62022CO0658
ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δέκατο τμήμα)
της 9ης Ιανουαρίου 2024 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 53, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Άρθρο 267 ΣΛΕΕ – Νομικά ζητήματα παραπεμφθέντα ενώπιον Ανωτάτου δικαστηρίου από τον πρώτο πρόεδρό του – Μη ύπαρξη διαφοράς εκκρεμούς ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου – Προδήλως απαράδεκτο»
Στην υπόθεση C-658/22,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο, Πολωνία) με απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 19 Οκτωβρίου 2022, επιληφθέντος του δικαστηρίου αυτού κατόπιν παραπομπής από την πρώτη πρόεδρό του,
παρισταμένου του:
Prokurator Generalny,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δέκατο τμήμα),
συγκείμενο από τους Ζ. Csehi, πρόεδρο τμήματος, I. Jarukaitis (εισηγητή) και Δ. Γρατσία, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Ράντος
γραμματέας: Α. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
ο Prokurator Generalny, εκπροσωπούμενος από τον R. Hernand,
–
η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna και την S. Żyrek,
–
η Δανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον M. P. B. Jespersen και τις J. F. Kronborg και C. A.-S. Maertens,
–
η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την M. Κ. Bulterman και τον J. Langer,
–
η Σουηδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις A. Runeskjöld και H. Shev,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την K. Herrmann και τον P. J. O. Van Nuffel,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη σύμφωνα με το άρθρο 53, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, του άρθρου 6, παράγραφοι 1 και 3, καθώς και του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ και το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο της εξέτασης νομικών ζητημάτων που παρέπεμψε η πρώτη πρόεδρος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) ενώπιον της ολομέλειας του πολιτικού τμήματος του εν λόγω δικαστηρίου, σχετικά με τις συνέπειες της διαπιστώσεως του καταχρηστικού χαρακτήρα ρητρών περιλαμβανομένων σε δανειακές συμβάσεις που έχουν συνομολογηθεί σε ξένο νόμισμα ή με ρήτρα αξίας ξένου νομίσματος.
Το πολωνικό δίκαιο
Το Σύνταγμα
3
Το άρθρο 144, παράγραφοι 2 και 3, του Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας, στο εξής: Σύνταγμα) προβλέπει τα εξής:
«2.   Για να είναι έγκυρες, οι επίσημες πράξεις του Προέδρου της Δημοκρατίας [της Πολωνίας (στο εξής: «Πρόεδρος της Δημοκρατίας»)] πρέπει να προσυπογράφονται από τον Πρόεδρο του Υπουργικού Συμβουλίου, ο οποίος αναλαμβάνει κατ’ αυτόν τον τρόπο την ευθύνη του ενώπιον της Sejm [(Δίαιτας, Πολωνία)].
3.   Οι διατάξεις της παραγράφου 2 δεν εφαρμόζονται στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[…]
17) τον διορισμό των δικαστών·
[…]».
4
Δυνάμει του άρθρου 179 του Συντάγματος, οι δικαστές διορίζονται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κατόπιν προτάσεως του Krajowa Rada Sądownictwa (Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, Πολωνία) (στο εξής: KRS), για θητεία αορίστου χρόνου.
5
Το άρθρο 187 του Συντάγματος προβλέπει τα εξής:
«1.   Το [KRS] αποτελείται:
1)
από τον πρώτο πρόεδρο του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)], τον Υπουργό Δικαιοσύνης, τον πρόεδρο του [Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Πολωνία)] και ένα μέλος που ορίζει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας,
2)
από δεκαπέντε μέλη τα οποία εκλέγονται μεταξύ των δικαστών του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)], των τακτικών δικαστηρίων, των διοικητικών δικαστηρίων και των στρατοδικείων,
3)
από τέσσερα μέλη τα οποία εκλέγει η [Δίαιτα] μεταξύ των βουλευτών και από δύο μέλη τα οποία εκλέγει η Γερουσία μεταξύ των γερουσιαστών.
