Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ
JULIANE KOKOTT
przedstawiona w dniu 12 lutego 2026 r.(1)
Sprawy połączone C‑722/24 i C‑756/24
SIA „Elektro bizness”,
Uczestnicy:
Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija (C‑722/24)
i
Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija
przy udziale:
SIA „Jelgavas autobusu parks” (C‑756/24)
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Augstākā tiesa (Senat) [sąd najwyższy, Łotwa])
Odesłanie prejudycjalne – Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Dyrektywa (UE) 2019/944 – Artykuł 2
pkt 41 – Pojęcie linii bezpośredniej – Prawo wyboru odbiorcy – Całkowite odłączenie od sieci – Podłączenie klienta do istniejącej sieci – Przyłączenie kilku odbiorców
Spis treści
I.
Wprowadzenie
II.
Ramy prawne
A.
Prawo Unii
B.
Prawo łotewskie
III.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
A.
Sprawa C722/24, Elektro bizness
B.
Sprawa C756/24, Jelgavas autobusu parks
IV.
Ocena prawna
A.
Linia bezpośrednia jako alternatywna forma dostaw energii? (pytanie 2 w sprawie C‑722/24 oraz pytania 1 i 3 w sprawie C‑756/24)
1.
W przedmiocie rozgraniczenia pomiędzy art. 2 pkt 41 przypadek pierwszy i drugi dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej
2.
Koncepcja linii bezpośredniej w art. 2 pkt 41 przypadek drugi dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej jako alternatywa dla sieci
a)
Brzmienie art. 2 pkt 41 przypadek drugi
b)
Geneza art. 2 pkt 41
c)
Porównanie z dyrektywą w sprawie wewnętrznego rynku gazu
d)
Systematyka dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej
e)
Cele dyrektywy
1)
Liberalizacja rynku wewnętrznego energii elektrycznej
2)
Cel polegający na transformacji ekologicznej
3)
Konflikt celów z zapewnieniem przystępnych cen energii
3.
Wniosek wstępny:
B.
W przedmiocie całkowitego rozdzielenia sieci (pytanie drugie w sprawie C756/24)
C.
W przedmiocie połączenia kilku odiorców z tą samą linią (pytanie drugie w sprawie C722/24)
D.
W przedmiocie pojęcia „miejsce wytwarzania” (pytanie pierwsze w sprawie C722/24)
E.
W przedmiocie kryterium indywidualnego odbiorcy i miejsca wytwarzania (pytania pierwsze i drugie w sprawie C722/24 oraz pytanie trzecie w sprawie C756/24)
V.
Wnioski
I.      Wprowadzenie
1.        Czy linia bezpośrednia, przez którą odbiorca nabywa energię elektryczną od wytwórcy bez pośrednictwa sieci (a zatem bez uiszczenia związanych z tym kosztów), jest zastrzeżona wyłącznie dla odbiorców, którzy ze względów technicznych lub ekonomicznych nie mogą zostać podłączeni do sieci? Czy też państwa członkowskie dysponują swobodą w zakresie dopuszczania linii bezpośrednich również w innych przypadkach (np. promowanie ośrodków przemysłowych lub zdecentralizowana produkcja i dostarczanie „zielonej” energii)?
2.        Takie jest w istocie pytanie leżące u podstaw niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonego przez Augstākā tiesa (Senāts) (sąd najwyższy, Łotwa).
3.        Od czasu dyrektywy 96/92/WE(2) linia bezpośrednia jest uznanym elementem rynku wewnętrznego energii elektrycznej. W obowiązującej obecnie dyrektywie (UE) 2019/944 (zwanej dalej dyrektywą w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej)(3) została uregulowana w taki sposób, aby zapewnić zbilansowanie między bezpieczeństwem dostaw dla wszystkich odbiorców i sprawiedliwym podziałem kosztów sieci a promowaniem przemysłu i dywersyfikacją wytwarzania energii.
4.        Dwa niniejsze wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Augstākā tiesa (Senāts) (sąd najwyższy, Łotwa) umożliwiają obecnie Trybunałowi sprecyzowanie przesłanek takiej rekompensaty.
5.        Linie będące przedmiotem postępowania głównego mają na celu połączenie elektrowni z odbiorcą. Obie rozważane linie charakteryzują się jednak pewnymi szczególnymi cechami: W sprawie C‑722/24 przyjmuje się, że odbiorca zostanie przyłączony za pośrednictwem spornej linii do istniejącej linii podłączonej do sieci, za pośrednictwem której inni odbiorcy są już zaopatrywani. W sprawie C‑756/24 odbiorca jest już podłączony do sieci i zamierza w przyszłości zachować to przyłączenie jako przyłączenie rezerwowe obok spornej linii.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo Unii
6.        Artykuł 2 („Definicje”) pkt 41 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej, zawiera definicję linii bezpośredniej. Na potrzeby niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
„»linia bezpośrednia« oznacza linię elektroenergetyczną łączącą wydzielone miejsce wytwarzania z wydzielonym odbiorcą lub linię elektroenergetyczną łączącą wytwórcę z przedsiębiorstwem dostarczającym energię elektryczną w celu bezpośrednich dostaw energii do ich własnych obiektów, podmiotów zależnych i odbiorców;”
7.        Artykuł 7 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej, zatytułowany „Linie bezpośrednie”, ma następujące brzmienie:
„1.      Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki, aby umożliwić:
a)      wszystkim wytwórcom i przedsiębiorstwom dostarczającym energię elektryczną(4) na ich terytorium zaopatrywanie linią bezpośrednią ich własnych obiektów, podmiotów zależnych i odbiorców, bez poddawania ich nieproporcjonalnym procedurom administracyjnym lub nakładania nieproporcjonalnych kosztów;
b)      zaopatrywanie, indywidualnie lub wspólnie, linią bezpośrednią wszystkich odbiorców na ich terytorium przez wytwórców i przedsiębiorstwa dostarczające energię elektryczną.
2.      Państwa członkowskie określają kryteria dotyczące przyznawania zezwoleń na budowę linii bezpośrednich na ich terytorium. Kryteria te muszą być obiektywne i niedyskryminacyjne.”
3.      Możliwość dostawy energii elektrycznej linią bezpośrednią, o której mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, nie wpływa na możliwość zawierania umów na dostawy energii elektrycznej zgodnie z art. 6..
4.      Państwa członkowskie mogą uzależnić wydanie zezwolenia na budowę linii bezpośredniej od odmowy dostępu do sieci, w stosownym przypadku na podstawie art. 6, lub od wszczęcia procedury rozstrzygania sporów zgodnie z art. 60.
5.      Państwa członkowskie mogą odmówić udzielenia zezwolenia na linię bezpośrednią, jeśli udzielenie takiego zezwolenia naruszyłoby stosowanie przepisów dotyczących obowiązków użyteczności publicznej, o których mowa w art. 9. Odmowa musi być należycie uzasadniona.”
B.      Prawo łotewskie
8.        Artykuł 1
pkt 29 Elkenerăijas tirgus likums (zwanej dalej „ustawą o rynku energii elektrycznej”) z dnia 5 maja 2017 r.
definiuje linię bezpośrednią jako:
„linia bezpośrednia” oznacza linię elektroenergetyczną łączącą wydzielone miejsce wytwarzania energii elektrycznej z wydzielonym odbiorcą lub linię elektroenergetyczną łączącą wydzielonego wytwórcę energii elektrycznej ze sprzedawcą dostarczającym energię elektryczną bezpośrednio do instalacji będących jego własnością lub będących w jego posiadaniu, do podmiotów zależnych i jego własnych odbiorców;”
9.        Artykuł 25 ustawy o rynku energii elektrycznej, zatytułowany „Budowa linii”, stanowi w ust. 2 i w ust. 3 pkt 1:
„(2)      Operator systemu dystrybucyjnego ma prawo do budowy linii dystrybucyjnej na obszarze objętym jego koncesją.
