61993C0417
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
P. LÉGER
van 14 februari 1995 (
*1
)
1.
Bij op 12 oktober 1993 ingesteld beroep heeft het Europees Parlement (hierna: „Parlement”) verzocht om nietigverklaring van verordening (Euratom, EEG) nr. 2053/93 van de Raad van 19 juli 1993 betreffende technische bijstand aan de Onafhankelijke Staten van de voormalige Unie van Socialistische Sowjetrepublieken en aan Mongolië bij het streven naar sanering en herstel van de economie. (
1
)
2.
Deze zaak biedt het Hof de gelegenheid een standpunt in te nemen over twee kernvragen in de betrekkingen tussen het Parlement en de Raad. Is aan het vereiste van daadwerkelijke raadpleging van het Parlement voldaan, wanneer de Raad beraadslaagt over een voorstel voor een verordening van de Commissie voordat het Parlement zijn advies heeft uitgebracht, en deze verordening vaststelt vier dagen na het advies van het Parlement? Kunnen de organen van de Raad het voorstel bestuderen en daarin wijzigingen voorstellen, voordat het Parlement om advies is gevraagd?
3.
Verordening nr. 2053/93 is onder de volgende omstandigheden vastgesteld.
4.
Het TACIS-hulpprogramma is voor de jaren 1991 en 1992 ingevoerd bij verordening (EEG, Euratom) nr. 2157/91 van de Raad van 15 juli 1991. (
2
)
5.
De Commissie nam op 25 november 1992 een voorstel voor een verordening aan [COM(92) 475 def.] (
3
), op grond waarvan de technische bijstand aan de nieuwe onafhankelijke staten zou kunnen worden voortgezet op basis van indicatieve programma's met een duur van drie jaar. (
4
) Evenals bij verordening nr. 2157/91 vormden artikel 235 EEG-Verdrag en artikel 203 EGA-Verdrag de rechtsgrondslag voor dit voorstel.
6.
Op 15 januari 1993 deden de diensten van de Commissie de Raad dit voorstel toekomen en diezelfde dag werd het ter informatie aan het Parlement gezonden.
7.
Nadat een werkgroep van de Raad, de zogeheten „voormalige USSR-groep”, zich over het voorstel had gebogen werd het Coreper op 4 maart 1993 een document gezonden. (
5
) Bij het onderzoek van het voorstel voor een verordening dat de Raad op 5 april 1993 verrichtte, bleek dat „de standpunten in ruime mate overeenkwamen”. (
6
) Er werd overeengekomen het voorstel opnieuw te onderzoeken, wanneer het Parlement zijn advies zou hebben uitgebracht.
8.
Op 5 maart 1993 zond de Raad het voorstel van de Commissie voor advies naar het Parlement. Het Parlement werd gevraagd dit advies uit te brengen tijdens zijn zitting van april. (
7
)
9.
Op 12 maart 1993 stuurde de voorzitter van het Parlement het voorstel voor behandeling door naar de bevoegde commissies.
10.
Op 23 maart 1993 bevestigde de Raad zijn eerdere verzoek en vroeg hij om toepassing van de urgentieprocedure van artikel 75 van het huishoudelijk reglement van het Parlement. (
8
) Dit verzoek werd op 20 april 1993 afgewezen, (
9
)
11.
Op 26 april 1993 werd een ontwerpverslag (
10
) onderzocht door de commissie „Externe economische betrekkingen” (hierna: „REX-commissie”), die op 5 mei 1993 unaniem een ontwerp-wetgevingsresolutie aannam.
12.
Op 27 mei 1993 nam het Parlement bijna alle door de REX-commissie voorgestelde amendementen aan. (
11
) De rapporteur verkreeg echter krachtens artikel 40, lid 2 (
12
), van het reglement van het Parlement (
13
) uitstel van stemming over de ontwerp-wetgevingsresolutie, „(...) gelet op het standpunt van de Raad (...)” (
14
)
13.
Op 16 juni 1993 verzocht de Raad opnieuw om toepassing van de urgentieprocedure, zo nodig met bijeenroeping van een buitengewone zitting, zodat het advies in juni kon worden uitgebracht.
14.
Op 22 juni 1993 willigde het Parlement dit verzoek in.
15.
Na een laatste verwijzing naar de REX-commissie op 24 juni 1993 werd de wetgevingsresolutie waarmee de raadplegingsprocedure werd afgesloten, op 14 juli 1993 aangenomen; het voorstel van de Commissie werd verworpen. (
15
)
16.
De Raad stelde op 19 juli 1993 verordening nr. 2053/93 definitief vast.
17.
Het beroep tot nietigverklaring is gebaseerd op drie middelen:
—
de procedure tot raadpleging van het Parlement zou onwettig, fictief en in strijd met artikel 5 EEG-Verdrag zijn geweest;
—
het Parlement had opnieuw geraadpleegd moeten worden;
—
verordening nr. 2053/93 zou onwettig zijn, omdat zij de mogelijkheid voorziet van interne wijzigingen, die zonder tussenkomst van het Parlement ter discretie van de Raad worden gelaten.
18.
Ik zal deze drie middelen één voor één onderzoeken.
I — De onwettigheid van de raadplegingsprocedure
19.
Zoals reeds is opgemerkt, „is het Parlement van alle instellingen die deelnemen aan de raadplegingsprocedure (politieke instellingen (
16
) en Lid-Staten), de enige instelling die niet aanwezig is bij de vergaderingen van de Raad”. (
17
)
20.
Dit toont aan, hoe belangrijk het voor het evenwicht tussen de instellingen is dat de prerogatieven van het Parlement worden geëerbiedigd in de raadplegingsprocedure, ook al is deze procedure sinds de Europese Akte niet meer het enige middel waarover het Parlement beschikt om zijn stem te laten horen in de wetgevingsprocedure.
21.
De relevante rechtspraak van het Hof heeft drie beginselen vastgesteld:
—
de raadpleging is een wezenlijk vormvoorschrift;
—
de raadpleging dient effectief te zijn;
—
de wetgevingsprocedure staat niet ter beschikking.
22.
Het beroep tot nietigverklaring naar aanleiding waarvan het arrest van 29 oktober 1980 (Roquette Frères (
18
)) is gewezen, had betrekking op een verordening die de Raad had vastgesteld zonder eerbiediging van de raadplegingsprocedure.
23.
Het Hof oordeelde kort en bondig:
„De raadpleging, in artikel 43, lid 2, derde alinea, en in parallel lopende verdragsbepalingen voorzien, is het middel dat het Parlement in staat stelt daadwerkelijk aan de communautaire regelgeving deel te nemen. De hierin besloten liggende bevoegdheid is een wezenlijk bestanddeel van het door het Verdrag gewilde institutionele evenwicht. Ofschoon in beperkte mate, spiegelt zich daarin, op communautair niveau, een democratisch grondbeginsel af, volgens hetwelk de volkeren door tussenkomst van een representatieve vergadering aan de machtsuitoefening deelnemen. Waar het Verdrag voor bepaalde gevallen een reguliere raadpleging van het Parlement verlangt, heeft men dan ook te maken met een wezenlijk vormvoorschrift, welks niet-naleving tot nietigheid van de betrokken handeling leidt.” (
19
)
24.
Het Hof past deze formulering niet alleen toe in gevallen waarin geen raadpleging heeft plaatsgevonden, maar eveneens in situaties waarin die raadpleging onvoldoende was. (
20
)
25.
Ook al is het gebruikelijk, dat de Commissie een kopie van haar voorstel voor een verordening ter informatie aan het Parlement zendt (
21
), het Parlement wordt enkel door de Raad formeel om een advies gevraagd. Aan het vereiste van raadpleging wordt niet reeds voldaan door het indienen van een verzoek om raadpleging, „(...) die eis is slechts als nageleefd te beschouwen, wanneer het Parlement zijn zienswijze heeft kenbaar gemaakt”. (
22
) Het zonder meer verwerpen van het voorstel door het Parlement is een advies in de zin van het Verdrag. (
23
)
26.
De raadpleging moet effectief zijn, zij moet „(...) gevolgen kunnen hebben voor de inhoud van de vastgestelde handeling”. (
24
) Het Parlement moet in staat zijn invloed uit te oefenen op de inhoud van de door de Raad vastgestelde normatieve handelingen. Hieruit volgt, dat de Raad het advies van het Parlement moet afwachten, voordat het de handeling vaststelt.
