Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SPIELMANN
ippreżentati fis‑26 ta’ Frar 2026 (1)
Kawża C‑809/24
Trenitalia SpA
vs
Regione Liguria
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja))
“Rinviju preliminari – Trasport – Servizz pubbliku ta’ trasport ferrovjarju reġjonali – Regolament (KE) Nru 1370/2007 – Assenza ta’ għoti ta’ profitt raġonevoli lill-operatur tas-servizzi pubbliċi – Kuntratt ta’ servizz pubbliku għal żmien qasir – Assenza totali ta’ riskju għal dan l-operatur – Artikolu 6 – Punt 5 tal-Anness tar-Regolament Nru 1370/2007 – Obbligu li jinżammu kontijiet separati”
Introduzzjoni
1.        Permezz ta’ din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja hija adita mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) b’talba għal deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tar-Regolament (KE) Nru 1370/2007 dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq (2).
2.        B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja qed tintalab għall-ewwel darba tiddeċiedi dwar il-kwistjoni, li għandha implikazzjonijiet ekonomiċi kbar, ta’ jekk l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti humiex obbligati, fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ servizz pubbliku, li jinkludu fil-korrispettiv mogħti lill-operatur responsabbli għall-eżekuzzjoni tal-obbligi tas-servizz pubbliku previsti f’dan il-kuntratt ammont li jirrappreżenta “profitt raġonevoli”.
Il-kuntest ġuridiku
3.        L-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1370/2007, intitolat “Skop u kamp ta’ applikazzjoni”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-iskop ta’ dan ir-Regolament huwa li jiddefinixxi il-mod kif, skond ir-regoli tal-liġi Komunitarja, l-awtoritajiet kompetenti jistgħu jaġixxu fil-qasam tat-trasport pubbliku ta’ passiġġieri biex jiggarantixxu l-forniment ta’ servizzi ta’ interess ġenerali li huma fost l-affarijiet l-oħra iktar numerużi, iktar sikuri, ta’ kwalità għola jew ta’ prezz orħos minn dawk li l-forza tas-suq waħedha tista’ tippermetti.
Għal dan il-għan, dan ir-Regolament jistabbilixxi l-kondizzjonijiet li taħthom l-awtoritajiet kompetenti, meta jimponu obbligi ta’ servizz pubbliku jew jikkonkludu kuntratti għal servizz pubbliku, jikkumpensaw lill-operaturi ta’ servizz pubbliku għall-ispejjeż li jkunu għamlu u/jew jagħtu drittijiet esklussivi bi tpattija għall-operat ta' obbligi tat-trasport pubbliku.”
4.        L-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Kuntratti għal servizz pubbliku u regoli ġenerali”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Meta awtorità kompetenti tiddeċiedi li tagħti lill-operatur magħżul minnha dritt esklussiv u/jew kumpens, ta’ kwalunkwe tip, bi tpattija għat-twettiq ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku, għandha tagħmel dan fi ħdan il-qafas ta’ kuntratt għal servizz pubbliku.”
5.        L-Artikolu 5 tal-imsemmi regolament, intitolat “L-għoti ta’ kuntratti għal servizz pubbliku”, jipprevedi, fil-paragrafu 6 tiegħu:
“Sakemm mhux projbit bil-liġi nazzjonali, l-awtoritajiet kompetenti jistgħu jiddeċiedu li jagħtu direttament kuntratti għal servizz pubbliku fejn jikkonċernaw trasport bil-ferrovija bl-eċċezzjoni ta’ mezzi ferrovjarji oħrajn bħal metro jew tramm. B’deroga mill-Artikolu 4(3), tali kuntratti m’għandhomx jeċċedu l-10 snin, ħlief fejn japplika l-Artikolu 4(4).”
6.        L-Artikolu 6 tal-istess regolament, intitolat “Kumpens għas-servizz pubbliku”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Kull kumpens marbut ma’ regola ġenerali jew ma’ kuntratt għal servizz pubbliku għandu jikkonforma mad-dispożizzjonijiet imniżżla fl-Artikolu 4, irrispettivament mill-mod li bih ingħata l-kuntratt. Il-kumpens kollu, ta’ kwalunkwe tip, marbut ma’ kuntratt mogħti direttament skond l-Artikolu 5(2),(4),(5) jew (6) jew marbut ma’ regola ġenerali għandu wkoll jikkonforma mad-dispożizzjonijiet imniżżla fl-Anness.”
7.        L-Anness tar-Regolament Nru 1370/2007, intitolat “Regoli applikabbli għall-kumpens fil-każijiet imsemmija fl-Artikolu 6(1)”, huwa fformulat kif ġej:
“1.      Il-kumpens marbut ma’ kuntratti għal servizz pubbliku mogħtija direttament skond l-Artikolu 5(2), (4), (5) jew (6) jew ma’ regola ġenerali għandu jiġi kkalkulat skond ir-regoli mniżżla f’dan l-Anness.
2.      Il-kumpens ma jistax jaqbeż l-ammont li jikkorrispondi għall-effett finanzjarju nett ekwivalenti għat-total ta’ l-effetti, pożittivi jew negattivi, ta’ konformità ma’ l-obbligu ta’ servizz pubbliku fuq l-ispejjeż u d-dħul ta’ l-operatur ta’ servizz pubbliku. L-effetti għandhom ikunu valutati bi tqabbil tas-sitwazzjoni fejn l-obbligu tas-servizz pubbliku jiġi rrispettat mas-sitwazzjoni li tkun eżistiet kieku l-obbligu ma kienx ġie rrispettat. Sabiex jiġi kkalkulat l-effett finanzjarju nett, l-awtorità kompetenti għandha tkun iggwidata mill-iskema segwenti:
Spejjeż magħmula b’rabta ma’ obbligu ta’ servizz pubbliku jew grupp ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku imposti mill-awtorità/awtoritajiet kompetenti, li jinsabu f’kuntratt għal servizz pubbliku u/jew f’regola ġenerali,
bit-tnaqqis ta’ kwalunkwe effetti finanzjarji pożittivi ġenerati fin-network imħaddem taħt l-obbligu(i) ta’ servizz pubbliku in kwistjoni,
bit-tnaqqis ta’ tariffa jew kwalunkwe dħul ieħor ġenerat fir-rispett ta’ l-obbligu(i) tas-servizz pubbliku in kwistjoni,
biż-żieda ta’ qligħ raġonevoli,
ugwali għall-effett finanzjarju nett.
[...]
5.      Sabiex tiżdied it-trasparenza u jiġu evitati sussidji reċiproċi, fejn operatur ta’ servizz pubbliku mhux biss iħaddem servizzi kkumpensati soġġetti għall-obbligi ta’ servizz ta’ trasport pubbliku, iżda wkoll jidħol f’attivitajiet oħrajn, il-kontijiet tas-servizzi pubbliċi msemmija għandhom ikunu separati sabiex jiġu sodisfatti mill-anqas il-kondizzjonijiet li ġejjin:
–        il-kontijiet operattivi li jikkorrispondu għal kull waħda mill-attivitajiet għandhom ikunu separati u l-proporzjon ta’ l-assi li jikkorrispondu u l-ispejjeż fissi għandhom jiġu allokati skond ir-regoli tal-kontabbiltà u tat-taxxa fis-seħħ;
[...]
