση με το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 89/104 (
4
), που ίσχυε πριν εκδοθεί η οδηγία 2008/95.
9.
Εν συνεχεία, η οδηγία 2008/95 αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2015/2436. Το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 έχει και πάλι, κατ’ ουσίαν, πανομοιότυπη διατύπωση με το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 (και με το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 89/104) (
5
).
10.
Πράγματι, κατά το άρθρο 20 της οδηγίας 2015/2436, «[ο] δικαιούχος του σήματος είναι δυνατόν να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του εάν, μετά την ημερομηνία καταχώρισης, το σήμα:
[…]
β)
λόγω της χρήσης του σήματος από τον δικαιούχο ή με τη συγκατάθεση του δικαιούχου για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τα οποία/τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ενδέχεται να παραπλανηθεί το κοινό ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση αυτών των προϊόντων ή υπηρεσιών».
Β.
Το εθνικό δίκαιο
11.
Δυνάμει του άρθρου L. 714-6, δεύτερη περίπτωση, του Code de la proprieté intellectuelle (κώδικα διανοητικής ιδιοκτησίας), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση υπόθεσης, κηρύσσεται έκπτωτος των δικαιωμάτων του ο δικαιούχος σήματος που έχει καταστεί πρόσφορο να παραπλανήσει, ιδίως όσον αφορά τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση του προϊόντος ή της υπηρεσίας.
III. Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου και το προδικαστικό ερώτημα
12.
Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η εταιρία [W] [X], η οποία ιδρύθηκε το 1978 από τον [W] [X] για την εμπορία ενδυμάτων και αξεσουάρ μόδας, υπήχθη σε πτωχευτική διαδικασία. Κατά το πέρας της πτωχευτικής διαδικασίας, τα ενσώματα και άυλα στοιχεία του ενεργητικού της εταιρίας, συμπεριλαμβανομένων, ιδίως, των δικαιωμάτων επί του επίδικου σήματος, ήτοι του σήματος «[W] [X]» αριθ. 1640795 (
6
) και του σήματος «[W] [X]» αριθ. 3201616 (
7
), εκχωρήθηκαν στην PMJC το 2012.
13.
Ο [W] [X] συνέχισε τη συνεργασία του με την PMJC έως την προβλεπόμενη στη σύμβαση προθεσμία, ήτοι τις 31 Δεκεμβρίου 2015.
14.
Στις 21 Ιουνίου 2018 η PMJC άσκησε αγωγή κατά του [W] [X]. Υποστήριξε ότι, συνεχίζοντας τις επαγγελματικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητές του μέσω της εταιρίας [X] Creative, μιας société par actions simplifiée (ιδιωτικής κεφαλαιουχικής εταιρίας), ο [W] [X] επιδιδόταν σε αθέμιτο ανταγωνισμό και προσέβαλλε τα δικαιώματά της επί των επίμαχων σημάτων. Με ανταγωγή, ο [W] [X] ζήτησε την έκπτωση της PMJC από τα δικαιώματά της επί των ανωτέρω σημάτων, διότι, κατά την άποψή του, η εν λόγω εταιρία προέβη σε παραπλανητική χρήση τους μεταξύ του τέλους του 2017 και των αρχών του 2019, και συγκεκριμένα κατά τρόπο ο οποίος δημιουργούσε στο κοινό την εντύπωση ότι ο [W] [X] είναι ο δημιουργός των προϊόντων επί των οποίων τίθενται τα σήματα.
15.
Ενώ η ως άνω ανταγωγή απορρίφθηκε πρωτοδίκως, το Cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισιού, Γαλλία) την έκανε δεκτή και, με απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2022, κήρυξε την PMJC έκπτωτη των δικαιωμάτων της επί των επίμαχων σημάτων.
16.
Κατά την ανωτέρω απόφαση, το δίκαιο της Ένωσης δεν αντίκειται στην κήρυξη της έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος αποτελούμενου από το επώνυμο δημιουργού, εφόσον ο δικαιούχος του σήματος πείθει πράγματι με τη συμπεριφορά του το κοινό ότι ο εν λόγω δημιουργός εξακολουθεί να μετέχει στον σχεδιασμό των προϊόντων ή δημιουργεί αρκούντως σοβαρό κίνδυνο παρόμοιας παραπλάνησης.
17.
Το Cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισιού) έκρινε ότι τούτο συμβαίνει εν προκειμένω, δεδομένου ότι η PMJC έχει καταδικαστεί δύο φορές για προσβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας του [W] [X] σχετικά με πρόσφατα έργα του που δεν είχαν εκχωρηθεί στην PMJC το 2012. Η απόφαση του εφετείου καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα επίμαχα σήματα κατέστησαν παραπλανητικά, λόγω του ότι η χρήση τους συνίσταται στην τοποθέτησή τους επί προϊόντων που φέρουν διακοσμητικά στοιχεία τα οποία συνιστούν πράξεις προσβολής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας του [W] [X].
18.
Η PMJC άσκησε αναίρεση ενώπιον του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
19.
Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, η PMJC βάλλει κατά της αποφάσεως του Cour d’appel de Paris (εφετείου Παρισιού), παραπέμποντας, ιδίως, στην απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Emanuel. Κατά την PMJC, η ανωτέρω απόφαση έχει την έννοια ότι η συμπεριφορά της, ακόμη και αν είχε σκοπό να πείσει τον καταναλωτή ότι ο [W] [X] εξακολουθεί να είναι ο δημιουργός των προϊόντων που φέρουν τα επίμαχα σήματα ή ότι μετέχει στη δημιουργία τους, δεν δύναται να επηρεάσει τα σήματα αυτά καθεαυτά.
20.
Λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών απόψεων ως προς την ερμηνεία της αποφάσεως Emanuel, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2008/95] και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της [οδηγίας 2015/2436] την έννοια ότι αντίκεινται στην κήρυξη έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος το οποίο αποτελείται από το επώνυμο δημιουργού για τον λόγο ότι η εκμετάλλευση του σήματος, μετά την εκχώρησή του, γίνεται υπό συνθήκες πρόσφορες να πείσουν πράγματι το κοινό ότι ο ανωτέρω δημιουργός εξακολουθεί να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα, ενώ τούτο δεν συμβαίνει πλέον;»
21.
Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η PJMC, η Γαλλική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
IV. Ανάλυση
22.
Η υπό κρίση υπόθεση αφορά τον κανόνα του δικαίου της Ένωσης κατά τον οποίο ο δικαιούχος του σήματος είναι δυνατόν να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του εάν, «λόγω της χρήσης του σήματος από τον δικαιούχο […] για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τα οποία/τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ενδέχεται να παραπλανηθεί το κοινό ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση αυτών των προϊόντων ή υπηρεσιών» (
8
).
23.
Όσον αφορά τις συγκεκριμένες περιστάσεις στο πλαίσιο των οποίων πρέπει να εξεταστεί ο ως άνω κανόνας, επισημαίνω ότι από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η PMJC έχει καταδικαστεί δύο φορές για προσβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας του [W] [X]. Ωστόσο, από τη διατύπωση του προδικαστικού ερωτήματος προκύπτει ότι το ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι ευρύτερο και σχετίζεται με το αν ο ανωτέρω κανόνας καλύπτει την περίπτωση κατά την οποία ο δικαιούχος του σήματος εκμεταλλεύεται σήμα αποτελούμενο από ονοματεπώνυμο κατά τρόπο που δημιουργεί στο κοινό την εντύπωση ότι ο εν λόγω δημιουργός εξακολουθεί να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα, ενώ τούτο δεν συμβαίνει πλέον. Επομένως, η ανάλυση στις παρούσες προτάσεις θα στηριχθεί στην εν λόγω (ευρύτερη) παραδοχή, όπως αυτή τίθεται στο προδικαστικό ερώτημα.
24.
Θα ξεκινήσω την ανάλυσή μου εξετάζοντας την απόφαση Emanuel, η οποία αποτελεί το κύριο στοιχείο της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου (Α). Εν συνεχεία, θα εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους ο εφαρμοστέος κανόνας του δικαίου της Ένωσης δεν αντιτίθεται, κατ’ αρχήν, στην κήρυξη έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος αποτελούμενου από το όνομα δημιουργού όταν το σήμα αυτό χρησιμοποιείται κατά τον προαναφερθέντα τρόπο, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, ότι η εν λόγω χρήση έχει ως αποτέλεσμα να εμποδίζεται η εκπλήρωση της βασικής λειτουργίας του (Β). Τέλος, θα εξετάσω το επιχείρημα της PMJC που απορρέει από το άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) (Γ).
Α.
Η απόφαση Emanuel
25.
Στην παρούσα υποενότητα θα αναλύσω το σκεπτικό της ανωτέρω αποφάσεως (1) και θα εξηγήσω γιατί, σε αντίθεση με όσα υποστηρίζει η PMJC, η ανωτέρω απόφαση δεν δίνει απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα (2).
1. Το σκεπτικό
26.
Η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Emanuel αφορούσε σήματα ειδών μόδας τα οποία αποτελούνταν από το όνομα της Elisabeth Emanuel, σχεδιάστριας νυφικών η οποία έγινε γνωστή μετά τον σχεδιασμό του νυφικού της πριγκίπισσας Νταϊάνα (
9
). Στο μέτρο που αφορά την υπό κρίση υπόθεση, η E. Emanuel μεταβίβασε την επιχείρησή της σε τρίτον, πράξη η οποία είχε ως συνέπεια, εν τέλει, την εκχώρηση καταχωρισμένου σήματος που αποτελούνταν από το όνομά της, και στη συνέχεια επήλθε διάρρηξη των δεσμών μεταξύ της Emanuel και του δικαιούχου του σήματος. Εν συνεχεία, ο νέος δικαιούχος ζήτησε την καταχώριση αναθεωρημένης εκδοχής του εν λόγω σήματος, το οποίο εξακολουθούσε να περιλαμβάνει το όνομα της E. Emanuel. Στο στάδιο αυτό, η E. Emanuel εκτίμησε ότι, δεδομένου ότι είχαν διαρραγεί όλες οι σχέσεις μεταξύ αυτής και της επιχείρησης του νέου δικαιούχου, το σήμα είχε καταστεί παραπλανητικό. Ως εκ τούτου, άσκησε ανακοπή κατά της καταχώρισης του τροποποιημένου σήματος και ζήτησε να κηρυχθεί έκπτωτος ο νέος δικαιούχος από τα δικαιώματά του επί του αρχικού σήματος.
27.
Τα ερωτήματα που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο αφορούσαν, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα αν το γεγονός ότι η E. Emanuel δεν είχε πλέον καμία σχέση με τον σχεδιασμό των προϊόντων που έφεραν σήματα αποτελούμενα από το όνομά της καθιστούσε τα εν λόγω σήματα παραπλανητικά (με αποτέλεσμα να μην μπορούν να καταχωριστούν) και αν έχουν καταστεί πρόσφορα να παραπλανήσουν (και, κατά συνέπεια, έπρεπε να κηρυχθεί έκπτωτος ο δικαιούχος τους) (
10
).