(3)      Osoba inna niż operator systemu dystrybucyjnego jest uprawniona do budowy linii dystrybucyjnej na obszarze objętym koncesją operatora systemu dystrybucyjnego, jeżeli budowana linia jest:
1.      linią bezpośrednią;”
10.      Artykuł 26 ustawy o rynku energii elektrycznej, zatytułowany „Linia bezpośrednia”, stanowi:
1.      Wytwórca jest uprawniony do zaopatrywania w energię elektryczną odbiorców lub do własnych instalacji przyłączonych za pośrednictwem linii bezpośredniej.
2.      Zezwolenie na wykonanie przyłączenia za pośrednictwem linii bezpośredniej wydaje organ regulacyjny.
Organ regulacyjny ustanawia obiektywne i jednolite kryteria, zgodnie z którymi wydawane jest zezwolenie na wykonanie przyłączenia za pośrednictwem linii bezpośredniej.”
III. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
A.      Sprawa C‑722/24, Elektro bizness
11.      Spółka Elektro bizness eksploatuje elektrociepłownię kogeneracyjną. Jest ona nie tylko właścicielem tej elektrowni, lecz również przyłączonego do niej gazociągu lądowego (zwanej dalej: „istniejącą linią”) o długości 7,6 km, za pomocą której dokonuje się przesyłu 20
Kilowolt energii elektrycznej. Istniejąca linia była już własnością spółki Elektro bizness przed wejściem w życie łotewskiej ustawy o rynku energii elektrycznej w 2005 r. Za pomocą tej linii spółka Elektro bizness przesyła energię elektryczną do sieci spółki akcyjnej Sadales tīkls. Ponadto wykorzystuje ona istniejącą linię do dostarczania energii elektrycznej sześciu odbiorcom przemysłowym bez pośrednictwa sieci
Sadales tīkls.
12.      W 2021 r. spółka Elektro bizness zwróciła się do Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija, komisji regulacyjnej ds. usług publicznych (zwanej dalej: „komisją regulacyjną”), o wydanie zezwolenia na budowę linii bezpośredniej. Planowana linia miała łączyć instalację odbiorcy o długości 400 metrów z istniejącą linią i umożliwiać spółce Elektro bizness dostarczanie energii elektrycznej odbiorcom bez pośrednictwa sieci Sadales tīkls.
13.      Decyzją nr 65 z dnia 10 czerwca 2021 r. komisja regulacyjna odmówiła wydania spółce Elektro bizness zezwolenia na budowę linii bezpośredniej. Swoją decyzję uzasadniła tym, że planowana linia nie była linią bezpośrednią. Ponieważ istniejącej linii nie można uznać za część „miejsca produkcji”, planowana linia nie wiąże żadnego odbiorcy z konkretnym miejscem wytwarzania.
14.      Spółka Elektro bizness wniosła zatem skargę do Administratīvā apgabaltiesa (regionalnego sądu administracyjnego, Łotwa), który ją oddalił. Sąd ten podzielił opinię komisji regulacyjnej, że istniejącej linii nie można uznać za część zakładu produkcyjnego, ponieważ nie jest ona wykorzystywana do produkcji, lecz do przesyłu wytworzonej energii elektrycznej. W związku z tym odbiorca nie jest bezpośrednio połączony z elektrownią.
15.      Spółka Elektro bizness zaskarżyła tę decyzję do Augstākā tiesa (Senāts) (sądu najwyższego), podnosząc, że istniejąca linia stanowi integralną część zakładu elektrowni, a zatem należy ją uznać za część miejsca produkcji. Celem budowy linii bezpośredniej jest umożliwienie producentowi energii elektrycznej zaopatrywania się bezpośrednio w wyprodukowaną energię dla odbiorcy bez pośrednictwa sieci.
16.      W tych okolicznościach Augstākā tiesa (Senāts) (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„Czy dla celów art. 2 pkt 41 [dyrektywy o rynku wewnętrznym energii elektrycznej]:
1.      użyte w tym przepisie pojęcie
»wydzielone miejsca wytwarzania«
należy rozumieć w ten sposób, że obejmuje ono również będącą własnością wytwórcy linię elektroenergetyczną połączoną z instalacją wytwarzającą energię elektryczną, która to linia jest przeznaczona do przesyłu wytworzonej energii elektrycznej i wykracza poza miejsce położenia (adres pocztowy) instalacji wytwarzającej energię elektryczną?
2.      definicja linii bezpośredniej, o której mowa w tym przepisie, obejmuje linię elektroenergetyczną, która łączy odbiorcę z miejscem wytwarzania energii elektrycznej (elektrociepłownią) poprzez połączenie z już zbudowaną linią elektroenergetyczną, będącą własnością wytwórcy i przeznaczoną do przesyłu energii elektrycznej, jeżeli w rezultacie zapewniona zostaje dostawa energii elektrycznej od wytwórcy do odbiorcy bez pośrednictwa sieci operatora systemu dystrybucyjnego? Czy na odpowiedź na to pytanie miałaby wpływ okoliczność, że już zbudowana linia elektroenergetyczna, będąca własnością wytwórcy i przeznaczona do przesyłu energii elektrycznej, z którą zostałaby połączona linia, która ma zostać zbudowana w celu przyłączenia nowego odbiorcy, jest już wykorzystywana w celu dostarczania energii elektrycznej do innych odbiorców?”
B.      Sprawa C‑756/24, Jelgavas autobusu parks
17.      Spółka Jelgavas autobusu parks prowadzi działalność w zakresie lokalnego przewozu osób. Korzysta ona z autobusów miejskich napędzanych wodorem i jest właścicielem instalacji wodorowej. Instalacja ta jest obecnie podłączona do sieci operatora Sadales tīkls.
18.      W marcu 2021 r. spółka Jelgavas autobusu parks złożyła do komisji regulacyjnej wniosek o zezwolenie na budowę linii o długości 6,5 km łączącej jej instalację wodorową z elektrownią biomasy SIA Gren Latvija. Spółka Jelgavas autobusu parks pragnie zaopatrywać się w energię elektryczną bezpośrednio u Gren Latvija, w szczególności w celu zmniejszenia kosztów związanych ze zwiększeniem zdolności przyłączeniowej. Spółka Jelgavas autobusu parks pragnie zachować przyłączenie do sieci po wybudowaniu planowanej linii wyłącznie jako połączenie rezerwowe. Dopóki kupuje ona energię elektryczną za pośrednictwem linii bezpośredniej, nie ma potrzeby nabywania energii elektrycznej z sieci.
19.      Orzeczeniem z dnia 4 listopada 2021 r. organ regulacyjny oddalił ten wniosek. Zdaniem komisji nie można udzielić zezwolenia na budowę „linii bezpośredniej”, ponieważ spółka Jelgavas autobusu parks nie może być uważana za „wydzielonego odbiorcę”. Operator sieci mógł bowiem upewnić się, że spółka Jelgavas autobusu parks będzie zaopatrywana po rozsądnych kosztach nawet w przypadku zwiększenia zdolności. Budowa linii bezpośredniej jest tylko wówczas dopuszczalna, jeżeli istnieje uzasadnienie techniczne i ekonomiczne. Spółka Jelgavas autobusu parks zaskarżyła tę odmowę do Administratīvā apgabaltiesa (regionalnego sądu administracyjnego).
20.      Administratīvā apgabaltiesa (regionalny sąd administracyjny) uwzględnił tę skargę. Z ram prawnych nie wynika, że celem budowy linii bezpośrednich jest zapewnienie dostaw energii elektrycznej jedynie tym odbiorcom, którzy nie mają możliwości, bądź posiadają ograniczone możliwości otrzymywania niezbędnej energii elektrycznej z sieci energii elektrycznej. Prawdą jest, że linia bezpośrednia zakłada rozdzielenie sieci. Tymczasem spółka Jelgavas autobusu parks złożyła oświadczenie, zgodnie z którym podczas korzystania z linii bezpośredniej zapewnione byłoby jej oddzielenie od sieci Sadales tīkls. Istnieje zatem wystarczające rozdzielenie.
