WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 17 czerwca 2021 r.(*)
Odwołanie – Europejski Fundusz Społeczny (EFS) – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) – Częściowe uchylenie pomocy na programy operacyjne w Republice Czeskiej – Dyrektywa 2004/18/WE – Artykuł 16 lit. b) – Wyłączenie szczególne – Zamówienia publiczne na usługi dotyczące programów przeznaczonych do transmisji
W sprawie C‑862/19 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 26 listopada 2019 r.,
Republika Czeska, którą reprezentowali M. Smolek, O. Serdula, J. Vláčil i I. Gavrilová, w charakterze pełnomocników,
wnosząca odwołanie,
w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:
Komisja Europejska, którą reprezentowali P. Ondrůšek i P. Arenas, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Rzeczpospolita Polska,
interwenient w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: E. Regan, prezes izby, M. Ilešič, E. Juhász (sprawozdawca), C. Lycourgos i I. Jarukaitis, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 października 2020 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        W odwołaniu Republika Czeska wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 12 września 2019 r., Republika Czeska/Komisja (T‑629/17, niepublikowanego, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2019:596), którym Sąd oddalił wniesioną przez to państwo skargę o stwierdzenie nieważności decyzji wykonawczej Komisji C(2017) 4682 final z dnia 6 lipca 2017 r. uchylającej część pomocy Europejskiego Funduszu Społecznego na rzecz programu operacyjnego „Szkolenie na rzecz konkurencyjności” w ramach celów „Konwergencja” i „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” w Republice Czeskiej, a także część pomocy Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na rzecz programów operacyjnych „Badania naukowe i rozwój innowacji” w ramach celu „Konwergencja” w Republice Czeskiej oraz „Pomoc techniczna” w ramach celów „Konwergencja” oraz „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” w Republice Czeskiej (zwanej dalej „sporną decyzją”).
Ramy prawne
Dyrektywa 92/50
2        Artykuł 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U. 1992, L 209, s. 1), uchylonej dyrektywą 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. 2004, L 134, s. 114) stanowił:
„Do celów niniejszej dyrektywy:
a)      »zamówienia publiczne na usługi« oznaczają umowy o charakterze odpłatnym, zawierane na piśmie pomiędzy usługodawcą a instytucją zamawiającą, z wyłączeniem:
[…]
(iv)      zamówień obejmujących nabycie, przygotowanie, produkcję lub koprodukcję materiałów programowych przez nadawców, jak również zamówień dotyczących czasu transmisji”.
Dyrektywa 2004/18
3        Motyw 25 dyrektywy 2004/18, uchylonej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylającą dyrektywę 2004/18 (Dz.U. 2014, L 94, s. 65), który ma jednak w niniejszej sprawie zastosowanie ratione temporis, stanowił:
„Udzielanie zamówień publicznych na pewne nadawcze usługi audiowizualne powinno umożliwiać uwzględnienie aspektów o znaczeniu kulturalnym lub społecznym, co sprawia, że zasady udzielania zamówień nie mają tutaj zastosowania. Z tych właśnie powodów należy uznać za wyjątek zamówienia publiczne na usługi w zakresie zakupu, opracowania, produkcji lub koprodukcji programów gotowych do użycia oraz innych usług przygotowawczych, takich jak usługi związane z pisaniem scenariuszy lub innymi rodzajami twórczości artystycznej niezbędnymi w produkcji programów oraz zamówienia dotyczące czasu antenowego. Wyłączenie to nie powinno jednak mieć zastosowania do dostaw urządzeń technicznych niezbędnych do produkcji, koprodukcji oraz nadawania tych programów. »Nadawanie« należy zdefiniować jako transmisję i rozpowszechnianie za pośrednictwem dowolnej formy sieci elektronicznej”.
4        Artykuł 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 stanowił:
„Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do zamówień publicznych na usługi:
[…]
b)      dotyczących nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów programowych przeznaczonych do transmisji przez nadawców oraz dotyczących czasu transmisji”.
Dyrektywa 2014/24
5        Artykuł 10 lit. b) dyrektywy 2014/24 stanowi:
„Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do zamówień publicznych na usługi w zakresie:
[…]
b)      nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów do audycji przeznaczonych na potrzeby audiowizualnych usług medialnych lub radiowych usług medialnych, udzielanych przez dostawców audiowizualnych lub radiowych usług medialnych, lub zamówień na czas antenowy lub dostarczanie audycji, udzielanych dostawcom audiowizualnych lub radiowych usług medialnych […]”.
