62020TO0771(01)
BESCHIKKING VAN HET GERECHT (Zesde kamer)
25 september 2025 (
*1
)
„Beroep tot schadevergoeding – Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Schade wegens vermeende schending van grondrechten – Misdrijven die in 1999 zijn gepleegd in Kosovo – Rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo (Eulex Kosovo) – Niet-inachtneming van de vormvereisten – Artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering – Gedeeltelijke kennelijke niet-ontvankelijkheid – Geen toerekenbaarheid van de gestelde nalatigheden – Beroep dat gedeeltelijk kennelijk rechtens ongegrond is”
In zaak T‑771/20 RENV,
KS,
KD,
vertegenwoordigd door P. Koutrakos, advocaat, F. Randolph, KC, en J. Stojsavljevic-Savic, solicitor,
verzoeksters,
tegen
Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door P. Mahnič en S. Lejeune als gemachtigden,
Europese Commissie, vertegenwoordigd door M. Carpus-Carcea en Y. Marinova als gemachtigden,
en
Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), vertegenwoordigd door L. Havas, S. Marquardt en E. Orgován als gemachtigden,
verweerders,
ondersteund door
Tsjechische Republiek, vertegenwoordigd door J. Vláčil, D. Czechová, K. Najmanová, en O. Šváb, als gemachtigden,
en door
Franse Republiek, vertegenwoordigd door M. de Lisi, B. Fodda, S. Royon, T. Stéhelin en B. Travard als gemachtigden,
interveniëntes aan de zijde van de Raad,
door
Koninkrijk België, vertegenwoordigd door M. Jacobs en C. Pochet als gemachtigden,
door
Groothertogdom Luxemburg, vertegenwoordigd door A. Germeaux en T. Schell als gemachtigden,
door
Koninkrijk der Nederlanden, vertegenwoordigd door M. K. Bulterman en J. Langer als gemachtigden,
door
Republiek Oostenrijk, vertegenwoordigd door J. Schmoll, M. Meisel en E. Samoilova als gemachtigden,
door
Roemenië, vertegenwoordigd door R. Antonie, L.‑E. Baţagoi, E. Gane en L. Ghiţă als gemachtigden,
door
Republiek Finland, vertegenwoordigd door H. Leppo en M. Pere als gemachtigden,
en door
Koninkrijk Zweden, vertegenwoordigd door H. Eklinder, F.‑L. Göransson en R. Shahsavan Eriksson als gemachtigden,
interveniënten aan de zijde van de Commissie,
geeft
HET GERECHT (Zesde kamer),
ten tijde van de beraadslagingen samengesteld als volgt: M. J. Costeira (rapporteur), president, M. Kancheva en E. Tichy-Fisslberger, rechters,
griffier: V. Di Bucci,
de navolgende
Beschikking
1
Met hun beroep krachtens artikel 268 VWEU, gelezen in samenhang met artikel 340, tweede alinea, VWEU, vorderen verzoeksters, KS en KD, vergoeding van de schade die zij stellen te hebben geleden ten gevolge van handelingen en nalatigheden die aan de Raad van de Europese Unie, de Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) worden verweten in het kader van de uitvoering van gemeenschappelijk optreden 2008/124/GBVB van de Raad van 4 februari 2008 inzake de rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo, Eulex Kosovo (PB 2008, L 42, blz. 92) (hierna respectievelijk: „gemeenschappelijk optreden” en „Eulex Kosovo-missie”), en met name in het kader van de onderzoeken die tijdens deze missie zijn verricht naar de verdwijning van en de moord op familieleden van verzoeksters in 1999 te Pristina (Kosovo).
Voorgeschiedenis van het geding
2
Verzoeksters zijn familieleden (echtgenotes en moeder) van personen die werden gefolterd, werden vermoord of zijn verdwenen bij oorlogsmisdaden die tussen juni en juli 1999 in Kosovo zijn gepleegd.
3
Overeenkomstig artikel 2, eerste alinea, van het gemeenschappelijk optreden, in de op 4 februari 2008 vastgestelde versie, bestond het mandaat van de Eulex Kosovo-missie erin de instellingen, het justitieel apparaat en de wetshandhavingsinstanties van Kosovo bij te staan in hun vorderingen op weg naar duurzaamheid en verantwoordingsplicht en bij de verdere ontwikkeling en versterking van een onafhankelijk multi-etnisch justitieel apparaat en een multi-etnisch politioneel en douaneapparaat, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat deze instellingen vrij zijn van politieke inmenging en de internationaal erkende normen en Europese beste praktijken naleven.
4
In oktober 2009 heeft de Europese Unie overeenkomstig de procedure van artikel 12, lid 2, van het gemeenschappelijk optreden het Human Rights Review Panel (panel voor de beoordeling van de mensenrechtensituatie; hierna: „HRRP”) ingesteld, dat klachten moet onderzoeken die zijn ingediend wegens mensenrechtenschendingen door de Eulex Kosovo-missie bij de uitoefening van haar uitvoerend mandaat. Het HRRP is een onafhankelijk extern verantwoordingsorgaan dat na een onderzoek van deze klachten met zijn bevindingen komt over de vraag of deze missie de mensenrechten zoals gewaarborgd in Kosovo, al dan niet heeft geschonden. Wanneer het HRRP van oordeel is dat een dergelijke schending heeft plaatsgevonden, kunnen zijn bevindingen niet-bindende aanbevelingen bevatten voor door het hoofd van deze missie te nemen corrigerende maatregelen.
5
Op 11 maart 2014 heeft KD bij het HRRP een klacht ingediend over het onderzoek naar de ontvoering van en de moord op haar echtgenoot en haar zoon.
6
Op 11 juni 2014 heeft ook KS bij het HRRP een klacht ingediend over het onderzoek naar de verdwijning van haar echtgenoot.
7
Op 11 november 2015 heeft het HRRP met betrekking tot de door KS ingediende klacht vastgesteld dat artikel 2 (recht op leven), artikel 3 (verbod van foltering), artikel 8 (recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven) en artikel 13 (recht op een daadwerkelijk rechtsmiddel) van het op 4 november 1950 te Rome ondertekende Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) waren geschonden en heeft het aanbevelingen gedaan aan het hoofd van de Eulex Kosovo-missie met het oog op de vaststelling van corrigerende maatregelen.
8
Op 19 oktober 2016 heeft het HRRP met betrekking tot de door KD ingediende klacht vastgesteld dat artikel 2 (recht op leven), artikel 3 (verbod van foltering) en artikel 13 (recht op een daadwerkelijk rechtsmiddel) van het EVRM, gelezen in samenhang met artikel 2 van dat Verdrag, waren geschonden en heeft het aan het hoofd van de Eulex Kosovo-missie aanbevelingen gedaan tot het vaststellen van corrigerende maatregelen.
Eerdere procedures bij het Gerecht en het Hof
9
Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 29 december 2020 en ingeschreven onder zaaknummer T‑771/20, hebben verzoeksters krachtens artikel 268 VWEU beroep ingesteld tot vergoeding van de schade die zij stellen te hebben geleden ten gevolge van verschillende handelingen die de Raad, de Commissie en EDEO hebben verricht en van verschillende gevallen waarin de Raad, de Commissie en EDEO hebben nagelaten te handelen, alsook ten gevolge van de in het kader van de Eulex Kosovo-missie verrichte onderzoeken naar de verdwijning van en de moord op hun familieleden in 1999 te Pristina (Kosovo).
