62024CJ0413
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla)
22 ta’ Jannar 2026 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Regolament (KEE) Nru 4055/86 – Applikazzjoni tal-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi għat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn Stati Membri u pajjiż terz – Artikolu 56 TFUE – Artikolu 191 tal-Ftehim dwar il-Kummerċ u l-Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika, minn naħa waħda, u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, min-naħa l-oħra – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Restrizzjonijiet – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-ħlas ta’ tariffa għall-użu obbligatorju tas-servizzi ta’ sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, skont it-tul tal-vapur ikkonċernat (‘Verkeersbegeleidingssysteem (VBS)’) – Leġiżlazzjoni li tapplika għat-traffiku marittimu b’destinazzjoni l-portijiet tal-Vlaams Gewest (ir-Reġjun Fjamming (il-Belġju)) integrati f’din is-sistema ta’ assistenza u li joriġinaw minn port ta’ Stat Membru ieħor li ma huwiex ir-Renju tal-Belġju, iżda li ma tapplikax għat-traffiku bejn dawn il-portijiet Fjammingi – Ftehim dwar il-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea u mill-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika (Brexit)”
Fil-Kawża C‑413/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Oostende (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Sezzjoni ta’ Oostende, il-Belġju), permezz ta’ deċiżjoni tas‑6 ta’ Ġunju 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑13 ta’ Ġunju 2024, fil-proċeduri
Vlaams Gewest
vs
P&O North Sea Ferries Limited,
P&O Ferries Limited,
fil-preżenza ta’:
P&O North Sea Ferries Limited,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla),
komposta minn K. Jürimäe, Presidenta tal-Awla, K. Lenaerts, President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala Imħallef tat-Tieni Awla, F. Schalin (Relatur), M. Gavalec u Z. Csehi, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Biondi,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Vlaams Gewest, minn J. Joos u J. Stuyck, advocaten,
–
għal P&O North Sea Ferries Limited u P&O Ferries Limited, minn A. Vroninks, avocat,
–
għall-Gvern Belġjan, minn C. Jacob, S. Baeyens u C. Pochet, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Bouquet u J. L. Buendía Sierra, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑26 ta’ Ġunju 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4055/86 tat‑22 ta’ Diċembru 1986 li japplika l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 6, Vol. 1, p. 174), tal-Artikolu 56 TFUE u tal-Artikolu 191 tal-Ftehim dwar il-Kummerċ u l-Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika, minn naħa waħda, u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, min-naħa l-oħra (ĠU 2021, L 149, p. 10, iktar ’il quddiem il-“FKK”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ żewġ kawżi bejn il-Vlaams Gewest (Reġjun Fjamming, il-Belġju) u, rispettivament, P&O North Sea Ferries Limited u P&O Ferries Limited (iktar ’il quddiem, flimkien, il-“kumpanniji P&O”) dwar il-ħlas ta’ fatturi għal tariffa dovuta mill-vapuri li jbaħħru lejn portijiet tar-Reġjun Fjamming integrati f’sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu (iktar ’il quddiem il-“portijiet Fjammingi”) u li ġejjin minn port li jinsab fi Stat Membru ieħor li ma huwiex ir-Renju tal-Belġju, għall-użu obbligatorju tas-servizzi ta’ din is-sistema ta’ assistenza.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt internazzjonali
Il-Ftehim dwar il-Ħruġ
3
L-Artikoli 126 u 127 tal-Ftehim dwar il-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea u mill-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika (ĠU 2020, L 29, p. 7, iktar ’il quddiem il-“Ftehim dwar il-Ħruġ”) jipprovdi:
“Artikolu 126
Perjodu ta’ tranżizzjoni
Għandu jkun hemm perjodu ta’ tranżizzjoni jew ta’ implimentazzjoni, li għandu jibda mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim u jintemm fil‑31 ta’ Diċembru 2020 [(iktar ’il quddiem il-‘perjodu ta’ tranżizzjoni’)].
Artikolu 127
Ambitu tat-tranżizzjoni
1. Sakemm ma jkunx stipulat mod ieħor f’dan il-Ftehim, id-dritt tal-Unjoni għandu jkun applikabbli għar-Renju Unit u fir-Renju Unit matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni.
[…]”
Il-FKK
4
L-Artikolu 4 tal-FKK, intitolat “Il-liġi internazzjonali pubblika”, jipprovdi:
“1.   Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim u ta’ kull ftehim supplimentari għandhom jiġu interpretati in bona fede fis-sens ordinarju tagħhom fil-kuntest tagħhom u fid-dawl tal-oġġettiv u l-iskop tal-ftehim f’konformità mar-regoli konswetudinarji ta’ interpretazzjoni tad-liġi internazzjonali pubblika, inkluż dawk kodifikati fil-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi tat-Trattati, magħmula fi Vjenna fit‑23 ta’ Mejju tal‑1969 [Ġabra tat-Trattat tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 1155, p. 331)].