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu i sporna decyzja
6        Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 1–6 zaskarżonego wyroku. Na potrzeby niniejszego postępowania można je streścić w następujący sposób.
7        Decyzjami C(2007) 5113 z dnia 12 października 2007 r., C(2007) 6920 z dnia 27 grudnia 2007 r. oraz C(2008) 5344 z dnia 25 września 2008 r. Komisja Europejska przyjęła, odpowiednio, program operacyjny „Szkolenie na rzecz konkurencyjności”, program operacyjny „Badania naukowe i rozwój innowacji” oraz program operacyjny „Pomoc techniczna”, przedłożone przez Republikę Czeską na podstawie art. 32 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.U. 2006, L 210, s. 25).
8        W dniach 14–16 kwietnia 2014 r. Komisja przeprowadziła audyt zamówień publicznych na usługi nadawcze współfinansowane przez Republikę Czeską przy użyciu zasobów Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), w szczególności w ramach wspomnianych programów operacyjnych. W sprawozdaniu z audytu Komisja stwierdziła, że cztery z tych zamówień publicznych zostały udzielone bezpośrednio, bez publikacji ogłoszenia o zamówieniu. Komisja uznała jednak, że takie bezpośrednie udzielenie zamówienia było niedopuszczalne, ponieważ wspomniane zamówienia nie mogły być przedmiotem wyłączenia „dotycząc[ego] nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów programowych przeznaczonych do transmisji przez nadawców” przewidzianego w art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 (zwanego dalej „spornym wyłączeniem”). W szczególności cztery wskazane zamówienia zostały udzielone przez ministerstwo rozwoju regionalnego oraz przez ministerstwo edukacji, młodzieży i sportu, podczas gdy zdaniem Komisji wyłączenie to miało zastosowanie jedynie do instytucji zamawiających będących nadawcami.
9        W następstwie procedury korekty finansowej wszczętej przez Komisję w dniu 17 czerwca 2016 r., w ramach której Republika Czeska podniosła, że sporne wyłączenie miało zastosowanie nie tylko do nadawców, ale także do wszystkich instytucji zamawiających, Komisja wydała sporną decyzję, uchylając część pomocy z EFS na rzecz programu operacyjnego „Szkolenie na rzecz konkurencyjności” w ramach celów „Konwergencja” oraz „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” w Republice Czeskiej, a także część pomocy z EFRR na rzecz programów operacyjnych „Badania naukowe i rozwój innowacji” w ramach celu „Konwergencja” w Republice Czeskiej oraz „Pomoc techniczna” w ramach celów „Konwergencja” i „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” w Republice Czeskiej. W spornej decyzji Komisja wprowadziła korekty finansowe odnoszące się do Republiki Czeskiej.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
10      Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 18 września 2017 r. Republika Czeska wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. Komisja wniosła do Sądu o oddalenie skargi jako bezzasadnej. W postępowaniu przed Sądem Rzeczpospolita Polska przystąpiła do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania Republiki Czeskiej.
11      Na poparcie skargi w pierwszej instancji Republika Czeska podniosła jeden zarzut, dotyczący naruszenia art. 99 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1083/2006 w związku z art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18. W szczególności Republika Czeska podniosła, że bezpośrednie udzielenie spornych zamówień publicznych jest zgodne z art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 i że wobec tego zastosowane przez Komisję korekty finansowe nie są uzasadnione. W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił ten jedyny zarzut i w konsekwencji oddalił wniesioną przez to państwo członkowskie skargę.
Żądania stron w postępowaniu przed Trybunałem
12      Republika Czeska wnosi do Trybunału o:
–        uchylenie zaskarżonego wyroku;
–        stwierdzenie nieważności spornej decyzji oraz
–        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
13      Komisja wnosi do Trybunału o:
–        oddalenie odwołania oraz
–        obciążenie Republiki Czeskiej kosztami postępowania.
