62022TJ0323_RES
Υπόθεση T‑323/22
(δημοσίευση αποσπασμάτων)
PH κ.λπ.
κατά
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 10ης Ιουλίου 2024
«Οικονομική και νομισματική πολιτική – Προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων – Εναντίωση της ΕΚΤ στην απόκτηση ειδικών συμμετοχών σε πιστωτικό ίδρυμα – Προσφυγή ακυρώσεως – Έννομο συμφέρον – Άμεσος επηρεασμός – Εν μέρει απαράδεκτο – Φήμη και επαγγελματική επάρκεια του υποψήφιου αγοραστή – Οικονομική ευρωστία – Συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας – Καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας – Αναλογικότητα»
Προσφυγή ακυρώσεως – Φυσικά ή νομικά πρόσωπα – Πράξεις που τα αφορούν άμεσα και ατομικά – Άμεσος επηρεασμός – Απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) με την οποία απορρίπτεται η απόκτηση, εκ μέρους υποψήφιου αγοραστή, ειδικών συμμετοχών σε πιστωτικό ίδρυμα – Προσφυγή ακυρώσεως της εταιρίας που πωλεί τα εταιρικά μερίδια του οικείου ιδρύματος – Δεν χωρεί – Απαράδεκτο
(Άρθρο 263, εδ. 4, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 60-63, 67, 68, 70-72, 75, 76)
Οικονομική και νομισματική πολιτική – Οικονομική πολιτική – Εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα της Ένωσης – Ενιαίος εποπτικός μηχανισμός – Προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων – Ειδικά καθήκοντα που ανατίθενται στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) – Διαδικασία αξιολόγησης των αποκτήσεων των ειδικών συμμετοχών – Κριτήριο της φήμης του υποψήφιου αγοραστή των εν λόγω συμμετοχών – Έννοια – Αξιολόγηση της επαγγελματικής επάρκειας του υποψήφιου αγοραστή – Περιλαμβάνεται
(Οδηγία 2013/36 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 23§ 1, στοιχεία αʹ και βʹ, και 91 § 1)
(βλ. σκέψεις 362-368)
Σύνοψη
Το Γενικό Δικαστήριο, επιληφθέν προσφυγής ακυρώσεως, την οποία και απορρίπτει, κατά απόφασης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) περί εναντίωσης στην απόκτηση ειδικής συμμετοχής σε πιστωτικό ίδρυμα, αποφαίνεται επί του καινοφανούς ζητήματος του κατά πόσον νομιμοποιείται ενεργητικώς εταιρία η οποία πωλεί τέτοια συμμετοχή να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως κατά απόφασης που δεν εγκρίνει την απόκτηση της εν λόγω συμμετοχής από τον υποψήφιο αγοραστή. Επιπλέον, αποφαίνεται επί του ζητήματος αν, στο πλαίσιο της αξιολόγησης της φήμης του υποψήφιου αγοραστή, η ΕΚΤ μπορεί να εκτιμήσει και την επαγγελματική του επάρκεια.
