62020CC0659
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
MEDINA
ippreżentati fit‑3 ta’ Marzu 2022 (
1
)
Kawża C‑659/20
ET
vs
Ministerstvo životního prostředí
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa min-Nejvyšší správní soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema, ir-Repubblika Ċeka)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Artikolu 267 TFUE – Protezzjoni ta’ speċi ta’ fawna u flora selvaġġi billi jkun irregolat il-kummerċ fihom – Regolamenti (KE) Nru 338/97 u (KE) Nru 865/2006 – Eżenzjonijiet mill-projbizzjoni ta’ attivitajiet kummerċjali – Kampjuni ta’ speċi ta’ annimali mwielda u mrobbija fil-magħluq – Kunċett ta’ ‘ħażna għat-trobbija’- Il-bidu tal-antenati tal-ħażna għat-trobbija”
Introduzzjoni
1.
“Il-fawna u l-flora selvaġġi fil-ħafna għamliet sbieħ u varjati tagħhom huma parti mhux sostitwibbli tas-sistemi naturali tad-dinja li għandhom ikunu protetti għal din il-ġenerazzjoni u dawk futuri”. Din id-dikjarazzjoni fundamentali tinsab fil-preambolu tal-Konvenzjoni dwar il-Kummerċ Internazzjonali fl-Ispeċijiet ta’ Fawna u Flora Selvaġġi fil-Periklu (iktar ’il quddiem “CITES”) (
2
).
2.
CITES hija trattat ambjentali internazzjonali li għandu l-għan li jipproteġi ċerti speċi ta’ fawna u flora selvaġġi minn sfruttament eċċessiv minn kummerċ internazzjonali. Kummentaturi ddeskrivew CITES bħala “x’aktarx it-trattat internazzjonali li l-iktar irnexxa dwar il-konservazzjoni tal-ħajja selvaġġa”, filwaqt li, madankollu, huma rrikonoxxew li “ċertament żgur li għad hemm problemi” (
3
). B’mod iktar partikolari, it-traffikar illegali tal-ħajja selvaġġa “ikompli jkun ta’ tħassib ewlieni” (
4
). Il-valur tal-kummerċ illegali mad-dinja kollha huwa stmat minn xi wħud li huwa bejn seba’ u tlieta u għoxrin elf miljun dollaru Amerikan (USD) kull sena (
5
). Ir-rapport l-iktar reċenti tan-Nazzjonijiet Uniti dwar Reati tal-Ħajja Selvaġġa fid-Dinja juri li r-reati kontra l-ħajja selvaġġa huma negozju “globali; lukrattiv, b’domanda kbira li tgħolli l-prezzijiet; u mifrux estremament” (
6
). Dan l-istess rapport jenfasizza r-rabtiet bejn il-kriżi globali fis-saħħa u l-isfruttament illegali tal-ħajja selvaġġa u jqis li t-tmiem tar-reati kontra l-ħajja selvaġġa huwa “parti essenzjali biex nirkupraw aħjar mill-kriżi ta’ COVID‑19” (
7
).
3.
Huwa f’dan il-kuntest ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet ġenerali li jiena biħsiebni nsegwi l-analiżi tat-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa min-Nejvyšší správní soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema, ir-Repubblika Ċeka). Dik it-talba hija dwar l-interpretazzjoni ta’ żewġ regolamenti tal-Unjoni Ewropea li għandhom l-għan li jipproteġu speċi ta’ fawna u flora selvaġġi u jiggarantixxu l-konservazzjoni tagħhom permezz ta’ kontrolli fil-kummerċ internazzjonali f’kampjuni ta’ dawk l-ispeċi, jiġifieri r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 338/97 (
8
) u r-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 865/2006 (
9
).
4.
Ir-Regolament Nru 338/97 jistabbilixxi ċerti dispożizzjonijiet derogatorji applikabbli għal kampjuni mwielda u mrobbija fil-magħluq ta’ speċi ta’ annimali elenkati fl-Anness A ta’ dan ir-regolament. Il-kwistjoni ewlenija mqajma f’dan il-każ hija, essenzjalment, jekk, biex jiġi ddeterminat jekk kampjuni jikkwalifikawx għal eżenzjoni mill-projbizzjoni ta’ kummerċ ta’ kampjuni mrobbija fil-magħluq ta’ speċi ta’ annimali, l-awtoritajiet kompetenti jistgħux jivverifikaw l-oriġini tal-ħażna għat-trobbija wkoll meta dak l-eżami jkun jestendi lil hinn mill-kampjuni li min irabbi jkun kiseb legalment. Kif jiena biħsiebni nuri fl-analiżi tiegħi, l-awtoritajiet għandu jkollhom is-setgħa jagħmlu hekk biex jiddeterminaw jekk għandhiex tingħata l-eżenzjoni.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt internazzjonali
CITES
5.
L-għan ta’ CITES huwa li jkunu protetti ċerti speċi fil-periklu ta’ fawna u flora selvaġġi billi jkun irregolat il-kummerċ internazzjonali. Hija tistabbilixxi regoli separati li jipproteġu speċi differenti, maqsuma fi tliet kategoriji li jikkorrispondu mat-tliet appendiċijiet tal-konvenzjoni u skont kemm tkun kbira t-theddida ta’ estinzjoni għalihom.
6.
Din il-konvenzjoni, li għaliha l-Unjoni kienet saret parti fit‑8 ta’ Lulju 2015, kienet implimentata fl-Unjoni mill‑1 ta’ Jannar 1984 permezz tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3626/82 tat‑3 ta’ Diċembru 1982 (
10
). Dan ir-regolament tħassar bir-Regolament Nru 338/97.
7.
L-Appendiċi I ta’ CITES tinkludi l-ispeċi l-iktar fil-periklu, bir-regoli l-iktar stretti dwar protezzjoni. Skont l-Artikolu II(1) ta’ CITES, kummerċ f’kampjuni ta’ dawn l-ispeċi għandu jkun awtorizzat biss “f’ċirkostanzi eċċezzjonali”.
8.
Skont l-Artikolu II(2)(a) ta’ CITES, l-Appendiċi II ta’ din il-konvenzjoni jinkludi “l-ispeċijiet kollha li għalkemm bħalissa mhumiex neċessarjament fil-periklu li jinqerdu jistgħu jispiċċaw hekk sakemm il-kummerċ fl-eżemplari ta’ speċijiet bħal dawn ma jkunx suġġett għal regolamentazzjoni stretta sabiex tkun evitata utilizzazzjoni li tkun inkompatibbli mas-sopravivenza tagħhom”. Ir-rekwiżiti għal importazzjoni ta’ speċi tal-Appendiċi II huma inqas stretti meta mqabbla ma’ dawk li japplikaw għal speċi tal-Appendiċi I.
9.
L-Artikolu VII(4) ta’ CITES jipprovdi li kampjuni ta’ speċi ta’ annimali inklużi fl-Appendiċi I u mrobbija fil-magħluq għal għanijiet kummerċjali għandhom jitqiesu li jkunu kampjuni ta’ speċi inklużi fl-Appendiċi II.
Id‑dritt tal‑Unjoni
Ir‑Regolament Nru 338/97
10.
L-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 338/97 jgħid li l-għan tiegħu huwa li jipproteġi speċi ta’ fawna u flora selvaġġi u li jiggarantixxi l-konservazzjoni tagħhom billi jirregola l-kummerċ fihom. Jgħid ukoll li huwa għandu japplika f’konformità mal-għanijiet, il-prinċipji u d-dispożizzjonijiet ta’ CITES.
11.
L-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament għandu d-definizzjonijiet li ġejjin:
“[…]
(g)
‘awtorità amministrattiva’ għandha tfisser awtorità amministrattiva nazzjonali nominata, fil-każ ta’ Stat Membru, skond l-Artikolu 13(1)(a) […]
[…]
(s)
‘speċi’ għandha tfisser speċi, sub-speċi jew il-popolazzjoni tagħhom;
(t)
‘kampjun’ għandu jfisser kull annimal jew xitla, sew jekk haj/ħajja u sew jekk mejjet/mejta, ta’ l-ispeċi elenkati fl-Annessi A sa D […]
[…]”
12.
L-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 338/97 jipprovdi:
“1.   Ix-xiri, l-offerta għax-xiri, il-ksib għal għanijiet kummerċjali, il-wiri fil-pubbliku għal skopijiet kummerċjali, l-użu għal qliegħ u l-bejgħ kummerċjali, iż-żamma għall-bejgħ, l-offerta għal bejgħ jew it-trasport għal bejgħ ta’ kampjuni ta’ l-ispeċi elenkati fl-Anness A għandu jkun projbit.
[…]
3.   Skond il-ħtiġijiet ta’ leġislazzjoni oħra tal-Komnunità dwar il-konservazzjoni ta’ fawna u flora salvaġġi, eżenzjoni mill-projbizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 1 tista’ tingħata bil-ħruġ ta’ ċertifikat għal dak l-iskop mill-awtorità amministrattiva ta’ l-Istat Membru li fih ikunu jinsabu l-kampjuni, fuq il-bażi ta’ każ każ meta l-kampjuni:
[…]
d)
kienu [ikunu] kampjuni li twieldu u trabbew fil-magħluq ta’ speċi ta’ annimali jew kampjuni ta’ speċi [ta’ pjanti] mnisslin artifiċjalment jew partijiet jew derivattivi ta’ kampjuni bħal dawk […]
[…]”
Ir‑Regolament Nru 865/2006
13.
L-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006 għandu d-definizzjoni li ġejja:
“‘ħażna għat-trobbija’ tfisser l-annimali kollha f’operazzjoni ta’ trobbija li jintużaw għar-riproduzzjoni;”f
14.