W przedmiocie odwołania
Argumentacja stron
14      Republika Czeska podnosi w odwołaniu jeden zarzut, dotyczący naruszenia art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18. Zarzut ten zmierza do wykazania, że zastosowanie spornego wyłączenia przewidzianego w tym przepisie nie ogranicza się do zamówień publicznych na usługi, udzielanych przez nadawców działających w charakterze instytucji zamawiających.
15      Jedyny zarzut Republiki Czeskiej składa się z czterech serii argumentów dotyczących, odpowiednio, genezy tego przepisu, a także jego wykładni językowej, celowościowej i systemowej.
16      W ramach szeregu argumentów dotyczących genezy art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 podnosi ona przede wszystkim, że o ile projekt dyrektywy Komisji dotyczącej koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi z dnia 13 grudnia 1990 r. [COM(1990) 372 final wersja ostateczna], który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 92/50, obejmował wykluczenie dotyczące wyłącznie zakupu programów przez nadawców, o tyle proces legislacyjny rozszerzył zakres tego wykluczenia, aby obejmował również rozwój, produkcję lub koprodukcję. Tymczasem w takich przypadkach nadawca jest podmiotem świadczącym usługę w zakresie przygotowania, produkcji lub koprodukcji materiałów programowych. Artykuł 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50 miał zatem znaleźć zastosowanie również do zamówień publicznych, w wypadku których nadawca nie jest instytucją zamawiającą, lecz jej kontrahentem.
17      Republika Czeska podnosi następnie, że proces legislacyjny, który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 2004/18, wszczęty przedstawieniem przez Komisję wniosku z dnia 11 lipca 2000 r. dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej postępowania w sprawie udzielenia zamówienia publicznego na usługi i roboty budowlane [COM(2000) 275 wersja ostateczna], świadczy o tym, że przy określaniu spornego wyłączenia prawodawca Unii wprowadził pojęcie programów „przeznaczonych do transmisji”. Akcent został zatem położony na przedmiot zamówienia i jego wykorzystanie, a nie na osobę pełniącą funkcję instytucji zamawiającej w ramach tego zamówienia.
18      Wreszcie Republika Czeska utrzymuje, że we wniosku z dnia 20 grudnia 2011 r. [COM(2011) 896 wersja ostateczna] dotyczącym dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamówień publicznych, który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 2014/24, Komisja zasugerowała ograniczenie spornego wyłączenia do instytucji zamawiających będących nadawcami. Zdaniem tego państwa członkowskiego ta sugestia Komisji ponownie nie została uwzględniona, ponieważ art. 10 lit. b) dyrektywy 2014/24, w brzmieniu przyjętym przez prawodawcę Unii, przewiduje wyłączenie szersze niż to, które zaproponowała Komisja, przy czym owo wyłączenie nie jest powiązane z osobą pełniącą funkcję instytucji zamawiającej. Ponadto Republika Czeska utrzymuje, że przyjęta przez Sąd w pkt 73 zaskarżonego wyroku wykładnia art. 10 lit. b) dyrektywy 2014/24 jest błędna.
19      Republika Czeska wyciąga z tego wniosek, że pozostające w mocy od blisko 30 lat wyłączenie będące przedmiotem art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 nigdy nie ograniczało się jedynie do zamówień publicznych udzielanych przez nadawców działających w charakterze instytucji zamawiających. Zdaniem tego państwa członkowskiego wykładnia art. 16 lit. b) przyjęta przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest w konsekwencji sprzeczna z tym, co wynika z procesu legislacyjnego zakończonego przyjęciem tej dyrektywy i z innymi procesami legislacyjnymi w tej dziedzinie, a także z zamiarem prawodawcy Unii wyrażonym w ramach tych procesów.
20      W drodze serii argumentów odnoszących się do wykładni językowej art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 Republika Czeska podnosi, że Sąd naruszył prawo, odmawiając uznania, iż zakres stosowania tego przepisu nie jest ograniczony do zamówień publicznych udzielanych przez nadawców działających w charakterze instytucji zamawiających.