Η HKB Bank GmbH (στο εξής: τράπεζα-στόχος) είναι αναγνωρισμένη ως «λιγότερο σημαντικό» (
1
) πιστωτικό ίδρυμα, που τελεί υπό την άμεση προληπτική εποπτεία της Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin, Ομοσπονδιακής αρχής εποπτείας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, Γερμανία). Στις 9 Απριλίου 2020 και στις 9 Ιουλίου 2020 ο PH και οι PI και PJ (στο εξής: υποψήφιοι αγοραστές) γνωστοποίησαν στην BaFin την πρόθεσή τους να αποκτήσουν ειδική συμμετοχή και να υπερβούν το 50 % του κεφαλαίου και των δικαιωμάτων ψήφου στην τράπεζα-στόχο (στο εξής: προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής), μέσω της απόκτησης όλων των μεριδίων που κατείχε η Socrates Capital στην τράπεζα-στόχο. Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η οποία κοινοποιήθηκε στις 22 Μαρτίου 2022 στους υποψήφιους αγοραστές, η ΕΚΤ εναντιώθηκε στην προτεινόμενη απόκτηση συμμετοχής, δεδομένου ότι οι υποψήφιοι αγοραστές δεν πληρούσαν τα κριτήρια της φήμης, της χρηματοοικονομικής ευρωστίας, της συμμόρφωσης προς τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας και της καταπολέμησης του κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Όσον αφορά το παραδεκτό της προσφυγής που ασκήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου από τη Socrates Capital και τους υποψήφιους αγοραστές, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, δεδομένου ότι πρόκειται για μία και την αυτή προσφυγή, εφόσον οι PH, PI και PJ νομιμοποιούνται ενεργητικώς, παρέλκει η εξέταση της ενεργητικής νομιμοποίησης της Socrates Capital. Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει σκόπιμο, προς το συμφέρον της ορθής απονομής της δικαιοσύνης και λόγω της ιδιαίτερης σημασίας του ζητήματος του παραδεκτού που τίθεται με την ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η ΕΚΤ, να αποφανθεί επί της εν λόγω ένστασης.
Συναφώς, αφού υπενθύμισε τους κανόνες από τους οποίους εξαρτάται η αναγνώριση της ενεργητικής νομιμοποίησης φυσικού ή νομικού προσώπου που ασκεί προσφυγή κατά πράξης της οποίας δεν είναι αποδέκτης, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, εν προκειμένω, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν κοινοποιήθηκε στη Socrates Capital. Εξάλλου, καμία διάταξη δεν απαιτούσε τέτοια κοινοποίηση στην ως άνω προσφεύγουσα λόγω της ιδιότητάς της ως μεταβιβάζουσας την επίμαχη ειδική συμμετοχή. Δεδομένου ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αποτελεί κανονιστική πράξη, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει αν η προσφυγή, στο μέτρο που ασκείται από τη Socrates Capital, πληροί την προϋπόθεση περί άμεσου επηρεασμού.
Επ’ αυτού, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει κατ’ αρχάς ότι ο μηχανισμός ελέγχου των ειδικών συμμετοχών αποσκοπεί στην εκτίμηση, πριν από την απόκτηση τέτοιων συμμετοχών, της καταλληλότητας των υποψηφίων αγοραστών που επιθυμούν να αποκτήσουν πρόσβαση στον τραπεζικό τομέα ως ιδιοκτήτες. Ως εκ τούτου, πρέπει να θεωρηθεί ότι η εναντίωση στην απόκτηση ειδικής συμμετοχής σε πιστωτικό ίδρυμα δεν μεταβάλλει τη νομική κατάσταση της εταιρίας που πωλεί μια τέτοια συμμετοχή. Πράγματι, μολονότι μια τέτοια εναντίωση θέτει υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα των υποψηφίων αγοραστών να συνάψουν σύμβαση με τον πωλητή ειδικής συμμετοχής, αντιθέτως, δεν θέτει υπό αμφισβήτηση το δικαίωμα του πωλητή να προχωρήσει σε πράξη μεταβίβασης, την οποία μπορεί, ιδίως, να συμφωνήσει με άλλον δυνητικό αγοραστή. Η εναντίωση αυτή αντιστοιχεί απλώς σε άρνηση να επιτραπεί στους υποψήφιους αγοραστές να αποκτήσουν πρόσβαση στον τραπεζικό τομέα ως ιδιοκτήτες.