10
Ter ondersteuning van hun beroep hebben verzoeksters met name aangevoerd dat volgens hen:
–
de artikelen 2, 3 en 8 EVRM en de artikelen 2 en 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) waren geschonden omdat er met name wegens het gebrek aan geschikt personeel bij de Eulex Kosovo-missie voor de uitoefening van haar uitvoerend mandaat geen geëigend onderzoek was gedaan naar de verdwijning van en de moord op hun familieleden, welke schending op 11 november 2015 wat KS betreft en op 19 oktober 2016 wat KD betreft vastgesteld was door het HRRP;
–
artikel 6, lid 1, en artikel 13 EVRM en artikel 47 van het Handvest waren geschonden omdat het ontbreekt aan bepalingen over rechtsbijstand voor verzoekers die daarvoor in aanmerking komen tijdens procedures bij het HRRP en omdat het HRRP is ingesteld zonder de bevoegdheid zijn beslissingen ten uitvoer te leggen en zonder die verzoekers een rechtsmiddel te bieden voor de vastgestelde schendingen;
–
geen corrigerende maatregelen waren genomen om geheel of gedeeltelijk een einde te maken aan de in het eerste en het tweede streepje hierboven bedoelde schendingen toen de bevindingen van het HRRP naar verluidt op 29 april 2016 door het hoofd van de missie ter kennis van de Unie waren gebracht;
–
er sprake was van misbruik of oneigenlijk gebruik van uitvoerende macht door de Raad en EDEO op 12 oktober 2017 omdat zij hebben aangegeven dat de Eulex Kosovo-missie alles had gedaan wat in haar macht lag om de ontvoering van en de waarschijnlijke moord op de echtgenoot van KS en de moord op de echtgenoot en de zoon van KD te onderzoeken, en dat het HRRP niet was opgezet als rechterlijke instantie;
–
er sprake was van misbruik of oneigenlijk gebruik van uitvoerende of overheidsmacht omdat er in de zaak van KD betreffende een prima facie geval van een oorlogsmisdrijf geen juridisch deugdelijke toetsing door de Eulex Kosovo-missie of de Special Prosecutors Office (gespecialiseerd openbaar ministerie) voor onderzoek, en vervolging voor het Kosovotribunaal was gewaarborgd.
11
Bovendien hebben verzoeksters het Gerecht verzocht om een voorlopige uitspraak te doen over de vraag of de Eulex Kosovo-missie niet ook een van de verwerende partijen moet zijn, en hebben zij daarbij aangegeven dat de ter ondersteuning van hun beroep aangevoerde tekortkomingen onder de exclusieve bevoegdheid van de Raad, de Commissie en EDEO vielen.
12
Bij akte van 18 mei 2021 heeft de Commissie een exceptie van niet-ontvankelijkheid opgeworpen op grond dat de ter ondersteuning van het beroep gestelde tekortkomingen haar niet kunnen worden toegerekend.
13
Bij akten van 19 mei 2022 hebben de Raad en EDEO ook elk een exceptie van onbevoegdheid en niet-ontvankelijkheid opgeworpen. Zij betogen met name dat de gestelde handelingen en nalatigheden hun niet kunnen worden toegerekend en dat het verzoekschrift te laat is ingediend en niet nauwkeurig was.
14
Op 5 juni 2021 hebben verzoeksters krachtens artikel 88 van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht een verzoek om een maatregel van instructie ingediend, strekkende tot overlegging van het volledige operatieplan van de Eulex Kosovo-missie (hierna: „OPLAN”), in al zijn versies sinds de instelling van de missie in 2008.
15
De Raad en EDEO hebben zich in hun opmerkingen over het in punt 14 hierboven genoemde verzoek om een maatregel van instructie, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 23 juni 2021, verzet tegen de overlegging van het volledige OPLAN op grond dat dit document als „restreint UE/EU restricted” was gerubriceerd, en gaven aan dat aan een bevoorrechte toegang kon worden verleend tot de bij het OPLAN gevoegde bijlage betreffende het HRRP.
16
Bij akte van 23 juli 2021 hebben verzoeksters hun opmerkingen ingediend en het Gerecht verzocht om de door de verweerders opgeworpen excepties van onbevoegdheid en niet-ontvankelijkheid af te wijzen.
17
Bij beschikking van 10 november 2021, KS en KD/Raad e.a. (T‑771/20, niet gepubliceerd; hierna: oorspronkelijke beschikking, EU:T:2021:798), heeft het Gerecht de excepties van onbevoegdheid toegewezen en het beroep bijgevolg verworpen.
18
Het Gerecht heeft in de punten 28 tot en met 33 van de oorspronkelijke beschikking in wezen geoordeeld dat de zaak voortvloeit uit handelingen of gedragingen die binnen de werkingssfeer vallen van politieke of strategische kwesties in verband met de vaststelling van de activiteiten, prioriteiten en middelen van de Eulex Kosovo-missie en het besluit om in het kader van die missie het HRRP op te richten, dat onder het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de Unie (hierna: „GBVB”) valt. Het Gerecht heeft eraan herinnerd dat de Unierechter overeenkomstig artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU, en artikel 275, eerste alinea, VWEU in beginsel niet bevoegd was ten aanzien van de bepalingen van het GBVB en evenmin ten aanzien van de op basis daarvan vastgestelde handelingen, en heeft geoordeeld dat de uitzonderingen op dat beginsel in casu niet van toepassing waren.
19
De hogere voorzieningen van verzoeksters en de Commissie tegen de oorspronkelijke beschikking, die respectievelijk op 12 en 19 januari 2022 zijn ingesteld, zijn door het Hof gevoegd voor de mondelinge behandeling en voor het arrest.
20
Daarnaast heeft het Hof in het arrest van 24 februari 2022, Eulex Kosovo (C‑283/20, EU:C:2022:126), naar aanleiding van een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de tribunal du travail francophone de Bruxelles (Franstalige arbeidsrechtbank Brussel, België), ook geoordeeld dat artikel 16, lid 5, van gemeenschappelijk optreden 2008/124, zoals gewijzigd bij besluit 2014/349/GBVB van de Raad van 12 juni 2014 (PB 2014, L 174, blz. 42), waarin is bepaald dat „Eulex Kosovo [...] met ingang van 15 juni 2014 verantwoordelijk [is] voor eventuele vorderingen en verplichtingen die uit de uitvoering van het mandaat voortvloeien, met uitzondering van vorderingen met betrekking tot ernstig wangedrag van het hoofd van de missie, waarvoor de verantwoordelijkheid op laatstgenoemde blijft rusten”, aldus moet worden uitgelegd dat het de datum aangeeft vanaf welke de Eulex Kosovo-missie moet worden geacht de verantwoordelijkheid op zich te nemen voor alle schade en verplichtingen die uit de uitvoering van de aan haar toevertrouwde missie zijn ontstaan of zullen ontstaan, zodat Eulex Kosovo vanaf die datum wordt gesubrogeerd in de rechten en verplichtingen van de persoon of personen die voordien verantwoordelijk waren voor de uitvoering van die missie, met uitzondering van de verplichtingen die voortvloeien uit ernstig wangedrag van het hoofd van de missie, waarvoor de verantwoordelijkheid op laatstgenoemde blijft rusten (arrest van 24 februari 2022, Eulex Kosovo, C‑283/20, EU:C:2022:126, punt 41).
21
Bij arrest van 10 september 2024, KS e.a./Raad e.a. (C‑29/22 P en C‑44/22 P, EU:C:2024:725; hierna: „arrest in hogere voorziening”), heeft het Hof de oorspronkelijke beschikking gedeeltelijk vernietigd, voor zover het Gerecht zich kennelijk onbevoegd had verklaard om kennis te nemen van de in punt 10 hierboven vermelde grieven.