21      Po pierwsze, po przypomnieniu, że w pkt 41 zaskarżonego wyroku przyznano, iż wyrażenie „przez nadawców” może odnosić się zarówno do instytucji zamawiającej, jak i do przedmiotu zamówienia i transmisji, wskazane państwo członkowskie zarzuca Sądowi, że w pkt 55 i 56 tego wyroku uznał, że związek między terminem „nadawca” a wyrażeniem „programy przeznaczone do transmisji” istnieje jedynie na gruncie niemieckiej wersji językowej, podczas gdy pozostałe wersje językowe są niejednoznaczne, i że wykładni wskazanego przepisu nie można dokonywać w oparciu o jedną wersję językową. Tymczasem zdaniem wskazanego państwa członkowskiego inne wersje, a mianowicie czeska, grecka, angielska, francuska, chorwacka, litewska, węgierska, niderlandzka, polska, rumuńska i słowacka, również potwierdzają istnienie tego związku.
22      Po drugie, przy założeniu, że w art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 wyrażenie „przez nadawców” zostało rzeczywiście powiązane z wyrażeniem „nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów programowych”, sporne wyłączenie nie jest jednak ograniczone do zamówień publicznych udzielanych przez nadawców działających w charakterze instytucji zamawiających. W przepisie tym nie wspomniano bowiem wyraźnie, że nadawca powinien być instytucją zamawiającą w odniesieniu do danego zamówienia publicznego. Tymczasem, jeżeli nadawca nabywa, opracowuje, produkuje lub koprodukuje materiały programowe, a tym samym świadczy usługi, to w ocenie Republiki Czeskiej nie może on być instytucją zamawiającą w odniesieniu do danego zamówienia publicznego. W konsekwencji państwo to utrzymuje, że w pkt 64 zaskarżonego wyroku Sąd błędnie oddalił jego argumentację, do której odnosi się ten punkt wyroku.
23      W ramach serii argumentów dotyczących wykładni celowościowej art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 Republika Czeska podnosi, po pierwsze, że w pkt 57 zaskarżonego wyroku Sąd błędnie uznał, iż jej argumentacja, w myśl której sporne wyłączenie odnosi się jedynie do zamówień publicznych na usługi dotyczące materiałów programowych przeznaczonych do transmisji przez nadawców, bez względu na tożsamość instytucji zamawiającej, nie znajduje oparcia w treści motywu 25 dyrektywy 2004/18. Wskazane państwo członkowskie podkreśla, że w motywie tym wyznaczono zakres spornego wyłączenia nie w odniesieniu do tożsamości instytucji zamawiającej, ale w odniesieniu do przedmiotu zamówienia, i uważa, że stwierdzenie to wynika nieuchronnie z okoliczności, iż w motywie tym nie wspomniano o nadawcach.
24      Po drugie, według Republiki Czeskiej w pkt 49 zaskarżonego wyroku Sąd błędnie uznał, że dodanie w art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 wyrażenia „przeznaczonych do transmisji” odpowiada przyświecającemu prawodawcy Unii zamiarowi „wyraźnego odniesienia się do zamówień publicznych na usługi udzielanych przez nadawców i dotyczących programów przeznaczonych do transmisji w dowolnej sieci komunikacji elektronicznej, również przez Internet”. Państwo to podnosi, że nawet bez wyrażenia „przeznaczonych do transmisji” przepis ten nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że programy mogą być transmitowane za pośrednictwem każdej sieci elektronicznej i twierdzi, że Sąd błędnie uznał, iż wniosek ten odzwierciedla myśl zawartą w ostatnim zdaniu motywu 25 dyrektywy 2004/18, które brzmi: „»[n]adawanie« należy zdefiniować jako transmisję i rozpowszechnianie za pośrednictwem dowolnej formy sieci elektronicznej”.
25      Po trzecie, Republika Czeska twierdzi, że Sąd niesłusznie wywiódł cel spornego wyłączenia z wyroku z dnia 13 grudnia 2007 r., Bayerischer Rundfunk i in. (C‑337/06, EU:C:2007:786). Z jednej bowiem strony sprawa, w której zapadł ten wyrok – jak wynika z jego pkt 2, 23 i 29 – dotyczy kwestii, czy niemieccy nadawcy publiczni, zważywszy na sposób ich finansowania, stanowili instytucje zamawiające w rozumieniu dyrektywy 2004/18, i czy wyłączenie dotyczące treści programowych obejmowało także usługi porządkowe. Owo państwo członkowskie podnosi, że rozumowanie przedstawione w pkt 62 wskazanego wyroku, według którego sporne wyłączenie odnosi się do zamówień publicznych na usługi dotyczące właściwej funkcji nadawców, wynikało logicznie z faktu, że Trybunał odróżnił prace porządkowe od tworzenia treści programowych i że Trybunał odniósł się do wyrażenia „charakter publiczny”, nie mając zamiaru ustanawiania nowego warunku zastosowania tego wyłączenia.