[…]»
Ο νόμος περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου
6
Το άρθρο 29, παράγραφοι 2 και 3, του ustawa o Sądzie Najwyższym (νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου), της 8ης Δεκεμβρίου 2017 (Dz. U. του 2018, θέση 5), όπως τροποποιήθηκε με τον ustawa o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (νόμο περί τροποποιήσεως του νόμου περί οργανώσεως των τακτικών δικαστηρίων, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου και ορισμένων άλλων νόμων), της 20ής Δεκεμβρίου 2019 (Dz. U. του 2020, θέση 190) (στο εξής: νόμος περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου), προβλέπει τα εξής:
«2.   Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] ή των οργάνων του, δεν επιτρέπεται να τεθεί υπό αμφισβήτηση η νομιμότητα των [δικαστηρίων], των συνταγματικών οργάνων του κράτους ή των οργάνων ελέγχου και διασφαλίσεως του δικαίου.
3.   Το [Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο)] ή άλλο όργανο της εξουσίας δεν δύναται να διαπιστώσει ή να εκτιμήσει τη νομιμότητα του διορισμού δικαστή ή της απορρέουσας από τον διορισμό του εξουσίας ασκήσεως των δικαιοδοτικών καθηκόντων.»
7
Το άρθρο 72, παράγραφος 1, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου ορίζει τα εξής:
«Ο δικαστής του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] υπέχει πειθαρχική ευθύνη για τα επαγγελματικά παραπτώματα (πειθαρχικά παραπτώματα) που διαπράττει, μεταξύ άλλων σε περίπτωση:
[…]
3)
πράξεων που θέτουν υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη σχέσης εργασίας δικαστή, το κύρος του διορισμού δικαστή ή τη νομιμότητα συνταγματικού οργάνου της Δημοκρατίας της Πολωνίας·
[…]».
8
Το άρθρο 83, παράγραφος 1, του νόμου αυτού ορίζει τα ακόλουθα:
«Εάν στη νομολογία των τακτικών δικαστηρίων, των στρατoδικείων ή του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) υφίστανται αποκλίσεις ως προς την ερμηνεία των νομικών διατάξεων στις οποίες βασίζονται οι αποφάσεις τους, ο πρώτος πρόεδρος ή ο πρόεδρος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) μπορούν, προκειμένου να διασφαλίσουν την ενότητα της νομολογίας, να παραπέμψουν ένα νομικό ζήτημα στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) που συνεδριάζει υπό επταμελή σύνθεση ή με τη μορφή άλλου αντίστοιχου δικαστικού σχηματισμού.»
9
Το άρθρο 85, παράγραφος 1, του ως άνω νόμου έχει ως εξής:
Ο [Prokurator Generalny (Γενικός Εισαγγελέας, Πολωνία)] ενημερώνεται για τη διεξαγωγή της συνεδρίασης της ολομέλειας του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) ή της συνεδρίασης του τμήματος ή της από κοινού συνεδρίασης περισσοτέρων τμημάτων.»
10
Το άρθρο 87, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου ορίζει τα εξής:
«Οι αποφάσεις της ολομέλειας του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), των τμημάτων που συνεδρίασαν από κοινού ή της ολομέλειας τμήματος αποκτούν ισχύ νομικής αρχής άμα τη εκδόσει τους.»
11
Το άρθρο 88 του εν λόγω νόμου ορίζει τα ακόλουθα:
«1.   Εάν ένας δικαστικός σχηματισμός του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) προτίθεται να αποκλίνει από απόφαση που έχει περιβληθεί την ισχύ νομικής αρχής, παραπέμπει το ανακύψαν νομικό ζήτημα σε δικαστικό σχηματισμό αποτελούμενο από όλα τα μέλη του τμήματος.
2.   Η απόκλιση από απόφαση περιβληθείσα την ισχύ νομικής αρχής, η οποία έχει εκδοθεί από ένα τμήμα, από περισσότερα τμήματα από κοινού ή από την ολομέλεια του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), απαιτεί την έκδοση νέας απόφασης την οποία λαμβάνουν το οικείο τμήμα, τα τμήματα που συνεδρίασαν από κοινού ή η ολομέλεια του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), αντιστοίχως.