28.
Το Δικαστήριο απάντησε αρνητικά και στις δύο αυτές περιπτώσεις.
29.
Κατ’ αρχάς, εξέτασε το ζήτημα της άρνησης καταχώρισης λόγω του παραπλανητικού χαρακτήρα του σήματος.
30.
Το συγκεκριμένο ζήτημα διεπόταν και εξακολουθεί να διέπεται από τον κανόνα σύμφωνα με τον οποίο «τα σήματα που θα μπορούσαν να παραπλανήσουν το κοινό, για παράδειγμα ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση του προϊόντος ή της υπηρεσίας», «δεν καταχωρίζονται ή, εάν έχουν καταχωρισθεί, είναι δυνατόν να κηρυχθούν άκυρα» (
11
).
31.
Συναφώς, το Δικαστήριο κατέληξε, κατ’ ουσίαν, στο συμπέρασμα ότι η διάρρηξη του δεσμού μεταξύ του δημιουργού και της επιχείρησης η οποία είναι δικαιούχος του σήματος που αποτελείται από το όνομα του εν λόγω δημιουργού δεν καθιστά, αυτή καθεαυτήν, το σήμα παραπλανητικό και, επομένως, δεν επηρεάζει, αυτή καθεαυτήν, τη δυνατότητα καταχώρισής του. Μολονότι το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι ο καταναλωτής μπορεί να επηρεασθεί κατά την αγορά ενδύματος το οποίο φέρει σήμα αποτελούμενο από ονοματεπώνυμο λόγω (εσφαλμένης) πεποίθησης ότι συγκεκριμένο άτομο, όπως η Ε. Emanuel σε εκείνη την υπόθεση, σχεδίασε το ένδυμα, δεν μπορεί η εν λόγω πεποίθηση να καθιστά, αυτή καθεαυτήν, παραπλανητικό ένα τέτοιο σήμα διότι η επιχείρηση που είναι η νέα δικαιούχος του σήματος εξακολουθεί να εγγυάται τα χαρακτηριστικά και την ποιότητα του φέροντος το επίμαχο σήμα προϊόντος (
12
).
32.
Το ως άνω συμπέρασμα απηχεί τη γενική παραδοχή ότι η βασική λειτουργία του σήματος είναι, σε τελική ανάλυση, να χρησιμεύει για τον προσδιορισμό της προελεύσεως ενός προϊόντος και να εγγυάται ότι μία μόνον επιχείρηση είναι υπεύθυνη για την ποιότητα των προϊόντων (ή των υπηρεσιών) (
13
). Η ανωτέρω παραδοχή βασίζεται στη λογική ότι το σήμα εγγυάται ότι τα προϊόντα κατασκευάζονται (ή σχεδιάζονται) υπό τον έλεγχο συγκεκριμένης επιχείρησης, ήτοι της δικαιούχου του σήματος (
14
).
33.
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο στηρίχθηκε στην παραδοχή αυτή προκειμένου να εξηγήσει, πρώτον, γιατί ένα σήμα που αποτελείται από ονοματεπώνυμο μπορεί να εκχωρηθεί (εκφεύγοντας ουσιαστικά της σφαίρας ελέγχου του αρχικού δημιουργού) χωρίς το γεγονός αυτό να το καθιστά παραπλανητικό (και να εμποδίζει την καταχώριση της τροποποιημένης εκδοχής του).
34.
Εν συνεχεία, στη σκέψη 53 της αποφάσεως Emanuel, εφάρμοσε την ανωτέρω παραδοχή στην αίτηση της E. Emanuel περί έκπτωσης του δικαιούχου από τα δικαιώματα στο σήμα, κάνοντας λόγο για την ταύτιση των προϋποθέσεων του κρίσιμου λόγου έκπτωσης, αφενός, και των προϋποθέσεων στις οποίες στηρίζεται ο αντίστοιχος λόγος άρνησης καταχώρισης, αφετέρου.
35.
Μολονότι θα επανέλθω κατωτέρω στο τελευταίο αυτό σημείο του σκεπτικού, το συμπέρασμα που συνάγεται από την απόφαση Emanuel έγκειται στο ότι δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι σήμα που αποτελείται από το όνομα σχεδιαστή μόδας καθίσταται παραπλανητικό απλώς και μόνον λόγω διάρρηξης του δεσμού μεταξύ του σχεδιαστή και της επιχείρησης που κατασκευάζει τα προϊόντα που φέρουν το εν λόγω σήμα. Η ως άνω διάρρηξη, από μόνη της, δεν επηρεάζει τη δυνατότητα καταχώρισης ενός σήματος ούτε συνιστά λόγο έκπτωσης από το δικαίωμα επί του σήματος.
36.
Επισημαίνω ότι αντίθετη λύση θα αναιρούσε στην πράξη την ίδια την ικανότητα σήματος αποτελούμενου από το όνομα φυσικού προσώπου να συνιστά αυτόνομο αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών (
15
). Τούτου λεχθέντος, η διαπίστωση αυτή είναι σαφής και μη αμφισβητούμενη στην υπόθεση της κύριας δίκης.
37.
Το ζήτημα που τίθεται είναι οι συνέπειες της δευτερεύουσας διαπίστωσης του Δικαστηρίου στη σκέψη 50 της εν λόγω αποφάσεως. Κατ’ ουσίαν, το Δικαστήριο επισήμανε στην εν λόγω σκέψη ότι, αν αποδεικνυόταν ότι υφίστατο βούληση της νέας δικαιούχου του σήματος να πείσει τους καταναλωτές ότι η E. Emanuel συνεχίζει να είναι η δημιουργός των προϊόντων που φέρουν το εν λόγω σήμα, μια τέτοια συμπεριφορά θα μπορούσε, εν τοιαύτη περιπτώσει, να κριθεί δόλια αλλά δεν θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως παραπλάνηση και, ως εκ τούτου, δεν «επηρεάζει το σήμα καθ’ εαυτό και, κατά συνέπεια, τη δυνατότητα καταχωρίσεώς του» (
16
).
38.
Η PMJC βασίζεται στην ως άνω διαπίστωση προκειμένου να υποστηρίξει ότι, ακόμη και αν αποδεικνυόταν ότι είχε τη βούληση να πείσει τους καταναλωτές ότι ο [W] [X] εξακολουθούσε να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα, τούτο δεν μπορεί να συνιστά λόγο έκπτωσης από τα δικαιώματα επί των επίμαχων σημάτων. Από τις παρατηρήσεις της PMJC προκύπτει, κατ’ ουσίαν, ότι, μολονότι η κρίση του Δικαστηρίου στη σκέψη 50 της αποφάσεως Emanuel αφορά καταχώριση σήματος, εφαρμόζεται mutatis mutandis στην έκπτωση υπό το πρίσμα της παρατήρησης του Δικαστηρίου στη σκέψη 53 της εν λόγω αποφάσεως, κατά την οποία η περίπτωση της έκπτωσης και η περίπτωση της καταχώρισης, λαμβανομένης υπόψη της ταύτισης των εφαρμοστέων προϋποθέσεων, χρήζουν της ίδιας εκτίμησης.
39.
Εν συνεχεία, θα εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους η ως άνω άποψη δεν είναι ορθή.
2. Επί του ακριβούς περιεχομένου της αποφάσεως Emanuel
40.
Προκειμένου να γίνει κατανοητό το ακριβές περιεχόμενο της αποφάσεως Emanuel, είναι αναγκαίο να εξεταστούν διεξοδικότερα οι συνέπειές της όσον αφορά (α) την περίπτωση της καταχώρισης, αφενός, και (β) την περίπτωση της έκπτωσης, αφετέρου.
α) Καταχώριση
41.
Κατ’ αρχάς, επισημαίνεται ότι η εξέταση του λόγου άρνησης της καταχώρισης λόγω του παραπλανητικού χαρακτήρα του σήματος (το περιεχόμενο του οποίου περιγράφεται στο σημείο 30 των παρουσών προτάσεων) πραγματοποιείται μόνο σε σχέση με το σημείο που υποβάλλεται προς καταχώριση, βάσει των εγγενών χαρακτηριστικών του (
17
) (τα οποία εξετάζονται σε σχέση με τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τα οποία ζητείται η καταχώριση και βάσει της αντίληψης του κοινού) (
18
).
42.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έκρινε ότι, «προκειμένου να διαπιστωθεί ότι το σήμα καταχωρίσθηκε κατά παράβαση του σχετικού με τον κίνδυνο παραπλανήσεως λόγου απαραδέκτου, πρέπει να αποδειχθεί ότι το σημείο που κατατέθηκε με σκοπό την καταχώρισή του ως σήματος δημιουργούσε αφ’ εαυτού τέτοιον κίνδυνο» (
19
).
43.
Ομοίως, από τη νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου επί του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 2017/1001 (αντίστοιχη διάταξη στο πλαίσιο του σήματος της ΕΕ) προκύπτει ότι η δυνατότητα εφαρμογής του λόγου απαραδέκτου που στηρίζεται στην παραπλάνηση προϋποθέτει αρκούντως συγκεκριμένη περιγραφή των πιθανών χαρακτηριστικών των προϊόντων και των υπηρεσιών που καλύπτονται από το σήμα, ούτως ώστε ο καταναλωτής στον οποίο απευθύνεται το σήμα να σχηματίσει την πεποίθηση ότι τα προϊόντα έχουν ορισμένα χαρακτηριστικά τα οποία στην πραγματικότητα δεν διαθέτουν (
20
).
44.
Αντιθέτως, η χρήση του σήματος από τον δικαιούχο του δεν ασκεί επιρροή όσον αφορά την εξέταση της δυνατότητας καταχώρισης ενώ δεν μπορεί να συνεπάγεται αναδρομικώς την ακύρωση της καταχώρισης. Πράγματι, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε, κατ’ ουσίαν, ότι ένα σήμα δεν μπορεί να κηρυχθεί άκυρο εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο το διαχειρίστηκε ο δικαιούχος του (
21
). Από την πλευρά του, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, «στις υποθέσεις κήρυξης ακυρότητας, το ερώτημα που τίθεται είναι αν το σήμα θα έπρεπε εξαρχής να μην έχει καταχωριστεί για λόγους που συνέτρεχαν ήδη κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης καταχώρισης, η δε συνεκτίμηση μεταγενέστερων στοιχείων μπορεί να χρησιμεύσει μόνον για την αποσαφήνιση των περιστάσεων ως είχαν κατά την ημερομηνία εκείνη» (
22
).
45.