26      Z drugiej strony Republika Czeska utrzymuje, że wyjaśnienia przedstawione przez Sąd w pkt 38 i 39 zaskarżonego wyroku, w myśl których podstawą spornego wyłączenia jest misja publiczna nadawców publicznych, zaś instytucje zamawiające, które nie realizują takiej misji publicznej, nie są objęte tym wyłączeniem, nie znajdują potwierdzenia w treści wyroku z dnia 13 grudnia 2007 r., Bayerischer Rundfunk i in. (C‑337/06, EU:C:2007:786), nawet jeśli należy oprzeć się na płynących z tego wyroku wnioskach. Nie wynika z nich bowiem, że realizowana przez nadawców publicznych misja publiczna, która uzasadnia sporne wyłączenie, powinna być chroniona jedynie w sytuacji, gdy nadawca jest instytucją zamawiającą. Zdaniem Republiki Czeskiej sporne wyłączenie ma zatem zastosowanie także do transakcji nadawcy, który działa w charakterze dostawcy programów, nie będąc instytucją zamawiającą w kontekście tej transakcji.
27      W ramach serii argumentów dotyczących wykładni systemowej art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 Republika Czeska podnosi, że o błędnym charakterze przyjętej przez Sąd wykładni tego przepisu świadczy okoliczność, iż ów przepis zawiera również inne wyłączenie odnoszące się do zamówień dotyczących czasu transmisji. Tymczasem, co się tyczy tych zamówień, nie ulega żadnej wątpliwości, że nadawca powinien mieć status nie instytucji zamawiającej, lecz dostawcy specyficznej usługi, a mianowicie własnego czasu transmisji. Rzeczone państwo członkowskie podkreśla, że okoliczność ta nie została zakwestionowana przez Sąd i odsyła w tym zakresie do pkt 61 zaskarżonego wyroku.
28      Według Komisji wszystkie argumenty przedstawione przez Republikę Czeską w odwołaniu, a w konsekwencji samo odwołanie, należy oddalić.
Ocena Trybunału
29      W ramach serii argumentów dotyczących wykładni językowej art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, które należy zbadać w pierwszej kolejności, Republika Czeska podnosi, że Sąd naruszył prawo, odmawiając uznania, iż brzmienie tego przepisu nie ogranicza spornego wyłączenia do zamówień publicznych udzielanych przez nadawców działających w charakterze instytucji zamawiających.
30      Co się tyczy z jednej strony argumentów przedstawionych w pkt 21 niniejszego wyroku, należy zaznaczyć, że nawet jeśli niektóre wersje językowe art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, o których wspomniała Republika Czeska, mogą potwierdzać sugerowaną przez to państwo członkowskie wykładnię językową tego przepisu, to jednak owo państwo nie zdołało wykazać, że nie istnieją rozbieżności między poszczególnymi wersjami językowymi wskazanego przepisu, ani obalić zawartego w pkt 41 zaskarżonego wyroku stwierdzenia, że wyrażenie „przez nadawców” może odnosić się zarówno do „nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów programowych”, jak i do „transmisji”.
31      Okazuje się także, że umieszczenie przez prawodawcę Unii w tekście art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 będącego źródłem niejasności gramatycznej wyrażenia „przeznaczonych do transmisji” doprowadziło do powstania rozbieżnych wersji językowych tego przepisu. Żaden z argumentów podniesionych w tym względzie przez Republikę Czeską nie podważa okoliczności, że zastosowanie tego wyrażenia nie uczyniło jednoznacznymi pod względem gramatycznym większości wersji językowych art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, jak wskazał Sąd w pkt 41 i 52–54 zaskarżonego wyroku.
32      Co więcej, jak wskazał zasadniczo rzecznik generalny w pkt 77–79 opinii, wyrażenie to nie figuruje w bułgarskiej i słoweńskiej wersji językowej tego przepisu, przy czym pominięcie to zwiększa istniejące rozbieżności między poszczególnymi wersjami omawianego przepisu.