22
Nadat het de hogere voorzieningen voor het overige had verworpen, heeft het Hof geoordeeld dat het niet over de gegevens beschikte die nodig zijn om definitief uitspraak te doen over het geding, en heeft het de zaak terugverwezen naar het Gerecht voor een oordeel over de ontvankelijkheid en, in voorkomend geval, de gegrondheid van het beroep, evenals over het door verzoeksters ingediende verzoek om een maatregel van instructie.
Procedure na terugverwijzing en conclusies van partijen
23
Bij maatregel tot organisatie van de procesgang van 18 december 2024 is partijen verzocht om zich in het bijzonder uit te spreken over de conclusies die zouden kunnen worden getrokken uit het arrest van 24 februari 2022, Eulex Kosovo (C‑283/20, EU:C:2022:126), met name met betrekking tot de vraag of de tekortkomingen die worden aangevoerd in het naar het Gerecht terugverwezen beroep toerekenbaar zijn. De Commissie heeft op 24 januari 2025 gevolg gegeven aan deze maatregel tot organisatie van de procesgang. Verzoeksters, de Raad en EDEO hebben op 27 januari 2025 gevolg gegeven aan die maatregel.
24
Verzoeksters verzoeken het Gerecht:
–
de Raad, de Commissie en EDEO afzonderlijk of hoofdelijk te veroordelen tot vergoeding van de schade die is geleden als gevolg van de schending van de in het onderhavige beroep aangevoerde grondrechten, met inbegrip van de betaling van rente tegen het rentetarief en voor de duur die het Gerecht passend acht;
–
de Raad, de Commissie en EDEO te verwijzen in de kosten, met inbegrip van die van de procedures bij het HRRP.
25
De Raad verzoekt het Gerecht:
–
het beroep te verwerpen wegens onbevoegdheid;
–
het beroep niet-ontvankelijk, of, subsidiair, kennelijk ongegrond te verklaren;
–
verzoeksters te verwijzen in de kosten.
26
De Commissie verzoekt het Gerecht:
–
het beroep niet-ontvankelijk te verklaren voor zover het tegen haar is gericht;
–
verzoeksters te verwijzen in de kosten.
27
EDEO verzoekt het Gerecht om het beroep te verwerpen wegens onbevoegdheid, en, subsidiair, het niet-ontvankelijk te verklaren voor zover het tegen deze dienst is gericht.
28
In hun opmerkingen over de excepties van onbevoegdheid en niet-ontvankelijkheid verzoeken verzoeksters het Gerecht in essentie om alle door de Raad, de Commissie en EDEO opgeworpen excepties te verwerpen.
In rechte
29
Krachtens artikel 126 van het Reglement voor de procesvoering kan het Gerecht wanneer het kennelijk onbevoegd is om kennis te nemen van een beroep, of wanneer dit kennelijk niet-ontvankelijk of kennelijk rechtens ongegrond is, op voorstel van de rechter-rapporteur beslissen om bij met redenen omklede beschikking uitspraak te doen zonder de behandeling voort te zetten.
30
Het Gerecht acht zich in casu voldoende voorgelicht door de stukken in het dossier en beslist uitspraak te doen zonder de behandeling voort te zetten.
Strekking van de verwijzing
31
Artikel 61, tweede alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie bepaalt dat, ingeval het verzoek om hogere voorziening gegrond is en de zaak voor afdoening naar het Gerecht wordt verwezen, het Gerecht gebonden is aan de beslissing van het Hof over de rechtsvragen.
32
Ingevolge de vernietiging door het Hof en de terugverwijzing van de zaak naar het Gerecht wordt de zaak krachtens artikel 191 van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht door het arrest van het Hof aanhangig bij het Gerecht. Het Gerecht moet opnieuw uitspraak doen over alle conclusies en middelen die partijen in eerste aanleg hebben aangevoerd, met uitzondering van, ten eerste, die waarvan partijen na terugverwijzing afstand hebben gedaan, en, ten tweede, die waarop de onderdelen van het dictum van de oorspronkelijke beschikking betrekking hebben en die niet door het Hof zijn vernietigd, alsook de gronden die de noodzakelijke grondslag voor die onderdelen vormen (zie in die zin beschikking van 14 september 2011, Marcuccio/Commissie, T‑236/02, EU:T:2011:465, punten 83 en 85, en arrest van 25 januari 2023, GEA Group/Commissie, T‑640/16 RENV, niet gepubliceerd, EU:T:2023:18, punten 50 en 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
33
In casu heeft het Hof de oorspronkelijke beschikking gedeeltelijk bevestigd, voor zover het Gerecht zich kennelijk onbevoegd heeft verklaard om kennis te nemen van de grieven inzake, ten eerste, het vermeende gebrek aan de nodige middelen voor de Eulex Kosovo-missie, en, ten tweede, de intrekking van het uitvoerend mandaat van die missie bij besluit (GBVB) 2018/856 van de Raad van 8 juni 2018 tot wijziging van gemeenschappelijk optreden 2008/124 (PB 2018, L 146, blz. 5) (punten 126 en 136 van het arrest in hogere voorziening en punt 2 van het dictum van dat arrest).
34
Bijgevolg hoeft geen uitspraak meer te worden gedaan over de conclusies en middelen met betrekking tot de in punt 33 hierboven vermelde grieven.
35
Wat de andere grieven van het verzoekschrift betreft, zoals die in punt 10 hierboven zijn uiteengezet, heeft het Hof de oorspronkelijke beschikking vernietigd, voor zover het Gerecht zich onbevoegd heeft verklaard op grond dat die grieven betrekking hadden op handelingen en nalatigheden die in verband stonden met politieke of strategische kwesties die betrekking hadden op de bepaling en de uitvoering van het GBVB (punten 120, 128, 130, 131 en 135 van het arrest in hogere voorziening).
36
Bijgevolg moeten de door de Raad en EDEO bij het Gerecht opgeworpen excepties van onbevoegdheid, die op de in punt 35 hierboven genoemde grond zijn gebaseerd, worden afgewezen voor zover zij betrekking hebben op de in punt 10 hierboven vermelde grieven.
37
Bovendien hebben verzoeksters in antwoord op de maatregel tot organisatie van de procesgang van 18 december 2024 in essentie aangegeven dat het bepaalde in artikel 16, lid 5, van het gemeenschappelijk optreden, zoals uitgelegd in het arrest van 24 februari 2022, Eulex Kosovo (C‑283/20, EU:C:2022:126), niet impliceert dat de Eulex Kosovo-missie een van de verwerende partijen in de onderhavige zaak is. Volgens verzoeksters moet de reikwijdte van dat arrest strikt worden beperkt tot de feitelijke en juridische context van het toen door het Hof onderzochte verzoek om een prejudiciële beslissing, zodat de bevoegdheid van die missie om in rechte op te treden beperkt blijft tot gedingen waarin vragen van administratieve aard aan de orde zijn.
38
Uit het antwoord van verzoeksters op de maatregel tot organisatie van de procesgang van 18 december 2024 vloeit voort dat zij worden geacht afstand te hebben gedaan van hun verzoek aan het Gerecht om een voorlopige uitspraak te doen over de vraag of de Eulex Kosovo-missie ook een van de verwerende partijen moet zijn. Bijgevolg hoeft niet meer op dit verzoek te worden beslist, waarbij het overigens zo is dat het Gerecht niet bevoegd is om declaratoire arresten te wijzen (zie beschikking van 27 november 2012, H-Holding/Parlement, T‑672/11, niet gepubliceerd, EU:T:2012:628, punt 20 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
Opmerkingen vooraf
39
Om te beginnen moet worden opgemerkt dat het beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie formeel moet worden gericht tegen de instelling waaraan de handelingen toerekenbaar zijn die volgens de verzoekende partij de schade hebben veroorzaakt waarvoor zij vergoeding vordert (zie in die zin beschikking van 17 december 2021, Theodorakis en Theodoraki/Raad, T‑495/14, niet gepubliceerd, EU:T:2021:941, punt 47).