Υπό το πρίσμα αυτό, η κρίση του Δικαστηρίου στη σκέψη 50 της αποφάσεως Emanuel (σχετικά με το ότι η δόλια συμπεριφορά δεν ασκεί επιρροή στην καταχώριση) συμβιβάζεται απολύτως με τη λογική που διέπει την εξέταση της δυνατότητας καταχώρισης ενός σημείου ως σήματος. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι η ανωτέρω εξέταση λαμβάνει υπόψη αποκλειστικά και μόνον το σημείο και τον τρόπο με τον οποίο το κοινό αντιλαμβάνεται το σήμα σε σχέση με τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που το φέρουν, τότε, λογικά, μια δόλια συμπεριφορά του δικαιούχου η οποία αποσκοπεί στην παραπλάνηση του κοινού ως προς τον πραγματικό δημιουργό των προϊόντων που φέρουν το σήμα δεν ασκεί επιρροή. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το Δικαστήριο, στην εν λόγω σκέψη, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια τέτοια συμπεριφορά δεν μπορούσε να επηρεάσει τη δυνατότητα καταχωρίσεως του σημείου.
46.
Αντιθέτως, όπως θα εξηγήσω κατωτέρω, από την απόφαση αυτή δεν μπορεί να συναχθεί ότι μια τέτοια συμπεριφορά, αυτή καθεαυτήν, δεν ασκεί επιρροή στο πλαίσιο του επίμαχου στην υπό κρίση υπόθεση λόγου έκπτωσης.
β) Έκπτωση
47.
Η κύρια πηγή σύγχυσης όσον αφορά τις συνέπειες της αποφάσεως Emanuel για την υπό κρίση υπόθεση προέρχεται από τη συνδυασμένη ανάγνωση των σκέψεων 50 και 53 της εν λόγω αποφάσεως. Υπενθυμίζεται ότι, στη σκέψη 50, το Δικαστήριο έκρινε ότι ενδεχόμενη δόλια συμπεριφορά δεν επηρεάζει τη δυνατότητα καταχωρίσεως ενός σημείου ως σήματος. Έπειτα, στη σκέψη 53, περιέχεται μια σύντομη αιτιολογία σχετικά με την έκπτωση από το δικαίωμα επί σήματος, με την οποία το Δικαστήριο εφαρμόζει το προηγούμενο συμπέρασμά του επί της περίπτωσης της καταχώρισης (έλλειψη σημασίας της διάρρηξης του δεσμού), διά παραπομπής στην ταύτιση των προϋποθέσεων που ισχύουν σε αμφότερες τις περιπτώσεις.
48.
Ομολογώ ότι, εκ πρώτης όψεως, τα δύο αυτά χωρία μπορεί να οδηγήσουν στο ίδιο συμπέρασμα με αυτό στο οποίο κατέληξε η PMJC. Πράγματι, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι, καθόσον το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η δόλια συμπεριφορά δεν ασκεί επιρροή όσον αφορά την καταχώριση (σκέψη 50), το ίδιο πρέπει να ισχύει και στο πλαίσιο της έκπτωσης, δεδομένου ότι το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμά του όσον αφορά την έκπτωση στηριζόμενο στη διευκρίνιση ότι οι προϋποθέσεις που ισχύουν σε αμφότερες τις περιπτώσεις είναι οι ίδιες (σκέψη 53).
49.
Ωστόσο, μια προσεκτικότερη ανάγνωση οδηγεί σε διαφορετικό αποτέλεσμα.
50.
Πρώτον, η βασική διαπίστωση της αποφάσεως όσον αφορά την καταχώριση δεν περιλαμβάνεται στη σκέψη 50, αλλά στη σκέψη 49, στην οποία, κατ’ ουσίαν και σε συνδυασμό με τη σκέψη 48, διαλαμβάνεται ότι η διάρρηξη του δεσμού μεταξύ του δημιουργού και του νέου δικαιούχου του σήματος δεν επηρεάζει από μόνη της την καταχώριση σήματος αποτελούμενου από το όνομα του εν λόγω δημιουργού. Το ως άνω συμπέρασμα αποκρυσταλλώνεται εν συνεχεία στη σκέψη 51 της εν λόγω αποφάσεως. Αντιθέτως, η διαπίστωση που διαλαμβάνεται στη σκέψη 50 συμπληρώνει το βασικό συμπέρασμα κάνοντας λόγο για (υποθετική) περίπτωση δόλιας συμπεριφοράς του δικαιούχου (και για το γεγονός ότι δεν επηρεάζει τη δυνατότητα καταχωρίσεως του σήματος). Δεδομένου ότι στη σκέψη 53, κατ’ ουσίαν, το Δικαστήριο επαναλαμβάνει το βασικό συμπέρασμα της σκέψης 51 (διαλαμβάνοντας ότι η διάρρηξη του δεσμού δεν ασκεί επιρροή ούτε στο πλαίσιο της έκπτωσης από τα δικαιώματα του σήματος), είναι φυσικό να θεωρηθεί ότι το εν λόγω συμπέρασμα ως προς την έκπτωση βασίζεται στη βασική διαπίστωσης (ότι δεν ασκεί επιρροή η διάρρηξη του δεσμού) και όχι στην πρόσθετη διαπίστωση της σκέψης 50 (ότι δεν ασκεί επιρροή η δόλια συμπεριφορά).
51.
Δεύτερον, όσον αφορά τη μνεία, στη σκέψη 53, στην ταύτιση των εφαρμοστέων προϋποθέσεων, ακόμη και μια συνοπτική σύγκριση των σχετικών διατάξεων που εφαρμόζονται αντιστοίχως στην άρνηση καταχώρισης και στην έκπτωση αναδεικνύει μια ουσιώδη διάκριση. Μολονότι η απαρίθμηση των εφαρμοστέων κριτηρίων για την εξέταση του παραπλανητικού χαρακτήρα σήματος είναι, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, η ίδια (η φύση, η ποιότητα ή η γεωγραφική προέλευση) η δε απαρίθμηση είναι και στις δύο περιπτώσεις ενδεικτική (για παράδειγμα/ιδίως), τα κρίσιμα στοιχεία για την εξέταση των κριτηρίων αυτών διαφέρουν θεμελιωδώς, όπως επισημαίνουν η Γαλλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή. Συναφώς, το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 (και οι προϊσχύσασες διατάξεις) καθιστά σαφές ότι κατά την εξέταση του επίμαχου λόγου έκπτωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η χρήση του σήματος (μετά την καταχώρισή του). Αντιθέτως, το στοιχείο αυτό δεν ασκεί επιρροή στο στάδιο της καταχώρισης για τους λόγους τους οποίους εξέθεσα στην προηγούμενη υποενότητα.
52.
Κατά συνέπεια, μολονότι δεν είναι σαφές τι ακριβώς εννοούσε το Δικαστήριο επισημαίνοντας ότι οι προϋποθέσεις έκπτωσης από τα δικαιώματα του σήματος και άρνησης καταχώρισης του σήματος που προβλέπονται από τις αντίστοιχες νομοθετικές διατάξεις ήταν οι ίδιες, φρονώ ότι, αν το Δικαστήριο είχε την πρόθεση να αποκλείσει τη σημασία της δόλιας συμπεριφοράς που μνημονεύεται στη σκέψη 50 της αποφάσεως και στο πλαίσιο της έκπτωσης, θα είχε παράσχει ορισμένες ρητές εξηγήσεις. Και τούτο διότι, σε αντίθεση με το στάδιο της καταχώρισης του σήματος, το οποίο στηρίζεται αποκλειστικά στα χαρακτηριστικά του ίδιου του σημείου, δεν υπάρχει προφανής βάση προκειμένου να αγνοηθεί τυχόν δόλια συμπεριφορά μετά την καταχώριση, κατά την εξέταση της έκπτωσης από τα δικαιώματα επί του σήματος.
53.
Τρίτον, από τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης δεν προέκυψε ορισμένη –και ενδεχομένως δόλια– συγκεκριμένη πράξη του νέου δικαιούχου, οι δε δύο πτυχές εκείνης της υπόθεσης έπρεπε να εξεταστούν μόνον υπό το πρίσμα της (απλής) διάρρηξης του δεσμού μεταξύ του δημιουργού και του νέου δικαιούχου του σήματος. Τούτο ενισχύει περαιτέρω το συμπέρασμα ότι το περιεχόμενο της σκέψης 53 της αποφάσεως Emanuel αφορά την έλλειψη σημασίας της διάρρηξης του δεσμού στο πλαίσιο της έκπτωσης (κατ’ αναλογίαν προς όσα είχε επισημάνει το Δικαστήριο στην κύρια παραδοχή όσον αφορά την καταχώριση).
54.
Με βάση τις ανωτέρω εκτιμήσεις, και σύμφωνα με τις απόψεις της Γαλλικής Κυβέρνησης και της Επιτροπής, δεν συμμερίζομαι την άποψη της PMJC ότι η απόφαση Emanuel καθορίζει την απάντηση που πρέπει να δοθεί στο υποβληθέν ερώτημα στην υπό κρίση υπόθεση. Επομένως, πρέπει να εξετασθεί εκ νέου το ζήτημα που θέτει το ερώτημα αυτό.
Β.
Εξέταση του επίμαχου λόγου έκπτωσης
55.
Πριν εξετάσω το περιεχόμενο του επίμαχου λόγου έκπτωσης προκειμένου να προτείνω απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα (2), θα ξεκινήσω την εν λόγω υποενότητα διατυπώνοντας προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με τον ακριβή κανόνα που εφαρμόζεται ratione temporis (1).
1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
56.
Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία τόσο του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 όσο και του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436.
57.
Επισημαίνω ότι η τελευταία οδηγία τέθηκε σε ισχύ από τις 15 Ιανουαρίου 2019. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, κατ’ ουσίαν, η κρίσιμη ημερομηνία προκειμένου να καθοριστεί ποια από τις δύο οδηγίες έχει εφαρμογή είναι η ημερομηνία άσκησης της αγωγής για την κήρυξη εκπτώσεως (
23
).
58.
Επ’ αυτού, μολονότι από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η κύρια αγωγή ασκήθηκε από την PMJC το 2018, κατανοώ ότι η αγωγή για την κήρυξη εκπτώσεως είναι κατ’ ουσίαν η ανταγωγή που άσκησε ο [W] [X]. Ωστόσο, δεν αναφέρεται ημερομηνία κατάθεσης της εν λόγω ανταγωγής. Η μνεία, στη διάταξη περί παραπομπής, ότι, με την ως άνω ανταγωγή, ο [W] [X] προβάλλει παραπλανητική χρήση των επίμαχων σημάτων «μεταξύ του τέλους του 2017 και των αρχών του 2019» υποδηλώνει ότι η ως άνω ανταγωγή είναι, εν πάση περιπτώσει, μεταγενέστερη «των αρχών του 2019». Τούτο με τη σειρά του φαίνεται να υποδηλώνει ότι εφαρμοστέα οδηγία θα μπορούσε να είναι η οδηγία 2015/2436, πράγμα το οποίο εναπόκειται, βεβαίως, στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
59.