33      W pkt 55 zaskarżonego wyroku Sąd słusznie przypomniał zatem, że przepisy prawa Unii należy interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach urzędowych Unii (wyrok z dnia 6 czerwca 2018 r., Tarragó da Silveira, C‑250/17, EU:C:2018:398, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo) i że w razie rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi on część (zob. podobnie wyrok z dnia 7 lipca 2016 r., Ambisig, C‑46/15, EU:C:2016:530, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
34      W tych okolicznościach Sądowi nie można zarzucać, iż w pkt 41 zaskarżonego wyroku orzekł, że w celu dokonania wykładni wskazanego przepisu należy uwzględnić cele uregulowania, którego ów przepis stanowi część, jak też jego kontekst, ani że w pkt 56 zaskarżonego wyroku doszedł on do wniosku, iż ze względu na niejednoznaczny charakter poszczególnych wersji językowych analizowanego przepisu podniesione przez Republikę Czeską argumenty dotyczące jego brzmienia należy oddalić jako bezzasadne.
35      Z drugiej strony z tych samych względów należy zaznaczyć, że sama argumentacja Republiki Czeskiej wspomniana w pkt 22 niniejszego wyroku – w zakresie, w jakim jest ona oparta na możliwych sposobach odczytywania treści art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 – nie jest w stanie podać w wątpliwość stwierdzeń, które Sąd przedstawił w pkt 64 zaskarżonego wyroku i które doprowadziły go do odrzucenia interpretacji tego przepisu sugerowanej przez owo państwo członkowskie.
36      W każdym wypadku możliwość pełnienia przez nadawców roli dostawcy usług nie wpływa w żaden sposób na kwestię, czy – w odniesieniu do instytucji zamawiających – sporne wyłączenie ma zastosowanie jedynie do nadawców.
37      W drugiej kolejności należy zbadać serię podniesionych przez Republikę Czeską argumentów dotyczących genezy art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18.
38      Co się tyczy argumentu wspomnianego w pkt 16 niniejszego wyroku, Republika Czeska nie kwestionuje tego, że skoro pierwotny wniosek Komisji, który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 92/50, odnosił się do wyłączenia dotyczącego nabywania materiałów programowych przez nadawców, to przewidywał on ograniczenie tego wyłączenia tylko do zamówień, w wypadku których instytucją zamawiającą jest nadawca.
39      Tymczasem, jak trafnie podnosi Komisja, wprowadzone w toku tej procedury legislacyjnej poprawki mające na celu zmianę pierwotnego wniosku Komisji, na które powołuje się to państwo członkowskie, doprecyzowały i uzupełniły kategorie usług objętych spornym wyłączeniem. Jednakże z takiej zmiany zakresu przedmiotowego rzeczonego wyłączenia nie można wyprowadzać wniosku, że w drodze tych poprawek dokonano rozszerzenia kręgu podmiotów mogących skorzystać z owego wyłączenia.
40      Co się tyczy wspomnianego w pkt 17 niniejszego wyroku argumentu dotyczącego procesu legislacyjnego, który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 2004/18, należy zaznaczyć, że zmiany odnoszące się do definicji spornego wyłączenia nie zostały wprowadzone w celu położenia nacisku na kryterium dotyczące przedmiotu zamówienia, a tym samym umniejszenia znaczenia kryterium dotyczącego tożsamości instytucji zamawiającej. Wprowadzenie przez prawodawcę Unii do treści tego wyłączenia wyrażenia „przeznaczonych do transmisji” było bowiem uzasadnione koniecznością dostosowania się do postępu technologicznego, a mianowicie rozwoju transmisji przez Internet, o czym świadczy w szczególności ostatnie zdanie motywu 25 dyrektywy 2004/18.
41      W tym względzie należy przypomnieć, że o dodaniu wyrażenia „przeznaczonych do transmisji” w art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 wspomniano w wydanym przez Parlament Europejski zaleceniu w sprawie drugiego czytania dotyczącego wspólnego stanowiska Rady w związku z przyjęciem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi, z dnia 19 czerwca 2003 r. (A5‑0242/2003 wersja ostateczna). Na stronach 24 i 25 tego dokumentu, w odniesieniu do poprawki 25, wyjaśniono, że „uzasadnienie” dodania tego wyrażenia jest następujące: „[n]abycie, opracowanie, produkcja lub koprodukcja materiałów programowych przez nadawców oraz zamówienia dotyczące czasu transmisji są już wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy ze względów związanych z tworzeniem i wydawaniem. Celem niniejszej poprawki jest uściślenie, że z tych samych względów wyjątek ten będzie miał zastosowanie także do działalności nadawców w dziedzinie Internetu”.