27.
Ook al is geen termijn gesteld waarbinnen het Parlement zijn advies moet uitbrengen, mijns inziens zijn de bevoegdheden van het Parlement niet onbegrensd: volgens mij volgt uit rechtsoverweging 36 van het arrest Roquette Frères, dat de Raad voorbij kan gaan aan het ontbreken van het advies van het Parlement indien hij aantoont, „dat alle mogelijkheden zijn uitgeput om het voorafgaande advies van het Parlement te verkrijgen, omdat anders het Parlement een vetorecht zou hebben”. (
25
)
28.
Het is duidelijk dat de raadpleging, wanneer zij is vereist, zowel voor de Raad als voor het Parlement verplichtingen in het leven roept. (
26
)
29.
Tot slot staat de wetgevingsprocedure niet ter beschikking, dat wil zeggen zij staat niet ter vrije beoordeling van de Lid-Staten of de instellingen (
27
) :
„In het kader van het door de Verdragen gewilde bevoegdheidsevenwicht tussen de instellingen mag de praktijk van het Europees Parlement immers niet tot gevolg hebben, dat de andere instellingen een prerogatief wordt ontnomen, dat hun door de Verdragen zelf is toegekend.” (
28
)
30.
In het arrest van 23 februari 1988, Verenigd Koninkrijk/Raad (
29
), oordeelde het Hof, dat:
„(...) de regels betreffende de besluitvorming van de gemeenschapsinstellingen worden vastgesteld door het Verdrag en zij niet ter beschikking staan van de Lid-Staten of van de instellingen zelf”. (
30
)
31.
Ik zie in deze drie beginselen de toepassing van een algemeen beginsel van loyale samenwerking tussen instellingen, gebaseerd op het feit dat zij samen voor de verwezenlijking van de door het Verdrag gestelde gemeenschappelijke doelstellingen (
31
) zorgen en samen deelnemen aan het besluitvormingsproces.
32.
Dit beginsel ligt reeds besloten in artikel 5 EEG-Verdrag, dat ziet op de Lid-Staten, — maar ook de gemeenschapsinstellingen tot loyale samenwerking met de Lid-Staten verplicht (
32
) — en in artikel 162 van het Verdrag (
33
), dat doelt op de betrekkingen tussen de Raad en de Commissie.
33.
Het Hof heeft het toegepast in de betrekkingen tussen de Raad, de Commissie en het Parlement in het kader van de begrotingsprocedure, die, aldus het arrest van 27 september 1988, Griekenland/Raad (
34
), in wezen op de „interinstitutionele dialoog” berust. (
35
)
34.
Ook al zijn de bevoegdheden van het Parlement in het kader van de raadplegingsprocedure niet zo ruim als in het kader van de begrotingsprocedure, toch is ook in deze procedure de dialoog onontbeerlijk. Dit geldt in het bijzonder in het kader van artikel 235 EEG-Verdrag, op grond waarvan de Raad regelen kan stellen op gebieden waarop het Verdrag hem geen handelingsbevoegdheid verleent. Het gebied waarop de wetgever kan optreden is in dit artikel niet zo duidelijk bepaald als bij voorbeeld op het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, waarvoor eveneens de raadplegingsprocedure geldt (artikel 43, lid 2, EEG-Verdrag).
35.
Maar heeft deze dialoog in casu plaatsgevonden?
36.
Niet is betwist, dat het Parlement is geraadpleegd over het voorstel voor een verordening van de Commissie. Alleen de voorwaarden van deze raadpleging zijn in geding. Zij werpen drie vragen op, die ik achtereenvolgens zal onderzoeken.
A —
Mag de Raad beraadslagen over het voorstel voor een verordening voordat hij het advies van het Parlement heeft ontvangen, maar nadat hij het Parlement om advies heeft verzocht?
B —
Mag de Raad beraadslagen over het voorstel voor een verordening, zelfs voordat hij zijn adviesaanvraag naar het Parlement heeft gestuurd?
C —
Heeft de Raad in deze zaak loyaal samengewerkt met het Parlement?
— A —
37.
Mag de Raad beraadslagen over het voorstel van de Commissie voordat het Parlement zijn advies heeft uitgebracht? Welke bevoegdheden heeft de Raad, zolang hij het advies van het Parlement nog niet heeft ontvangen?
38.
Volgens de bewoordingen van artikel 235 van het Verdrag beslist de Raad op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Parlement. Maar mag hij de tekst van dit voorstel bespreken vóór deze raadpleging?
39.
In de loop der tijd en met de toename van de wetgevende activiteit van de Gemeenschap heeft de wetgevingsprocedure, wanneer deze de raadpleging van het Parlement inhoudt, zich in de praktijk enorm ontwikkeld.
40.
Reeds op 16 oktober 1973 verplichtte de Raad zich in een nota aan het Parlement ertoe, de raadplegingsprocedure te vergemakkelijken.
„De Raad heeft interne maatregelen vastgesteld, die erop zijn gericht dat de beslissing om het Parlement te raadplegen over een voorstel van de Commissie zo spoedig mogelijk wordt genomen (in principe binnen een week na ontvangst van het Commissievoorstel. (...) Voorts heeft de Raad interne voorzieningen getroffen om ervoor te zorgen dat met de adviezen van het Parlement op de beste wijze rekening kan worden gehouden.” (
36
)
41.
In 1986 hebben een aantal leden van het Europees Parlement in vragen aan het bureau van de voorzitter twee anomalieën onder de aandacht gebracht. In de eerste plaats zouden verschillende voorstellen van de Commissie tegelijkertijd in zowel de Raad als de parlementaire commissies worden besproken. Een dergelijke praktijk lijkt geen uitzondering te vormen: „In practice, work on a Commission proposal begins immediately within Council bodies, without waiting for the Parliament's Opinion, but the final decision cannot be taken until the Opinion has been received and considered by the Council.” (
37
) Het Parlement zou in feite dus beraadslagen op basis van verouderde teksten van de Commissie. In de tweede plaats zou de Raad in toenemende mate voorlopige besluiten nemen, „hangende het advies van het Parlement”. De cijfers genoemd in de antwoorden van het bureau van de voorzitter van het Parlement op de vragen van de heer De Vries (
38
) tonen aan, dat dit ontegenzeglijk een meer gangbare praktijk is geworden. (
39
)
42.
Bij resolutie van 10 oktober 1990 (
40
) verlangde het Parlement, „1. dat de Raad de in de Verdragen genoemde procedures eerbiedigt en afziet van het sluiten van politieke akkoorden, voordat hij de adviezen van het Parlement heeft behandeld”.
43.
Op 21 november 1990 nam het Parlement een resolutie aan over de verplichting van de Raad om het advies van het Parlement af te wachten (
41
), waarin het vaststelde, dat de Raad „in talloze gevallen” al met de behandeling van een voorstel van de Commissie was begonnen, voordat het Parlement zijn advies had uitgebracht en zelfs vooraf politieke akkoorden had gesloten.
44.
Is deze praktijk verenigbaar met de rechten die het Parlement in het kader van de raadplegingsprocedure zijn toegekend?
45.
Het zou zinloos zijn de Raad te willen verplichten om het advies van het Parlement over het Commissievoorstel af te wachten, voordat hij een begin mag maken met het bestuderen, bespreken of beschouwen van het voorstel voor de betrokken handeling. (
42
) Een dergelijke praktijk is mijns inziens om juridische redenen en om redenen van wetgevingspolitiek gerechtvaardigd.
46.
Wat laatstgenoemde redenen betreft, wil ik op de volgende punten wijzen:
—
de onvermijdelijke termijnen van de procedure voor de raadpleging van het Parlement;
—
de beperkte toelating door het Parlement van de urgentieprocedure van artikel 97 van zijn reglement (voormalig artikel 75);
—
de noodzaak om op korte termijn regels te geven op alle gebieden waarop verordeningen slechts voor een beperkte periode zullen gelden of periodiek verlengd moeten worden;
—
de tijd die de Raad nodig heeft voor het bereiken van een compromis, wanneer unanimiteit vereist is;
—
een verdieping van het debat binnen de commissies van het Parlement, waarbij de vertegenwoordiger van de Raad eventueel het standpunt van zijn instelling voor deze commissies kenbaar zal kunnen maken.
47.
Een dergelijke praktijk is nog principiëler gerechtvaardigd om juridische redenen.
48.
