62024TO0319_RES
Sprawa T‑319/24
Meta Platforms Ireland Ltd
przeciwko
Europejskiej Radzie Ochrony Danych
Postanowienie Sądu (dziesiąta izba) z dnia 29 kwietnia 2025 r.
Skarga o stwierdzenie nieważności – Ochrona danych osobowych – Opinia Europejskiej Rady Ochrony Danych dotycząca ważności zgody udzielanej w ramach stosowanych przez duże platformy internetowe modeli „wyraź zgodę lub zapłać” – Artykuł 64 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2016/679 – Akt niepodlegający zaskarżeniu – Niedopuszczalność – Odpowiedzialność – Szkoda – Związek przyczynowy – Skarga prawnie oczywiście bezzasadna
Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty podlegające zaskarżeniu – Pojęcie – Akty wywołujące wiążące skutki prawne – Opinia Europejskiej Rady Ochrony Danych dotycząca ważności zgody udzielanej przez uczestników w ramach stosowanych przez duże platformy internetowe modeli „wyraź zgodę lub zapłać” – Wyłączenie – Niedopuszczalność
(art. 263 TFUE)
(zob. pkt 19–42)
Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Niezgodność z prawem – Szkoda – Związek przyczynowy – Niespełnienie jednej z przesłanek – Odrzucenie skargi o odszkodowanie w całości
(art. 268, art. 340 akapit drugi TFUE)
(zob. pkt 47–58)
Streszczenie
W swoim postanowieniu Sąd odrzucił jako niedopuszczalną wniesioną przez Meta Platforms Ireland Ltd (zwaną dalej „Metą”) skargę o stwierdzenie nieważności (
1
) opinii Europejskiej Rady Ochrony Danych (zwanej dalej „EROD”) nr 8/2024 dotyczącej ważności zgody udzielanej w ramach stosowanych przez duże platformy internetowe modeli „wyraź zgodę lub zapłać”. Sąd uznał, że opinia ta, przyjęta na podstawie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (
2
), nie jest aktem, który może być przedmiotem takiej skargi, a to ze względu na to, iż nie wywołuje wiążących skutków prawnych wobec osób trzecich. Ponadto Sąd oddalił jako prawnie oczywiście bezzasadną skargę o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii Europejskiej (
3
), którą Meta wniosła, aby uzyskać naprawienie szkody, jaką miała ona ponieść w wyniku przyjęcia tej opinii.
W dniu 17 kwietnia 2024 r., na wniosek trzech krajowych organów nadzorczych ds. ochrony danych osobowych, EROD przyjęła opinię nr 8/2024. Organy te chciały dowiedzieć się, w jakich okolicznościach i warunkach stosowane przez duże platformy internetowe (
4
) praktyki polegające na oferowaniu użytkownikom wyboru między wyrażeniem zgody na przetwarzanie ich danych osobowych do celów reklamy behawioralnej a zapłatą wynagrodzenia za skorzystanie z usługi bez przetwarzania ich danych osobowych do tych celów, można uznać za spełniające wymóg dotyczący ważnej zgody w rozumieniu rozporządzenia RODO.
W opinii nr 8/2024 EROD wyjaśniła w szczególności, że do ważności zgody na przetwarzanie ich danych osobowych do celów reklamy behawioralnej, o której wyrażenie proszeni są użytkownicy, koniecznie jest, aby była ona dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna, a także musi ona dotyczyć przetwarzania danych zgodnie z zasadami konieczności, proporcjonalności, ograniczenia celu, minimalizacji danych i rzetelności. Zdaniem Rady istotny wpływ na ocenę ważności tej zgody może mieć to, czy duże platformy internetowe oferują użytkownikom dodatkową bezpłatną alternatywę bez reklamy behawioralnej, np. zawierającą pewną formę reklamy obejmującą przetwarzanie mniejszej ilości danych osobowych (lub nieprzetwarzanie takich danych). Jeśli chodzi o wynagrodzenie żądane za odpłatną wersję usługi, EROD wskazuje, że kwota ta nie może uniemożliwiać osobom, których dane dotyczą, dokonania swobodnego wyboru i odmowy wyrażenia zgody.
W tym właśnie kontekście Meta wniosła, po pierwsze, o stwierdzenie nieważności opinii nr 8/2024 i, po drugie, o naprawienie szkody, jaką miała ponieść w wyniku wydania tej opinii.
Ocena Sądu
W pierwszej kolejności Sąd przypomniał, że przewidziana w art. 263 TFUE skarga o stwierdzenie nieważności może zostać wniesiona na wszelkie akty przyjęte przez instytucje, bez względu na ich charakter lub formę, zmierzające do wywołania wiążących skutków prawnych.
