61983CJ0125_EL
Διάδικοι
Αντικείμενο της υπόθεσης
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 125/83,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του tribunal de commerce των Βρυξελλών προς το Δικαστήριο, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης EOK, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Office belge de l’economie et de l’agriculture ( OBEA )
και
SA Nicolas Corman et fils,
Αντικείμενο της υπόθεσης
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 6, 18 και 19 του κανονισμού 232/75 της Επιτροπής, της 30ής Ιανουαρίου 1975, περί πωλήσεως σε μειωμένη τιμή βουτύρου που προορίζεται για την παρασκευή προϊόντων ζαχαροπλαστικής και παγωτών ( JO L 24, σ . 45 ),
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 24ης Ιουνίου 1983, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Ιουλίου του ίδιου έτους, το tribunal de commerce των Βρυξελλών υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης EOK, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων του κανονισμού 232/75 της Επιτροπής, της 30ής Ιανουαρίου 1975, περί πωλήσεως σε μειωμένη τιμή βουτύρου που προορίζεται για την παρασκευή προϊόντων ζαχαροπλαστικής και παγωτών ( JO L 24, σ . 45 ).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Office belge de l’economie et de l’agriculture ( στο εξής : OBEA ) και της εταιρίας Corman η οποία, κάνοντας χρήση της δυνατότητας που παρέχει ο προαναφερόμενος κανονισμός 232/75, αγόρασε από το γαλλικό οργανισμό παρεμβάσεως « Interlait » βούτυρο κατόπιν κατακυρώσεως σε μειωμένη τιμή .
3 Βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού 232/75, μια επιχείρηση δεν μπορεί να επωφεληθεί από το σύστημα πωλήσεως σε μειωμένη τιμή παρά μόνον υπό τον όρο ότι αναλαμβάνει ορισμένες υποχρεώσεις που συνίστανται κυρίως στη μεταποίηση του βουτύρου σε συμπυκνωμένο βούτυρο [ παράγραφος 1, εδάφιο α ) ], στην προσθήκη στο βούτυρο ορισμένων συγκεκριμένων ουσιών [ εδάφιο β ) ], στη μεταποίησή του σε ορισμένα καθορισμένα προϊόντα [ εδάφιο γ ) ] εντός προθεσμίας έξι μηνών [ εδάφιο δ ) ], στην τήρηση λογιστικής αποθήκης [ εδάφιο ε ) ] και, σε κάθε περίπτωση μεταγενέστερης πωλήσεως του συμπυκνωμένου βουτύρου, να προνοεί ώστε να περιλαμβάνονται στις συμβάσεις πωλήσεως [ εδάφιο στ ) ] οι ίδιες υποχρεώσεις με εκείνες που αναφέρονται στα εδάφια γ ) και δ ).
4 Προκειμένου να αποφευχθεί η εκτροπή του βουτύρου από τον προορισμό του, ο κανονισμός προέβλεψε τη σύσταση ασφάλειας, αποκαλούμενης « ασφάλεια μεταποιήσεως » και θέσπισε σύστημα ελέγχου που ασκείται από της εξόδου του βουτύρου από την αποθήκη μέχρι και την τελική μεταποίησή του . Κατά το άρθρο 18, παράγραφος 2, η ασφάλεια δεν ελευθερώνεται, εκτός περιπτώσεως ανώτερης βίας, παρά μόνο για τις ποσότητες, για τις οποίες ο υπερθεματιστής προσκομίζει την απόδειξη ότι οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στο άρθρο 6 έχουν τηρηθεί, κυρίως δε ότι η μεταποίηση έγινε εντός της προθεσμίας των έξι μηνών από την ημερομηνία της παραλαβής . H απόδειξη συνίσταται καταρχάς στο αποκαλούμενο έντυπο T5 που προβλέπει ο κανονισμός 2315/69 .
5 Το άρθρο 19, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού ορίζει ότι « στις άλλες περιπτώσεις που δεν μπορούν να θεωρηθούν ως περιπτώσεις ανώτερης βίας και στις οποίες ... η υπέρβαση της προθεσμίας δεν υπερβαίνει συνολικά τις 30 ημέρες και ... δεν οφείλεται σε βαριά αμέλεια η καταπίπτουσα ασφάλεια ανέρχεται σε 2 μόνο λογιστικές μονάδες ανά τόνο και ημέρα υπερβάσεως των προκαθορισμένων προθεσμιών », υπό την προϋπόθεση πάντως ότι σχετική αίτηση « υποβλήθηκε στον ενδιαφερόμενο οργανισμό παρεμβάσεως εντός προθεσμίας 30 ημερών από την ημερομηνία λήξεως της σχετικής προθεσμίας » .