L-Artikolu 54 tar-Regolament Nru 865/2006, bit-titolu “Kampjuni ta’ speċi ta’ annimali mwielda u mrobbija fil-magħluq”, jipprovdi:
“Bla ħsara għall-Artikolu 55, kampjun ta’ speċi ta’ annimal għandu jitqies biss bħala li twieled u trabba fil-magħluq jekk awtorità amministrattiva kompetenti, b’konsultazzjoni ma’ awtorità xjentifika kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat, tkun issodisfata li jkunu ntlaħqu l-kundizzjonijiet li ġejjin:
[…]
(2)
il-ħażna għat-trobbija ġiet stabbilita skont id-dispożizzjonijiet legali applikabbli għaliha waqt l-akkwist u b’mod li ma tkunx detrimentali għas-sopravivenza tal-ispeċi kkonċernati fl-ambjent naturali tagħhom;
[…]”
Il‑fatti, il‑proċedura u d‑domandi magħmula
15.
Ir-rikorrent irabbi l-pappagalli. Huwa applika, fil‑21 ta’ Jannar 2015, għal eżenzjoni mill-projbizzjoni ta’ kummerċ b’rabta ma’ ħames kampjuni ta’ makaw ġjaċint (Anodorhynchus hyacinthius) mrobbija mir-rikorrent u mwielda fl‑2014. Dan l-ispeċi huwa elenkat fl-Anness A tar-Regolament Nru 338/97 u fl-Appendiċi I ta’ CITES. L-awtorità amministrattiva kompetenti rrifjutat li tilqa’ l-applikazzjoni, abbażi ta’ opinjoni tal-awtorità xjentifika kompetenti.
16.
Għall-fini tal-analiżi tagħha, l-awtorità amministrattiva kompetenti sabet kif ġej dwar l-oriġini tal-pappagalli suġġetti għal evalwazzjoni. In-nanniet tal-pappagalli (iktar ’il quddiem il-“kampjuni nanniet”) ġew importati minn ċittadin Urugwajan lejn Bratislava (is-Slovakkja) f’Ġunju 1993, f’ċirkustanzi suspettużi. Il-kampjuni nanniet kienu wara ttrasferiti bil-karozza lejn ir-Repubblika Ċeka minn FU. Fil-fruntiera, il-karozza twaqqfet mill-awtoritajiet tad-dwana u l-kampjuni nanniet kienu kkonfiskati mingħand FU permezz ta’ deċiżjoni amministrattiva. Dik id-deċiżjoni amministrattiva, madankollu, tħassret mill-Vrchní soud v Praze (il-Qorti Superjuri, Praga, ir-Repubblika Ċeka) fl‑1996.
17.
L-awtoritajiet bagħtu lura l-kampjuni nanniet lil FU li mbagħad huwa sellifhom lil GV. GV rabba l-ġenituri tal-pappagalli msemmija (iktar ’il quddiem il-“pappagalli ġenituri”) fl‑2000 u sussegwentement bagħat lura l-kampjuni nanniet lil FU, li min-naħa tiegħu, tahom lil Zlín Zoo (Zlín, ir-Repubblika Ċeka). Ir-rikorrent kiseb il-pappagalli ġenituri mingħand GV fl‑2000. Il-validità tat-trasferiment ta’ proprjetà tal-kampjuni ġenituri lir-rikorrent ma hijiex ikkontestata.
18.
L-awtorità xjentifika eżaminat jekk il-pappagalli ġenituri kinux jikkwalifikaw għal eżenzjoni mill-projbizzjoni ta’ kummerċ applikabbli għal kampjuni mrobbija fil-magħluq ta’ speċi ta’ annimali skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006. Skont din id-dispożizzjoni, il-ħażna għat-trobbija għandha tkun stabbilita “skont id-dispożizzjonijiet legali applikabbli għaliha waqt l-akkwist u b’mod li ma tkunx detrimentali għas-sopravivenza tal-ispeċi kkonċernati fl-ambjent naturali tagħhom”. L-awtorità xjentifika rrakkomandat li l-eżenzjoni ma tingħatax. Fil-fehma tagħha, kien hemm diskrepanzi fid-dokumenti ta’ reġistrazzjoni dwar il-kampjuni nanniet u, barra minn dan, ma ngħata ebda tagħrif dwar l-oriġini tal-pappagalli ġenituri.
19.
Abbażi tal-opinjoni tal-awtorità xjentifika, l-awtorità amministrattiva kompetenti rrifjutat li tagħti eżenzjoni li tippermetti l-kummerċ tal-kampjuni inkwistjoni. Ir-rikorrent appella minn din id-deċiżjoni quddiem il-Ministerstvo životního prostředí (il-Ministeru għall-Ambjent, ir-Repubblika Ċeka). Fl-appell tiegħu, huwa sostna li l-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” kien ġie interpretat ħażin. Fil-fehma tiegħu, dak il-kunċett jinkludi biss lill-pappagalli ġenituri u l-frieħ tagħhom. Għalhekk, l-awtoritajiet ma kellhomx is-setgħa jivverifikaw l-oriġini tal-kampjuni nanniet. Il-Ministerstvo životního prostředí (il-Ministeru għall-Ambjent) ċaħad l-appell, billi qies li l-metodu ta’ akkwist tal-ewwel par għar-riproduzzjoni huwa deċiżiv biex ikun eżaminat jekk il-ħażna għat-trobbija kinitx stabbilita skont ir-regoli applikabbli. Meqjus li r-rikorrent ma setax iġib prova dwar l-oriġini tal-kampjuni nanniet, kien impossibbli tingħata l-eżenzjoni li kienet tippermetti l-kummerċ tal-kampjuni inkwistjoni.
20.
Ir-rikorrent ikkontesta d-deċiżjoni tal-Ministerstvo životního prostředí (il-Ministeru għall-Ambjent) quddiem il-Krajský soud v Hradci Králové (il-Qorti Reġjonali, Hradec Králové, ir-Repubblika Ċeka). Is-sentenza mogħtija minn dik il-qorti kienet tgħid li l-kummerċ fil-pappagalli tal-ispeċi Anodorhynchus huwa pprojbit u jista’ jkun permess biss f’ċirkustanzi eċċezzjonali kif stabbiliti fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006, li ma kinux iċ-ċirkustanzi li r-rikorrent kien jinsab fihom. Dik il-qorti nnotat li, meta nkisbu l-kampjuni nanniet, CITES kienet diġà fis-seħħ fir-Repubblika Ċeka u kienet ġiet trasposta fid-dritt nazzjonali. Hija qieset li, skont il-leġiżlazzjoni li timplimenta CITES, huwa permess li jsir eżami tal-oriġini tal-ħażna għat-trobbija, u li dak l-eżami jista’ jiġi estiż għall-kampjuni nanniet. Għalhekk, il-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija”, kif iddefinit mir-Regolament Nru 865/2006, ikopri t-tliet ġenerazzjonijiet kollha ta’ pappagall.
21.
Ir-rikorrent appella fuq punt ta’ dritt mis-sentenza tal-Krajský soud v Hradci Králové (il-Qorti Reġjonali, Hradec Králové) quddiem in-Nejvyšší správní soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema), il-qorti tar-rinviju. Huwa sostna li s-sentenza appellata kienet żbaljata fid-dritt meta qieset li l-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” jkopri l-kampjuni ġenituri u nanniet ikkonċernati. Skont ir-rikorrent, tali interpretazzjoni tqiegħed fuqu oneru irraġonevoli ta’ prova. Barra minn dan, huwa jargumenta li din hija skorretta, meqjus l-għan tal-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija”. Dan il-kunċett, skont is-sottomissjoni tar-rikorrent, jinkludi l-annimali kollha li jkunu jinsabu f’operazzjoni waħda speċifika ta’ trobbija u mhux l-antenati tagħhom miżmuma f’operazzjonijiet oħra jew minn oħrajn li jrabbu annimali. Ir-rikorrent isostni wkoll li d-deċiżjoni kontestata kisret id-dritt tiegħu għall-proprjetà u l-aspettattivi leġittimi tiegħu, meqjus li huwa kien kiseb legalment il-pappagalli ġenituri.
22.
Fit-tweġiba tiegħu għall-appell tar-rikorrent fuq punt ta’ liġi, il-Ministerstvo životního prostředí (il-Ministeru għall-Ambjent) irrefera għall-kliem tal-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006, li juża l-frażi “ġiet stabbilita” l-ħażna għat-trobbija. Il-frażi “ġiet stabbilita” b’mod ċar tirreferi għall-imgħoddi u għalhekk għall-bidu tal-perijodu tat-trobbija. Barra minn dan, il-Ministerstvo životního prostředí (il-Ministeru għall-Ambjent) qal li d-definizzjoni ta’ ħażna għat-trobbija hija sekondarja, filwaqt li l-mod kif ġiet stabbilita l-ħażna huwa deċiżiv għall-finijiet tal-għoti ta’ eżenzjoni. Dwar l-oneru tal-prova, il-Ministerstvo životního prostředí (il-Ministeru għall-Ambjent) qal li ma kienx irraġonevoli, meqjus li sid ikun jenħtieġlu jġib prova tal-oriġini tal-ħażna għat-trobbija biss jekk huwa jkun biħsiebu jikkummerċjalizza ġenerazzjonijiet sussegwenti. L-awtoritajiet jeżaminaw l-oriġini tal-ħażna għat-trobbija b’konformità ma’ prattika stabbilita fl-Unjoni. Madankollu, il-fehma opposta, espressa mir-rikorrent, tagħmilha eħfef li tkun leġittimizzata l-ħażna għat-trobbija mrobbija minn kampjuni miksuba mill-ambjent naturali tagħhom. Dwar id-dritt għall-proprjetà, il-Ministerstvo životního prostředí (il-Ministeru għall-Ambjent) innota li ma huwiex ikkontestat min huwa s-sid skont il-liġi tal-kampjuni nanniet u l-frieħ tagħhom. Għalhekk, id-dritt tar-rikorrent bħala sid ma huwiex miksur; huwa biss ristrett.
23.
