62012CP0092_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Wprowadzenie
1. Przedmiotem niniejszej sprawy rozpatrywanej w pilnym trybie prejudycjalnym jest wykładnia rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000(2) .
2. Artykuł 56 tego rozporządzenia reguluje transgraniczne umieszczanie dzieci w placówkach opiekuńczych i rodzinach zastępczych. Irlandzki High Court postanowił, że siedemnastoletnie dziecko(3) (S.C.) zostanie umieszczone w zamkniętym ośrodku opiekuńczym w Anglii. W Irlandii odpowiedni ośrodek nie był dostępny. Ze względu na dobro dziecka sytuacja nie zezwalała na odroczenie umieszczenia, w związku z czym S.C. została natychmiast umieszczona w ośrodku opiekuńczym.
3. High Court najpierw dąży w tym kontekście do ustalenia, czy umieszczenie związane z pozbawieniem wolności, które zostaje dokonane w celu ochrony dziecka, jest w ogóle objęte przedmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia. Jego dalsze pytania mają w istocie na celu ustalenie w kontekście pilnej potrzeby umieszczenia, czy orzeczenie zarządzające takie umieszczenie wymaga stwierdzenia wykonalności na podstawie art. 28 rozporządzenia i jakie skutki prawne wywołuje w innym państwie członkowskim takie orzeczenie przed stwierdzeniem jego wykonalności. Ponadto zwraca się on z pytaniem w przedmiocie wymogów odnoszących się do postępowania w sprawie udzielenia zgody określonego w art. 56 ust. 2 rozporządzenia.
II – Ramy prawne
4. Dla niniejszej sprawy szczególne znaczenie mają następujące przepisy rozporządzenia nr 2201/2003:
„Artykuł 1
Zakres stosowania
1. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie, bez względu na rodzaj sądu, w sprawach cywilnych dotyczących:
[...]
b) przyznawania, wykonywania, przekazywania, pełnego lub częściowego pozbawienia odpowiedzialności rodzicielskiej.
2. Sprawy, o których mowa w ust. 1 lit. b), dotyczą w szczególności:
[...]
d) umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczej;
[…]”.
„Artykuł 28
Orzeczenia podlegające wykonaniu
1. Orzeczenie w sprawie wykonywania odpowiedzialności rodzicielskiej wobec dziecka wydane w jednym państwie członkowskim oraz w tym państwie wykonalne i które zostało doręczone, jest wykonywane w innym państwie członkowskim, jeżeli jego wykonalność w tym państwie została stwierdzona na wniosek którejkolwiek zainteresowanej strony.
2. Jednakże w Zjednoczonym Królestwie orzeczenie takie jest wykonywane w Anglii i Walii, w Szkocji lub w Irlandii Północnej tylko wtedy, jeżeli na wniosek którejkolwiek zainteresowanej strony zostało zarejestrowane do wykonania w tej części Zjednoczonego Królestwa”.
„Artykuł 56
Umieszczenie dziecka poza rodziną w innym państwie członkowskim
1. Jeżeli sąd mający jurysdykcję zgodnie z art. 8–15 rozważa umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczej lub w rodzinie zastępczej i jeżeli dziecko ma być umieszczone w innym państwie członkowskim, sąd konsultuje się uprzednio z organem centralnym lub z innym właściwym organem w tym innym państwie członkowskim, o ile interwencja organu publicznego wymagana jest w tym państwie członkowskim w sprawach krajowych dotyczących umieszczenia dziecka poza rodziną.
2. Orzeczenie w sprawie umieszczeniu dziecka poza rodziną, o którym mowa w ust. 1, może być wydane we wzywającym państwie członkowskim tylko wtedy, gdy właściwy organ państwa wezwanego zgodził się na takie umieszczenie.
3. Do procedur konsultacji lub zgody, o których mowa w ust. 1 i 2, stosuje się przepisy prawa krajowego państwa wezwanego”.