40
Dienaangaande valt de vraag welke instelling, welk orgaan of welke instantie tot taak heeft om de Unie te vertegenwoordigen in het kader van een beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid krachtens artikel 268 VWEU en artikel 340, tweede alinea, VWEU, onder de beoordeling van de ontvankelijkheid van dit beroep (zie in die zin beschikking van 2 februari 2015, Gascogne Sack Deutschland en Gascogne/Europese Unie, T‑577/14, niet gepubliceerd, EU:T:2015:80, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
41
Voor zover de Raad, de Commissie en EDEO in casu de toerekenbaarheid van de hun door verzoeksters verweten nalatigheden betwisten op grond dat zij niet verplicht waren om te handelen, moet daarentegen worden vastgesteld dat een dergelijk betoog betrekking heeft op de rechtmatigheid van het gedrag van die instellingen en dit orgaan van de Unie en bijgevolg de gegrondheid van het beroep tot schadevergoeding betreft en niet de ontvankelijkheid ervan (zie in die zin arresten van 8 maart 2023, Sánchez-Gavito León/Raad en Commissie, T‑100/21, niet gepubliceerd, EU:T:2023:109, punten 83 en 84, en 23 mei 2019, Steinhoff e.a./ECB, T‑107/17, EU:T:2019:353, punten 61‑63).
Eerste grief
42
In het kader van de eerste grief betogen verzoeksters dat het feit dat er als gevolg van het gebrek aan geschikt personeel bij de Eulex Kosovo-missie geen geëigend onderzoek was gedaan naar de verdwijning van hun familieleden, een door deze missie in de uitoefening van haar uitvoerend mandaat begane schending vormt van de artikelen 2, 3 en 8 EVRM en de artikelen 2 en 4 van het Handvest waarvoor de Raad, de Commissie en EDEO afzonderlijk of hoofdelijk aansprakelijk zijn.
43
Bovendien vloeit de gestelde schending volgens verzoeksters ook voort uit nalatigheden die kunnen worden toegerekend aan de Raad, de Commissie en EDEO, aangezien zij er niet voor hebben gezorgd dat de Eulex Kosovo-missie over geschikt personeel beschikte om haar mandaat overeenkomstig de artikelen 2 en 3 EVRM uit te voeren.
44
De Raad, de Commissie en EDEO betogen met name dat de gestelde tekortkomingen hun niet kunnen worden toegerekend en dat het beroep bijgevolg niet-ontvankelijk moet worden verklaard.
45
In dat verband zij er om te beginnen aan herinnerd dat artikel 16, lid 5, van het gemeenschappelijk optreden, zoals gewijzigd door besluit 2014/439, aldus moet worden uitgelegd dat het met ingang van 15 juni 2014 aan de Eulex Kosovo-missie in beginsel de verantwoordelijkheid overdraagt voor eventuele vorderingen en verplichtingen die reeds zijn ontstaan of nog zullen ontstaan uit de uitvoering van haar mandaat, en dat het bijgevolg die missie vanaf die datum subrogeert in de rechten en verplichtingen van de persoon of personen die voordien verantwoordelijk waren voor de uitvoering van haar mandaat, met inbegrip van de aanhangige rechtsgedingen (zie in die zin arrest van 24 februari 2022, Eulex Kosovo, C‑283/20, EU:C:2022:126, punt 46).
46
Voorts heeft het Hof met betrekking tot het vermeende gebrek aan geschikt personeel geoordeeld dat er bij de bevoegdheid van de Eulex Kosovo-missie om personeel in dienst te nemen, sprake is van een handeling van dagelijks bestuur in het kader van de uitvoering van het mandaat. Het staat dus aan deze missie om er binnen het kader van de haar ter beschikking gestelde middelen voor te zorgen dat er geschikt personeel wordt aangesteld (zie in die zin arrest in hogere voorziening, punt 127).
47
Hieruit volgt dat het gestelde gebrek aan geschikt personeel voortvloeit uit tekortkomingen in het dagelijks bestuur van de Eulex Kosovo-missie, waarvan de schadelijke gevolgen, gesteld al dat zij zijn aangetoond, onder de exclusieve verantwoordelijkheid van die missie vallen op grond van de uitoefening van haar uitvoerend mandaat.
48
Voor zover verzoeksters aanvoeren dat er bij het personeelsbeheer van de Eulex Kosovo-missie tekortkomingen waren waarvoor die missie verantwoordelijk was, maar het onderhavige beroep niet tegen de missie is gericht, bevat de eerste grief derhalve een onjuiste aanwijzing van de verwerende partij en moet zij kennelijk niet-ontvankelijk worden verklaard (zie in die zin beschikking van 17 december 2021, Theodorakis en Theodoraki/Raad, T‑495/14, niet gepubliceerd, EU:T:2021:941, punt 61).
49
Bovendien staat het, zoals uit punt 127 van het arrest in hogere voorziening voortvloeit, aan de Eulex Kosovo-missie om er binnen het kader van de haar ter beschikking gestelde middelen voor te zorgen dat er geschikt personeel wordt aangesteld. Voor zover de Raad, de Commissie en EDEO wordt verweten dat zij daar niet voor hebben gezorgd, moet de eerste grief dan ook kennelijk rechtens ongegrond worden verklaard omdat de gestelde nalatigheden hun niet kunnen worden toegerekend.
50
Voorts moet worden opgemerkt dat volgens vaste rechtspraak de summiere uiteenzetting van de middelen, die in elk verzoekschrift moet zijn opgenomen op grond van artikel 21 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie – dat krachtens artikel 53, eerste alinea, van dat Statuut van toepassing is op het Gerecht – en artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, duidelijk dient te doen uitkomen wat het aan het beroep ten grondslag liggende middel inhoudt. Voor de ontvankelijkheid van een beroep bij het Gerecht is het dan ook met name noodzakelijk dat de essentiële feitelijke en juridische gronden van het beroep op zijn minst summier, maar coherent en begrijpelijk uit de tekst van het verzoekschrift zelf naar voren komen. Deze tekst mag weliswaar op specifieke punten worden gestaafd en aangevuld door verwijzingen naar bepaalde passages uit bijgevoegde stukken, maar een algemene verwijzing naar andere stukken – ook al zijn die als bijlage bij het verzoekschrift gevoegd – kan het ontbreken van de wezenlijke elementen van het juridische betoog, die volgens die bepalingen in het verzoekschrift moeten worden vermeld, niet goedmaken (zie arrest van 13 februari 2025, Commissie e.a./Carpatair, C‑244/23 P–C‑246/23, EU:C:2025:87, punt 76 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
51
Wanneer het verzoekschrift niet voldoet aan de vereisten van artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering met betrekking tot de uiteenzetting van de aangevoerde middelen, kan het Gerecht het beroep kennelijk niet-ontvankelijk verklaren (zie in die zin beschikking van 6 juni 2024, Lucaccioni/Commissie, T‑516/23, niet gepubliceerd, EU:T:2024:386, punt 19 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
52
Gelet op het voorgaande moet worden opgemerkt dat het verzoekschrift geen motivering bevat die het bestaan kan aantonen van de verplichting waarvan wordt gesteld dat zij krachtens de artikelen 2, 3 en 8 EVRM, de artikelen 2 en 4 van het Handvest, of enig ander beginsel of bepaling van het Unierecht op de Raad, de Commissie en EDEO rust en inhoudt dat zij er bij het toezicht op het dagelijks bestuur van de Eulex Kosovo-missie voor zorgen dat er bij die missie geschikt personeel wordt aangesteld.