Εντούτοις, το ζήτημα ποια από τις δύο οδηγίες είναι εφαρμοστέα καθίσταται, στο παρόν πλαίσιο, άνευ αντικειμένου, διότι ο κανόνας που προκύπτει είναι κατ’ ουσίαν ο ίδιος.
60.
Συναφώς, δεν με πείθει η πρόταση της Επιτροπής ότι η τροποποίηση της απόδοσης του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 στη γαλλική γλώσσα, ήτοι η αντικατάσταση της προγενέστερης διατύπωσης «est propre […] à induire le public en erreur» (
24
) (μπορεί να παραπλανήσει), με τη διατύπωση «risque […] d’induire le public en erreur» (ενέχει τον κίνδυνο παραπλάνησης του κοινού), απηχεί τη βούληση του νομοθέτη να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της διάταξης ώστε να συμπεριλάβει καταστάσεις που δεν μπορούσαν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της στο παρελθόν, ακόμη και καταστάσεις όπου υπάρχει απλώς ενδεχόμενο παραπλάνησης του κοινού.
61.
Σε αντίθεση με την εν λόγω άποψη, φρονώ, αφενός, ότι η προηγούμενη γαλλική διατύπωση «est propre à» υποδήλωνε ήδη την έννοια του κινδύνου παραπλάνησης του κοινού (σε αντιδιαστολή προς την έννοια της πραγματικής παραπλάνησης).
62.
Αφετέρου, πολύ νωρίς, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η επίμαχη εν προκειμένω έκπτωση προϋποθέτει στην πράξη την ύπαρξη «πραγματικής παραπλανήσεως ή ενός αρκούντως σοβαρού κινδύνου παραπλανήσεως του καταναλωτή» (
25
).
63.
Τούτο σημαίνει ότι, μολονότι η πραγματική παραπλάνηση δεν είναι η μόνη περίπτωση κατά την οποία μπορεί να ενεργοποιηθεί ο επίμαχος λόγος έκπτωσης, το κριτήριο που προκύπτει από αυτήν είναι μάλλον αυστηρό και δεν αρκεί απλώς η πιθανότητα παραπλάνησης του κοινού ως προς συγκεκριμένο χαρακτηριστικό του προϊόντος. Αντιθέτως, η έννοια του σοβαρού κινδύνου που χρησιμοποιεί το Δικαστήριο υποδηλώνει, κατά τη γνώμη μου, ότι η ύπαρξη πραγματικής παραπλάνησης πρέπει να πιθανολογείται σφόδρα.
64.
Τέλος, σε άλλες γλωσσικές αποδόσεις δεν φαίνεται να υπήρξε αλλαγή παρόμοια με εκείνη της γαλλικής γλωσσικής απόδοσης (
26
). Υπό το πρίσμα αυτό, το κριτήριο που προκύπτει στο πλαίσιο των δύο οδηγιών πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι το ίδιο και να γίνεται κατανοητό υπό την έννοια που το έχει ερμηνεύσει προηγουμένως το Δικαστήριο. Πράγματι, η αλλαγή αυτή (για την οποία δεν κατέστη δυνατό να εντοπίσω καμία εξήγηση) δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένδειξη της βούλησης του νομοθέτη να καταστήσει ελαστικότερο τον κανόνα, ενώ όλες οι άλλες γλωσσικές αποδόσεις παρέμειναν, στο συγκεκριμένο σημείο, ίδιες (
27
).
65.
Επομένως, στην ανάλυση που ακολουθεί, θα αναφέρομαι, χάριν απλούστευσης, μόνο στο άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 (επισημαίνω όμως ότι το συμπέρασμά μου θα ισχύει και στην περίπτωση που το αιτούν δικαστήριο κρίνει ότι εφαρμοστέα πράξη είναι η οδηγία 2008/95).
2. Επί του πεδίου εφαρμογής του εφαρμοστέου κανόνα
66.
Προκειμένου να διαπιστωθεί αν ο επίμαχος στην υπό κρίση υπόθεση λόγος έκπτωσης μπορεί να εφαρμοστεί σε κατάσταση όπως η περιγραφόμενη στο προδικαστικό ερώτημα, θα εξετάσω το γράμμα του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 (α) και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η εν λόγω διάταξη, καθώς και τους σκοπούς που επιδιώκει η εν λόγω οδηγία (β).
α) Το γράμμα
67.
Όσον αφορά, πρώτον, το γράμμα της εφαρμοστέας διάταξης, επισημαίνω ότι το κριτήριο που διατυπώνεται στο άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 (και στις προϊσχύσασες διατάξεις) ορίζεται από τη χρήση, από τον δικαιούχο ή με τη συγκατάθεσή του, του σήματος, η οποία ενδέχεται να παραπλανήσει το κοινό ως προς τη φύση (κ.λπ.) των προϊόντων και υπηρεσιών που φέρουν το σήμα. Η γλωσσική απόδοση της οδηγίας στα γαλλικά είναι επίσης σαφής όταν αναφέρει ότι ένα σήμα πρέπει να θεωρείται παραπλανητικό όταν η χρήση του ενέχει τον κίνδυνο να παραπλανήσει το κοινό.
68.
Επισημαίνω ότι η διατύπωση της εν λόγω διάταξης είναι πολύ ευρεία.
69.
Αφενός, αναφέρεται στη χρήση του σήματος από τον δικαιούχο του χωρίς ειδικό περιορισμό πέραν του ότι αυτή πρέπει να αφορά το σήμα και να έχει ως αποτέλεσμα το σήμα αυτό να μπορεί να παραπλανήσει το κοινό. Ως εκ τούτου, δεν δίδεται ορισμός της χρήσης του σήματος.
70.
Δεύτερον, από την εν λόγω διάταξη συνάγεται επίσης ότι η παραπλανητική χρήση δεν πρέπει να αφορά, κατ’ ανάγκην, την ποιότητα, τη φύση ή τη γεωγραφική προέλευση των οικείων προϊόντων και υπηρεσιών, όπως προκύπτει από την ενδεικτική απαρίθμηση των κριτηρίων. Από την άποψη αυτή, η εν λόγω ενδεικτική απαρίθμηση καθιστά, κατά τη γνώμη μου, περιττή τη συζήτηση σχετικά με το αν μια «πλάνη περί το πρόσωπο», όπως αυτή που εξετάζεται στην υπό κρίση υπόθεση, μπορεί να συνδεθεί με κάποιο από τα απαριθμούμενα κριτήρια και με ποιο συγκεκριμένο κριτήριο σχετίζεται.
71.
Επομένως, όπως υποστηρίζει και η Γαλλική Κυβέρνηση, δεν μπορώ να καταλάβω γιατί το αντικείμενο της πλάνης, το οποίο μπορεί να ενεργοποιήσει την εφαρμογή του επίμαχου λόγου έκπτωσης, θα πρέπει να περιορίζεται, όπως υποστηρίζει η PMJC, σε τυχόν συγκεκριμένες πτυχές των προϊόντων που φέρουν το σήμα, όπως εκείνες που σχετίζονται με τη σύνθεσή τους ή με έναν συγκεκριμένο τρόπο παραγωγής τους (η εν λόγω διάδικος αναφέρει ως παράδειγμα ένα σήμα το οποίο παραπέμπει σε χρυσό και το οποίο χρησιμοποιείται για προϊόντα που δεν περιέχουν καθόλου χρυσό ή σήμα το οποίο παραπέμπει στη βιολογική παραγωγή για προϊόντα που στην πραγματικότητα είναι βιομηχανικής προέλευσης).
72.
Είναι αληθές ότι, στο πλαίσιο του άρθρου 58, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2017/1001, το οποίο είναι πανομοιότυπο, κατ’ ουσίαν, με το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436, η πρακτική του EUIPO αποδεικνύει ότι η παραπλανητική χρήση σήματος προκύπτει όταν τα χαρακτηριστικά των προϊόντων δεν αντιστοιχούν στο σαφές μήνυμα που μεταδίδεται με το σημείο. Τούτο ισχύει, επί παραδείγματι, για σήμα που περιέχει τα λεκτικά στοιχεία «κατσικίσιο» και «τυρί» και εικονιστικό στοιχείο που απεικονίζει μια κατσίκα και είναι επικολλημένο σε συσκευασία τυριού το οποίο δεν παρασκευάζεται από κατσικίσιο γάλα ή για το σήμα «αγνό παρθένο μαλλί» το οποίο έχει καταχωριστεί για ενδύματα για ενδύματα τα οποία κατασκευάζονται από τεχνητές ίνες (
28
). Επιπλέον, για σήματα τα οποία περιλαμβάνουν ή αποτελούνται από γεωγραφική ένδειξη, παραπλανητική χρήση υφίσταται εάν, εν ολίγοις, τα προϊόντα δεν κατασκευάζονται στον τόπο ο οποίος αντιστοιχεί στο σήμα (
29
).
73.
Στο πλαίσιο αυτό, η PMJC φαίνεται να υποστηρίζει ότι μια ενδεχόμενη παραπλανητική παρουσίαση εκ μέρους της όσον αφορά τον δημιουργό των προϊόντων που καλύπτονται από τα σήματα δεν μπορεί να οδηγήσει στην έκπτωση από τα δικαιώματα επί των επίμαχων σημάτων, διότι μια τέτοια παραπλανητική παρουσίαση δεν θα επηρέαζε το μήνυμα που μεταδίδεται με το σήμα και θα αποτελούσε στοιχείο ξένο προς το σήμα και το προϊόν.
74.
Υπενθυμίζω, πρώτον, ότι η συνεκτίμηση στοιχείων ξένων προς το σημείο είναι ακριβώς αυτό που διαφοροποιεί τον επίμαχο λόγο έκπτωσης από τον «παράλληλο» λόγο απαραδέκτου της καταχώρισης λόγω του παραπλανητικού χαρακτήρα του σημείου, όπως έχει ήδη διευκρινιστεί.
75.
Δεύτερον, το μόνο πιθανό μήνυμα που θα μπορούσε ενδεχομένως να μεταδώσει ένα σήμα που αποτελείται από το όνομα σχεδιαστή μόδας είναι το ότι τα προϊόντα που φέρουν το σήμα σχεδιάστηκαν από τον εν λόγω σχεδιαστή ή σε συνεργασία με αυτόν (σε δεδομένη χρονική στιγμή), όπως φαίνεται να αναγνώρισε το Δικαστήριο στην απόφαση Emanuel (
30
). Εντούτοις, η σημασία της ως άνω αντίληψης για τους σκοπούς της έκπτωσης από τα δικαιώματα επί του σήματος (ή της καταχώρισης του σήματος) αποκλείστηκε επακριβώς και για βάσιμους λόγους στην εν λόγω απόφαση. Ομοίως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι «η χρήση σημάτων συνιστάμενων από όνομα προσώπου αποτελεί διαδεδομένη πρακτική σε όλους τους εμπορικούς κλάδους και το κοινό γνωρίζει καλά ότι πίσω από κάθε σήμα συνιστάμενο από όνομα δεν βρίσκεται οπωσδήποτε σχεδιαστής με το ίδιο όνομα» (
31
).