In de eerste plaats verplicht geen enkele tekst de Raad om stil te zitten totdat het advies van het Parlement is uitgebracht. (
43
)
49.
In de tweede plaats en bovenal is het Parlement in het kader van de raadplegingsprocedure niet het recht verleend, om advies uit te brengen over de laatste versie van de door de Raad uitgewerkte tekst. Die tekst is per definitie flexibel en kan totaan de vaststelling van de definitieve verordening worden gewijzigd. Ook al verbiedt deze procedure de Raad een handeling definitief vast te stellen vóór het advies van het Parlement is ontvangen, zij vereist op geen enkel moment dat er volkomen overeenstemming bestaat tussen de tekst waarover bet Parlement zijn advies uitbrengt en die welke voortvloeit uit de werkzaamheden van de Raad. Het Parlement geeft zijn advies over het voorstel van de Commissie. Dit onderscheidt de raadplegingsprocedure nu juist van de wetgevende procedure van medebeslissing, waarin geprobeerd wordt „overeenstemming over een gemeenschappelijk standpunt” (
44
) te bereiken, of de samenwerkingsprocedure, waarin het Parlement niet alleen over het voorstel van de Commissie wordt geraadpleegd, maar eveneens over het „gemeenschappelijk standpunt” van de Raad. (
45
) In tegenstelling tot de procedure van instemming („avis conforme”), waarin de Raad geen handeling kan vaststellen die verschilt van die waarover het advies is uitgebracht, staat de raadplegingsprocedure de Raad toe om af te wijken van de tekst die hij het Parlement heeft voorgelegd.
50.
Teneinde de effectiviteit van de raadpleging van het Parlement te waarborgen, zijn zowel door het Verdrag, de rechtspraak van het Hof als door de parlementaire praktijk waarborgen ingevoerd.
51.
Overeenkomstig de gedragscode die de Commissie het Parlement in februari 1990 heeft aangeboden (
46
), stelt zij, vóór de vaststelling van het advies, de bevoegde commissie van het Parlement in beginsel regelmatig op de hoogte van de voornaamste tendensen die in de beraadslagingen in de Raad naar voren zijn gekomen, met name wanneer deze afwijken van haar oorspronkelijke voorstel.
52.
Het Hof oordeelde in het arrest van 30 september 1982 (Tunnel Refineries), (
47
) dat indien het Parlement het voorstel voor een verordening zonder amendementen goedkeurt en de voorbereidende discussies binnen de Raad geen aanleiding geven tot een wezenlijke wijziging in de definitieve versie van de verordening, deze, wanneer het Parlement zijn advies eenmaal heeft uitgebracht, kon worden vastgesteld zonder dat het Parlement opnieuw geraadpleegd diende te worden.
53.
Overeenkomstig de vaste rechtspraak op het gebied van de hernieuwde raadpleging (
48
) moet het Parlement opnieuw worden geraadpleegd indien de Raad wezenlijke veranderingen in de versie van de definitieve tekst handhaaft. Dit is niet het geval bij elke geringe wijziging van de tekst.
54.
Indien de Raad het voorstel in het kader van de voorbereidende discussies wijzigt, kan de Commissie gebruik maken van haar bevoegdheid om een gewijzigd voorstel in te dienen bij de Raad, die dit aan het Parlement doet toekomen, zodat het over een bijgewerkte tekst kan beraadslagen en invloed kan uitoefenen op de discussies binnen de Raad. Zolang de Raad immers geen besluit heeft genomen, kan de Commissie op grond van artikel 189 A, lid 2, EG-Verdrag (
49
) te allen tijde gedurende de procedures die tot aanneming van een communautair besluit leiden haar voorstel wijzigen, doch de Raad noch het Parlement kan haar daartoe dwingen. Deze mogelijkheid is opgemerkt door Wyatt en Dashwood: „(...) the Commission may alter its proposal in order to facilitate decision-making within the Council”. (
50
)
55.
In dat geval behoeft het Parlement, strikt genomen, dus niet „opnieuw te worden geraadpleegd” (het heeft zijn advies immers nog niet uitgebracht), maar moet het worden geraadpleegd over een gewijzigd voorstel. Dit is precies hetgeen het Parlement voorstelde in zijn resolutie van 21 november 1990 (
51
) over de verplichting om in de samenwerkingsprocedure het advies van het Parlement af te wachten:
„(Het Parlement) wijst er echter op dat de procedure welke wordt toegepast met het oog op de onverwijlde totstandbrenging van de interne markt per 1 januari 1993 vaak een vrijwel gelijktijdige behandeling van de wetgevingsvoorstellen door het Parlement en de Raad vereist en verzoekt de Commissie derhalve, ten einde het Parlement in staat te stellen zich over een nog niet achterhaald wetgevingsvoorstel uit te spreken, gebruik te maken van de haar op grond van artikel 149, lid 3, van het EEG-Verdrag toekomende mogelijkheid en voor de eerste lezing door het Parlement officieel een gewijzigd voorstel in te dienen, ten einde rekening te houden met het verloop van de werkzaamheden in de Raad, indien die ertoe leiden dat de Commissie besluit het oorspronkelijke voorstel ingrijpend te wijzigen.”
56.
Met het oog daarop heeft het Parlement in zijn zitting van 15 september 1993 (
52
) een nieuw artikel 56 van zijn reglement aangenomen, dat luidt als volgt:
„Wijziging van een voorstel van de Commissie
1)
Indien de bevoegde commissie tijdens de behandeling van een voorstel van de Commissie verneemt dat de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in dit voorstel, vraagt zij de Commissie officieel of zij voornemens is haar voorstel te wijzigen.
2)
Indien de Commissie verklaart dat zij voornemens is haar voorstel te wijzigen, stelt de bevoegde commissie de behandeling van dit voorstel uit, totdat zij op de hoogte is gesteld van het nieuwe voorstel of de door de Commissie aangebrachte wijzigingen.
3)
Tijdens de behandeling van een voorstel van de Commissie in de bevoegde commissie kan de Commissie ook op eigen initiatief rechtstreeks amendementen op haar voorstel in de commissie indienen.
4)
Indien de Commissie naar aanleiding van een verzoek overeenkomstig lid 1 hierboven verklaart dat zij niet voornemens is haar voorstel te wijzigen, zet de bevoegde commissie de behandeling van het voorstel voort. De verklaring van de Commissie wordt als bijlage bij het verslag opgenomen en wordt door het Parlement als bindend voor de Commissie beschouwd, ook na de voltooiing van de eerste lezing.
5)
Indien de Raad, na een verklaring van de Commissie overeenkomstig lid 4 en ongeacht het standpunt van de Commissie, een besluit neemt waarbij het oorspronkelijke Commissievoorstel ingrijpend wordt gewijzigd, herinnert de Voorzitter de Raad aan zijn verplichting het Parlement opnieuw te raadplegen.”
57.
Ik wijs erop, dat het Parlement met deze tekst van zijn reglement impliciet toestaat, dat de Raad een voorstel van de Commissie behandelt vóórdat hij het advies van het Parlement heeft ontvangen.
58.
Door de in dit artikel voorziene procedure worden mijns inziens de prerogatieven van het Parlement veiliggesteld. Dankzij de indiening van een gewijzigd voorstel door de Commissie, zal het worden geraadpleegd over een tekst waarin rekening is gehouden met eventuele wijzigingen als gevolg van onderhandelingen binnen de Raad en kan het daadwerkelijk invloed uitoefenen op het overleg in de Raad.
59.
Toch is het Parlement niet afhankelijk van de Commissie. Ook al onderneemt de Commissie niets — omdat zij het niet nodig acht een gewijzigd voorstel in te dienen — dan moet het Parlement toch opnieuw worden geraadpleegd in geval van een wezenlijke wijziging.
60.
Indien het Parlement evenwel in naam van de effectiviteit van de raadpleging het recht zou worden toegekend om te worden geraadpleegd over de laatste versie van de tekst zoals die tot stand is gekomen na de werkzaamheden van de Raad, ongeacht het belang van de wijzigingen die de Raad in het voorstel heeft aangebracht, zou deze procedure haar karakter van raadplegingsprocedure verliezen en een soort samenwerkingsprocedure worden.
61.
Ik wil er nogmaals op wijzen, dat het het advies moet worden uitgebracht over bet voorstel van de Commissie. Daarbij houd ik in het oog, dat het Parlement, hetzij door middel van een nieuw voorstel van de Commissie hetzij door middel van een hernieuwde raadpleging, op de hoogte zal worden gesteld van elke wezenlijke wijziging van dit voorstel waartoe de Raad het initiatief mocht nemen.