53
De eerste grief moet derhalve in ieder geval kennelijk niet-ontvankelijk worden verklaard.
Tweede grief
54
Met de tweede grief betogen verzoeksters dat het bepaalde in artikel 6, lid 1, en artikel 13, EVRM en in artikel 47 van het Handvest, ten eerste, vereist dat partijen die in aanmerking komen voor rechtsbijstand in procedures bij het HRRP, daar toegang toe hebben, en, ten tweede, zich ertegen verzet dat het HRRP kan worden ingesteld en blijven bestaan zonder te beschikken over een bevoegdheid om de tenuitvoerlegging van zijn beslissingen te waarborgen en zonder de betrokken partijen een rechtsmiddel te bieden voor de door dit orgaan vastgestelde schendingen.
55
De Raad en EDEO voeren aan dat de tweede grief niet-ontvankelijk is omdat het verzoekschrift niet duidelijk en nauwkeurig is wat de aard van de gestelde onrechtmatigheden betreft. Voorts wijzen de Raad, de Commissie en EDEO hun verantwoordelijkheid op grond van de gestelde tekortkomingen af.
56
Dienaangaande moet worden opgemerkt dat verzoeksters in de punten 54 en 58 van het verzoekschrift betogen dat de Raad, de Commissie en EDEO, afzonderlijk of hoofdelijk, het Unierecht op een aantal punten op voldoende gekwalificeerde wijze hebben geschonden door, in strijd met artikel 6, lid 1, en artikel 13 EVRM en artikel 47 van het Handvest, het HRRP in te stellen en te behouden zonder het voor dit orgaan mogelijk te maken om rechtsbijstand te verlenen, zonder het de bevoegdheid toe te kennen om de tenuitvoerlegging van zijn beslissingen te waarborgen en zonder de betrokken partijen een rechtsmiddel te bieden voor de door het orgaan vastgestelde schendingen.
57
Gelet op het in punt 56 hierboven vermelde betoog moeten de door de Commissie en EDEO opgeworpen middelen van niet-ontvankelijkheid worden verworpen omdat daaruit voldoende duidelijk blijkt dat verzoeksters de Raad, de Commissie en EDEO verwijten het HRRP te hebben ingesteld zonder het te hebben voorzien van voldoende bevoegdheden wat de vereisten van een doeltreffende voorziening in rechte en van een eerlijk proces betreft, aangezien de bevindingen van dat orgaan neerkomen op gewone aanbevelingen en geen bindend of uitvoerbaar karakter hebben, en zonder te hebben voorzien in passende procedurele waarborgen, zoals de mogelijkheid om rechtsbijstand te verlenen of een rechtsmiddel waarmee de betrokkenen kunnen opkomen tegen de door dat orgaan vastgestelde schendingen.
58
Wat de inhoud van het in punt 56 hierboven vermelde betoog betreft, zij eraan herinnerd dat de eerbiediging van de in artikel 47 van het Handvest en artikel 6, lid 1, EVRM neergelegde vereisten van een doeltreffende voorziening in rechte en van een eerlijk proces in beginsel in haar geheel moet worden beoordeeld aan de hand van alle beschikbare rechtsmiddelen en met name de beroepen in rechte die ter beschikking staan van de betrokkenen. Wat het in artikel 13 EVRM neergelegde recht op een daadwerkelijk rechtsmiddel betreft, zijn de daaruit voortvloeiende waarborgen reeds opgenomen in de strengere eisen van artikel 6, lid 1, van dat Verdrag (zie in die zin arrest van 9 maart 2023, Intermarché Casino Achats/Commissie, C‑693/20 P, EU:C:2023:172, punten 40 en 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
59
Gesteld al dat de regels omtrent het beroep bij het HRRP op zich niet zouden voldoen aan de vereisten van een doeltreffende voorziening in rechte en van een eerlijk proces, dan nog kan deze omstandigheid het Gerecht er niet toe brengen om de tweede grief toe te wijzen, aangezien het beroep bij de Unierechter verzoeksters een rechtsmiddel biedt voor de door dat orgaan vastgestelde schendingen, waarbij aan hen alle waarborgen worden geboden die zijn vastgelegd in de in de tweede grief aangevoerde bepalingen, met name de mogelijkheid om rechtsbijstand te verkrijgen en de mogelijkheid om een uitvoerbaar vonnis te verkrijgen dat kracht van gewijsde heeft.
60
Bijgevolg moet de tweede grief kennelijk rechtens ongegrond worden verklaard.
Derde grief
61
De derde grief ziet op het aanhoudende gebrek aan corrigerende maatregelen die een einde kunnen maken aan de in de eerste twee grieven gestelde schendingen, waardoor er sprake is van een voldoende gekwalificeerde schending van het Unierecht.
62
In dat verband betogen verzoeksters dat de door hen overgelegde bewijzen steun bieden aan het standpunt dat de gestelde schendingen voortvloeien uit een gebrek aan prioriteitstelling of uit een gebrek aan geschikte middelen en personeel om de juridische verplichtingen van de Unie na te komen, en niet uit de gebrekkige werking van de Eulex Kosovo-missie in specifieke gevallen.
63
Volgens verzoeksters vindt het in punt 62 hierboven vermelde betoog bevestiging in de brief van het hoofd van de Eulex Kosovo-missie aan het HRRP van 29 april 2016, volgens welke die missie niet bevoegd is om de door dat orgaan geformuleerde aanbevelingen uit te voeren. Hieruit blijkt dat de ongeschiktheid van het HRRP om die missie ertoe aan te zetten haar uitvoerend mandaat in overeenstemming met de wettelijke voorschriften uit te oefenen, voortvloeit uit de aanhoudende weigering van de Raad om dat orgaan bevoegdheden en middelen toe te kennen die het in staat stellen om de tenuitvoerlegging van zijn aanbevelingen te waarborgen en de betrokkenen een rechtsmiddel te bieden voor de door het orgaan vastgestelde schendingen.
64
Volgens verzoeksters hadden de instellingen van de Unie uiterlijk vanaf 29 april 2016 passende corrigerende maatregelen moeten nemen om ervoor te zorgen dat de Eulex Kosovo-missie over voldoende middelen beschikte om overeenkomstig artikel 2, EVRM onderzoeken uit te voeren, om een einde te maken aan de met artikel 3 van dat Verdrag strijdige behandeling waaraan zij werden onderworpen, en om hen te vergoeden voor de door het HRRP vastgestelde schending van hun grondrechten. De betrokken corrigerende maatregelen hadden met name moeten bestaan in de wijziging van het gemeenschappelijk optreden en van de wettelijke grondslag van het HRRP.
65
In hun antwoord op de maatregel tot organisatie van de procesgang van 18 december 2024 hebben verzoeksters meegedeeld dat de in de derde grief aangevoerde schendingen, gelet op de in het gemeenschappelijk optreden gedefinieerde commandostructuur, toerekenbaar waren aan de Raad, de Commissie en EDEO, aangezien zij via de civiele bevelhebber beschikten over instructiebevoegdheid ten aanzien van het hoofd van de missie.
66
De Raad, de Commissie en EDEO betwisten de toerekenbaarheid van de gestelde nalatigheden. De Raad en EDEO voeren verder aan dat de derde grief niet nauwkeurig is en betogen dat er geen juridische argumenten zijn waarmee kan worden gerechtvaardigd dat op hen de verplichting rust om te handelen in verband met de door het HRRP geformuleerde aanbevelingen.