76.
Εν πάση περιπτώσει, η αποδοχή των επιχειρημάτων της PMJC θα σήμαινε ότι σήμα αποτελούμενο από ονοματεπώνυμο, όπως τα επίμαχα, δεν θα μπορούσε σχεδόν ποτέ να καταστεί παραπλανητικό, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Γαλλική Κυβέρνηση. Πράγματι, το γεγονός και μόνον ότι ο δημιουργός από το όνομα του οποίου αποτελείται το σήμα δεν μετείχε στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα δεν επιφέρει την έκπτωση από τα δικαιώματα επί του σήματος, όπως κατέστη σαφές στην απόφαση Emanuel, το ίδιο δε ισχύει και για κάθε πράξη του δικαιούχου η οποία δημιουργεί ψευδή εντύπωση περί του αντιθέτου (διότι η πράξη αυτή θα αφορούσε στοιχείο ξένο προς το σήμα και τα προϊόντα, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία της PMJC).
77.
Φρονώ ότι το συμπέρασμα αυτό πρέπει να απορριφθεί. Και τούτο διότι, όπως υποστηρίζει η Γαλλική Κυβέρνηση, δεν υπάρχει κανένας λόγος διαφορετικής μεταχείρισης των σημάτων που αποτελούνται από ονοματεπώνυμα σε σχέση με άλλα σήματα (διά του αποκλεισμού του ενδεχομένου η χρήση τους να καταστεί παραπλανητική), αλλά και επειδή, όπως ήδη επισημάνθηκε, από το γράμμα του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 προκύπτει ότι αυτό που έχει σημασία για την εξέταση που πρέπει να γίνει βάσει της εν λόγω διάταξης είναι το αν η χρήση ενός τέτοιου σήματος παραπλανά το κοινό ως προς συγκεκριμένο χαρακτηριστικό του προϊόντος (ή δημιουργεί αρκούντως σοβαρό κίνδυνο τέτοιας παραπλάνησης). Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι το ίδιο το σήμα που αποτελείται από ονοματεπώνυμο δεν μπορεί να μεταδώσει παραποιημένο μήνυμα σχετικά με κάποιο συγκεκριμένο χαρακτηριστικό των προϊόντων που φέρουν το σήμα δεν απαντά στο ερώτημα αν μια συγκεκριμένη χρήση του εν λόγω σήματος μπορεί να έχει αυτό το αποτέλεσμα.
78.
Επομένως, δεν αντιλαμβάνομαι γιατί η παραπλανητική χρήση του σήματος δεν θα μπορούσε να αφορά τον ίδιο τον δημιουργό των προϊόντων ή, ευρύτερα ενδεχομένως, το ποιος είναι ο σχεδιαστής του προϊόντος, εφόσον θα έπρεπε να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η χρήση σήματος εσφαλμένως υποδηλώνει ότι τα προϊόντα που φέρουν το σήμα δημιουργήθηκαν σε συνεργασία, κατά κάποιο τρόπο, με συγκεκριμένο δημιουργό, με αποτέλεσμα να συντρέχει πράγματι παραπλάνηση του κοινού ως προς το συγκεκριμένο αυτό ζήτημα (ή αν υφίσταται αρκούντως σοβαρός κίνδυνος τέτοιας παραπλάνησης).
79.
Κατά τη γνώμη μου, το γεγονός ότι μια τέτοια κατάσταση μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 επιβεβαιώνεται περαιτέρω από την εξέταση του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η εν λόγω διάταξη και των σκοπών που επιδιώκει η οδηγία.
β) Πλαίσιο και σκοποί
80.
Όσον αφορά το πλαίσιο, επισημαίνω ότι η επίμαχη διάταξη περιλαμβάνεται στο τμήμα 4, κεφάλαιο 2, της οδηγίας 2015/2436, το οποίο προβλέπει τρεις διαφορετικές περιπτώσεις έκπτωσης από τα δικαιώματα επί του σήματος (οι οποίες προβλέπονταν επίσης στο άρθρο 12 της οδηγίας 2008/95).
81.
Η πρώτη περίπτωση αφορά την έκπτωση λόγω, εν ολίγοις, «απουσίας ουσιαστικής χρήσης» του σήματος. Συναφώς, το άρθρο 19, παράγραφος 1, της οδηγίας 2015/2436 προβλέπει ότι «[ο] δικαιούχος του σήματος είναι δυνατόν να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του εάν, επί διάστημα πέντε συνεχών ετών, δεν έχει γίνει ουσιαστική χρήση του σήματος στο οικείο κράτος μέλος για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωρισθεί και δεν υπάρχει εύλογη αιτία για τη μη χρήση».
82.
Επισημαίνω ότι, μολονότι ο ως άνω κανόνας αποσκοπεί στη μείωση του συνολικού αριθμού των καταχωρισμένων και προστατευόμενων σημάτων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (και, επομένως, στη μείωση των πιθανών συγκρούσεων μεταξύ τους), εκφράζει επίσης, ευρύτερα, την έννοια ότι «[τ]α σήματα εκπληρώνουν τον σκοπό τους, που συνίσταται στη διάκριση των προϊόντων ή των υπηρεσιών και στην παροχή στους καταναλωτές της δυνατότητας να κάνουν συνειδητές επιλογές, μόνον εάν όντως χρησιμοποιούνται στην αγορά» (
32
). Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο διευκρίνισε, μεταξύ άλλων, ότι ως «ουσιαστική χρήση» πρέπει να νοείται «η πραγματική χρήση του σήματος, που ανταποκρίνεται στη βασική λειτουργία του, δηλαδή στην παροχή προς τον καταναλωτή ή τον τελικό χρήστη προϊόντος ή υπηρεσίας εγγύησης για την προέλευση του προϊόντος ή της υπηρεσίας, χάρη στην οποία ο καταναλωτής ή ο χρήστης αυτός μπορεί να διακρίνει, χωρίς κίνδυνο σύγχυσης, το εν λόγω προϊόν ή την εν λόγω υπηρεσία από αυτά που έχουν άλλη προέλευση» (
33
).
83.
Όσον αφορά τη δεύτερη περίπτωση, το άρθρο 20, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2014/2436 προβλέπει την έκπτωση του δικαιούχου από τα δικαιώματά του όταν «συνεπεία πράξεων ή αδράνειας του δικαιούχου, [το σήμα] έχει καταστεί συνήθης εμπορική ονομασία προϊόντος ή υπηρεσίας για το οποίο/την οποία έχει καταχωρισθεί». Επομένως, αυτή η περίπτωση αποσκοπεί στην κατάργηση της προστασίας των σημάτων που έχουν καταστεί ονομασία γένους και τα οποία, ως εκ τούτου, έχουν απολέσει τον διακριτικό τους χαρακτήρα (που συχνά οφείλεται, εν τέλει, σε ιδιαίτερη εμπορική επιτυχία) (
34
) και, ως εκ τούτου, την ικανότητά τους να εκπληρώνουν τη λειτουργία προσδιορισμού της προελεύσεως (
35
).
84.
Η τρίτη περίπτωση έκπτωσης από τα δικαιώματα επί του σήματος είναι η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση.
85.
Μολονότι καθεμία από τις τρεις αυτές περιπτώσεις προδήλως αφορά διαφορετική περίσταση, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι όλες αυτές οι περιπτώσεις πρέπει να εκληφθούν υπό την έννοια ότι εφαρμόζουν τη λογική στην οποία στηρίζονται οι κανόνες περί σημάτων, η οποία απαιτεί τα δικαιώματα που παρέχονται στον δικαιούχο του σήματος να προστατεύονται μόνο στο μέτρο που το σήμα εξακολουθεί να επιτελεί τη βασική του λειτουργία προσδιορισμού της προελεύσεως (
36
), που αποτυπώνεται στον ίδιο τον ορισμό του, ο οποίος το περιγράφει ως κάθε σημείο το οποίο, μεταξύ άλλων, «είναι ικανό να διακρίνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχείρησης από τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες άλλων επιχειρήσεων» (
37
). Όταν η λειτουργία αυτή δεν εκπληρώνεται πλέον, οι δικαιούχοι των σημάτων μπορούν να κηρύσσονται έκπτωτοι των δικαιωμάτων τους (
38
).
86.
Επομένως, θα ήταν ασυνεπές να ερμηνευθεί το περιεχόμενο του επίμαχου τρίτου λόγου έκπτωσης υπό την έννοια ότι αποκλείει κατηγορηματικά, σε κάθε περίπτωση, τη δυνατότητα έκπτωσης του δικαιούχου από τα δικαιώματά του επί σήματος αποτελούμενου από ονοματεπώνυμο, ενώ η χρήση του μεταδίδει ψευδές μήνυμα σχετικά με το ποιος είναι ο σχεδιαστής των οικείων προϊόντων ή υπηρεσιών, το οποίο δεν επιτρέπει στο σήμα να αποτελεί εγγύηση ότι τα φέροντα το σήμα προϊόντα έχουν σχεδιαστεί υπό τον έλεγχο της επιχείρησης του δικαιούχου.
87.
Υπενθυμίζω, στο στάδιο αυτό, ότι το κύριο συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε το Δικαστήριο με την απόφαση Emanuel δικαιολογούνταν από το γεγονός ότι η διάρρηξη του δεσμού μεταξύ του σήματος που αποτελούνταν από ονοματεπώνυμο και του δημιουργού δεν επηρέαζε τη βασική λειτουργία του σήματος, διότι ο νέος δικαιούχος του αποτελούμενου από ονοματεπώνυμο σήματος ήταν εκείνος που παρείχε εγγύηση για την ποιότητα των προϊόντων που έφεραν το σήμα. Εξ αυτού του λόγου, το Δικαστήριο δεν δέχθηκε ότι μια εσφαλμένη πεποίθηση του καταναλωτή ως προς το ποιος σχεδίασε τα ενδύματα (η οποία, όπως έχει δεχθεί το Δικαστήριο, είναι ωστόσο εύλογη στην πράξη) μπορεί να επηρεάσει την καταχώριση του σήματος ή να έχει ως συνέπεια την έκπτωση από τα δικαιώματα επ’ αυτού.
88.
Φρονώ ότι δεν συνάδει με το ως άνω συμπέρασμα η άποψη ότι, δεδομένου ότι η διάρρηξη του δεσμού δεν δημιουργεί, αυτή καθεαυτήν, προβλήματα όσον αφορά την καταχώριση και δεν ασκεί επιρροή όσον αφορά την έκπτωση, η χρήση ενός τέτοιου «αποξενωμένου» σήματος το οποίο αποτελείται από ονοματεπώνυμο δεν θα μπορούσε ποτέ να οδηγήσει σε έκπτωση. Πράγματι, ένα τέτοιο συμπέρασμα θα ισοδυναμούσε με τη διασφάλιση μιας δυνητικά μόνιμης προστασίας ενός σήματος, παρά το γεγονός ότι η χρήση του από τον δικαιούχο αντιβαίνει στην ανωτέρω λογική, καθόσον παρεμποδίζει τη δυνατότητα του καταναλωτή να διακρίνει ευχερώς τα φέροντα το σήμα προϊόντα από εκείνα που κατασκευάζονται υπό τον έλεγχο άλλης οντότητας (με την πιθανή αθέμιτη εκμετάλλευση του έργου άλλης επιχείρησης).