Il-qorti tar-rinviju tinnota li l-kwistjoni deċiżiva f’dan il-każ hija jekk id-definizzjoni ta’ “ħażna għat-trobbija” skont l-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006 tinkludix l-annimali kollha f’operazzjoni speċifika ta’ trobbija li jintużaw għar-riproduzzjoni. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tinterpreta din id-definizzjoni b’mod wiesa’, inklużi l-kampjuni nanniet mhux miżmuma mir-rikorrent, imbagħad it-tieni domanda magħmula ma jibqgħalhiex skop.
24.
Madankollu, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha tagħti interpretazzjoni stretta tal-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija”, limitata għall-kampjuni f’operazzjoni speċifika ta’ trobbija, imbagħad ikun jenħtieġ li tingħata risposta għat-tieni domanda magħmula. Permezz ta’ dik id-domanda, il-qorti tar-rinviju tfittex taċċerta jekk il-kunċett ta’ “ġiet stabbilita” l-ħażna għat-trobbija, imsemmi fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006, ikoprix biss l-akkwist legali tal-kampjuni kkonċernati jew jekk ikoprix ukoll il-bidu tal-perijodu tat-trobbija.
25.
Dwar dan, il-qorti tar-rinviju tqis li l-interpretazzjoni li skontha l-kunċett “ġiet stabbilita” jkopri l-bidu tal-linja tat-trobbija tal-kampjuni kkonċernati tipprekludi li ssir il-leġittimazzjoni ta’ ħażniet “dubjużi” permezz ta’ trasferimenti “diżonesti”. Min-naħa l-oħra, dik il-qorti tinnota li ma jistax ikun hemm trasferiment “diżonest” fl-Unjoni. Tabilħaqq, hija tal-fehma li skont il-qafas leġiżlattiv attwalment fis-seħħ huwa impossibbli legalment li jinkisbu kampjuni tal-annimali elenkati fl-Anness A tar-Regolament Nru 865/2006 mingħajr ma tinkiseb eżenzjoni. Barra minn dan, kieku kellu jitħalla jsir l-eżami tal-linja kollha tat-trobbija, dan kien jimponi rekwiżiti mhux realistiċi fuq sidien ta’ annimali protetti, li jkun jobbligahom iġibu prova li l-linja ġenealoġika twila u mhux iddefinita kienet leġittima.
26.
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tfittex taċċerta jekk jistgħux jitqiesu ċirkustanzi individwali, bħall-akkwist legali tal-pappagalli ġenituri mir-rikorrent u l-aspettattivi leġittimi tiegħu li huwa seta’ jikkummerċjalizza l-frieħ, għall-inqas fir-Repubblika Ċeka. Il-qorti tar-rinviju tinnota dwar dan li wkoll jekk CITES kienet applikabbli fir-Repubblika Ċeka fiż-żmien tal-akkwist, il-leġiżlazzjoni ta’ implimentazzjoni nazzjonali ma kinitx titlob li jinħareġ ċertifikat fil-każ ta’ trasferiment nazzjonali. Barra minn dan, il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni iktar stretta, li titlob li jinħareġ tali ċertifikat jekk ikun hemm trasferiment fl-Unjoni, kif ukoll fl-istess Stat Membru, ma kinitx applikabbli fiż-żmien meta seħħ it-trasferiment tal-pappagalli ġenituri.
27.
F’dawn iċ-ċirkustanzi n-Nejvyšší správní soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:
“(1)
Il-kampjuni li huma l-ġenituri ta’ kampjuni mrobbija minn persuna li trabbi approvata, għalkemm din tal-aħħar qatt ma kellha l-pussess jew qatt ma kienet id-detentriċi tagħhom, jiffurmaw parti mill-‘ħażna għat-trobbija’ fis-sens [tar-Regolament Nru 865/2006]?
(2)
Jekk ir-risposta għall-ewwel domanda hija li l-kampjuni ġenituri ma jifformawx parti mill-ħażna għat-trobbija, l-awtoritajiet kompetenti għandhom id-dritt, fil-kuntest tal-eżami tal-osservanza tar-rekwiżit previst fil-punt 2 tal-Artikolu 54 [tar-Regolament Nru 865/2006], dwar l-istabbiliment legali tal-ħażna bla ħsara għas-sopravivenza tal-kampjuni mill-ambjent naturali, li jivverifikaw l-oriġini tal-kampjuni ġenituri u li minn dan jisiltu konklużjonijiet fir-rigward tal-kwistjoni ta’ jekk il-ħażna għat-trobbija ġietx stabbilita konformement mar-regoli previsti fil-punt 2 tal-Artikolu 54 tal-imsemmi regolament?
(3)
Fil-kuntest tal-eżami tal-osservanza tar-rekwiżit previst fil-punt 2 tal-Artikolu 54 [tar-Regolament Nru 865/2006], dwar l-istabbiliment legali tal-ħażna bla ħsara għas-sopravivenza tal-kampjuni mill-ambjent naturali, jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni ċirkustanzi oħra tal-kwistjoni (b’mod partikolari l-bona fide waqt iċ-ċessjoni tal-kampjuni u l-aspettattivi leġittimi fil-fatt li l-kummerċ tal-eventwali dixxendenti tagħhom ser ikun possibbli, u, jekk ikun il-każ, anki l-leġiżlazzjoni inqas severa fis-seħħ fir-Repubblika Ċeka qabel l-adeżjoni ta’ din tal-aħħar mal-Unjoni Ewropea)?”
Analiżi
Fuq l‑ewwel domanda
28.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk il-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija”, skont it-tifsira tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006, ikoprix il-ġenituri ta’ kampjuni mrobbija minn persuna partikolari li trabbi li ma kinitx sidhom jew żammithom.
29.
Dwar dan ninnota, bħala punt preliminari, li l-kwalifika li kampjuni ta’ annimali bħala li kienu “mwielda u mrobbija fil-magħluq” għandha konsegwenzi importanti dwar l-istat ta’ protezzjoni tagħhom. Tabilħaqq, filwaqt li, skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 338/97, huwa pprojbit il-kummerċ ta’ kampjuni ta’ speċi elenkati fl-Anness A ta’ dak ir-regolament, l-Artikolu 8(3)(d) ta’ dan ir-regolament jipprovdi li kampjuni mwielda u mrobbija fil-magħluq ta’ speċi ta’ annimali jistgħu jikkwalifikaw għal eżenzjoni mill-projbizzjoni ta’ kummerċ (iktar ’il quddiem l-“eżenzjoni ta’ trobbija fil-magħluq”). L-awtorità amministrattiva kompetenti toħroġ ċertifikat dwar dan (iktar ’il quddiem iċ-“ċertifikat ta’ eżenzjoni għall-bejgħ”).
30.
L-Artikolu 54 tar-Regolament Nru 865/2006 jistabbilixxi għadd ta’ kundizzjonijiet li għandhom jitħarsu biex l-awtorità amministrattiva tqis li l-kampjuni jkunu twieldu u trabbew fil-magħluq. B’mod iktar partikolari, skont l-Artikolu 54(2) ta’ dan ir-regolament, din l-awtorità għandha tkun issodisfatta li “il-ħażna għat-trobbija ġiet stabbilita skont id-dispożizzjonijiet legali applikabbli għaliha waqt l-akkwist u b’mod li ma tkunx detrimentali għas-sopravivenza tal-ispeċi kkonċernati fl-ambjent naturali tagħhom”.
31.
F’dan il-każ, ma huwiex ikkontestat li l-ġenituri tal-kampjuni miksuba mir-rikorrent (fi kliem ieħor, in-nanniet tal-iżgħar ġenerazzjoni ta’ pappagalli) ma jissodisfawx il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006. Tabilħaqq, il-kampjuni nanniet inqabdu fl-ambjent naturali tagħhom u kienu importati fir-Repubblika Ċeka f’ċirkustanzi suspettużi. Madankollu, ir-rikorrent jgħid li l-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” ma għandux jinkludi kampjuni li tagħhom huwa qatt ma kien sid jew li huwa qatt ma żamm fix-xogħol tiegħu ta’ trobbija. Huwa jissottometti li l-awtoritajiet għandhom jeżaminaw ir-rekwiżiti biex tingħata eżenzjoni mill-projbizzjoni ta’ kummerċ minħabba l-istat legali tal-kampjuni biss miżmuma fl-operazzjoni tiegħu stess ta’ trobbija.
32.
Huwa f’dan il-kuntest li l-qorti tar-rinviju tfittex li taċċerta l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ “ħażna għat-trobbija” skont it-tifsira tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006. Jekk dak il-kunċett għandu jkun interpretat bħala li jkopri l-kampjuni kollha użati għall-finijiet ta’ trobbija ta’ dik il-linja irrispettivament mill-operazzjoni li jinżammu fiha, allura ma jkunx jenħtieġ li jitqiesu ż-żewġ domandi l-oħra. L-awtoritajiet għandhom iqisu, min-natura tagħhom stess, l-antenati tal-ħażna għat-trobbija meta huma jeżaminaw l-istabbiliment tagħhom, skont it-tifsira tal-Artikolu 54(2) ta’ dan ir-regolament.
33.
Skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni jenħtieġ li jitqies mhux biss il-kliem tagħha iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet tar-regoli li tagħhom tkun parti (
11
).
34.
Dwar il-kliem tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006, huwa jiddefinixxi l-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” bħala “l-annimali kollha f’operazzjoni ta’ trobbija li jintużaw għar-riproduzzjoni”.
35.
Il-qorti tar-rinviju, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea fl-osservazzjonijiet tagħha, hija tal-fehma li l-kliem tad-definizzjoni ta’ “ħażna għat-trobbija” jkopri esklużivament l-annimali miżmuma f’operazzjoni speċifika ta’ trobbija. Tabilħaqq, id-definizzjoni tirreferi għal annimali miżmuma f’operazzjoni partikolari ta’ trobbija u mhux f’kull operazzjoni ta’ trobbija.
36.
