62023CJ0107_RES
Kawża C‑107/23 PPU [Lin] (
i
)
Proċeduri kriminali
kontra
C.I. et
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Curtea de Apel Braşov)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tal‑24 ta’ Lulju 2023
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 325(1) TFUE – Konvenzjoni ‘PIF’ – Artikolu 2(1) – Obbligu tal-ġlieda permezz ta’ miżuri dissważivi u effettivi kontra l-frodi li taffettwa l-interessi finanzjarji tal-Unjoni – Obbligu li jiġu previsti sanzjonijiet kriminali – Taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) – Direttiva 2006/112/KE – Frodi serja tal-VAT – Terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali – Sentenza ta’ Qorti Kostituzzjonali li invalidat dispożizzjoni nazzjonali li tirregola r-raġunijiet għall-interruzzjoni ta’ dan it-terminu – Riskju sistemiku ta’ impunità – Protezzjoni tad-drittijiet fundamentali – Artikolu 49(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege – Rekwiżiti ta’ prevedibbiltà u ta’ preċiżjoni tal-liġi kriminali – Prinċipju ta’ applikazzjoni retroattiva tal-liġi kriminali iżjed favorevoli (lex mitior) – Prinċipju ta’ ċertezza legali – Standard nazzjonali tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali – Obbligu għall-qrati ta’ Stat Membru li jħallu mhux applikati sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali u/jew tal-qorti suprema ta’ dan l-Istat Membru fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità mad-dritt tal-Unjoni – Responsabbiltà dixxiplinari tal-imħallfin fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza ta’ dawn is-sentenzi – Prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni”
Domandi preliminari – Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari – Kundizzjonijiet – Eżami ex officio mill-Qorti tal-Ġustizzja – Persuna mċaħħda mil-libertà – Soluzzjoni tat-tilwima li jista’ jkollha effett fuq din iċ-ċaħda tal-libertà
(Statut tal-Qorti tal-Ġustizzja, Artikolu 23a; Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, Artikolu 107)
(ara l-punti 48 sa 56)
Riżorsi proprji tal-Unjoni Ewropea – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni – Ġlieda kontra l-frodi u kontra attivitajiet illegali oħra – Obbligu tal-Istati Membri li jimplimentaw sanzjonijiet effettivi u dissważivi – Portata – Reati kriminali li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni – Iffissar tat-termini ta’ preskrizzjoni – Kompetenza tal-Istati membri – Limiti
(Artikoli 4(2) u 325 TFUE; Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni tal-Interessi Finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, Artikolu 2(1))
(ara l-punti 79 sa 86)
Riżorsi proprji tal-Unjoni Ewropea – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni – Ġlieda kontra l-frodi u kontra attivitajiet illegali oħra – Obbligu tal-Istati Membri li jimplimentaw sanzjonijiet effettivi u dissważivi – Portata – Obbligu tal-qorti nazzjonali – Rispett tad-drittijiet fundamentali – Standard nazzjonali ta’ protezzjoni dwar il-prinċipju ta’ legalità tar-reati u tal-pieni – Rekwiżiti ta’ prevedibbiltà u ta’ preċiżjoni tal-liġi kriminali – Sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali ta’ Stat Membru li jinvalidaw dispożizzjoni nazzjonali li tirregola r-raġunijiet għall-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni fil-qasam kriminali – Konsegwenza – Għeluq ta’ numru kunsiderevoli ta’ kawżi kriminali, inkluż ta’ kawżi dwar reati ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni – Obbligu tal-qrati nazzjonali li jħallu dawn is-sentenzi mhux applikati – Assenza
