62022CJ0518_RES
Υπόθεση C‑518/22
J.M.P.
κατά
AP Assistenzprofis GmbH
(αίτηση του Bundesarbeitsgericht για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 7ης Δεκεμβρίου 2023
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινωνική πολιτική – Ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία – Οδηγία 2000/78/ΕΚ – Άρθρο 2, παράγραφος 5 – Απαγόρευση διακρίσεων λόγω ηλικίας – Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία – Άρθρο 19 – Ανεξάρτητη διαβίωση και ένταξη στην κοινότητα – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 26 – Κοινωνική και επαγγελματική ένταξη των ατόμων με αναπηρία – Υπηρεσίες προσωπικής βοήθειας σε άτομα με αναπηρία – Προσφορά θέσης εργασίας με καθορισμό ελάχιστου και μέγιστου ορίου ηλικίας του προς πρόσληψη προσώπου – Συνεκτίμηση των επιθυμιών και των συμφερόντων του ατόμου με αναπηρία – Δικαιολόγηση»
Κοινωνική πολιτική – Ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία – Οδηγία 2000/78 – Απαγόρευση διακρίσεων λόγω ηλικίας – Παροχή υπηρεσιών προσωπικής βοήθειας – Πρόσληψη με ηλικιακό κριτήριο – Συνεκτίμηση των επιθυμιών και των συμφερόντων του ατόμου με αναπηρία – Διαφορετική μεταχείριση απορρέουσα από την εθνική νομοθεσία για την προστασία του αυτοπροσδιορισμού των ατόμων με αναπηρία – Επιτρέπεται – Προϋπόθεση
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 26· οδηγία 2000/78 του Συμβουλίου, άρθρο 2 § 5· απόφαση 2010/48 του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 54-66, 68 και διατακτ.)
Σύνοψη
Τον Ιούλιο του 2018 η AP Assistenzprofis GmbH, πάροχος υποστηρικτικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών σε άτομα με αναπηρία, δημοσίευσε μια προσφορά θέσης εργασίας σύμφωνα με την οποία η A., φοιτήτρια ηλικίας 28 ετών, αναζητούσε, για συνδρομή σε όλες τις πτυχές της καθημερινής ζωής, γυναίκες βοηθούς οι οποίες θα έπρεπε «κατά προτίμηση να είναι ηλικίας μεταξύ 18 και 30 ετών».
Η J.M.P., γεννηθείσα το 1968, υπέβαλε αίτηση υποψηφιότητας για τη θέση αυτή, η οποία όμως απερρίφθη από την AP Assistenzprofis.
Εκτιμώντας ότι υπέστη διάκριση λόγω ηλικίας, η J.M.P. άσκησε αγωγή κατά της AP Assistenzprofis ενώπιον του Arbeitsgericht Köln (δικαστηρίου εργατικών διαφορών Κολωνίας, Γερμανία) με αίτημα την επιδίκαση αποζημίωσης για την προκληθείσα ζημία. Το δικαστήριο αυτό έκανε δεκτή την αγωγή.
Κατόπιν της απόφασης του Landesarbeitsgericht Köln (δευτεροβάθμιου δικαστηρίου εργατικών διαφορών Κολωνίας, Γερμανία), με την οποία έγινε δεκτή η ασκηθείσα από την AP Assistenzprofis έφεση, η J.M.P. άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Bundesarbeitsgericht (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών, Γερμανία).
Έχοντας αμφιβολίες ως προς τη δικαιολόγηση, βάσει της οδηγίας 2000/78 (
1
), της άμεσης διάκρισης λόγω ηλικίας που υπέστη η J.M.P. και επιθυμώντας να λάβει διευκρινίσεις όσον αφορά τον συμβιβασμό, υπό το πρίσμα της ίδιας οδηγίας, του δικαιώματος σε αποτελεσματική προστασία έναντι διακρίσεων λόγω ηλικίας με το δικαίωμα του ατόμου με αναπηρία σε αποτελεσματική προστασία έναντι διακρίσεων λόγω της αναπηρίας του, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο απαντά ότι η οδηγία 2000/78, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του άρθρου 26 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο αφορά την ένταξη των ατόμων με αναπηρίες, καθώς και του άρθρου 19 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (
2
), το οποίο επιγράφεται «Ανεξάρτητη διαβίωση και ένταξη στην κοινότητα», δεν αντιτίθεται στην πρόσληψη προσωπικού βοηθού με ηλικιακό κριτήριο, κατ’ εφαρμογήν της οικείας εθνικής νομοθεσίας, υπό τον όρο ότι το μέτρο αυτό είναι αναγκαίο για την προστασία των δικαιωμάτων και ελευθεριών άλλων.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο αναλύει την επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης διαφορετική μεταχείριση λόγω ηλικίας προκειμένου να κρίνει εάν αυτή δικαιολογείται βάσει του άρθρου 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 2000/78 (
3
).
Κατ’ αρχάς, διαπιστώνει ότι η διαφορετική αυτή μεταχείριση απορρέει από μέτρο που προβλέπει η εθνική νομοθεσία (
4
), σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο 2, παράγραφος 5.