21.      Od tego orzeczenia komisja regulacyjna złożyła skargę kasacyjną do Augstākā tiesa (Senāts) (sądu najwyższego). Sąd ten postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1.      Czy art. 7 dyrektywy [o rynku wewnętrznym energii elektrycznej] należy interpretować w ten sposób, że »linia bezpośrednia« stanowi inną formę zaopatrzenia w energię elektryczną na życzenie odbiorcy, czy też dyrektywę należy interpretować w ten sposób, że linia bezpośrednia jest dozwolona jedynie w wyjątkowych przypadkach?
2.      Czy art. 2 pkt 41 dyrektywy [o rynku wewnętrznym energii elektrycznej]
należy interpretować w ten sposób, że „linia bezpośrednia” oznacza linię elektroenergetyczną, za pośrednictwem której projektowane jest połączenie wytwórcy energii elektrycznej przyłączonego do sieci dystrybucyjnej z odbiorcą energii elektrycznej przyłączonym do sieci dystrybucyjnej, jeżeli odbiorca ten utrzyma połączenie z siecią dystrybucyjną jako połączenie rezerwowe po zbudowaniu projektowanej linii elektroenergetycznej, lecz zostanie odłączony od sieci dystrybucyjnej, dopóki wytwórca energii elektrycznej będzie dostarczał mu energię elektryczną tą linią bezpośrednią?
3.      Czy użyte w art. 2 pkt 41 dyrektywy [o rynku wewnętrznym energii elektrycznej] pojęcie „wydzielonego odbiorcy” należy rozumieć w ten sposób, że obejmuje ono jedynie tego odbiorcę, który nie został przyłączony do sieci dystrybucyjnej i któremu operator systemu dystrybucyjnego nie jest w stanie zapewnić niezbędnej mocy przyłączeniowej poprzez budowę przyłącza po rozsądnych kosztach?
22.      Postanowieniem z dnia 6 grudniu 2024 r. prezes Trybunału połączył sprawy C‑722/24, Elektro bizness i C‑756/24 Jelgavas autobusu parks do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.
23.      Komisja Regulacyjna i Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie w obu sprawach. Rząd włoski przedstawił uwagi na piśmie w sprawie C‑722/24 Elektro bizness oraz rząd austriacki w sprawie C‑756/24, Jelgavas autobusu parks. Trybunał postanowił pominąć rozprawę na podstawie art. 76 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
IV.    Ocena prawna
24.      Pięć pytań prejudycjalnych dotyczy zasadniczo dwóch grup kwestii, których analiza wymaga wykładni pojęcia linii bezpośredniej.
25.      W tym względzie należy najpierw zbadać, czy linie bezpośrednie stanowią inną formę zaopatrzenia w energię lub czy linia bezpośrednia może powstać tylko wtedy, gdy odbiorca nie może zostać podłączony do sieci ze względów technicznych lub ekonomicznych (A.) (pytanie drugie w sprawie C‑722/24 oraz pytania pierwsze i trzecie w sprawie C‑756/24). Gdyby tak było, nie byłoby potrzeby badania dodatkowej kwestii, czy połączenie rezerwowe do sieci może pozostać obok linii bezpośredniej (B.) (pytanie drugie w sprawie C‑756/24). (pytanie drugie w sprawie C‑756/24).
26.      Ponadto sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy linia bezpośrednia może być połączona tylko z jednym czy z kilkoma odbiorcami oraz jak należy rozumieć pojęcie „wydzielonego miejsca wytwarzania” (pytania pierwsze i drugie w sprawie C‑722/24 oraz pytanie trzecie w sprawie C‑756/24) (od C. do E.).
A.      Linia bezpośrednia jako alternatywna forma dostaw energii? (pytanie 2 w sprawie C‑722/24 oraz pytania 1 i 3 w sprawie C‑756/24)
27.      W pierwszej części drugiego pytania prejudycjalnego w sprawie C‑722/24 sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy decydującą cechą bezpośredniego przyłącza w rozumieniu definicji zawartej w art. 2 pkt 41 dyrektywy 2019/944 jest zapewnienie dostaw energii elektrycznej od wytwórcy do odbiorcy bez pośrednictwa sieci operatora systemu przesyłowego. Taka definicja linii bezpośredniej opierałaby się na rzeczywistej sytuacji w zakresie zaopatrzenia i byłaby niezależna od istnienia lub możliwości przyłączenia do sieci.
28.      Wyjaśnienie tej kwestii jest również konieczne w celu ustalenia, czy zaopatrzenie z pomocą linii bezpośrednich stanowi alternatywną formę zaopatrzenia w energię elektryczną, czy też jest zastrzeżone dla wyjątkowych przypadków, w których inna forma zaopatrzenia nie jest technicznie lub ekonomicznie możliwa (pytania pierwsze i trzecie w sprawie C‑756/24). Gdyby oprzeć się na braku możliwości przyłączenia, istniejący odbiorcy już przyłączeni do sieci lub nowi odbiorcy posiadający taką możliwość nie mogliby zdecydować się na zaopatrywanie się za pośrednictwem linii bezpośredniej.
29.      W art. 2 pkt 41 dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej zdefiniowano dwa przypadki linii bezpośrednich. Zgodnie z tym przepisem chodzi albo o „linię elektroenergetyczną łączącą wydzielone miejsce wytwarzania z wydzielonym odbiorcą” (pierwszy przypadek), albo o „linię elektroenergetyczną łączącą wytwórcę z przedsiębiorstwem dostarczającym energię elektryczną w celu bezpośrednich dostaw energii do ich własnych obiektów, podmiotów zależnych i odbiorców” (drugi przypadek).
30.      W pierwszej kolejności wyjaśnię, w jaki sposób należy rozróżnić te dwie sytuacje i dlaczego druga z nich ma znaczenie dla spornych linii (1). Już z tej analizy wynika, że linia bezpośrednia została pomyślana jako alternatywa dla dostaw energii elektrycznej do sieci (2.).
1.      W przedmiocie rozgraniczenia pomiędzy art. 2 pkt 41 przypadek pierwszy i drugi dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej
31.      Sformułowanie pytań prejudycjalnych stwarza wrażenie, że sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy sporne linie spełniają przesłanki pierwszego przypadku, tj. czy można je zakwalifikować jako linię „łączącą wydzielone miejsce wytwarzania z wydzielonym odbiorcą”(5).
32.      Jednakże, jak podnosi Austria w sprawie C‑756/24, w okolicznościach spraw w postępowaniach głównych powstaje pytanie, czy sporne linie nie są raczej objęte drugim przypadkiem, to znaczy liniami, które „łącz[ą] wytwórcę w celu bezpośrednich dostaw energii do ich własnych […] odbiorców.” Tak więc linia będąca przedmiotem sprawy C‑722/24 ma na celu połączenie spółki Elektro bizness z nowym odbiorcą za pośrednictwem istniejącej linii, za pomocą której obsługuje ona już sześciu innych odbiorców bez pośrednictwa sieci. Linia będąca przedmiotem sprawy C‑756/24 ma na celu połączenie spółki Jelgavas autobusu parks, mimo że jest ona już podłączona do sieci, z elektrownią biomasy Gren Latvija w celu zaopatrzenia bezpośredniego.
