62014CJ0274_RES
Υπόθεση C-274/14
Διαδικασία που κίνησε η Banco de Santander SA
(αίτηση του Tribunal Económico-Administrativo Centralγια την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως)της 21ης Ιανουαρίου 2020
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 267 ΣΛΕΕ – Έννοια του όρου “εθνικό δικαστήριο” – Κριτήρια – Ανεξαρτησία του οικείου εθνικού οργάνου – Ισοβιότητα των μελών του – Απαράδεκτο της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως»
Προδικαστικά ερωτήματα – Παραπομπή ζητήματος στο Δικαστήριο – Εθνικό δικαστήριο κατ’ άρθρον 267 ΣΛΕΕ – Έννοια – Tribunal Económico-Administrativo Central (Ισπανία) – Δεν εμπίπτει
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 51-77)
Προδικαστικά ερωτήματα – Παραπομπή ζητήματος στο Δικαστήριο – Εθνικό δικαστήριο κατ’ άρθρον 267 ΣΛΕΕ – Έννοια – Κριτήριο της ανεξαρτησίας – Καθεστώς των μελών του οικείου εθνικού οργάνου – Απαίτηση περί ισοβιότητας – Περιεχόμενο
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 58-60, 64-71)
Προδικαστικά ερωτήματα – Παραπομπή ζητήματος στο Δικαστήριο – Εθνικό δικαστήριο κατ’ άρθρον 267 ΣΛΕΕ – Έννοια – Κριτήριο της ανεξαρτησίας – Αμεροληψία – Έννοια
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 61-63, 72-77)
Δίκαιο της Ένωσης – Υπεροχή – Αντίθετο εθνικό δίκαιο – Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Εθνικό όργανο που έχει συσταθεί με νόμο για την εκδίκαση φορολογικών ενστάσεων – Υποχρέωση μη εφαρμογής εθνικής νομοθεσίας αντίθετης προς τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που έχουν άμεσο αποτέλεσμα
(Άρθρο 108 §§ 2 και 3 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 78)
Κράτη μέλη – Υποχρεώσεις – Πρόβλεψη των ενδίκων βοηθημάτων και μέσων που είναι αναγκαία για τη διασφάλιση αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Ανάγκη διασφαλίσεως της αποτελεσματικότητας του μηχανισμού προδικαστικής παραπομπής και της ενιαίας ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης – Εθνική ρύθμιση που απονέμει αποκλειστική αρμοδιότητα λήψεως αποφάσεων σε όργανο που δεν πληροί τις απαιτήσεις της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας – Προϋποθέσεις παραδεκτού – Ύπαρξη ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων τέτοιου οργάνου
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 79)
Σύνοψη
Με την απόφαση Banco de Santander (C-274/14), η οποία εκδόθηκε στις 21 Ιανουαρίου 2020, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου έκρινε απαράδεκτη αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Tribunal Económico-Administrativo Central (κεντρικό οικονομικό-διοικητικό δικαστήριο, Ισπανία) (στο εξής: αιτούν όργανο), με το σκεπτικό ότι το όργανο αυτό δεν πληροί το κριτήριο της ανεξαρτησίας που απαιτείται για να μπορεί να χαρακτηριστεί ως «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ.
