62024CJ0084_RES
Kawża C-84/24
UAB “EM SYSTEM”
vs
AB SEB bankasuAS “Citadele banka” Lietuvos filialas
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mil-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tat-12 ta’ Marzu 2026
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Regolament (KE) Nru 765/2006 – Miżuri restrittivi meħuda minħabba s-sitwazzjoni fil-Bjelorussja – Artikolu 2(1) – Anness I – Lista ta’ persuni, ta’ entitajiet u ta’ korpi suġġetti għal miżuri restrittivi – Inklużjoni tal-isem tal-azzjonist ta’ kumpannija f’din il-lista – Żamma ta’ 50 % tal-kapital ta’ din il-kumpannija minn dan l-azzjonist – Iffriżar ta’ fondi tal-kumpannija li ma hijiex inkluża fil-lista – Kontroll minn persuna jew minn entità li hija inkluża fil-lista ta’ persuna ġuridika li ma hijiex inkluża fil-lista – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Drittijiet tad-difiża”
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Miżuri restrittivi kontra l-Bjelorussja – Iffriżar ta’ fondi ta’ ċerti persuni u entitajiet fid-dawl tas-sitwazzjoni fil-Bjelorussja – Kunċett ta’ fondi – Assi ddepożitati fil-kontijiet bankarji ta’ kumpannija – Inklużjoni
(Regolamenti tal-Kunsill Nru 765/2006, il-punt 1(b) tal-Artikolu 1 u l-Artikolu 2(1), u Nru 1014/2012)
(ara l-punti 50 u 51)
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Miżuri restrittivi kontra l-Bjelorussja – Iffriżar ta’ fondi u ta’ riżorsi ekonomiċi li huma proprjetà ta’, miżmuma jew ikkontrollati minn persuni, entitajiet jew korpi suġġetti għal dawn il-miżuri – Portata – Assi ddepożitati fil-kontijiet bankarji ta’ kumpanija mhux suġġetta għall-miżuri restrittivi – Kapital ta’ din il-kumpannija miżmum 50 % minn persuna suġġetta għal dawn il-miżuri – Preżunzjoni ta’ kontroll tal-kumpannija u tal-fondi tagħha mill-imsemmija persuna – Inklużjoni
(Regolamenti tal-Kunsill Nru 765/2006, Artikolu 2(1), u Nru 1014/2012)
(ara l-punti 54 sa 57, 63 sa 73, 77 sa 85, u 89 sa 93, u d-dispożittiv 1)
Dritt tal-Unjoni Ewropea – Prinċipji – Drittijiet tad-difiża – Dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Miżuri restrittivi kontra l-Bjelorussja – Iffriżar ta’ fondi ta’ ċerti persuni u entitajiet fid-dawl tas-sitwazzjoni fil-Bjelorussja – Obbligi tal-Kunsill – Komunikazzjoni lill-persuna kkonċernata tal-provi inkriminanti u dritt għal smigħ – Dritt ta’ aċċess għall-fajl
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 41 u 47; Regolamenti tal-Kunsill Nru 765/2006, Artikolu 2(1) u Nru 1014/2012)
(ara l-punti 102 sa 105)
Dritt tal-Unjoni Ewropea – Prinċipji – Drittijiet tad-difiża – Dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Miżuri restrittivi kontra l-Bjelorussja – Iffriżar ta’ fondi ta’ kumpannija mhux suġġetta għall-miżuri – Fondi preżunti li huma proprjetà ta’ jew ikkontrollati minn persuna suġġetta għal dawn il-miżuri – Obbligu għall-Istati Membri li jistabbilixxu proċedura li tippermetti li tiġi kkontestata l-miżura ta’ ffriżar ta’ fondi u li tinkiseb it-tneħħija tagħha
(Artikolu 19(1) TUE; il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47; Regolamenti tal-Kunsill Nru 765/2006, Artikoli 2(1) u 8a, u Nru 1014/2012)
(ara l-punti 106 sa 112, u 120, u d-dispożittiv 2)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mil-Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (il-Qorti Suprema tal-Litwanja), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-portata tal-iffriżar tal-fondi u tar-riżorsi ekonomiċi li jkunu proprjetà ta’ jew ikunu miżmuma jew ikkontrollati minn persuni jew entitajiet suġġetti għal miżuri restrittivi meħuda fid-dawl tas-sitwazzjoni fil-Bjelorussja, fis-sens tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 765/2006 (
1
).