33.      Austria stoi w tym względzie na stanowisku, że pierwszy przypadek z art. 2 pkt 41 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej („linię elektroenergetyczną łączącą wydzielone miejsce wytwarzania z wydzielonym odbiorcą”) obejmuje jedynie tzw. „wyspy wytwarzania”. W ich przypadku zakład produkcyjny, który nie jest przyłączony do sieci, byłby powiązany z odbiorcą, który również nie jest do niego przyłączony za pośrednictwem „linii bezpośredniej”, w związku z czym oba są odizolowane od innych linii i przyłączeń do sieci. Natomiast drugi przypadek należy rozumieć w sposób szerszy i obejmuje on wszystkie przypadki, w których linię bezpośrednio wiąże wytwórcę lub dostawcę z jego własnym zakładem, spółką zależną lub klientem. Spójnik „z” użyty dwukrotnie w art. 2 pkt 41 przypadek drugi należy rozumieć jako oznaczający „lub”.
34.      Stanowisko to jest przekonujące.
35.      Prawdą jest, że brzmienie drugiego przypadku, zgodnie z którym rozpatrywaną linię „łączącą wytwórcę
z przedsiębiorstwem dostarczającym energię elektryczną w celu bezpośrednich dostaw energii do ich własnych obiektów, podmiotów zależnych i odbiorców”(6), jest mylące. Sformułowanie to użyte w większości wersji językowych(7) sugeruje bowiem na pierwszy rzut oka, że wytwórca i dostawca powinni być związani linią bezpośrednią i że wytwórca za pośrednictwem innej linii przyłączyłby się do własnych obiektów, swoich podmiotów zależnych i odbiorców. Wrażenie to wynika z użycia spójnika „z” zamiast spójnika „lub”.
36.      Jednakże względy o charakterze gramatycznym stoją na przeszkodzie takiej wykładni. Użycie liczby mnogiej („ich własnych obiektów”, „ich podmiotów zależnych”, „ich odbiorców”)(8) wyraźnie wskazuje, że chodzi odpowiednio o obiekty, podmioty zależne i odbiorców zarówno wytwórców jaki i dostawców. W związku z tym logiczne wydaje się rozumieć w tym samym zdaniu zarówno pierwsze „z” („wytwórcę z dostawcą”), jak i drugie „i” („ich własnych obiektów, podmiotów zależnych i odbiorców”) jako oznaczające „lub”. Jest bowiem oczywiste, że w tym ostatnim przypadku spójnik „i” należy rozumieć jako oznaczający „lub” („do ich własnych obiektów, podmiotów zależnych [lub] odbiorców”), ponieważ nie wszyscy wytwórcy lub dostawcy muszą posiadać zarówno obiekty (zakłady) (dodatkowe), jak i podmioty zależne i odbiorców(9).
37.      Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w argumentach o charakterze systemowym. Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej, który konkretyzuje prawo do instalacji linii bezpośredniej, przewiduje w lit. a), że państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki, aby umożliwić „wszystkim wytwórcom i przedsiębiorstwom dostarczającym energię elektryczną […] zaopatrywanie linią bezpośrednią ich własnych obiektów, podmiotów zależnych i odbiorców […]”. Również w tym przypadku oczywiste jest, że zarówno wytwórcy, jak i dostawcy powinni mieć prawo do zaopatrywania swoich własnych obiektów (zakładów), podmiotów zależnych i (w rozumieniu lub) odbiorców za pośrednictwem linii bezpośredniej.
38.      Wreszcie rozważania celowościowe przemawiają również za tym, że art. 2 pkt 41 przypadek drugi dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej należy rozumieć w ten sposób, że zarówno wytwórcy, jak i dostawcy mogą zaopatrywać swoje stałe obiekty (zakłady), podmioty zależne, a przede wszystkim swoich odbiorców za pomocą linii bezpośredniej. Jak bowiem wyjaśnię w pkt 61 i nast. poniżej, instrument linii bezpośredniej ma przyczynić się do liberalizacji rynku wewnętrznego energii elektrycznej i zapewniać elastyczność w stosunku do samego dostarczania sieci w celu jej ekologicznej transformacji. Jest to zgodne z faktem, że instrument ten może być używany nie tylko przez wytwórcę w odniesieniu do dostawcy, ale również przez jednego dostawcę.
39.      Linia łącząca wydzielone miejsce wytwarzania z wydzielonym odbiorcą
(przypadek 1) zawsze jest linią łączącą wytwórcę z odbiorcą (jedna z możliwych sytuacji w ramach przypadku 2). Wynika z tego, że linia bezpośrednia w rozumieniu pierwszego przypadku musi być linią bezpośrednią w rozumieniu drugiego przypadku, tj. pierwszy przypadek stanowi podkategorię przypadku 2.
40.      W porównaniu z przypadkiem 2 pierwszy przypadek wydaje się stawiać wyższe wymagania, opierając się na „indywidualnym miejscu wytwarzania” wytwórcy i na „odbiorcach indywidualnych”. Nie ma to jednak wpływu na prawa wytwórców, dostawców i odbiorców zagwarantowane w art. 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej. W związku z tym stwierdzenie, czy linia objęta przypadkiem 2 spełnia również podwyższone wymogi pierwszego przypadku, nie ma wartości dodanej.
41.      W konsekwencji, w celu udzielenia sądowi odsyłającemu odpowiedzi przydatnych dla rozstrzygnięcia obu spraw w postępowaniach głównych, zarówno projekt linii spółki spółki Elgavas autobusu parks (sprawa C‑722/24), jak i projekt linii mającej na celu podłączenia spółki Jelgavas autobusu parks (sprawa C‑756/24) zostaną zbadane w świetle – dalszego – przypadku drugiego z art. 2 pkt 41 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej.
2.      Koncepcja linii bezpośredniej w art. 2 pkt 41 przypadek drugi dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej jako alternatywa dla sieci
42.      Czy linia bezpośrednia, w dalszym ujęciu zgodnie z przypadkiem drugim, to znaczy „linia łącząca wytwórcę z (w rozumieniu lub) przedsiębiorstwem dostarczającym energię elektryczną w celu bezpośrednich dostaw energii do ich własnych obiektów, podmiotów zależnych i (w rozumieniu lub) odbiorców”, jest obecnie pomyślana jako alternatywa dla sieci? Odpowiedź na to pytanie wynika z brzmienia (a), genezy (b), kontekstu (c), ogólnej systematyki (d) i celów (e) dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej.
a)      Brzmienie art. 2 pkt 41 przypadek drugi
43.      Z definicji linii bezpośredniej zawartej w art. 2 pkt 41 przypadek drugi dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej wynika, że odbiorca musi być zaopatrywany w energię bez pośrednictwa sieci. Linia bezpośrednia jest bowiem linią „w celu bezpośrednich dostaw energii”. Zgodnie z ogólnym znaczeniem terminu dostawa bezpośrednia oznacza dostawę „wprost”, „wykonaną w sposób niezakłócony”. Stąd jest zatem bliskie pod względem znaczeniowym, że przez „bezpośrednią dostawę energii” należy rozumieć taką usługę bez pośrednictwa sieci.
44.      Natomiast z brzmienia w żaden sposób nic nie wskazuje na wąską definicję tego pojęcia w tym sensie, że istniejące lub potencjalne przyłączenie do sieci wykluczałoby linię bezpośrednią. Dla celów tej definicji nie ma znaczenia, czy istnieje przyłączenie do sieci, czy też takie przyłączenie byłoby możliwe.
45.      Okoliczność, że prawodawca nie oparł się przy definiowaniu tego pojęcia na sytuacji przyłączenia, lecz na sytuacji w zakresie zaopatrzenia, również przemawia za tym, że decydującym elementem bezpośredniej linii jest jedynie rodzaj zaopatrzenia.
b)      Geneza art. 2 pkt 41
46.      W przypadku różnicy w znaczeniu między starą a nowszą wersją przepisu prawa Unii można założyć, że autorzy nowego przepisu chcieli odstąpić od wcześniejszego kryterium(10).