42      O dodaniu tego wyrażenia wspomniano także w opinii Komisji z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie poprawek Parlamentu Europejskiego do wspólnego stanowiska Rady [COM(2003) 503 wersja ostateczna]. Na stronie 4 tego dokumentu w odniesieniu do poprawki 25 wskazano, że „zgodnie z uzasadnieniem tej poprawki zmienia ona art. 16 lit. b) w celu uściślenia, że wyjątek ten powinien mieć zastosowanie także do nadawców w dziedzinie Internetu”.
43      W pkt 49 zaskarżonego wyroku Sąd słusznie orzekł zatem, że dodanie w art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 wyrażenia „przeznaczonych do transmisji” nie odzwierciedla zamiaru rozszerzenia zakresu spornego wyłączenia w taki sposób, aby objąć nim zamówienia publiczne udzielane przez wszelkie instytucje zamawiające w odniesieniu do materiałów programowych przeznaczonych do transmisji przez nadawców.
44      W trzeciej kolejności w odniesieniu do serii argumentów dotyczących wykładni celowościowej art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 należy stwierdzić, że ze względów przedstawionych w pkt 40–43 niniejszego wyroku argumentacja Republiki Czeskiej, o której wspomniano w jego pkt 24, powinna zostać oddalona.
45      Argumenty podniesione przez to państwo członkowskie i przypomniane w pkt 23, 25 i 26 niniejszego wyroku także nie zasługują na uwzględnienie.
46      Należy bowiem stwierdzić, iż w pkt 31 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 wyłącza zastosowanie reguł dotyczących udzielania zamówień w odniesieniu do określonych usług audiowizualnych w dziedzinie nadawania, tak aby – zgodnie z motywem 25 tej dyrektywy – uwzględnić aspekty o znaczeniu kulturalnym i społecznym, które czynią owo zastosowanie niewłaściwym. Chociaż prawdą jest że, jak twierdzi Republika Czeska, w motywie 25 nie wspomniano o nadawcach, to jednak okoliczność ta nie jest w stanie ani podważyć, ani potwierdzić przyjętej przez Sąd wykładni.
47      Ponadto, nawet jeśli okoliczności niniejszej sprawy różnią się od okoliczności sprawy, w której zapadł wyrok z dnia 13 grudnia 2007 r., Bayerischer Rundfunk i in. (C‑337/06, EU:C:2007:786), to w pkt 35–38 zaskarżonego wyroku Sąd słusznie przypomniał, że z wyroku tego – a konkretnie z jego pkt 62 i 64 – wynika, iż Trybunał wyjaśnił, że w szczególności w świetle wspomnianego motywu 25 wyłączenie stosowania dyrektywy w sprawie zamówień publicznych na usługi odnosi się jedynie do zamówień publicznych, których przedmiotem są usługi dotyczące właściwej funkcji nadawców. Natomiast regułom prawa Unii podlegają w pełni zamówienia publiczne na usługi, które nie mają związku z działalnością wchodzącą w zakres pełnienia przez nadawców publicznych misji publicznej w ścisłym znaczeniu tego pojęcia.
48      Należy zaznaczyć, że z uwagi na to, iż art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 ma charakter odstępstwa, powinien on być interpretowany ściśle (zob. podobnie wyrok z dnia 6 grudnia 2017 r., Compania Națională de Administrare a Infrastructurii Rutiere (C‑408/16, EU:C:2017:940, pkt 45). Sporne wyłączenie należy zatem interpretować w ten sposób, że odnosi się ono jedynie do zamówień udzielanych przez nadawców działających w charakterze instytucji zamawiających w celu realizacji powierzonej im misji publicznej.
49      Wynika z tego, że Sąd nie naruszył prawa, uznając w pkt 39 zaskarżonego wyroku, ż sporne wyłączenie dotyczy jedynie instytucji zamawiających będących nadawcami i oddalając – w pkt 57 tego wyroku – argument przeciwny podniesiony przez Republikę Czeską.