3.   Εάν ο δικαστικός σχηματισμός ενός τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) προτίθεται να αποκλίνει από απόφαση που έχει περιβληθεί την ισχύ νομικής αρχής και έχει εκδοθεί από άλλο τμήμα, η απόφαση λαμβάνεται αποφαινομένων αμφοτέρων των τμημάτων του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου). Τα τμήματα μπορούν να παραπέμψουν το νομικό ζήτημα στην ολομέλεια του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου).»
Ο νόμος περί του KRS
12
Το KRS διέπεται από τον ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa (νόμο περί του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου), της 12ης Μαΐου 2011 (Dz. U. 2011, αριθ. 126, θέση 714), όπως έχει τροποποιηθεί, μεταξύ άλλων, με τον ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (νόμο περί τροποποιήσεως του νόμου περί του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου και ορισμένων άλλων νόμων), της 8ης Δεκεμβρίου 2017 (Dz. U. 2018, θέση 3), και με τον ustawa o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (νόμο περί τροποποιήσεως του νόμου περί οργανώσεως των τακτικών δικαστηρίων και ορισμένων άλλων νόμων), της 20ής Ιουλίου 2018 (Dz. U. 2018, θέση 1443) (στο εξής: νόμος περί του KRS).
13
Το άρθρο 37, παράγραφος 1, του νόμου περί του KRS προβλέπει τα εξής:
«Σε περίπτωση κατά την οποία πλείονες υποψήφιοι υπέβαλαν αίτηση για την κάλυψη θέσεως δικαστή, [το KRS] εξετάζει και αξιολογεί από κοινού όλες τις υποβληθείσες υποψηφιότητες. Στην περίπτωση αυτή, [το KRS] εκδίδει πόρισμα που περιέχει τις αποφάσεις του όσον αφορά την υποβολή προτάσεως διορισμού στη θέση δικαστή, ως προς όλους τους υποψηφίους.»
14
Το άρθρο 44, παράγραφος 1ter, του εν λόγω νόμου προέβλεπε τα εξής:
«Σε περίπτωση κατά την οποία το πόρισμα που διαλαμβάνεται στο άρθρο 37, παράγραφος 1, δεν προσβλήθηκε από άπαντες τους μετέχοντες στη διαδικασία στο πλαίσιο των ατομικών υποθέσεων που αφορούν τον διορισμό σε θέση δικαστή του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)], το πόρισμα αυτό καθίσταται απρόσβλητο, κατά το μέρος που περιέχει την απόφαση περί υποβολής προτάσεως διορισμού σε θέση δικαστή του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] καθώς και κατά το μέρος που περιέχει την απόφαση περί μη υποβολής προτάσεως διορισμού σε θέση δικαστή του ιδίου αυτού δικαστηρίου, όσον αφορά τους μετέχοντες στη διαδικασία οι οποίοι δεν άσκησαν προσφυγή.
[…]»
15
Το άρθρο 3 του ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (νόμου περί τροποποίησης του νόμου περί του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου και του νόμου περί οργάνωσης των διοικητικών δικαστηρίων), της 26ης Απριλίου 2019 (Dz. U του 2019, θέση 914), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 23 Μαΐου 2019, προβλέπει ότι «[κ]αταργούνται αυτοδικαίως οι ένδικες διαδικασίες που έχουν ως αντικείμενο προσφυγές κατά πορισμάτων [του KRS] σε ατομικές υποθέσεις σχετικές με τον διορισμό δικαστών [του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] οι οποίες έχουν μεν ασκηθεί, αλλά δεν έχουν εκδικασθεί πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου».