2.   Għal aktar ċertezza, la dan il-Ftehim u lanqas xi ftehim supplimentari ma jistabbilixxu obbligu li d-dispożizzjonijiet tagħhom jiġu interpretati skont il-liġi domestika ta’ xi waħda mill-Partijiet.
3.   Għal aktar ċertezza, interpretazzjoni ta’ dan il-Ftehim jew ta’ xi ftehim supplimentari ieħor li ssir mill-qrati ta’ xi Parti ma għandhiex tkun vinkolanti fuq il-qrati tal-Parti l-oħra.”
5
Skont l-Artikolu 5 tal-FKK, intitolat “Drittijiet privati”:
“1.   Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu SSC.67 tal-Protokoll dwar il-Koordinazzjoni tas-Sigurtà Soċjali u bl-eċċezzjoni, fir-rigward tal-Unjoni, tat-Tielet Parti ta’ dan il-Ftehim, xejn f’dan il-Ftehim jew f’xi ftehim supplimentari ma għandu jiġi interpretat li jagħti drittijiet jew jimponi obbligi fuq persuni għajr dawk maħluqa bejn il-Partijiet skont il-liġi internazzjonali pubblika, jew li jippermetti li dan il-Ftehim jew xi ftehim supplimentari jiġu invokati direttament fis-sistemi ġuridiċi domestiċi tal-Partijiet.
2.   Parti ma għandhiex tipprevedi dritt ta’ azzjoni skont il-liġi tagħha kontra l-Parti l-oħra għax il-Parti l-oħra tkun aġixxiet bi ksur ta’ dan il-Ftehim jew ta’ xi ftehim supplimentari.”
6
L-Artikolu 191 tal-FKK, intitolat “Obbligi”, jipprovdi:
“1.   Mingħajr preġudizzju għal miżuri mhux konformi jew għal miżuri oħra msemmija fl-Artikoli 133 u 139, kull Parti għandha timplimenta l-prinċipju ta’ aċċess mhux ristrett għas-swieq u għan-negozji marittimi internazzjonali fuq bażi kummerċjali u mhux diskriminatorja billi:
[…]”
Id-dritt tal-Unjoni
7
L-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86 jipprevedi li:
“1.   Il-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi għandha tapplika fir-rigward ta’ ċittadini ta’ l-Istati Membri li huma stabbiliti fi Stat Membru differenti minn dak tal-persuna għal min is-servizzi huma intiżi.
2.   Id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament għandhom ikunu applikabbli wkoll għaċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri stabbiliti barra mill-Komunità u għall-kumpaniji marittimi stabbiliti barra mill-Komunità u kkontrollati minn ċittadini ta’ Stat Membru, jekk il-vapuri tagħhom ikunu rreġistrati f’dak l-Istat Membru skond il-leġislazzjoni tiegħu.
3.   Id-disposizzjonijiet ta’ l-Artikoli 55 sa 58 u 62 tat-Trattat għandhom japplikaw għall-materji koperti b’dan ir-Regolament.
4.   Għall-iskop ta’ dan ir-Regolament, dawn li ġejjin għandhom jitqiesu bħala ‘servizzi tat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi’ meta dawn normalment isiru għal skopijiet ta’ rimunerazzjoni:
a)
servizzi ta’ tbaħħir intra-Komunitarji:
it-trasport ta’ passiġġieri jew merkanzija bil-baħar bejn kwalunkwe port ta’ Stat Membru u kwalunkwe port jew l-istallazzjoni lil hinn mill-kosta ta’ Stat Membru ieħor;
b)
traffiku lejn pajjiżi terzi:
it-trasport ta’ passiġġieri jew merkanzija bil-baħar bejn il-portijiet ta’ Stat Membru u l-portijiet jew l-istallazzjonijiet lil hinn mill-kosta ta’ Stat Membru ieħor.”
8
L-Artikolu 8 ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“Mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet tat-trattat dwar id-dritt ta’ stabbiliment, persuna li tipprovdi servizz ta’ trasport marittimu tista’, sabiex tagħmel dan, teżerċita din l-attività temporanjament fl-Istat Membru fejn jingħata s-servizz, taħt l-istess kondizzjonijiet bħal dawk imposti minn dak l-Istat fuq il-ċittadini tiegħu stess.”