6.      ‘Qligħ raġonevoli’ għandu jiġi mifhum bħala rata ta’ dħul fuq il-kapital li hija normali għas-settur fi Stat Membru partikolari u li tieħu kont tar-riskju, jew in-nuqqas ta’ riskju, li jkun għamel l-operatur ta’ servizz pubbliku permezz ta’ l-intervent ta’ l-awtorità pubblika.
7.      Il-metodu ta’ kumpens għandu jippromwovi ż-żamma jew l-iżvilupp ta’:
–        ġestjoni effettiva min-naħa ta’ l-operatur ta’ servizz pubbliku, li tista’ tkun is-suġġett ta’ valutazzjoni oġġettiva, u
–        il-forniment ta’ servizzi tat-trasport tal-passiġġieri ta’ standard għoli biżżejjed.”
Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
8.        Fl‑10 ta’ Marzu 2010, ir-Regione Liguria (ir-Reġjun ta’ Liguria, l-Italja) u Trenitalia kkonkludew, fil-kuntest ta’ għoti dirett, kuntratt għall-provvista ta’ servizzi ta’ trasport pubbliku tal-passiġġieri bil-ferrovija għas-snin 2009 sa 2014 (iktar ’il quddiem il-“kuntratt 2009‑2014”), li jista’ jiġġedded għal perijodu ta’ sitt snin.
9.        Fl-iskadenza ta’ dan il-kuntratt, ir-Reġjun ta’ Liguria ċaħad il-proposta ta’ tiġdid ippreżentata minn Trenitalia, minħabba investimenti insuffiċjenti previsti għall-modernizzazzjoni tal-vetturi ferrovjarji. Skont ir-Reġjun ta’ Liguria, din il-modernizzazzjoni kienet kundizzjoni essenzjali għall-konklużjoni ta’ kuntratt ġdid ta’ sitt snin u fattur determinanti għat-titjib tal-kwalità u tal-affidabbiltà tas-servizz.
10.      Fl‑10 ta’ Diċembru 2016, sabiex tiġi ggarantita l-kontinwità tas-servizzi ta’ trasport pubbliku koperti mill-kuntratt 2009‑2014, ir-Reġjun ta’ Liguria u Trenitalia kkonkludew, dejjem fil-kuntest ta’ għoti dirett, kuntratt “tranżitorju” ta’ tliet snin (iktar ’il quddiem il-“kuntratt 2015‑2017”), għall-perijodu tranżitorju bejn l-iskadenza tal-kuntratt 2009‑2014 u l-għoti ta’ kuntratt ta’ servizz ġdid ta’ ħmistax-il sena mis-sena 2018.
11.      Il-kuntratt 2015‑2017 żamm il-kundizzjonijiet kuntrattwali tal-perijodu 2009‑2014, bl-eċċezzjoni tal-metodu ta’ kalkolu tal-korrispettiv mogħti lil Trenitalia, li kien stabbilit f’dokument sommarju ta’ tliet snin anness ma’ dan il-kuntratt. Dan id-dokument kien jipprevedi li r-riżultat nett globali, ikkalkolat bħala s-somma alġebrika tar-riżultati ta’ kull sena, kellu jkun ekwivalenti għal żero, b’tali mod li jiggarantixxi l-bilanċ ekonomiku u finanzjarju (dħul = spejjeż + piżijiet finanzjarji) u l-kopertura sħiħa tal-ispejjeż sostnuti minn Trenitalia għall-perijodu kollu ta’ tliet snin. Għalhekk, kull tnaqqis tal-ispejjeż jew żieda fid-dħul kellu neċessarjament iwassal għal tnaqqis tal-korrispettiv pubbliku mħallas mir-Reġjun ta’ Liguria sabiex jiġi żgurat il-bilanċ ekonomiku u finanzjarju (riżultat nett globali ekwivalenti għal żero).
12.      Matul is-sena 2018, kien hemm diverġenza ta’ opinjonijiet bejn il-partijiet dwar l-elementi li għandhom jiġu inklużi fil-kalkolu tar-riżultat nett globali għall-perijodu 2015‑2017. B’mod partikolari, ir-Reġjun ta’ Liguria oppona t-teħid inkunsiderazzjoni, favur Trenitalia, ta’ remunerazzjoni tal-kapital nett investit.
13.      Fil‑25 ta’ Mejju 2021, ġiet adottata d-deliberazione della Giunta regionale no 444/2021 (id-Deċiżjoni tal-Eżekuttiv Reġjonali Nru 444/2021, iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 444/2021”), li ddeterminat, mingħajr ma ħadet inkunsiderazzjoni r-remunerazzjoni tal-kapital nett investit, li l-bilanċ kontabbli għall-perjodu 2015‑2017 kien ta’ EUR 10 702 543.18. Wara t-tnaqqis ta’ ammont ta’ EUR 3 955 613.73 li kien għadu dovut mir-Reġjun ta’ Liguria, din id-deċiżjoni imponiet fuq Trenitalia l-ħlas ta’ ammont ta’ EUR 6 746 929.45, minħabba li din ma kellhiex id-dritt li żżomm il-bilanċ pożittiv tal-perijodu 2015‑2017, peress li ma kinitx issostni r-riskju ta’ bilanċ negattiv possibbli.
14.      Trenitalia kkontestat il-legalità tad-Deċiżjoni Nru 444/2021 quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per la Liguria (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali tal-Liguria, l-Italja). Din ċaħdet ir-rikors permezz ta’ sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2022, billi ddeċidiet li r-rinunzja għal profitt raġonevoli, min-naħa ta’ Trenitalia, kienet iġġustifikata, l-ewwel nett, min-natura tranżitorja tal-kuntratt 2015‑2017, it-tieni nett, minħabba l-fatt li din ma kinitx issostni r-riskju possibbli ta’ telf u, it-tielet nett, minn għoti dirett ġdid tas-servizzi ta’ trasport ikkonċernati għal perijodu ta’ ħmistax-il sena.
15.      Din il-qorti kkonstatat ukoll li d-dħul żejjed li rċeviet Trenitalia kien iġġenerat mill-operazzjoni tas-servizz kummerċjali “Cinque Terre Express” u ċaħdet l-interpretazzjoni fis-sens li Trenitalia kellha d-dritt iżżomm dik iż-żieda, peress li dan kien ikun ifisser li kumpens imħallas bħala korrispettiv għal-eżekuzzjoni ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku kien jintuża biex jissussidja attivitajiet kummerċjali profittabbli ħafna.
16.      Trenitalia appellat minn din is-sentenza quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat), il-qorti tar-rinviju.
