62023TJ0201_RES
Zaak T‑201/23
Communications Regulatory Authority (CRA)
tegen
Raad van de Europese Unie
Arrest van het Gerecht (Zesde kamer) van 16 oktober 2024
„Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen in verband met de situatie in Iran – Bevriezing van tegoeden – Lijst van personen, entiteiten en lichamen waarvan de tegoeden en economische middelen zijn bevroren – Plaatsing van verzoekers naam op de lijst – Motiveringsplicht – Rechten van de verdediging – Recht op effectieve rechterlijke bescherming – Evenredigheid – Misbruik van bevoegdheid”
Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Omvang – Beperkende maatregelen tegen Iran – Bevriezing van tegoeden van bepaalde personen en entiteiten vanwege de situatie in Iran – Verplichting om in de motivering de specifieke en concrete redenen voor die maatregel aan te geven – Besluit dat is genomen in een door de belanghebbende gekende context zodat deze de draagwijdte van de hem betreffende maatregel kan begrijpen – Toelaatbaarheid van een beknopte motivering
(Art. 296 VWEU; verordeningen van de Raad nr. 359/2011 en 2023/152)
(zie punten 25‑28, 30‑34)
Recht van de Europese Unie – Beginselen – Rechten van de verdediging – Beperkende maatregelen tegen Iran – Bevriezing van tegoeden van personen die verantwoordelijk zijn voor ernstige mensenrechtenschendingen, en van de met hen geassocieerde personen, entiteiten of lichamen – Recht van toegang tot de documenten – Recht afhankelijk van een verzoek in die zin bij de Raad
(Verordeningen van de Raad nr. 359/2011 en 2023/152)
(zie punt 38)
Europese Unie – Rechterlijk toezicht op de rechtmatigheid van de handelingen van de instellingen – Beperkende maatregelen tegen Iran – Omvang van het toezicht – Bewijs van de gegrondheid van de maatregel – Verplichting voor de bevoegde autoriteit van de Unie om in geval van betwisting de gegrondheid van de tegen de betrokken personen of entiteiten aangevoerde redenen aan te tonen – Bewijsmateriaal dat verwijst naar documenten die niet in het procesdossier zijn opgenomen – Schending van de rechten van de verdediging – Geen
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47; verordeningen van de Raad nr. 359/2011 en 2023/152)
(zie punten 55, 61‑64)
Recht van de Europese Unie – Beginselen – Grondrechten – Vermoeden van onschuld – Besluit tot bevriezing van tegoeden van bepaalde personen en entiteiten vanwege de situatie in Iran – Verenigbaarheid met dat beginsel – Voorwaarden
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 48, lid 1; verordeningen van de Raad nr. 359/2011 en 2023/152)
(zie punten 66‑69)
Europese Unie – Rechterlijk toezicht op de rechtmatigheid van de handelingen van de instellingen – Beperkende maatregelen tegen Iran – Omvang van het toezicht – Plaatsing van verzoeker op de lijst in de bijlage bij de bestreden verordening vanwege het feit dat hij heeft bijgedragen tot handelingen die ernstige schendingen van de mensenrechten vormen – Voor het publiek toegankelijke documenten – Bewijswaarde
(Verordeningen van de Raad nr. 359/2011 en 2023/152)
(zie punten 75‑79, 86, 88‑90)
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen tegen Iran – Bevriezing van tegoeden van personen die verantwoordelijk zijn voor ernstige mensenrechtenschendingen, en van de met hen geassocieerde personen, entiteiten of lichamen – Rechterlijk toezicht op de rechtmatigheid – Omvang – Beoordeling van de feiten en verificatie van het bewijsmateriaal – Beoordelingsfout van de Raad bij de vaststelling van beperkende maatregelen – Geen
(Verordeningen van de Raad nr. 359/2011 en 2023/152)
(zie punten 92, 93, 98, 107, 109‑112, 117)
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen tegen Iran – Bevriezing van tegoeden van personen die verantwoordelijk zijn voor ernstige mensenrechtenschendingen, en van de met hen geassocieerde personen, entiteiten of lichamen – Rechterlijk toezicht op de rechtmatigheid – Geschiktheid van de beperkende maatregelen – Beperkende maatregelen die een legitieme doelstelling van gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid nastreven
(Verordeningen van de Raad nr. 359/2011 en 2023/152)
(zie punten 127‑130)
Samenvatting
In zijn arrest verwerpt het Gerecht het door de Communications Regulatory Authority (CRA) ingestelde beroep tot nietigverklaring van verordening 2023/152 (
1
)waarbij de Raad van de Europese Unie deze instelling in 2023 op de lijst heeft geplaatst van personen en entiteiten waarop beperkende maatregelen van toepassing zijn in verband met de situatie in Iran. Het Gerecht stelt vast dat de Raad geen beoordelingsfout heeft gemaakt, gelet op de overgelegde bewijzen, met betrekking tot het gebruik door verzoekster van spyware tegen de Iraanse bevolking.