III – Okoliczności faktyczne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
5. S.C. jest obywatelką irlandzką, która zamieszkiwała w Irlandii. High Court wykonuje wobec niej prawo do pieczy. W 2000 r. S.C.  została oddana pod opiekę Health Service Executive (irlandzkiemu organowi właściwemu dla dzieci podlegających pieczy państwa, zwanemu dalej „HSE”). Od tamtej chwili S.C. była umieszczana zarówno w rodzinach zastępczych, jak też w placówkach opiekuńczych w Irlandii. HSE zażądała we wniosku o wydanie środka tymczasowego(4) przedłożonym sądowi krajowemu umieszczenia połączonego z pozbawieniem wolności S.C. w zamkniętym ośrodku terapeutyczno‑wychowawczym w Anglii(5) . S.C. była przedtem umieszczona w zamkniętym ośrodku w Irlandii. Niedawno S.C. kilkakrotnie próbowała odebrać sobie życie. W Irlandii odpowiedni ośrodek nie był dostępny. Pozwanymi w postępowaniu przed sądem krajowym są S.C. i A.C., matka dziecka.
6. Sąd krajowy uwzględnił wniosek w dniu 2 grudnia 2011 r. i nakazał umieszczenie S.C., w celu jej ochrony, w prywatnej, zamkniętej placówce w Anglii. Z wyjątkiem S.C. wszyscy uczestnicy postępowania opowiadają się za umieszczeniem w Anglii, ponieważ ono najbardziej odpowiada interesom dziecka. Umieszczenie zostało zarządzone na okres jednego miesiąca, ma ono podlegać weryfikacji co miesiąc i być w razie potrzeby odnawiane.
7. Z uwagi na to, że zdaniem sądu krajowego dobro dziecka wymagało natychmiastowego działania, S.C. została przeniesiona do placówki opiekuńczej w Anglii zaraz po wydaniu nakazu sądowego. Przedmiotem sporu przed sądem krajowym są obecnie kwestie dotyczące zgodności z prawem umieszczenia [S.C. w placówce] i jego utrzymania w mocy. Na mocy postanowienia z dnia 16 lutego 2012 r., które wpłynęło do Trybunału Sprawiedliwości w dniu 22 lutego 2012 r., High Court przedstawił następujące pytania prejudycjalne:
„1) Czy orzeczenie dotyczące zatrzymania dziecka przez określony czas w innym państwie członkowskim w ośrodku świadczącym terapeutyczną i wychowawczą opiekę objęte jest przedmiotowym zakresem zastosowania rozporządzenia Rady nr 2201/2003?
2) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, czy powstają jakieś obowiązki, a jeżeli tak, to jakie, na podstawie art. 56 rozporządzenia nr 2201/2003 w odniesieniu do charakteru mechanizmu konsultacji i zgody w celu zapewnienia skutecznej ochrony dziecka, które ma zostać zatrzymane w takich okolicznościach?
3) Czy jeżeli sąd państwa członkowskiego przewiduje umieszczenie dziecka przez określony czas w ośrodku opiekuńczym w innym państwie członkowskim i uzyskał on na to zgodę tego państwa członkowskiego na podstawie art. 56 rozporządzenia Rady nr 2201/2003, to czy orzeczenie sądu zarządzające umieszczenie dziecka przez określony czas w ośrodku opiekuńczym w innym państwie członkowskim powinno zostać uznane, a jego wykonalność powinna zostać stwierdzona w tym innym państwie członkowskim jako warunek wstępny umieszczenia?
4) Czy orzeczenie sądu zarządzające umieszczenie dziecka przez określony czas w ośrodku opiekuńczym w innym państwie członkowskim, na które owo państwo członkowskie wyraziło zgodę na podstawie art. 56 rozporządzenia Rady nr 2201/2003, ma jakiekolwiek skutki prawne w tym innym państwie członkowskim przed orzeczeniem o uznaniu i wykonalności po zakończeniu postępowania w sprawie jego uznania i wykonania?