(Artikolu 325(1) TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 51(1); Konvenzjoni dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, Artikolu 2(1))
(ara l-punti 91 sa 101, 110 sa 118, 125 u d-dispożittiv 1)
Dritt tal-Unjoni Ewropea – Prinċipji – Prinċipju ta’ legalità tal-pieni – Portata
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 49(1))
(ara l-punti 104 sa 108)
Riżorsi proprji tal-Unjoni Ewropea – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni – Ġlieda kontra l-frodi u kontra attivitajiet illegali oħra – Obbligu tal-Istati Membri li jimplimentaw sanzjonijiet effettivi u dissważivi – Portata – Obbligu tal-qorti nazzjonali – Rispett tad-drittijiet fundamentali – Standard nazzjonali ta’ protezzjoni dwar il-prinċipju ta’ applikazzjoni retroattiva tal-liġi kriminali iżjed favorevoli (lex mitior) – Kontestazzjoni tal-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali fil-kawżi dwar reati ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni – Standard applikabbli għall-atti ta’ proċedura li seħħew qabel il-konstatazzjoni ta’ invalidità tad-dispożizzjoni nazzjonali li tirregola r-raġunijiet għal tali interruzzjoni – Obbligu tal-qrati nazzjonali li jħallu dan l-istandard mhux applikat
(Artikolu 325(1) TFUE; Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni tal-Interessi Finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, Artikolu 2(1))
(ara l-punti 119 sa 125, u d-dispożittiv 1)
Dritt tal-Unjoni – Supremazija – Deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali u tal-qorti suprema ta’ Stat Membru kuntrarji għal dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni ta’ effett dirett – Leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali li tipprojbixxi lill-qrati ta’ dan l-Istat Membru, bir-riskju li tiskatta r-responsabbiltà dixxiplinari tal-imħallfin ikkonċernati, milli jħallu dawn id-deċiżjonijiet mhux applikati ex officio – Inammissibbiltà
(Artikoli 267 u 325(1) TFUE ; Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni tal-Interessi Finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, Artikolu 2(1))
(ara l-punti 128 sa 137, u d-dispożittiv 2)
Sunt
Matul is-sena 2010, C.I., C.O., K.A., L.N. u S.P. (iżjed ’il quddiem il-“persuni kkonċernati”) naqsu milli jindikaw fid-dokumenti ta’ kontabbiltà tagħhom it-tranżazzjonijiet kummerċjali u d-dħul relatat mal-bejgħ, lil benefiċjarji interni, ta’ diesel akkwistat taħt is-sistema ta’ sospensjoni tad-dazju tas-sisa, b’dannu għalhekk għall-baġit tal-Istat, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda t-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) u d-dazji tas-sisa fuq id-diesel.
Permezz ta’ sentenza ppubblikata fil‑25 ta’ Ġunju 2018, il-Curtea Constitutională (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija) iddikjarat inkostituzzjonali dispożizzjoni nazzjonali li tirregola l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali għar-raġuni li din kienet tikser il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege (
1
). Dik l-istess qorti sussegwentement speċifikat, f’sentenza ppubblikata fid‑9 ta’ Ġunju 2022, li, fid-dawl tal-assenza ta’ intervent tal-leġiżlatur Rumen immedjatament wara dik is-sentenza tal‑2018, id-dritt normattiv Rumen ma kien jipprevedi ebda raġuni għall-interruzzjoni tal-imsemmi terminu ta’ preskrizzjoni bejn id-data ta’ pubblikazzjoni ta’ din is-sentenza tal-aħħar u dik tad-dħul fis-seħħ, fit‑30 ta’ Mejju 2022, tad-dispożizzjoni li tissostitwixxi d-dispożizzjoni invalidata (
2
).
