62022CJ0774_RES
Υπόθεση C-774/22
JX
κατά
FTI Touristik GmbH
(αίτηση του Amtsgericht Nürnberg για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 29ης Ιουλίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 – Άρθρο 18 – Διεθνής δικαιοδοσία σε συμβάσεις καταναλωτών – Προσδιορισμός της διεθνούς δικαιοδοσίας και της κατά τόπον αρμοδιότητας των δικαστηρίων κράτους μέλους – Στοιχείο αλλοδαπότητας – Ταξίδι σε τρίτο κράτος»
Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – Κανονισμός 1215/2012 – Διεθνής δικαιοδοσία σε συμβάσεις καταναλωτών – Πεδίο εφαρμογής – Ένδικη διαφορά μεταξύ καταναλωτή και διοργανωτή ταξιδίων κατόπιν συνάψεως συμβάσεως οργανωμένου ταξιδιού – Συμβαλλόμενοι οι οποίοι έχουν την κατοικία ή την έδρα τους στο ίδιο κράτος μέλος – Προορισμός του ταξιδιού ο οποίος βρίσκεται στην αλλοδαπή – Διεθνής δικαιοδοσία και κατά τόπον αρμοδιότητα του δικαστηρίου της περιφέρειας της κατοικίας του καταναλωτή – Εμπίπτει
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 1896/2006, άρθρο 3 § 1, και 1215/2012, αιτιολογικές σκέψεις 3 και 26 και άρθρα 18 και 19 § 3)
(βλ. σκέψεις 25-37, 40-45, 47 και διατακτ.)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ καταναλωτή ο οποίος έχει την κατοικία του σε κράτος μέλος και διοργανωτή ταξιδίων εγκατεστημένου στο ίδιο κράτος μέλος, σε σχέση με ταξίδι στην αλλοδαπή, προσδιορίζει το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες Ια (
1
), εξετάζοντας ειδικότερα την ύπαρξη στοιχείου αλλοδαπότητας σε μια τέτοια περίπτωση.
Τον Δεκέμβριο του 2021 ο JX, ιδιώτης, κάτοικος Νυρεμβέργης (Γερμανία), συνήψε σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού με την FTI Touristik GmbH, διοργανώτρια ταξιδίων με έδρα το Μόναχο (Γερμανία), για ταξίδι σε τρίτο κράτος.
Ο JX ζητεί την καταβολή αποζημιώσεως ύψους 1500 ευρώ ενώπιον του Amtsgericht Nürnberg (ειρηνοδικείου Νυρεμβέργης, Γερμανία), δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του, θεωρώντας ότι δεν είχε ενημερωθεί επαρκώς σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και τις θεωρήσεις που απαιτούνταν στην εν λόγω χώρα. Κατά την άποψή του, η κατά τόπον αρμοδιότητα του εν λόγω δικαστηρίου απορρέει από τους προστατευτικούς κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας που προβλέπει ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια υπέρ των καταναλωτών (
2
). Η FTI Touristik υποστηρίζει ότι το εν λόγω δικαστήριο είναι κατά τόπον αναρμόδιο και υποστηρίζει ότι ο κανονισμός αυτός δεν έχει εφαρμογή σε αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις όπως η επίμαχη εν προκειμένω. Σε μια τέτοια κατάσταση απουσιάζει το στοιχείο αλλοδαπότητας το οποίο απαιτείται για την εφαρμογή του κανονισμού.