50      Wreszcie w czwartej kolejności, co się tyczy serii podniesionych przez Republikę Czeską i przypomnianych w pkt 27 niniejszego wyroku argumentów, za pomocą których państwo to kwestionuje przyjętą przez Sąd wykładnię systemową art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, należy stwierdzić, że argumentacji tej nie można uwzględnić.
51      Przede wszystkim, w pkt 59 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził bowiem – co nie zostało zakwestionowane przez Republikę Czeską – że wyłączenia przewidziane w art. 16 można było zdefiniować poprzez odniesienie do przedmiotu danych zamówień, poprzez odniesienie do tożsamości usługodawcy, bądź poprzez odniesienie zarówno do ich przedmiotu, jak i do warunków nieodłącznie związanych z instytucją zamawiającą. Dlatego w pkt 61 zaskarżonego wyroku Sąd słusznie uznał, że „nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby kilka zamówień, do których odnosi się ta sama litera art. 16 [tej] dyrektywy zostało zdefiniowanych w odmienny sposób, a mianowicie za pomocą odniesienia do ich przedmiotu, instytucji zamawiającej lub usługodawcy”. Na gruncie wykładni systemowej można zatem wyobrazić sobie sytuację, w której na potrzeby stosowania art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 zamówienia mające za przedmiot czas transmisji mogą być udzielane zarówno przez nadawców, jak i przez inne instytucje zamawiające, podczas gdy zamówienia mające za przedmiot materiały programowe, zgodnie z realizowanym przez sporne wyłączenie celem, mogą być udzielane jedynie przez nadawców.
52      Następnie należy zaznaczyć, że – jak stwierdziła Komisja – Republika Czeska nie przedstawiła żadnych zastrzeżeń wobec pkt 50 i 51 zaskarżonego wyroku, które odnoszą się do innego elementu, jaki należy wziąć pod uwagę przy dokonywaniu wykładni systemowej art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18. Wynika z tego, że usługi będące przedmiotem zamówień, o których mowa w tym przepisie, są także objęte wyjątkiem przewidzianym w przypisie 3 załącznika II B do tej dyrektywy, w wersji zmienionej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 213/2008 z dnia 28 listopada 2007 r. (Dz.U. 2008, L 74, s. 1), dotyczącym „umów kupna, rozbudowy, produkcji lub współprodukcji programów przez nadawcę oraz umów, których przedmiotem jest czas antenowy”. Dla zachowania wewnętrznej spójności dyrektywy 2004/18 należy uznać, że sporne wyłączenie i wyłączenie przewidziane we wspomnianym przypisie 3 mają ten sam zakres. Tymczasem brzmienie owego przypisu 3 potwierdza, że, o ile zamówienia, których przedmiotem jest czas transmisji, mogą być udzielane zarówno przez nadawców, jak i przez inne instytucje zamawiające, o tyle zamówienia, których przedmiotem są programy, mogą być udzielane jedynie przez nadawców.
53      Wreszcie, zważywszy, że żadna ze stron nie kwestionuje zawartego w pkt 73 zdanie ostatnie zaskarżonego wyroku stwierdzenia, iż dyrektywa 2014/24 nie miała zastosowania ratione temporis do okoliczności faktycznych rozpatrywanych w niniejszym sporze, co Republika Czeska sama podkreśliła przed Sądem, należy stwierdzić, że argumenty odnoszące się do przepisów tej dyrektywy oraz do procedury legislacyjnej, która doprowadziła do jej przyjęcia, takie jak argumenty przypomniane w pkt 18 niniejszego wyroku, nie pozwalają na podważenie przyjętej przez Sąd wykładni art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18.
54      Ponieważ wszystkie argumenty podniesione na poparcie jedynego zarzutu odwołania zostały oddalone, należy oddalić ten zarzut jako bezzasadny i oddalić odwołanie.
W przedmiocie kosztów
55      Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
56      Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Czeskiej kosztami postępowania, a Republika Czeska przegrała sprawę, należy obciążyć ją jej własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Komisję.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1)      Odwołanie zostaje oddalone.
2)      Republika Czeska pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską.
Podpisy
*      Język postępowania: czeski.