Permezz ta’ sentenza mogħtija fit‑30 ta’ Ġunju 2020, il-Curtea de Apel Brașov (il-Qorti tal-Appell ta’ Brașov, ir-Rumanija), li hija l-qorti tar-rinviju, ordnat il-kundanna tal-persuni kkonċernati, jew il-konferma tagħha, għal pieni ta’ priġunerija għal reati ta’ frodi fiskali u ta’ grupp ta’ kriminalità organizzata. Il-persuni kkonċernati ppreżentaw minn dik is-sentenza appelli straordinarji għal annullament, għar-raġuni li huma kienu ġew ikkundannati minkejja li t-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali tagħhom kien diġà skada. B’mod iżjed speċifiku, huma argumentaw li l-fatt li, matul il-perijodu msemmi iżjed ’il fuq, id-dritt normattiv ma kien jipprevedi ebda possibbiltà għall-interruzzjoni tat-termini ta’ preskrizzjoni, kien jikkostitwixxi, fih innifsu, liġi kriminali iżjed favorevoli li kellha tiġi applikata għalihom konformement mal-prinċipju ta’ applikazzjoni retroattiva tal-liġi kriminali l-iżjed favorevoli (lex mitior). Huma invokaw, f’dan il-kuntest, sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2022 tal-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija), li permezz tagħha din kienet iddeċidiet li kundanna definittiva tista’, bħala prinċipju, tkun is-suġġett ta’ rikors straordinarju għal annullament ibbażat fuq l-effetti tas-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali bħala liġi kriminali iżjed favorevoli (lex mitior) (
3
).
Il-qorti tar-rinviju kkonstatat li, f’dan il-każ, li kieku kellha tiġi adottata tali interpretazzjoni, it-terminu ta’ preskrizzjoni kien ikun skada qabel ma tkun saret finali d-deċiżjoni ta’ kundanna tal-persuni kkonċernati, u dan kien iwassal għall-għeluq tal-proċedura kriminali u għall-impossibbiltà li dawn tal-aħħar jiġu kkundannati.
Dik il-qorti kellha dubji dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ din l-interpretazzjoni, li jkollha bħala effett li l-persuni kkonċernati jiġu eżentati mir-responsabbiltà kriminali tagħhom għal reati ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Barra minn hekk, hija enfasizzat li hija seta’ jkollha, jekk jirriżulta li interpretazzjoni konformi mad-dritt tal-Unjoni ma tkunx possibbli, tħalli mhux applikati s-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali u/jew tal-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja. Issa, is-sistema dixxiplinari l-ġdida kienet tippermetti li jiġu ssanzjonati l-imħallfin li, b’mala fide jew b’negliġenza gravi, ikunu marru kontra s-sentenzi ta’ dawn il-qrati.
Fil-kuntest tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari mibdija ex officio, il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, speċifikat l-obbligi li jirriżultaw għall-Istati Membri, minn naħa, mir-rekwiżiti tal-ġlieda kontra l-frodi li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni u, min-naħa l-oħra, mill-imperattiv ta’ rispett tad-drittijiet fundamentali, kif protetti fid-dritt tal-Unjoni u fid-dritt nazzjonali.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li la l-Artikolu 325(1) TFUE u lanqas l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF (
4
) ma jobbligaw lill-qrati ta’ Stat Membru jħallu mhux applikati s-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali li jinvalidaw id-dispożizzjoni leġiżlattiva nazzjonali li tirregola r-raġunijiet għall-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni fil-qasam kriminali, anki jekk dawn is-sentenzi jimplikaw li numru kunsiderevoli ta’ kawżi kriminali, dwar b’mod partikolari reati ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, ikunu ser jingħalqu minħabba l-preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat qabelxejn li, minkejja li l-adozzjoni tar‑regoli li jirregolaw il-preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali għal reati li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni kienet taqa’, meta seħħew il-fatti fil-kawża prinċipali, taħt il‑kompetenza tal-Istati Membri, dawn tal-aħħar huma obbligati, fl-eżerċizzju ta’ din il‑kompetenza, josservaw l-obbligi li joħorġu mid-dritt tal-Unjoni. Għalhekk, huma għandhom jiġġieldu kontra l-frodi u kull attività illegali oħra li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz ta’ miżuri dissważivi u effettivi, u għandhom ukoll jieħdu l‑miżuri neċessarji sabiex l-aġir li jikkostitwixxi frodi li tippreġudika tali interessi, inkluż il‑frodi tal-VAT, iwassal għal sanzjonijiet kriminali effettivi, proporzjonati u dissważivi. B’dan il-mod, dawn l-Istati għandhom jiżguraw li r-regoli ta’ preskrizzjoni previsti mid-dritt nazzjonali jippermettu repressjoni effettiva tar-reati marbuta ma’ tali frodi.