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
16
Στις 29 Ιανουαρίου 2021, η πρώτη πρόεδρος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) παρέπεμψε, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 83, παράγραφος 1, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στην ολομέλεια του πολιτικού τμήματος του εν λόγω δικαστηρίου την εξέταση διαφόρων νομικών ζητημάτων τα οποία αφορούν τις συνέπειες της διαπιστώσεως του καταχρηστικού χαρακτήρα ρητρών περί καθορισμού της συναλλαγματικής ισοτιμίας περιλαμβανομένων σε δανειακές συμβάσεις που έχουν συνομολογηθεί σε ξένο νόμισμα ή με ρήτρα αξίας ξένου νομίσματος.
17
Η ολομέλεια του πολιτικού τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) εξέτασε τα νομικά αυτά ζητήματα στη συνεδρίαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, στην οποία συμμετείχαν 21 δικαστές, εκ των οποίων οι 7 είχαν διορισθεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις 10 Οκτωβρίου 2018, δυνάμει των δύο πορισμάτων αριθ. 330/18 και 331/18 του KRS της 28ης Αυγούστου 2018 (στο εξής: πορίσματα της 28ης Αυγούστου 2018).
18
Λαμβάνοντας υπόψη τη συμμετοχή των δικαστών αυτών στην εν λόγω συνεδρίαση, η πλειοψηφία των μελών της ολομέλειας εξέφρασε αμφιβολίες ως προς τη νομιμότητα της σύνθεσης του εν λόγω δικαστικού σχηματισμού και το κατά πόσον ο σχηματισμός αυτός αποτελεί ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο.
19
Πράγματι, σύμφωνα με την ολομέλεια του πολιτικού τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, οι νομοθετικές αλλαγές που επήλθαν στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος είναι τέτοιες που υποδηλώνουν ότι η νομοθετική εξουσία ενήργησε με πρόθεση να αποτρέψει κάθε δυνατότητα διασφάλισης αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου των πορισμάτων της 28ης Αυγούστου 2018.
20
Το αιτούν δικαστήριο αναφέρει σχετικώς ότι το άρθρο 44, παράγραφος 1ter, του νόμου περί του KRS προβλέπει ότι, στις ατομικές υποθέσεις που αφορούν τον διορισμό σε θέση δικαστή του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), το πόρισμα που περιέχει τις αποφάσεις του KRS όσον αφορά την υποβολή προτάσεως διορισμού στη θέση δικαστή, εφόσον δεν έχει προσβληθεί από άπαντες τους μετέχοντες στη διαδικασία, καθίσταται απρόσβλητο, κατά το μέρος που περιέχει την απόφαση περί υποβολής προτάσεως διορισμού και κατά το μέρος που περιέχει την απόφαση περί μη υποβολής προτάσεως διορισμού, όσον αφορά τους μετέχοντες στη διαδικασία οι οποίοι δεν άσκησαν προσφυγή.
21
Αναφέρει ότι τα πορίσματα της 28ης Αυγούστου 2018, τα οποία περιείχαν μεταξύ άλλων τις προτάσεις διορισμού των επτά δικαστών του πολιτικού τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) οι οποίοι διορίστηκαν στις 10 Οκτωβρίου 2018, προσβλήθηκαν ενώπιον του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου), το οποίο, με αποφάσεις της 27ης Σεπτεμβρίου 2018, ανέστειλε την εφαρμογή τους.
22
Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι, παρά την προαναφερθείσα αναστολή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε τους προταθέντες από το KRS υποψηφίους και επιπλέον ότι το άρθρο 3 του νόμου περί τροποποίησης του νόμου περί του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου και του νόμου περί οργάνωσης των διοικητικών δικαστηρίων, που μνημονεύεται στη σκέψη 15 της παρούσας διατάξεως, προβλέπει ότι καταργούνται αυτοδικαίως οι ένδικες διαδικασίες που έχουν ως αντικείμενο προσφυγές κατά πορισμάτων του KRS σε ατομικές υποθέσεις σχετικές με τον διορισμό δικαστών του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) οι οποίες έχουν μεν ασκηθεί, αλλά δεν έχουν εκδικασθεί πριν από την έναρξη ισχύος του εν λόγω νόμου, ήτοι την 23η Μαΐου 2019.