Artykuł 2
pkt 12 pierwszej dyrektywy 96/92/WE w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej definiował linię bezpośrednią jako „linię elektroenergetyczną uzupełniającą sieć połączoną.” Zasadniczą cechą linii bezpośredniej była zatem komplementarność z siecią. Może to jednak oznaczać zarówno, że linia bezpośrednia istnieje w sposób ogólny oprócz sieci (w przypadku wyspiarskich miejsc wyodrębnianych), jak i że w przypadku danego odbiorcy istnieje dodatkowo w stosunku do jego przyłączenia do sieci.
47.      Następnie art. 2 pkt 15 dyrektywy 2003/54/WE(11), która uchyliła dyrektywę 96/92/WE, wprowadził nową definicję linii bezpośredniej, której treść jest zasadniczo identyczna z aktualną wersją dyrektywy 2019/944(12).
48.      Fakt, że w obecnej definicji zrezygnowano z komplementarności między siecią a linią bezpośrednią, można uznać za wskazówkę co do tego, że prawodawca chciał wprowadzić bardziej restrykcyjną definicję, zgodnie z którą linia bezpośrednia może istnieć dla danego odbiorcy jedynie w miejsce sieci, a nie równolegle.
49.      Taki wniosek nie jest jednak przekonujący. Dyrektywą 2003/54/WE wprowadzono znacznie szerszą definicję linii bezpośredniej. Prawodawca starał się zatem uwzględnić liczne przypadki, w których można korzystać z linii bezpośrednich. Ograniczenie pojęcia linii bezpośredniej do takich konstelacji, w których nie ma dostępu do sieci, nie daje się zatem wywieźć z historii powstania tego instrumentu.
c)      Porównanie z dyrektywą w sprawie wewnętrznego rynku gazu
50.      Wąska wykładnia tego pojęcia nie wynika również z porównania z dyrektywą (UE) 2024/1788 (zwaną dalej: Dyrektywa w sprawie wewnętrznego rynku gazu)(13), która zawiera również definicję linii bezpośredniej. Jest ona identyczna z wersją użytą w dyrektywie 96/92/WE i definiuje linię bezpośrednią jako „odcinek gazu ziemnego budowany obok wzajemnie połączonego systemu”.
51.      Nie wynika z tego jednak, że prawodawca chciał zdefiniować linię bezpośrednią w sposób odmienny – to znaczy węższy – na rynku wewnętrznym energii elektrycznej. Jak wynika to również z motywu 18 dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku,
ze względu na różnice w dostawach energii elektrycznej i dostaw gazu podejścia regulacyjne w obu dyrektywach są tak różne, na przykład w odniesieniu do zdolności magazynowania, infrastruktury, struktur produkcji i czynników wpływających na stabilność sieci, że z tych różnych sformułowań nie można wyciągnąć wniosków.
d)      Systematyka dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej
52.      Zdaniem Komisji z argumentów o charakterze systemowym wynika między innymi, że odbiorca nie ma prawa wyboru przyłączenia do linii bezpośredniej w przypadku przyłączenia do istniejącej sieci lub po rozsądnych cenach. Stanowi on bowiem jedynie wyjątek od pierwszeństwa dostaw w sieciach. Ze względu na ten wyjątkowy charakter jedynie linie, dla których nie ma możliwości przyłączenia do sieci, można uznać za linie bezpośrednie.
53.      Ocena, zgodnie z którą linie bezpośrednie stanowią wyjątek w systematyce dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej, nie jest jednak przekonująca.
54.      Dokonując analizy definicji pojęcia zawartego w art. 2 pkt 41 w związku z innymi przepisami tej dyrektywy, wyłania się raczej odwrotny obraz. I tak art. 7 ust. 1 zobowiązuje państwa członkowskie do przyjęcia „wszelkich niezbędnych środków” w celu zapewnienia, aby „zaopatrywanie, indywidualnie lub wspólnie, linią bezpośrednią wszystkich odbiorców na ich terytorium przez wytwórców i przedsiębiorstwa dostarczające energię elektryczną.”(14) Ponadto zgodnie z art. 4 „wszyscy odbiorcy powinni mieć swobodę zakupu energii elektrycznej od wybranego przez siebie dostawcy”(15). Przepisy te nie dostarczają zatem dowodów pozwalających na stwierdzenie ograniczenia dostaw energii elektrycznej przez sieci.
55.      W tym kontekście należy moim zdaniem odróżnić warunki, w jakich linię należy zakwalifikować jako linię bezpośrednią, od warunków, w jakich taka linia może być dozwolona. Rozróżnienie to zakłada również przestrzeganie art. 7 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej.
56.      Po pierwsze bowiem, art. 7 ust. 1 ustanawia podstawowe prawo klientów do dostawy w sposób bezpośredni i symetryczny prawo wytwórcy i dostawców do zaopatrywania swoich klientów za pomocą linii bezpośredniej. Z drugiej strony kolejne ustępy art. 7 przewidują, że państwa członkowskie mogą uzależnić dopuszczenie linii bezpośrednich od spełnienia obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriów. Gdyby zaś za linie bezpośrednie można było uznać jedynie te trasy, w odniesieniu do których nie jest możliwe zapewnienie innego zaopatrzenia niż linia bezpośrednia, art. 7 ust. 2–5 miałby jedynie bardzo ograniczony zakres stosowania. W praktyce państwa członkowskie mogą bowiem określać kryteria udzielania zezwoleń na budowę linii bezpośrednich jedynie w przypadkach, w których konsumenci w ogóle nie mogą zostać podłączeni ani za pomocą linii bezpośredniej, ani sieci.
57.      W przypadku ścisłej wykładni pojęcia linii bezpośredniej art. 7 ust. 4 nie miałby w szczególności zastosowania. Zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie mogą ograniczyć pozwolenie na budowę linii bezpośredniej do przypadków, w których użytkownikom systemu odmawia się dostępu do sieci zgodnie z art. 6 ust. 2, ponieważ operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych nie posiadają niezbędnej zdolności lub gdy w tym zakresie wszczęto procedurę rozstrzygania sporów.
58.      To samo dotyczy art. 7 ust. 5. Zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie mogą odmówić udzielenia zezwolenia na linię bezpośrednią, jeśli udzielenie takiego zezwolenia naruszyłoby
stosowanie
przepisów dotyczących obowiązków użyteczności publicznej, o których mowa w art. 9. Przepis ten dotyczy w szczególności sytuacji, w których linia bezpośrednia w sposób nieuzasadniony pozwala podmiotowi gospodarczemu na uchylanie się od opłat za użytkowanie sieci. Przemawia za tym również fakt, że zgodnie z art. 9 ust. 5 państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o niestosowaniu w szczególności art. 7 w zakresie, w jakim stanowiłoby to prawną lub faktyczną przeszkodę w wykonywaniu obowiązków użyteczności publicznej nałożonych na przedsiębiorstwa energetyczne.
59.      Również wyrok w sprawie ENGIE Deutschland nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że linia bezpośrednia stanowi alternatywę dla dostaw do sieci. W wyroku tym Trybunał podkreślił zasadniczą rolę, jaką dyrektywa w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej przyznaje operatorom systemów w ukończeniu integracji rynków krajowych(16). Orzeczenie to dotyczyło jednak sytuacji, w której ustawodawca krajowy stworzył nową kategorię, nieprzewidzianą w dyrektywie, mogącą obejść jej systematykę(17). Natomiast w niniejszej sprawie linia bezpośrednia jest kategorią, która sama jest przewidziana w dyrektywie.
60.      W konsekwencji względy systemowe przemawiają moim zdaniem za szeroką wykładnią pojęcia linii bezpośredniej, zgodnie z którą znaczenie ma jedynie brak pośrednictwa sieci.
e)      Cele dyrektywy
61.      Wniosek ten wynika również z całościowej oceny celów realizowanych przez dyrektywę w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej(18).