67
Wat dit laatste punt betreft, voert de Raad ook aan dat zijn deelname aan crisisbeheersingsoperaties plaatsvindt op het niveau van politieke controle en strategische leiding, zonder dat hij betrokken kan zijn bij het dagelijks bestuur van de taken die op tactisch niveau aan de missies van de Unie zijn toevertrouwd waar het gaat om operaties.
68
In het licht van de argumenten van de partijen kan de derde grief in drie onderdelen worden verdeeld.
Eerste onderdeel: gebrek aan geschikte middelen en personeel bij de Eulex Kosovo-missie
69
Met het eerste onderdeel van de derde grief betogen verzoeksters dat het gebrek aan maatregelen die een einde kunnen maken aan de door het HRRP vastgestelde schendingen voortvloeit uit de aanhoudende weigering van de Raad, de Commissie en EDEO om de Eulex Kosovo-missie geschikte middelen en personeel toe te kennen.
70
In dat verband zij er overeenkomstig overwegingen in punt 126 van het arrest in hogere voorziening aan herinnerd dat het Gerecht niet bevoegd is om uitspraak te doen op een beroep dat ertoe strekt vergoeding te verkrijgen voor schade die voortvloeit uit de vermeende ontoereikendheid van de aan de Eulex Kosovo-missie toegekende middelen, voor zover de op dat gebied vastgestelde besluiten rechtstreeks in verband staan met de politieke of strategische keuzes in het kader van het GBVB.
71
Overeenkomstig hetgeen blijkt uit de punten 33 en 34 hierboven hoeft derhalve geen uitspraak te worden gedaan over de grief dat de aan de Eulex Kosovo-missie toegekende middelen ontoereikend zijn.
72
Voorts moet, wat het gestelde gebrek aan geschikt personeel bij de Eulex Kosovo-missie betreft, overeenkomstig de analyse van de eerste grief in de punten 45 tot en met 49 hierboven worden opgemerkt dat de vermeende tekortkomingen in het dagelijks bestuur van de missie niet aan de Raad, de Commissie en EDEO kunnen worden toegerekend, aangezien zij onder de uitoefening van het uitvoerend mandaat van die missie vallen en dus onder haar uitsluitende verantwoordelijkheid overeenkomstig het bepaalde in artikel 16, lid 5, van het gemeenschappelijk optreden, zoals gewijzigd bij besluit 2014/349.
73
Hieruit volgt dat het eerste onderdeel van de derde grief deels kennelijk niet-ontvankelijk moet worden verklaard wegens de onjuiste aanwijzing van de verwerende partij en voor het overige kennelijk rechtens ongegrond moet worden verklaard op grond dat de gestelde niet-nakomingen niet aan de Raad, de Commissie en EDEO kunnen worden toegerekend.
Tweede onderdeel van de derde grief: instructiebevoegdheid van de Raad, de Commissie en EDEO
74
Met het tweede onderdeel van de derde grief stellen verzoeksters dat de Raad, de Commissie en EDEO geen einde hebben gemaakt aan de door het HRRP vastgestelde schendingen met betrekking tot het onderzoek naar de verdwijning van hun familieleden doordat zij geen gebruik hebben gemaakt van hun instructiebevoegdheid ten aanzien van de Eulex Kosovo-missie.
75
Wat dat laatste punt betreft, moet overeenkomstig de overwegingen in de punten 132 en 133 van het arrest in hogere voorziening worden opgemerkt dat het betoog betreffende het ontbreken van zowel corrigerende maatregelen die een einde kunnen maken aan de door het HRRP vastgestelde schendingen als een deugdelijke toetsing van de zaak van KD, betrekking heeft op het vermeende ontbreken van individuele maatregelen met betrekking tot de specifieke situatie van verzoeksters.
76
Gelet op de bepalingen van het gemeenschappelijk optreden, en met name de artikelen 7, 8, 11 en 12 ervan, moet worden opgemerkt dat de vaststelling van dergelijke individuele maatregelen niet behoort tot de uitoefening van politiek toezicht en strategische leiding door de Raad, de Commissie en EDEO via het Politiek en Veiligheidscomité (hierna: „PVC”) en de civiele bevelhebber van de missie. Zo wordt de instructiebevoegdheid waarover die bevelhebber beschikt, op strategisch niveau uitgeoefend en niet op het niveau van de operaties, die onder de activiteiten van het hoofd van de missie vallen.
77
Met betrekking tot het laatste punt, blijkt duidelijk uit de artikelen 2 en 3 van het gemeenschappelijk optreden, en met name artikel 3, onder d) en i), in de versie van vóór besluit 2018/856, dat de vaststelling van individuele maatregelen die een einde kunnen maken aan de door het HRRP vastgestelde schendingen van de grondrechten, niet los kan worden gezien van de uitoefening van het mandaat van de Eulex Kosovo-missie, aangezien dat mandaat erin bestond, ten eerste, ervoor te zorgen dat oorlogsmisdaden en andere ernstige criminaliteit terdege werden onderzocht, vervolgd, berecht en bestraft, en, ten tweede, ervoor te zorgen dat de activiteiten van de missie in overeenstemming waren met de internationale normen inzake mensenrechten.
78
Deze conclusie vloeit ook voort uit de tekst van de bepalingen van de artikelen 2 en 3 van het gemeenschappelijk optreden, en met name van artikel 3, onder a) en e), van dat gemeenschappelijk optreden, in de versie zoals gewijzigd bij besluit 2018/856, volgens welke bepalingen de Eulex Kosovo-missie in nauwe coördinatie met andere actoren van de Unie toezicht blijft houden op bepaalde zaken en processen in de Kosovaarse strafrecht- en civielrechtelijke instellingen en toezicht blijft houden op relevante bijeenkomsten in het kader van de regionale samenwerking over zaken betreffende oorlogsmisdaden, en voorts ervoor blijft zorgen dat al haar activiteiten in overeenstemming zijn met de internationale normen inzake mensenrechten.
79
In het licht van alle in de punten 76 tot en met 78 hierboven genoemde bepalingen van het gemeenschappelijk optreden moet het betoog van verzoeksters dat is gegrond op de brief van het hoofd van de Eulex Kosovo-missie van 29 april 2016, volgens welke die missie niet bevoegd is om de door het HRRP geformuleerde aanbevelingen uit te voeren, worden afgewezen.
80
Die conclusie vindt steun in de beslissing van het HRRP van 19 oktober 2016, die is vastgesteld in antwoord op de in punt 79 hierboven vermelde brief van 29 april 2016 en waaruit uitdrukkelijk blijkt dat het volledig en uitsluitend aan het hoofd van de Eulex Kosovo-missie is om de aanbevelingen van dat orgaan uit te voeren, en niet aan andere organen of instellingen van de Unie.
81
Gelet op het voorgaande moet worden geoordeeld dat de in het tweede onderdeel van de derde grief gestelde nalatigheden betrekking hebben op de uitoefening van het uitvoerend mandaat van de Eulex Kosovo-missie en daarom onder de uitsluitende verantwoordelijkheid van die missie vallen, zodat die nalatigheden niet aan de Raad, de Commissie en EDEO kunnen worden toegerekend.
82
Het tweede onderdeel van de derde grief moet derhalve kennelijk rechtens ongegrond worden verklaard.
Derde onderdeel van de derde grief: onvoldoende bevoegdheden voor het HRRP
83
Met het derde onderdeel van de derde grief verwijten verzoeksters de Raad, de Commissie en EDEO hun aanhoudende weigering om het HRRP bevoegdheden en voldoende middelen toe te kennen, voor zover dat orgaan niet kan garanderen dat zijn beslissingen ten uitvoer worden gelegd en voor zover de betrokken partijen geen rechtsmiddel wordt geboden voor de vastgestelde schendingen.