Στη συνέχεια, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το συμπέρασμα αυτό επιρρωννύεται από το νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η προσβαλλόμενη απόφαση. Η οδηγία 2013/36 (
2
) δεν μνημονεύει ούτε τη δημοσίευση της κοινοποίησης της απόκτησης ειδικής συμμετοχής σε πιστωτικό ίδρυμα, ούτε τη δυνατότητα συμμετοχής τρίτων στη διοικητική διαδικασία, ούτε ακόμη τη συστηματική δημοσίευση της απόφασης της αρμόδιας αρχής. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς την εναντίωση στην απόκτηση ειδικής συμμετοχής προβλέπει μόνον κυρώσεις για την άσκηση των δικαιωμάτων ψήφου που αντιστοιχούν στη συμμετοχή που απέκτησαν οι υποψήφιοι αγοραστές. Συνεπώς, εν προκειμένω, η προσβαλλόμενη απόφαση αξιολογεί την καταλληλότητα των υποψηφίων αγοραστών και όχι τη νομιμότητα της σύμβασης αγοραπωλησίας.
Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο σημειώνει ότι η ρήτρα της σύμβασης αγοραπωλησίας δυνάμει της οποίας η σύμβαση αυτή δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς την άδεια της ΕΚΤ είχε εισαχθεί οικειοθελώς από τα συμβαλλόμενα μέρη. Ασφαλώς, μια συμβατική ρήτρα μπορεί να απηχεί τη σχετική νομοθεσία. Εντούτοις, εν προκειμένω, η εν λόγω ρήτρα απηχεί νομοθεσία βάσει της οποίας ο υποψήφιος αγοραστής πρέπει να λάβει διοικητική άδεια που αποσκοπεί στην εκτίμηση της καταλληλότητάς του να εισέλθει στον τραπεζικό τομέα ως ιδιοκτήτης. Συνεπώς, η ΕΚΤ, κατά την αξιολόγηση της κοινοποίησης της εν λόγω απόκτησης, δεν αποφαίνεται επί της συμβατότητας της σύμβασης που ενδεχομένως συνάπτεται μεταξύ των υποψηφίων αγοραστών και του πωλητή συμμετοχής σε πιστωτικό ίδρυμα.
Τέλος, μολονότι η προσβαλλόμενη απόφαση συνιστά επέμβαση στο δικαίωμα ιδιοκτησίας και στην επιχειρηματική ελευθερία των υποψηφίων αγοραστών, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά επέμβαση στα ίδια δικαιώματα όσον αφορά τη Socrates Capital. Συγκεκριμένα, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν θίγει άμεσα το δικαίωμα της Socrates Capital να πωλήσει τα μερίδιά της στην τράπεζα-στόχο.
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν ισοδυναμεί με γενική απαγόρευση να πωλήσει η Socrates Capital τα μερίδιά της στην τράπεζα-στόχο και ότι, ως εκ τούτου, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αφορά άμεσα τη Socrates Capital. Κατά συνέπεια, απορρίπτει την προσφυγή ως απαράδεκτη όσον αφορά τη Socrates Capital.
Όσον αφορά τη δυνατότητα της ΕΚΤ, στο πλαίσιο της αξιολόγησης της φήμης των υποψηφίων αγοραστών, να εκτιμήσει την επαγγελματική τους επάρκεια, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, ασφαλώς, το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας 2013/36 μνημονεύει, στο στοιχείο αʹ, μόνον τη φήμη του υποψήφιου αγοραστή (
3
), ενώ το ίδιο αυτό άρθρο μνημονεύει, στο στοιχείο βʹ, τη φήμη, τη γνώση (
4
), τις δεξιότητες και την πείρα (
5
) οιουδήποτε μέλους του διοικητικού οργάνου θα διευθύνει τις δραστηριότητες του πιστωτικού ιδρύματος κατόπιν της προτεινόμενης απόκτησης συμμετοχής.
Εντούτοις, επισημαίνεται ότι, κατά τη συνήθη έννοιά του, ο όρος «εύφημος» σημαίνει «άξιος εκτίμησης» ή «εγνωσμένης φήμης». Ο ορισμός αυτός, ο οποίος παραπέμπει ιδίως στην κοινή γνώμη, δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η φήμη ενός προσώπου να εξαρτάται από την επαγγελματική του επάρκεια. Επιπλέον, κατά την αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας 2007/44 (
6
), της οποίας οι διατάξεις επαναλαμβάνονται στην οδηγία 2013/36, το κριτήριο που αφορά τη φήμη του υποψήφιου αγοραστή σημαίνει ότι χρειάζεται να διαπιστωθεί εάν υφίστανται αμφιβολίες σχετικά με την ακεραιότητα ή την «επαγγελματική ικανότητα» του υποψήφιου αγοραστή και εάν είναι βάσιμες αυτές οι αμφιβολίες.