1)      Liberalizacja rynku wewnętrznego energii elektrycznej
62.      Za szeroką wykładnią pojęcia linii bezpośredniej przemawia przede wszystkim fakt, że dyrektywa w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej ma na celu pełną liberalizację rynku wewnętrznego energii elektrycznej(19).
63.      Przed liberalizacją w wielu państwach członkowskich istniały monopole przedsiębiorstw zajmujących się zaopatrzeniem w energię elektryczną. Od czasu przyjęcia dyrektywy 96/92/WE(20) dyrektywy dotyczące rynku wewnętrznego energii elektrycznej stopniowo otworzyły wspólny rynek dla dostaw energii elektrycznej. Chodzi o osiągnięcie nie tylko konkurencyjnych cen, wysokich standardów dostaw energii i stabilności sieci, ale również osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Znajduje to odzwierciedlenie w motywie 2 obecnie obowiązującej dyrektywy 2019/944(21).
64.      Linie bezpośrednie stanowią element składowy całkowicie otwartego rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Jeżeli wymogi dotyczące linii kwalifikowanych jako linie bezpośrednie są mniej rygorystyczne, większa liczba klientów może skorzystać z dostaw na linie bezpośrednie. Szeroka koncepcja linii bezpośredniej sprzyja zatem dalszej liberalizacji i integracji tego rynku.
65.      Zgodnie z motywem 35 dyrektywy 96/92/WE „należy przewidzieć możliwość zezwolenia na budowę i eksploatację linii bezpośrednich”. Nie ulega wątpliwości, że motywy dyrektywy nie zawierają już wyraźnego odniesienia do roli linii bezpośrednich w celu pełnej liberalizacji.
66.      Istotna rola linii bezpośredniej w dostawach energii wynika jednak wyraźnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej, nawet bez wyraźnego odniesienia w motywach. Zgodnie z powyższym państwa członkowskie podejmują wszelkie niezbędne środki w celu umożliwienia wszystkim wytwórcom i przedsiębiorstwom dostarczającym energię elektryczną zaopatrzenie w szczególności ich odbiorców za pośrednictwem linii bezpośrednich oraz wszystkich odbiorców za pośrednictwem linii bezpośredniej. Co prawda kolejne ustępy art. 7 dają państwom członkowskim możliwość ograniczenia zezwoleń dla linii bezpośrednich w szczególnych okolicznościach. Potwierdza to jednak, że pojęcie linii bezpośredniej, o którym mowa w art. 2 pkt 41 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego
energii elektrycznej, należy co do zasady rozumieć szeroko, a tworzenie linii bezpośrednich może być co najwyżej ograniczone przez państwa członkowskie.
2)      Cel polegający na transformacji ekologicznej
67.      Zgodnie z art. 1 akapit 2 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej jej celem jest również zapewnienie płynnego przejścia na zrównoważony, niskoemisyjny system energetyczny poprzez czerpanie korzyści ze zintegrowanego rynku. Zrównoważony rozwój został również wymieniony m.in. w motywie 2 jako cel realizowany przez tę dyrektywę.
68.      Chociaż linie bezpośrednie nie ograniczają się do dostaw energii ze źródeł odnawialnych, mogą one wspierać cel zrównoważonego rozwoju.
69.      Linie bezpośrednie umożliwiają bowiem odbiorcom korzystanie wyłącznie z „zielonej” energii elektrycznej bez konieczności przechodzenia przez sieć publiczną, w której energia elektryczna nie jest jeszcze w całości produkowana z odnawialnych źródeł energii. Przypadek spółki Jelgavas autobusu parks w sprawie C‑756/24, która zamierza nabyć energię elektryczną z elektrowni biomasy za pośrednictwem linii bezpośredniej stanowi tutaj dobry przykład.
3)      Konflikt celów z zapewnieniem przystępnych cen energii
70.      Jednak zgodnie z art. 1 akapit 2 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej jej celem jest również, opierając się na korzyściach płynących ze zintegrowanego rynku, zapewnienie konsumentom przystępnych, przejrzystych cen i kosztów energii, wysokiego stopnia bezpieczeństwa dostaw.
71.      Zdaniem Komisji pojęcie linii bezpośredniej należy interpretować w sposób zawężający, ponieważ energia elektryczna dostarczana za pośrednictwem linii bezpośrednich nie przyczynia się do kosztów sieci jako całości, podczas gdy odbiorcy zaopatrywani przez sieć muszą uiszczać ogólne opłaty sieciowe. Komisja zwraca zatem uwagę na fakt, że ceny energii elektrycznej mogłyby wzrosnąć, w szczególności dla gospodarstw domowych i małych przedsiębiorstw, gdyby odbiorcy (przede wszystkim odbiorcy przemysłowi dużych rozmiarów) mogli być zaopatrywani za pośrednictwem linii bezpośrednich, nawet w przypadku, gdy istnieje lub jest możliwe przyłączenie się do sieci. Odbiorcy będący gospodarstwami domowymi i małe przedsiębiorstwa zużywają bowiem mniej energii elektrycznej, w związku z czym budowa linii bezpośredniej nie powinna przynosić korzyści wytwórcom i dostawcom dla tych odbiorców. Jednocześnie zaś koszty utrzymania i eksploatacji systemu ponoszone przez pozostałych odbiorców systemu rosną, gdy duzi odbiorcy energii opuszczają sieć i otrzymują dostawy z linii bezpośrednich bez opłaty sieciowej.
72.      Nawet jeśli podzielam te obawy Komisji, nie widzę powodu, aby wywodzić z nich, że prawodawca zamierzał rozwiązać ten problem poprzez ścisłą wykładnię linii bezpośredniej.
73.      Jak już bowiem wskazałam w pkt 55 i nast., uznanie danej linii za linię bezpośrednią niekoniecznie pociąga za sobą zezwolenie na tę linię. Wręcz przeciwnie, art. 7 ust. 2–5 dyrektywy 2019/944 daje państwom członkowskim możliwość odmowy wydania zezwolenia na budowę linii bezpośredniej, o ile opierają się one na obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriach oraz uwzględniają oceny zawarte w art. 7 ust. 1. W ramach marginesu swobody, jakim dysponują państwa członkowskie, przy podejmowaniu decyzji o wydaniu zezwolenia można uwzględnić potencjalny negatywny wpływ na ceny energii dla odbiorców będących gospodarstwami domowymi i małych odbiorców końcowych (zob. w szczególności, jak już wyjaśniono w pkt 58 powyżej, art. 7 ust. 5 i art. 9 ust. 5)(22). Ponadto zgodnie z motywem 58 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego
energii elektrycznej państwa członkowskie powinny zasadniczo podjąć niezbędne środki w celu ochrony odbiorców wrażliwych i dotkniętych ubóstwem energetycznym.
74.      Do sądu odsyłającego należy zbadanie kwestii tego, czy w niniejszej sprawie odmowa udzielenia zezwolenia na budowę spornych linii opiera się na obawach przed konkretnymi negatywnymi skutkami i czy opiera się ona na obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriach(23).
3.      Wniosek wstępny:
75.      Na podstawie powyższych rozważań dochodzę do wniosku, że definicja linii bezpośredniej nie zależy od tego, czy istnieje przyłączenie do sieci lub czy takie przyłączenie jest technicznie wykonalne lub racjonalne z ekonomicznego punktu widzenia. Definicja linii bezpośredniej zależy wyłącznie od tego, czy odbiorca jest zaopatrywany przez wytwórcę(24) bez pośrednictwa sieci.
B.      W przedmiocie całkowitego rozdzielenia sieci (pytanie drugie w sprawie C‑756/24)
76.      Poprzez pytanie drugie w sprawie C‑756/24 sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy odbiorca uprzednio przyłączony do sieci może zostać przyłączony do wytwórcy za pomocą linii bezpośredniej, nawet jeżeli po budowie planowanej linii odbiorca zamierza zachować istniejące przyłączenie do sieci jako przyłączenie do rezerw.