6 Εν προκειμένω, πωλήθηκε ποσότητα βουτύρου, που αγοράστηκε μετά τη μεταποίησή σε συμπυκνωμένο βούτυρο στο Βέλγιο, στην αγγλική εταιρία Ernest George Ltd . και μεταπωλήθηκε από αυτή στον αγγλικό όμιλο J . Lyons Maid ο οποίος, με τη σειρά του, μεταπώλησε την ποσότητα αυτή στη θυγατρική του εταιρία Lyons Maid .
7 Στο δεύτερο έντυπο T5 που εξέδωσε το βελγικό τελωνείο, κατόπιν εξαγωγής στο Ηνωμένο Βασίλειο στις 22 Οκτωβρίου 1975, προστέθηκε σημείωση από το βρετανικό τελωνείο που πιστοποιούσε ότι το βούτυρο χρησιμοποιήθηκε σύμφωνα με τον προορισμό του στις 8 Απριλίου 1976 . Υπό τις περιστάσεις αυτές, ο OBEA ελευθέρωσε, την 31η Μα ΐου 1976, το αντίστοιχο τμήμα της ασφάλειας .
8 O OBEA κατόπιν ελέγχου που διενέργησαν οι υπηρεσίες του ΕΓΤΠΕ σ’ αυτόν, με έγγραφο της 13ης Οκτωβρίου 1977, αξίωσε την κατάπτωση της ασφάλειας λόγω του ότι το βούτυρο δεν χρησιμοποιήθηκε παρά τρεις εβδομάδες μετά τη λήξη της προθεσμίας των έξι μηνών .
9 H επιχείρηση Corman απάντησε στον OBEA ότι οι βρετανοί αντισυμβαλλόμενοί της την είχαν διαβεβαιώσει ότι ο αρμόδιος βρετανός τελωνειακός είχε επιτρέψει προφορικά την παράταση της προθεσμίας . Παράλληλα, υποστήριξε ότι το βούτυρο χρησιμοποιήθηκε αρκετές ημέρες πριν από τις 8 Απριλίου 1976 και, εν πάση περιπτώσει, εντός της προθεσμίας των έξι μηνών που επιβάλλει το προαναφερόμενο άρθρο 6 .
10 Εξάλλου, η επιχείρηση Corman, με επιστολή της 26ης Δεκεμβρίου 1977, ζήτησε από τον OBEA να της χορηγηθεί το ευεργέτημα του προαναφερόμενου άρθρου 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 232/75 . O OBEA, με έγγραφο της 10ης Ιανουαρίου 1978 αρνήθηκε να κάνει δεκτή την αίτηση αυτή . Τελικά, στις 18 Ιουνίου 1979, προσέφυγε κατά της επιχείρησης Corman ενώπιον του tribunal de commerce των Βρυξελλών ζητώντας να καταδικαστεί η επιχείρηση να του καταβάλει το ποσό της ασφάλειας, επαυξημένο κατά τους νόμιμους τόκους και τόκους υπερημερίας .
11 Ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, η Corman υποστήριξε ότι ανέλαβε το βούτυρο στις 10 Οκτωβρίου 1975 και, επομένως, η ημερομηνία αυτή συνιστά την αφετηρία της προθεσμίας των έξι μηνών και ότι, συνεπώς, το βούτυρο χρησιμοποιήθηκε, εν πάση περιπτώσει, πριν από τη λήξη της προθεσμίας αυτής· υποστήριξε εξάλλου ότι ο αρμόδιος βρετανός τελωνειακός χορήγησε παράταση· επίσης προέβαλε ότι επέδειξε κάθε επιμέλεια διότι, προληπτικά, περιέλαβε στη σύμβασή της πωλήσεως ως τελευταία ημερομηνία χρησιμοποιήσεως του βουτύρου την 23η Φεβρουαρίου 1976, ημερομηνία κατά πολύ προγενέστερη από τη λήξη της προθεσμίας των έξι μηνών .