62.
Daar staat tegenover, dat het standpunt van de Raad niet definitief kan zijn en noodzakelijkerwijs kan worden gewijzigd zolang het Parlement zijn advies nog niet heeft uitgebracht. (
53
)
63.
Ik ben van mening, dat door deze „interinstitutionele dialoog”, door het Hof ter sprake gebracht in het arrest Griekenland/Commissie (reeds aangehaald), het constitutionele beginsel van loyale samenwerking tussen instellingen wordt geëerbiedigd.
64.
Concluderend ben ik op dit eerste punt van mening, dat de Raad en het Parlement het voorstel gelijktijdig mogen behandelen, met dien verstande dat indien de voorbereidende discussies en de politieke akkoorden binnen de Raad tot wezenlijke wijzigingen van de uiteindelijk vastgestelde verordening hebben geleid, het Parlement opnieuw geraadpleegd moet worden.
65.
Het zal duidelijk zijn dat het antwoord op het eerste middel afhangt van de vraag, of er sprake is geweest van een wezenlijke wijziging. Dit middel is dus verwant met het tweede middel betreffende de hernieuwde raadpleging op het punt van een vraag die voor beide geldt: is het oorspronkelijke voorstel van de Commissie door de Raad wezenlijk gewijzigd?
— B —
66.
Hoe is de situatie wanneer de Raad het voorstel van de Commissie behandelt en wijzigt, voordat het Parlement zelfs om advies is gevraagd? Mag de Raad het Parlement een verzoek om advies toesturen dat een tekst betreft, die niet de laatste stand van zijn eigen besprekingen weergeeft?
67.
Het constitutionele beginsel van loyale samenwerking tussen instellingen vereist, dat de tekst van het voorstel dat het Parlement voor advies wordt voorgelegd, en die welke de Raad behandelt, identiek zijn.
68.
Wat betekent dit beginsel in de situatie waarin de Raad en het Parlement een identieke tekst hebben ontvangen, doch de tekst op de dag waarop het Parlement van de Raad het oorspronkelijke Commissievoorstel ontvangt, binnen de Raad reeds is gewijzigd?
69.
Ik wil hierover drie opmerkingen maken.
70.
In de eerste plaats zou een dergelijke vraag niet rijzen, indien de Raad het verzoek om advies aan het Parlement zendt, zodra hij het voorstel van de Commissie heeft ontvangen of voordat hij het gaat behandelen. (
54
)
71.
In de tweede plaats, waar het advies van het Parlement, zoals gezien, betrekking heeft op het voorstel van de Commissie en niet op de laatste versie van de tekst die in de Raad wordt behandeld, verzetten de communautaire regels inzake de wetgevingsprocedure zich er niet tegen, dat de Raad een begin kan maken met de behandeling van het voorstel zelfs voordat hij een verzoek om advies heeft verstuurd, op voorwaarde dat hij voor zichzelf altijd de mogelijkheid openlaat om zijn voorlopige oriëntatie, met inachtneming van het advies van het Parlement, te wijzigen. De Raad kan in dit stadium derhalve geen definitieve tekst aannemen.
72.
In casu
—
was het voorstel niet voordat het verzoek om advies op 5 maart 1993 aan het Parlement werd gezonden, onderzocht door het Coreper (die het voor het eerst op 24 maart 1993 zou onderzoeken) of door de Raad (die het voor het eerst op 5 april 1993 zou behandelen). Op 5 maart 1993 bestond er een door de „voormalige USSR-groep” opgesteld werkdocument, voorlopig rapport genaamd, en de tekst van de verordening, „zoals die thans luidt bij de huidige stand van de werkzaamheden van de groep”;
—
was de tekst die door de groep „voormalige USSR” op 4 maart 1993, dat wil zeggen de dag voordat het Parlement om advies werd gevraagd, is uitgewerkt, geen definitieve tekst: de vraag of de TACIS-verordening voor Mongolië gold, werd daarin niet geregeld. (
55
) De lijst van gebieden van bijlage II waaraan in het kader van de technische bijstand voorrang wordt verleend, was niet definitief vastgesteld en ten aanzien van die lijst bestonden een aantal voorbehouden. Het voorgestelde comité was een beheerscomité, doch vier Lid-Staten gaven een voorkeur voor een procedure van het type III te kennen. (
56
) De definitieve verordening zou deze formule overnemen.
73.
Het lijkt mij daarom erg overdreven om te stellen, dat het voorstel op 5 maart 1993„(..) niet langer actueel was (...)” (
57
) of dat „die tekst zelfs voordat het Parlement om advies was gevraagd, door de discussies binnen de Raad achterhaald was”. (
58
)
74.
In de derde plaats zijn de wijzigingen in het voorstel, die binnen de Raad zijn voorzien vóór de verzending van het verzoek om advies, niet van invloed op de regelmatigheid van de procedures, waar zij, evenals de wijzigingen die na die verzending zijn aangebracht, een grond voor hernieuwde raadpleging zullen moeten zijn, indien zij wezenlijk zijn en in de definitieve verordening worden overgenomen.
75.
De bevoegdheid van de Raad om het voorstel te bespreken voordat het Parlement het behandelt, vindt haar begrenzing in rechtsmisbruik, die hierin zou bestaan dat het Parlement volkomen onkundig wordt gelaten van de verandering van de tekst binnen de Raad. Het is dit punt dat ik thans zal moeten onderzoeken.
— C —
76.
Mijns inziens is er sprake geweest van loyale samenwerking tussen de instellingen, zodat het Parlement op de hoogte kon zijn van het standpunt van de Raad over de belangrijkste punten waarover verschil van mening bestond. Immers:
—
de Raad blijkt nooit van plan te zijn geweest om aan het advies van het Europees Parlement voorbij te gaan (
59
);
—
de REX-commissie wist dat de Raad van plan was een bijlage II op te nemen, waarin de sectoren worden genoemd waaraan in het kader van de bijstand voorrang wordt verleend, en heeft deze zelf overgenomen met het door haar voorgestelde amendement nr. 20. Zij wist eveneens, dat de Raad van plan was een reglementeringscomité in te stellen (
60
);
—
de vertegenwoordiger van de Commissie die de behandeling bijwoonde, heeft het Parlement op de hoogte gesteld van de wijziging die de Raad in de tekst wilde aanbrengen met betrekking tot het vraagstuk van de comitologie. (
61
) Het standpunt van de Raad met betrekking tot dit vraagstuk (
62
) was voor het Parlement overigens aanleiding om een afwijzend advies uit te brengen (
63
);
—
de Raad was vertegenwoordigd tijdens de debatten in het Parlement op 26 en 27 mei 1993.
77.
Ik wil een laatste opmerking maken. Het is niet zeker, dat het Parlement al het mogelijke heeft gedaan om de beslissing van de Raad te beïnvloeden:
—
de Raad had de tekst zeker opnieuw moeten behandelen, indien hem amendementen waren voorgelegd. Voorts had de Commissie eventuele amendementen voor haar rekening kunnen nemen, door een gewijzigd voorstel in te dienen. (
64
) De Raad had hiervan alleen met eenparigheid van stemmen kunnen afwijken. (
65
) Het Parlement heeft er de voorkeur aan gegeven het Commissievoorstel zonder meer af te wijzen;
—
het Parlement had eveneens, toen het zijn advies uitbracht, de in de gemeenschappelijke verklaring van 4 maart 1975 (
66
) voorziene samenwerkingsprocedure kunnen inleiden, hetgeen overigens werd voorgestaan in punt 4 van het door de REX-commissie opgestelde ontwerp voor een wetgevingsresolutie. Het is bekend dat het belangrijkste geschilpunt tussen de Raad en het Parlement de comitologie betrof. In een resolutie van 23 oktober 1986 had het Europees Parlement echter juist de wens uitgesproken van de Raad overleg te kunnen verlangen, „wanneer de Raad bij een besluit een procedure tot inschakeling van een comité wil instellen”. (
67
)
78.
Ik ben derhalve van mening, dat de raadpleging van het Parlement niet fictief is geweest en geen afbreuk heeft gedaan aan zijn prerogatieven, onder voorbehoud dat de wijzigingen waartoe de Raad heeft besloten niet wezenlijk waren, in welk geval hernieuwde raadpleging verplicht was. Dit is nu precies het voorwerp van de tweede grief.