Eżami komparattiv ta’ diversi verżjonijiet lingwistiċi jsostnu din l-interpretazzjoni. Il-verżjoni Franċiża tirreferi għal “un établissement d’élévage”, il-verżjoni Spanjola għal “un establecimiento”, il-verżjoni Ġermaniża għal “einem Zuchtbetrieb” u l-verżjoni Latvjana għal “dzīvnieki audzētavā” (
12
).
37.
Madankollu, l-interpretazzjoni testwali ma hijiex konklużiva, tant li xi verżjonijiet lingwistiċi oħra tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006 jissuġġerixxu li l-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” jfisser l-annimali kollha fi “proċess” ta’ trobbija (
13
). Barra minn dan, ir-Repubblika Slovakka tqis li t-terminu “operation” użat fil-verżjoni Ingliża jfisser “proċess ta’ riproduzzjoni” u mhux operazzjoni ta’ trobbija.
38.
Minħabba li jidher li hemm disparità bejn il-verżjonijiet lingwistiċi ugwalment awtentiċi tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006, jenħtieġ li jkun eżaminat il-kuntest li fih isseħħ din id-dispożizzjoni, kif ukoll l-għanijiet tagħha u l-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti (
14
).
39.
Dwar il-kuntest tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006, għandu jitfakkar li, kif jirriżulta mill-ewwel premessa ta’ dan ir-regolament, l-għan tiegħu huwa, inter alia, li tkun żgurata konformità sħiħa mad-dispożizzjonijiet ta’ CITES. Għalhekk, biex ikun interpretat dan ir-regolament, jenħtieġ li jitqiesu d-dispożizzjonijiet ta’ CITES, inklużi r-riżoluzzjonijiet adottati mill-Konferenza tal-Partijiet ta’ CITES (iktar ’il quddiem “Konferenza Riżol.”), li jgħin biex tkun iċċarata l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-konvenzjoni (
15
).
40.
Dwar dan, irrid nagħmel l-osservazzjonijiet li ġejjin. Minn naħa, id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” skont ir-Regolament Nru 865/2006 hija kważi l-istess bħad-definizzjoni adottata mill-Konferenza Riżol. 10.16. Din ir-riżoluzzjoni tispeċifika li “‘il-ħażna għat-trobbija’ ta’ operazzjoni tfisser l-annimali miġbura flimkien fl-operazzjoni li jintużaw għar-riproduzzjoni” (
16
). L-użu tal-artiklu ddefinit “il-” quddiem in-nomi “annimali” u “operazzjoni” jidher li jissuġġerixxi li l-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” għandu jinftiehem li jkopri l-annimali kollha użati għar-riproduzzjoni f’operazzjoni speċifika ta’ trobbija u mhux minn diversi persuni li jrabbu f’għadd indefinit ta’ operazzjonijiet.
41.
Min-naħa l-oħra, skont it-termini tal-Konferenza Riżol. 12.10 (
17
), “operazzjoni” tista’ tkun irreġistrata biss skont il-proċedura li hija tistabbilixxi jekk kampjuni prodotti minn dik l-operazzjoni jikkwalifikaw bħala li ġew “mrobbija fil-magħluq” skont id-dispożizzjonijiet tal-Konferenza Riżol. 10.16 (
18
) It-termini tar-riżoluzzjoni preċedenti u l-Annessi tagħha jagħtu indikazzjonijiet ċari biżżejjed li l-operazzjoni ta’ trobbija fil-magħluq ma tistax tinftiehem bħala “proċess” (
19
).
42.
Biex inkun għidt kollox, jista’ jkun utli nosserva li wkoll f’oqsma oħra tad-dritt, u b’mod iktar partikolari fil-liġi tal-Unjoni dwar l-agrikoltura, it-terminu “operazzjoni ta’ trobbija” jinftiehem b’mod simili. Ir-Regolament (UE) 2016/1012 (
20
) jiddefinixxi t-terminu “entità tat-tnissil” bħala “kwalunkwe assoċjazzjoni ta’ nissiela, organizzazzjoni tat-tnissil, impriża privata li joperaw f’sistema ta’ produzzjoni magħluqa jew korp pubbliku”.
43.
Għaldaqstant, meta wieħed iqis il-kuntest li tiegħu r-Regolament Nru 865/2006 jagħmel parti, dan jikkonferma l-interpretazzjoni li l-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija”, skont it-tifsira tal-Artikolu 1(3) ta’ dan ir-regolament, ikopri l-annimali kollha f’operazzjoni ta’ trobbija speċifika. Dan l-istess kunċett ma jkoprix il-ġenituri ta’ kampjuni mrobbija minn persuna partikolari li trabbi li la kienu tagħha u lanqas ma kienet iżżommhom.
44.
Dwar l-għan tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006 u l-leġiżlazzjoni li tagħha huwa jagħmel parti, dawn ukoll isostnu interpretazzjoni iktar restrittiva tat-terminu “ħażna għat-trobbija”. Id-definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan il-kunċett għandha effetti fuq kif jiġi ddeterminat l-għan tal-evalwazzjoni mill-awtoritajiet meta huma jwettqu l-evalwazzjoni dwar jekk il-ħażna għat-trobbija kellhiex bidu skont il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006. L-għan tal-evalwazzjoni għandu jkun speċifiku, preċiż u konkret.
45.
Minn din il-perspettiva, ukoll jekk l-interpretazzjoni miġjuba mir-Repubblika Slovakka – li t-terminu Ingliż “breeding operation” ifisser “proċess” – kellha tkun aċċettata, quod non, jidhirli li tali proċess ma setax ikun mingħajr limitu, iżda għandu jinftiehem bħala li għandu limiti ddefiniti f’operazzjoni speċifika.
46.
Ir-Repubblika Slovakka tissottometti, madankollu, li meta wieħed iqis l-għan globali tar-Regolament Nru 865/2006, li jikkonsisti fil-protezzjoni ta’ speċi fil-periklu, dan għandu jwassal għal konklużjoni differenti. Fil-fehma tiegħi, l-għan ta’ dan ir-regolament ma jistax iwassal għal interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” li tkun inkonsistenti mat-tifsira ta’ tali kunċett fil-kuntest leġislattiv li tiegħu huwa jagħmel parti. F’kull każ, l-interpretazzjoni li jiena nipproponi tal-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija” ma tippreġudikax l-implimentazzjoni tal-għan tal-protezzjoni ta’ speċi fil-periklu. Kif ser niżvolġi, fil-kuntest tat-tieni u t-tielet domanda, dak l-għan jitqies biex ikun irrikonoxxut li l-awtorità amministrattiva kompetenti għandha s-setgħa li teżamina l-antenati tal-ħażna għat-trobbija meta hija tiddetermina jekk il-kampjun ta’ speċi ta’ annimal jikkwalifikax għall-eżenzjoni ta’ trobbija fil-magħluq.
47.
Meqjus dan ta’ hawn fuq, nikkonkludi li l-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija”, skont it-tifsira tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 865/2006, ikopri l-annimali kollha miżmuma f’operazzjoni speċifika ta’ trobbija. Għalhekk, dan il-kunċett ma jkoprix, bħala tali, il-ġenituri ta’ kampjuni mrobbija minn persuna partikolari li trabbi li la kienu tagħha u lanqas ma kienet iżżommhom.
Fuq it‑tieni u t‑tielet domanda
48.
Permezz tat-tieni u t-tielet domanda tagħha l-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi, min-naħa, jekk l-awtorità amministrattiva kompetenti għandhiex is-setgħa tivverifika l-oriġini tal-ħażna għat-trobbija biex tkun ċerta li din kienet stabbilita skont il-liġi u b’mod li ma jkunx ta’ ħsara għas-sopravivenza tal-ispeċi kkonċernata fl-ambjent naturali, skont it-tifsira tal-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006. Min-naħa l-oħra, hija tistaqsi, fil-kuntest ta’ dik l-analiżi, jekk humiex deċiżivi ċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-każ, bħall-bona fide tal-persuna li trabbi u l-aspettattivi leġittimi tagħha li jkun permess il-kummerċ tal-frieħ, kif ukoll il-leġiżlazzjoni inqas severa applikabbli fir-Repubblika Ċeka qabel ma dan il-pajjiż issieħeb fl-Unjoni.
49.
Kif ser nipprova nuri fl-analiżi tiegħi, l-awtoritajiet għandu jkollhom is-setgħa jivverifikaw l-oriġini tal-ħażna għat-trobbija. F’ċirkustanzi fejn huma ma jkunux issodisfatti li l-kundizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006 ikunu qegħdin jitħarsu, l-awtoritajiet għandhom imbagħad ikollhom is-setgħa jirrifjutaw li jagħtu eżenzjoni mill-projbizzjoni ta’ kummerċ. Fil-fehma tiegħi, fid-dawl tar-regola ġenerali li tipprojbixxi l-kummerċ ta’ speċi fil-periklu, l-awtoritajiet għandu jkollhom kull mezz għad-dispożizzjoni tagħhom biex jinvestigaw fejn ikun hemm indikaturi ta’ riskju u mhux li jħarsu n-naħa l-oħra.
(a) Dwar is‑setgħa tal‑awtorità amministrattiva li tistabbilixxi l‑antenati tal‑ħażna għat‑trobbija
50.
Wieħed għandu jiftakar mill-bidu nett li, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja (
21
), biex tkun interpretata dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni jenħtieġ jitqies mhux biss il-kliem tagħha iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet tar-regoli li tagħhom hija tkun tagħmel parti.
51.
Fl-ewwel lok, dwar il-kliem testwali tal-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006, għandu jkun innotat li din id-dispożizzjoni tuża l-kunċett ta’ meta tkun “ġiet stabbilita” l-ħażna għat-trobbija, terminu li huwa pjuttost wiesa’. Din id-dispożizzjoni tista’, għalhekk, tinftiehem li tinvolvi l-eżami ta’ ġrajjiet li jkunu seħħew fl-imgħoddi u, b’mod iktar partikolari, l-antenati tal-kampjuni.