Με την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια καθορίζει τόσο τη διεθνή δικαιοδοσία όσο και την κατά τόπον αρμοδιότητα του δικαστηρίου του κράτους μέλους στην περιφέρεια του οποίου έχει την κατοικία του ο καταναλωτής σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, στην οποία το στοιχείο αλλοδαπότητας υφίσταται μόνον ως προς τον προορισμό του ταξιδιού, ο οποίος βρίσκεται στην αλλοδαπή.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκειμένου να εξετάσει, πρώτον, αν ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια έχει εφαρμογή σε διαφορά όπως αυτή της κύριας δίκης, στην οποία ο ενάγων και ο εναγόμενος έχουν την κατοικία ή την έδρα τους στο ίδιο κράτος μέλος, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η εφαρμογή των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας του εν λόγω κανονισμού απαιτεί την ύπαρξη στοιχείου αλλοδαπότητας. Ένα τέτοιο στοιχείο υφίσταται ιδίως όταν η κατάσταση την οποία αφορά η οικεία διαφορά δύναται να εγείρει ζητήματα σχετικά με τον καθορισμό της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων. Μολονότι το στοιχείο αλλοδαπότητας υφίσταται προδήλως στην περίπτωση κατά την οποία τουλάχιστον ένας εκ των διαδίκων έχει την κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος του επιληφθέντος δικαστηρίου, εντούτοις ο διεθνής χαρακτήρας μπορεί επίσης να προκύπτει από άλλους παράγοντες που συνδέονται, μεταξύ άλλων, με την ουσία της διαφοράς. Επομένως, η εμπλοκή ενός κράτους μέλους και ενός τρίτου κράτους, λόγω, για παράδειγμα, της κατοικίας του ενάγοντος και ενός εκ των εναγομένων στο πρώτο κράτος και της επελεύσεως των επίδικων πραγματικών περιστατικών στο δεύτερο κράτος, μπορεί επίσης να προσδώσει διεθνή χαρακτήρα στην επίμαχη έννομη σχέση, δεδομένου ότι η κατάσταση αυτή είναι ικανή να εγείρει, στο συμβαλλόμενο κράτος μέλος, ζητήματα σχετικά με τον καθορισμό της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι διαφορά σχετική με συμβατικές υποχρεώσεις οι οποίες πρέπει να εκτελεστούν είτε σε τρίτο κράτος είτε σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος κατοικίας αμφοτέρων των διαδίκων είναι ικανή να εγείρει ζητήματα σχετικά με τον καθορισμό της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων και, ως εκ τούτου, πληροί την προϋπόθεση του στοιχείου αλλοδαπότητας η οποία απαιτείται προκειμένου η διαφορά να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1215/2012.
Όσον αφορά τις διαφορές μεταξύ καταναλωτών και επαγγελματιών, η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται κατ’ αρχάς από το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια (
3
), σύμφωνα με το οποίο οι καταναλωτές μπορούν να επικαλούνται τον υπέρ αυτών κανόνα έναντι επαγγελματιών εγκατεστημένων όχι μόνο σε άλλα κράτη μέλη, καθώς και σε τρίτα κράτη, αλλά και στο ίδιο κράτος μέλος με εκείνο της κατοικίας τους. Επιπλέον, η ερμηνεία αυτή είναι σύμφωνη με τον σκοπό του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, δεδομένου ότι το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι ο εν λόγω κανονισμός επιδιώκει σκοπό ασφάλειας δικαίου, ο οποίος επιτάσσει να δύναται ευχερώς το επιληφθέν της υποθέσεως εθνικό δικαστήριο να αποφαίνεται επί της διεθνούς δικαιοδοσίας του, χωρίς να είναι αναγκασμένο να προβεί σε εξέταση της υποθέσεως επί της ουσίας. Σύμφωνα με τον σκοπό αυτόν, υπόθεση η οποία αφορά αξίωση ταξιδιώτη σε σχέση με προβλήματα που ανέκυψαν στο πλαίσιο ταξιδιού στην αλλοδαπή, το οποίο οργανώθηκε και πωλήθηκε από διοργανωτή ταξιδίων, πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει διεθνή χαρακτήρα για τους σκοπούς του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, δεδομένου ότι ο προορισμός του ταξιδιού αποτελεί στοιχείο το οποίο μπορεί να εξακριβωθεί ευχερώς. Τέλος, η ερμηνεία αυτή δεν αναιρείται από το γεγονός ότι το Δικαστήριο έχει αναφερθεί στην έννοια της «διασυνοριακής υπόθεσης» η οποία ορίζεται, στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1896/2006 (
4
), ως η υπόθεση στην οποία τουλάχιστον ένας εκ των διαδίκων έχει την κατοικία ή τη συνήθη διαμονή του σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος του επιληφθέντος δικαστηρίου. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι ο ως άνω κανονισμός και ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια δεν έχουν ούτε το ίδιο αντικείμενο ούτε το ίδιο πεδίο εφαρμογής, ο δεύτερος κανονισμός δεν πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα του πρώτου.