23
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, κατόπιν της αποφάσεως της 2ας Μαρτίου 2021, A.B. κ.λπ. (Διορισμός δικαστών στο Ανώτατο Δικαστήριο – Προσφυγές) (C-824/18, EU:C:2021:153), το Naczelny Sąd Administracyjny (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο), το οποίο δεν είχε καταργήσει τη δίκη επί των προσφυγών κατά των πορισμάτων της 28ης Αυγούστου 2018, ακύρωσε, με απόφαση της 6ης Μαΐου 2021, τα εν λόγω πορίσματα κατά το μέρος που περιείχαν την πρόταση διορισμού υποψηφίων σε θέση δικαστή του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου).
24
Θεωρεί ότι εξ αυτού συνάγεται ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ενήργησε παράνομα διορίζοντας δικαστές παρά την ασκηθείσα ενώπιον του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου) προσφυγή κατά των πορισμάτων της 28ης Αυγούστου 2018 και ενώ ήταν εκκρεμής η δίκη που οδήγησε στην ακύρωση των εν λόγω πορισμάτων, λόγω της οποίας εξέλιπε το νομικό έρεισμα των διορισμών, δεδομένου ότι το άρθρο 179 του Συντάγματος προβλέπει ότι οι δικαστές διορίζονται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κατόπιν προτάσεως του KRS.
25
Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, με το πρώτο ερώτημά του, να διευκρινιστεί αν ένας δικαστικός σχηματισμός του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) μπορεί να χαρακτηριστεί ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, μολονότι ορισμένα μέλη που απαρτίζουν τον δικαστικό αυτό σχηματισμό διορίστηκαν χωρίς να έχει προσυπογραφεί από τον Πρόεδρο του Υπουργικού Συμβουλίου η ανακοίνωση των κενών θέσεων δικαστών από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, μολονότι η διαδικασία που προηγήθηκε του διορισμού των εν λόγω μελών διεξήχθη χωρίς να τηρηθούν οι αρχές της διαφάνειας και της αντικειμενικότητας και μολονότι ο διορισμός των εν λόγω μελών από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας πραγματοποιήθηκε παρά την προσβολή των πορισμάτων της 28ης Αυγούστου 2018 ενώπιον του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου) και την απόφαση αναστολής εκτέλεσης και εν συνεχεία την απόφαση ακύρωσης που εξέδωσε το δικαστήριο αυτό, οι οποίες μνημονεύονται στις σκέψεις 21 και 23 της παρούσας διατάξεως αντίστοιχα.
26
Όσον αφορά το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει την προσθήκη, με τον νόμο περί τροποποιήσεως του νόμου περί οργανώσεως των τακτικών δικαστηρίων, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου και ορισμένων άλλων νόμων, που μνημονεύεται στη σκέψη 6 της παρούσας διατάξεως, ενός νέου άρθρου 29, παράγραφοι 2 και 3, στον νόμο περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το οποίο απαγορεύει στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο), με την απειλή πειθαρχικής κύρωσης, οποιαδήποτε αξιολόγηση της νομιμότητας του διορισμού των δικαστών ή της εξουσίας τους να ασκούν δικαιοδοτικά καθήκοντα. Ωστόσο, διατηρεί αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα μιας τέτοιας απαγόρευσης με το δίκαιο της Ένωσης και ως προς το κατά πόσον ο οφειλόμενος σεβασμός της συνταγματικής ταυτότητας των κρατών μελών μπορεί να δικαιολογήσει την εν λόγω απαγόρευση.