89.
Επισημαίνω, εξάλλου, ότι το Γενικό Δικαστήριο έχει ήδη υιοθετήσει στην απόφαση Fiorucci την ίδια θέση με αυτήν που υποστηρίζω εν προκειμένω. Προκειμένου να γίνει κατανοητό, αναφέρω ότι το Γενικό Δικαστήριο, κατά την απόρριψη του αιτήματος για έκπτωση από τα δικαιώματα επί σήματος αποτελούμενου από το όνομα σχεδιαστή μόδας, στηρίχθηκε στο γεγονός ότι ο προσφεύγων δεν είχε προσκομίσει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία προς τον σκοπό αυτόν, αλλά όχι στο ότι το εν λόγω αίτημα δεν μπορούσε να γίνει δεκτό επί τη βάσει του λόγου έκπτωσης εξαιτίας παραπλανητικής χρήσης του σήματος (
39
).
90.
Παρόμοια άποψη υιοθέτησε και ο γενικός εισαγγελέας D. Ruiz‑Jarabo Colomer στις προτάσεις του στην υπόθεση Emanuel. Υπενθυμίζοντας, κατ’ ουσίαν, ότι η διάρρηξη του δεσμού μεταξύ του σήματος και του δημιουργού δεν θίγει τη βασική λειτουργία του σήματος προς τον σκοπό της έκπτωσης, πρόσθεσε ότι, «για να κριθεί η παρανόηση της οποίας το κοινό μπορεί να είναι θύμα, εναπόκειται [πάντως] στον εθνικό δικαστή να εξετάσει τις συγκεκριμένες περιστάσεις της διαφοράς, για να εκτιμήσει τις συνέπειες της χρήσεως του σήματος» (
40
).
91.
Τέλος, υπενθυμίζω ότι από την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Emanuel προκύπτει ότι η διάρρηξη του δεσμού μεταξύ του δημιουργού και του δικαιούχου σήματος αποτελούμενου από το όνομα του δημιουργού, αυτή καθεαυτήν («εξ αιτίας μόνον της ιδιαιτερότητας αυτής»), δεν μπορεί να επιφέρει την έκπτωση από το δικαίωμα επί του σήματος. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει και η Γαλλική Κυβέρνηση, από αυτό το στοιχείο της συλλογιστικής προκύπτει λογικά ότι η εν λόγω διάρρηξη, εάν συνδυαστεί με άλλους παράγοντες, μπορεί να οδηγήσει στο αντίθετο αποτέλεσμα.
92.
Παράλληλα, όπως παρατηρεί στην ουσία η Επιτροπή, οι διαπιστώσεις του Δικαστηρίου στην απόφαση Emanuel πρέπει επίσης, κατά τη γνώμη μου, να θεωρηθούν ως ο βασικός εφαρμοστέος κανόνας σε περίπτωση κατά την οποία έχει διαρραγεί ο δεσμός μεταξύ σήματος το οποίο αποτελείται από ονοματεπώνυμο και του δημιουργού από το όνομα του οποίου αποτελείται το σήμα. Στο ίδιο πλαίσιο, υπενθυμίζω τη μεταγενέστερη διαπίστωση ότι «η χρήση σημάτων συνιστάμενων από όνομα προσώπου αποτελεί διαδεδομένη πρακτική σε όλους τους εμπορικούς κλάδους και το κοινό γνωρίζει καλά ότι πίσω από κάθε σήμα συνιστάμενο από όνομα δεν βρίσκεται οπωσδήποτε σχεδιαστής με το ίδιο όνομα» (
41
).
93.
Κατά συνέπεια, η διαπίστωση του παραπλανητικού χαρακτήρα της χρήσης «αποξενωμένου» σήματος αποτελούμενου από ονοματεπώνυμο πρέπει κατ’ ανάγκην να στηρίζεται σε σύνολο αδιάσειστων στοιχείων τα οποία να αποδεικνύουν ότι το σήμα απώλεσε την ικανότητά του να επιτελεί τη βασική λειτουργία του λόγω παραπλάνησης ή σοβαρού κινδύνου παραπλάνησης εκ μέρους του δικαιούχου του σήματος όσον αφορά το ποιος είναι ο σχεδιαστής του προϊόντος, που προκλήθηκε από τη χρήση του σήματος.
94.
Ειδικότερα, φρονώ ότι, προκειμένου να κηρυχθεί έκπτωση από τα δικαιώματα επί σήματος που περιλαμβάνει το όνομα δημιουργού, τα αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να καταδεικνύουν συμπεριφορά του δικαιούχου σκοπούσα στη δημιουργία εσφαλμένης εντύπωσης στους καταναλωτές ότι τα προϊόντα που φέρουν το σήμα συνδέονται με τον αρχικό δημιουργό, η δε συμπεριφορά αυτή πρέπει να είναι τέτοιας εντάσεως, εκτάσεως ή να διέπεται από μια τέτοια λογική ώστε να μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι δεν μπορεί πλέον να αναμένεται ευλόγως από το ενδιαφερόμενο κοινό να μην υποθέτει ότι ο συγκεκριμένος δημιουργός μετέσχε στον σχεδιασμό των συγκεκριμένων προϊόντων (ή υπηρεσιών).
95.
Το ζήτημα αν μια συμπεριφορά όπως η περιγραφόμενη από το αιτούν δικαστήριο δικαιολογεί εν τέλει την έκπτωση λόγω παραπλανητικής χρήσης των επίμαχων σημάτων εμπίπτει, βεβαίως, στην εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών η οποία εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο. Συναφώς, είμαι εντούτοις της γνώμης ότι κρίσιμα στοιχεία για μια τέτοια εξέταση θα μπορούσαν να είναι, για παράδειγμα, διαφημιστική εκστρατεία του δικαιούχου του σήματος η οποία παρουσιάζει τον δημιουργό και υποδηλώνει ψευδώς πραγματική εμπλοκή του στην καλλιτεχνική εποπτεία των οικείων προϊόντων, όπως προτείνει, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή, ή άλλου είδους ανακοινώσεις εκ μέρους του δικαιούχου από τις οποίες προκύπτει ότι ορισμένα προϊόντα σχεδιάστηκαν σε συνεργασία με τον δημιουργό, ή ακόμη η χρήση, επί των προϊόντων που φέρουν το σήμα, διακοσμητικών στοιχείων που ανήκουν ή είναι χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου δημιουργικού ύφους του δημιουργού, τα οποία δεν καλύπτονται από τα δικαιώματα κυριότητας που μεταβιβάστηκαν από κοινού με τα επίμαχα σήματα, με αποτέλεσμα ο καταναλωτής να έχει εσφαλμένη αντίληψη ως προς το ποιος είναι ο σχεδιαστής των προϊόντων που φέρουν το σήμα.
96.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω σκέψεων και σύμφωνα με τις θέσεις που εξέφρασαν η Γαλλική Δημοκρατία και η Επιτροπή, είμαι της άποψης ότι το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 έχει την έννοια ότι δεν αντίκεινται στην κήρυξη έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος το οποίο αποτελείται από το επώνυμο δημιουργού για τον λόγο ότι η εκμετάλλευση του σήματος, μετά την εκχώρησή του, γίνεται υπό συνθήκες πρόσφορες να πείσουν πράγματι το κοινό ότι ο ανωτέρω δημιουργός εξακολουθεί να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα, ενώ τούτο δεν συμβαίνει πλέον. Περαιτέρω, είμαι της άποψης ότι προκειμένου να καθοριστεί αν μια τέτοια χρήση σήματος πρέπει να θεωρηθεί παραπλανητική, κατά την έννοια των εν λόγω διατάξεων, πρέπει να προκύπτει από τα προσκομισθέντα αποδεικτικά στοιχεία ότι το επίμαχο σήμα δεν μπορεί πλέον να επιτελεί τη βασική λειτουργία του σε σχέση με τον προσδιορισμό της προελεύσεως, ιδίως διότι η συμπεριφορά του δικαιούχου του δημιουργεί πράγματι στο ενδιαφερόμενο κοινό εσφαλμένη εντύπωση συσχέτισης μεταξύ των προϊόντων που φέρουν το σήμα και του δημιουργού ή όταν η χρήση του σήματος ενέχει αρκούντως σοβαρό κίνδυνο τέτοιας παραπλάνησης ενώ δεν μπορεί πλέον να αναμένεται ευλόγως από το ενδιαφερόμενο κοινό να μην υποθέτει ότι ο συγκεκριμένος δημιουργός μετέσχε στον σχεδιασμό των συγκεκριμένων προϊόντων που φέρουν το σήμα.
97.
Περαιτέρω, απομένει να εξετάσω το επιχείρημα της PMJC ότι το ανωτέρω γενικό συμπέρασμα –ήτοι ότι η συμπεριφορά που περιγράφεται στο υποβληθέν ερώτημα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του επίμαχου λόγου έκπτωσης και μπορεί, ανάλογα με τις περιστάσεις, να επιφέρει έκπτωση από τα δικαιώματα επί σήματος αποτελούμενου από ονοματεπώνυμο– συνιστά «δυσανάλογη κύρωση» που προσβάλλει το δικαίωμά της στην ιδιοκτησία, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη, καθόσον μια τέτοια συμπεριφορά θα ήταν πλέον ενδεδειγμένο να εξεταστεί υπό το πρίσμα κανόνων οι οποίο εμπίπτουν σε άλλους τομείς του δικαίου.
Γ.
Το άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη, η έκπτωση από το δικαίωμα επί σήματος και η δυνατότητα εφαρμογής κανόνων άλλων τομέων του δικαίου
98.
Ξεκινώ υπενθυμίζοντας ότι τα σήματα προστατεύονται δυνάμει του άρθρου 17, παράγραφος 2, του Χάρτη, κατά το οποίο «[η] διανοητική ιδιοκτησία προστατεύεται» (
42
).
99.
Από την άποψη αυτή, συμμερίζομαι την άποψη της PMJC ότι η έκπτωση από τα δικαιώματα επί σήματος έχει βαρυσήμαντες συνέπειες για τον δικαιούχο του σήματος, για τον οποίο το σήμα μπορεί να αποτελεί πολύτιμο εμπορικό περιουσιακό στοιχείο (
43
).
100.
Εντούτοις, το εν λόγω δικαίωμα δεν είναι απόλυτο προνόμιο, αλλά πρέπει να νοείται σε σχέση με τη λειτουργία του στην κοινωνία (
44
). Κατά συνέπεια, η άσκησή του μπορεί να περιοριστεί, τηρουμένων των προϋποθέσεων του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη.