Fl-2020, żewġ stabbilimenti bankarji Litwani ffriżaw l-assi miżmuma fil-kontijiet bankarji tal-kumpannija UAB “EM SYSTEM” (iktar ’il quddiem “EM System”), minħabba li wieħed miż-żewġ azzjonisti tagħha, li kellu 50 % tal-kapital tagħha, kien ġie inkluż fil-lista ta’ persuni, entitajiet jew korpi suġġetti għall-miżuri restrittivi (
2
).
Peress li r-rikorsi ppreżentati minn EM System kontra l-iffriżar tal-assi miżmuma fil-kontijiet tagħha ġew miċħuda fl-ewwel istanza u fl-appell, din il-kumpannija ppreżentat appell quddiem il-qorti tar-rinviju fejn sostniet li l-fondi tagħha fir-realtà ma kinux ikkontrollati mill-azzjonist inkluż fil-lista inkwistjoni.
Peress li kellha dubji b’mod partikolari dwar il-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat jekk persuna ġuridika jew entità hijiex proprjetà jew ikkontrollata minn persuna jew entità oħra, fis-sens tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 765/2006, dik il-qorti ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Preliminarjament, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 765/2006 jipprevedi l-iffriżar tal-fondi u tar-riżorsi ekonomiċi kollha li jappartjenu lill-persuni fiżiċi jew ġuridiċi, lill-entitajiet jew lill-korpi inklużi fil-lista li tinsab fl-Anness I ta’ dan ir-regolament, kif ukoll tal-fondi u tar-riżorsi ekonomiċi kollha li jkunu proprjetà tagħhom jew li jkunu miżmuma jew ikkontrollati minnhom.
Wara interpretazzjoni letterali u kuntestwali tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 765/2006, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, fl-ewwel lok, li l-iffriżar tal-fondi skont din id-dispożizzjoni japplika mhux biss għall-persuni u għall-entitajiet inklużi fil-lista li tinsab fl-Anness I ta’ dan ir-regolament, iżda wkoll għall-persuni u għall-entitajiet li ma jkunux imsemmija b’isimhom f’din il-lista sakemm il-fondi u r-riżorsi ekonomiċi tagħhom ikunu proprjetà ta’ jew li jkunu miżmuma jew ikkontrollati minn persuna, entità jew korp inklużi f’din il-lista.
Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-għan imfittex mill-miżuri restrittivi meħuda fid-dawl tas-sitwazzjoni fil-Bjelorussja, jiġifieri li tiżdied il-pressjoni fuq ir-reġim ta’ Lukashenko u li jiġi obbligat jibdel l-aġir tiegħu.
Sabiex jintlaħaq dan l-għan, huwa neċessarju, minn naħa, li l-imsemmija miżuri jiġu applikati għall-iktar grupp wiesa’ possibbli ta’ persuni, ta’ gruppi jew ta’ entitajiet sabiex tiġi evitata l-evażjoni tagħhom. Għalhekk, hija meħtieġa interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċetti ta’ “żamma” u ta’ “kontroll” fis-sens tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 765/2006, li tieħu inkunsiderazzjoni l-mezzi kemm diretti kif ukoll indiretti sabiex jiġi influwenzat l-użu tal-fondi u tar-riżorsi ekonomiċi ta’ persuna, ta’ entità jew ta’ organu marbuta ma’ persuna inkluża fil-lista.
Min-naħa l-oħra, huwa imperattiv li jiġu ggarantiti kemm l-effett ta’ sorpriża kif ukoll il-ħeffa li biha dawn il-miżuri jiġu imposti, sabiex ma jkunx possibbli li jiġu sfruttati faċilment lakuni li jċaħħdu lill-imsemmija miżuri mill-effett utli tagħhom. Issa, sabiex jiġi evitat ir-riskju li l-assi tal-persuna kkonċernata mill-miżuri restrittivi jisparixxu fil-każ ta’ dewmien fl-implimentazzjoni tagħhom, huwa essenzjali li dawk kollha li huma responsabbli għall-implimentazzjoni tar-Regolament Nru 765/2006 ikunu jistgħu jiddeċiedu dwar l-iffriżar tal-fondi u tar-riżorsi ekonomiċi kkonċernati mill-imsemmija miżuri fl-iqsar żmien possibbli.
F’dan il-kuntest, l-użu ta’ preżunzjonijiet relatati mal-istruttura deċiżjonali interna tal-persuni ġuridiċi kkonċernati u ta’ kriterji ċari sabiex jiġi stabbilit li persuna ġuridika jew entità hija miżmuma minn jew ikkontrollata minn persuna inkluża fil-lista li tinsab fl-Anness I tar-Regolament Nru 765/2006 jiffaċilita l-identifikazzjoni tal-fondi jew tar-riżorsi ekonomiċi li għandhom jiġu ffriżati, u dan jikkontribwixxi sabiex irendi iktar diffiċli l-iżvilupp ta’ mekkaniżmi ta’ evażjoni kumplessi, sabiex tiġi prekluża r-rilokazzjoni tal-fondi u sabiex tiġi ggarantita, konsegwentement, implimentazzjoni effikaċi tal-miżuri restrittivi.