27
Οι λόγοι που οδήγησαν το αιτούν δικαστήριο να υποβάλει το τρίτο προδικαστικό ερώτημα στηρίζονται στο γεγονός ότι, βάσει των διδαγμάτων που απορρέουν από την απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2019, A.K. κ.λπ. (Ανεξαρτησία του πειθαρχικού τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου) (C-585/18, C-624/18 και C‑625/18, EU:C:2019:982), το πολιτικό και το ποινικό τμήμα καθώς και το τμήμα εργατικών διαφορών και διαφορών κοινωνικής ασφαλίσεως του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστήριο), συνεδριάζοντας από κοινού, εξέδωσαν, στις 23 Ιανουαρίου 2020, απόφαση η οποία έχει αποκτήσει την ισχύ νομικής αρχής και η οποία διαπίστωσε, μεταξύ άλλων, ότι η σύνθεση ενός δικαστηρίου αποτελούμενου από δικαστές που διορίστηκαν κατόπιν προτάσεως του KRS, το οποίο συγκροτήθηκε κατά τα οριζόμενα στο νόμο περί τροποποίησης του νόμου περί του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου και ορισμένων άλλων νόμων, που μνημονεύεται στη σκέψη 12 της παρούσας διατάξεως, ήταν παράτυπη. Ωστόσο, η εν λόγω απόφαση κηρύχθηκε αντισυνταγματική με απόφαση της 20ής Απριλίου 2020 του Trybunał Konstytucyjny (Συνταγματικού Δικαστηρίου, Πολωνία), το οποίο, με διάταξη της 21ης Απριλίου 2020, έκρινε επιπλέον ότι το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) ήταν αναρμόδιο να προβεί, μέσω αποφάσεως, σε αναδιατύπωση του δικαίου μεταβάλλουσα το κανονιστικό πλαίσιο για την οργάνωση της δικαιοσύνης και να ελέγξει την άσκηση από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της εξουσίας που του παρέχει το άρθρο 179 του Συντάγματος.
28
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η νομολογία του Trybunał Konstytucyjny (Συνταγματικού Δικαστηρίου) στερεί από τους διαδίκους στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν τη νομιμότητα της συνθέσεως δικαστηρίου, συνιστά παρέμβαση στην άσκηση της δικαιοδοτικής δραστηριότητας και δεν μπορεί να δεσμεύει το δικαστήριο αυτό, δεδομένου ότι προέρχεται από ένα δικαστήριο που είχε το ίδιο παράτυπη σύνθεση.
29
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχουν το άρθρο 2, το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 3, και το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του [Χάρτη] και το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, την έννοια ότι δεν αποτελεί ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί με νόμο και διασφαλίζει την αποτελεσματική έννομη προστασία στους τομείς που διέπονται από το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εθνικό δικαστήριο αποφαινόμενο σε τελευταίο βαθμό [ήτοι το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο)] στη σύνθεση του οποίου μετέχουν πρόσωπα που διορίστηκαν ως δικαστές κατά παράβαση των θεμελιωδών κανόνων του δικαίου του κράτους μέλους σχετικά με τον διορισμό των δικαστών του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), η οποία συνίσταται:
α)
στην εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας ανακοίνωση κενών θέσεων δικαστών στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο), χωρίς να έχει προηγηθεί προσυπογραφή του Προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου,
β)
στη διεξαγωγή της διαδικασίας που προηγείται του διορισμού χωρίς να τηρηθούν οι αρχές της διαφάνειας και της αντικειμενικότητας, από κρατικό όργανο [ήτοι το KRS], το οποίο –λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών της συγκρότησής του κατά το μέρος του που αποτελείται από δικαστές και του τρόπου λειτουργίας του– δεν πληροί τις προϋποθέσεις ενός συνταγματικού οργάνου που προασπίζεται την ανεξαρτησία των δικαστηρίων και των δικαστών,
γ)