12 Υπό τις περιστάσεις αυτές, το tribunal de commerce των Βρυξελλών ανέβαλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως και ζήτησε από το Δικαστήριο να αποφανθεί προδικαστικώς επί των ακολούθων ερωτημάτων :
« 1 ) Πώς πρέπει να ερμηνευτεί η έννοια ‛‛ ημερομηνία αναλήψεως ’’ που περιέχεται στο άρθρο 6, στοιχείο δ ), του κανονισμού 232/75 ; Πρόκειται για την ημερομηνία της πραγματικής ανάληψης, όπως αναγράφεται στο παραστατικό εισαγωγής T5 από το τελωνείο αναχωρήσεως σύμφωνα με τις επιταγές του παραρτήματος III, I ββ ;
2 ) Μπορεί να θεωρηθεί ως περίπτωση ανώτερης βίας υπό την έννοια των άρθρων 18 και 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 232/75 η έγκριση παρατάσεως προθεσμίας που χορηγήθηκε στον τελικό μεταποιητή από τον υπεύθυνο των αρμοδίων τελωνείων για την επαλήθευση της τελικής μεταποίησης του βουτύρου και για την αναγραφή της τελικής ημερομηνίας χρησιμοποιήσεως στο παραστατικό εξαγωγής T5 ; Έχοντας υπόψη τα σχετικά στοιχεία στην προκειμένη υπόθεση :
— ο υπερού η κατακύρωση είχε επιβάλει στους αντισυμβαλλομένους του την τήρηση μιας προθεσμίας προηγούμενης της κατά νόμο τελευταίας ημερομηνίας μεταποιήσεως για να είναι βέβαιος ότι η τελική μεταποίηση θα πραγματοποιηθεί εγκαίρως·
— ο τελικός μεταποιητής του βουτύρου θα είχε μεταβάλει τα προγράμματά του παραγωγής αν ο υπεύθυνος αρμόδιος τελωνειακός δεν τον είχε διαβεβαιώσει ότι ήταν αρμόδιος για να εγκρίνει προφορικά παράταση της προθεσμίας .
3 ) Το άρθρο 19, παράγραφος 2, εδάφιο 2, του κανονισμού 232/75 είναι έγκυρο ενόψει των αρχών της αναλογικότητας κατά το μέτρο που η εφαρμογή του εξαρτάται από την προϋπόθεση καταθέσεως αιτήσεως παρατάσεως της προθεσμίας μεταποιήσεως εντός 30 ημερών ; »
Επί του πρώτου ερωτήματος
13 Το πρώτο ερώτημα θέτει δύο ζητήματα : αφενός, το ζήτημα της ερμηνείας της έννοιας της « ημερομηνίας αναλήψεως » και, αφετέρου, το ζήτημα των σχετικών αποδεικτικών μέσων .
14 Όσον αφορά το πρώτο ζήτημα, πρέπει πρώτον να υπομνηστεί η διαδικασία πωλήσεως του βουτύρου, που γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 232/75 .
15 Σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές, κάθε διαγωνιζόμενος ενημερώνεται αμέσως για το αποτέλεσμα του διαγωνισμού ( άρθρο 11, παράγραφος 1 ), εν συνεχεία καταβάλλει, για κάθε ποσότητα που επιθυμεί να παραλάβει, το ποσό που αντιστοιχεί στην προσφορά του ( άρθρο 11, παράγραφος 2 ) και συνιστά την ασφάλεια μεταποιήσεως ( άρθρο 11, παράγραφος 1 ), της οποίας το ύψος, σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 2, καθορίζεται αφού ληφθεί υπόψη η διαφορά μεταξύ της αγοραίας τιμής βουτύρου και των ελαχίστων τιμών του διαγωνισμού .
16 Το άρθρο 13, παράγραφος 1, προβλέπει ότι μετά την καταβολή του ποσού της προσφοράς και τη σύσταση της ασφάλειας « ο οργανισμός παρεμβάσεως εκδίδει δελτίο παραλαβής το οποίο αναφέρει : α )..., β )..., γ ) το χρονικό όριο αναλήψεως του βουτύρου ... » . H παράγραφος 2 του ίδιου άρθρου έχει ως εξής : « O υπερθεματιστής, εντός προθεσμίας 30 ημερών από την πληροφόρηση που αναφέρει το άρθρο 11, παράγραφος 1, αναλαμβάνει το βούτυρο που του κατακυρώθηκε . H ανάληψη μπορεί να γίνει τμηματικά . Εκτός περιπτώσεως ανώτερης βίας, αν ο υπερθεματιστής δεν αναλάβει το βούτυρο εντός της οριζόμενης προθεσμίας, η πώληση καταγγέλλεται για τις απομένουσες ποσότητες » .