101.
Επανερχόμενος τώρα στα επιχειρήματα της PMJC, η συγκεκριμένη διάδικος φαίνεται να ισχυρίζεται ότι η έκπτωση από τα δικαιώματα επί σήματος ως συνέπεια των πράξεων παραπλάνησης του κοινού ως προς τον πραγματικό δημιουργό των προϊόντων που φέρουν το σήμα θα συνιστούσε δυσανάλογη κύρωση, καθόσον η εν λόγω συμπεριφορά «τιμωρείται» ήδη από κανόνες άλλων τομέων του δικαίου, όπως η παραπλανητική διαφήμιση ή ο αθέμιτος ανταγωνισμός. Κατά την άποψη της PMJC, οι ως άνω κανόνες δεν έχουν τόσο δραστικές συνέπειες όσο η έκπτωση από τα δικαιώματα επί σήματος.
102.
Αντιλαμβάνομαι τα επιχειρήματα της PMJC υπό την έννοια ότι το συμπέρασμα που συνάγεται στην προηγούμενη ενότητα διαμορφώνει μια ερμηνεία του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 η οποία έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη, καθόσον οδηγεί σε δυσανάλογο περιορισμό του δικαιώματός της στην ιδιοκτησία, ο οποίος βαίνει πέραν του αναγκαίου μέτρου υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης.
103.
Υπενθυμίζω, αφενός, ότι οι διατάξεις του παράγωγου δικαίου, όπως το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436, δεν πρέπει, βεβαίως, να ερμηνεύονται κατά τρόπο αντίθετο προς τα θεμελιώδη δικαιώματα που προασπίζει η έννομη τάξη της Ένωσης (
45
).
104.
Επιπροσθέτως, όσον αφορά την ειδική απαίτηση περί αναγκαιότητας, η οποία αποτελεί μέρος του ελέγχου της αναλογικότητας που προβλέπεται στο άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, είμαι της γνώμης ότι οι έννομες συνέπειες που απορρέουν από κανόνες άλλων τομέων του δικαίου, όπως αυτοί στους οποίους παραπέμπει η PMJC ή, επ’ αυτού, οι κανόνες περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στους οποίους αναφέρεται η διάταξη περί παραπομπής, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως εναλλακτικά μέτρα που θα ήταν εξίσου αποτελεσματικά με την έκπτωση από τα δικαιώματα επί σήματος, υπό το πρίσμα του σκοπού που επιδιώκουν οι αντίστοιχοι κανόνες του δικαίου της ΕΕ περί σημάτων, ήτοι της διατήρησης της έννομης προστασίας που συνδέεται με συγκεκριμένο σήμα μόνο στο μέτρο που το εν λόγω σήμα επιτελεί τη βασική λειτουργία του, όπως αναλύθηκε προηγουμένως.
105.
Πράγματι, μολονότι οι ειδικοί αυτοί κανόνες επιδιώκουν σκοπούς που προσιδιάζουν στον τομέα του συγκεκριμένου δικαίου, ουδείς εξ αυτών επιτρέπει να συναχθούν συμπεράσματα από τη συμπεριφορά του δικαιούχου όταν η συμπεριφορά αυτή θίγει την ίδια τη βασική λειτουργία που επιτελεί το σήμα σε σχέση με τον προσδιορισμό της προελεύσεως.
106.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, μολονότι η νομοθεσία της Ένωσης περί σημάτων παρέχει στον δικαιούχο του σήματος ορισμένα δικαιώματα, προβλέπει επίσης ότι, «ανάλογα με τις συνέπειες της συμπεριφοράς του δικαιούχου» (
46
), μπορεί να αίρεται η προστασία που συνδέεται με το σήμα, όταν διακυβεύεται η βασική λειτουργία του σήματος. Αντιθέτως, ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί εάν οι έννομες συνέπειες που πρέπει να συναχθούν από τη συμπεριφορά του δικαιούχου περιορίζονταν σε εκείνες που προβλέπονται σε άλλους τομείς του δικαίου, όπως αυτοί στους οποίους παραπέμπει η PMJC.
107.
Επιπλέον, όσον αφορά την αναλογικότητα stricto sensu, ήτοι το ζήτημα αν τα μειονεκτήματα που συνεπάγεται η ερμηνεία της επίμαχης διάταξης είναι δυσανάλογα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, θεσπίζοντας τους αντίστοιχους λόγους έκπτωσης, ο νομοθέτης της Ένωσης σκοπούσε σε γενικές γραμμές στη στάθμιση, αφενός, του συμφέροντος των επιχειρηματιών ως δικαιούχων σημάτων και, αφετέρου, του συμφέροντος του κοινωνικού συνόλου για τη διατήρηση της προστασίας που παρέχεται σε ένα σήμα μόνο για όσο χρονικό διάστημα μπορεί να επιτελεί την ουσιώδη λειτουργία του ως ένδειξη προελεύσεως (
47
).
108.
Είμαι της γνώμης ότι η ανωτέρω προτεινόμενη ερμηνεία συνάδει με την εν λόγω στάθμιση. Πράγματι, από την προηγηθείσα ανάλυση προκύπτει ότι, μολονότι η παράβαση άλλων κανόνων δικαίου από τον δικαιούχο μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο στοιχείο για την εξέταση της έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος, μια τέτοια ταυτόχρονη προσβολή δεν μπορεί να οδηγήσει σε αυτοδίκαιη απόφαση έκπτωσης χωρίς ευρύτερη εκτίμηση του ζητήματος αν το σήμα έχει απολέσει την ικανότητά του να επιτελεί τη βασική λειτουργία του.
109.
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, φρονώ ότι η ερμηνεία που προτείνω για το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 δεν αντιβαίνει στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη.
V. Πρόταση
110.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία) ως εξής:
Το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων, και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2436 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2015, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων,
έχουν την έννοια ότι δεν αντίκεινται στην κήρυξη έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος το οποίο αποτελείται από το επώνυμο δημιουργού για τον λόγο ότι η εκμετάλλευση του σήματος, μετά την εκχώρησή του, γίνεται υπό συνθήκες πρόσφορες να πείσουν πράγματι το κοινό ότι ο ανωτέρω δημιουργός εξακολουθεί να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα, ενώ τούτο δεν συμβαίνει πλέον.
Προκειμένου να καθοριστεί αν μια τέτοια χρήση σήματος πρέπει να θεωρηθεί παραπλανητική, κατά την έννοια των εν λόγω διατάξεων, πρέπει να προκύπτει από τα προσκομισθέντα αποδεικτικά στοιχεία ότι το επίμαχο σήμα δεν μπορεί πλέον να επιτελεί τη βασική λειτουργία του σε σχέση με τον προσδιορισμό της προελεύσεως, ιδίως διότι η συμπεριφορά του δικαιούχου του δημιουργεί πράγματι στο ενδιαφερόμενο κοινό εσφαλμένη εντύπωση συσχέτισης μεταξύ των προϊόντων που φέρουν το σήμα και του δημιουργού ή όταν η χρήση του σήματος ενέχει αρκούντως σοβαρό κίνδυνο τέτοιας παραπλάνησης ενώ δεν μπορεί πλέον να αναμένεται ευλόγως από το ενδιαφερόμενο κοινό να μην υποθέτει ότι ο συγκεκριμένος δημιουργός μετέσχε στον σχεδιασμό των συγκεκριμένων προϊόντων που φέρουν το σήμα.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Όπως προβλέπεται στο άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2436 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2015, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 2015, L 336, σ. 1, στο εξής: οδηγία 2015/2436), και στο άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 2008, L 299, σ. 25, στο εξής: οδηγία 2008/95).
(
3
)	Απόφαση της 30ής Μαρτίου 2006 (C‑259/04, στο εξής: απόφαση Emanuel, EU:C:2006:215).
(
4
)	Πρώτη οδηγία 89/104/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 1989, L 40, σ. 1, στο εξής: οδηγία 89/104).
(
5
)	Εν συνεχεία, θα εξηγήσω ότι τούτο δεν ισχύει απολύτως για τη γλωσσική απόδοση του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 στα γαλλικά, ωστόσο δεν ασκεί καμία επιρροή στον κανόνα που προκύπτει.
(
6
)	Για «προϊόντα καλλωπισμού και ομορφιάς» και «ενδύματα».
(
7
)	Για «ενδύματα (ρουχισμό) για άνδρες, γυναίκες και παιδιά» και «υπηρεσίες σχεδιαστών μόδας· σχεδιασμός (ενδυμάτων)».
(
8
)	Αυτή είναι η τρέχουσα διατύπωση του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436, καθώς και, κατ’ ουσίαν, δύο προγενέστερων διατάξεων, ήτοι του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 89/104.
(
9
)	Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα D. Ruiz-Jarabo Colomer στην υπόθεση Emanuel (C‑259/04, στο εξής: προτάσεις Emanuel, EU:C:2006:50, σημεία 3 και 4).
(
10
)	Οι εφαρμοστέοι κανόνες του δικαίου της Ένωσης χρησιμοποιούν το ρήμα «deceive» στην αγγλική γλώσσα στο πλαίσιο του σχετικού λόγου άρνησης καταχώρισης σήματος και το ρήμα «mislead» στο πλαίσιο του σχετικού λόγου έκπτωσης από το δικαίωμα επί (καταχωρισμένου) σήματος. Χωρίς να χρειάζεται να εμβαθύνω σε αυτήν τη γλωσσική επιλογή, επισημαίνω ότι το Δικαστήριο χρησιμοποίησε το ρήμα «deceive» αναφερόμενο και τις δύο περιπτώσεις (καταχώριση και έκπτωση). Απόφαση της 4ης Μαρτίου 1999, Consorzio per la tutela del formaggio Gorgonzola (C‑87/97, στο εξής: απόφαση Gorgonzola, EU:C:1999:115, σκέψη 41).
(
11
)	Η υπογράμμιση δική μου. Ο κανόνας αυτός περιλαμβάνεται σήμερα στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2015/2436, το οποίο είναι κατ’ ουσίαν πανομοιότυπο με το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 89/104, που ήταν εφαρμοστέο στην απόφαση Emanuel. Ο ανωτέρω λόγος άρνησης καταχώρισης αποτελεί έναν από τους απόλυτους λόγους απόρριψης ή ακυρότητας των σημάτων που απαριθμούνται σήμερα στο άρθρο 4 της οδηγίας 2015/2436, οι οποίοι απαγορεύουν την καταχώριση σήματος και, σε περίπτωση καταχώρισής του εκ παραδρομής, καθιστούν δυνατή την κήρυξη της ακυρότητάς του.
(
12
)	Απόφαση Emanuel (σκέψεις 48 έως 49).