Issa, l-applikazzjoni tas-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali li jinvalidaw id-dispożizzjoni leġiżlattiva nazzjonali li tirregola r-raġunijiet għall-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali tkun twassal għall-għeluq tal-proċedura kriminali u għall-impossibbiltà li l-persuni kkonċernati jiġu kkundannati. Din l-applikazzjoni tkun tista’, barra minn hekk, twassal għas-soppressjoni tar-responsabbiltà kriminali f’numru kunsiderevoli ta’ kawżi oħra, u b’hekk twassal għal riskju sistemiku ta’ impunità għar-reati ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Tali riskju huwa inkompatibbli mal-obbligi imposti fuq l-Istati Membri mill-Artikolu 325(1) TFUE u mill-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF.
Peress li dawn id-dispożizzjonijiet għandhom effett dirett, skont il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni, huma, bħala prinċipju, il-qrati nazzjonali li għandhom jagħtu effett sħiħ għall-obbligi li joħorġu minnhom, billi jħallu jekk hemm bżonn mhux applikati dispożizzjonijiet nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura dwar frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, jostakolaw l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet effettivi u dissważivi għall-ġlieda kontra tali reati. Għalhekk jidher li, bħala prinċipju, dawn il-qrati huma obbligati jħallu l-imsemmija sentenzi mhux applikati.
Madankollu, peress li l-proċeduri kriminali li jirrigwardaw ir-reati fil-qasam tal-VAT jikkostitwixxu implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), huwa neċessarju wkoll li jiġi vverifikat jekk l-obbligu li tali sentenzi jitħallew mhux applikati jmurx kontra l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali u, f’dan il-każ, dawk stabbiliti, fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, fl-Artikolu 49(1) tal-Karta (
5
). Sa fejn ir-regoli li jirregolaw il-preskrizzjoni fil-qasam kriminali ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, l-obbligu li l-imsemmija sentenzi jitħallew mhux applikati ma huwiex ta’ natura li jippreġudika d-drittijiet fundamentali kif iggarantiti fl-imsemmija dispożizzjoni.
Madankollu, meta qorti ta’ Stat Membru tkun imsejħa tistħarreġ il-konformità mad-drittijiet fundamentali ta’ dispożizzjoni jew ta’ miżura nazzjonali li, f’sitwazzjoni li fiha l-azzjoni tal-Istati Membri ma tkunx totalment iddeterminata mid-dritt tal-Unjoni, timplimenta dan id-dritt fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta, jibqa’ possibbli, għall-awtoritajiet u għall-qrati nazzjonali, li japplikaw standards nazzjonali ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, sakemm din l-applikazzjoni la tikkomprometti l-livell ta’ protezzjoni previst mill-Karta u lanqas is-supremazija, l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni. Sa fejn, fid-dritt Rumen, ir-regoli dwar l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali jaqgħu taħt id-dritt kriminali sostantiv u, konsegwentement, huma suġġetti għall-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege kif ukoll għall-prinċipju ta’ applikazzjoni retroattiva tal-liġi kriminali l-iżjed favorevoli (lex mitior), dawn il-prinċipji għandhom jitqiesu li huma standards nazzjonali ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja, fl-ewwel lok, tfakkar l-importanza, kemm fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni kif ukoll fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali, li għandu l-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, fir-rekwiżiti tiegħu dwar il-prevedibbiltà, il-preċiżjoni u n-nuqqas ta’ retroattività tal-liġi kriminali. Dawn ir-rekwiżiti jikkostitwixxu espressjoni partikolari tal-prinċipju ta’ ċertezza legali li huwa element essenzjali tal-Istat tad-dritt, li huwa identifikat fl-Artikolu 2 TUE kemm bħala valur fundamentali tal-Unjoni kif ukoll bħala valur komuni għall-Istati Membri.