17.      Din il-qorti tikkonstata li l-kuntratt 2015‑2017 jiggarantixxi lil Trenitalia l-kopertura totali tal-ispejjeż, mingħajr madankollu ma jagħtiha dritt għal profitt raġonevoli. Għalhekk, tnaqqis tal-ispejjeż jew żieda fid-dħul, meta pparagunati mal-istimi inizjali, għandhom iwasslu għal tnaqqis tal-korrispettiv dovut mir-Reġjun ta’ Liguria sabiex jinżamm bilanċ ekonomiku u finanzjarju żero fi tmiem il-perijodu ta’ tliet snin, kif miftiehem f’dan il-kuntratt.
18.      L-imsemmija qorti tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tal-kuntratt 2015‑2017 mar-Regolament Nru 1370/2007, sa fejn dan il-kuntratt, minn naħa, jipprevedi r-rinunzja għal profitt raġonevoli min-naħa tal-operatur ta’ servizzi ta’ trasport u, min-naħa l-oħra, ma jeżiġix kontabbiltà distinta għall-ispejjeż u għad-dħul relatati mas-servizz parzjalment kummerċjali “Cinque Terre Express”.
19.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Ir-Regolament [Nru 1370/2007] u, b’mod partikolari, it-tieni parti tal-premessa 27; l-Artikolu 1(2); l-Artikolu 4(1); l-Artikolu 6(1); il-punti 2 u 6 tal-Anness tar-regolament, kif ukoll il-prinċipji u l-għanijiet tad-dritt tal-Unjoni stabbiliti fid-dispożizzjonijiet rilevanti tat-TFUE (b’mod partikolari, l-Artikoli 14, 93 u 106) jipprekludu, billi b’hekk irendu d-dispożizzjonijiet rilevanti ineffettivi, kuntratt ta’ servizz, bħal dak inkwistjoni, li, minħabba l-assenza totali ta’ riskji għall-operatur ekonomiku, jinvolvi r-rinunzja, aċċettata liberament u konxjament, tal-profitt raġonevoli, fejn l-imsemmija rinunzja tikkonċerna perijodu limitat ta’ żmien (tliet snin), fid-dawl tal-għoti dirett ta’ kuntratt ta’ servizz sussegwenti, għat-tul massimu previst fl-Artikolu 5(6) ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 4(4) tar-Regolament (KE) Nru 1370/2007?
2)      F’każ ta’ risposta pożittiva għal din l-ewwel domanda, ir-Regolament [Nru 1370/2007] u b’mod partikolari, l-ewwel parti tal-premessa 27, il-premessa 28[;] l-Artikolu 4(1); l-Artikolu 6(1); il-punt 5 tal-Anness kif ukoll il-prinċipji u l-għanijiet tad-dritt tal-Unjoni stabbiliti fid-dispożizzjonijiet rilevanti tat-TFUE (b’mod partikolari, l-Artikoli 14, 93 u 106) jipprekludu, billi b’hekk irendu ineffettiv u inapplikabbli, kuntratt ta’ servizz, bħal dak inkwistjoni, li ma jipprevedix il-kontabbiltà separata tal-ispejjeż u tad-dħul ta’ servizz, parzjalment ta’ natura kummerċjali, meta jkun ikkaratterizzat minn tariffi miżjuda, u dan sabiex jiġi evitat ir-riskju ta’ kumpens eċċessiv?”
20.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn Trenitalia, mir-Reġjun tal-Ligurja u mill-Kummissjoni Ewropea. Dawn l-istess partijiet ippreżentaw l-osservazzjonijiet orali tagħhom waqt is-seduta li saret fis‑27 ta’ Novembru 2025.
Analiżi
Fuq l-ewwel domanda
21.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk ir-Regolament Nru 1370/2007 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ servizzi ta’ trasport bil-ferrovija li, fid-dawl tal-assenza ta’ riskju assunt mill-operatur inkarigat bl-eżekuzzjoni tal-obbligi ta’ servizz pubbliku, jipprevedi li l-ammont tal-kumpens dovut lil dan l-operatur ikopri l-ispejjeż kollha sostnuti minnu, mingħajr madankollu ma jinkludi profitt raġonevoli, u dan għal perijodu tranżitorju li jippreċedi l-konklużjoni ta’ kuntratt ġdid għal żmien twil li jirrigwarda l-istess obbligu ta’ servizz pubbliku (3).
22.      Qabel kollox għandu jitfakkar li r-Regolament Nru 1370/2007, li l-qorti tar-rinviju titlob l-interpretazzjoni tiegħu, ġie adottat kemm fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar l-għajnuna mill-Istat kif ukoll fuq dawk dwar il-politika komuni tat-trasport.
23.      Il-premessa 4 tar-Regolament Nru 1370/2007 tindika li l-għan imfittex minn dan ir-regolament huwa li jelimina d-disparitajiet bejn impriżi tat-trasport tal-Istati Membri differenti. Kif jirriżulta mill-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) u mill-premessa 4 tal-imsemmi regolament, ma’ dan l-għan jiżdied ukoll dak li tiġi ggarantita, permezz ta’ kompetizzjoni rregolata, il-provvista ta’ servizzi ta’ trasport ta’ passiġġieri ta’ interess ġenerali li jkunu b’mod partikolari iktar numerużi, iktar sikuri, ta’ kwalità aħjar jew bi prezz irħas minn dawk li l-forza tas-suq waħedha tista’ tippermetti li jiġu pprovduti (4).
24.      Għalhekk, ir-Regolament Nru 1370/2007 jiddefinixxi, konformement mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tiegħu, il-kundizzjonijiet li fihom l-awtoritajiet kompetenti, meta jimponu obbligi ta’ servizz pubbliku jew jafdaw l-eżekuzzjoni tagħhom lil impriża, jagħtu kumpens lill-operaturi ta’ servizz pubbliku inkambju għall-ispejjeż sostnuti u/jew jagħtuhom drittijiet esklużivi inkambju għall-eżekuzzjoni ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku.
25.      Fir-rigward tal-kunċett ta’ “kumpens għal servizz pubbliku”, dan huwa ddefinit fl-Artikolu 2(g) ta’ dan ir-regolament bħala “kwalunkwe benefiċċju, b’mod partikolari benefiċċju finanzjarju, mogħti direttament jew indirettament minn awtorità kompetenti mill-fondi pubbliċi matul il-perijodu ta’ implimentazzjoni ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku jew f’konnessjoni ma’ dak il-perijodu”.
26.      Skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 1370/2007 kull kumpens marbut ma’ kuntratt għal servizz pubbliku, ikunu xi jkunu l-modalitajiet tal-għoti tiegħu, għandu josserva r-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 4 tiegħu. Meta l-kuntratt jingħata direttament, bħal f’dan il-każ, dan il-kumpens, tkun xi tkun in-natura tiegħu, għandu wkoll ikun konformi mad-dispożizzjonijiet li jinsabu fl-anness tal-imsemmi regolament.