Κατά συνέπεια, διαφορά σχετική με σύμβαση ταξιδίου εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, εφόσον ο προορισμός του ταξιδιού βρίσκεται στην αλλοδαπή, παρά το γεγονός ότι οι συμβαλλόμενοι, ήτοι ο καταναλωτής και ο αντισυμβαλλόμενός του, έχουν αμφότεροι την κατοικία ή την έδρα τους στο ίδιο κράτος μέλος.
Όσον αφορά, δεύτερον, το ζήτημα αν το άρθρο 18 του κανονισμού Βρυξέλλες Ια καθορίζει τόσο τη διεθνή δικαιοδοσία όσο και την κατά τόπον αρμοδιότητα του οικείου δικαστηρίου, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι από το ίδιο το γράμμα της πρώτης παραγράφου του άρθρου αυτού προκύπτει ότι οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας τους οποίους προβλέπει η εν λόγω διάταξη για την περίπτωση που η αγωγή ασκείται από καταναλωτή αφορούν, αφενός, «τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου έχει την κατοικία του o αντισυμβαλλόμενος» και, αφετέρου, «τα δικαστήρια του τόπου κατοικίας του καταναλωτή». Ενώ ο πρώτος από τους δύο κανόνες που προβλέπονται κατά τα ανωτέρω περιορίζεται στην απονομή διεθνούς δικαιοδοσίας στο δικαιοδοτικό σύστημα του οριζόμενου κράτους, θεωρούμενο στο σύνολό του, ο δεύτερος κανόνας απονέμει κατά τόπον αρμοδιότητα απευθείας στο δικαστήριο του τόπου κατοικίας του καταναλωτή. Επομένως, ο δεύτερος αυτός κανόνας καθορίζει όχι μόνον τη διεθνή δικαιοδοσία του οικείου δικαστηρίου, αλλά προσδιορίζει απευθείας και συγκεκριμένο δικαστήριο κράτους μέλους, χωρίς παραπομπή στους ισχύοντες στο εν λόγω κράτος μέλος κανόνες κατανομής της κατά τόπον αρμοδιότητας.
Το Δικαστήριο συνάγει από τα ανωτέρω ότι, όταν τo δικαστήριο κράτους μέλους στην περιφέρεια του οποίου έχει την κατοικία του ο καταναλωτής επιλαμβάνεται αγωγής του καταναλωτή στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ αυτού και διοργανωτή ταξιδίων η οποία ανέκυψε από σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού και οι δύο συμβαλλόμενοι έχουν μεν αμφότεροι κατοικία ή έδρα στο εν λόγω κράτος μέλος, πλην όμως ο προορισμός του ταξιδιού βρίσκεται στην αλλοδαπή, το άρθρο 18 του κανονισμού Βρυξέλλες Ια καθορίζει τόσο τη διεθνή δικαιοδοσία όσο και την κατά τόπον αρμοδιότητα του δικαστηρίου αυτού.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1) (στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες Iα).
(
2
)	Ο JX παραπέμπει ειδικότερα στα άρθρα 17 και 18 του κανονισμού Βρυξέλλες Ια.
(
3
)	Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, «[α]γωγή του καταναλωτή κατά του αντισυμβαλλομένου ασκείται είτε ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου έχει την κατοικία του ο αντισυμβαλλόμενος είτε, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία του αντισυμβαλλομένου, ενώπιον των δικαστηρίων του τόπου κατοικίας του καταναλωτή».
(
4
)	Κανονισμός (ΕΚ) 1896/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση διαδικασίας ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής (ΕΕ 2006, L 399, σ. 1).