17 Με τις παρατηρήσεις που κατέθεσε στο Δικαστήριο, η εταιρία Corman προβάλλει ότι, σύμφωνα με το πνεύμα της κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως και για να δοθεί στη ρύθμιση αυτή πρακτική αποτελεσματικότητα, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνο η ημερομηνία της πραγματικής αναλήψεως, δηλαδή η ημερομηνία της πραγματικής εξόδου του εμπορεύματος από τα αποθέματα παρεμβάσεως και η περιέλευσή του στην κατοχή του υπερθεματιστή, όπως η ημερομηνία αυτή αναφέρεται εν προκειμένω στο T5 εισαγωγής του τελωνείου αναχωρήσεως .
18 Αντίθετα, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η ημερομηνία αναλήψεως είναι αυτή που αναφέρεται στο δελτίο παραλαβής και όχι μεταγενέστερη ημερομηνία . Αν γινόταν δεκτή εν προκειμένω η άποψη της επιχείρησης Corman, η οποία θεωρεί ως « ημερομηνία αναλήψεως » τη 10η Οκτωβρίου 1975, που αναφέρεται στο έντυπο T5 ως « ημερομηνία αναχωρήσεως », η πώληση έπρεπε να είχε ακυρωθεί λόγω του ότι ο υπερθεματιστής δεν ανέλαβε το βούτυρο εντός της προθεσμίας των 30 ημερών, αφότου πληροφορήθηκε το αποτέλεσμα του διαγωνισμού, όπως ορίζει το προαναφερθέν άρθρο 13, και επομένως το γαλλικό τελωνείο δεν έπρεπε να εκδώσει τα αντίστοιχα έντυπα T5 . Εν πάση περιπτώσει, η αναγραφή της « ημερομηνίας αναχωρήσεως » στο έντυπο T5 δεν είναι ικανή, κατά την Επιτροπή, να αφαιρέσει την αποδεικτική δύναμη των άλλων εγγράφων, ορισμένα από τα οποία υπογράφηκαν από την Corman και αναφέρουν τη 19η Σεπτεμβρίου 1975 ως ημερομηνία αναλήψεως .
19 O OBEA υποστήριξε με τις προφορικές του παρατηρήσεις χωρίς άλλη διευκρίνιση, ότι η ημερομηνία αναλήψεως είναι η ημερομηνία μεταβιβάσεως της κυριότητας του βουτύρου . Το ζήτημα αυτό στερείται, εν πάση περιπτώσει, πρακτικού ενδιαφέροντος εν προκειμένω, εφόσον, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 13 του κανονισμού 232/75 η ανάληψη έπρεπε να πραγματοποιηθεί το αργότερο εντός 30 ημερών από την πληροφόρηση του αποτελέσματος του διαγωνισμού, η οποία έγινε στις 19 Αυγούστου 1975 . Έτσι, η ημερομηνία ενάρξεως της προθεσμίας είναι η 19η Σεπτεμβρίου 1975 και η λήξη της στις 19 του επομένου Μαρτίου . Επομένως, η μεταποίηση του βουτύρου έγινε, εν πάση περιπτώσει, εκπρόθεσμα .
20 Πρέπει να γίνει δεκτό ότι από τις παραπάνω διατάξεις προκύπτει ότι, σύμφωνα με την κανονική εξέλιξη της διαδικασίας, η ημερομηνία αναλήψεως είναι η ημερομηνία της πραγματικής παραλαβής της αντίστοιχης ποσότητας του βουτύρου και ότι η παραλαβή αυτή πρέπει να γίνει μέχρι την τελευταία ημερομηνία που αναφέρει στο δελτίο παραλαβής . Εξάλλου, οι εν λόγω διατάξεις καθορίζουν την τελευταία ημερομηνία : 30 ημέρες το αργότερο, αφότου ο υπερού η κατακύρωση πληροφορήθηκε το αποτέλεσμα του διαγωνισμού . Μετά την ημερομηνία λήξεως ή την τελευταία ημερομηνία, η πώληση καταγγέλεται για τις απομένουσες ποσότητες .