(
13
)	Βλ., επί παραδείγματι, αποφάσεις της 8ης Ιουνίου 2017, W.F. Gözze Frottierweberei και Gözze (C‑689/15, στο εξής: απόφαση Gözze Frottierweberei, EU:C:2017:434, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 13ης Μαΐου 2020, SolNova κατά EUIPO – Canina Pharma (BIO-INSECT Shocker) (T‑86/19, EU:T:2020:199, σκέψη 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
14
)	Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Cruz Villalón στην υπόθεση Backaldrin Österreich The Kornspitz Company (C‑409/12, στο εξής: προτάσεις Kornspitz, EU:C:2013:563, σημείο 27).
(
15
)	Βλ. προτάσεις Emanuel (σημεία 35 έως 40). Στο πλαίσιο του σήματος της ΕΕ, το άρθρο 20, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2017, για το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2017, L 154, σ. 1, στο εξής: κανονισμός 2017/1001), προβλέπει ότι «[τ]ο σήμα της ΕΕ δύναται να μεταβιβαστεί, για το σύνολο ή μέρος των προϊόντων ή υπηρεσιών για τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ανεξάρτητα από τη μεταβίβαση της επιχείρησης». Ομοίως, το άρθρο 21 της συμφωνίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου, η οποία αποτελεί το παράρτημα 1Γ της συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου που υπεγράφη στις 15 Απριλίου 1994 στο Μαρακές και εγκρίθηκε με την απόφαση 94/800/ΕΚ του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1994, σχετικά με την εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σύναψη των συμφωνιών που απέρρευσαν από τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης (1986‑1994) (ΕΕ 1994, L 336, σ. 1), ορίζει ότι «[τ]α μέλη δύνανται να θεσπίζουν προϋποθέσεις για τη χορήγηση αδειών εκμετάλλευσης και την εκχώρηση εμπορικών σημάτων, ενώ γίνεται δεκτό ότι […] το πρόσωπο στο οποίο ανήκει ένα καταχωρημένο εμπορικό σήμα έχει το δικαίωμα εκχώρησης του εμπορικού σήματος χωρίς αναγκαστικά να απαιτείται εκ παραλλήλου η μεταβίβαση της επιχείρησης στην οποία ανήκει το εμπορικό σήμα».
(
16
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
17
)	Προτάσεις Emanuel (σημείο 57). Βλ. επίσης, επί παραδείγματι, απόφαση της 29ης Ιουνίου 2022, Hijos de Moisés Rodríguez González κατά EUIPO – Ireland and Ornua (La Irlandesa 1943) (T‑306/20, στο εξής: απόφαση La Irlandesa, EU:T:2022:404, σκέψη 27).
(
18
)	Βλ., επί παραδείγματι, απόφαση της 22ας Μαρτίου 2018, Safe Skies κατά EUIPO – Travel Sentry (TSA LOCK) (T‑60/17, EU:T:2018:164, σκέψη 63 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και απόφαση La Irlandesa (σκέψη 71).
(
19
)	Απόφαση Gözze Frottierweberei (σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η υπογράμμιση δική μου.
(
20
)	Απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2022, Devin κατά EUIPO – Haskovo Chamber of Commerce and Industry (DEVIN) (T‑526/20, EU:T:2022:816, σκέψη 119 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), ή της 29ης Νοεμβρίου 2023, Myforest Foods κατά EUIPO (MYBACON) (T‑107/23, EU:T:2023:769, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ενδεικτικώς, παραπλανητικός χαρακτήρας επιβεβαιώθηκε στην περίπτωση του σημείου «WINE OH!», το οποίο χρησιμοποιούνταν για «ύδατα μεταλλικά και αεριούχα και άλλα ποτά μη οινοπνευματώδη» λόγω της αντιφάσεως μεταξύ του σημείου και της φύσεως των προϊόντων που υποτίθεται ότι το φέρουν, αντίληψη που ενισχύθηκε περαιτέρω από τη χρήση του θαυμαστικού. Εντούτοις, το σήμα αυτό εκτιμήθηκε ότι μπορεί να καταχωριστεί για άλλα προϊόντα και υπηρεσίες, απόφαση του τετάρτου τμήματος προσφυγών της 7ης Μαρτίου 2006, R 1074/2005-4 – WINE OH! (σκέψεις 20 έως 24).
(
21
)	Απόφαση Frottierweberei and Gözze (σκέψεις 56 και 57).
(
22
)	Απόφαση La Irlandesa (σκέψη 68).
(
23
)	Πρβλ. απόφαση της 10ης Μαρτίου 2022, Maxxus Group (C‑183/21, EU:C:2022:174, σκέψη 30).
(
24
)	Όπως ήταν η διατύπωση του προηγουμένως εφαρμοστέου άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95.
(
25
)	Αποφάσεις Gorgonzola (σκέψη 41) και Emanuel (σκέψη 47). Η εν λόγω επισήμανση έγινε στο πλαίσιο της οδηγίας 89/104, της οποίας το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, ήταν η αντίστοιχη διάταξη του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95. Στο πλαίσιο του σήματος της ΕΕ, βλ. απόφαση La Irlandesa (σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) ή απόφαση της 22ας Ιουνίου 2022, Unite the Union κατά EUIPO – WWRD Ireland (WATERFORD) (T‑739/20, EU:T:2022:381, σκέψεις 46 έως 49).
(
26
)	Επισημαίνω επίσης ότι, με δύο μόνο εξαιρέσεις, τη φινλανδική και την ουγγρική γλωσσική απόδοση, φαίνεται ότι όλες οι γλωσσικές αποδόσεις της οδηγίας 2008/95 στηρίζονταν ήδη στην έννοια του (απλού) κινδύνου (ή ακόμη και της δυνατότητας) παραπλάνησης του κοινού.
(
27
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Απριλίου 2004, Björnekulla Fruktindustrier (C‑371/02, στο εξής: απόφαση Björnekulla, EU:C:2004:275, σκέψη 16).
(
28
)	Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), Κατευθυντήριες γραμμές για την εξέταση των εμπορικών σημάτων, Μέρος Δ Ακύρωση, Τμήμα 2 Ουσιαστικές διατάξεις, 31 Μαρτίου 2024, διαθέσιμες στο https://guidelines.euipo.europa.eu/, σ. 1465, παράγραφος 2.4.4.
(
29
)	Όπ.π. Ο δικαιούχος του σήματος Mövenpick of Switzerland κηρύχθηκε έκπτωτος των δικαιωμάτων του διότι τα εν λόγω προϊόντα παράγονταν στη Γερμανία. Απόφαση του πρώτου τμήματος προσφυγών της 12ης Φεβρουαρίου 2009, R 697/2008-1, Biscosuisse – Chocosuisse κατά Mövenpick Holding (σκέψεις 17 έως 19).
(
30
)	Απόφαση Emanuel (σκέψη 48) και σημείο 31 των παρουσών προτάσεων.
(
31
)	Απόφαση της 14 Μαΐου 2009, Fiorucci κατά ΓΕΕΑ – Edwin (ELIO FIORUCCI) (T‑165/06, στο εξής: απόφαση Fiorucci, EU:T:2009:157, σκέψεις 30 και 31). Βλ., επίσης, προτάσεις Emanuel (σημείο 63).
(
32
)	Αιτιολογική σκέψη 31 της οδηγίας 2015/2436. Βλ., επίσης, απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 2020, Ferrari (C‑720/18 και C‑721/18, EU:C:2020:854, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
33
)	Απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2009, Silberquelle (C‑495/07, EU:C:2009:10, σκέψη 17 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
34
)	Βλ. προτάσεις Kornspitz (σημείο 30). Τα παραδείγματα «γουόκμαν» («walkman»), «σελοφάν» («cellophane») και «ασπιρίνη» («aspirin») παρατίθενται στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Léger στην υπόθεση Björnekulla Fruktindustrier (C‑371/02, EU:C:2003:615, σημείο 50).
(
35
)	Απόφαση της 6ης Μαρτίου 2014, Backaldrin Österreich The Kornspitz Company (C‑409/12, στο εξής: απόφαση Kornspitz, EU:C:2014:130, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
36
)	Βλ. αποφάσεις Kornspitz (σκέψη 22) και Björnekulla (σκέψη 22).
(
37
)	Άρθρο 3 της οδηγίας 2015/2436. Βλ., επίσης, αιτιολογική σκέψη 13 της οδηγίας 2015/2436 στο ίδιο πνεύμα και αιτιολογική σκέψη 16, όπου γίνεται λόγος για «τον σκοπό [του σήματος που είναι] ιδίως η διασφάλιση του σήματος ως ένδειξης προέλευσης». Βλ. απόφαση Kornspitz (σκέψη 21 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
38
)	Απόφαση Kornspitz (σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
39
)	Απόφαση Fiorucci (σκέψεις 36 έως 37), στο πλαίσιο του σήματος της ΕΕ.
(
40
)	Προτάσεις Emanuel (σημείο 70).
(
41
)	Απόφαση Fiorucci (σκέψεις 30 έως 31).
(
42
)	Για εφαρμογή επί των σημάτων, βλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2019, Planta Tabak (C‑220/17, στο εξής: απόφαση Planta Tabak, EU:C:2019:76, σκέψεις 91 έως 100), ή απόφαση του ΕΔΔΑ της 11ης Ιανουαρίου 2007, Anheuser-Busch Inc. κατά Πορτογαλίας (CE:ECHR:2007:0111JUD007304901, § 72), στο πλαίσιο του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, το οποίο εγγυάται το δικαίωμα προστασίας της ιδιοκτησίας.
(
43
)	Όπως έχει επίσης αναγνωριστεί, για παράδειγμα, στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα F. G. Jacobs στην υπόθεση Parfums Christian Dior (C‑337/95, EU:C:1997:222, σημείο 39). Για την αναγνώριση των βαρυσήμαντων συνεπειών της έκπτωσης, βλ. προτάσεις Kornspitz (σημείο 30).
(
44
)	Απόφαση Planta Tabak (σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
45
)	Πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2024, Landeshauptmann von Wien (Οικογενειακή επανένωση με ανήλικο πρόσφυγα) (C‑560/20, EU:C:2024:96, σκέψη 48).
(
46
)	Απόφαση της 27ης Απριλίου 2006, Levi Strauss (C‑145/05, EU:C:2006:264, σκέψη 27).
(
47
)	Βλ., συναφώς, όπ.π. (σκέψη 29) και απόφαση Kornspitz (σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, προτάσεις Kornspitz (σημείο 31). Επισημαίνω ότι η εν λόγω στάθμιση ενισχύεται περαιτέρω από τον κανόνα που απορρέει από το άρθρο 21 της οδηγίας 2015/2436, κατά το οποίο, εάν οι λόγοι έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος αφορούν μέρος μόνον των προϊόντων ή των υπηρεσιών για τα οποία ή τις οποίες έχει καταχωρισθεί το εν λόγω σήμα, η έκπτωση καλύπτει μόνον τα συγκεκριμένα αυτά προϊόντα ή τις συγκεκριμένες αυτές υπηρεσίες.