Id‑dritt Belġjan
9
L-Artikolu 37 tad-decreet betreffende de begeleiding van de scheepvaart op de maritieme toegangswegen en de organisatie van het Maritiem Reddings- en Coördinatiecentrum (id-Digriet dwar l-Assistenza għan-Navigazzjoni fir-Rotot Marittimi u għall-Organizzazzjoni tal-“Maritiem Reddings- en Coördinatiecentrum” (Ċentru ta’ Koordinazzjoni u Salvataġġ Marittimu), tas‑16 ta’ Ġunju 2006 (Belgisch Staatsblad, 26 ta’ Ottubru 2006, p. 57703), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem id-“Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006”), jipprevedi:
“Artikolu 37
§ 1 Għall-użu tas-servizzi tal-[Verkeersbegeleidingssysteem (sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, iktar ’il quddiem il-“VBS”)] minn vapuri li għandhom bħala destinazzjoni port, passaġġ fuq l-ilma, ankraġġ jew irmiġġ li jinsab fis-settur VBS jew f’żona ġestita minn amministrazzjoni tal-passaġġi fuq l-ilma jew minn amministrazzjoni portwali fil-Belġju, tariffa [tal-]VBS hija dovuta.
[…]”
10
Skont l-Artikolu 37bis tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006:
“§ 1   Għall-applikazzjoni ta’ dan l-artikolu,
1°
kumpens għal VBS: tfisser it-tariffa [tal-]VBS, imsemmi fl-Artikolu 37;
2°
żona tal-imposti: tfisser iż-żona li fiha tingħata l-assistenza għat-traffiku;
[…]
§ 2.   Kumpens tal-VBS huwa dovut għal kull vapur li jkun ġej mill-baħar, li għandu bħala destinazzjoni port Fjamming integrat fil-[VBS]; huwa jgħodd bħala kumpens kemm għan-navigazzjoni li tidħol kif ukoll għan-navigazzjoni li toħroġ.
Jekk il-vapur jidħol fiż-żona tal-tariffa iktar minn darba matul jum kalendarju, it-tariffa hija dovuta darba biss.
Il-kumpens VBS ma huwiex dovut fil-każ ta’ navigazzjoni bejn il-portijiet Fjammingi. […]
§ 3.   L-ebda kumpens ma huwa dovut mill-kategoriji ta’ vapuri li ġejjin:
1°
vapur ta’ navigazzjoni interna;
2°
vapuri sa tul ta’ 41 [metru];
[…]”
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
11
Id-digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006 jipprevedi ċertu numru ta’ regoli applikabbli għat-trasport marittimu lejn il-portijiet Fjammingi. L-Artikolu 37 ta’ dan id-digriet jimponi l-ħlas ta’ tariffa għall-użu obbligatorju mill-vapuri kkonċernati tas-servizzi tal-VBS. Din it-tariffa hija dovuta għall-vapuri kollha b’tul ta’ 41 metru jew iktar li għandhom bħala destinazzjoni port li jinsab fis-settur operattiv ta’ din is-sistema ta’ assistenza. L-imsemmija tariffa hija applikabbli biss darba għall-vapuri kkonċernati meta jidħlu fil-portijiet Fjammingi iktar minn darba fl-istess jum kalendarju. Madankollu, din ma hijiex dovuta għal dawn il-vapuri meta jbaħħru biss bejn il-portijiet Fjammingi.
12
Il-VBS tinkludi, b’mod partikolari, l-osservazzjoni radar, it-telekomunikazzjonijiet, sistema avvanzata ta’ pproċessar tal-informazzjoni u sistema ta’ identifikazzjoni awtomatika. Dawn is-servizzi kollha huma intiżi, essenzjalment, sabiex jipprovdu lill-kmand tal-vapuri kkonċernati l-pariri kollha neċessarji u informazzjoni kompleta dwar l-ostakoli għan-navigazzjoni sabiex dawn il-vapuri jkunu jistgħu jilħqu jew jitilqu mill-port ikkonċernat b’sigurtà sħiħa u mingħajr xkiel.
13
Skont it-talba għal deċiżjoni preliminari, P&O North Sea Ferries hija kumpannija rregolata mid-dritt Ingliż attiva fil-Belġju fis-settur tat-trasport marittimu ta’ passiġġieri u ta’ merkanzija bejn ir-Renju Unit u l-Ewropa kontinentali. Hija tiżgura, b’mod partikolari, il-konnessjoni bejn il-port ta’ Zeebrugge (il-Belġju) u r-Renju Unit.
14
Ir-Reġjun Fjamming ilu sa mis-sena 1996 jibgħat lill-kumpanniji P&O fatturi fir-rigward tat-tariffa dovuta għall-użu obbligatorju tas-servizzi tal-VBS. Il-kumpanniji P&O sistematikament irrifjutaw li jħallsu dawn il-fatturi f’dak li jirrigwarda t-traffiku marittimu lejn jew minn Zeebrugge.