52.
Fit-tieni lok, dwar il-kuntest ta’ din id-dispożizzjoni, huwa importanti jitfakkar, l-ewwel nett, li l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Nru 338/97 jistabbilixxi regola ġenerali ta’ projbizzjoni tal-użu kummerċjali kollu ta’ kampjuni tal-ispeċi elenkati fl-Anness A ta’ dan ir-regolament. L-eżenzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 8(3) ta’ dan ir-regolament, inkluża l-eżenzjoni b’rabta ma’ kampjuni mwielda u mrobbija fil-magħluq ta’ speċi ta’ annimali, jistgħu jingħataw, abbażi ta’ każ b’każ. Il-projbizzjoni ta’ kummerċ ta’ speċi fil-periklu tirrifletti prinċipju fundamentali ta’ CITES, li skontu l-kummerċ f’kampjuni ta’ speċi mhedda b’estinzjoni għandu jkun awtorizzat biss “f’ċirkostanzi eċċezzjonali” (
22
). Minħabba li l-projbizzjoni ta’ kummerċ ta’ speċi fil-periklu hija r-regola, filwaqt li l-għoti ta’ eżenzjoni minn din ir-regola fir-rigward ta’ speċi mwielda fil-magħluq hija l-eċċezzjoni, din l-eċċezzjoni għandha tkun interpretata b’mod strett.
53.
Wara dan, l-Artikolu 8(3)(d) tar-Regolament Nru 338/97 jawtorizza, iżda ma jitlobx, eżenzjonijiet mill-projbizzjoni li huwa jistabbilixxi (
23
). B’mod ċar isegwi minn din id-dispożizzjoni li l-għoti tal-eżenzjoni ta’ trobbija fil-magħluq hija biss għażla għall-Istati Membri (
24
).
54.
Dwar dan, huwa importanti jkun innotat li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jsegwi li, dwar speċi koperti bl-Anness A tar-Regolament Nru 338/97, l-Istati Membri jitħallew jistabbilixxu projbizzjoni ġenerali fit-territorju tagħhom tal-użu kummerċjali kollu ta’ kampjuni mwielda u mrobbija fil-magħluq (
25
). Jekk dan huwa hekk, għandu a fortiori jitqies li meta jkunu awtorizzati eżenzjonijiet mill-projbizzjoni ta’ kummerċ ta’ speċi elenkati, l-awtoritajiet għandhom marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ dwar il-metodi li huma jużaw biex jeżaminaw jekk kampjuni jikkwalifikawx għal eżenzjoni.
55.
Fl-aħħar nett, għandu jkun innotat li l-Artikolu 55 tar-Regolament Nru 865/2006 jipprovdi li awtorità kompetenti għandu jkollha d-diskrezzjoni titlob l-analiżi ta’ kampjuni f’ċirkustanzi fejn, għall-finijiet tal-Artikolu 54, hija tqis li jkun jenħtieġ li jiġu stabbiliti l-antenati ta’ kampjun permezz tal-analiżi tad-demm jew tessut ieħor. Din id-dispożizzjoni ssostni l-konklużjoni li l-awtoritajiet għandhom is-setgħa jeżaminaw l-antenati tal-ħażna għat-trobbija biex jikkonstataw jekk ikunux qegħdin jitħarsu l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 54(2) ta’ dan ir-regolament.
56.
Fit-tielet lok, dwar l-għan tar-Regolament Nru 865/2006, wieħed għandu jiftakar li huwa jimplimenta r-Regolament Nru 338/97. L-għan tal-arranġamenti introdotti minn dawn ir-regolamenti biex jipproteġu kampjuni ta’ speċi elenkati fl-Anness A tar-Regolament Nru 338/97 huwa li tkun iggarantita l-ikbar protezzjoni possibbli għal speċi ta’ fawna u flora selvaġġi permezz ta’ kontrolli fil-kummerċ għal tali speċi, b’konformità mal-għanijiet, mal-prinċipji u mad-dispożizzjonijiet ta’ CITES (
26
) L-interpretazzjoni li skontha l-awtoritajiet għandhom is-setgħa jeżaminaw l-antenati tal-kampjuni fil-kuntest ta’ applikazzjoni għal ċertifikat ta’ eżenzjoni għall-bejgħ tikkontribwixxi biex jinkiseb l-għan segwit minn dawn ir-regolamenti.
57.
B’mod partikolari nsib ukoll rilevanti li ninnota li l-kundizzjonijiet għall-kwalifika ta’ kampjun ta’ speċi ta’ annimali bħala li jkunu twieldu u trabbew fil-magħluq, kif jipprovdi l-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006, jaqblu ma’ dawk imsemmija fil-paragrafu 2(b)(ii)(A) tal-Konferenza Riżol. 10.16. Din ir-riżoluzzjoni kienet adottata minħabba t-tħassib li “bosta kummerċ f’kampjuni ddikjarati bħala mrobbija fil-magħluq jibqa’ kuntrarju għal [CITES] u għal Riżoluzzjonijiet tal-Konferenza tal-Partijiet, u jista’ jkun ta’ ħsara għas-sopravivenza ta’ annimali fis-salvaġġ tal-ispeċi msemmija”. L-interpretazzjoni li skontha l-awtoritajiet għandhom is-setgħa jivverifikaw l-oriġini tal-ħażna għat-trobbija hija konsistenti mal-intenzjonijiet tal-Konferenza tal-Partijiet ta’ CITES biex tissaħħaħ il-protezzjoni ta’ kampjuni mrobbija fil-magħluq.
58.
Kull interpretazzjoni oħra tista’ tkun kuntrarja għall-għanijiet imsemmija iktar ’il fuq. Kif il-qorti tar-rinviju, il-Kummissjoni, ir-Repubblika Ċeka u r-Repubblika Slovakka nnotaw fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, jenħtieġ li jkun evitat ir-riskju ta’ “leġittimazzjoni” jew “ħasil” faċli ta’ kampjuni kkummerċjalizzati illegalment. Tabilħaqq, ikun biżżejjed għal min irabbi li jikseb il-frieħ ta’ kampjun maqbud fis-salvaġġ sabiex jirrendi l-kummerċjalizzazzjoni futura tagħhom legali (
27
). Minn din il-perspettiva, ma nsibx li d-dikjarazzjoni tal-qorti tar-rinviju hija konvinċenti fis-sens li ma jistax ikun hemm trasferiment “diżonest” fl-Unjoni.
59.
Meqjusa dan iktar ’il fuq, jiena nifhimha li l-awtoritajiet għandhom is-setgħa jeżaminaw l-antenati tal-ħażna għat-trobbija biex jiddeterminaw kif kienu ġew stabbiliti skont it-tifsira tal-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006.
b) Dwar laspetti prattiċi u l‑oneru tal-prova biex ikunu stabbiliti l‑antenati tal‑ħażna għat‑trobbija
60.
Huwa importanti li jkun indirizzat, f’dan l-istadju, it-tħassib li wriet il-qorti tar-rinviju dwar l-aspetti prattiċi tal-eżami mill-awtoritajiet tal-antenati tal-ħażna għat-trobbija. Dawk id-dubji jaqblu, sa ċertu punt, mal-argumenti mressqa mir-rikorrent fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu.
61.
Naqbel mar-Repubblika Ċeka u mal-Kummissjoni, li jinnotaw fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom u fit-tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, li dan l-eżami mill-awtoritajiet jista’ jiġi estiż sabiex ikopri l-mument meta l-ewwel kampjuni kienu tneħħew mis-selvaġġ. Kif osservat fil-punt 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet, it-terminu “ġiet stabbilita” l-ħażna għat-trobbija użat fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006 huwa wiesa’ ħafna. Il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu jista’, għalhekk, jinkludi l-eżami tal-linja kollha ta’ trobbija sal-kampjuni meħuda mis-selvaġġ. Barra minn dan, kif il-Kummissjoni tinnota sewwa fit-tweġiba tagħha għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, it-terminu “antenati” użat fl-Artikolu 55 tar-Regolament Nru 865/2006 huwa usa’ mit-terminu “‘ġenituri” użat fl-Artikolu 54(1)(a) ta’ dak ir-regolament. It-terminu “antenati” qisu jidher, għalhekk, li qiegħed jissuġġerixxi li l-awtoritajiet għandu jkollhom is-setgħa li jestendu l-istħarriġ tagħhom sal-punt meta kampjuni jkunu tneħħew mis-selvaġġ, kif kien il-każ dwar il-kampjuni nanniet inkwistjoni.
62.
It-tul ta’ żmien li jista’ jkun għadda minn meta l-ħażna għat-trobbija oriġinali tkun tneħħiet mis-selvaġġ ma huwiex, fil-fehma tiegħi, deċiżiv bħala tali f’ċirkustanzi fejn l-attività proposta tkun tinvolvi l-kummerċ. Ir-Regolament Nru 338/1997 diġà jipprovdi għal sitwazzjoni speċifika fejn l-awtoritajiet jistgħu jiddeċiedu li jagħtu eżenzjoni minħabba li jkun għadda ż-żmien. Tali sitwazzjoni tikkonċerna “kampjuni mahduma li kienu nkisbu aktar minn 50 sena qabel” (
28
), fis-sens tal-Artikolu 2(w) tar-Regolament Nru 338/97. Madankollu, il-kampjuni inkwistjoni ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
63.
Ir-rikorrent jikkontendi li r-rekwiżit li tinġieb prova dwar il-leġittimità tal-linja kollha ta’ trobbija jagħti lok għal oneru ta’ prova irraġonevoli. Ma iniex konvint li dan huwa l-każ.
64.