Co się tyczy, w niniejszym przypadku, opinii nr 8/2024, Sąd uznał, że na podstawie jej treści nie można uznać, iż ma ona jako taka wywoływać wiążące skutki prawne. Akt ten zawiera bowiem schemat stosowanych przez duże platformy internetowe modeli „wyraź zgodę albo zapłać” w świetle ustanowionych w RODO zasad dotyczących ważności zgody. W opinii nr 8/2024 EROD wzięła na celownik sytuację, w której taka platforma nie zaoferowałaby użytkownikowi nieodpłatnej alternatywy dla udzielenia zgody na przetwarzanie jego danych osobowych do celów reklamy behawioralnej. W większości przypadków sytuacja ta może skutkować nieważnością takiej zgody. Ocena ta zależy od szeregu czynników, w tym od tego, czy dana usługa ma decydujące znaczenie dla uczestnictwa użytkowników w życiu społecznym lub ich dostępu do sieci zawodowych; na ocenę tę ma też wpływ koszt tej płatnej alternatywy. Ponadto te fragmenty opinii nr 8/2024, w których posłużono się sformułowaniami takimi jak „powinna” lub „nie powinna”, wydają się raczej stanowić wezwanie do przeprowadzenia pogłębionej refleksji nad innymi rozwiązaniami, jakie każda duża platforma internetowa mogłaby zaproponować użytkownikom, niż być odczytywane jako potępienie w sposób ogólny stosowanego przez te platformy modelu „wyraź zgodę albo zapłać”.
Sąd podkreślił również, że RODO nie zawiera przepisu zobowiązującego organy nadzorcze do uwzględnienia „w jak największym stopniu” opinii EROD dotyczącej kwestii ogólnych, takich jak opinia nr 8/2024 (
5
). Taki obowiązek (
6
) ma natomiast zastosowanie w przypadku opinii dotyczących nie kwestii ogólnych, lecz niektórych rodzajów projektów poszczególnych decyzji organów nadzorczych (
7
), które muszą zostać przekazane EROD w trakcie procedury podejmowania tych decyzji. Jeżeli organ nadzorczy, którego to dotyczy, nie zamierza zastosować się w całości lub w części do danej opinii, powiadamia o tym przewodniczącego EROD, czym wszczyna proces przyjmowania wiążącej decyzji EROD (
8
). Takiego systemu nie przewidziano w odniesieniu do opinii wydawanych przez EROD w kwestiach ogólnych, takich jak opinia nr 8/2024, które nie wiążą żadnego szczególnego organu. Opinia ta nie ma jako taka charakteru wiążącego, ponieważ zawarte w niej wytyczne mogą, ze względu na uprawnienia przysługujące EROD, zostać w odpowiednim przypadku przekształcone w wiążące dla organów nadzorczych instrukcje dopiero w późniejszej wiążącej decyzji tej Rady. Uwzględniając powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że opinia nr 8/2024 nie wywołuje wiążących skutków wobec osób trzecich ani, w szczególności, wobec spółki Meta.
Po pierwsze bowiem, nawet jeśli Meta znajduje się w sytuacji będącej przedmiotem opinii nr 8/2024, w braku przeprowadzenia pełnej analizy jej przypadku przez właściwe organy nadzorcze opinia ta nie może wywoływać wobec niej wiążących skutków prawnych. Po drugie, ewentualność późniejszego wydania wiążącej decyzji skierowanej przez EROD do właściwych organów nadzorczych, które przeanalizują przyjęty przez tę spółkę model „wyraź zgodę albo zapłać”, w której to decyzji powtórzono by całość lub część przedstawionego w opinii nr 8/2024 schematu analizy, nie wystarcza do tego, aby uznać, że opinia ta jest od razu wiążąca. W związku z tym Sąd doszedł do wniosku, że opinia ta nie stanowi aktu, który może zostać zaskarżony przez spółkę Meta.
Wniosek ten nie stanowi naruszenia przysługującego tej spółce prawa do skutecznej ochrony sądowej (
9
), ponieważ opinia nr 8/2024 nie wywołuje wobec niej wiążących skutków prawnych. Zawarte w tej opinii rozważania mogłyby mieć bezpośredni wpływ na spółkę Meta jedynie wówczas, gdyby uwzględniono je w decyzji organu nadzorczego lub sądu państwa członkowskiego lub innego państwa będącego stroną porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG). W takim przypadku orzeczenia te mogą lub będą mogły być przedmiotem oceny sądu spełniającego wymogi skutecznej ochrony sądowej.