15
Ir-Reġjun Fjamming adixxa lill-Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Oostende (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Sezzjoni ta’ Ostende, il-Belġju), li hija l-qorti tar-rinviju, bl-għan li l-kumpanniji P&O jiġu kkundannati jħallsu l-imsemmija fatturi, li baqgħu mhux imħallsa mit‑30 ta’ April 1996, flimkien, jekk ikun il-każ, mal-interessi legali. Id-dejn tar-Reġjun Fjamming jammonta, b’kollox, għal iktar minn EUR 13 miljun.
16
Il-kumpanniji P&O jsostnu essenzjalment, li t-tariffa dovuta skont id-digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006 għall-użu obbligatorju tas-servizzi tal-VBS tmur kontra l-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport f’dak li jirrigwarda t-traffiku marittimu lejn jew mill-port ta’ Zeebrugge fid-dawl tal-Artikolu 56 TFUE u tal-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86. L-eżenzjoni minn din it-tariffa li jibbenefikaw minnha l-vapuri li jagħmlu konnessjoni bejn il-portijiet Fjammingi tikkostitwixxi, fil-fatt, diskriminazzjoni pprojbita. Barra minn hekk, l-imsemmija tariffa ma kinitx maħsuba b’mod li tieħu inkunsiderazzjoni l-użu effettiv tas-servizzi tal-VBS. Il-kumpanniji P&O jsostnu, fl-aħħar nett, li huma jistgħu jinvokaw din il-libertà fundamentali skont l-Artikolu 191 tal-FKK anki wara t-tmiem tal-perijodu ta’ tranżizzjoni, li matulu d-dritt tal-Unjoni kien baqa’ applikabbli, jiġifieri mill‑1 ta’ Jannar 2021.
17
Ir-Reġjun Fjamming isostni li d-dritt tal-Unjoni jawtorizza restrizzjonijiet iġġustifikati għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364). Barra minn hekk, l-eżenzjoni mill-istess tariffa li jibbenefika minnha t-traffiku bejn il-portijiet Fjammingi għandha l-għan li tevita li din titħallas diversi drabi fil-każ fejn vapur l-ewwel jaqsam il-baħar b’destinazzjoni port Fjamming u jbaħħar minn dan l-ewwel port lejn port Fjamming segwenti. Hija tindika li l-VBS għandha l-għan, essenzjalment, li tiżgura s-sigurtà u l-fluwidità tan-navigazzjoni fuq ir-rotot ta’ aċċess marittimi b’destinazzjoni u b’oriġini minn portijiet marittimi Fjammingi.
18
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Oostende (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Sezzjoni Ostende) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Leġiżlazzjoni li tirregola s-servizzi pprovduti fil-kuntest ta’ sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu tikkostitwixxi ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilita permezz tar-[Regolament Nru 4055/86], ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 56 TFUE, sa fejn tipprevedi tariffa uniformi, ibbażata fuq it-tul tal-bastiment, li tapplika għat-traffiku marittimu li jkollu port Fjamming bħala destinazzjoni u li jkun ġej minn port li jinsab fi Stat Membru ieħor, iżda li ma tapplikax għat-traffiku bejn portijiet Fjammingi inkwantu dan it-traffiku huwa eżentat mill-ħlas dovut skont l-imsemmija tariffa?
2)
F’sitwazzjoni fejn tariffa uniformi, li tiddependi biss mit-tul tal-bastiment, bħalma hija dik imposta mis-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, tapplika fil-każ ta’ aċċess għal portijiet fundamentalment differenti, din it-tariffa tkun kuntrarja għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilita fl-Artikolu 56 TFUE u fir-Regolament Nru 4055/86, meta din it-tariffa ma tiħux inkunsiderazzjoni fatturi oħra rilevanti speċifiċi għar-rotta ta’ navigazzjoni lejn il-port, bħalma huma d-distanza koperta mill-bastiment fis-settur tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, id-distanza bejn il-baħar miftuħ u l-port, kif ukoll il-kumplessità u l-karatteristiċi tal-port?
3)
L-Artikolu 191 tal-[FKK], għandu jiġi interpretat fis-sens li, anki wara l-ħruġ tar-Renju Unit […] [mill-Unjoni], il-fornituri ta’ servizzi stabbiliti fir-Renju Unit jistgħu jinvokaw id-dritt tal-Unjoni u li r-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun l-istess kemm qabel u kemm wara l-ħruġ tar-Renju Unit […] [mill-Unjoni]?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda
19
Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86, moqri flimkien mal-Artikolu 56 TFUE, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li t-traffiku marittimu lejn portijiet speċifiċi ta’ Stat Membru u li joriġina minn portijiet li jinsabu fi Stati Membri oħra jagħti lok għall-ħlas, għall-użu obbligatorju tas-servizzi ta’ sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, ta’ tariffa li hija kkalkolata biss skont it-tul tal-vapur bl-esklużjoni ta’ kull fattur ieħor, u li it-traffiku marittimu bejn dawn il-portijiet speċifiċi huwa eżentat minnha.
