61989CJ0108_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-108/89,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Cour du travail της Λιέγης προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Αugusto Pian
και
Οffice national des pensions,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 48 και 51 της Συνθήκης ΕΟΚ σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα ),
συγκείμενο από τους Μ . Ζuleeg, πρόεδρο τμήματος, J . C . Μoitinho de Almeida και F . Grevisse, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : F . G . Jacobs
γραμματέας : D . Louterman, κύρια υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :
- ο Αugusto Pian, εφεσείων της κύριας δίκης, εκπροσωπούμενος από τους Jules Raskin και Μichele Raskin, δικηγόρους Λιέγης,
- ο Οffice national des pensions, εφεσίβλητος της κύριας δίκης, εκπροσωπούμενος από τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου Roger Masyn,
- η Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον Jean-Claude Seche, νομικό της σύμβουλο,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις του Αugusto Pian, του Οffice national des pensions, εκπροσωπούμενου από τον Jean-Paul Lheureux, διοικητικό γραμματέα, και της Επιτροπής κατά τη συνεδρίαση της 9ης Ιανουαρίου 1990,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 7ης Φεβρουαρίου 1990,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 24ης Μαρτίου 1989, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 5 Απριλίου 1989, το Cour du travail της Λιέγης υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία των άρθρων 48 και 51 της Συνθήκης ΕΟΚ καθώς και των άρθρων 12, παράγραφος 2, και 46 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 2001/83 του Συμβουλίου της 2ας Ιουνίου 1983 ( ΕΕ L 230, σ . 6, παράρτημα Ι ).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς που έχει ως αντικείμενο την άρνηση του Οffice national des pensions ( εθνικός οργανισμός συντάξεων ) ( στο εξής : ΟΝΡ ) να χορηγήσει στον Αugusto Pian, κάτοικο Ιταλίας, πρόωρη σύνταξη μισθωτού .
3 Η άρνηση αυτή στηρίζεται στα άρθρα 4, παράγραφοι 1, στοιχείο α ), 2 και 3, και 25 του βασιλικού διατάγματος 50 της 24ης Οκτωβρίου 1967 και 64α, πρώτο εδάφιο, του βασιλικού διατάγματος της 21ης Δεκεμβρίου 1967, κατά τα οποία η σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου δεν καταβάλλεται όταν ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει σύνταξη αναπηρίας δυνάμει συστήματος αλλοδαπής χώρας και δεν πληροί τις προϋποθέσεις για να μπορεί να του χορηγηθεί η βελγική σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου . Ο Αugusto Pian, ο οποίος γεννήθηκε στις 9 Ιουνίου 1922, δεν πληρούσε την προϋπόθεση της ηλικίας ( 65 έτη ).
4 Ο Αugusto Pian εργάσθηκε στο Βέλγιο από το 1947 έως το 1951 ως εργάτης υπεδάφους ορυχείου και από το 1952 έως το 1971 ως μισθωτός . Στη συνέχεια, μετέβη στην Ιταλία όπου εργάσθηκε μέχρι το 1978 . Ο Ρian λαμβάνει ιταλική σύνταξη αναπηρίας και, από τις 14 Μαρτίου 1978, βελγική σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου βάσει επαγγελματικής σταδιοδρομίας κατά τα 5/45, δηλαδή 21 755 βελγικά φράγκα ( ΒFR ), ως εργάτης υπεδάφους ορυχείου .