F’dan il-każ, il-Qorti Kostituzzjonali applikat standard nazzjonali ta’ protezzjoni tal-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, fir-rekwiżiti tagħha dwar il-prevedibbiltà u l-preċiżjoni tal-liġi kriminali, li jissupplimenta l-protezzjoni kontra l-arbitrarjetà fil-qasam kriminali kif offruta mid-dritt tal-Unjoni, taħt il-prinċipju ta’ ċertezza legali. Fid-dawl tal-importanza ta’ din il-protezzjoni kontra l-arbitrarjetà, tali standard jista’ jkun ta’ ostakolu għall-obbligu impost fuq il-qrati nazzjonali skont l-Artikolu 325(1) u (2) TFUE li jitħallew mhux applikati dispożizzjonijiet nazzjonali li jirregolaw il-preskrizzjoni fil-qasam kriminali.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qatgħet u ddeċidiet li, skont l-Artikolu 325(1) TFUE u l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF, il-qrati ta’ Stat Membru huma, għall-kuntrarju, obbligati li jħallu mhux applikat standard nazzjonali ta’ protezzjoni dwar il-prinċipju ta’ applikazzjoni retroattiva tal-liġi kriminali iżjed favorevoli (lex mitior) li tippermetti li tiġi kkontestata, inkluż fil-kuntest ta’ rikorsi ppreżentati kontra sentenzi finali, l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali fil-kawżi relatati ma’ reati ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz ta’ atti proċedurali li jkunu seħħew qabel il-konstatazzjoni ta’ invalidità tad-dispożizzjoni leġiżlattiva nazzjonali li tirregola r-raġunijiet għall-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni fil-qasam kriminali.
Fil-fatt, kuntrarjament għall-istandard nazzjonali ta’ protezzjoni dwar il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, fir-rekwiżiti tiegħu dwar il-prevedibbiltà u l-preċiżjoni tal-liġi kriminali, li sempliċement jinnewtralizza l-effett sospensiv ta’ atti proċedurali li jkunu seħħew fil-perijodu bejn il‑25 ta’ Ġunju 2018, data tal-pubblikazzjoni tas-sentenza li kkonstatat l-invalidità tad-dispożizzjoni leġiżlattiva nazzjonali inkwistjoni, u t‑30 ta’ Mejju 2022, data tad-dħul fis-seħħ tad-dispożizzjoni li tissostitwixxi din id-dispożizzjoni, l-istandard nazzjonali ta’ protezzjoni dwar il-prinċipju ta’ applikazzjoni retroattiva tal-liġi kriminali iżjed favorevoli (lex mitior) jippermetti li jiġi nnewtralizzat l-effett sospensiv ta’ atti proċedurali li jkunu seħħew saħansitra qabel il‑25 ta’ Ġunju 2018. L-applikazzjoni ta’ tali standard nazzjonali ta’ protezzjoni taggrava għalhekk ir-riskju sistemiku ta’ impunità għal reati ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, bi ksur tar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 325 TFUE u fl-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF.
F’tali ċirkustanzi, fid-dawl tal-ibbilanċjar neċessarju ta’ dan l-aħħar standard nazzjonali ta’ protezzjoni mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 325 TFUE u tal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF, l-applikazzjoni, minn qorti nazzjonali, tal-imsemmi standard hija ta’ natura li tikkomprometti s-supremazija, l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni.