21 Πάντως, φαίνεται ότι εν προκειμένω ο αρμόδιος οργανισμός δεν κατάγγειλε την πώληση αλλά, αντίθετα, επέτρεψε στην υπερού η κατακύρωση να παραλάβει ορισμένες ποσότητες βουτύρου που πωλήθηκαν μετά την ημερομηνία λήξεως ή την τελευταία ημερομηνία . Επομένως, τίθεται το ζήτημα αν στις περιπτώσεις αυτές η αφετηρία της προθεσμίας των έξι μηνών, υπό την έννοια του προαναφερόμενου άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο δ ), πρέπει να είναι όχι η ημερομηνία της πραγματικής παραλαβής, αλλά η ημερομηνία λήξεως ή η τελευταία ημερομηνία κατά την οποία έπρεπε το αργότερο να γίνει η παραλαβή .
22 Στο ερώτημα αυτό προσήκει αρνητική απάντηση . O σκοπός της προαναφερόμενης διατάξεως είναι να δοθεί στον υπερού η κατακύρωση σύντομη αλλά πλήρης προθεσμία για να μπορέσει να πραγματοποιήσει τη μεταποίηση του βουτύρου . H προθεσμία αυτή των έξι μηνών, συνδεόμενη με τον έλεγχο της σύμφωνης με τον επιβαλλόμενο προορισμό χρησιμοποιήσεως του βουτύρου, πρέπει, επομένως, να έχει ως αφετηρία, σε κάθε περίπτωση, την ημερομηνία της πραγματικής παραλαβής του βουτύρου .
23 Όσον αφορά την απόδειξη της ημερομηνίας αυτής, σε περιπτώσεις όπως η προκειμένη, πρέπει δυνάμει του άρθρου 18, παράγραφος 2, στοιχείο δ ), του κανονισμού 232/75, να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το έντυπο T5 . Πάντως, αν το έντυπο αυτό δεν αναγράφει την εν λόγω ημερομηνία ή αν αυτή δεν προκύπτει σαφώς, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να προστρέξει στα άλλα έγγραφα της δικογραφίας .
24 Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι η ημερομηνία αναλήψεως, από την οποία αρχίζει υπό την έννοια του άρθρου 6 του κανονισμού 232/75 η προθεσμία των έξι μηνών, είναι η ημερομηνία της πραγματικής παραλαβής του αγορασθέντος βουτύρου . H ημερομηνία αυτή, στην περίπτωση του άρθρου 18, παράγραφος 2, στοιχείο δ ), του κανονισμού 232/75 της Επιτροπής, είναι η ημερομηνία που αναγράφεται στο έγγραφο T5 ή, ελλείψει τέτοιας αναγραφής ή σε περίπτωση αμφιβολίας, σε άλλα έγγραφα του φακέλου της συγκεκριμένης υπόθεσης .
Επί του δευτέρου ερωτήματος
25 H εταιρία Corman υποστηρίζει με τις παρατηρήσεις της ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η έννοια της ανώτερης βίας στο κοινοτικό δίκαιο στον τομέα της γεωργίας δεν περιορίζεται στην απόλυτη αδυναμία, αλλά αναφέρεται επίσης στις εξαιρετικές περιστάσεις άσχετες προς τον επιχειρηματία, οι οποίες επήλθαν παρά το γεγονός ότι ο τελευταίος έλαβε όλες τις προφυλάξεις που λογικά αναμένονται από ένα σώφρονα και επιμελή επιχειρηματία . Εν προκειμένω, η Corman περιέλαβε στις συμβάσεις της την υποχρέωση τηρήσεως του κανονισμού 232/75 και, προληπτικά ανέγραψε στα τιμολόγιά της πρότερη ημερομηνία, την 23η Φεβρουαρίου 1976, ως τελευταία ημερομηνία μεταποιήσεως, επιπλέον δε παρακολουθούσε το εμπόρευμα καθημερινά μέσω τηλεφωνικών επαφών με το βρετανό αγοραστή Erneste George Ltd . Κατά την Corman εξάλλου, ο επιχειρηματίας θεμιτώς δικαιούται να εμπιστεύεται τις τελωνειακές υπηρεσίες, εφόσον όλο το σύστημα στηρίζεται στην παρέμβασή τους . Επομένως, η εμπιστοσύνη στην ερμηνεία της εφαρμοστέας κανονιστικής ρυθμίσεως που έδωσαν οι αρμόδιες αυτές υπηρεσίες, συνιστά για το σώφρονα και επιμελή επιχειρηματία περίπτωση ανώτερης βίας .