5 Το Cour du travail της Λιέγης, ενώπιον του οποίου ασκήθηκε έφεση κατά της αποφάσεως του tribunal du travail της Λιέγης, το οποίο είχε υποχρεώσει τον ΟΝΡ να καταβάλει στον Αugusto Pian πρόωρη σύνταξη από την 1η Ιανουαρίου 1984, ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα εξής προδικαστικά ερωτήματα :
"1 ) Σε περίπτωση που ένας διακινούμενος εργαζόμενος έχει αποκτήσει σε κράτος μέλος δικαίωμα για προσωπική σύνταξη αναπηρίας, χωρίς εφαρμογή των κοινοτικών κανονισμών, και προβάλλει εντός άλλου κράτους μέλους δικαιώματα για παροχή λόγω της δραστηριότητάς του χωρίς εφαρμογή των κοινοτικών κανονισμών, επιτρέπουν τα άρθρα 48 και 51 της Συνθήκης της Ρώμης στον φορέα του δεύτερου αυτού κράτους, που χορηγεί τη σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου, να λαμβάνει υπόψη τη σύνταξη αναπηρίας που χορηγείται από το πρώτο κράτος, όπως λαμβάνει υπόψη τις παροχές αναπηρίας που χορηγούνται βάσει της δικής του νομοθεσίας, προκειμένου να εφαρμόσει τους κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της εθνικής του νομοθεσίας;
2 ) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, όταν η νομοθεσία κράτους μέλους ρυθμίζει κατά διαφορετικό τρόπο τη σώρευση της συντάξεως λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου την οποία χορηγεί, με παροχή αναπηρίας ή παροχή γήρατος, πώς πρέπει να θεωρηθεί η μη μετατρεπόμενη σε σύνταξη γήρατος σύνταξη αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος : πρέπει να θεωρηθεί ως παροχή αναπηρίας ή ως παροχή γήρατος;
Πρέπει, ενδεχομένως, να γίνει διάκριση ανάλογα με το αν ο δικαιούχος της συντάξεως αναπηρίας έχει ή όχι συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδοτήσεως ή λαμβάνει παροχή γήρατος;
Πρέπει να γίνει διάκριση ανάλογα με το αν η σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου ζητείται κατά τη συμπλήρωση του κανονικού ορίου ηλικίας ή ζητείται προώρως ( με μείωση του ποσού );
3 ) Σε συνάρτηση με τα ερωτήματα 1 και 2 πρέπει η ηλικία συνταξιοδοτήσεως να είναι
α ) αυτή που προβλέπεται από τη νομοθεσία στην οποία περιλαμβάνεται η σχετική με τη σώρευση διάταξη ή
β ) αυτή που προβλέπεται από τη νομοθεσία υπό της οποίας διέπεται η μη μετατρεπόμενη παροχή, της οποίας ρυθμίζεται η σώρευση;"
6 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά και το νομικό πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο . Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου .
Επί του πρώτου ερωτήματος
7 Από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής προκύπτει ότι, με το πρώτο ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν τα άρθρα 48 και 51 της Συνθήκης και οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία η χορηγούμενη δυνάμει αυτής μόνο της νομοθεσίας πρόωρη σύνταξη δεν καταβάλλεται όταν ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει σύνταξη αναπηρίας αποκλειστικά βάσει της νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους .
8 Πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά πάγια νομολογία ( βλέπε, ιδίως, την απόφαση της 5ης Μαΐου 1983, Van der Bunt-Craig, σκέψη 15, 238/81, Συλλογή 1983, σ . 1385 ), όταν ένας εργαζόμενος λαμβάνει σύνταξη δυνάμει της εθνικής μόνο νομοθεσίας, οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 δεν εμποδίζουν την εις το ακέραιο εφαρμογή επ' αυτού της εθνικής αυτής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων και των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως .
9 Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι, κατά πάγια επίσης νομολογία, σε περίπτωση που προκύπτει ότι η εφαρμογή της εθνικής μόνο νομοθεσίας είναι λιγότερο ευνοϊκή για τον εργαζόμενο απ' ό,τι το σύστημα του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, πρέπει τότε να εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου αυτού ( βλέπε, ιδίως, την απόφαση της 2ας Ιουλίου 1981, Celestre, 116/80, 117/80, 119/80, 120/80 και 121/80, Συλλογή 1981, σ . 1737 ).
10 Για την επίλυση της διαφοράς, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να συγκρίνει τις παροχές που οφείλονται κατ' εφαρμογήν του εθνικού μόνο δικαίου, συμπεριλαμβανομένων και των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, με τις παροχές που θα οφείλονταν κατ' εφαρμογήν του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, συμπεριλαμβανομένου και του περιεχόμενου στην παράγραφο 3 κανόνα περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως .
11 Πρέπει να σημειωθεί ότι, για τον υπολογισμό των παροχών που οφείλονται κατ' εφαρμογήν του άρθρου 46, το εθνικό δικαστήριο θα πρέπει να λάβει κυρίως υπόψη ότι, κατά το άρθρο 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, οι διατάξεις περί μειώσεως, αναστολής ή καταργήσεως που προβλέπονται από τη νομοθεσία κράτους μέλους σε περίπτωση σωρεύσεως μιας παροχής με άλλες παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως που αποκτήθηκαν στο ίδιο αυτό κράτος ή δυνάμει της νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους, δεν εφαρμόζονται όταν ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει παροχές της ίδιας φύσεως για αναπηρία, γήρας, θάνατο ( συντάξεις ) ή επαγγελματική ασθένεια .
12 Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, όταν ένας εργαζόμενος λαμβάνει παροχές αναπηρίας που έχουν μετατραπεί σε σύνταξη γήρατος δυνάμει της νομοθεσίας ενός κράτους μέλους και παροχές αναπηρίας που δεν έχουν ακόμα μετατραπεί σε σύνταξη γήρατος δυνάμει της νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους, η σύνταξη γήρατος και οι συντάξεις αναπηρίας πρέπει να θεωρούνται ότι είναι της ιδίας φύσεως ( βλέπε, εν τέλει, την προαναφερθείσα απόφαση της 2ας Ιουλίου 1981, 116/80, 117/80, 118/80, 119/80, 120/80 και 121/80 ).
13 Η νομολογία αυτή εφαρμόζεται και στην περίπτωση κατά την οποία οι συντάξεις γήρατος ( συνταξιοδότηση ) που οφείλονται δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους δεν προκύπτουν από την μετατροπή παροχών αναπηρίας, εφόσον η σύνταξη γήρατος, ασχέτως του αν προκύπτει ή όχι από μια τέτοια μετατροπή, είναι της ιδίας φύσεως με τη σύνταξη αναπηρίας ( βλέπε την απόφαση της 18ης Απριλίου 1989, Di Felice, σκέψη 14, 128/88, Συλλογή 1989, σ . 923 ).
14 Η ερμηνεία αυτή του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 ισχύει και στην περίπτωση καταβολής πρόωρης συντάξεως δεδομένου ότι η πρόωρη χορήγηση έχει ως μόνο αποτέλεσμα τη μείωση του ύψους της συντάξεως .
15 Πρέπει, τέλος, να υπογραμμισθεί ότι το ποσό που προκύπτει κατ' εφαρμογήν του άρθρου 46, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 1408/71 πρέπει να μειούται σύμφωνα με το άρθρο 46, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού, το οποίο καθορίζει ένα ανώτατο όριο για το ποσό που ο εργαζόμενος δικαιούται σύμφωνα με το άρθρο 46, ανώτατο όριο ίσο με το μεγαλύτερο από τα θεωρητικά ποσά παροχών που υπολογίζονται κατά τις διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 2, στοιχείο α ). Το άρθρο 46, παράγραφος 3, εφαρμόζεται αποκλειομένων των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως ( βλέπε την προαναφερθείσα απόφαση της 5ης Μαΐου 1983, Van der Bunt-Craig, σκέψη 15, και την προαναφερθείσα απόφαση της 18ης Απριλίου 1989, Di Felice, 128/88 ).
16 Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι, χωρίς να παρίσταται ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι άλλες διατάξεις του κοινοτικού δικαίου που μνημονεύονται από το εθνικό δικαστήριο, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι όταν ένας εργαζόμενος μισθωτός ή μη μισθωτός λαμβάνει σύνταξη δυνάμει της εθνικής μόνο νομοθεσίας, οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 δεν απαγορεύουν να εφαρμόζεται επ' αυτού στο σύνολό της η εθνική μόνο νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων και των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, εκτός αν προκύπτει ότι η εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας είναι λιγότερο ευνοϊκή για τον εργαζόμενο από την εφαρμογή του συστήματος του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71 . Στην τελευταία αυτή περίπτωση οι διατάξεις του άρθρου 46 πρέπει να εφαρμόζονται λαμβάνοντας υπόψη ότι οι διατάξεις περί μειώσεως, αναστολής ή καταργήσεως που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία δεν εφαρμόζονται δυνάμει της τελευταίας φράσεως της παραγράφου 2 του άρθρου 12 του κανονισμού όταν ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει παροχές της ιδίας φύσεως για αναπηρία, γήρας, θάνατο ( συντάξεις ) ή επαγγελματική ασθένεια, που καταβάλλονται από τους φορείς διαφορετικών κρατών μελών . Η πρόωρη σύνταξη και η σύνταξη αναπηρίας πρέπει να θεωρηθούν ότι είναι της ιδίας φύσεως κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού .
Επί του δεύτερου και τρίτου ερωτήματος
17 Από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής προκύπτει ότι, με το δεύτερο και το τρίτο ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν, σε περίπτωση που εφαρμόζεται μόνο η εθνική νομοθεσία, εμπίπτει στο κοινοτικό δίκαιο ο χαρακτηρισμός, ενόψει της εφαρμογής των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της νομοθεσίας αυτής, μιας πρόωρης συντάξεως ή μιας συντάξεως αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος .
18 Πρέπει να σημειωθεί ότι τα ερωτήματα αυτά, όπως ακριβώς έχουν διατυπωθεί υποβάλλονται μόνο για την περίπτωση όπου, για τον υπολογισμό των παροχών που πρέπει να καταβληθούν στον εργαζόμενο, θα εφαρμόζονταν μόνο οι διατάξεις του εθνικού δικαίου, πράγμα που, όπως προαναφέρθηκε, δεν είναι δυνατό παρά μόνο αν η εφαρμογή του εθνικού μόνο δικαίου είναι περισσότερο ευνοϊκή για τον ενδιαφερόμενο απ' ό,τι η εφαρμογή του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71 .
19 Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να υπομνησθεί η νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία, όταν εφαρμόζεται η εθνική μόνο νομοθεσία, ο χαρακτηρισμός των παροχών δεν εμπίπτει στο κοινοτικό δίκαιο ( βλέπε την απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1987, Stefanutti, σκέψη 17, 197/85, Συλλογή 1987, σ . 3855 ). Επομένως, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει το περιεχόμενο και να ερμηνεύσει τις διατάξεις της δικής του νομοθεσίας όσον αφορά τη σώρευση των παροχών .
20 Κατά συνέπεια, στο δεύτερο και στο τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, όταν εφαρμόζεται η εθνική μόνο νομοθεσία, ο χαρακτηρισμός, ενόψει της εφαρμογής των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της νομοθεσίας αυτής, μιας πρόωρης συντάξεως που καταβάλλεται δυνάμει μόνο της νομοθεσίας του κράτους αυτού και μιας συντάξεως αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος δεν εμπίπτει στο κοινοτικό δίκαιο .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
21 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία υπέβαλε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο δεν αποδίδονται . Επειδή η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα ),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Cour du travail της Λιέγης με απόφαση της 24ης Μαρτίου 1989, αποφαίνεται :
1 ) Οταν ένας εργαζόμενος μισθωτός ή μη μισθωτός λαμβάνει σύνταξη δυνάμει της εθνικής μόνο νομοθεσίας, οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 δεν απαγορεύουν να εφαρμόζεται επ' αυτού στο σύνολό της η εθνική μόνο νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων και των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, εκτός αν προκύπτει ότι η εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας είναι λιγότερο ευνοϊκή για τον εργαζόμενο απ' ό,τι η εφαρμογή του συστήματος του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71 . Στην τελευταία αυτή
περίπτωση, οι διατάξεις του άρθρου 46 πρέπει να εφαρμόζονται λαμβάνοντας υπόψη ότι οι διατάξεις περί μειώσεως, αναστολής ή καταργήσεως που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία δεν εφαρμόζονται δυνάμει της τελευταίας φράσεως της παραγράφου 2 του άρθρου 12 του κανονισμού όταν ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει παροχές της ιδίας φύσεως για αναπηρία, γήρας, θάνατο ( συντάξεις ) ή επαγγελματική ασθένεια, που καταβάλλονται από τους φορείς διαφορετικών κρατών μελών . Η πρόωρη σύνταξη και η σύνταξη αναπηρίας πρέπει να θεωρηθούν ότι είναι της ιδίας φύσεως κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού .
2 ) Οταν εφαρμόζεται η εθνική μόνο νομοθεσία, ο χαρακτηρισμός, ενόψει της εφαρμογής των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της νομοθεσίας αυτής, μιας πρόωρης συντάξεως που καταβάλλεται δυνάμει μόνο της νομοθεσίας του κράτους αυτού και μιας συντάξεως αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος δεν εμπίπτει στο κοινοτικό δίκαιο .