27.      L-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 1370/2007 jipprevedi, fil-punt (i) tas-subparagrafu (b) tal-paragrafu (1) tiegħu li, il-kuntratti ta’ servizz pubbliku għandhom, minn naħa, jistabbilixxu minn qabel, b’mod oġġettiv u trasparenti, il-parametri li abbażi tagħhom għandu jiġi kkalkolat il-kumpens, meta dan ikun previst, u, min-naħa l-oħra, konformement mal-punt (ċ) tal-imsemmija dispożizzjoni, jiddefinixxu l-modalitajiet ta’ tqassim tal-ispejjeż marbuta mal-provvista tas-servizzi. Dawn l-ispejjeż jistgħu jinkludu b’mod partikolari l-ispejjeż tal-persunal, tal-enerġija, tal-infrastruttura, tal-manutenzjoni u tat-tiswija tal-vetturi tat-trasport pubbliku, tal-vetturi ferrovjarji u tal-installazzjonijiet meħtieġa għat-tħaddim tas-servizzi tat-trasport tal-passiġġieri, tal-ispejjeż fissi kif ukoll remunerazzjoni xierqa fuq il-kapital.
28.      Skont ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, mill-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta li l-awtoritajiet kompetenti għandhom, fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ servizz pubbliku, marġni ta’ evalwazzjoni sabiex joħolqu l-mekkaniżmu tal-kumpens dovut lill-operatur ta’ servizzi pubbliċi (5). Dan il-marġni huwa madankollu strettament limitat mir-rekwiżit, stabbilit fit-tieni sentenza tal-Artikolu 4(1)(b) tar-Regolament Nru 1370/2007 u fil-punt 2 tal-Anness ta’ dan ir-regolament, li għandu jiġi evitat kull kumpens eċċessiv (“kumpens żejjed”) (6). Fil-każ ta’ għoti dirett ta’ kuntratt ta’ servizz pubbliku, il-parametri li fuq il-bażi tagħhom għandu jiġi kkalkolat il-kumpens għandhom jiġu ddeterminati b’tali mod li l-ebda kumpens ma jkun jista’ jeċċedi l-ammont meħtieġ biex ikopri l-impatt finanzjarju nett fuq l-ispejjeż u d-dħul li jirriżultaw mill-eżekuzzjoni tal-obbligi ta’ servizz pubbliku, b’teħid inkunsiderazzjoni tad-dħul relatat miegħu miżmum mill-operatur ta’ servizz pubbliku kif ukoll “profitt raġonevoli” (7). Dan tal-aħħar huwa ddefinit fil-punt 6 tal-anness tar-Regolament Nru 1370/2007 bħala “rata ta’ dħul fuq il-kapital li hija normali għas-settur fi Stat Membru partikolari u li tieħu kont tar-riskju, jew in-nuqqas ta’ riskju, li jkun għamel l-operatur ta’ servizz pubbliku permezz ta’ l-intervent ta' l-awtorità pubblika”.
29.      Fi kliem ieħor, il-kuntratti għal servizz pubbliku għandhom jipprevedu mekkaniżmu li jiżgura li l-kumpens jibqa’ inqas minn jew ekwivalenti għall-ammont massimu li jikkorrispondi għall-impatt finanzjarju nett, u dan sabiex tiġi evitata kull distorsjoni mhux iġġustifikata tal-kompetizzjoni, kif jirriżulta mill-premessa 34 tar-Regolament Nru 1370/2007 (8).
30.      L-Artikolu 4(1) ta’ dan ir-regolament jipprovdi għalhekk li jittieħed inkunsiderazzjoni profitt raġonevoli fil-kalkolu ta’ tali impatt finanzjarju, meta jkun inkluż fil-kuntratt ta’ servizz pubbliku.
31.      Interpretazzjoni, fis-sens li profitt raġonevoli huwa suġġett għad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1370/2007 biss sa fejn tali benefiċċju huwa previst mill-kuntratt ta’ servizz pubbliku, hija kkorroborata minn żewġ elementi kuntestwali.
32.      L-ewwel nett, l-Artikolu 4(1)(ċ) tar-Regolament Nru 1370/2007 jipprovdi li l-ispejjeż marbuta mal-provvista ta’ servizzi, li l-modalitajiet għall-allokazzjoni tagħhom għandhom jiġu ddefiniti fil-kuntratti ta’ servizz pubbliku, “jistgħu jinkludu”, b’mod partikolari, “dħul adegwat fuq il-kapital” (jew, fi kliem ieħor, profitt raġonevoli). Din il-formulazzjoni turi li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma xtaqx jidentifika l-ispejjeż li għandhom jiġu inklużi b’mod obbligatorju fil-kuntratt ta’ servizz pubbliku.
33.      It-tieni nett, il-punt 2 tal-anness tar-Regolament Nru 1370/2007 jistabbilixxi formula li tgħid li l-ammont tal-impatt finanzjarju nett jikkorrispondi għall-ispejjeż sostnuti, li minnhom jitnaqqas id-dħul iġġenerat mill-operazzjonijiet ta’ servizz pubbliku u d-dħul potenzjali kkawżat mill-effetti tan-network, biż-żieda ta’ profitt raġonevoli. Skont dan l-istess punt, l-awtorità kompetenti “għandha tkun ispirata” minn din il-formula (“shall be guided by the following scheme” fil-verżjoni bil-lingwa Ingliża, “se guiará por el siguiente Esquema” fil-verżjoni bil-lingwa Spanjola, u “deve tomar como referencial as seguintes regras” fil-verżjoni bil-lingwa Portugiża). Fil-fehma tiegħi, l-użu ta’ dan il-verb jista’ jiġi spjegat preċiżament bil-fatt li l-impatt finanzjarju nett, li fuqu jiġi kkalkolat l-ammont massimu tal-kumpens, jinkludi dħul potenzjali ġġenerat minn effetti tan-network, jekk ikun hemm, u profitt raġonevoli, jekk il-kuntratt ta’ servizz pubbliku jkun jipprevedi dan (9).
34.      Għalhekk, obbligu għall-awtoritajiet kompetenti li jagħtu lill-operatur ta’ servizzi pubbliċi kumpens li jinkludi profitt raġonevoli ma jistax jiġi dedott mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1370/2007 eżaminati sa issa.
35.      L-Artikolu 1(1) u l-punt 7 tal-anness tar-Regolament Nru 1370/2007, moqri flimkien mal-premessa 27 ta’ dan ir-regolament, lanqas ma jistgħu jiġu
interpretati bħala li jimponu tali obbligu fuq l-awtoritajiet kompetenti, kuntrarjament għal dak sostnut minn Trenitalia kemm fl-osservazzjonijiet bil-miktub kif ukoll fis-seduta.
