62023CJ0004_RES
Kawża C‑4/23 (
i
)
M.‑A. A.
vs
Direcţia de Evidenţă a Persoanelor Cluj, Serviciul stare civilăuDirecţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date din Ministerul Afacerilor InterneuMunicipiul Cluj-Napoca
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Judecătoria Sectorului 6 București)
Sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja (Awla Manja) tal‑4 ta’ Ottubru 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ċittadinanza tal-Unjoni – Artikoli 20 u 21 TFUE – Artikoli 7 u 45 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri – Ċittadin tal-Unjoni li jkun kiseb legalment, huwa u jeżerċita dan id-dritt u huwa u jirrisjedi fi Stat Membru ieħor, il-bidla f’ismu u fl-identità tal-ġeneru tiegħu – Obbligu tal-Istat Membru ta’ oriġini li jirrikonoxxi u li jniżżel fl-att tat-twelid din il-bidla fl-isem u fl-identità tal-ġeneru – Leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li jiġu rrikonoxxuti u li jitniżżlu dawn il-bidliet, u li ġġiegħel lill-persuna kkonċernata tiftaħ proċeduri ġodda, ta’ natura ġudizzjarja, għal bidla fl-identità tal-ġeneru fl-Istat Membru ta’ oriġini – Impatt tal-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea”
Ċittadinanza tal-Unjoni – Dispożizzjonijiet tat-Trattat – Dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri – Ċittadin tal-Unjoni li jkun kiseb legalment, huwa u jeżerċita dan id-dritt u huwa u jirrisjedi fi Stat Membru ieħor, il-bidla f’ismu u fl-identità tal-ġeneru tiegħu – Obbligu tal-Istat Membru ta’ oriġini li jirrikonoxxi legalment u li jniżżel dawn il-bidliet fl-att tat-twelid – Leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li jiġu rrikonoxxuti u li jitniżżlu tali bidliet – Leġiżlazzjoni nazzjonali li ġġiegħel lill-persuna kkonċernata tiftaħ proċeduri ġodda, ta’ natura ġudizzjarja, għal bidla fl-identità tal-ġeneru fl-Istat Membru ta’ oriġini – Inammissibbiltà – Ħruġ mill-Unjoni tal-Istat Membru l-ieħor – Assenza ta’ impatt
(Artikoli 20 u 21 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7 u 45)
(ara l-punti 53 sa 57, 62, u 68 sa 71, u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Judecătoria Sectorului 6 Bucurehebti (il-Qorti tal-Ewwel Istanza tas‑Sitt Distrett ta’ Bukarest, ir-Rumanija), il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, ippreċiżat il-portata tal-obbligu tal-Istat Membru ta’ oriġini li jirrikonoxxi u li jniżżel fl-att ta’ twelid ta’ wieħed miċ-ċittadini tiegħu l-bidliet fl-isem u fl-identità tal-ġeneru li dan iċ-ċittadin tal-Unjoni Ewropea jkun kiseb legalment huwa u jeżerċita l-libertà ta’ moviment u ta’ residenza tiegħu fi Stat Membru ieħor.
M.-A. A., persuna li twieldet fl‑1992 fir-Rumanija, kienet ġiet irreġistrata fit-twelid tagħha bħala persuna tas-sess femminili. Wara li, fl‑2008, mar jgħix fir-Renju Unit, M.‑A. A., kiseb iċ-ċittadinanza Brittanika permezz ta’ naturalizzazzjoni.
Fi Frar 2017, fir-Renju Unit, M.‑A. A. bidel ismu u t-titolu ċivili tiegħu, minn dawk ta’ mara għal dawk ta’ raġel, skont il-proċedura ta’ Deed Poll (
1
), u sussegwentement bidel ċerti dokumenti uffiċjali maħruġa mill-awtoritajiet Brittaniċi. F’Ġunju 2020, M.‑A. A. kiseb fir-Renju Unit Gender Identity Certificate (Ċertifikat ta’ Identità tal-Ġeneru), liema att jikkonferma l-identità tal-ġeneru maskili tiegħu.