84
Op dit punt is het belangrijk om op te merken dat verzoeksters geen enkel argument aanvoeren dat het derde onderdeel van de derde grief kan staven waar het gaat om de vermeende ontoereikendheid van de aan het HRRP toegekende bevoegdheden of procedurele middelen.
85
Dienaangaande voeren verzoeksters enkel aan, ten eerste, in punt 54, onder ii), en in punt 58 van het verzoekschrift dat de Raad, de Commissie en EDEO artikel 6, lid 1, en artikel 13 EVRM alsook artikel 47 van het Handvest hebben geschonden door het HRRP in te stellen en te behouden zonder aan dat orgaan de bevoegdheid toe te kennen om rechtsbijstand te verlenen, om zijn beslissingen ten uitvoer te leggen of om een rechtsmiddel te bieden voor de vastgestelde schendingen, en, ten tweede, in punt 59 van het verzoekschrift dat de Raad, de Commissie en EDEO een voldoende gekwalificeerde schending van het Unierecht hebben begaan door geen corrigerende maatregelen te nemen naar aanleiding van de bevindingen van het HRRP.
86
Om de redenen die reeds bij de behandeling van de tweede grief in de punten 58 en 59 hierboven zijn uiteengezet, moet het derde onderdeel van de derde grief dan ook kennelijk rechtens ongegrond worden verklaard.
Vierde grief
87
De vierde grief is ontleend aan misbruik of oneigenlijk gebruik van uitvoerende macht door de Raad en EDEO, aangezien zij hebben verklaard, ten eerste, dat de Eulex Kosovo-missie alles had gedaan wat in haar macht lag om de zaken betreffende de verdwijning van de familieleden van verzoeksters te onderzoeken (hierna: „eerste litigieuze verklaring”) en, ten tweede, dat het HRRP niet bedoeld was als rechterlijke instantie (hierna: „tweede litigieuze verklaring”).
88
De betrokken verklaringen blijken uit brieven van de Raad en EDEO van 12 oktober 2017, die zijn gestuurd in antwoord op de brieven van verzoeksters van 3 oktober, 3 november en 5 december 2016, waarbij die laatsten de instellingen van de Unie met name hebben verzocht om ervoor te zorgen dat er geëigend onderzoek wordt gedaan naar de zaken betreffende de verdwijning van hun familieleden, en om de bevoegdheden van het HRRP te versterken.
89
In die context betogen verzoeksters dat de litigieuze verklaringen blijk geven van een weigering om hun schadevordering in te willigen en misbruik of oneigenlijk gebruik van uitvoerende macht vormen.
90
De Raad brengt daartegenin dat het antwoord in zijn brief van 12 oktober 2017 feitelijk van aard is en geen aanleiding geeft tot controverse, en voert hierbij aan dat verzoeksters niet hebben aangetoond welk soort schending of aansprakelijkheid hem met betrekking tot de inhoud van die brief kan worden toegerekend.
91
EDEO betoogt dat in het verzoekschrift niet is uiteengezet hoe zijn brief van 12 oktober 2017 leidt tot niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie en, meer in het algemeen, dat dat verzoekschrift geen uitleg bevat over de juridische waarde van de handelingen van het HRRP of over de wijze waarop die handelingen bindend zijn voor de instellingen en het orgaan in de onderhavige zaak.
92
De Raad en EDEO concluderen hieruit dat de grief niet-ontvankelijk moet worden verklaard.
93
Om te beginnen dient overeenkomstig de overwegingen in de punten 132 en 133 van het arrest in hogere voorziening te worden opgemerkt dat de eerste litigieuze verklaring betrekking heeft op een vermeend verzuim om individuele maatregelen vast te stellen met betrekking tot de specifieke situatie van verzoeksters, net als de in het tweede onderdeel van de derde grief aangevoerde stellingen met betrekking tot het ontbreken van corrigerende maatregelen die een einde kunnen maken aan de door het HRRP vastgestelde schendingen.
94
Met betrekking tot de tweede litigieuze verklaring heeft het Hof in punt 134 van het arrest in hogere voorziening geoordeeld dat die verklaring een niet-bindende handeling is.
95
In het licht van deze overwegingen van het Hof dient de vierde grief te worden onderzocht.
96
Ten eerste is het, met name gelet op het onderwerp van de brieven van de Raad en de EDEO van 12 oktober 2017, zoals uiteengezet in de eerste alinea van die brieven, van belang op te merken dat verzoeksters geen enkel argument hebben aangevoerd waaruit blijkt dat de litigieuze verklaringen kunnen worden uitgelegd als een weigering om hun schadevordering in te willigen, zelfs als wordt aangenomen dat een dergelijke vordering, die specifiek tot die instelling en dat orgaan is gericht, zou kunnen worden afgeleid uit de eerdere schrifturen van verzoeksters, en met name uit hun brief van 3 oktober 2016, hetgeen zij evenmin deugdelijk hebben onderbouwd.
97
Voor zover de vierde grief betrekking heeft op de afwijzing van de vermeende schadevordering van verzoeksters, is deze grief derhalve niet nauwkeurig en moet zij niet-ontvankelijk worden verklaard.
98
Ten tweede moet, wat de eerste litigieuze verklaring betreft, worden opgemerkt dat in de schrifturen van verzoeksters geen argumenten naar voren worden gebracht die de tegen de Raad en EDEO gerichte beschuldigingen van oneigenlijk gebruik en misbruik kunnen staven.
99
In het bijzonder is niet aangegeven op welke grond de Raad en EDEO, gelet op de bevoegdheden waarin de Verdragen en de bepalingen van het gemeenschappelijk optreden voorzien, verplicht zijn om in te grijpen teneinde individuele onderzoeksmaatregelen te nemen met betrekking tot de specifieke situatie van verzoeksters, terwijl de Raad in dit verband betoogt dat zijn deelname aan crisisbeheersingsoperaties overeenkomstig artikel 38, tweede alinea, VEU beperkt is tot de politieke controle en de strategische leiding van de Eulex Kosovo-missie.
100
Wat het laatste punt betreft, moet worden vastgesteld dat de opmerkingen die verzoeksters in hun antwoord op de maatregel tot organisatie van de procesgang van 18 december 2024 hebben gemaakt met betrekking tot de instructiebevoegdheid van de Raad en EDEO in het kader van de commandostructuur van de Eulex Kosovo-missie, het gebrek aan nauwkeurigheid van het verzoekschrift niet kunnen goedmaken.
101
Het is namelijk zo dat, ook al wordt aangenomen dat de uitoefening van het strategische bevel door de civiele bevelhebber ertoe kan leiden dat hij instructies geeft aan de missie met het oog op het nemen van individuele maatregelen met betrekking tot specifieke situaties, verzoeksters niet aangeven op welke grond de Raad en EDEO verplicht zijn om op die manier te handelen in het kader van de politieke controle en de strategische leiding die zij via het PVC en de civiele bevelhebber van die missie uitoefenen.
102
Gelet op het voorgaande moet worden geoordeeld dat de vierde grief, voor zover die is gegrond op de eerste litigieuze verklaring, niet is onderbouwd en kennelijk niet-ontvankelijk moet worden verklaard.