Wniosku tego nie może również podważyć to, że treść tej opinii mogłaby zostać oceniona odmiennie przez sądy państw będących stronami porozumienia EOG niebędących członkami Unii i przez sądy państw członkowskich Unii. Taka ewentualność jest bowiem nierozerwalnie związana z systemem przyjętym w porozumieniu EOG, który opiera się na dwóch filarach nadzoru i kontroli sądowej, z których pierwszy ma zastosowanie do państw członkowskich Unii, a drugi do pozostałych państw będących stronami tego porozumienia. W odniesieniu do tej ostatniej kwestii w porozumieniu EOG i porozumieniu między państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) w sprawie ustanowienia Urzędu Nadzoru i Trybunału Sprawiedliwości (
10
) wskazano w szczególności, że sądy tych państw mogą zwracać się do Trybunału EFTA o wydanie opinii w przedmiocie wykładni tych przepisów, a zatem w szczególności w celu dokonania wykładni rozporządzenia RODO. Trybunał EFTA w tych ramach mógłby wskazać, w jakim zakresie uważa, że zawarte w opinii nr 8/2024 rozważania są zgodne z tym rozporządzeniem. Jeśli chodzi o państwa członkowskie Unii, sądy z tych państw mogą zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości o dokonanie oceny ważności tej opinii.
W drugiej kolejności Sąd oddalił wniesione przez spółkę Meta żądanie dotyczące naprawienia szkody, jaką ta miała ponieść z tytułu odpowiedzialności pozaumownej Unii w wyniku wydania opinii nr 8/2024.
Po przypomnieniu trzech kumulatywnych przesłanek powstania tej odpowiedzialności Sąd wskazał, że przesłanka dotycząca istnienia rzeczywistej i pewnej szkody nie została spełniona. W odniesieniu do podnoszonej przez spółkę Meta szkody, która polega na spadku przychodów z reklam i z subskrypcji wynikającego z rzekomo przewidzianego w opinii nr 8/2024 „wymogu” oferowania użytkownikom nieodpłatnej alternatywy wobec wyboru między, z jednej strony, wyrażeniem zgody na otrzymywanie reklamy behawioralnej a, z drugiej strony, zapłatą za korzystanie z danej usługi bez otrzymywania tego rodzaju reklamy, Sąd doszedł do wniosku, że twierdzenie o istnieniu tej szkody wynika z błędnego zrozumienia zaskarżonej opinii. Opinia ta ma w istocie na celu jedynie przedstawienie schematu analizy stosowanych przez duże platformy internetowe modeli „wyraź zgodę albo zapłać” w świetle ustanowionych w RODO zasad dotyczących ważności zgody i sama w sobie nie zmierza do wywoływania wiążących skutków prawnych. Ponadto podnoszona przez spółkę Meta szkoda opiera się na wydarzeniach przyszłych i niepewnych, ponieważ okoliczność polegająca na tym, że irlandzki organ ochrony danych postanowi zastosować ten schemat analizy z własnej inicjatywy lub że EROD wyda wiążącą decyzję w tej dziedzinie, stanowi jedynie ewentualność.
Tytułem uzupełnienia Sąd wskazał, że, co się tyczy przesłanki przyczynowości, nie można ustalić żadnego wystarczająco bezpośredniego związku przyczynowego między opinią nr 8/2024 a podnoszoną przez spółkę Meta szkodą. Tak więc, w braku wiążących skutków opinia ta nie może być wystarczająco bezpośrednią przyczyną ewentualnego spadku przychodów, którego spółka Meta – jak twierdzi – może się spodziewać. Taka szkoda mogłaby wynikać bezpośrednio z jej dobrowolnego zachowania lub z ewentualnych wiążących ją decyzji, skłaniając ją do zaoferowania użytkownikom nieodpłatnej alternatywy dla wyboru pomiędzy, z jednej strony, wyrażeniem zgody na otrzymywanie reklamy behawioralnej a, z drugiej strony, zapłatą za korzystanie z danej usługi bez otrzymywania tego rodzaju reklamy.
(
1
)	Na podstawie art. 263 TFUE.
(
2
)	Artykuł 64 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1, zwane dalej „RODO”).
(
3
)	Na podstawie art. 268 i art. 340 akapit drugi TFUE.
(
4
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych) (Dz.U. 2022, L 277, s. 1). W art. 3 lit. i) tego rozporządzenia zdefiniowane zostało pojęcie „platformy internetowej”, a w art. 33 ust. 1 tego rozporządzenia zdefiniowano pojęcie „bardzo dużej platformy internetowej”.
(
5
)	Opinia wydawana na podstawie art. 64 ust. 2 RODO.
(
6
)	Przewidziany w art. 64 ust. 7 RODO.
(
7
)	Opinie wydawane na podstawie art. 64 ust. 1 RODO.
(
8
)	Artykuł 64 ust. 8 RODO.
(
9
)	Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
(
10
)	Artykuł 108 ust. 2 porozumienia EOG i art. 34 porozumienia między państwami EFTA w sprawie ustanowienia Urzędu Nadzoru i Trybunału Sprawiedliwości (Dz.U. 1994, L 344, s. 1).