F’Mejju 2021, M.‑A. A. talab, abbażi tad-dikjarazzjoni magħmula fil-kuntest tal-proċedura Deed Poll u taċ-Ċertifikat ta’ Identità tal-Ġeneru, lill-awtoritajiet Rumeni kompetenti jniżżlu fl-att tat-twelid tiegħu l-bidliet fl-isem, fil-ġeneru u fin-numru tal-identità personali tiegħu sabiex dawn ikunu jaqblu mas-sess maskili. Huwa talab ukoll ċertifikat tat-twelid ġdid b’dawn id-dettalji l-ġodda. Permezz ta’ deċiżjoni tal‑21 ta’ Ġunju 2021, l-awtoritajiet Rumeni ċaħdu t-talba ta’ M.‑A. A. minħabba li, b’mod partikolari, skont il-leġiżlazzjoni applikabbli, il-bidla fl-identità tal-ġeneru ta’ persuna tista’ titniżżel fl-att tat-twelid tagħha biss kemm‑il darba din tkun ġiet approvata minn deċiżjoni ġudizzjarja li tkun saret definittiva.
Adita b’rikors ta’ M.‑A. A. kontra din id-deċiżjoni, il-qorti tar-rinviju kellha dubju, b’mod partikolari, dwar jekk l-istatus ta’ ċittadin tal-Unjoni kif ukoll id-dritt li wieħed jiċċaqlaq u jirrisjedi b’mod liberu fit-territorju tal-Istati Membri kinux jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tobbliga lill-persuna kkonċernata tiftaħ proċeduri ġodda għal bidla fl-identità tal-ġeneru quddiem il-qrati nazzjonali, minkejja li din tal-aħħar tkun diġà temmet b’suċċess proċeduri f’dan is-sens fi Stat Membru ieħor li hija jkollha wkoll iċ-ċittadinanza tiegħu. Il-qorti tar-rinviju kellha dubju wkoll dwar l-impatt, għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali, tal-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni (
2
).
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
L-ewwel nett, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li għalkemm, fid-dritt tal-Unjoni, kif inhu bħalissa, l-istatus tal-persuni, li taħtu jaqgħu r-regoli dwar il-bdil fl-isem u fl-identità tal-ġeneru ta’ persuna, huwa qasam li jaqa’ taħt il-kompetenza tal-Istati Membri, kull Stat Membru għandu, huwa u jeżerċita din il-kompetenza, josserva d-dritt tal-Unjoni.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li r-rifjut, mill-awtoritajiet ta’ Stat Membru, li jiġi rrikonoxxut l-isem ta’ ċittadin ta’ dan l-Istat li jkun eżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu u li jkollu wkoll iċ-ċittadinanza ta’ Stat Membru ieħor, kif iddeterminat f’dan l-Istat Membru tal-aħħar, jista’ jostakola l-eżerċizzju tad-dritt, stabbilit fl-Artikolu 21 TFUE, li wieħed jiċċaqlaq u jirrisjedi liberament fit-territorju tal-Istati Membri (
3
). Issa, tali ostakolu jista’ jirriżulta wkoll mir-rifjut, mill-istess awtoritajiet, li jiġi rrikonoxxut il-bdil fl-identità tal-ġeneru li jkun sar skont il-proċeduri previsti għal dan il-għan fl-Istat Membru li fih iċ-ċittadin tal-Unjoni jkun eżerċita d-dritt tiegħu li jiċċaqlaq u jirrisjedi liberament, kemm jekk ikun inbidel l-isem, bħal ma kien ġara f’dan il-każ, u kemm jekk le. Fil-fatt, il-ġeneru, bħall-isem, jiddefinixxi l-identità u l-istatus personali ta’ persuna. Għaldaqstant, ir-rifjut li tinbidel u tiġi rrikonoxxuta l-identità tal-ġeneru li ċittadin ta’ Stat Membru jkun kiseb legalment fi Stat Membru ieħor tista’ tikkawża lil dan tal-aħħar inkonvenjenzi serji fi ħwejjeġ amministrattivi, professjonali u privati. B’hekk, għal tali ċittadin tal-Unjoni, ikun jeżisti riskju konkret, minħabba l-fatt li jkollu żewġ ismijiet differenti u żewġ identitajiet differenti tal-ġeneru, li jkollu joqgħod ineħħi d-dubji dwar l-identità tiegħu kif ukoll dwar l-awtentiċità tad-dokumenti li huwa jippreżenta jew dwar il-veraċità tal-informazzjoni f’dawn tal-aħħar