26 Κατά την Επιτροπή, οι περιστάσεις που επικαλείται η Corman δεν συνιστούν περίπτωση « ανώτερης βίας », όπως γίνεται δεκτή από τη νομολογία του Δικαστηρίου, κυρίως στην απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 1979 ( Milch-, Fett- und Eierkontor, 42/79, Rec . σ . 3703, 3716 ). H Επιτροπή προβάλλει ότι η συμπεριφορά ενός επιχειρηματία, εκτός του υπερού η κατακύρωση, που συμμετέσχε στη μεταποίηση του βουτύρου δεν μπορεί να συνιστά περίπτωση ανώτερης βίας που αποδεσμεύει τον υπερού η κατακύρωση από τις υποχρεώσεις του . Εξάλλου, η Corman έπρεπε να γνωρίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 19, παράγραφος 2, εναπόκειτο μόνο στο βελγικό οργανισμό παρεμβάσεως να αποφανθεί επί της αιτήσεως παρατάσεως της προθεσμίας .
27 O OBEA ανέπτυξε προφορικές παρατηρήσεις υπό το ίδιο πνεύμα . Θεωρεί ότι ο σώφρων και επιμελής έμπορος δεν αρκείται στην προφορική έγκριση που έδωσε ένας τελωνειακός υπάλληλος, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι ο ισχυρισμός αυτός δεν επιβεβαιώνεται από κανένα στοιχείο της δικογραφίας .
28 Πρέπει σχετικά να υπομνηστεί ότι όπως έκρινε ήδη το Δικαστήριο με την ίδια αυτή προαναφερόμενη απόφαση, η οποία εκδόθηκε επί κανονιστικής ρυθμίσεως της οποίας οι σκοποί και οι διατάξεις εμφανίζουν ομοιότητες με τον κανονισμό 232/75, ως ανώτερη βία νοείται η απόλυτη αδυναμία που οφείλεται σε εξαιρετικές περιστάσεις, άσχετες προς τον αγοραστή του βουτύρου από αποθέματα και οι συνέπειες της οποίας δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν παρά μόνο με εξαιρετικές θυσίες παρά κάθε επιδειχθείσα επιμέλεια .
29 Υπό το πνεύμα αυτό πρέπει να γίνει δεκτό ότι το γεγονός ότι ο μεταγενέστερος αγοραστής ή ο τελικός καταναλωτής του βουτύρου από αποθέματα υπερέβη την προθεσμία διότι εμπιστεύτηκε έναν τελωνειακό, ο οποίος δήλωσε ότι είναι αρμόδιος να χορηγήσει παράταση της προθεσμίας και, έτσι, δεν μετέβαλε το χρονοδιάγραμμά του παραγωγής για να τηρήσει την προθεσμία, είναι γεγονός άσχετο προς τον υπερθεματιστή, αλλά δεν συνιστά γι’ αυτόν απόλυτη αδυναμία « της οποίας οι συνέπειες δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν παρά μόνο με εξαιρετικές θυσίες παρά κάθε επιδειχθείσα επιμέλεια » . Πράγματι, ο επιμελής επιχειρηματίας υπέρ του οποίου έγινε η κατακύρωση μπορεί να χρησιμοποιήσει πολλά μέσα όπως, για παράδειγμα, να απαιτήσει ασφάλεια ή να περιλάβει ρήτρα αποζημιώσεως στη σύμβαση πωλήσεως, για να αποφύγει τη μη τήρηση από τους μεταγενέστερους αγοραστές των υποχρεώσεών τους .
30 Σχετικά, πρέπει να τονιστεί ότι ρήτρα, την οποία περιέλαβε προληπτικώς ο υπερού η κατακύρωση στη σύμβαση πωλήσεως, όπως αυτή που περιέχεται στο ερώτημα του εθνικού δικαστηρίου, δεν εξαντλεί όλα τα δυνατά μέτρα προφυλάξεως κατά του ενδεχομένου να μην τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους οι μεταγενέστεροι αγοραστές .
31 Επομένως, στο δεύτερο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι δεν συνιστά περίπτωση ανώτερης βίας, υπό την έννοια των άρθρων 18 και 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 232/75, έναντι αυτού στον οποίο κατακυρώθηκε βούτυρο από αποθέματα, το γεγονός ότι μεταγενέστερος αγοραστής εμπιστεύθηκε τον αρμόδιο τελωνειακό υπεύθυνο για την επαλήθευση της τελικής μεταποίησης του βουτύρου και την αναγραφή της τελευταίας ημερομηνίας χρησιμοποιήσεως στο T5 εξαγωγής, ο οποίος του είχε χορηγήσει παράταση προθεσμίας μεταποιήσεως .