II — De verplichting tot hernieuwde raadpleging
79.
De verplichting om het Parlement opnieuw te raadplegen is niet in het Verdrag voorzien. Het Hof is echter van oordeel, dat:
„(...) het vereiste dat het Parlement in de door het Verdrag voorziene gevallen in de loop van de wetgevingsprocedure wordt geraadpleegd impliceert, dat steeds een nieuwe raadpleging moet volgen wanneer de uiteindelijk vastgestelde regeling, in haar geheel beschouwd, wezenlijk afwijkt van die waarover het Parlement reeds werd geraadpleegd, uitgezonderd de gevallen waarin de wijzigingen in hoofdzaak beantwoorden aan door het Parlement zelf te kennen gegeven verlangens”. (
68
)
80.
Volgens het Parlement zijn in het voorstel van de Commissie vier wezenlijke wijzigingen aangebracht:
—
betreffende de begunstigden van de TACIS-bijstand (artikel 2);
—
betreffende de werkingssfeer ratione materiae van de verordening met de toevoeging van bijlage II;
—
door toevoeging van een voorwaarde van wederkerigheid (artikel 7, lid 4), die nieuw was;
—
betreffende de comitologie (artikel 7): de Raad heeft het beheerscomité vervangen door een reglementeringscomité.
81.
Het eerste punt is een technische bepaling, bedoeld om te vermijden dat Mongolië zowel onder de bij verordening (EEG) nr. 443/92 (
69
) voorziene financiële en technische hulp valt, als onder het TACIS-programma. Deze bepaling heeft het slechts mogelijk gemaakt, dat Mongolië, dat reeds profiteerde van hulpprogramma's (
70
), in het TACIS-programma bleef. Mongolië behoort zowel in het voorstel voor een verordening als in de verordening zelf tot de begunstigden van het TACIS-programma. De toevoeging van het nieuwe artikel 2 in laatstgenoemde tekst heeft er slechts voor gezorgd, dat een cumulatie van hulp kon worden vermeden. In haar advies van 20 april 1993 verklaart de begrotingscommissie „(...) het belangrijk te vinden, dat Mongolië tot de begunstigden behoort, gelet op zijn situatie en behoeften aan hulp die vergelijkbaar zijn met die van een aantal onafhankelijke staten alsmede de wil van deze staat om een democratisch politiek stelsel in te voeren”. (
71
) In punt 4 van de toelichting stelt het rapport van de REX-commissie expliciet voor, dat Mongolië niet tegelijkertijd de in verordening nr. 443/92 voor ontwikkelingslanden in Azië voorziene steun en die van het TACIS-programma kan ontvangen. (
72
)
82.
Het nieuwe artikel 2 wijzigt de modaliteiten van de hulp aan Mongolië. Het is niet van invloed op de wezenlijke inhoud van de verordening.
83.
Wat het tweede punt betreft, de toevoeging van bijlage II betekende niet, dat het Parlement opnieuw geraadpleegd moest worden. Bijlage II geeft een opsomming van„indicatieve” gebieden waaraan „met name” (
73
) technische bijstand wordt verleend. Deze opsomming dient slechts als voorbeeld en is niet uitputtend. Zij vervangt artikel 3, lid 3, van het voorstel van de Commissie, dat bepaalde:
„De technische bijstand heeft bij voorkeur betrekking op gebieden van menselijke potentieel, steun aan ondernemingen, daaronder begrepen financiële diensten, produktie, distributie en verhandeling van levensmiddelen, energie en transport.”
84.
Deze bepaling, die evenmin een uitputtend karakter heeft, sluit geen van de in bijlage II bedoelde gebieden uit.
85.
Bovendien is deze bijlage nagenoeg identiek aan amendement nr. 24, waarbij een bijlage I bis werd gecreëerd, dat door het Parlement op 27 mei 1993 is aangenomen. (
74
)
86.
De vervanging van artikel 3, lid 3, van het voorstel door artikel 4, lid 3, en bijlage II van de verordening is uiteindelijk een wijziging van de wijze waarop de werkingssfeer van de verordening ratione materiae wordt gedefinieerd. Ook al worden in bijlage II bij wijze van voorbeeld meer gebieden genoemd, deze werkingssfeer wordt daarin niet wezenlijk gewijzigd. Het betreft veeleer een „andere methode dan een materiële wijziging” in de zin van rechtsoverweging 23 van het arrest Buyl (reeds aangehaald).
87.
Wat het derde punt betreft wil ik opmerken, dat met de invoering van een voorwaarde van wederkerigheid slechts een vaste praktijk op dit gebied is bevestigd en dat deze voorwaarde de beginselen noch de opzet van het TACIS-pro gramma ingrijpend wijzigt.
88.
Ik sta stil bij het veel delicatere vraagstuk van de comitologie. Artikel 7 van het voorstel van de Commissie voorzag in een beheerscomité van het type II. b (
75
): de Commissie stelt maatregelen vast die onmiddellijk van toepassing zijn. Indien deze niet overeenstemmen met het advies van het comité, schort de Commissie de uitvoering ervan voor zes weken op, binnen welke termijn de Raad met gekwalificeerde meerderheid een ander besluit kan nemen dat het besluit van de Commissie zal vervangen.
89.
Artikel 8 van verordening nr. 2053/93 voorziet een reglementeringscomité van het type III. a: indien geen advies is uitgebracht of het advies van het comité negatief luidt, is de Commissie verplicht het ontwerp van de te nemen maatregelen om te zetten in een voorstel betreffende de te nemen maatregelen, dat zij bij de Raad indient. Indien de Raad geen besluit neemt, is de Commissie opnieuw bevoegd en zet zij haar voorstel om in een besluit.
90.
Er bestaat mijns inziens een wezenlijk verschil tussen het raadgevend comité van procedure I en de comités, bedoeld in de procedures II en III, omdat eerstgenoemd comité elke beslissingsbevoegdheid van de Raad uitsluit.
91.
Er bestaat eveneens een wezenlijk verschil tussen de comités van het type II. a, II. b en III. a enerzijds en het comité van het type III. b anderzijds. Alleen laatstgenoemde procedure kan immers tot een impasse leiden, omdat de Raad elk besluit met een gewone meerderheid kan blokkeren.
92.
De procedures van het type II. a, II. b en III. a daarentegen verschillen onderling slechts op een aantal onbelangrijke punten, zoals de termijnen, en het feit dat in het laatste geval het besluit van de Raad wordt genomen op voorstel van de Commissie, hetgeen de positie van de Commissie versterkt, omdat de Raad slechts met eenparigheid van stemmen van dit voorstel kan afwijken. (
76
)Zij hebben gemeen, dat bij gebreke van een besluit van de Raad de uitvoeringsbevoegdheid terugvalt aan de Commissie, die in dat geval beslist.
93.
Ik concludeer hieruit, dat er tussen het beheerscomité van het type II. b en het reglementeringscomité van het type III. a niet zodanige verschillen bestaan, dat men kan spreken van wezenlijke wijzigingen van de verordening die „(...) de kern van de regeling raken (...)”. (
77
)
94.
Ik ben daarom van mening, dat de uiteindelijk vastgestelde verordening niet wezenlijk is gewijzigd ten opzichte van het voorstel van de Commissie.
95.
Een nieuwe raadpleging van het Parlement was om een tweede reden niet verplicht. Op dit punt is het uiterst belangrijk op te merken, dat het Parlement op de hoogte was van het voornemen van de Raad om een comité van het type III in te stellen (
78
) en dat het vraagstuk van de comitologie de kern was waarom de debatten in het Parlement draaiden (
79
), omdat een aantal parlementsleden de vertragingen bij het ter beschikking stellen van de financiën en de besluitvorming (
80
) weet aan het bestaan van een beheerscomité in het TACIS-programma 199 I-1992. De kwestie van het comité vormde het struikelblok tussen de Raad en het Parlement, dat uiteindelijk tot de afwijzing van het voorstel door het Parlement zou leiden.
96.
De vertegenwoordiger van de Raad is tijdens de debatten over dit vraagstuk geïnterpelleerd. (
81
)
97.
Na afloop van de debatten heeft het Parlement, dat zich bewust was van het voornemen van de Raad, echter de keuze gemaakt het voorstel voor een verordening geheel af te wijzen. De aanvaarding van het amendement dat voorzag in het door de REX-commissie voorgestelde adviescomité heeft dus geen vervolg gekend.