Konsegwentement, ir-rifjut li jiġu rrikonoxxuti u li jitniżżlu fir-reġistri tal-istatus ċivili ta’ Stat Membru l-bidliet fl-isem u fl-identità tal-ġeneru li ċittadin ta’ dan l-Istat ikun kiseb legalment fi Stat Membru ieħor, abbażi ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li jiġu rrikonoxxuti u li jitniżżlu tali bidliet, bil-konsegwenza li l-persuna kkonċernata tiġi mġiegħla tiftaħ proċeduri ġodda, ta’ natura ġudizzjarja, għal bidla fl-identità tal-ġeneru f’dan l-Istat Membru tal-ewwel, liema proċeduri jinjoraw dawn il-bidliet li jkunu diġà nkisbu legalment f’dan l-Istat Membru ieħor, jista’ jirrestrinġi l-eżerċizzju tad-dritt li wieħed jiċċaqlaq u jirrisjedi liberament fit-territorju tal-Unjoni.
It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li leġiżlazzjoni nazzjonali li tista’ tirrestrinġi l-eżerċizzju tad-dritt stabbilit fl-Artikolu 21 TFUE tista’ tiġi ġġustifikata biss kemm‑il darba tkun konformi mad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) u, b’mod partikolari, mad-dritt għar-rispett tal-ħajja privata msemmi fl-Artikolu 7 tagħha, liema dritt għandu l-istess sens u l-istess portata bħal dak iggarantit mill-Artikolu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (
4
) (
5
). Issa, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikkonstatat li l-proċeduri għar-rikonoxximent tal-identità tal-ġeneru previsti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienu inkompatibbli mal-Artikolu 8 tal-KEDB, sa fejn dawn ma kinux jissodisfaw ir-rekwiżiti li din id-dispożizzjoni timponi sabiex tiġi eżaminata talba għal bidla fl-identità tal-ġeneru li tkun tressqet għall-ewwel darba quddiem qorti nazzjonali (
6
).
Dawn il-proċeduri lanqas ma setgħu jikkostitwixxu rimedju effikaċi li jippermetti lil ċittadin tal-Unjoni li, huwa u jirrisjedi fi Stat Membru ieħor u, għalhekk, huwa u jeżerċita d-dritt iggarantit fl-Artikolu 21 TFUE u fl-Artikolu 45 tal-Karta, ikun diġà kiseb legalment il-bidliet f’ismu u fl-identità tal-ġeneru tiegħu, jinvoka b’mod utli d-drittijiet tiegħu taħt dawn l-artikoli, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 7 tal-Karta, speċjalment meta l-istess proċeduri kienu jesponu lil dan iċ-ċittadin għar-riskju li dawn tal-aħħar iwasslu għal riżultat differenti minn dak adottat mill-awtoritajiet ta’ dan l-Istat Membru ieħor.
Fil-fatt, sabiex leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik dwar it-tniżżil, fir-reġistri tal-istatus ċivili, tal-bidliet fl-isem jew fl-identità tal-ġeneru tkun tista’ titqies bħala kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, huwa meħtieġ li d-dispożizzjonijiet jew il-proċeduri interni li jagħmluha possibbli li titressaq talba għal tali tniżżil ma jagħmlux impossibbli jew diffiċli ħafna l-implimentazzjoni tad-drittijiet mogħtija mill-Artikolu 21 TFUE u, b’mod partikolari, tad-dritt għar-rikonoxximent ta’ dawn il-bidliet. Issa, l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt jista’ jiġi kkontestat mis-setgħa ta’ evalwazzjoni li jgawdu l-awtoritajiet kompetenti fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri, billi l-eżistenza ta’ tali setgħa ta’ evalwazzjoni tista’ twassal għal diverġenza bejn iż-żewġ ismijiet u ż-żewġ ġeneri rrikonoxxuti lill-istess persuna sabiex tiġi pprovata l-identità tagħha u tista’ twassal ukoll għal inkonvenjenzi serji fi ħwejjeġ amministrattivi, professjonali u privati. Għaldaqstant, leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tikser ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 21 TFUE.