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε στο Δικαστήριο το αιτούν όργανο αφορούσε κατ’ ουσίαν την ερμηνεία και το κύρος διαδοχικών αποφάσεων της Επιτροπής (
1
) στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων σχετικά με το ισπανικό καθεστώς φορολογικής απόσβεσης της χρηματοοικονομικής υπεραξίας για τη συμμετοχή σε ξένο μετοχικό κεφάλαιο. Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο Δικαστήριο στο πλαίσιο διαδικασίας μεταξύ της Banco de Santander και της Inspección Financiera (οικονομικής επιθεώρησης, Ισπανία) σχετικά με την έκπτωση της υπεραξίας που προέκυψε από την απόκτηση από την τράπεζα αυτή του συνόλου των εταιρικών μεριδίων εταιρίας χαρτοφυλακίου (holding) γερμανικού δικαίου. Κατά τη σχετική εθνική ρύθμιση, εναπόκειται στο αιτούν όργανο να επιλαμβάνεται ενστάσεων κατά αποφάσεων ορισμένων κεντρικών φορολογικών αρχών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η επίμαχη εν προκειμένω, καθώς και, ως δευτεροβάθμιο όργανο, να εξετάζει τις εφέσεις κατά των αποφάσεων που εκδίδονται από τα άλλα Tribunales Económico-Administrativos (οικονομικά-διοικητικά δικαστήρια), τα οποία έχουν περιορισμένη κατά τόπον αρμοδιότητα. Ένα ειδικό τμήμα του αιτούντος οργάνου εκδικάζει έκτακτες προσφυγές για την ενοποίηση της ερμηνευτικής πρακτικής, των οποίων η άσκηση, εφόσον κρίνεται αναγκαία, απόκειται αποκλειστικά στον Γενικό Διευθυντή Φορολογίας του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι έπρεπε προκαταρκτικώς να εξεταστεί, υπό το πρίσμα των τελευταίων εξελίξεων στη νομολογία του (
2
), κατά πόσον το αιτούν όργανο συνιστά «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ.
Το Δικαστήριο υπενθύμισε εξαρχής ότι τούτο προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι το αιτούν όργανο πληροί το κριτήριο της ανεξαρτησίας. Ειδικότερα, η ανεξαρτησία των εθνικών δικαστηρίων που είναι επιφορτισμένα με την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης είναι ουσιώδους σημασίας για την ορθή λειτουργία του συστήματος δικαστικής συνεργασίας το οποίο ενσαρκώνει ο μηχανισμός προδικαστικής παραπομπής του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, ο μηχανισμός δε αυτός μπορεί να ενεργοποιηθεί μόνον από επιφορτισμένο με την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης όργανο το οποίο ανταποκρίνεται, μεταξύ άλλων, στο εν λόγω κριτήριο της ανεξαρτησίας.
Όσον αφορά, πρώτον, την εξωτερική πτυχή της έννοιας της «ανεξαρτησίας», το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η πτυχή αυτή προϋποθέτει ότι το σχετικό όργανο ασκεί τα καθήκοντά του με πλήρη αυτονομία, χωρίς να υπόκειται σε οποιαδήποτε ιεραρχική σχέση ή σχέση υπαγωγής και χωρίς να λαμβάνει εντολές ή οδηγίες, όπερ συνεπάγεται ιδίως ότι οι περιπτώσεις παύσης των μελών του πρέπει να καθορίζονται με ρητές νομοθετικές διατάξεις οι οποίες να προσφέρουν εγγυήσεις ανταποκρινόμενες στις επιταγές της σύμφυτης με την ανεξαρτησία των δικαστών αρχής της ισοβιότητας. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα μέλη του αιτούντος οργάνου μπορούν να παυθούν με βασιλικό διάταγμα του οποίου η έκδοση προκαλείται από το Υπουργικό Συμβούλιο, κατόπιν πρότασης του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς και ότι το εν λόγω καθεστώς παύσης δεν διέπεται από ειδική ρύθμιση, με αποτέλεσμα τα μέλη αυτά να μην απολαύουν εγγυήσεων πέραν των προβλεπόμενων από τους γενικούς κανόνες του διοικητικού δικαίου.