Dwar dan, għandu jitfakkar, kif intqal fil-punt 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li l-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006 jistabbilixxi żewġ kundizzjonijiet dwar kif ġiet stabbilita l-ħażna għat-trobbija li l-awtoritajiet amministrattivi għandhom jeżaminaw. L-ewwel waħda hija relatata mal-bidu tal-ħażna għat-trobbija “skont id-dispożizzjonijiet legali applikabbli għaliha waqt l-akkwist” (iktar ’il quddiem il-“konstatazzjoni ta’ akkwist legali”). It-tieni waħda hija relatata mal-bidu tal-ħażna għat-trobbija “b’mod li ma tkunx detrimentali għas-sopravivenza tal-ispeċi kkonċernati fl-ambjent naturali tagħhom” (iktar ’il quddiem il-“konstatazzjoni mhux detrimentali”). Dawn iż-żewġ determinazzjonijiet ma humiex speċifiċi għall-kwistjoni dwar jekk kampjuni għandhomx jitqiesu bħala li jkunu twieldu u trabbew fil-magħluq; dawn jirriflettu approċċ ġenerali għar-regolamentazzjoni tal-kummerċ stabbilit bir-Regolament Nru 338/1997 u b’CITES (
29
).
65.
Fil-kuntest tad-determinazzjonijiet imwettqa mill-awtoritajiet, skont l-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006, huwa importanti jkun osservat li eżami tal-antenati jidher li huwa prattika komuni, kif ir-Repubblika Ċeka u l-Kummissjoni enfasizzaw fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom.
66.
Ir-Repubblika Ċeka u l-Kummissjoni jispjegaw, essenzjalment, li dawk li jrabbu ma għandux ikollhom b’mod sistematiku jġibu prova dwar il-leġittimità tal-antenati kollha tal-ħażna għat-trobbija. L-awtoritajiet iwettqu evalwazzjoni tar-riskju skont iċ-ċirkustanzi ta’ kull każ (
30
). Meta ssir tali evalwazzjoni “il-livell ta’ riskju għall-ispeċi (riskju ta’ ħsara, l-involviment ta’ kummerċ illegali, eċċ.)” għandu “jiddetermina […] il-livell ta’ skrutinju” [traduzzjoni libera] (
31
). Il-Kummissjoni, fit-tweġiba bil-miktub tagħha għal mistoqsija tal-Qorti tal-Ġustizzja, tagħti ċerti eżempji ta’ indikaturi ta’ riskju rilevanti li abbażi tagħhom l-awtoritajiet għandhom ikunu partikolarment attenti. Tali indikaturi ta’ riskju jinkludu dawn li ġejjin: żieda f’daqqa jew volum sinjifikattiv fil-kummerċ f’kampjuni ddikjarati fil-magħluq; dikjarazzjoni ta’ kampjuni bħala mrobbija fil-magħluq minn operazzjonijiet li l-livell ta’ produzzjoni annwali tagħhom ikun jaqbeż il-livell normali, meqjus id-daqs tal-għadd tal-ispeċi parentali u l-potenzjal għar-riproduzzjoni tal-ispeċi kkonċernata; kampjuni li d-daqs u l-kundizzjoni tagħhom ma jkunux konformi mat-tagħrif mogħti dwar ir-riproduzzjoni; jew li jkun hemm dubji dwar l-oriġini legali tal-ħażna oriġinali għat-trobbija li setgħet tkun inkisbet qabel ma l-pajjiż li fih tkun tinsab ikun sar parti ta’ CITES. Il-Kummissjoni ssottomettiet ukoll li bħalissa hija qiegħda tikkoopera mal-Istati Membri biex jitfassal dokument gwida b’eżempji rilevanti ta’ indikaturi ta’ riskju.
67.
Il-Kummissjoni nnotat ukoll li meta l-awtoritajiet jevalwaw jekk jagħtux ċertifikat ta’ eżenzjoni ta’ bejgħ, huma jqisu r-rekwiżiti tal-katina ta’ kustodja (
32
). Dan l-eżami jinvolvi d-dokumentazzjoni dwar il-legalità biex tinkiseb il-ħażna għat-trobbija. F’dak il-kuntest ma jidhirx li jkun irraġonevoli li min irabbi jkun jenħtieġlu jġib prova tal-legalità tal-akkwist abbażi ta’ dokumenti ta’ trobbija. Iktar minn hekk, il-Kummissjoni spjegat, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, li jekk ma jkunx hemm id-dokumentazzjoni, il-prova ta’ legalità tal-katina ta’ kustodja tibqa’ possibbli b’mezzi oħra.
68.
Wieħed għandu jiftakar ukoll li dwar kampjuni ta’ speċi elenkati fl-Anness B tar-Regolament Nru 338/97, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li x-xogħol biex ikun iddeterminat liema prova tista’ tistabbilixxi li tkun tħarset il-kundizzjoni ta’ akkwist legali ta’ dawn il-kampjuni huwa tal-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri (
33
). Inqis li għandu japplika l-istess raġunament b’analoġija fir-rigward ta’ kampjuni ta’ speċi elenkati fl-Anness A ta’ dan l-istess regolament, meqjus il-fatt li dan tal-aħħar ma jispeċifikax liema prova tista’ tistabbilixxi l-akkwist legali ta’ dawn il-kampjuni.
69.
Dwar il-punt ta’ riferiment għall-konstatazzjoni ta’ akkwist legali, mill-kliem tal-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006 jsegwi li l-awtoritajiet ikun jenħtiġilhom iqisu d-dispożizzjonijiet legali li kienu japplikaw fid-data ta’ meta jkun inkiseb kull kampjun hekk kif dan jgħaddi minn ġenerazzjoni għal ġenerazzjoni. Dwar il-punt ta’ riferiment għall-konstatazzjoni mhux detrimentali, għandu jiġi osservat li dan ma huwiex stabbilit b’mod speċifiku f’din id-dispożizzjoni. Fl-assenza ta’ tali determinazzjoni, il-punt ta’ riferiment jista’ jitqies li jkun l-istess għall-konstatazzjoni ta’ akkwist legali, jiġifieri d-data meta jkunu nkisbu l-kampjuni oriġinali. Madankollu, il-konstatazzjoni mhux detrimentali hija pjuttost wiesgħa u tista’ tinkludi għadd ta’ metodi ta’ evalwazzjoni (
34
). In-natura tad-determinazzjoni inkwistjoni tidher li hija iktar kompatibbli ma’ kif titqies l-evoluzzjoni tal-ispeċi matul iż-żmien, minflok f’data speċifika. Minn din il-perspettiva, jidher li jkun iktar xieraq li jkunu evitati limiti. Nittendi, għalhekk, naqbel mal-approċċ tal-Kummissjoni fi tweġiba tagħha għal mistoqsija tal-Qorti tal-Ġustizzja, li biex issir konstatazzjoni valida, l-awtoritajiet għandhom ikunu jistgħu jqisu l-istat tal-ispeċi fiż-żmien
tal-evalwazzjoni. Tali interpretazzjoni tiżgura li “l-aħjar informazzjoni xjentifika disponibbli tkun il-bażi għal konstatazzjonijiet mhux detrimentali” (
35
).
70.
L-aħħar osservazzjoni tiegħi dwar id-determinazzjonijiet magħmula mill-awtoritajiet hija li dawn għandhom, f’kull każ, ikunu konformi mal-prinċipju tad-dritt tal-Unjoni b’rabta ma’ amministrazzjoni tajba, li jinvolvi rekwiżiti li għandhom ikunu ssodisfatti mill-Istati Membri meta jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni. Fost dawk ir-rekwiżiti, huwa partikolarment importanti l-obbligu li deċiżjonijiet adottati mill-awtoritajiet nazzjonali jkunu motivati, minħabba li dan iqiegħed lid-destinatarju f’qagħda li jiddefendi d-drittijiet tiegħu u li jiddeċiedi b’għarfien sħiħ taċ-ċirkustanzi jekk ikunx utli tinfetaħ kawża kontra dawn id-deċiżjonijiet. Dan ikun ukoll meħtieġ biex il-qrati jkunu jistgħu jistħarrġu l-legalità ta’ dawn id-deċiżjonijiet u, għalhekk, dan huwa rekwiżit biex ikun żgurat li l-istħarriġ ġudizzjarju ggarantit bl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) ikun effettiv (
36
). F’dan il-każ, ma hemmx elementi fil-proċess li juru ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni jew xi irregolarità oħra fil-proċedura segwita mill-awtorità amministrattiva kompetenti. Din l-awtorità rrifjutat li tagħti eżenzjoni għall-kummerċ tal-kampjuni inkwistjoni billi straħet fuq ir-rakkomandazzjoni tal-awtorità xjentifika li din l-eżenzjoni ma kellhiex tingħata.
71.
Meqjus dan iktar ’il fuq, inqis li r-rikonoxximent li l-awtorità amministrattiva kompetenti għandha s-setgħa teżamina l-oriġini ta’ kampjuni meta hija tevalwa jekk għandhiex tagħti ċertifikat ta’ eżenzjoni ta’ bejgħ ma jfissirx li hija tkun qiegħda timponi fuq min irabbi oneru ta’ prova irraġonevoli.
(c) Ir‑rilevanza taċ‑ċirkustanzi partikolari tal‑każ għall‑evalwazzjoni tal‑kundizzjonijiet stabbiliti fl‑Artikolu 54(2) tar‑Regolament Nru 865/2006
72.
L-aħħar punt tal-analiżi tiegħi ser jindirizza l-kwistjoni mqajma bit-tielet domanda tal-qorti tar-rinviju b’rabta mar-rilevanza taċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ dwar l-eżami tal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006. Skont il-qorti tar-rinviju, tali ċirkustanzi partikolari jinkludu l-aspettattivi leġittimi (manifesti) tal-persuna li trabbi dwar id-dritt tagħha għall-kummerċ tal-frieħ tal-kampjuni nanniet, il-bona fide tagħha dwar il-legalità tal-akkwist u dwar il-leġiżlazzjoni inqas restrittiva applikabbli fir-Repubblika Ċeka qabel ma l-pajjiż sar membru tal-Unjoni.
73.