5) Jeżeli postanowienie sądu nakazujące umieszczenie dziecka przez określony czas w ośrodku opiekuńczym położonym w innym państwie członkowskim na podstawie art. 56 rozporządzenia Rady nr 2201/2003 jest ponownie wydawane na czas określony, to czy zgoda innego państwa członkowskiego, o której mowa w art. 56, musi być każdorazowo uzyskiwana w przypadku wydawania kolejnego nowego postanowienia?
6) Jeżeli orzeczenie sądu zarządzające umieszczenie dziecka przez określony czas w ośrodku opiekuńczym położonym w innym państwie członkowskim na podstawie art. 56 rozporządzenia Rady nr 2201/2003 jest ponownie wydawane na dalszy określony czas, to czy orzeczenie to powinno zostać uznane, a jego wykonalność stwierdzona przy okazji każdego takiego nowego postanowienia?”.
8. W kolejnym postanowieniu z tego samego dnia sąd krajowy zwrócił się o wydanie orzeczenia w tej sprawie w trybie pilnym na podstawie art. 104b regulaminu postępowania Trybunału Sprawiedliwości. W dniu 29 lutego 2012 r. druga izba Trybunału Sprawiedliwości postanowiła o rozpoznaniu niniejszego odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym.
9. W toku procedury pisemnej przed Trybunałem Sprawiedliwości uwagi przedstawili HSE, S.C., reprezentowana przez jej kuratora sądowego, A.C., rząd irlandzki oraz Komisja. W rozprawie przeprowadzonej w dniu 26 marca 2012 r. udział wzięli wspomniani uczestnicy postępowania oraz ponadto rząd niemiecki i rząd Zjednoczonego Królestwa.
IV – Ocena prawna
A – Pierwsze pytanie prejudycjalne: przedmiotowy zakres zastosowania rozporządzenia nr 2201/2003
10. High Court of Ireland dąży w pierwszej kolejności do ustalenia, czy zakres zastosowania rozporządzenia nr 2201/2003 obejmuje również orzeczenie sądu nakazujące umieszczenie dziecka w celu jego ochrony przed samookaleczeniem w ośrodku świadczącym terapeutyczną i wychowawczą opiekę, które jest połączone z pozbawieniem wolności.
11. Przedmiotowy zakres zastosowania rozporządzenia został określony w jego art. 1. Zgodnie z ust. 1 lit. b) tego przepisu rozporządzenie to stosuje się niezależnie od rodzaju sądu w sprawach cywilnych dotyczących przyznawania, wykonywania, przekazywania, pełnego lub częściowego pozbawienia odpowiedzialności rodzicielskiej.
12. Zgodnie z art. 2 pkt 7 określenie „odpowiedzialność rodzicielska” obejmuje w szczególności pieczę nad dzieckiem, która na mocy art. 2 pkt 9 obejmuje między innymi prawo do określania miejsca pobytu dziecka. Zgodnie z art. 2 pkt 8 określenie „podmiot odpowiedzialności rodzicielskiej” oznacza „każdą osobę, na której spoczywa odpowiedzialność rodzicielska za dziecko”. Bez znaczenia jest zatem okoliczność, że – jak w niniejszej sprawie – prawo do pieczy nie przysługuje rodzicom.
13. Zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. d) sprawy cywilne dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej mogą w szczególności obejmować umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczej.