Fl-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-prinċipju ta’ supremazija jipprekludi leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali li bis-saħħa tagħha l-qrati nazzjonali ordinarji ta’ Stat Membru jkunu marbuta bid-deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali u b’dawk tal-qorti suprema ta’ dan l-Istat Membru u ma jistgħux, għal din ir-raġuni, bir-riskju li tiskatta r-responsabbiltà dixxiplinari tal-imħallfin ikkonċernati, iħallu l-ġurisprudenza li tirriżulta minn dawn id-deċiżjonijiet mhux applikata ex officio, anki jekk huma jqisu, fid-dawl ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li din il-ġurisprudenza tkun kuntrarja għal dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li jkollhom effett dirett. Fil-fatt, il-fatt li qorti nazzjonali teżerċita l-kompiti li jkunu fdati lilha mit-Trattati u tosserva l-obbligi li jkunu imposti fuqha skont dawn it-Trattati billi tagħti, konformement mal-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni, effett lil dispożizzjoni ta’ dan id-dritt bħall-Artikolu 325(1) TFUE jew l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF, u lill-interpretazzjoni mogħtija lil din id-dispożizzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja, ma jistax, mid-definizzjoni tiegħu stess, jiġi rrikonoxxut bħala reat dixxiplinari tal-imħallfin sedenti f’tali qorti mingħajr ma jkun hemm ksur ipso facto tal-imsemmija dispożizzjoni u ta’ dan il-prinċipju.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
1
)	Din id-dispożizzjoni, jiġifieri l-Artikolu 155(1) tal-Kodiċi Kriminali Rumen, kienet tipprevedi l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali permezz tat-twettiq ta’ “kwalunkwe azzjoni proċedurali”. Skont il-Qorti Kostituzzjonali, din id-dispożizzjoni kienet nieqsa minn prevedibbiltà u kienet tikser il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, fid-dawl tal-fatt li l-espressjoni “kwalunkwe azzjoni proċedurali” kienet tkopri wkoll l-atti li ma kinux ikkomunikati lill-persuna ssuspettata jew lill-persuna akkużata, u b’dan il-mod kienet tipprekludiha milli jkollha għarfien taċ-ċirkustanza li kien beda jiddekorri terminu ta’ preskrizzjoni ġdid tar-responsabbiltà kriminali tagħha.
(
2
)	L-Artikolu 155(1) tal-Kodiċi Kriminali ġie emendat fis-sens li t-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali jiġi interrott permezz ta’ kwalunkwe att proċedurali li jkollu jiġi kkomunikat lill-persuna ssuspettata jew lill-persuna akkużata.
(
3
)	F’din is-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2022, il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja speċifikat li, fid-dritt Rumen, ir-regoli dwar l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali jaqgħu taħt id-dritt kriminali sostantiv u li, konsegwentement, dawn huma suġġetti għall-prinċipju ta’ nuqqas ta’ retroattività tal-liġi kriminali, bla ħsara għall-prinċipju ta’ applikazzjoni retroattiva tal-liġi kriminali l-iżjed favorevoli (lex mitior).
(
4
)	Il-Konvenzjoni li saret fuq il-bażi ta’ l-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar il-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, iffirmata fi Brussell fis‑26 ta’ Lulju 1995 u annessa mal-Att tal-Kunsill tas‑26 ta’ Lulju 1995 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 8, p. 57, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni PIF”).
(
5
)	Din id-dispożizzjoni, li tistabbilixxi fid-dritt tal-Unjoni l-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege u l-prinċipju ta’ applikazzjoni retroattiva tal-liġi kriminali l-iżjed favorevoli (lex mitior), hija fformulata kif ġej: “L-ebda persuna m’għandha tiġi kkundannata għal xi att jew ommissjoni li, fiż-żmien meta sar jew saret, ma kienx jew ma kenitx reat skond il-liġi nazzjonali jew il-liġi internazzjonali. Lanqas m’għandha tingħata piena akbar minn dik li kienet applikabbli fiż-żmien meta twettaq ir-reat. Jekk wara li twettaq ir-reat, il-liġi tipprovdi għal piena inqas, dik il-piena għandha tkun applikabbli”.