στην έκδοση από τον [Πρόεδρο της Δημοκρατίας] των πράξεων διορισμού σε θέση δικαστή του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), παρά την προηγούμενη προσβολή ενώπιον του αρμόδιου εθνικού δικαστηρίου [Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου] της απόφασης του KRS η οποία περιελάμβανε την πρόταση διορισμού, την αναστολή εκ μέρους του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου) της εκτέλεσης της απόφασης αυτής σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και την εκκρεμοδικία της προσφυγής, την οποία εν συνεχεία το Naczelny Sąd Administracyjny (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) δέχθηκε, ακυρώνοντας τελεσίδικα την προσβαλλόμενη απόφαση, λόγω του παράνομου χαρακτήρα της, με αποτέλεσμα να εξαφανιστεί αυτή από την έννομη τάξη και να εκλείψει κατ’ αυτόν τον τρόπο, όσον αφορά την πράξη διορισμού σε θέση δικαστή του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), η απαιτούμενη κατά το άρθρο 179 του [Συντάγματος] βάση η οποία λαμβάνει τη μορφή πρότασης του KRS για τον διορισμό δικαστή;
2)
Έχουν το άρθρο 2, το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 3, και το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του [Χάρτη] και το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, την έννοια ότι αντιτίθενται στην εφαρμογή διατάξεων του εθνικού δικαίου, όπως το άρθρο 29, παράγραφοι 2 και 3, το άρθρο 26, παράγραφος 3, και το άρθρο 72, παράγραφοι 1, 2 και 3, του [νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου], καθόσον αυτές απαγορεύουν, με την απειλή πειθαρχικής κύρωσης υπό τη μορφή της παύσης, τη διαπίστωση ή εκτίμηση, εκ μέρους του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), της νομιμότητας του διορισμού δικαστή ή της απορρέουσας από τον διορισμό αυτό εξουσίας άσκησης δικαιοδοτικών καθηκόντων, καθώς και την επί της ουσίας εκτίμηση των αιτήσεων εξαίρεσης δικαστή οι οποίες στηρίζονται σε αυτούς τους λόγους, λαμβανομένου υπόψη ότι η εν λόγω απαγόρευση δικαιολογείται με επίκληση του σεβασμού που πρέπει να επιδεικνύει η Ένωση στη συνταγματική ταυτότητα των κρατών μελών;
3)
Έχουν το άρθρο 2 και το άρθρο 4, παράγραφοι 2 και 3, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 19 ΣΕΕ και το άρθρο 267 ΣΛΕΕ την έννοια ότι η εκτίμηση της ανεξαρτησίας ενός δικαστηρίου ή η εξέταση του ζητήματος αν ένα δικαστήριο έχει συσταθεί με νόμο κατά την έννοια του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν κωλύεται από απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου του κράτους μέλους [ήτοι του Trybunał Konstytucyjny (Συνταγματικού Δικαστηρίου)], με την οποία διαπιστώθηκε ότι δεν συνάδει με το [Σύνταγμα] απόφαση εθνικού δικαστηρίου αποφαινόμενου σε τελευταίο βαθμό [ήτοι του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)], λαμβανομένου επιπλέον υπόψη ότι η απόφαση του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) αποσκοπούσε στη συμμόρφωση προς απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, [ότι] οι διατάξεις του [Συντάγματος] και της ισχύουσας νομοθεσίας (κανόνες του εθνικού δικαίου) δεν απονέμουν στο Trybunał Konstytucyjny (Συνταγματικό Δικαστήριο) αρμοδιότητα ελέγχου των δικαστικών αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων για την άρση της αμφισβήτησης όσον αφορά την ερμηνεία κανόνων δικαίου οι οποίες εκδίδονται δυνάμει του άρθρου 83 του [νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου] και, τέλος, ότι το Trybunał Konstytucyjny (Συνταγματικό Δικαστήριο) δεν αποτελεί, δεδομένου του σημερινού τρόπου συγκρότησής του, δικαστήριο που έχει συσταθεί με νόμο, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, της [Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950];»
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
30
Δυνάμει του άρθρου 53, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν μια αίτηση ή μια προσφυγή είναι προδήλως απαράδεκτη, το Δικαστήριο, αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, μπορεί οποτεδήποτε να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη, χωρίς να συνεχίσει τη διαδικασία.
31
Η ως άνω διάταξη πρέπει να εφαρμοστεί στην υπό κρίση υπόθεση.