Το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά επίσης ότι η συνεκτίμηση, κατά την εξέταση της φήμης του υποψήφιου αγοραστή, της επαγγελματικής του επάρκειας συνάδει με την αξιολόγηση της «καταλληλότητας» του υποψηφίου αυτού, καθώς και με τον σκοπό του ελέγχου της απόκτησης ειδικών συμμετοχών, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της χρηστής και συνετής διαχείρισης του πιστωτικού ιδρύματος. Δεδομένου ότι ο κάτοχος ειδικής συμμετοχής είναι σε θέση να ασκήσει επιρροή στο οικείο πιστωτικό ίδρυμα, η επαγγελματική του επάρκεια συμβάλλει σε μια τέτοια υγιή και συνετή διαχείριση του ιδρύματος αυτού. Οι κοινές κατευθυντήριες γραμμές (
7
) επιρρωννύουν την ερμηνεία αυτή, καθόσον αναφέρουν ότι η φήμη του υποψήφιου αγοραστή πρέπει να καλύπτει την ακεραιότητα και την επαγγελματική του επάρκεια. Εξάλλου, οι όροι που χρησιμοποιεί το γερμανικό δίκαιο στον τομέα αυτόν δεν αποκλείουν μια τέτοια ερμηνεία, διότι η αιτιολογική έκθεση του γερμανικού νόμου για τη μεταφορά της οδηγίας 2007/44 αναφέρει ότι το κριτήριο της αξιοπιστίας συνίσταται στην εξακρίβωση της ύπαρξης αμφιβολιών ως προς την ακεραιότητα «και την επαγγελματική επάρκεια» του υποψήφιου αγοραστή και τη βασιμότητα των εν λόγω αμφιβολιών.
Το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το κριτήριο της φήμης που μνημονεύεται στην οδηγία 2013/36 έχει την έννοια ότι περιλαμβάνει την αξιολόγηση της επαγγελματικής επάρκειας του υποψήφιου αγοραστή.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 1024/2013 του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2013, για την ανάθεση ειδικών καθηκόντων στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχετικά με τις πολιτικές που αφορούν την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων (ΕΕ 2013, L 287, σ. 63).
(
2
)	Οδηγία 2013/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με την πρόσβαση στη δραστηριότητα πιστωτικών ιδρυμάτων και την προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων, για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/87/ΕΚ και για την κατάργηση των οδηγιών 2006/48/ΕΚ και 2006/49/ΕΚ (ΕΕ 2013, L 176, σ. 338).
(
3
)	Άρθρο 23, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2013/36.
(
4
)	Άρθρο 23, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2013/36.
(
5
)	Άρθρο 91, παράγραφος 1, της οδηγίας 2013/36.
(
6
)	Οδηγία 2007/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Σεπτεμβρίου 2007, για τροποποίηση της οδηγίας 92/49/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των οδηγιών 2002/83/ΕΚ, 2004/39/ΕΚ, 2005/68/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ σχετικά, με τους διαδικαστικούς κανόνες και τα κριτήρια αξιολόγησης για την προληπτική αξιολόγηση της απόκτησης και της αύξησης συμμετοχών στο μετοχικό κεφάλαιο οντοτήτων του χρηματοπιστωτικού τομέα (ΕΕ 2007, L 2007, σ. 1).
(
7
)	Κοινές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την προληπτική αξιολόγηση της απόκτησης και της αύξησης ειδικών συμμετοχών στον χρηματοοικονομικό τομέα, που εξέδωσαν η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΑΤ), η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) και η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ), οι οποίες δημοσιεύθηκαν στις 20 Δεκεμβρίου 2016.