20
Preliminarjament, għandu jitfakkar li r-Regolament Nru 4055/86, adottat abbażi tal-Artikolu 84(2) tat-Trattat KEE (li sar l-Artikolu 100 TFUE), adotta l-miżuri ta’ applikazzjoni, fis-settur tat-trasport marittimu, tal-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilit fl-Artikolu 59 tat-Trattat KEE (li sar l-Artikolu 56 TFUE). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament jiddefinixxi l-benefiċjarji tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu bejn Stati Membri kif ukoll bejn Stati Membri u pajjiżi terzi f’termini li huma sostanzjalment l-istess bħal dawk tal-Artikolu 59 tat-Trattat KEE (sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen, C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 30).
21
Barra minn hekk, mill-Artikolu 1(3) u mill-Artikolu 8 tal-imsemmi regolament jirriżulta, b’mod partikolari, li dan tal-aħħar irendi applikabbli għall-qasam li huwa jirregola r-regoli kollha tat-Trattat dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi (sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen, C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 31).
22
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, l-Artikolu 56 TFUE jeżiġi mhux biss it-tneħħija ta’ kull diskriminazzjoni kontra l-fornitur ta’ servizzi minħabba n-nazzjonalità tiegħu, iżda wkoll it-tneħħija ta’ kull restrizzjoni, anki jekk din tapplika bla distinzjoni għall-fornituri nazzjonali u għal dawk tal-Istati Membri l-oħrajn, meta hija ta’ natura li tipprojbixxi jew li tfixkel b’xi mod ieħor l-attivitajiet tal-fornitur stabbilit fi Stat membru ieħor fejn huwa legalment jipprovdi servizzi analogi (sentenzi tal‑25 ta’ Lulju 1991, SägerC‑76/90, EU:C:1991:331, punt 12, u tal‑5 ta’ Ġunju 1997, SETTG, C‑398/95, EU:C:1997:282, punt 16).
23
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86 jipprojbixxi lil Stat Membru milli japplika, għal servizzi ta’ pilotaġġ identiċi, tariffi differenti, skont jekk impriża, anki jekk tkun toriġina minn dan l-Istat, li tipprovdi servizzi ta’ trasport marittimu bejn l-imsemmi Stat u Stat Membru ieħor, toperax vapur li huwa ammess jew le għall-kabotaġġ marittimu, li huwa rriżervat għall-vapuri li jtajru l-bandiera tal-istess Stat (sentenza tas‑17 ta’ Mejju 1994, Corsica Ferries, C‑18/93, EU:C:1994:195, punt 35).
24
F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li, skont il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, it-tariffa dovuta għall-użu obbligatorju tas-servizzi tal-VBS hija imposta fuq il-vapuri, ta’ tul ta’ 41 metru jew iktar, li joriġinaw minn Stat Membru li ma huwiex ir-Renju tal-Belġju filwaqt li l-vapuri li jbaħħru bejn il-portijiet Fjammingi huma eżentati minn dan il-ħlas. B’hekk, is-servizzi tal-VBS huma pprovduti mingħajr ħlas lil kull vapur li jwettaq vjaġġ intern, bejn il-portijiet Fjammingi, filwaqt li huma bi ħlas għal vapur ta’ ċertu tul li jbaħħar bejn port li jinsab fi Stat Membru differenti mir-Renju tal-Belġju u port Fjamming.
25
Għaldaqstant, billi timponi din it-tariffa biss fuq il-vapuri ta’ ċertu tul li jbaħħru bejn port li jinsab fi Stat Membru li ma huwiex ir-Renju tal-Belġju u port Fjamming, tali leġiżlazzjoni nazzjonali tagħmel differenza fit-trattament skont in-natura interna jew le tal-vjaġġ tal-vapur ikkonċernat. Bl-istess mod, hija tapplika, għas-servizzi ta’ trasport imwettqa bejn port Fjamming u l-port ta’ Stat Membru ieħor li ma huwiex ir-Renju tal-Belġju, sistema inqas favorevoli minn dik applikata għas-servizzi ta’ trasport imwettqa bejn il-portijiet Fjammingi.