14. Trybunał Sprawiedliwości orzekł już, iż pojęcie spraw cywilnych należy interpretować w ten sposób, że może ono obejmować również środki mające na celu ochronę dziecka, które z punktu widzenia prawa państwa członkowskiego należą do instrumentów prawa publicznego(6) . Stwierdził on również, że objęcie dziecka pieczą – mimo że nie jest wyraźnie wymienione w rozporządzeniu – jest objęte zakresem zastosowania rozporządzenia jako środek ochrony dziecka(7) . Przypomniał w tym względzie wyraźnie stanowisko jednego z państw członkowskich, zgodnie z którym orzeczenie zarządzające objęcie dziecka pieczą mogłoby w pewnych okolicznościach wiązać się nawet z pozbawieniem go wolności(8) . Trybunał Sprawiedliwości nie zajmował się jednak dotychczas kwestią, czy także umieszczenie w ośrodku opiekuńczym połączone z pozbawieniem wolności jest objęte zakresem zastosowania rozporządzenia.
15. Pod użytym w art. 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia pojęciem „placówka opiekuńcz[a]” należy rozumieć ośrodek, w którym przebywają dzieci i młodociani, wobec których sprawowana jest opieka pedagogiczna. Zgodnie z naturalnym sensem pojęcie to może obejmować również ośrodki, w których dzieci są umieszczane w celu ich ochrony wraz z pozbawieniem ich wolności.
16. Wyłączenia z zakresu zastosowania rozporządzenia są unormowane w art. 1 ust. 3. Zgodnie z jego lit. g) nie ma ono zastosowania do środków podejmowanych w wyniku przestępstw popełnionych przez dzieci. Wyłączenie to dowodzi a contrario, że prawodawca uznawał także umieszczenie w zamkniętym ośrodku zasadniczo za objęte rozporządzeniem. Tylko w ten sposób można wyjaśnić, że uznał on za konieczne stwierdzenie, iż sankcje karne wobec nieletnich, do których należy w szczególności pozbawienie wolności, nie są objęte rozporządzeniem.
17. W tym samym kierunku zmierza sprawozdanie wyjaśniające Paula Lagarde’a(9) dotyczące konwencji haskiej o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej i środków ochrony dzieci z dnia 19 października 1996 r. (zwanej dalej konwencją haską)(10) . W ramach historycznej i systemowej wykładni rozporządzenia nr 2201/2003 sprawozdanie to może dostarczać wskazówek dla wykładni odnośnych przepisów rozporządzenia. Przepisy rozporządzenia dotyczące pieczy oparte są bowiem na pracach przygotowawczych dotyczących konwencji haskiej i w znacznej części odpowiadają przepisom tej konwencji(11) ; jest tak również w przypadku przepisów dotyczących zakresu zastosowania rozporządzenia, których wykładnia ma tutaj zostać dokonana(12) . Z tego względu przepisy rozporządzenia i odnośne postanowienia konwencji powinny być w miarę możliwości interpretowane w ten sam sposób, tak aby rezultaty stosowania tych aktów prawnych nie różniły się między sobą w zależności od tego, czy dany przypadek dotyczy państwa członkowskiego, czy też państwa trzeciego(13) .
18. Sprawozdanie Lagarde’a określa środki w postaci umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczej jako klasyczne środki ochrony. Środki te są w sposób oczywisty objęte konwencją, o ile nie są wyraźnie
wyłączone, jak umieszczenie w placówce opiekuńczej podejmowane w wyniku przestępstwa popełnionego przez dzieci(14) . Przedmiotem konwencji jest ochrona dzieci, w związku z czym wyłączone powinny być jedynie środki określone w prawie karnym dla nieletnich(15) .
19. Również w odniesieniu do rozporządzenia każde orzeczenie, które dotyczy odpowiedzialności rodzicielskiej, powinno być objęte zakresem jego stosowania, jeśli nie ma zastosowania wyłączenie określone w art. 1 ust. 3(16) . Umieszczenie w zamkniętym ośrodku, które jest dokonywane w celu ochrony dziecka przed samookaleczeniem lub samobójstwem i służy sprawowaniu pedagogicznej i terapeutycznej opieki, jest zatem w świetle brzmienia, genezy i systematyki rozporządzenia objęte zakresem jego stosowania.