Fil-fehma tiegħi, ebda waħda miċ-ċirkustanzi msemmija iktar ’il fuq ma tiġġustifika, minnha nnifisha, li l-awtorità amministrattiva tadotta approċċ inqas rigoruż u tagħti eżenzjoni li tkun tippermetti l-kummerċjalizzazzjoni tal-kampjuni inkwistjoni.
74.
Qabelxejn, il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006 li l-awtoritajiet għandhom jeżaminaw sabiex jikkwalifikaw l-kampjuni bħala li jkunu twieldu u trabbew fil-magħluq, ma humiex relatati ma’ min irabbi iżda ma’ meta tkun ġiet stabbilita l-ħażna għat-trobbija. Barra minn dan, dawn il-kundizzjonijiet huma kumulattivi. Ukoll jekk l-awtoritajiet jikkonkludu li l-ħażna għat-trobbija tkun ġiet stabbilita skont il-liġi fiż-żmien tal-akkwist, din il-konstatazzjonijiet waħedha ma tkunx biżżejjed biex tingħata eżenzjoni. Iktar minn hekk, kif innotajt iktar ’il fuq (
37
), biex l-awtorità amministrattiva tagħmel konstatazzjoni mhux detrimentali hija għandha tqis provi aġġornati dwar l-istat tal-ispeċi.
75.
Taħt dawn il-kundizzjonijiet, jiena tal-fehma li l-fatt li kien hemm qafas leġiżlattiv applikabbli inqas rigoruż fiż-żmien tal-akkwist tal-ħażna għat-trobbija qabel ma l-pajjiż sar membru tal-Unjoni (
38
) ma huwiex raġuni biex l-awtorità amministrattiva tagħti eżenzjoni mill-projbizzjoni ta’ kummerċ tal-kampjuni inkwistjoni. Għandu jkun innotat ukoll li, fiż-żmien tal-akkwist tal-kampjuni inkwistjoni, CITES kienet diġà tapplika fir-Repubblika Ċeka. Barra minn hekk, ir-rikorrent ma sostniex li l-kampjuni inkwistjoni jikkwalifikaw għall-eżenzjoni applikabbli għal “kampjuni ta’ qabel il-konvenzjoni”, jiġifieri kampjuni ta’ speċi elenkati miksuba qabel ma kienet tapplika għalihom CITES (
39
)
76.
B’mod iktar partikolari, dwar l-aspettattivi leġittimi allegati ta’ min irabbi, CITES “bl-ebda mod” ma taffettwa d-dritt tal-partijiet milli jadottaw miżuri nazzjonali iktar stretti dwar il-kundizzjonijiet għall-kummerċ ta’ speċi inklużi fl-Appendiċi I ta’ din il-konvenzjoni “jew ukoll il-projbizzjoni kollha kemm hi tagħha” (
40
). Għalhekk, il-kummerċjanti ma għandux ikollhom dritt jistennew li l-qafas leġiżlattiv ser jibqa’ l-istess meta huma jiddeċiedu li jikkummerċjalizzaw kampjuni li jkunu jaqgħu taħt ir-regola ġenerali li tistabbilixxi projbizzjoni li tinsab f’CITES. Minflok, dawk li jrabbu jkollhom juru diliġenza dovuta meta jkunu biħsiebhom jidħlu għal tali kummerċ (
41
).
77.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-fatt li r-rikorrent ma jistax jikkummerċjalizza l-kampjuni inkwistjoni joħloqx interferenza għad-dritt tiegħu għall-proprjetà skont it-tifsira tal-Artikolu 17 tal-Karta. Madankollu, skont ġurisprudenza stabbilita (
42
), id-dritt għall-proprjetà ma huwiex dritt assolut u għandu jitqies b’rabta mal-funzjoni soċjali tiegħu. Għaldaqstant, l-eżerċizzju tiegħu jista’ jkun ristrett, sakemm dawk ir-restrizzjonijiet fil-fatt ikunu jaqblu mal-għanijiet ta’ interess ġenerali u ma jkunux jikkostitwixxu, b’rabta mal-għan segwit, interferenza sproporzjonata u intollerabbli, li ddgħajjef il-mertu nnifsu tad-dritt iggarantit. Dwar l-għanijiet ta’ interess ġenerali msemmija iktar ’il fuq, il-protezzjoni tal-ħajja selvaġġa hija waħda minnhom (
43
) u tista’, għalhekk, tiġġustifika restrizzjoni fl-eżerċizzju tad-dritt għall-proprjetà. Dwar il-prinċipji ta’ proporzjonalità, ikun biżżejjed jingħad li r-Regolament Nru 338/97 u r-Regolament Nru 865/2006 jħaddmu bilanċ bejn ir-rekwiżiti ta’ dan id-dritt u r-rekwiżiti marbuta mal-protezzjoni tal-ħajja selvaġġa. Għaldaqstant, jiena tal-fehma li d-dritt tar-rikorrent għall-proprjetà ma nkisirx.
78.
Huwa rilevanti wkoll ikun innotat li r-rikorrent tħalla jżomm il-kampjuni u li ma kien suġġett għal ebda għamla ta’ sanzjoni amministrattiva jew kriminali. Dan il-każ ma jidhirx li jitlob, għalhekk, analiżi ulterjuri fir-rigward tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
79.
Madankollu, ir-rikorrent isostni li l-attività tiegħu ta’ trobbija għandha effett pożittiv fuq l-ambjent. Fil-fehma tiegħu, il-kummerċ fil-kampjuni inkwistjoni mrobbija fil-magħluq iwassal għal tnaqqis fid-domanda għall-akkwist illegali ta’ kampjuni maqbuda fis-selvaġġ. Din, fil-fehma tiegħi, hija pretensjoni mhux issostanzjata. L-Artikolu 8(3)(f) tar-Regolament Nru 338/97 jipprovdi, b’mod partikolari, li tkun tista’ tingħata eżenzjoni mill-projbizzjoni ta’ kummerċ jekk il-kampjuni “ikunu mahsuba għal għanijiet ta’ trobbija jew tnissil li bihom jiżdiedu l-benefiċċji ta’ konservazzjoni għall-ispeċi kkonċernati”. Madankollu, ma jidhirx mill-proċess u lanqas ma kien sostnut quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja li min irabbi talab lill-awtoritajiet għal eżenzjoni abbażi ta’ din id-dispożizzjoni. F’kull każ, kif ir-Repubblika Ċeka osservat fit-tweġiba bil-miktub tagħha għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, din id-dispożizzjoni tippresupponi li l-attività proposta għandha benefiċċji ta’ konservazzjoni konkreti, bħal meta jkun hemm parteċipazzjoni fi proġetti ta’ konservazzjoni mħaddma minn żoos jew meta kampjuni jintraddu lura fis-selvaġġ.
80.
L-aħħar osservazzjoni tiegħi hija dwar ir-rilevanza tat-tul ta’ żmien li jkun għadda minn meta l-ħażna oriġinali għat-trobbija tkun tneħħiet mis-selvaġġ. Kif indikajt fil-punt 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dan il-fattur ma għandux ikun deċiżiv bħala tali fejn l-evalwazzjoni tar-riskju tkun wasslet lill-awtoritajiet biex jikkonkludu li ma tingħatax eżenzjoni. Ir-regola ġenerali li tipprojbixxi attivitajiet kummerċjali li jkunu jinvolvu kampjuni elenkati ma hijiex limitata fiż-żmien. Għal raġunijiet ta’ kompletezza, nixtieq ninnota għal darba oħra li dan il-każ ma jinvolvix proċeduri kriminali; jekk dan kellu jkun il-każ, ikun japplika l-prinċipju ta’ dekadenza. Iktar minn hekk, mill-perspettiva tad-dritt ċivili, għandu jkun osservat li mhux qiegħda tkun ikkontestata l-legalità tal-akkwist tal-kampjuni inkwistjoni.
81.
Meqjus dan iktar ’il fuq, ma nqisx li ċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-każ, bħal dawk esposti mill-qorti tar-rinviju, huma rilevanti fil-kuntest tal-eżami mill-awtoritajiet tal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 54(2) tar-Regolament Nru 865/2006.
Konklużjoni
82.
Meqjusa l-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, nipproponi li d-domandi magħmula jingħataw risposta kif ġej:
(1)
Il-kunċett ta’ “ħażna għat-trobbija”, skont it-tifsira tal-Artikolu 1(3) tar-Regolament tal-Kummissjoni Nru 865/2006 tal‑4 ta’ Mejju 2006 li jistabbilixxi regoli dettaljati dwar l-implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 338/97, kif emendat bir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) 2015/870 tal‑5 ta’ Ġunju 2015, ikopri l-annimali kollha miżmuma f’operazzjoni speċifika ta’ trobbija. Dan il-kunċett ma jkoprix il-ġenituri ta’ kampjuni mrobbija minn persuna partikolari li trabbi li ma kinitx sidhom jew li żammithom.
(2)
L-awtorità amministrattiva kompetenti għandha s-setgħa tivverifika l-oriġini tal-ħażna għat-trobbija biex tkun issodisfatta li tkun ġiet stabbilita skont il-liġi u b’mod mhux ta’ ħsara għas-sopravivenza tal-ispeċi kkonċernata fl-ambjent naturali, skont it-tifsira tal-Artikolu 54(2) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 865/2006. Għall-fini ta’ dik l-analiżi, ma humiex deċiżivi ċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-każ, bħall-bona fide tal-persuna li trabbi, l-aspettattivi leġittimi tagħha li jkun permess il-kummerċ fil-frieħ, kif ukoll il-leġiżlazzjoni inqas stretta applikabbli fir-Repubblika Ċeka qabel ma dan il-pajjiż sar membru tal-Unjoni Ewropea.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Iffirmata f’Washington (l-Istati Uniti) fit‑3 ta’ Marzu 1973 (United Nations Treaty Series, Vol. 993, Nru I‑14537).