103
Indien wordt aangenomen dat de eerste litigieuze verklaring niet moet worden beschouwd als een feitelijke beoordeling zonder zelfstandige juridische betekenis, zoals de Raad betoogt, maar als een standpuntbepaling die het karakter van een beslissing heeft en de weigering van die instelling en EDEO weerspiegelt om in te grijpen teneinde individuele maatregelen te nemen met betrekking tot de specifieke situatie van verzoeksters, zoals bedoeld in punt 133 van het arrest in hogere voorziening, moet in ieder geval worden geoordeeld dat een dergelijk ingrijpen buiten de bevoegdheden valt die die instelling en die dienst uitoefenen ten aanzien van de Eulex Kosovo-missie.
104
Zoals in essentie reeds blijkt uit de punten 76 tot en met 81 hierboven, behoort het nemen van dergelijke individuele maatregelen immers niet tot de uitoefening van de politieke controle en de strategische leiding waarvoor de Raad en EDEO via het PVC en de civiele bevelhebber verantwoordelijk zijn.
105
Hieruit volgt dat de standpunten die de Raad en EDEO beweerdelijk hebben ingenomen, voor zover daaruit blijkt dat zij hebben geweigerd om in te grijpen en individuele maatregelen te nemen die betrekking hebben op de specifieke situatie van verzoeksters, niet als onrechtmatig kunnen worden beschouwd.
106
De grief betreffende de eerste litigieuze verklaring moet derhalve in ieder geval kennelijk rechtens ongegrond worden verklaard.
107
Wat ten derde de tweede litigieuze verklaring betreft, zij erop gewezen dat de omstandigheid dat deze verklaring een niet-bindende handeling is, op het eerste gezicht niet uitsluit dat zij kan leiden tot niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie (zie in die zin arrest van 9 februari 2022, QI e.a./Commissie en ECB, T‑868/16, EU:T:2022:58, punt 71 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
108
Ook al zou de betrokken verklaring de weigering inhouden om het HRRP de status van rechterlijke instantie te verlenen, dan nog moet worden vastgesteld dat verzoeksters evenwel geenszins hebben aangetoond dat er voor de Raad en EDEO dienaangaande een verplichting bestaat om in de fase van de precontentieuze procedure en voorafgaand aan een bij de Unierechter ingesteld beroep te voorzien in alle uit het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en het recht op een eerlijk proces voortvloeiende waarborgen.
109
Bijgevolg moet de vierde grief, voor zover deze betrekking heeft op de tweede litigieuze verklaring, kennelijk niet-ontvankelijk worden verklaard en om de in de punten 58 en 59 hierboven reeds uiteengezette redenen hoe dan ook kennelijk rechtens ongegrond worden verklaard.
Vijfde grief
110
In de vijfde grief wordt de Raad, de Commissie en EDEO verweten dat zij zich schuldig hebben gemaakt aan misbruik of oneigenlijk gebruik van macht omdat in de zaak van KD, die zag op een prima facie geval van een oorlogsmisdrijf, geen juridisch deugdelijke toetsing door de Eulex Kosovo-missie of de Special Prosecutors Office voor onderzoek, en vervolging voor het Kosovotribunaal was gewaarborgd.
111
In dit verband volstaat het vast te stellen dat de vijfde grief in wezen overeenkomt met de in het tweede onderdeel van de derde grief aangevoerde stellingen en dus verband houdt met de eerste litigieuze verklaring, waarop de vierde grief betrekking heeft.
112
Om de in de punten 76 tot en met 81 en 103 tot en met 106 hierboven uiteengezette redenen moet de vijfde grief dus kennelijk rechtens ongegrond worden verklaard.
113
Bovendien moet worden opgemerkt dat de vijfde grief geen enkel argument bevat op grond waarvan het Gerecht kan beoordelen of er een verplichting voor de Raad, de Commissie en de EDEO bestaat om toezicht te houden op de voortgang van specifieke onderzoeken die onder het mandaat van de Eulex Kosovo-missie vallen.
114
Bijgevolg moet de vijfde grief overeenkomstig de in de punten 50 en 51 hierboven aangehaalde rechtspraak hoe dan ook kennelijk niet-ontvankelijk worden verklaard.
115
Gelet op een en ander moet het onderhavige beroep deels kennelijk niet-ontvankelijk en deels kennelijk ongegrond worden verklaard, zonder dat het nodig is om uitspraak te doen over de door de Raad en EDEO opgeworpen excepties van tardiviteit of over het door verzoeksters ingediende verzoek om een maatregel van instructie.
Kosten
116
Overeenkomstig artikel 195 van het Reglement voor de procesvoering beslist het Gerecht in de na vernietiging en terugverwijzing gewezen beslissing over de proceskosten van de bij het Gerecht ingeleide procedures en van de procedure in hogere voorziening bij het Hof.
117
Voor zover het Hof in het arrest in hogere voorziening de oorspronkelijke beschikking gedeeltelijk heeft vernietigd, de zaak naar het Gerecht heeft terugverwezen en de beslissing omtrent de kosten heeft aangehouden, dient het Gerecht in de onderhavige beschikking te beslissen over alle kosten van de daar ingeleide procedures, daaronder begrepen de oorspronkelijke procedure, en over de kosten van de procedure in hogere voorziening in de zaken C‑29/22 P en C‑44/22 P.
118
Volgens artikel 134, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering dragen alle partijen in beginsel hun eigen kosten indien zij onderscheidenlijk op een of meer punten in het ongelijk worden gesteld.
119
Bovendien kan het Gerecht volgens artikel 135, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering, wanneer de billijkheid dit vergt, beslissen dat een in het ongelijk gestelde partij, behalve in haar eigen kosten, slechts ten dele wordt verwezen in de kosten van de andere partij of daarin zelfs niet dient te worden verwezen.
120
Tot slot dragen de lidstaten die in het geding hebben geïntervenieerd, overeenkomstig artikel 138, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering hun eigen kosten.
121
Aangezien verzoeksters, de Raad en EDEO in casu gedeeltelijk in het ongelijk zijn gesteld voor het Gerecht, daaronder begrepen in de oorspronkelijke procedure, en in de procedure in hogere voorziening in de zaken C‑29/22 P en C‑44/22 P, moet worden beslist dat elk van deze partijen haar eigen kosten van alle procedures bij het Gerecht en het Hof zal dragen, zonder dat uitspraak hoeft te worden gedaan over de kosten die verzoeksters in de procedures bij het HRRP hebben gemaakt.
122
Bovendien moet rekening worden gehouden met de bijzondere omstandigheden van het onderhavige geval, met name met de verduidelijkingen die zijn verstrekt in het arrest van 24 februari 2022, Eulex Kosovo (C‑283/20, EU:C:2022:126), dat dateert van na de instelling van het onderhavige beroep, en moeten verzoeksters worden vrijgesteld van de verplichting om de kosten van de Commissie in alle procedures bij het Gerecht en het Hof te dragen.
123
Ingevolge artikel 138, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering dragen het Koninkrijk België, de Tsjechische Republiek, de Franse Republiek, het Groothertogdom Luxemburg, het Koninkrijk der Nederlanden, de Republiek Oostenrijk, Roemenië, de Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden elk hun eigen kosten in verband met de procedures bij het Gerecht en het Hof.
[omissis]
HET GERECHT (Zesde kamer)
beschikt:
1)
Het beroep wordt verworpen.
2)
KS, KD, de Raad van de Europese Unie, de Europese Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), het Koninkrijk België, de Tsjechische Republiek, de Franse Republiek, het Groothertogdom Luxemburg, het Koninkrijk der Nederlanden, de Republiek Oostenrijk, Roemenië, de Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden dragen elk hun eigen kosten in verband met de procedures bij het Gerecht en het Hof.
Luxemburg, 25 september 2025.
De griffier
V. Di Bucci
De president
M. J. Costeira
(
*1
)	Procestaal: Engels.