Fost il-kriterji rilevanti hemm il-fatt li wieħed ikun jista’ jiddisponi jew jittrasferixxi l-imsemmija fondi jew riżorsi ekonomiċi jew, b’mod iktar ġenerali, il-fatt li jkun jista’ jeżerċita influwenza dominanti fuq persuna ġuridika, entità jew korp, b’mod partikolari billi jkollu d-dritt jew billi jeżerċita s-setgħa li jaħtar jew li jneħħi l-maġġoranza tal-membri tal-korpi amministrattivi, ta’ ġestjoni jew ta’ sorveljanza tagħhom. F’dan ir-rigward, persuna li żżomm 50 % tal-kapital ta’ kumpannija hija, bħala prinċipju, f’pożizzjoni li timponi jew li tipprekludi ċerti deċiżjonijiet fi ħdan din il-kumpannija jew, tal-inqas, li tiżgura li l-attività tal-imsemmija kumpannija sseħħ skont ir-rieda tagħha. Konsegwentement, għandu jiġi preżunt li sehem ta’ 50 % tal-kapital ta’ kumpannija jippermetti li tiġi kkontrollata mhux biss din il-kumpannija, iżda wkoll il-fondi u r-riżorsi ekonomiċi tagħha.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-assi ddepożitati fil-kontijiet bankarji ta’ kumpannija li ma tkunx inkluża fil-lista li tinsab fl-Anness I tar-Regolament Nru 765/2006, iżda li l-kapital tagħha jkun miżmum sa 50 % minn persuna inkluża f’din il-lista, għandhom jiġu preżunti li huma fondi miżmuma jew ikkontrollati minn din il-persuna u għalhekk għandhom jiġu ffriżati, fis-sens tal-Artikolu 2(1) ta’ dan ir-regolament.
Fit-tieni lok, l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu proċedura li tippermetti lill-persuni ġuridiċi, lill-entitajiet u lill-organi li l-fondi jew ir-riżorsi ekonomiċi tagħhom ġew iffriżati minħabba li kienu preżunti li huma miżmuma jew ikkontrollati minn persuna inkluża fil-lista li tinsab fl-Anness I tar-Regolament Nru 765/2006, kif ukoll lil din il-persuna, li jikkontestaw, fil-kuntest ta’ rikors quddiem l-awtoritajiet nazzjonali, imbagħad, jekk ikun il-każ, quddiem il-qrati nazzjonali kompetenti, din il-miżura u li jiksbu t-tneħħija tagħha.
Fil-fatt, fil-fehma tal-Qorti tal-Ġustizzja, tali preżunzjoni ta’ detenzjoni jew ta’ kontroll tkun konformi mal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba u mad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva biss sa fejn din il-preżunzjoni tkun konfutabbli u sa fejn il-persuna ġuridika, l-entità jew l-organu kkonċernati jkunu tqiegħdu f’pożizzjoni li jikkonfutaw, jekk ikun il-każ, din il-preżunzjoni billi juru l-assenza ta’ żamma jew ta’ kontroll effettivi tal-fondi jew tar-riżorsi ekonomiċi tagħhom mill-persuna inkluża fil-lista li tinsab fl-Anness I tar-Regolament Nru 765/2006 u li jiksbu, konsegwentement, it-tneħħija tal-iffriżar tal-fondi jew tar-riżorsi ekonomiċi tagħhom. Tali possibbiltà li tiġi kkonfutata l-preżunzjoni ta’ detenzjoni jew ta’ kontroll għandha tingħata wkoll lill-persuna inkluża fl-imsemmija lista.
(
1
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 765/2006 tat‑18 ta’ Mejju 2006 dwar miżuri restrittivi fir-rigward tal-Bjelorussja (ĠU 2008, L 352M, p. 432), kif emendat bir-Regolament (UE) Nru 1014/2012 tas‑6 ta’ Novembru 2012 (ĠU L 307, p. 1)
(
2
)	Anness I tar-Regolament Nru 765/2006, kif emendat bir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill (UE) 2020/2129 tas‑17 ta’ Diċembru 2020 li jimplimenta l-Artikolu 8a(1) tar-Regolament (KE) Nru 765/2006 dwar miżuri restrittivi fir-rigward tal-Belarussja (ĠU 2020, L 426 I, p. 1)