32
Προς τούτο υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η διαδικασία την οποία προβλέπει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, μέσω του οποίου το Δικαστήριο παρέχει στα εθνικά δικαστήρια τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που τους είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς επί της οποίας καλούνται να αποφανθούν. Ο δικαιολογητικός λόγος της προδικαστικής παραπομπής δεν έγκειται όμως στη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, αλλά στην αυτονόητη ανάγκη αποτελεσματικής επιλύσεως μιας ένδικης διαφοράς (απόφαση της 26ης Μαρτίου 2020, Miasto Łowicz και Prokurator Generalny, C-558/18 και C-563/18, EU:C:2020:234, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33
Όπως προκύπτει από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, η ζητούμενη προδικαστική απόφαση πρέπει να είναι «αναγκαία» για να καταστεί δυνατή η εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου «έκδοση της δικής του απόφασης» επί της υπόθεσης της οποίας έχει επιληφθεί (απόφαση της 26ης Μαρτίου 2020, Miasto Łowicz και Prokurator Generalny, C-558/18 και C-563/18, EU:C:2020:234, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34
Ειδικότερα, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως υπενθυμίσει ότι τόσο από το γράμμα όσο και από την οικονομία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ προκύπτει ότι η διαδικασία προδικαστικής αποφάσεως προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι εκκρεμεί πράγματι διαφορά ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, στο πλαίσιο της οποίας αυτά καλούνται να εκδώσουν απόφαση που θα λαμβάνει υπόψη την προδικαστική απόφαση (απόφαση της 26ης Μαρτίου 2020, Miasto Łowicz και Prokurator Generalny, C-558/18 και C-563/18, EU:C:2020:234, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι δεν εκκρεμεί καμία διαδικασία ενώπιον της ολομέλειας του πολιτικού τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου). Πράγματι, όπως προκύπτει από τις εθνικές διατάξεις που μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο και, ειδικότερα, από το άρθρο 83, παράγραφος 1, και το άρθρο 87, παράγραφος 1, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, όταν παραπέμπονται στον δικαστικό αυτό σχηματισμό από τον πρώτο πρόεδρο, βάσει του πρώτου από τα δύο αυτά άρθρα, νομικά ζητήματα προκειμένου να εξαλειφθούν οι ερμηνευτικές αποκλίσεις μεταξύ των δικαστηρίων της ουσίας, ο δικαστικός αυτός σχηματισμός αποφαίνεται με γενική απόφαση που αποκτά ισχύ νομικής αρχής, χωρίς να καλείται να κρίνει οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ διαδίκων.
36
Εξάλλου, με επιστολή της 25ης Οκτωβρίου 2022, το αιτούν δικαστήριο διευκρίνισε ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστούν «διάδικοι» και ότι ούτε ο πρώτος πρόεδρος ούτε ο γενικός εισαγγελέας είχαν την ιδιότητα του «διαδίκου».
37
Βεβαίως, με επιστολή της 19ης Μαΐου 2023, το αιτούν δικαστήριο ανέφερε ότι, σύμφωνα με τον νόμο περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ο γενικός εισαγγελέας ενημερώθηκε για την ημερομηνία της συνεδρίασης της ολομέλειας του πολιτικού τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), που αναφέρεται στη σκέψη 17 της παρούσας διατάξεως, και παρέστη σε αυτήν.
38
Εντούτοις, γεγονός παραμένει ότι σκοπός της κύριας δίκης δεν είναι να αποφανθεί το δικαστήριο επί διαφοράς μεταξύ αντιδίκων, αλλά να εκδοθεί μια γενική απόφαση με ισχύ νομικής αρχής.
39
Υπό τις συνθήκες αυτές, η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως που υποβάλλεται στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής δεν ανταποκρίνεται σε αυτονόητη ανάγκη αποτελεσματικής επίλυσης πραγματικής ένδικης διαφοράς μεταξύ διαδίκων.
40
Κατά συνέπεια, η αίτηση αυτή είναι προδήλως απαράδεκτη.
Επί των δικαστικών εξόδων
41
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) διατάσσει:
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο, Πολωνία), με απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, είναι προδήλως απαράδεκτη.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.