36.      Infakkar il-kontenut ta’ dawn id-dispożizzjonijiet. L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tal-imsemmi regolament jistabbilixxi l-għan “[li jiġu ggarantiti] l-forniment ta’ servizzi ta’ interess ġenerali li huma fost l-affarijiet l-oħra iktar numerużi, iktar sikuri, ta’ kwalità għola jew ta’ prezz orħos” (10). Il-premessa 27 tal-istess regolament tindika li, meta awtorità kompetenti tippjana li tagħti kuntratt għal servizz pubbliku mingħajr sejħa kompetittiva għall-offerti, din l-awtorità għandha tirrispetta wkoll ir-regoli ddettaljati li jiżguraw li l-ammont tal-kumpens ikun xieraq u jirrifletti xewqa għall-effiċjenza u l-kwalità ta’ servizzi. Il-punt 7 tal-anness jispeċifika li l-metodu ta’ kumpens għandu jħeġġeġ iż-żamma jew l-iżvilupp ta’ ġestjoni effiċjenti mill-operatur ta’ servizz pubbliku, li jistgħu jiġu evalwati b’mod oġġettiv, u l-provvista ta’ servizzi tat-trasport tal-passiġġieri b’livell suffiċjenti ta’ kwalità.
37.      Fil-Linji Gwida tagħha tal‑2014 (11), li jirrigwardaw il-verżjoni tar-Regolament Nru 1370/2007 applikabbli ratione temporis għall-fatti tal-każ, il-Kummissjoni indikat, fil-punt 2.4.8., li, konformement mal-Artikolu 1 u mal-punt 7 tal-anness, id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament “mhux biss għandhom l-għan li jipprevjenu kwalunkwe kumpens żejjed għall-obbligi ta’ servizz pubbliku, iżda għandhom l-għan li jiżguraw li l-offerta ta’ servizzi pubbliċi ddefinita fil-kuntratt għal servizz pubbliku hija finanzjarjament sostenibbli biex jintlaħaq u jinżamm livell għoli ta’ kwalità ta’ servizz”. Minn dan isegwi, skont il-Kummissjoni li “l-obbligu ta’ servizz pubbliku għandu jiġi kkumpensat b’mod xieraq sabiex il-fondi proprji tal-operatur taħt kuntratt għal servizz pubbliku ma jonqsux fuq medda twila ta’ żmien, u b’hekk ikun possibbli li jiġu sodisfatti b’mod effiċjenti l-obbligi tiegħu taħt il-kuntratt u ż-żamma tal-forniment ta’ servizzi tat-trasport tal-passiġġieri ta’ standard għoli kif imsemmi fil-punt 7 tal-Anness tar-Regolament (KE) Nru 1370/2007” (12). Fil-fatt, “jekk l-awtorità kompetenti ma tħallasx kumpens xieraq, tkun f’riskju li [...] toħloq diffikultajiet finanzjarji serji għall-operatur jekk il-kuntratt għal servizz pubbliku jingħata direttament u/jew tnaqqas il-livell u l-kwalità inġenerali tas-servizzi pubbliċi provduti matul it-tul ta' ħajja tal-kuntratt” (13).
38.      Minn dan wieħed jista’ jiddeduċi dan li ġej.
39.      L-Artikolu 1(1) u l-punt 7 tal-Anness tar-Regolament Nru 1370/2007 ma jistabbilixxux limitu minimu ta’ kumpens (14) u ma jobbligawx espressament lill-awtoritajiet kompetenti jirrikonoxxu livell ta’ kumpens ogħla mill-impatt finanzjarju nett tal-obbligi ta’ servizz pubbliku, b’tali mod li jinkludu profitt raġonevoli. Għalhekk, dawn ma jistgħux jinftiehmu bħala li jimponu fuq l-awtoritajiet kompetenti obbligu ta’ prinċipju li jagħtu tali benefiċċju lill-operaturi ta’ servizzi pubbliċi.
40.      Madankollu, dawn id-dispożizzjonijiet jirriflettu limitu ġenerali għal-libertà kuntrattwali tal-awtoritajiet kompetenti. B’mod iktar preċiż, il-marġni ta’ evalwazzjoni li għandhom dawn l-awtoritajiet sabiex jistabbilixxu l-parametri għall-kalkolu tal-kumpens huwa wkoll irregolat mill-għan li tiġi ggarantita l-provvista ta’ servizz tat-trasport tal-passiġġieri, b’mod kemm effiċjenti kif ukoll b’mod finanzjarjament profittabbli sabiex jintlaħaq livell għoli ta’ kwalità ta’ dan is-servizz. Għalhekk, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza DOBELES, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti ma jistgħux jimponu fuq il-prestatarji ta’ servizzi ta’ trasport inkarigati bl-eżekuzzjoni tal-obbligi ta’ servizz pubbliku kundizzjonijiet, bħal dawk dwar il-modalità tal-kumpens, li huma eċċessivi jew irraġonevoli (15). Dan ikun b’mod partikolari l-każ ta’ klawżola kuntrattwali li tistabbilixxi modalitajiet li ma jiggarantixxux manifestament lil dan l-operatur kumpens suffiċjenti u jirriskjaw għalhekk li tiġi kompromessa l-kontinwazzjoni tal-provvista ta’ servizzi pubbliċi ta’ livell suffiċjenti ta’ kwalità għal żmien twil.
41.      Għaldaqstant, ma huwiex eskluż li l-assenza ta’ għoti ta’ profitt raġonevoli, u konsegwentement tar-remunerazzjoni fuq il-kapital investit, tista’ tiżgura li operatur ta’ servizzi pubbliċi jibbenefika minn kumpens manifestament insuffiċjenti. F’tali ipoteżi, din tkun kundizzjoni “eċċessiva jew irraġonevoli”, fis-sens indikat fil-punt preċedenti, inkompatibbli mar-Regolament Nru 1370/2007 (16).
42.      Tali evalwazzjoni, li hija fil-kompetenza tal-qorti tar-rinviju, taqa’ taħt il-prinċipju ta’ proporzjonalità (17). Sabiex jiġi vverifikat jekk dan il-prinċipju huwiex osservat, huwa neċessarju li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-elementi rilevanti kollha li jirrigwardaw il-kuntratt ta’ servizz pubbliku inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jiġifieri l-kuntratt 2015‑2017. Qiegħed nirreferi b’mod partikolari għaż-żewġ elementi invokati minn din il-qorti, jiġifieri n-natura tranżitorja ta’ dan il-kuntratt u l-assenza ta’ kull riskju ekonomiku u finanzjarju għal Trenitalia fil-provvista tas-servizz pubbliku li huwa s-suġġett tal-imsemmi kuntratt.
43.      Bl-għan li tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, inqis li huwa neċessarju li jsiru xi kunsiderazzjonijiet b’mod partikolari dwar dawn iż-żewġ elementi.