98.
De eerste twee middelen moeten daarom worden afgewezen.
III — De intrinsieke onwettigheid van verordening nr. 2053/93
99.
Het Parlement acht het „(...) gewoonweg onwettig, dat een regeling die na verplichte raadpleging van het Parlement is vastgesteld, bepaalt, dat deze tijdens haar toepassingsduur kan worden gewijzigd, zonder dat dit vormvoorschrift opnieuw geëerbiedigd behoeft te worden”. (
82
)
100.
Artikel 7, lid 2, tweede alinea, van de bestreden verordening luidt als volgt:
„De overeenkomsten inzake diensten tot en met 300000 ecu worden in de regel gesloten via niet-openbare aanbesteding en onderhandse overeenkomst. Dit bedrag kan door de Raad worden herzien op basis van een Commissievoorstel, waarbij rekening wordt gehouden met de ervaring die is opgedaan in soortgelijke gevallen.”
101.
Volgens het Parlement verlangt de eerbiediging van zijn prerogatieven, dat hij vóór een dergelijke herziening wordt geraadpleegd, aangezien het om een op artikel 235 van het Verdrag gebaseerde verordening gaat.
102.
De Gemeenschap kent een bepaalde hiërarchie van normen. Tegenover de basisverordeningen, die rechtstreeks worden vastgesteld met toepassing van de in de Verdragen voorziene procedures, bestaan er toepassingsof uitvoeringsverordeningen, die worden vastgesteld hetzij door de Commissie krachtens een machtiging van de Raad op grond van artikel 155, derde streepje, van het Verdrag, hetzij door de Raad zelf op grond van artikel 145, derde streepje, van het Verdrag. De procedure voor de vaststelling van deze verordeningen wordt geregeld in de basisverordening.
103.
Tussen deze beide categorieën van handelingen bestaat een hiërarchie, in dier voege dat de uitvoeringsverordening de in de basisverordening neergelegde beginselen niet kan wijzigen of daarmee in strijd kan komen. De eerste verordening mag het kader van de uitvoering van de beginselen van de tweede verordening niet te buiten gaan. (
83
)„De gedelegeerde bevoegdheid (...) is slechts een uitvoeringsbevoegdheid en geen primaire toepassingsbevoegdheid van een verdragsbepaling.” (
84
)
104.
Het Hof heeft deze delegatiebevoegdheid van de Raad bevestigd in vele arresten die het heeft gewezen op het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid:
„(...) zowel in het legislatieve stelsel van het Verdrag, zoals dat met name in artikel 155, laatste streepje, tot uitdrukking komt als in de constante praktijk der communautaire instellingen — overeenkomstig de in alle Lid-Staten aanvaarde rechtsopvattingen — wordt onderscheid gemaakt tussen maatregelen welke rechtstreeks op het Verdrag zelf berusten, en afgeleid recht waardoor de uitvoering dier maatregelen moet worden verzekerd;
(...) derhalve mag niet worden verlangd dat de verordeningen betreffende het gemeenschappelijk landbouwbeleid in al hun onderdelen door de Raad volgens de procedure van artikel 43 worden vastgesteld;
(...) aan dit voorschrift is voldaan zodra de hoofdzaken van de te regelen materie overeenkomstig de aldaar voorziene procedure zijn vastgelegd;
(...) daarentegen kunnen voorschriften ter uitvoering van basisverordeningen volgens een andere procedure dan die van artikel 43 — hetzij door de Raad zelf, hetzij door de Commissie krachtens machtiging overeenkomstig artikel 155 — worden vastgesteld”. (
85
)
105.
Met betrekking tot dit artikel oordeelde het Hof, dat uit het stelsel van het Verdrag, in het kader waarvan dit artikel moet worden bezien, alsmede uit de eisen van de praktijk volgt, dat het begrip uitvoering ruim moet worden uitgelegd. (
86
)
106.
De delegatie aan de Commissie van de bevoegdheid om uitvoeringsverordeningen vast te stellen is eveneens gebruikelijk op het gebied van overheidsopdrachten. (
87
)
107.
De Europese Akte heeft door een wijziging van artikel 145 van het Verdrag de aan de Raad verleende bevoegdheid om zichzelf de uitvoeringsbevoegdheid toe te bedelen, beperkt:
„(...) de Raad kan slechts in welbepaalde gevallen de uitoefening van bepaalde uitvoeringsbevoegdheden rechtstreeks aan zich houden, welke beslissing omstandig moet worden gemotiveerd”. (
88
)
108.
Het Parlement is niet alleen afwezig in de comités die de Commissie bijstaan (
89
), maar ook in bepaalde procedures waarbij de Raad zich de uitvoeringsbevoegdheid voorbehoudt, zoals die van artikel 7 van verordening nr. 2053/93. Dit systeem is niet zonder logica. Het is weliswaar normaal, dat het Parlement „(...) wordt geraadpleegd telkens wanneer het om een politieke keuze gaat, doch het is eveneens duidelijk, dat het niet zijn taak is tussenbeide te komen wanneer het enkel om een beleidshandeling gaat”. (
90
) Het accessoire of secundaire karakter van de uitvoeringsmodaliteiten rechtvaardigt, dat zij met minder formaliteiten worden vastgesteld. Deze mogelijkheid van delegatie vormt dus één van de inzetten in de competentiestrijd tussen het Parlement en de andere instellingen, die hier een middel kunnen vinden om het Parlement van het wetgevingsproces uit te sluiten. (
91
) Zo vroeg het Parlement al in 1967 (
92
) om te worden geraadpleegd over alle op basisverordeningen steunende teksten, die de politieke, economische of juridische gevolgen van deze verordeningen aanmerkelijk beïnvloeden. In een resolutie nopens de communautaire procedures ter uitvoering van het afgeleide gemeenschapsrecht (
93
) riep het Parlement op tot een strikte beperking van de bevoegdheden van „niet in de Verdragen genoemde en doorgaans als comités aangeduide organen”.
109.
De Raad blijft op grond van artikel 145 van het Verdrag ontegenzeglijk bevoegd om de uitvoeringsbevoegdheid aan zichzelf te delegeren, ook al gelden voor de procedure tot vaststelling van uitvoeringsverordeningen niet dezelfde regels als voor de vaststelling van de basisverordening.
110.
De vraag is evenwel juist of artikel 7 van de bestreden verordening betrekking heeft op de uitvoeringsof toepassingsmodaliteiten van de basisverordening dan wel of het de in deze tekst neergelegde grondbeginselen raakt?
111.
Is de vaststelling van de drempel waarboven overeenkomsten inzake diensten niet langer via niet-openbare aanbesteding of onderhands kunnen worden gesloten, een uitvoeringsof toepassingsmodaliteit van verordening nr. 2053/93?
112.
Ik wil hierover twee opmerkingen maken.
113.
Artikel 7, lid 2, tweede alinea, van verordening nr. 2053/93 is overgenomen van de vroegere verordening nr. 2157/91, die dezelfde wijze van herziening van de drempel van 300000 ECU bevatte. (
94
)
114.
In beide gevallen kwam de procedure tot herziening van de drempel, waarin het Parlement geen rol had, niet voor in het voorstel van de Commissie en is deze dooide Raad toegevoegd.
115.
De aan de Raad gedelegeerde bevoegdheid heeft slechts betrekking op de wijze van sluiting van overeenkomsten inzake diensten. Weliswaar kan door de keuze van de procedure van onderhandse sluiting van overeenkomsten of via niet-openbare aanbesteding sneller een beslissing worden genomen en zal de verlaging van de drempel tot welke de Commissie onderhandse overeenkomsten kan sluiten, de doeltreffendheid van het stelsel versterken, doch artikel 7, lid 2, tweede alinea, tast de beginselen noch de systematiek van de verordening aan en regelt niets anders dan „bevoegdheden ter uitvoering” (
95
), de enige die kunnen worden gedelegeerd.
116.
Het derde middel moet daarom eveneens worden afgewezen.
117.
Ik concludeer derhalve tot verwerping van het beroep in zijn geheel.
(
*1
)	Oorspronkelijke taal: Frans.
(
1
)	PB 1993, L 187, blz. 1.
(
2
)	Verordening betreffende technische bijstand aan de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken bij het streven naar sanering en herstel van haar economie (PB 1991, L 201, blz. 2).