20. Taka wykładnia jest również zgodna z celem rozporządzenia, który został wyrażony w motywie 5(17) . Zgodnie z nim rozporządzenie obejmuje wszystkie orzeczenia w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, łącznie ze środkami mającymi na celu ochronę dziecka w celu zapewnienia równego traktowania wszystkich dzieci.
21. Jeśli ochrona dziecka może wymagać umieszczenia w zamkniętym ośrodku, a rozporządzenie ma na celu zapewnienie równego traktowania wszystkich dzieci w kontekście orzeczeń dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, to nie da się wyjaśnić, dlaczego akurat orzeczenia w sprawie umieszczenia dziecka w zamkniętym ośrodku miałyby być wyłączone z zakresu zastosowania rozporządzenia. W końcu ten rodzaj umieszczenia ingeruje najsilniej w prawa podstawowe osoby, której dotyczy. Właśnie w tej delikatnej dziedzinie decydujące jest to, że za pomocą rozporządzenia uregulowana jest w sposób jednolity jurysdykcja, którą rozporządzenie kształtuje w świetle najlepszych interesów dziecka(18), oraz uznawanie i wykonywanie tego rodzaju orzeczeń.
22. Włączenie umieszczenia w zamkniętym ośrodku pozwala wreszcie uniknąć również problemów związanych z rozgraniczeniem poszczególnych środków w indywidualnych przypadkach. Różne formy umieszczenia przechodzą bowiem z reguły płynnie z jednej w drugą. Umieszczenie w zamkniętym ośrodku będzie zawsze stanowić ultima ratio i będzie dokonywane na bezwzględnie konieczny czas. Po upływie okresu umieszczenia w zamkniętym ośrodku dziecko pozostanie jednakże ewentualnie w tej samej placówce bez rygoru pozbawienia wolności. I taka sytuacja ma też miejsce w przypadku rozpatrywanym przez sąd krajowy: S.C. ma zostać umieszczona wraz z pozbawieniem wolności tylko dopóty, dopóki jest to bezwzględnie konieczne, a po rychłym złagodzeniu tego nakazu pozostać w tym samym ośrodku. Tylko uregulowanie, które poddaje orzeczenia w sprawie wszystkich rodzajów umieszczenia jednolitym zasadom jurysdykcji i uznawania, może tutaj sprostać wymogom najlepszych interesów dziecka. Nieobjęcie orzeczenia o umieszczeniu dziecka w placówce opiekuńczej połączonym z pozbawieniem wolności zakresem zastosowania rozporządzenia mogłoby spowodować, że jurysdykcję miałyby różne sądy w zależności od formy umieszczenia. Takie rozwiązanie nie byłoby prawidłowe.
23. Na pierwsze pytanie prejudycjalne należy zatem odpowiedzieć w ten sposób, że przedmiotowym zakresem zastosowania rozporządzenia nr 2201/2003 jest objęte również orzeczenie zarządzające umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczej w innym państwie członkowskim, które wiąże się z pozbawieniem wolności i jest dokonywane w celu ochrony dziecka.
B – Drugie pytanie prejudycjalne: wymóg uprzedniej zgody właściwego organu
24. W swoim drugim pytaniu sąd krajowy dąży do ustalenia, jakie obowiązki wynikają w przypadku takiego umieszczenia z art. 56 rozporządzenia nr 2201/2003 w odniesieniu do charakteru mechanizmu konsultacji i zgody.
25. Z informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym wynika kontekst, w który wpisuje się to pytanie.
26. Według informacji przedstawionych przez sąd krajowy nie było bowiem możliwe ustalenie w sposób jednoznaczny, który organ w Zjednoczonym Królestwie jest właściwy do wyrażenia zgody określonej w art. 56 ust. 2 rozporządzenia. Official Solicitor tudzież Central Authority for England and Wales(19) przekazał najpierw informację „prywatnego ośrodka”, w której ośrodek ten informował, że może przyjąć S.C. W złożonym następnie przed High Court pod przysięgą oświadczeniu urzędnik Central Authority for England and Wales stwierdził, że nie jest on właściwym organem w rozumieniu art. 56 oraz że brak jest jednolitego organu właściwego w rozumieniu rozporządzenia. Sąd krajowy odnosi więc wrażenie, że istniała tylko zgoda „prywatnego ośrodka”, w którym S.C.  miała zostać umieszczona, i że ten ośrodek jest uznawany za właściwy organ.