Verzoekster is een overheidsinstelling die is verbonden aan het Iraanse ministerie van Communicatie en Informatietechnologie. Verzoeksters tegoeden zijn bevroren omdat zij verantwoordelijk werd geacht voor ernstige schendingen van de mensenrechten in Iran omdat zij de spyware SIAM heeft gebruikt om te voldoen aan de eis van de Iraanse overheid om het internet te filteren en tijdens de protesten in 2022 na de dood van Mahsa Amini haar controle over de internettoegang en mobiele telefoons heeft ingezet om demonstranten op te sporen en een gedetailleerd beeld te krijgen van de activiteiten van de dissidenten. Volgens de Raad heeft verzoekster aldus de onderdrukking door deze autoriteiten van de demonstranten die opkwamen voor hun legitieme rechten, ondersteund.
Beoordeling door het Gerecht
In de eerste plaats verwerpt het Gerecht verzoeksters grieven inzake schending van de artikelen 47 en 48 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Het Gerecht wijst er in dit verband op dat het aan de bevoegde autoriteit van de Unie staat om in geval van betwisting aan te tonen dat de tegen de betrokken persoon of de betrokken entiteit in aanmerking genomen redenen gegrond zijn. Daaruit volgt evenwel niet dat het vermeende onvermogen van de Raad om het bewijs te leveren van de redenen die zijn aangevoerd ter rechtvaardiging van de plaatsing van verzoeksters naam op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 359/2011 (
2
), gesteld dat dit zou vaststaan, verzoeksters rechten van verdediging zou schenden. Het is namelijk integendeel omdat het behoud van de doeltreffendheid van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten dit vereist, dat de Unierechter in het kader van de toetsing van de wettigheid van de beperkende maatregelen moet nagaan of de aan die maatregelen ten grondslag liggende redenen gegrond zijn en dus of de door de Raad overgelegde documenten bewijskracht hebben.
In de tweede plaats herinnert het Gerecht eraan dat voor de staving van het bestaan van bepaalde feiten gebruik kan worden gemaakt van krantenartikelen, wanneer zij afkomstig zijn uit verschillende bronnen en voldoende concreet, nauwkeurig en onderling samenhangend zijn met betrekking tot de feiten die erin worden beschreven.
In deze zaak heeft de Raad de vaststelling van de aan de orde zijnde beperkende maatregelen tegen verzoekster gebaseerd op verschillende dergelijke documenten. Met betrekking tot een artikel dat op de website van The Intercept (
3
) was gepubliceerd is het Gerecht van oordeel dat hierin de beweringen van de Raad worden onderbouwd door het ter beschikking stellen van de in het Engels opgestelde gebruikershandleiding van de software SIAM en van een tweede gebruikershandleiding in het Farsi waarop het logo van verzoekster voorkwam. Deze beweringen worden door ander bewijsmateriaal bevestigd. Zo wordt in een artikel van Commrisk (
4
) melding gemaakt van het feit dat de auteur ervan een ontmoeting heeft gehad met de vertegenwoordiger van een technologische onderneming die aan Iran software trachtte te verkopen met functionaliteiten die „buitengewoon vergelijkbaar” waren met die van de software SIAM, en die hem vrijwillig informatie over die verkoop had verstrekt.
Ten slotte blijkt uit een artikel van de vereniging ARTICLE 19 (
5
) dat zij sinds een aantal jaren de omvang van het in Iran op internet uitgeoefende toezicht in de gaten heeft gehouden. Deze vereniging heeft onder andere ontdekt dat verzoekster, onder toezicht van het Iraanse ministerie van Communicatie en Informatietechnologie, dat in werkelijkheid wordt gecontroleerd door de Iraanse inlichtingendiensten, bewakings- en censuurapparatuur op het niveau van internetproviders toepast en voor rekening van de Iraanse nationale veiligheidsraad gelast dat de toegang tot het internet wordt geblokkeerd of anderszins wordt verstoord.