(
3
)	PB 1993, C 48, blz. 13.
(
4
)	Artikel 5, lid 1.
(
5
)	Zie antwoorden van de Raad op de schriftelijke vragen van het Hof.
(
6
)	Ibidem.
(
7
)	Bijlage 2 bij het verzoekschrift.
(
8
)	Bijlage 3 bij het verzoekschrift,
(
9
)	PB 1993, C 150, biz. 26.
(
10
)	Opgesteld door de Europees afgevaardigde H. Chabert.
(
11
)	PB 1993, C 176, biz. 178.
(
12
)	Thans artikel 105, lid 1, na de wijzigingen van het reglement van het Parlement na het Verdrag Letreffende de Europese Unie (PB 1993, C 268, biz. 51).
(
13
)	Zie PB, Bijlage, nr. 3-431, Handelingen van het Europees Parlement, Zitting 1993-1994, blz. 344, en PB 1993, C 255, biz. 81.
(
14
)	PB 1993, C 176, biz. 152.
(
15
)	Zie PB, Bijlage, nr. 3-433, Handelingen van bet Europees Parlement, Zitting 1993-1994, en PB 1993, C 255, biz. 81.
(
16
)	Ook al beschikt de Commissie niet over een eigen recht, zij wordť ”uitgenodigd” om de zittingen van de Raad bij te wonen (artikel 4, lid 2, van het interne reglement van de Raad). Dit was in deze zaak het geval.
(
17
)	Opmerkingen van het Parlement betreffende de memorie in interventie van het Verenigd Koninkrijk in zaak C-65/93, Parlement/Raad, nog aanhangig.
(
18
)	Zaak 138/79, Jurispr. 1980, blz. 3333.
(
19
)	R. o. 33.
(
20
)	Arresten van 16 juli 1992, zaak 65/90, Parlement/Raad, Jurispr. 1992, blz. I-4593, en 1 juni 1994, zaak C-388/92, Parlement/Raad, Jurispr. 1994, blz. I-2067.
(
21
)	De Commissie heeft zich hiertoe verplicht bij een mededeling van 30 mei 1973, die wordt geciteerd door Bieber, R.: „Artikel 137” in Kommentar zum EWG-Vertrag, Groeben, Thiesing, Ehlermann, 4e druk, blz. 4132. Dit was het geval in de onderhavige zaak.
(
22
)	R. o. 34 van het arrest Roquette Frères, reeds aangehaald.
(
23
)	Zie Bieber, R.: „Legislative procedure for the establishment of the single market”, CMLR, 1988, biz. 711, 716.
(
24
)	R. o. 20 van hct arrest van 27 september 1988, zaak 165/87, Commissie/Raad, Jurispr. 1988, biz. 5545.
(
25
)	Zic op dit punt zaak C-65/93, Parlement/Raad, reeds aangehaald in voetnoot 17.
(
26
)	Zie in die zin de punten 28 en 29 van de conclusie van advocaat-generaal Jacobs bij het arrest van 2 maart 1994 (zaak C-316/91, Parlement/Raad, Jurispr. 1994, blz. I-625): „De deelneming van het Parlement aan het wetgevingsproces moet niet enkel als een prerogatief worden beschouwd, maar ook als een aan het Parlement opgedragen verantwoordelijkheid waaraan het zich niet kan onttrekken.” (punt 28).
(
27
)	Zie hiervoor punt 48 van de conclusie van advocaat-generaal Darmon bij het arrest van 1 juni 1994, Parlement/Raad, reeds aangehaald in voetnoot 20.
(
28
)	Arrest van 10 juli 1986, zaak 149/85, Wybot, Jurispr. 1986, blz. 2391, r. 0.23.
(
29
)	Zaak 68/86. Jurisor. 1988. blz. 855.
(
30
)	R. o. 38.
(
31
)	Artikel 4.
(
32
)	Arrest van 10 februari 1983 (zaak 230/81, Luxemburg/Parlement, Jurispr. 1983, blz. 255, r. o. 37) en beschikking van 13 juli 1990 (zaakC-2/88 Imm., Zwartveld e. a., Jurispr. 1990, blz. I-3365, r. o. 171. Zie eveneens de conclusie van advocaat-generaal Mancini bij het arrest van 27 september 1988 (zaak 204/86, Griekenland/Raad, Jurispr. 1988, blz. 5323, 5349) en punt 56 van de conclusie van advocaat-generaal Jacobs bij net arrest van 31 maart 1992 (zaak C-284/90, Raad/Parlement, Jurispr. 1992, blz. I-2277).
(
33
)	Artikel 15 van het Fusieverdrag. Men kan zich voorstellen, dat indien het Parlement in 1965 de bevoegdheden had gehad die het thans heeft, de noodzaak van samenwerking tussen het Parlement en de andere instellingen zou zijn vermeld.
(
34
)	Reeds aangehaald in voetnoot 32, r. o. 16.
(
35
)	Zie over de samenwerking tussen de Commissie en de Raad in het kader van artikel 58 EGKS-Verdrag eveneens het arrest van 11 mei 1983, zaak 244/81, Klöckner-Werke, Jurispr. 1983, blz. 1451.
(
36
)	Bulletin van het Europees Parlement, nr. 34/73, van 19 oktober 1973, blz. 4 en 5.
(
37
)	Wyatt en Dashwoord, European Community Law, 1993, blz. 37.
(
38
)	Bijlage 5 bij het verzoekschrift.
(
39
)	Zie eveneens Jacobs en Corbet: The European Parliament, 1990, blz. 166: „The most serious difficulty for Parliament, however, arises where Council takes a decision ’in principle’ or ’subject tot Parliament's opinion’ before this opinion has been delivered (11 maal in 1986, 8 maal in 1987, 12 maal in 1988, 7 maal in 1989).”
(
40
)	Resolutie over de betrekkingen tussen het Europees Parlement en de Raad (PB 1990, C 284, blz. 58).
(
41
)	PB 1990, C 324, blz. 125.
(
42
)	Zie ter zake de verklaringen van de fungerend voorzitter van de Raad voor het Europees Parlement op 9 oktober 1990 (PB 1990, Bijlage, nr. 3-394, Handelingen van het Europees Parlement, Zitting 1990-1991, blz. 79).
(
43
)	Dit verschijnsel doet zich eveneens voor tijdens de fase van eerste lezing van de samenwerkingsprocedure: de organen van de Raad en de parlementaire commissies gaan op hetzelfde moment over tot onderzoek van de wetgevende voorstellen.
(
44
)	Artikel 189 B EG-Verdrag.
(
45
)	Artikel 189 C EG-Verdrag.
(
46
)	Zie PB, Bijlage, nr. 3-386, Handelingen van het Europees Parlement, Zitting 1990-1991, blz. 32; Bulletin EG 1/2-1990, punt 1.6.6, en Bulletin EG 4-1990, punt 1.6.1.
(
47
)	Zaak 114/81, Jurispr. 1982, blz. 3189.
(
48
)	Zie, bij voorbeeld, arrest van 16 juli 1992, Parlement/Raad, reeds aangehaald in voetnoot 20.
(
49
)	Ter vervanging van artikel 149, lid 3, EEG-Verdrag, dat is geschrapt bij het Verdrag betreffende de Europese Unie. De Commissie kan eveneens haar voorstel voor een verordening intrekken. Zie punt 6 van het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de beëindiging van de dienst van ambtenaren van 10 oktober 1985 (PB 1985, C 288, blz. 103).
(
50
)	T. a. p., blz. 47.
(
51
)	Reeds aangehaald in voetnoot 41, blz. 127.
(
52
)	PB 1993, C 268, blz. 66 (artikel 36 G).
(
53
)	Zie in die zin het antwoord van de Raad van 1 april 1985 op schriftelijke vraag nr. 1907/84 van de heer De Vries (PB 1985, C 118, blz. 12).
(
54
)	In de reeds genoemde nota van 16 oktober 1973 heeft de Raad zich verplicht een termijn van één weck in acht te nemen. Men zou zich kunnen afvragen wat de juridische waarde en het bindende karakter van deze verplichting zijn, indien de bewoordingen ervan niet zo vaag waren. Zie over deze vraag Jacqué, J.-P.: „La pratique des institutions communautaires et le développement de la structure institutionnelle communautaire”, m Die Dynamik des Europäischen Gemeinschaftsrechls — The dynamics of EC-law, Bieber, R. en Ress, G., red., 1987.