26
F’dan ir-rigward għandu jiġi ppreċiżat li anki jekk t-traffiku fuq l-imsemmija rotot marittimi interni jirrappreżenta biss numru limitat ta’ vapuri, kif isostni r-Reġjun Fjamming, dan ma jaffettwax l-applikabbiltà tal-Artikolu 56 TFUE. Fil-fatt, li l-applikabbiltà tal-Artikolu 56 TFUE tkun tiddependi fuq kriterju kwantitattiv jipperikola l-applikazzjoni uniformi ta’ dan l-artikolu fi ħdan l-Unjoni, b’tali mod li tali kriterju ma jistax jintlaqa’ (sentenza tat‑3 ta’ Diċembru 2020, BONVER WIN, C‑311/19, EU:C:2020:981, punt 29).
27
Konsegwentement, għandu jiġi kkunsidrat li leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, bħal dik deskritta fil-punt 24 ta’ din is-sentenza, hija ta’ natura li tostakola jew trendi inqas attraenti l-provvista tas-servizzi pprovduti minn fornitur stabbilit fi Stat Membru ieħor. Tali leġiżlazzjoni tikkostitwixxi, għalhekk, restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen, C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 38 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
28
Issa, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, bħala prinċipju fundamentali tat-Trattat KE, tista’ tkun limitata biss mil-leġiżlazzjonijiet iġġustifikati minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali u japplikaw għal kull persuna jew impriża li teżerċita attività fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti. Barra minn hekk, sabiex tkun iġġustifikata b’dan il-mod, il-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata għandha tkun xierqa sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan imfittex minnha u ma għandhiex tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan jintlaħaq (sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen, C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 39).
29
F’dan il-każ, ir-Reġjun Fjamming jindika li l-VBS, li użu tagħha huwa obbligatorju u li jwassal għal ħlas tat-tariffa inkwistjoni fil-kawża prinċipali, hija intiża, essenzjalment, sabiex tiżgura s-sigurtà u l-fluwidità fuq ir-rotot ta’ aċċess marittimi b’destinazzjoni u bi oriġini minn portijiet marittimi Fjammingi.
30
F’dan ir-rigward, qabelxejn, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, diversi drabi, li l-għan li tiġi żgurata s-sigurtà fl-ibħra portwali jikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali (sentenzi tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen, C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punti 41 u 42, kif ukoll tas‑17 ta’ Marzu 2011, Naftiliaki Etaireia Thasou u Amaltheia I Naftiki Etaireia, C‑128/10 u C‑129/10, EU:C:2011:163, punt 45 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
31
Sussegwentement, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 33 tal-konklużjonijiet tiegħu, sistema ta’ assistenza, bħall-VBS, tikkostitwixxi servizz nawtiku essenzjali għaż-żamma tas-sigurtà pubblika fl-ibħra kostali u portwali. L-impożizzjoni ta’ tariffa għall-użu obbligatorju ta’ dan is-servizz, li għalih huma suġġetti, bħala utenti, il-vapuri ta’ tul ta’ 41 metru jew iktar tidher, bħala prinċipju, adatta sabiex tikkontribwixxi għall-għan ta’ interess ġenerali tas-sigurtà fl-ibħra portwali.
32
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-proporzjonalità ta’ tali ħlas, li jiddependi biss mit-tul tal-vapuri kkonċernati, għandu jitfakkar li, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi l-ħlas ta’ tariffa lil vapuri li jbaħħru f’ibħra miftuħa ta’ tul ta’ iktar minn 41 metru hija proporzjonata sa fejn ikun hemm korrelazzjoni effettiva bejn l-ispiża għas-servizz li jibbenefikaw minnu dawn il-vapuri u l-ammont ta’ din it-tariffa, iżda li dan ma jkunx il-każ fil-każ fejn tali ammont ikun jinkludi fatturi ta’ spejjeż imputabbli lil kategoriji ta’ vapuri minbarra dak ta’ vapuri li jbaħħru f’ibħra miftuħa ta’ tul ta’ iktar minn 41 metru (sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea-Land Service u Nedlloyd Lijnen, C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 43).
33
Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, għandu jiġi kkunsidrat li, għalkemm it-tul tal-vapuri kkonċernati jista’ jikkostitwixxi kriterju sabiex jiġi impost obbligu ta’ użu tal-VBS li jagħti lok għat-tariffa relatata miegħu, l-ammont ta’ din it-tariffa għandu wkoll ikollu rabta effettiva mal-ispiża tas-servizzi pprovduti sabiex jintlaħaq l-għan imfittex.
34
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tirrileva, f’dan ir-rigward, l-eżistenza ta’ differenzi reġjonali sinjifikattivi, li jindikaw li l-aċċess għall-port ta’ Antwerpen (il-Belġju) u l-aċċess għall-port ta’ Zeebrugge huma ta’ natura u ta’ kumplessità fundamentalment differenti, peress li dan tal-aħħar huwa faċilment aċċessibbli mill-baħar miftuħ filwaqt li l-aċċess għall-port ta’ Antwerpen jeżiġi l-qsim delikat tal-estwarju tal-Escaut tal-Punent u, għaldaqstant, użu iktar sinjifikattiv tal-VBS.