Gelet op het feit dat de verschillende bewijzen overeenstemmen en gelet op de omstandigheden waaronder deze zijn opgesteld, is het Gerecht van oordeel dat die beweringen dus op goede gronden in aanmerking konden worden genomen door de Raad.
In de laatste plaats oordeelt het Gerecht dat de Raad aan het Gerecht een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen heeft voorgelegd op grond waarvan het bestaan kan worden vastgesteld van een toereikend verband tussen verzoekster en de in deze zaak bestreden situatie, namelijk de onderdrukking door de Iraanse autoriteiten van vreedzame demonstranten, journalisten, verdedigers van mensenrechten, studenten en andere personen die opkomen voor hun legitieme rechten.
Ten eerste verwerpt het Gerecht het argument van verzoekster dat zij niet over de rechtsbevoegdheid beschikt om de haar verweten feiten te verrichten. Het Gerecht stelt namelijk vast dat de onderschepping van communicatie weliswaar in beginsel verboden is naar Iraans recht, maar dat dit in bepaalde zeer ruim omschreven gevallen wettelijk mogelijk blijft.
Ten tweede verwerpt het Gerecht verzoeksters argument dat zij technisch niet in staat zou zijn toezicht en controle uit te oefenen op de gebruikers van de Iraanse mobiele netwerken. Het Gerecht stelt namelijk vast dat de commando’s van de software SIAM aan alle Iraanse mobiele operatoren zijn gericht en dat deze verplicht zijn die commando’s te allen tijde uit te voeren.
Voorts heeft het gebruik van deze commando’s, anders dan verzoekster stelt, het door de Raad beschreven gevolg en beantwoordt het niet aan een legitieme doelstelling. Met behulp van het commando „LocationCustomerList” kunnen alle gebruikers van een mobiel netwerk die zich in een bepaald geografisch gebied bevinden, worden geïdentificeerd, ook al is dat bij benadering. Verder heeft het commando „Force2GNumber”, dat ertoe strekt een mobiele telefoon te dwingen tot gebruik van het 2G-netwerk in plaats van de recentere 3G- en 4G-netwerken, tot gevolg dat het bekijken en delen van video’s vanaf die telefoon onmogelijk wordt. Het Gerecht merkt eveneens op dat verzoekster geen enkel bewijs aandraagt waaruit blijkt dat de commando’s „GetCDR” en „GetIPDR” – waarbij het eerste commando dient om de historiek van een telefoon te raadplegen en het tweede om het IP-adres te verkrijgen van de apparaten waarin een bepaalde simkaart is geactiveerd – enkel kunnen worden gebruikt om te antwoorden op de legitieme verzoeken van de Iraanse rechterlijke instanties en de politieautoriteiten.
Tot slot benadrukt het Gerecht dat de context in Iran wordt gekenmerkt door het feit dat de burgerbevolking regelmatig protesteert tegen het regime, hetgeen systematisch wordt onderdrukt door de autoriteiten van dat land met behulp van onder andere middelen waarmee het internet wordt gemonitord. In die omstandigheden kan niet worden uitgesloten dat commando’s die oorspronkelijk zijn ontworpen voor „legale” doeleinden – zoals „ApplySusp” en „ApplySuspIP” die het mogelijk maken om simkaarten die door de gebruikers als verloren of gestolen worden opgegeven of die toebehoren aan personen die overleden zijn verklaard, buiten werking te stellen – door de Iraanse autoriteiten worden misbruikt en ingezet voor repressieve doeleinden.
(
1
)	Uitvoeringsverordening (EU) 2023/152 van de Raad van 23 januari 2023 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 359/2011 betreffende beperkende maatregelen tegen bepaalde personen, entiteiten en lichamen in verband met de situatie in Iran (PB 2023, L 20 I, blz. 1).
(
2
)	Verordening (EU) nr. 359/2011 van de Raad van 12 april 2011 betreffende beperkende maatregelen tegen bepaalde personen, entiteiten en lichamen in verband met de situatie in Iran (PB 2011, L 100, blz. 1).
(
3
)	Artikel „Hacked documents: How Iran track and control protesters phone”, gepubliceerd op 28 oktober 2022.
(
4
)	Artikel „Hacker Leaks Manuals showing How Iran Uses Mobile Networks to Track Protesters”, gepubliceerd op 31 oktober 2022.
(
5
)	Artikel „Iran: New tactics for digital repression as protests continue”, gepubliceerd op 17 november 2022.