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, f’dan ir-rigward, il-fatt li t-talba sabiex jiġu rrikonoxxuti u jitniżżlu fl-att tat-twelid il-bidliet fl-isem jew fl-identità tal-ġeneru tkun tressqet f’data li fiha kien diġà seħħ il-ħruġ mill-Unjoni tal-Istat Membru fejn kienu nkisbu legalment dawn il-bidliet, kien irrelevanti (
7
).
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
1
)	Din il-proċedura tagħmilha possibbli għaċ-ċittadini Brittaniċi li jibdlu kunjomhom jew isimhom permezz ta’ sempliċi dikjarazzjoni.
(
2
)	Filwaqt li rrilevat li, f’dan il-każ, il-proċeduri għal bidla fl-identità tal-ġeneru nbdew fir-Renju Unit qabel il-ħruġ ta’ dan l-Istat mill-Unjoni, iżda ntemmu wara li seħħ l-imsemmi ħruġ, jiġifieri matul il-perijodu ta’ tranżizzjoni, il-qorti tar-rinviju kellha dubju dwar jekk, f’ċirkustanzi bħal dawn, ir-Rumanija kinitx obbligata tirrikonoxxi l-effetti legali ta’ dawn il-proċeduri għal bidla fl-identità tal-ġeneru li saru fir-Renju Unit.
(
3
)	Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2017, Freitag (C‑541/15, EU:C:2017:432). F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat b’mod partikolari li diverġenza bejn iż-żewġ ismijiet użati fir-rigward tal-istess persuna setgħet twassal għal konfużjoni u inkonvenjenzi, peress li diversi attivitajiet fil-ħajja ta’ kuljum, kemm fil-qasam pubbliku u kemm f’dak privat, jeħtieġu li wieħed jipprova l-identità tiegħu (punti 36 u 37).
(
4
)	Konvenzjoni ffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”).
(
5
)	Skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta.
(
6
)	Qorti EDB, 19 ta’ Jannar 2021, X u Y vs Ir‑Rumanija, CE:ECHR:2021:0119JUD 000214516. F’dik is-sentenza, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet, b’mod partikolari, li, skont l-Artikolu 8 tal-KEDB, l-Istati huma obbligati jipprevedu proċeduri ċari u prevedibbli għar-rikonoxximent legali tal-identità tal-ġeneru li jippermettu li jinbidel is-sess, u għalhekk li jinbidel l-isem jew in-numru tal-identità personali, fid-dokumenti uffiċjali, b’mod effiċjenti, trasparenti u aċċessibbli.
(
7
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat għalhekk li, sa fejn M‑A. A., fil-kwalità tiegħu ta’ ċittadin tal-Unjoni, kien qiegħed jinvoka fl-Istat Membru ta’ oriġini tiegħu r-rikonoxximent tal-bidliet f’ismu u fl-identità tal-ġeneru tiegħu li nkisbu, huwa u jeżerċita l-libertà ta’ moviment u ta’ residenza fir-Renju Unit, qabel il-ħruġ ta’ dan l-Istat Membru mill-Unjoni u qabel il‑31 ta’ Diċembru 2020, id-data ffissata mill-Ftehim dwar il-ħruġ bħala tmiem il-perijodu ta’ tranżizzjoni, rispettivament, huwa seta’ jinvoka, fir-rigward tal-Istat Membru ta’ oriġini tiegħu, drittijiet relatati ma’ din il-kwalità, b’mod partikolari dawk previsti fl-Artikoli 20 u 21 TFUE, u dan anki wara tmiem dan il-perijodu.