77.      O ile, jak wskazano powyżej, decydującym elementem linii bezpośredniej jest to, że odbiorca jest zaopatrywany przez wytwórcę bez pośrednictwa sieci, o tyle nie może być decydujące, czy istnieje rezerwowe przyłączenie do sieci lub, w stosownym przypadku, czy przyłączenie to jest wykorzystywane równolegle z linią bezpośrednią.
78.      Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 4 dyrektywy 2019/944, który gwarantuje odbiorcy wolność wyboru dostawcy. Zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie muszą zapewnić odbiorcom swobodę zawierania kilku umów na dostawy energii w tym samym czasie. Artykuł 7 ust. 3 stanowi ponadto, że może to być również połączenie linii bezpośredniej i przyłączenia do sieci.
79.      Jak podkreśla Austria, (kontrolowana) możliwość wymiany energii elektrycznej między linią bezpośrednią a siecią jest istotna właśnie w świetle aktywnej roli konsumentów jako podmiotów zdecentralizowanych w korzystaniu z energii odnawialnej, które często uzupełniają się w stosunku do dostaw sieciowych(25).
80.      W związku z tym oddzielenie odbiorcy od sieci lub odłączenie go(26) nie jest konieczne, aby mógł on być zaopatrywany linią bezpośrednią.
C.      W przedmiocie połączenia kilku odiorców z tą samą linią (pytanie drugie w sprawie C‑722/24)
81.      W drugiej części pytania drugiego w sprawie C‑722/24 sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy kilku odbiorców może być podłączonych tą samą linią bezpośrednią, czy też linia bezpośrednia może być wykorzystywana wyłącznie do zaopatrywania jednego odbiorcy.
82.      Jestem zdania, że linię, do której podłączona jest kilku odbiorców można również uznać za linię bezpośrednią. W przeciwieństwie bowiem do art. 2 pkt 41 przypadek pierwszy dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej w drugim przypadku prawodawca nie ograniczył się do indywidualnego odbiorcy. Różnica językowa między tymi dwoma przypadkami wyraźnie wskazuje, że w przypadku drugim nie nakłada się żadnych dalszych wymogów.
83.      Ponadto cel dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej, o którym mowa w 7979, a mianowicie przyznanie konsumentom zdecentralizowanej i komplementarnej roli w ramach transformacji ekologicznej rynku energii elektrycznej, przemawia za wykładnią, zgodnie z którą kilku odbiorców może być zaopatrywanych za pośrednictwem linii bezpośredniej.
84.      Podobnie okoliczność, że nie tylko inni odbiorcy są już podłączeni do istniejącej linii, do której spółka Elktro bizness pragnie podłączyć swoich odbiorców, ale również że energia elektryczna jest tam przesyłana do sieci, nie stoi na przeszkodzie temu, by połączenie między spółką Elktro bizness a danym odbiorcą mogło zostać uznane za linię bezpośrednią. W tym względzie wystarczy, że spółka Elektro bizness dostarcza (również) bezpośrednio temu odbiorcy (tj. bez pośrednictwa sieci) i że środki techniczne uniemożliwiają niekontrolowany przepływ energii elektrycznej z systemu do tego odbiorcy.
D.      W przedmiocie pojęcia „miejsce wytwarzania” (pytanie pierwsze w sprawie C‑722/24)
85.      Poprzez pytanie pierwsze w sprawie C‑722/24 sąd odsyłający zmierza ponadto do ustalenia, czy linia należąca do wytwórcy, która jest przyłączona do elektrowni w celu przesyłu wytworzonej energii elektrycznej i która wykracza poza teren elektrowni(27), wchodzi w zakres pojęcia wydzielonego miejsca wytwarzania w rozumieniu art. 2 pkt 41 przypadek pierwszy dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej. W tym względzie należy stwierdzić, że wbrew temu, co sugerują na przykład tłumaczenie pytania prejudycjalnego na język niemiecki i francuski, sąd odsyłający poprzez „przesyłanie wytworzonej energii elektrycznej” nie ogranicza swojego pytania do „przesyłu” energii elektrycznej w rozumieniu art. 2 pkt 34 tej dyrektywy, lecz odnosi się w sposób nietechniczny do wszystkich form przesyłu energii.
86.      Ponadto nie ma potrzeby rozstrzygania kwestii, czy dystrybucja stanowi część miejsca wytwarzania (pierwszy przypadek), czy też jest przypisana do lokalizacji wytwórcy (przypadek drugi). Jak już bowiem stwierdziłam w pkt 39 powyżej, rozgraniczenie pomiędzy dwoma przypadkami, o których mowa w art. 2 pkt 41, jest w tym względzie bez znaczenia.
87.      Sąd odsyłający nie dąży również w istocie do ustalenia, w jakim przypadku art. 2 pkt 41 sformułowany w sposób niejednoznaczny powinien być objęty linią sporną w sprawie C‑722/24. Ma ono raczej na celu udzielenie odpowiedzi na ogólne pytanie, czy linia, która wiąże odbiorcę nie z lokalizacją wytwórcy, lecz z istniejącą linią prowadzącą do tej strony, może zostać uznana za linię bezpośrednią.
88.      Moim zdaniem w tym względzie należy wziąć pod uwagę nie geograficzne rozgraniczenie lokalizacji wytwórcy, lecz funkcjonalne powiązanie między wytwórcą a klientem poprzez linię bezpośrednią. Innymi słowy, linia jest linią bezpośrednią, jeżeli służy bezpośredniemu zaopatrywaniu odbiorcy przez wytwórce, czy to poprzez przyłączenie klienta
miejscem wytwarzania wytwórcy, czy też za pomocą linii powiązanej z tym miejscem wytwarzania, o ile ogólna sieć elektroenergetyczna nie stanowi części połączenia.
E.      W przedmiocie kryterium indywidualnego odbiorcy i miejsca wytwarzania (pytania pierwsze i drugie w sprawie C‑722/24 oraz pytanie trzecie w sprawie C‑756/24)
89.      Jak wskazałem w pkt 39 powyżej, obie linie, których zezwolenie jest kwestionowane w obu sprawach w postępowaniach głównych, są w każdym razie objęte zakresem art. 2 pkt 41 przypadek drugi dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej.
90.      Natomiast sporne linie nie są objęte pierwszym przypadkiem przewidzianym w tym przepisie, ponieważ w obu sprawach w postępowaniach głównych istnieją połączenia z siecią.
91.      Wprawdzie wersje językowe dyrektywy w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej nie są całkowicie identyczne w odniesieniu do sytuacji położenia miejsca wytwarzania i odbiorcy w art. 2 pkt 41 przypadek pierwszy, ale większość z nich opiera się na odrębnym i oddzielonym charakterze tej sytuacji. Niektóre wersje językowe, w szczególności łotewska, angielska i francuska(28), podkreślają poprzez użycie pojęć „izolētu lietotāju”, „isolated customer” lub „client isolé”, wydzielone, oddzielone lub odrębne położenia wytwórcy wzgl. miejsca wytwarzania. W innych wersjach językowych, takich jak wersja estońska, fińska i polska, podobny termin jest używany oddzielnie („eraldiasetseva tarbijaga”, „erilliseen asiakkaaseen” i „wydzielony odbiorcą”). Wyrażenia „einzelner Kunden” i „enskild Kund” użyte w wersjach językowych niemieckiej i szwedzkiej również mogą być rozumiane jako odrębne lub odosobnione.
92.      Z całościowej analizy wynika zatem, że art. 2 pkt 41 przypadek pierwszy dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej obejmuje – jak twierdzi Austria – tzw. wyspy wytwarzania, które nie są przyłączone do sieci. Z zastrzeżeniem weryfikacji sądu odsyłającego linie sporne w postępowaniach głównych nie są objęte zakresem stosowania niniejszej sprawy ze względu na istniejące połączenia z siecią.