44.      Fid-dawl tal-ewwel element, infakkar, qabel kollox, li dan il-kuntratt ġie konkluż f’sitwazzjoni li fiha r-Reġjun ta’ Liguria qies li dan kien neċessarju sabiex tiġi żgurata l-kontinwità tal-provvista tas-servizz pubbliku ta’ trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija inkwistjoni. Għalhekk, it-tul limitat tiegħu (tliet snin) kien dovut għall-ħtieġa li tiġi rregolata sitwazzjoni tranżitorja, fid-dawl tal-konklużjoni ta’ kuntratt sussegwenti ta’ tul kunsiderevolment itwal. Issa, huwa evidenti li t-termini ta’ kuntratt għal żmien qasir huma, b’mod ġenerali, inqas probabbli li jkollhom impatt negattiv fuq il-vijabbiltà finanzjarja fit-tul tas-servizz meta pparagunat ma’ kuntratt għal żmien twil.
45.      F’dak li jirrigwarda t-tieni element, jidhirli li, sabiex tiġi ppreżervata l-vijabbiltà finanzjarja ta’ servizz pubbliku, l-ammont tal-kumpens għandu jvarja skont ir-riskju li l-operatur huwa lest li jassumi (18). Kif tindika l-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, l-assenza ta’ għoti ta’ profitt raġonevoli tista’ tikkostitwixxi ksur tar-Regolament Nru 1370/2007 meta l-operatur ikkonċernat ikollu jaffaċċja riskji ta’ investimenti jew riskji operattivi sinjifikattivi. Madankollu, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li ebda obbligu ta’ investiment ma kien previst għal Trenitalia fil-kuntratt 2015‑2017, peress li l-investimenti għall-immodernizzar tal-vetturi ferrovjarji kienu ġew posposti għall-kuntratt sussegwenti. Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet kuntrattwali kienu jipprevedu kopertura sħiħa tar-riskji operattivi li jistgħu jheddu l-provvista tas-servizz pubbliku inkwistjoni minn Trenitalia. Għalhekk jidher li, skont il-kuntratt inkwistjoni, din il-kumpannija kienet protetta kontra kull riskju marbut mal-provvista tas-servizz pubbliku pprovdut.
46.      F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat ukoll li mekkaniżmu ta’ kumpens ibbażat fuq il-kopertura sħiħa tal-ispejjeż sostnuti mill-operatur ta’ servizz pubbliku, bħal dak f’dan il-każ, ma huwiex ta’ natura li jinkoraġġixxi ġestjoni effikaċi tas-servizz pubbliku, kif jeżiġi l-ewwel inċiż tal-punt 7 tal-anness tar-Regolament Nru 1370/2007. Fil-fatt, kif ippreċiżat il-Kummissjoni fil-punt 2.4.3 tal-Linji Gwida tal‑2014 tagħha, “skemi ta’ kumpens li sempliċiment ikopru l-ispejjeż attwali kif iseħħu jipprovdu ftit inċentivi għal kumpanija ta’ trasport biex trażżan l-ispejjeż jew biex issir aktar effiċjenti maż-żmien” u “[g]ħalhekk, l-użu tagħhom għandu jiġi limitat għal każijiet fejn ikun hemm nuqqas ta’ ċertezza kbira dwar l-ispejjeż u l-fornitur tat-trasport jeħtieġ grad għoli ta' protezzjoni kontra n-nuqqas ta’ ċertezza”. Għalkemm dan l-element għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-eżami ta’ proporzjonalità, huwa madankollu neċessarju li jitqiegħed f’kuntest fejn l-awtorità kompetenti tkun iddeċidiet, minn naħa, li tikkonkludi kuntratt ta’ servizz pubbliku li jipprevedi kopertura tal-ispejjeż reali kollha tal-operatur ikkonċernat insostenn taż-żamma tal-offerta ta’ dan is-servizz, u, min-naħa l-oħra, li tinbeda proċedura ta’ għoti dirett lill-istess operatur ta’ kuntratt għal perijodu ta’ ħmistax-il sena.
47.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel domanda li r-Regolament Nru 1370/2007 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix il-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ servizzi ta’ trasport bil-ferrovija li, fid-dawl tal-assenza ta’ riskju assunt mill-operatur inkarigat bl-eżekuzzjoni tal-obbligi ta’ servizz pubbliku, jipprevedi li l-ammont tal-kumpens dovut lil dan l-operatur ikopri l-ispejjeż kollha sostnuti minnu, mingħajr madankollu ma jiġi inkluż profitt raġonevoli, u dan għal perijodu tranżitorju li jippreċedi l-konklużjoni ta’ kuntratt ġdid għal żmien twil li jirrigwarda l-istess obbligu ta’ servizz pubbliku, sakemm l-assenza ta’ għoti ta’ profitt raġonevoli ma twassalx għal kumpens insuffiċjenti, li jipprekludi l-eżekuzzjoni tajba tal-obbligi previsti mill-kuntratt u ż-żamma tal-provvista ta’ servizzi tat-trasport tal-passiġġieri ta’ livell suffiċjenti ta’ kwalità, ħaġa li għandha tiġi vverifikata mill-qorti tar-rinviju.
Fuq it-tieni domanda
48.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 1370/2007 u l-punt 5 tal-anness ta’ dan ir-regolament għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ servizzi li ma jipprevedix iż-żamma ta’ kontijiet separati għall-ispejjeż u għad-dħul ta’ servizz ta’ trasport li jaqa’ taħt dan il-kuntratt u li l-modalitajiet tariffarji tiegħu jiggarantixxu l-profittabbiltà kummerċjali (19).
49.      Din id-domanda hija magħmula biss jekk tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, jiġifieri jekk l-awtorità hija obbligata, skont ir-Regolament Nru 1370/2007, tagħti profitt raġonevoli lill-operatur ta’ servizzi pubbliċi. Kif spjegajt iktar ’il fuq f’dawn il-konklużjonijiet, jiena persważ li dan ma huwiex il-każ. Għalhekk nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tagħtix risposta għal din it-tieni domanda. Madankollu, f’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-opinjoni tiegħi, iktar ’il quddiem ser neżamina l-mertu tad-domanda.
50.      Għandu jiġi nnotat qabelxejn li s-servizz imsemmi f’din id-domanda, magħruf bħala “Cinque Terre Express”, ippermetta lil Trenitalia tikseb dħul tariffarju ogħla milli dak normalment miksub fil-kuntest tas-servizz pubbliku ordinarju, grazzi għall-tariffi ogħla applikabbli għall-utenti turistiċi.
51.      Fil-kawża prinċipali, Trenitalia sostniet li hija kellha d-dritt li żżomm, bħala profitt raġonevoli, id-dħul żejjed miksub mill-provvista ta’ dan is-servizz. Ir-Reġjun ta’ Liguria oġġezzjona għal dan, u sostna li l-interpretazzjoni legali difiża minn Trenitalia kienet tfisser li l-kumpannija tuża l-kumpens irċevut bħala korrispettiv għal obbligu ta’ servizz pubbliku biex tissussidja attività kummerċjali, jiġifieri l-provvista tas-servizz “Cinque Terre Express”.