27. W związku z dodatkowym pytaniem przedstawionym w toku rozprawy rząd Zjednoczonego Królestwa wyjaśnił natomiast, że ośrodek, w którym dziecko zostało umieszczone, nie stanowi ośrodka prywatnego. Ośrodek ten należy do miasta Peterborough, jest przez nie zarządzany i dlatego też stanowi placówkę państwową. Co do zasady na wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy udzielić odpowiedzi na podstawie ustaleń faktycznych, które przyjął sąd krajowy w swoim postanowieniu odsyłającym. W kontekście informacji przedstawionych przez Zjednoczone Królestwo użyteczna odpowiedź na drugie pytanie sądu krajowego będzie musiała jednak objąć również wyjaśnienie kwestii, czy zgoda państwowej placówki opiekuńczej spełnia wymogi określone w art. 56 ust. 2.
1. Placówka opiekuńcza jako właściwy organ
28. Zgodnie z art. 56 ust. 2 orzeczenie w sprawie umieszczenia dziecka w innym państwie członkowskim może zostać wydane tylko wtedy, gdy właściwy organ
państwa wezwanego wyraził zgodę na umieszczenie. Artykuł 56 ust. 1 reguluje poprzedzającą wydanie orzeczenia procedurę konsultacji: jeżeli dany sąd rozważa umieszczenie za granicą, najpierw zasięga opinii organu centralnego lub innego organu właściwego państwa przyjmującego.
29. Użyty w art. 56 ust. 2 termin „właściwy organ” należy interpretować jako pojęcie zbiorcze dla użytych w ust. 1 terminów „organu centralnego” i „organu właściwego”. Z użytego tam sformułowania „lub innego organu właściwego” wynika bowiem, że organ centralny jest również uznawany za właściwy organ.
30. Tę interpretację potwierdza również geneza omawianej normy. We wcześniejszych projektach rozporządzenia również w ust. 2 analogicznie do użytych w ust. 1 terminów była mowa o organie centralnym i innym właściwym organie(20) . Dopiero w bardzo późnym stadium procesu legislacyjnego wzmianka o organie centralnym w ust. 2 odpadła(21) . Z dokumentów dotyczących obrad Rady nie wynika, że skreślenie organu centralnego w ust. 2 miało na celu dokonanie zmiany merytorycznej.
31. W związku z powyższym zgodę na podstawie art. 56 wyrazić musi albo organ centralny, albo inny rzeczowo właściwy organ. Ponieważ każde państwo członkowskie może zgodnie z art. 53 wyznaczyć jeden lub kilka centralnych organów właściwych rzeczowo, system wprowadzony w rozporządzeniu wyklucza sytuację, w której brak jest organu właściwego w rozumieniu art. 56 ust. 2(22) . Artykuł 53 zobowiązuje niewłaściwy organ centralny do przekazania komunikatu właściwemu (centralnemu) organowi.
32. Pozostaje zbadać, czy organ właściwy w rozumieniu art. 56 ust. 2 obejmuje również prywatny lub państwowy ośrodek, w którym dziecko ma zostać umieszczone.
33. Artykuł 56 ust. 3 stanowi, że procedury konsultacji lub zgody określone w ust. 1 i 2 reguluje prawo krajowe państwa wezwanego. Kwestia, czy również prywatny ośrodek, który ma przyjąć dziecko, może być organem właściwym w rozumieniu art. 56, nie stanowi jednak kwestii, która dotyczy szczegółów zgody, lecz jest podstawowym zagadnieniem, które dotyczy samej zgody. Nie może ona być pozostawiona państwom członkowskim, gdyż ze względu na jednolite stosowanie prawa Unii musi być określana w sposób autonomiczny w tym prawie(23) .