35
Issa, f’tali ċirkustanzi, tariffa differenzjata skont il-port ikkonċernat u skont id-diffikultajiet oġġettivi relatati man-navigazzjoni u mal-irmiġġ f’dan il-port tkun iktar adegwata għall-għan imfittex. Għaldaqstant, għandu jiġi kkunsidrat li l-applikazzjoni ta’ tariffa unika għall-vapuri ta’ ċertu tul, indipendentement mid-diffikultajiet oġġettivi relatati man-navigazzjoni u l-irmiġġ fil-portijiet speċifiċi, kif ukoll fid-dawl tan-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ din it-tariffa għall-vapuri komparabbli li jużaw vjaġġ intern minn jew lejn port li l-aċċess għalih jista’ jirriżulta diffiċli daqs għall-vapuri li jkunu ġejjin minn jew sejrin lejn Stat Membru ieħor li ma huwiex ir-Renju tal-Belġju, tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan ta’ sigurtà allegat.
36
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86, moqri flimkien mal-Artikolu 56 TFUE, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li t-traffiku marittimu lejn portijiet speċifiċi ta’ Stat Membru u li joriġina minn portijiet li jinsabu fi Stati Membri oħra jagħti lok għall-ħlas, għall-użu obbligatorju tas-servizzi ta’ sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, ta’ tariffa li hija kkalkolata biss skont it-tul tal-vapur bl-esklużjoni ta’ kull fattur ieħor, u li t-traffiku marittimu bejn dawn il-portijiet speċifiċi huwa eżentat minnha, sakemm ma teżistix korrelazzjoni effettiva bejn l-ispiża tas-servizzi pprovduti u l-ammont ta’ din it-tariffa.
Fuq it‑tielet domanda preliminari
37
Permezz tat-tielet domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 191 tal-FKK għandux jiġi interpretat fis-sens li, anki wara l-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni, il-fornituri ta’ servizzi stabbiliti fir-Renju Unit jistgħu validament jinvokaw l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86, moqri flimkien mal-Artikolu 56 TFUE.
38
Għandu jiġi rrilevat, preliminarjament, li l-Artikoli 126 u 127 tal-Ftehim dwar il-ħruġ kienu jipprevedu l-perijodu ta’ tranżizzjoni. Matul dan il-perijodu, ir-Renju Unit kellu jitqies bħala Stat Membru u, konsegwentement, ir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u dan il-futur ex Stat Membru kienu rregolati mid-dritt tal-Unjoni, sakemm ma jkunx indikat mod ieħor. Il-partijiet għal dan il-ftehim kienu għalhekk ipprevedew it-tkomplija tal-applikazzjoni ta’ parti sinjifikattiva mill-acquis tal-Unjoni, sabiex jitnaqqsu l-inċertezzi u, sa fejn huwa possibbli, sabiex jiġu limitati għall-minimu l-perturbazzjonijiet ipprovokati mill-fatt li, fid-data tal-ħruġ tal-Istat li ħiereġ mill-Unjoni, it-Trattati ma jibqgħux japplikaw għal dan l-Istat (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑16 ta’ Novembru 2021, Governor of Cloverhill Prison et, C‑479/21 PPU, EU:C:2021:929, punt 51, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 43).
39
Sa mit-tmiem tal-perijodu ta’ tranżizzjoni, ir-relazzjonijiet legali bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni huma rregolati mill-FKK.
40
L-Artikolu 191(1) tal-FKK jipprovdi li “kull Parti għandha timplimenta l-prinċipju ta’ aċċess mhux ristrett għas-swieq u għan-negozji marittimi internazzjonali fuq bażi kummerċjali u mhux diskriminatorja”.
41
Minn din id-dispożizzjoni jirriżulta li t-traffiku marittimu lejn l-Unjoni li joriġina mir-Renju Unit ma għandux jiġi ttrattat b’mod inqas favorevoli mit-traffiku marittimu bejn l-Istati Membri. Il-kumpanniji P&O jsostnu li, fid-dawl tal-imsemmija dispożizzjoni, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi tkompli tapplika wara l-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni u li l-qorti tar-rinviju għandha għalhekk tapplika r-Regolament Nru 4055/86 għall-parti tal-fatturi li jikkonċernaw il-perijodu ta’ wara dan il-ħruġ.