Επί του τρίτου ερωτήματος
32 H εταιρία Corman εκκινεί από τη σκέψη ότι το άρθρο 19, παράγραφος 2, εδάφιο 2, προβλέπει δύο προθεσμίες : μια πρώτη προθεσμία 30 ημερών επιπλέον της προθεσμίας μεταποιήσεως των 6 μηνών και μια δεύτερη προθεσμία 30 ημερών για την υποβολή αιτήσεως από την ημερομηνία λήξεως της πρώτης προθεσμίας . Προβάλλει δε ότι το άρθρο 19, παράγραφος 2, εδάφιο 2, του κανονισμού δεν είναι έγκυρο έναντι της αρχής της αναλογικότητας, διότι η δεύτερη προθεσμία, για την υποβολή της αίτησης παρατάσεως, είναι εξαιρετικά σύντομη σε σχέση με τον καθαρά διοικητικό της στόχο και τις σοβαρότατες συνέπειες από την υπέρβασή της . H Corman θεωρεί ότι το Δικαστήριο, το οποίο έκρινε έγκυρο το εδάφιο αυτό με την απόφαση της 23ης Φεβρουαρίου 1983 ( Fromancais, 66/82, Συλλογή σ . 395 ), δεν αποφάνθηκε επί του σημείου αυτού, αλλά μόνο επί του ζητήματος της υπέρβασης της πρώτης προθεσμίας των 30 ημερών .
33 Αντίθετα, η Επιτροπή εκκινεί από την ιδέα ότι η διάταξη αυτή δεν προβλέπει παρά μια μόνο προθεσμία 30 ημερών, η οποία είναι συγχρόνως πρόσθετη προθεσμία μεταποιήσεως και προθεσμία για την υποβολή της αίτησης . Θεωρεί δε ότι το Δικαστήριο έδωσε ήδη απάντηση επί του ερωτήματος που υπέβαλε το παραπέμπον δικαστήριο, αποφαινόμενο με την προαναφερθείσα απόφαση, υπέρ του κύρους της εν λόγω διατάξεως . Εν πάση περιπτώσει, οι σκέψεις που υπαγόρευσαν την απάντηση του Δικαστηρίου στην υπόθεση αυτή ισχύουν και στην υπό κρίση υπόθεση, δεδομένου ότι οι διατάξεις του άρθρου 19 στο σύνολό τους έχουν ως σκοπό να εμποδίσουν αυτούς προς τους οποίους κατακυρώθηκε το βούτυρο που πωλήθηκε σε μειωμένη τιμή να δημιουργήσουν αποθέματα για κερδοσκοπικούς σκοπούς . H Επιτροπή εξάλλου προβάλλει ότι, ανεξαρτήτως του καθαρά διοικητικού συμφέροντος να διατηρηθεί εντός ορισμένων ορίων η επιβάρυνση που συνεπάγονται για τη διοίκηση οι επαληθεύσεις, θα πρέπει η κατάπτωση της ασφάλειας σε περίπτωση υπερβάσεως της πρόσθετης προθεσμίας των 30 ημερών να θεωρηθεί ως αναπόσπαστο στοιχείο της υποχρέωσης μεταποιήσεως .
34 O OBEA συνηγορεί επίσης με τις προφορικές του παρατηρήσεις υπέρ του κύρους της διάταξης αυτής . Σχετικά, θεωρεί ότι τα επιχειρήματα της εταιρίας Corman αντιφάσκουν ειδικότερα προς το άρθρο 10 του κανονισμού 232/75, το οποίο επιβάλλοντας το αμεταβίβαστο των υποχρεώσεων του υπερού η κατακύρωση, τον υποχρεώνει να επαγρυπνεί και να είναι ενήμερος για την κανονική μεταποίηση του βουτύρου από τους μεταγενέστερους αγοραστές εντός της επιβαλλόμενης προθεσμίας . Επιπλέον, η προθεσμία αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως καθαρά διοικητική προθεσμία· έχει καθοριστεί για την πραγματοποίηση της μεταποιήσεως τόσο προς το συμφέρον του υπερού η κατακύρωση, όσο και προς το συμφέρον της διοίκησης .
35 Πρέπει πρώτον να τονιστεί ότι το εν λόγω άρθρο δεν προβλέπει παρά μια μόνο προθεσμία 30 ημερών, η οποία συνιστά παράταση της εξάμηνης προθεσμίας μεταποιήσεως . Ορίζει ότι η αίτηση με την οποία επιδιώκεται το ευεργέτημα της μερικής κατάπτωσης της ασφάλειας, πρέπει να υποβληθεί εντός της ίδιας αυτής προθεσμίας . Το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε επί του ζητήματος αν η προθεσμία αυτή είναι αντίθετη προς την αρχή της αναλογικότητας .