52.      Skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 1370/2007, kull kumpens marbut ma’ kuntratt għal servizz pubbliku mogħti direttament, skont l-Artikolu 5(6) ta’ dan l-istess regolament, għandu jkun konformi mad-dispożizzjonijiet previsti fl-anness tal-imsemmi regolament. Il-kawża prinċipali tirrigwarda preċiżament l-għoti dirett ta’ kuntratt għal servizz pubbliku ta’ trasport bil-ferrovija.
53.      Għandu jitfakkar li, skont l-ewwel sentenza tal-punt 5 ta’ dan l-anness “[s]abiex tiżdied it-trasparenza u jiġu evitati sussidji reċiproċi, fejn operatur ta' servizz pubbliku mhux biss iħaddem servizzi kkumpensati soġġetti għall-obbligi ta' servizz ta' trasport pubbliku, iżda wkoll jidħol f'attivitajiet oħrajn, il-kontijiet tas-servizzi pubbliċi msemmija għandhom ikunu separati”. F’dan ir-rigward, il-punt 2.4.4 tal-Linji Gwida tal‑2014 jindika li l-għan ta’ tali obbligu ta’ separazzjoni tal-kontijiet huwa li jiġi evitat li l-kumpens irċevut mill-fornitur ta’ servizz pubbliku ma jintużax sabiex isaħħaħ il-pożizzjoni kompetittiva tiegħu fil-kuntest tal-attivitajiet kummerċjali tiegħu, li jkun jikkostitwixxi sussidju trażversali għal dawn l-aħħar attivitajiet.
54.      Ir-Regolament Nru 1370/2007 għalhekk jeżiġi separazzjoni tal-kontijiet bejn is-servizzi ta’ trasport li huma s-suġġett ta’ kumpens għal obbligi ta’ servizz pubbliku u dawk li ma jagħtux lok għalih (20).
55.      Kif jirriżulta mid-definizzjoni ta’ “kuntratt ta’ servizz pubbliku”, stabbilita fl-Artikolu 2(i) tar-Regolament Nru 1370/2007 (21), is-servizzi li jinsabu f’dan il-kuntratt huma suġġetti għall-obbligi ta’ servizz pubbliku previsti fih.
56.      Minn dan jirriżulta, fil-fehma tiegħi, li s-servizz ta’ trasport ferrovjarju “Cinque Terre Express”, espressament previst mill-kuntratt 2015‑2017, jaqa’ taħt “servizzi kkumpensati soġġetti għall-obbligi ta’ servizz ta’ trasport pubbliku” fis-sens tal-punt 5 tal-Anness tar-Regolament Nru 1370/2007. Konsegwentement, l-obbligu ta’ separazzjoni tal-kontijiet ma jidhirlix li huwa applikabbli fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali.
57.      Din il-konklużjoni ma tistax tiġi invalidata mill-fatt li s-servizz tat-trasport bil-ferrovija “Cinque Terre Express” huwa profittabbli kummerċjalment minħabba l-possibbiltà pprovduta fil-kuntratt 2015‑2017 tal-applikazzjoni ta’ tariffa ogħla għall-utenti turistiċi. Fil-fatt, mill-punt 5 tal-Anness tar-Regolament Nru 1370/2007 bl-ebda mod ma jirriżulta li l-profittabbiltà kummerċjali ta’ wieħed mis-“servizzi kkumpensati soġġetti għall-obbligi ta' servizz ta’ trasport pubbliku” timplika l-obbligu li jiġu ttrattati separatament, minn perspettiva ta’ kontabbiltà, l-ispejjeż u d-dħul relatati mas-servizz ta’ trasport ikkonċernat. Barra minn hekk, huwa importanti li jiġi enfasizzat, kif għamlet Trenitalia fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, li l-punt 2.2.5 tal-Linji Gwida tal‑2014 jindika li l-portata ġeografika tal-kuntratti ta’ servizz pubbliku għandha tippermetti lill-awtoritajiet kompetenti jieħdu vantaġġ mill-effetti tan-network tas-servizzi pubbliċi tat-trasport fil-livell lokali, reġjonali u sottonazzjonali. Għal dan l-għan, dan il-punt jipprevedi b’mod espliċitu l-possibbiltà li tali servizzi jiġu pprovduti b’mod kosteffettiv permezz ta’ finanzjament trażversali bejn servizzi profittabbli u servizzi oħra li jagħmlu telf, koperti mill-istess kuntratt ta’ servizz pubbliku.
58.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tieni domanda li l-Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 1370/2007, moqri flimkien mal-punt 5 tal-Anness ta’ dan ir-regolament, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix il-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ servizzi li ma jipprevedix iż-żamma ta’ kontijiet separati għall-ispejjeż u għad-dħul ta’ servizz ta’ trasport li jaqa’ taħt dan il-kuntratt u li l-modalitajiet tariffarji tiegħu jiggarantixxu l-profittabbiltà kummerċjali.
Konklużjoni
59.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi bil-mod kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja):
1)      Ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ Ottubru 2007 dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nri 1191/69 u 1107/70,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma jipprekludix il-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ servizzi ta’ trasport bil-ferrovija li, fid-dawl tal-assenza ta’ riskju assunt mill-operatur inkarigat bl-eżekuzzjoni tal-obbligi ta’ servizz pubbliku, jipprevedi li l-ammont tal-kumpens dovut lil dan l-operatur ikopri l-ispejjeż kollha sostnuti minnu, mingħajr madankollu ma jiġi inkluż profitt raġonevoli, u dan għal perijodu tranżitorju li jippreċedi l-konklużjoni ta’ kuntratt ġdid għal żmien twil li jirrigwarda l-istess obbligu ta’ servizz pubbliku, sakemm l-assenza ta’ għoti ta’ profitt raġonevoli ma twassalx għal kumpens insuffiċjenti, li jipprekludi l-eżekuzzjoni tajba tal-obbligi previsti mill-kuntratt u ż-żamma tal-provvista ta’ servizzi tat-trasport tal-passiġġieri ta’ livell suffiċjenti ta’ kwalità, ħaġa li għandha tiġi vverifikata mill-qorti tar-rinviju.
2)      L-Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 1370/2007, moqri flimkien mal-punt 5 tal-Anness ta’ dan ir-regolament,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma jipprekludix il-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ servizzi li ma jipprevedix iż-żamma ta’ kontijiet separati għall-ispejjeż u għad-dħul ta’ servizz ta’ trasport li jaqa’ taħt dan il-kuntratt u li l-modalitajiet tariffarji tiegħu jiggarantixxu l-profittabbiltà kummerċjali.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ Ottubru 2007 dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nri 1191/69 u 1107/70 (ĠU 2007, L 315, p. 1).