42
Madankollu, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 4(1) tal-FKK jipprovdi li d-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim għandhom jiġu “interpretati in bona fede fis-sens ordinarju tiegħu fil-kuntest u fid-dawl tal-oġġettiv u l-iskop tad-liġi internazzjonali pubblika, inkluż dawk kodifikati fil-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi tat-Trattati”. L-Artikolu 4(2) tal-FKK jippreċiża li “[il-FKK] ma [jistabbilixxix] obbligu li d-dispożizzjonijiet [tiegħu] jiġu interpretati skont il-liġi domestika ta’ xi waħda mill-Partijiet”. Barra minn hekk, l-Artikolu 5(1) tal-FKK jistipula li, ħlief b’eċċezzjoni, “xejn f’dan il-Ftehim […] ma għandu jiġi interpretat li jagħti drittijiet jew jimponi obbligi fuq persuni għajr dawk maħluqa bejn il-Partijiet skont il-liġi internazzjonali pubblika, jew li jippermetti li dan il-Ftehim […] jiġu invokati direttament fis-sistemi ġuridiċi domestiċi tal-Partijiet”.
43
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, skont il-prinċipji tad-dritt internazzjonali, l-istituzzjonijiet tal-Unjoni, li huma kompetenti sabiex jinnegozjaw u jikkonkludu ftehim internazzjonali, jistgħu jiftehmu mal-Istati terzi kkonċernati dwar l-effetti li d-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim għandhom jipproduċu fl-ordinament intern tal-partijiet kontraenti. Huwa biss jekk din l-kwistjoni ma tkunx irregolata mill-imsemmi ftehim li l-qrati li għandhom il-ġurisdizzjoni, u b’mod partikolari l-Qorti tal-Ġustizzja, ikollhom jaqtgħu din il-kwistjoni bl-istess mod bħal kull kwistjoni oħra ta’ interpretazzjoni dwar l-applikazzjoni tal-ftehim fl-Unjoni (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2011, Air Transport Association of America et, C‑366/10, EU:C:2011:864, punt 49). Madankollu, kif jirriżulta mill-punt 42 ta’ din is-sentenza, il-kwistjoni tal-applikazzjoni tal-Artikolu 191 tal-FKK hija rregolata minn dan tal-aħħar.
44
Minn dan isegwi li, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 53 tal-konklużjonijiet tiegħu, sa mid-data ta’ applikazzjoni tal-FKK, l-acquis tal-Unjoni waqaf jirregola r-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u r-Renju Unit. Għalhekk, il-kumpanniji P&O ma jistgħu jinvokaw direttament la d-dritt tal-Unjoni u lanqas il-FKK quddiem il-qorti tar-rinviju.
45
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 191 tal-FKK, moqri flimkien mal-Artikolu 5 tiegħu u mal-Artikolu 127 tal-Ftehim dwar il-ħruġ, għandu jiġi interpretat fis-sens li, wara l-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni, il-fornituri ta’ servizzi ta’ trasport marittimu stabbiliti fir-Renju Unit ma jistgħux iktar jinvokaw l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni quddiem il-qrati nazzjonali tal-Istati Membri, b’mod partikolari l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86, moqri flimkien mal-Artikolu 56 TFUE, fir-rigward ta’ fatti jew ta’ sitwazzjonijiet legali li seħħew wara l‑31 ta’ Diċembru 2020.
Fuq l-ispejjeż
46
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 1 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4055/86 tat‑22 ta’ Diċembru 1986 li japplika l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi, moqri flimkien mal-Artikolu 56 TFUE,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li t-traffiku marittimu lejn portijiet speċifiċi ta’ Stat Membru u li joriġina minn portijiet li jinsabu fi Stati Membri oħra jagħti lok għall-ħlas, għall-użu obbligatorju tas-servizzi ta’ sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, ta’ tariffa li hija kkalkolata biss skont it-tul tal-vapur bl-esklużjoni ta’ kull fattur ieħor, u li t-traffiku marittimu bejn dawn il-portijiet speċifiċi huwa eżentat minnha, sakemm ma teżistix korrelazzjoni effettiva bejn l-ispiża tas-servizzi pprovduti u l-ammont ta’ din it-tariffa.
2)
L-Artikolu 191 tal-Ftehim dwar il-Kummerċ u l-Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika, minn naħa waħda, u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, min-naħa l-oħra, moqri flimkien mal-Artikolu 5 tiegħu u l-Artikolu 127 tal-Ftehim dwar il-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea u mill-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
wara l-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea, il-fornituri ta’ servizzi ta’ trasport marittimu stabbiliti fir-Renju Unit ma jistgħux iktar jinvokaw l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni quddiem il-qrati nazzjonali tal-Istati Membri, b’mod partikolari l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86, moqri flimkien mal-Artikolu 56 TFUE, fir-rigward ta’ fatti jew ta’ sitwazzjonijiet legali li seħħew wara l‑31 ta’ Diċembru 2020.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.