V.      Wnioski
93.      W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne przedstawione przez Augstākā tiesa (Senāts) (sąd najwyższy, Łotwa) w następujący sposób:
Artykuł 2
pkt 41 w związku z art. 7 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/2019 z dnia 5 czerwca 2019 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 2012/27/UE należy interpretować w ten sposób, że:
–        linię można uznać za linię bezpośrednią, jeżeli służy ona bezpośredniej dostawie dla odbiorcy;
–        jedyną kwestią istotną dla definicji linii bezpośredniej jest to, czy odbiorca jest zaopatrywany przez wytwórcę lub dostawcę bez pośrednictwa sieci;
–        linia bezpośrednia może być linią służącą do przyłączenia wytwórcy podłączonego do sieci z odbiorcą przyłączonym do sieci, tak długo jak odbiorca jest bezpośrednio zaopatrywany przez wytwórcę za pośrednictwem tej linii bezpośredniej bez pośrednictwa sieci;
–        definicja linii bezpośredniej może również obejmować linię wykorzystywaną do dostaw energii elektrycznej do kilku odbiorców.
1      Język oryginału: niemiecki.
2      Dyrektywa 96/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 grudnia 1996 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz.U. 1997, L 27, s. 20).
3      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (Dz.U. 2019, L 158, s. 125).
4      Powielenie w wersji niemieckiej „Elektrizitätsversorgungsunternehmen” wydaje się być błędem redakcyjnym.
5      W sprawie C‑722/24 oba pytania prejudycjalne dotyczą wykładni pojęć „wydzielone miejsce wytwarzania” i „miejsca wytwarzania”, które występuje jedynie w pierwszym przypadku. Trzecie pytanie prejudycjalne w sprawie C‑756/24 dotyczy wykładni pojęcia „wydzielonego odbiorcy”, które jest również używane jedynie w pierwszym przypadku.
6      Wyróżnienie moje.
7      W czeskiej wersji językowej znajduje się drugi fragment „nebo” („albo”).
8      Wyróżnienie moje.
9      W tym względzie łotewska ustawa o rynku energii elektrycznej odbiega w art. 1 pkt 29 od brzmienia dyrektywy, definiując drugi przypadek jako „linię elektroenergetyczną łączącą wydzielonego wytwórcę energii elektrycznej ze sprzedawcą dostarczającym energię elektryczną bezpośrednio do instalacji będących jego własnością lub będących w jego posiadaniu, do podmiotów zależnych i jego własnych odbiorców”. Niemniej jednak powinna istnieć możliwość interpretowania tego przepisu zgodnie z dyrektywą w ten sposób, że wytwórca może również bezpośrednio zaopatrywać swoje zakłady, podmioty zależne i odbiorców. Wynika to w szczególności z art. 26 ustawy o rynku energii elektrycznej, który stanowi, że „wytwórca jest uprawniony do zaopatrywania w energię elektryczną odbiorców lub do własnych instalacji przyłączonych za pośrednictwem linii bezpośredniej”.
10      Zobacz wyrok z dnia 1 czerwca 1961 r. Simon/Gerichtshof (15/60, EU:C:1961:11, S. 225). Zobacz także opinię rzecznik generalnej V. Trstenjak w sprawie Quelle (C‑404/06, EU:C:2007:682, pkt 58).
11      Dyrektywa 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylająca dyrektywę 96/92/WE (Dz.U. z 2003 L 176, s. 37).
12      Zgodnie z art. 2 pkt 15 dyrektywy 2003/54
linia bezpośrednia oznaczała „albo linię elektryczną łączącą wydzielone miejsce produkcji z wydzielonym odbiorcą, albo linię elektryczną łączącą producenta energii elektrycznej i przedsiębiorstwo dostarczające energię elektryczną dla bezpośredniego zasilania ich własnych zakładów, spółek zależnych i uprawnionych odbiorców „.
13      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1788 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie wspólnych zasad rynków wewnętrznych gazu odnawialnego, gazu ziemnego i wodoru, zmieniająca dyrektywę (UE) 2023/1791 i uchylająca dyrektywę 2009/73/WE (wersja przekształcona) (Dz.U. L, 2024/1788).
14      Wyróżnienie moje.
15      Idem.
16      Wyrok z dnia 28 listopada 2024 r., ENGIE Deutschland (C‑293/23, EU:C:2024:992, pkt 77).
17      Tworząc kategorię „instalacji odbiorcy” nieprzewidzianą w dyrektywie, niemiecki ustawodawca jednocześnie zdefiniował pojęcie „systemu dystrybucyjnego” o węższym zakresie znaczeniowym niż termin przewidziany w dyrektywie. Operatorzy systemów konsumpcji własnej nie podlegali obowiązkom operatorów systemów dystrybucyjnych, w związku z czym należało obawiać się obejścia ocen zawartych w dyrektywie.
18      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, jeżeli przepis prawa wspólnotowego może być interpretowany na wiele sposobów, należy dać pierwszeństwo tej wykładni, która zapewnia jego skuteczność (effet utile); zobacz Wyroki: z dnia 22 września 1988 r., Saarland i in. (187/87, EU:C:1988:439, pkt 19), oraz z dnia 24 lutego 2000 r., Komisja/Francja (C‑434/97, EU:C:2000:98, pkt 21).
19      Zobacz podobnie moją opinię sprawie Sabatauskas i in. (C‑239/07, EU:C:2008:344, pkt 22).
20      W międzyczasie obowiązywały już ww. dyrektywa
2003/54/WE oraz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylająca dyrektywę 2003/54/WE (Dz.U. 2009, L 211, s. 55).
21      Zgodnie z tym przepisem rynek wewnętrzny energii elektrycznej powinien „zapewniać – dzięki powstaniu konkurencyjnych transgranicznych rynków energii elektrycznej – prawdziwe możliwości wyboru wszystkim unijnym odbiorcom końcowym, bez względu na to, czy są nimi obywatele, czy przedsiębiorstwa, a także oferować nowe możliwości gospodarcze, zapewniać konkurencyjne ceny, skuteczne zachęty do inwestycji i wyższe standardy usług oraz przyczyniać się do bezpieczeństwa dostaw i zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju.” Zobacz także motyw 4 dyrektywy 96/92 oraz motywy 3 i 5 dyrektywy 2009/72/WE.
22      W ten sposób moja opinia w sprawie Sabatauskas i in. (C‑239/07, EU:C:2008:344, pkt 43). Zobacz wyrok z dnia 9 października 2008 r., Sabatauskas i in. (C‑239/07, EU:C:2008:551, pkt 48), jak również opinię rzecznika generalnego Pitruzzelli w sprawie Elektrorazpredelenie Yug (C‑31/18, EU:C:2019:421, pkt. 43).
23      Wyrok z dnia 9 października 2008 r., ENGIE Deutschland (C‑293/07, EU:C:2008:551, pkt 48). Opinia rzecznika generalnego G. Pitruzzelli w sprawie Elektrorazpredelenie Yug (C‑31/18, EU:C:2019:421, pkt 43).
24      To samo dotyczy innych przypadków, o których mowa w art. 2 pkt 41.
25      Zobacz np. art. 15 („Odbiorcy aktywni”) lub art. 16 („Obywatelskie społeczności energetyczne „) oraz motywy 42–47 dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej.
26      Spółka Jelgavas autobusu parks złożyła przed komisją regulacyjną oświadczenie, że
podczas przyłączania się do planowanej linii bezpośredniej będzie zagwarantowane odłączenie od sieci.
27      Sąd odsyłający zmierza do zdefiniowania jego za pomocą adresu pocztowego.
28 Podobnie na przykład we włoskiej „cliente isolato”, duńskiej: „isoleret Kunde”, a w wersji portugalskiej „cliente isolado”.