3      Minbarra sensiela ta’ dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1370/2007, il-qorti tar-rinviju ssemmi, fid-domanda tagħha, l-Artikoli 14, 93 u 106 TFUE, mingħajr madankollu ma tindika r-raġunijiet li għalihom hija tqis li dawn l-artikoli huma rilevanti f’dan il-każ. Jiena tal-fehma li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tifformula mill-ġdid din id-domanda billi tħalli barra dawn id-dispożizzjonijiet. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tifformula mill-ġdid id-domandi magħmula lilha, billi tillimita, skont il-każ, l-interpretazzjoni tagħha biss għad-dispożizzjonijiet rilevanti fost dawk li huma s-suġġett tat-talba għal deċiżjoni preliminari (ara s-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2023, Ministerstvo na vatreshnite raboti (Reġistrazzjoni ta’ data bijometrika u ġenerika mill-pulizija) (C‑205/21, EU:C:2023:49, punt 77), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja fformulat mill-ġdid it-tielet domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju).
4      Ara, ukoll, is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2022, Lux Express Estonia (C‑614/20, EU:C:2022:641, punti 67 sa 69).
5      Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, DOBELES AUTOBUSU PARKS et (C‑421/22, iktar ’il quddiem is-“sentenza DOBELES”, EU:C:2023:1028, punt 42).
6      Ara s-sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2024, Obshtina Pomorie (C‑390/22, EU:C:2024:75, punt 39).
7      Din id-dispożizzjoni tikkodifika t-tielet kundizzjoni li għandha tiġi ssodisfatta sabiex kumpens għal servizz pubbliku jkun jista’ jevita li jiġi kklassifikat bħala “għajnuna mill-Istat” fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE (ara s-sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2003, (C‑280/00, EU:C:2003:415, punt 92)). F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 9(1) tar-Regolament Nru 1370/2007, il-kumpens għas-servizz pubbliku għall-operat ta’ servizzi pubbliċi ta’ trasport tal-passiġġieri, imħallas konformement ma’ dan ir-regolament, huwa kompatibbli mas-suq intern u huwa għalhekk eżentat mill-obbligu ta’ komunikazzjoni minn qabel previst fl-Artikolu 88(3) KE (li sar l-Artikolu 108(3) TFUE).
8      Skont il-premessa 34 tal-imsemmi regolament, “kumpens [għal servizz pubbliku] jista’ jkun kompatibbli mat-Trattat skond l-Artikolu 73 taħt ċerti kondizzjonijiet. L-ewwelnett, dan għandu jingħata biex jiġi żgurat il-forniment ta’ servizzi li huma servizzi ta’ interess ġenerali fis-sens tat-tifsira tat-Trattat. It-tieninett, sabiex jiġu evitati distorsjonijiet mhux ġustifikati tal-kompetizzjoni ma jistax jeċċedi dak li hu meħtieġ biex ikunu koperti l-ispejjeż netti kkawżati mit-twettiq ta’ l-obbligi ta’ servizz pubbliku, meta jittieħed kont tad-dħul iġġenerat minnu kif ukoll ta’ qligħ raġonevoli.”
9      Għall-kuntrarju, il-formulazzjoni tal-verżjoni bil-lingwa Taljana (“segue il seguente schema”) tista’ tissuġġerixxi li din il-formula hija vinkolanti għall-awtoritajiet kompetenti. Madankollu, din l-għażla lingwistika ma tidhirx li hija kondiviża mill-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra li jiena nifhem.
10      Korsiv miżjud minni.
11      Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-linji gwida interpretattivi li jikkonċernaw ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 (ĠU 2014, C 92, p. 1) (iktar ’il quddiem il-“Linji Gwida tal‑2014”). Fil-punt 1 ta’ dan it-test (“Introduzzjoni”), huwa ppreċiżat li “il-Kummissjoni titfa’ dawl fuq il-fehim tagħha ta’ għadd ta’ dispożizzjonijiet tar-Regolament, mnebbħa mill-aqwa prattiki sabiex tgħin lill-Istati Membri jgawdu mill-benefiċċji kollha tas-suq intern”.
12      Korsiv miżjud minni.
13      Korsiv miżjud minni.
14      Ara l-abbozz ta’ riżoluzzjoni leġiżlattiva tal-Parlament Ewropew dwar il-proposta għal regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1370/2007 fir-rigward tal-ftuħ tas-suq għas-servizzi tat-trasport ferrovjarju domestiku tal-passiġġieri (COM (2013) 0028) – C7‑0024/2013 – 2013/0028(COD)), dokument A7‑0034/2014, tas‑16 ta’ Jannar 2014, emendi 10 u 40, disponibbli fl-indirizz segwenti: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-7-2014-0034_MT.html#_section5.
15      Sentenza DOBELES (punt 54).
16      Infakkar li l-Istati Membri, meta jeżerċitaw il-marġni ta’ evalwazzjoni mogħti lilhom minn regolament, għandhom jużaw dan il-marġni ta’ evalwazzjoni fil-limiti tad-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament, sabiex ma jippreġudikawx il-kontenut u l-għanijiet tiegħu (ara, fir-rigward tar-Regolament Nru 1370/2007, is-sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2024, Obshtina Pomorie (C‑390/22, EU:C:2024:75, punt 40)).
17      Dan il-prinċipju huwa ċertament stabbilit biss fil-verżjoni kkonsolidata tar-Regolament Nru 1370/2007, u mhux f’dik applikabbli għall-fatti ta’ din il-kawża. Madankollu, dan huwa prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, li japplika indipendentement mill-inklużjoni formali tiegħu f’att tad-dritt sekondarju.
18      Ara s-sentenza DOBELES (punt 55).
19      Skont il-ġurisprudenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 3 ta’ dawn il-konklużjonijiet, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tifformula mill-ġdid din id-domanda billi tħalli barra l-premessi 27 u 28, kif ukoll l-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 1370/2007.
20      Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2017, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑482/14, EU:C:2017:499, punti 127 sa 129), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja qieset li mill-Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 1370/2007, moqri flimkien mal-punt 5 tal-anness ta’ dan ir-regolament, ma jirriżultax li “l-operaturi ta’ servizzi tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri li joperaw kemm attivitajiet ikkumpensati, suġġetti għal obbligi tas-servizz pubbliku kif ukoll attivitajiet oħra ma huma obbligati, fil-kontijiet annwali tagħhom, li jidentifikaw b’mod individwalizzat, kuntratt b’kuntratt, il-fondi pubbliċi li rċevew għall-attività ta’ servizz pubbliku tagħhom”. Għall-kuntrarju, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dawn id-dispożizzjonijiet jimponu fuq l-imsemmija operaturi “biss obbligu ta’ separazzjoni tal-kontabbiltà tad-diversi blokok ta’ attivitajiet tagħhom”.
21      Skont din id-dispożizzjoni, dan ifisser “att wieħed jew iktar li jorbtu legalment li jikkonfermaw il-ftehim bejn awtorità kompetenti u operatur ta’ servizz pubbliku biex jafdaw lil dak l-operatur ta’ servizz pubbliku bil-ġestjoni u l-operat ta' servizzi tat-trasport pubbliku għall-passiġieri soġġetti għall-obbligi ta’ servizz pubbliku”.