Όσον αφορά, δεύτερον, την εσωτερική πτυχή της έννοιας της «ανεξαρτησίας», το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι αυτή είναι παρεμφερής προς την έννοια της «αμεροληψίας», η οποία απαιτεί την τήρηση αντικειμενικότητας και την απουσία κάθε συμφέροντος από τη λύση της διαφοράς πέραν της αυστηρής εφαρμογής του κανόνα δικαίου. Ούτως νοούμενη, η έννοια της «ανεξαρτησίας» προϋποθέτει ότι το οικείο όργανο έχει την ιδιότητα του «τρίτου» σε σχέση με την αρχή που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση. Από τα χαρακτηριστικά όμως της έκτακτης προσφυγής που μπορεί να ασκηθεί ενώπιον ειδικού τμήματος του αιτούντος οργάνου κατά των αποφάσεων του εν λόγω οργάνου δεν μπορεί να συναχθεί ότι το όργανο αυτό έχει την ιδιότητα του «τρίτου» έναντι των αντιμαχομένων συμφερόντων. Το Δικαστήριο επισήμανε, ειδικότερα, ότι η άσκηση τέτοιας προσφυγής απόκειται αποκλειστικά στον Γενικό Διευθυντή Φορολογίας του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, ο οποίος μετέχει στον σχηματισμό που αποφαίνεται επί της εν λόγω προσφυγής, όπως και ο Γενικός Διευθυντής ή ο Διευθυντής της Κρατικής Υπηρεσίας Φορολογικής Διοίκησης στην οποία υπάγεται το όργανο που έχει εκδώσει την πράξη κατά της οποίας βάλλει η εν λόγω έκτακτη προσφυγή.
Το Δικαστήριο προσέθεσε ότι το γεγονός ότι το αιτούν όργανο δεν αποτελεί «δικαστήριο», κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, δεν το απαλλάσσει από την υποχρέωση να διασφαλίζει την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης κατά την έκδοση των αποφάσεών του και να αφήνει ανεφάρμοστες, εν ανάγκη, εθνικές διατάξεις αντίθετες προς διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που έχουν άμεσο αποτέλεσμα. Επιπλέον, η ύπαρξη ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων του αιτούντος οργάνου καθιστά δυνατή τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας του μηχανισμού προδικαστικής παραπομπής, δεδομένου ότι τα εθνικά δικαστήρια έχουν τη δυνατότητα ή την υποχρέωση, αναλόγως με την περίπτωση, να υποβάλουν στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα, οσάκις είναι αναγκαία για την κρίση τους η έκδοση αποφάσεως επί της ερμηνείας ή επί του κύρους του δικαίου της Ένωσης.
(
1
)	Απόφαση 2011/5/ΕΚ της Επιτροπής, της 28ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με τη φορολογική απόσβεση χρηματοοικονομικού εμπορικού κεφαλαίου για τη συμμετοχή σε ξένο μετοχικό κεφάλαιο υπό τον αριθμό C 45/07 (πρώην NN 51/07, πρώην CP 9/07) εφαρμοσθείσα από την Ισπανία (ΕΕ 2011, L 7, σ. 48)· απόφαση 2011/282/ΕΕ της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2011, σχετικά με τη φορολογική απόσβεση χρηματοοικονομικής υπεραξίας για τη συμμετοχή σε ξένο μετοχικό κεφάλαιο αριθ. C 45/07 (πρώην NN 51/07, πρώην CP 9/07) εφαρμοσθείσα από την Ισπανία (ΕΕ 2011, L 135, σ. 1), και απόφαση (ΕΕ) 2015/314 της Επιτροπής, της 15ης Οκτωβρίου 2014, σχετικά με το μέτρο κρατικής ενίσχυσης SA.35550 (13/C) (πρώην 13/NN) (πρώην 12/CP) που έθεσε σε εφαρμογή η Ισπανία – Καθεστώς φορολογικής απόσβεσης χρηματοοικονομικής υπεραξίας για απόκτηση συμμετοχών σε αλλοδαπή εταιρία (ΕΕ 2015, L 56, σ. 38).
(
2
)	Αναπτύσσοντας τη συλλογιστική του, το Δικαστήριο παρέπεμψε ειδικότερα στις αποφάσεις της 16ης Φεβρουαρίου 2017, Margarit Panicello (C-503/15, EU:C:2017:126), της 27ης Φεβρουαρίου 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C-64/16, EU:C:2018:117), και της 24ης Ιουνίου 2019, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Ανεξαρτησία του Ανωτάτου Δικαστηρίου) (C-619/18, EU:C:2019:531).