Στη συνέχεια, το Δικαστήριο εξετάζει εάν το μέτρο αυτό επιδιώκει τον σκοπό της «προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών άλλων» κατά τα οριζόμενα στη διάταξη αυτή.
Συναφώς, κατά το Δικαστήριο, η επίμαχη εθνική νομοθεσία επιδιώκει σκοπό που εξυπηρετεί την προστασία του αυτοπροσδιορισμού των ατόμων με αναπηρία, διασφαλίζοντας το δικαίωμά τους να εκφράζουν τις επιθυμίες τους και να προβαίνουν σε ελεύθερες επιλογές κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τις υπηρεσίες προσωπικής βοήθειας και κατά την παροχή των υπηρεσιών αυτών, δεδομένου ότι οι υπηρεσίες αυτές αφορούν όλους τους τομείς της ζωής και εισδύουν βαθιά στην προσωπική και ιδιωτική σφαίρα των επικουρούμενων προσώπων, σκοπό ο οποίος εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 2000/78.
Πράγματι, το δικαίωμα έκφρασης επιθυμιών και ελεύθερης επιλογής συγκεκριμενοποιεί το δικαίωμα ένταξης των ατόμων με αναπηρία, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 26 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Επιπλέον, ο σεβασμός του αυτοπροσδιορισμού των ατόμων με αναπηρία αποτελεί σκοπό που κατοχυρώνεται στο άρθρο 19 της Σύμβασης του ΟΗΕ, επίκληση των διατάξεων της οποίας είναι δυνατή προκειμένου να ερμηνευθούν οι διατάξεις της οδηγίας 2000/78.
Τέλος, το Δικαστήριο εξετάζει εάν η επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης διαφορετική μεταχείριση απορρέει από μέτρο αναγκαίο για την προστασία του εν λόγω δικαιώματος στον αυτοπροσδιορισμό.
Το Δικαστήριο επισημαίνει, συναφώς, ότι, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η συνεκτίμηση της προτίμησης για ορισμένη ηλικιακή ομάδα την οποία εκφράζει το άτομο με αναπηρία είναι ικανή να προαγάγει τον σεβασμό του δικαιώματός του στον αυτοπροσδιορισμό κατά την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών προσωπικής βοήθειας, καθόσον ευλόγως αναμένεται ότι ένα πρόσωπο που ανήκει στην ίδια ηλικιακή ομάδα με το άτομο με αναπηρία θα ενταχθεί ευκολότερα στο προσωπικό, κοινωνικό και πανεπιστημιακό περιβάλλον του τελευταίου.
Επομένως, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο υπό το πρίσμα του συνόλου των περιστάσεων της υπόθεσης της κύριας δίκης, η διαφορετική μεταχείριση λόγω ηλικίας απορρέει, εν προκειμένω, από μέτρο αναγκαίο για την προστασία των δικαιωμάτων και ελευθεριών άλλων, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 5, της οδηγίας 2000/78 και, ως εκ τούτου, μπορεί να δικαιολογηθεί βάσει της διάταξης αυτής.
(
1
)	Οδηγία 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία (ΕΕ 2000, L 303, σ. 16).
(
2
)	Η Σύμβαση αυτή εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την απόφαση 2010/48/ΕΚ του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2009 (ΕΕ 2010, L 23, σ. 35, στο εξής: Σύμβαση του ΟΗΕ).
(
3
)	Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, η οδηγία δεν θίγει τα μέτρα που προβλέπει ο εθνικός νόμος και τα οποία σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναγκαία για την ασφάλεια, την προάσπιση της τάξης και την πρόληψη ποινικών παραβάσεων, την προστασία της υγείας και των δικαιωμάτων και ελευθεριών άλλων.
(
4
)	Πρόκειται για το άρθρο 8, παράγραφος 1, του Sozialgesetzbuch, Neuntes Buch (IX) (κώδικα κοινωνικής ασφάλισης, βιβλίο IX), της 23ης Δεκεμβρίου 2016 (BGBl. 2016 I, σ. 3234, στο εξής: SGB IX), σε συνδυασμό με το άρθρο 33 του Sozialgesetzbuch, Erstes Buch (I) (κώδικα κοινωνικής ασφάλισης, βιβλίο I), της 11ης Δεκεμβρίου 1975 (BGBl. 1975 I, σ. 3015, στο εξής: SGB I), το οποίο προβλέπει ότι, κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με τις υπηρεσίες προσωπικής βοήθειας και κατά την παροχή των υπηρεσιών αυτών, σκοπός των οποίων είναι η ενθάρρυνση της συμμετοχής του ατόμου με αναπηρία στο κοινωνικό γίγνεσθαι, πρέπει να ικανοποιούνται οι θεμιτές επιθυμίες των δικαιούχων των υπηρεσιών, εφόσον είναι εύλογες και λαμβανομένων υπόψη της προσωπικής κατάστασης, της ηλικίας, του φύλου, της οικογένειας και των θρησκευτικών και ιδεολογικών αναγκών των εν λόγω δικαιούχων.