36 Δεύτερον, πρέπει να υπομνηστεί ότι προκειμένου να προσδιοριστεί αν μια διάταξη κοινοτικού δικαίου είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας, προέχει, πρώτον, να εξακριβωθεί αν τα μέσα που προβλέπει για την πραγματοποίηση του επιδιωκόμενου σκοπού είναι ανάλογα με τη σπουδαιότητα του σκοπού αυτού και, δεύτερον, αν είναι αναγκαία για την επίτευξή του .
37 H διάταξη του άρθρου 19, παράγραφος 2, εδάφιο 2, που προβλέπει τη δυνατότητα κλιμακωτών συνεπειών από την υπέρβαση της προθεσμίας των έξι μηνών, εξαρτά τη δυνατότητα αυτή από την προϋπόθεση υποβολής της σχετικής αιτήσεως εντός της εν λόγω προθεσμίας . H προϋπόθεση αυτή επιβάλλεται για να διασφαλίζεται, αφενός, η επαλήθευση της διάρκειας της υπερβάσεως της εξάμηνης προθεσμίας και, αφετέρου, η σταθεροποίηση των διοικητικών καταστάσεων, στο πλαίσιο πάντοτε της καλής λειτουργίας του συστήματος του κανονισμού 232/75 .
38 Σε σχέση με το σκοπό αυτό, η εν λόγω προθεσμία δεν μπορεί να θεωρηθεί ως εξαιρετικά σύντομη . Πράγματι, δεν μπορεί να θεωρηθεί υπερβολικό το ότι επιβάλλεται στον ενδιαφερόμενο, ο οποίος υπερέβη την προθεσμία των έξι μηνών, η υποχρέωση να υποβάλει την αίτησή του εντός προθεσμίας που δεν υπερβαίνει τις 30 ημέρες .
39 Από αυτό έπεται ότι η εν λόγω προθεσμία δεν μπορεί να θεωρηθεί ως εξαιρετικά σύντομη σε σχέση με το σκοπό που επιδιώκεται με τη διάταξη του άρθρου 19, παράγραφος 2, εδάφιο 2 .
40 Επομένως, προσήκει η απάντηση ότι από την εξέταση του τρίτου ερωτήματος δεν προέκυψαν στοιχεία ικανά να επηρεάσουν το κύρος του άρθρου 19, παράγραφος 2, εδάφιο 2, του κανονισμού 232/75 .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
41 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κυρίας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το tribunal de commerce των Βρυξελλών, με απόφαση της 24ης Ιουνίου 1983, αποφαίνεται :
1 ) H ημερομηνία αναλήψεως, από την οποία αρχίζει, υπό την έννοια του άρθρου 6 του κανονισμού 232/75 της Επιτροπής, η προθεσμία των έξι μηνών, είναι η ημερομηνία της πραγματικής παραλαβής του αγορασθέντος βουτύρου . H ημερομηνία αυτή, στην περίπτωση του άρθρου 18, παράγραφος 2, στοιχείο δ ), του κανονισμού 232/75 της Επιτροπής, είναι η ημερομηνία που αναγράφεται στο έγγραφο T5 ή, ελλείψει τέτοιας αναγραφής ή σε περίπτωση αμφιβολίας, σε άλλα έγγραφα του φακέλου της συγκεκριμένης υποθέσεως .
2 ) Δεν συνιστά περίπτωση ανώτερης βίας, υπό την έννοια των άρθρων 18 και 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 232/75, έναντι αυτού στον οποίο κατακυρώθηκε βούτυρο από αποθέματα, το γεγονός ότι μεταγενέστερος αγοραστής εμπιστεύθηκε τον αρμόδιο τελωνειακό υπεύθυνο για την επαλήθευση της τελικής μεταποιήσεως του βουτύρου και την αναγραφή της τελευταίας ημερομηνίας χρησιμοποιήσεως στο T5 εξαγωγής, ο οποίος του είχε χορηγήσει παράταση προθεσμίας μεταποιήσεως .
3 ) Από την εξέταση του τρίτου ερωτήματος δεν προέκυψαν στοιχεία ικανά να επηρεάσουν το κύρος του άρθρου 19, παράγραφος 2, εδάφιο 2, του κανονισμού 232/75 .