(
3
)	Bowman, M. “A Tale of Two CITES: Divergent Perspectives upon the Effectiveness of Wildlife Trade Convention”, Review of European, Comparative & International Environmental Law, Vol. 22, 2013, p. 228, li jiċċita lil Davies P., f’Bowman, M., Davies, P. u Redgwell, C., Lyster’s International Wildlife Law, 2 edizzjoni, Cambridge University Press, Cambridge, 2010, p. 484 u 533.
(
4
)	Kif irrikonoxxut bir-Riżoluzzjoni tal-Konferenza tal-Partijiet 11.3 “Konformità u Infurzar”.
(
5
)	Nelleman, C. et al. (ed.), The Rise of Environmental Crime, A Growing Threat to Natural Resources, Peace, Development and Security, A UNEP-Interpol Rapid Response Assessment (UNEP, 2016), p. 7.
(
6
)	United Nations Office on Drugs and Crime, World Wildlife Crime Report 2020: Trafficking in Protected Species, United Nations, New York, 2020, p. 3.
(
7
)	Ibid.
(
8
)	Regolament tal-Kunsill tad‑9 ta’ Diċembru 1996 dwar il-protezzjoni ta’ speċi ta’ fawna u flora selvaġġi billi jkun regolat il-kummerċ fihom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 3, p. 136), kif emendat bir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1320/2014 tal‑1 ta’ Diċembru 2014 (ĠU 2014, L 361, p. 1).
(
9
)	Regolament tal-Kummissjoni tal‑4 ta’ Mejju 2006 li jistabbilixxi regoli dettaljati dwar l-implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 338/97 (ĠU 2006, L 166, p. 1), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/870 tal‑5 ta’ Ġunju 2015 (ĠU 2015, L 142, p. 3).
(
10
)	Regolament tal-Kunsill dwar l-Implimentazzjoni fil-Komunità tal-Konvenzjoni dwar il-Kummerċ Internazzjonali fl-Ispeċijiet ta’ Fawna u Flora Selvaġġi fil-Periklu (ĠU 1982, L 384, p. 1).
(
11
)	Sentenza tat‑8 ta’ Diċembru 2020, Staatsanwaltschaft Wien (Ordnijiet iffalsifikati ta’ trasferiment) (C‑584/19, EU:C:2020:1002), punt 49.
(
12
)	Enfasi miżjuda minni.
(
13
)	Nirreferi, b’mod iktar partikolari, għall-verżjoni Slovena, Griega u Kroata.
(
14
)	Ara, dwar dan, is-sentenza tal‑24 ta’ Marzu 2021, A (C‑950/19, EU:C:2021:230), punti 37 u 38.
(
15
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat-12 ta’ Mejju 2021, Hauptzollamt B (Caviar d’esturgeons) (C‑87/20, EU:C:2021:382), punti 30 u 31.
(
16
)	Konferenza Riżol. 10.16, punt 1(c).
(
17
)	Din ir-riżoluzzjoni għandha bħala titolu “Reġistrazzjoni ta’ operazzjonijiet għat-trobbija ta’ speċi ta’ annimali tal-Anness I fil-magħluq għal għanijiet kummerċjali”. Din ma hijiex implimentata fl-Unjoni, li jfisser li reġistrazzjoni ta’ operazzjonijiet kummerċjali ta’ trobbija fil-magħluq mas-Segretarjat ta’ CITES ma hijiex meħtieġa għall-kummerċ fl-Unjoni. Madankollu, din ir-riżoluzzjoni tista’ tintuża bħala punt ta’ riferiment biex jinftiehem it-terminu “operazzjoni ta’ trobbija”.
(
18
)	Konferenza Riżol. 12.10, punt 5(a).
(
19
)	Bħala eżempju, l-Anness 1 tal-Konferenza Riżol. 12.10 jistabbilixxi t-tagħrif li jkollu jingħata lis-Segretarjat mill-Awtorità Amministrattiva dwar operazzjonijiet li jkollhom jiġu rreġistrati, li jinkludi l-isem u l-indirizz tas-sid u l-amministratur tal-operazzjoni ta’ trobbija fil-magħluq, id-data ta’ meta bdiet, u d-deskrizzjoni tal-faċilitajiet fejn tkun tgħammar il-ħażna. L-Anness 3 ta’ din l-istess riżoluzzjoni jipprovdi formola ta’ applikazzjoni ta’ kampjun, li titlob, inter alia, indikazzjoni tad-dettalji ta’ kuntatt tas-sid u amministratur tal-operazzjoni ta’ trobbija fil-magħluq.
(
20
)	Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑8 ta’ Ġunju 2016 dwar il-kondizzjonijiet żootekniċi u ġenealoġiċi għat-tnissil, kummerċ u dħul fl-Unjoni ta’ annimali ta’ razza pura għat-tnissil, ħnieżer tat-tnissil ibridi u tal-prodotti ġerminali tagħhom u li jemenda r-Regolament (UE) Nru 652/2014, id-Direttivi tal-Kunsill 89/608/KEE u 90/425/KEE u jħassar ċerti atti fil-qasam tat-tnissil tal-annimali (“ir-Regolament dwar it-Tnissil tal-Annimali”) (ĠU 2016, L 171, p. 66).
(
21
)	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 11 iktar ’il fuq.
(
22
)	Artikolu II(1) ta’ CITES.
(
23
)	Sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 2001, Tridon (C‑510/99, EU:C:2001:559), punt 34.
(
24
)	Ara, dwar dan, is-sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 2001, Tridon (C‑510/99, EU:C:2001:559), punt 30.
(
25
)	Ara, għal dan l-għan, is-sentenza tat‑23 ta’ Ottubru 2001, Tridon (C‑510/99, EU:C:2001:559), punt 41.
(
26
)	Ara, dwar dan, is-sentenza tal‑4 ta’ Settembru 2014, Sofia Zoo (C-532/13, EU:C:2014:2140), punt 34.
(
27
)	Ara Lieberman, S., “Procedures used by the United States of America in making CITES non-detriment findings” f’Rosser, A., Haywood, M., Guidance for CITES Scientific Authorities: Checklist to Assist in Making Non-detriment findings for Appendix II Exports (IUCN – The World Conservation Union, Gland, Switzerland u Cambridge, UK, 2002), p. 32, li josserva, b’rabta mal-proċeduri użati fl-Istati Uniti: “hemm […] iżżejjed każijiet fejn annimali jistgħu huma stess jitrabbew fil-magħluq, iżda l-ħażna oriġinali għat-trobbija ma tkunx inkisbet legalment u, għalhekk, l-esportazzjoni anki tad-dixxendenti tkun ta’ ħsara biex l-ispeċi jkomplu jgħixu (minħabba li żżid id-domanda u tiffaċilita kummerċ li jikkawża dannu)” [traduzzjoni libera].
(
28
)	Artikolu 8(3)(b).
(
29
)	Ara l-Artikolu 5(2)(a) u (b) tar-Regolament Nru 338/97 u l-Artikolu IV(2)(a) u (b) ta’ CITES dwar il-kundizzjonijiet għall-ħruġ ta’ permess għall-esportazzjoni ta’ speċi elenkati. Ara wkoll il-Konferenza Riżol. 18.7 “Konstatazzjonijiet ta’ akkwist legali” u l-Konferenza Riżol. 16.7 “Konstatazzjonijiet mhux detrimentali”.
(
30
)	Fil-kuntest speċifiku tal-konstatazzjoni ta’ akkwist legali għall-esportazzjoni ta’ speċi elenkati f’CITES, Konferenza Riżol. 18.7 tiddefinixxi t-terminu “evalwazzjoni tar-riskju” bħala “l-evalwazzjoni tal-probabbiltà li kampjun ta’ speċi elenkata f’CITES ma tkunx inkisbet legalment”.
(
31
)	Lieberman, S., op. cit., p. 30.
(
32
)	Fil-kuntest speċifiku tal-konstatazzjoni ta’ akkwist legali għall-esportazzjoni ta’ speċi elenkati f’CITES, Konferenza Riżol. 18.7 tiddefinixxi t-terminu “katina ta’ kustodja” kif ġej: “dokumentazzjoni kronoloġika, safejn ikun prattikabbli u skont il-liġijiet u d-dokumentazzjoni applikabbli, tat-tranżazzjonijiet għat-tneħħija mis-selvaġġ ta’ kampjun u sussegwentement ta’ min ikun is-sid ta’ dak il-kampjun”.
(
33
)	Sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2009, Rubach (C‑344/08, EU:C:2009:482), punt 27.
(
34
)	Ara Konferenza Riżol. 16.7 (Rev. CoP17), “Konstatazzjoni mhux detrimentali”.
(
35
)	Konferenza Riżol. 14.2 “Viżjoni Strateġika ta’ CITES”: 2008-2013’, Għan 1.5.
(
36
)	Sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras (C‑927/19, EU:C:2021:700), punt 120).
(
37
)	Punt 69.
(
38
)	Ara l-ispjegazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju dwar dan fil-punt 26 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
39
)	L-eżenzjoni għal kampjuni qabel il-konvenzjoni tinsab fl-Artikolu 8(3)(a) tar-Regolament Nru 338/97. Ara Davies P., op. cit., p. 510.
(
40
)	Artikolu XIV(1)(a) ta’ CITES.
(
41
)	Materja oħra għalkollox hija jekk l-awtoritajiet ikollhomx potenzjalment jipprovdu għal miżuri tranżitorji biex il-kummerċjanti jkunu jistgħu jadattaw. Madankollu, ir-rikorrent ma sostniex li l-aspettattivi leġittimi tiegħu kienu nkisru minħabba f’hekk.
(
42
)	Ara s-sentenza tal‑15 ta’ Jannar 2013, Križan et (C‑416/10, EU:C:2013:8), punt 113.
(
43
)	Ara dwar dan is-sentenza tad‑19 ta’ Ġunju 2008, Nationale Raad van Dierenkwekers en Liefhebbers u Andibel (C‑219/07, EU:C:2008:353), punt 27.