(
55
)	Zie punt 6 van het voorlopig rapport.
(
56
)	Voetnoot 19 van de tekst van de verordening; stand op 4 maart 1993.
(
57
)	Punt 15 van het verzoekschrift
(
58
)	Punt 4 van de conclusie van repliek.
(
59
)	Zie het document van de Corepcr van 1 april 1993 dat tijdens de behandeling beschikbaar was: „In afwachting van bet advies van bet Europees Parlement heeft het Corcper het voorstel van de Commissie onderzocht, waarvan de resultaten als bijlage zijn opgenomen. De Coreper stelt de Raad voor deze resultaten te bevestigen, met dien verstande dat bij zich definitief zal moeten uitspreken, zodra bet advies van bet Europees Parlement is uitgebracht” (cursivering van mij).
(
60
)	Zie punt 5 van de toelichting bij het rapport Chabert, dat als bijlage bij het verweerschrift van de Raad is gevoegd. Zie eveneens de verklaring van de rapporteur tijdens de vergadering van 24 juni 1993 (PB, Bijlage, nr. 3-432, Handelingen van bet Europees Parlement, zitting 1993-1994, Bk. 323).
(
61
)	Sir Leon Brittan verklaarde tijdens de vergadering van 26 mei 1993: „Tot slot wil ik het nog hebben over het vraagstuk van de comitologie. Ik wil heel duidelijk stellen dat terwijl de Commissie oorspronkelijk een beheerscomité voorstelde de Raad de nadruk wil leggen op een reglementeringscomité” (PB, Bijlage, nr. 3-431, Handelingen van bet Europees Parlement, Zitting 1993-1994, blz. 166).
(
62
)	Dit was het enige echte struikelblok: zie de verklaring van 26 mei 1993 van rapporteur Chabert (PB 1993, Bijlage, nr. 3-431, Handelingen van bet Europees Parlement, Zitting 1993-1991, blz. 177).
(
63
)	Zie de verklaring van rapporteur Chabert tijdens de vergadering van 14 juli 1993 (PB 1993, Bijlage, nr. 3-433, blz. 190 en 191).
(
64
)	De vertegenwoordiger van de Commissie had tijdens de parlementaire debatten overigens verklaard, dat hij bereid was de meeste amendementen van het Parlement over te nemen (PB 1993, Bijlage, nr. 3-431, Handelingen van bet Europees Parlement, zitting 1993-1994, blz. 175). Betreffende de belangrijke rol die de Commissie als „advocaat van het Parlement” in de raadplegingsprocedure kan spelen, zie Raworth, P.: „A Timid Step Forwards: Maastricht and the Democratisation of the European Community”, ELR, 1994, biz. 16, 20.
(
65
)	Artikel 189 A, lid 1, EG-Verdrag.
(
66
)	Gemeenschappelijke verklaring van het Europese Parlement, de Raad en de Commissie (PB 1975, C 89, blz. 1). Zie eveneens artikel 63 van het reglement van het Parlement.
(
67
)	Resolutie tot besluit van de raadpleging van het Europese Parlement over het voorstel van de Commissie van de Europese Gemeenschappen aan de Raad voor een verordening tot vaststelling van de voorwaarden die gelden voor de uitoefening van aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden (PB 1994, C 297, blz. 94, punt 4).
(
68
)	R. o. 16 van het arrest van 16 juli 1992, Parlement/Raad, reeds aangehaald in voetnoot 20. Zie eveneens de arresten van 15 juli 1970 (zaak 41/69, ACF Chemiefarma, Jurispr. 1970, blz. 661, r. o. 178) en 4 februari 1982 (zaak 817/79, Buyl, Jurispr. 1982, blz. 245, r. o. 16 en 23).
(
69
)	Verordening van de Raad van 25 februari 1992 inzake financiële en technische hulp en economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en Azië (PB 1992, L 52, blz. 1).
(
70
)	Zie verweerschrift van de Raad, punt 21.
(
71
)	Bijlage bij het verweerschrift van de Raad. Zic de brief van de voorzitter van de begrotingscommissie van 20 april 1993 aan de voorzitter van de REX-commissie en zijn amendementsvoorstel nr. 7.
(
72
)	Ibidem.
(
73
)	Artikel 4, lid 3, van verordening nr. 2053/93.
(
74
)	PB 1993, C 176, blz. 184.
(
75
)	Variant II. b van besluit 87/373/EEG „comitologie” van de Raad van 13 juli 1987 tot vaststelling van de voorwaarden die gelden voor de uitoefening van aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden (PB 1987, L 197, blz. 33).
(
76
)	Zie terzake Blumann, C: Dictionnaire juridique des Communanttés européennes, A. Barav en C. Philip, red., Comitologie, blz. 197.
(
77
)	Arrest van 16 juli 1992, Parlement/Raad, reeds aangehaald in voetnoot 20, r. o. 19.
(
78
)	Zie PB 1993, Bijlage, nr. 3-133, blz. 191, en hierboven punt 72.
(
79
)	Zie amendementsvoorstel nr. 18 in het rapport van de REX-commissie en amendementsvoorstel nr. 7 in het advies van de commissie voor de budgetbewaking, alsmede de punten 4 en 5 van de toelichting bij het rapport van de REX-commissie.
(
80
)	Zie de interventie van de heer Nielsen, lid van het Parlement: „Wat de beheerscomité's aangaat, deze zijn veel te bureaucratisch en ondoorzichtig. Laten wij een raadgevend comité op laten richten dat zowel het besluitproces als de praktische uitvoering van de projecten kan stimuleren en effectueren (PB 1993, Bijlage, nr. 3-431, Handelingen van het Europees Parlement, Zitting 1993-1994, blz. 176). Zie eveneens de interventie van rapporteur Chabert tijdens de debatten (PB 1993, Bijlage, nr. 3-431, Handelingen van bet Europees Parlement, Zitting 1993-1994, blz. 169).
(
81
)	Ibidem, blz. 177.
(
82
)	Punt 36 van het verzoekschrift.
(
83
)	Zie arrest van 27 september 1979, zaak 230/78, Eridania, Jurispr. 1979, blz. 2749, r. o. 9 e. v.
(
84
)	Rapport Jozeau-Marigné over de juridische problemen van de raadpleging van het Europees Parlement, 8 augustus 1967, document 110, punt 24.
(
85
)	Arrest van 17 december 1970 (zaak 30/70, Scheer, Jurispr. 1970, blz. 1197, r. o. 15). Zie eveneens arresten van 17 december 1970 (zaak 25/70, Köster, Berodt & Co., Jurispr. 1970, blz. 1161); 16 juni 1987 (zaak 46/86, Romkes, Jurispr. 1987, blz. 2671); 20 september 1988 (zaak 203/86, Spanje/Raad, Jurispr. 1988, blz. 4563) en 27 oktober 1992 (zaak C-240/90, Duitsland/Commissie, Jurispr. 1992, blz. I-5383).
(
86
)	R. o. 10 van het arrest van 30 oktober 1975, zaak 23/75, Rey Soda, Jurispr. 1975, blz. 1279.
(
87
)	Zie, bij voorbeeld, artikel 31 van richtlijn 90/531/EEG van de Raad van 17 september 1990 betreffende de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie (PB 1990, L 297, blz. 1), en artikel 30 ter van richtlijn 89/440/EEG van de Raad van 18 juli 1989 tot wijziging van richtlijn 71/305/EEG betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken (PB 1989, L 210, blz. 1).
(
88
)	Arrest van 24 oktober 1989, zaak 16/88, Commissie/Raad, Jurispr. 1989, blz. 3457, r. o. 10.
(
89
)	Zie besluit 87/373, aangehaald in voetnoot 75, en Reich, Ch.: „Het Europees Parlement en de ’comitologie’201D, Revue du marché commun, nr. 336, 1990, blz. 319.
(
90
)	Rapport Jozeau-Marigné, reeds aangehaald in voetnoot 84, blz. 5.
(
91
)	Zie het rapport Hänsch, Europees Parlement, Documenten van de zitting, 7 juli 1986, doc. A2-78/86.
(
92
)	Zie resolutie van 17 oktober 1967 (PB 1967, 268, blz. 7).
(
93
)	Resolutie bekendgemaakt in PB 1968, C 108, blz. 37.
(
94
)	Artikel 6, lid 2, tweede alinea.
(
95
)	Artikel 145 EG-Verdrag.