34. W niemieckiej wersji językowej z samego użycia terminu „Behörde” jasno wynika, że konieczna jest zgoda instytucji państwowej . Również w innych wersjach językowych używane są terminy, które wskazują na państwowy charakter placówki wyrażającej zgodę: przykładowo w wersji francuskiej termin „autorité compétente” i w wersji angielskiej termin „competent authority”. W tych wersjach językowych wymóg uczestnictwa jednostki państwowej staje się widoczny również w związku z ostatnią częścią zdania w art. 56 ust. 1, w której jest mowa o uczestnictwie władz publicznych („autorité publique”, „public authority”) w podobnych wewnętrznych przypadkach.
35. Z samego brzmienia art. 56 wynika zatem, że zgoda prywatnego ośrodka, w którym dziecko ma zostać umieszczone, nie wystarczy. Brzmienie to nie jest tak jednoznaczne w odniesieniu do kwestii, czy zgoda państwowej placówki opiekuńczej spełnia wymóg określony w art. 56 ust. 2. Przy szerokiej wykładni pojęcia organu mogłoby ono obejmować również państwową placówkę opiekuńczą.
36. Ratio legis i cele wymogu zgody potwierdzają jednakże, iż zgoda placówki opiekuńczej, w której dziecko ma zostać umieszczone – bez względu na to, czy jest ona prywatna, czy państwowa – nie stanowi ważnej zgody w rozumieniu art. 56 ust. 2. Wynika to ze sprawozdania Lagarde’a dotyczącego konwencji haskiej, która w art. 33 ust. 2 zawiera odpowiadający art. 56 rozporządzenia nr 2201/2003 przepis dotyczący umieszczania dzieci. Również przepis konwencji ustanawia wymóg uprzedniej zgody państwa przyjmującego(24) . W sprawozdaniu Lagarde’a stwierdzono w tym względzie, że ta uprzednia zgoda ma umożliwiać określenie z góry warunków pobytu dziecka w przyjmującym państwie członkowskim, w szczególności w odniesieniu do obowiązującego tam ustawodawstwa imigracyjnego(25) bądź też podziału kosztów związanych z wykonaniem umieszczenia(26) .
37. Wymóg uzyskania zgody ma więc sprawiać, że już na samym wstępie w możliwie najszerszym zakresie wyjaśnione będą wszystkie kwestie, które mogą powstać w związku z umieszczeniem dziecka w państwie przyjmującym, zanim umieszczenie zostanie dokonane. W ten sposób również w świetle najlepszych interesów dziecka powinno zostać zapewnione, że administracyjne lub inne trudności nie staną się istotne dopiero w późniejszym momencie, gdy dziecko zostało już umieszczone, i w najgorszym przypadku mogłyby powodować konieczność odesłania dziecka z powrotem.
38. Dokonywanie przez państwo przyjmujące nowej oceny zagadnienia, czy umieszczenie odpowiada interesom dziecka, nie wydaje się zgodne z systematyką rozporządzenia. Ocenę taką przeprowadza w końcu już sąd zarządzający umieszczenie jako sąd uznany na podstawie rozporządzenia za właściwy. Organy państwa przyjmującego będą jednakże mogły zwrócić uwagę na okoliczności, które ich zdaniem mogłyby spowodować powstanie trudności związanych z ich ordre public, który zgodnie z art. 23 można przeciwstawić uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności orzeczenia w sprawie umieszczenia. Procedura konsultacji i zgody umożliwia wreszcie organowi w państwie umieszczenia poinformowanie o ewentualnych problemach w związku z konkretnie wybraną placówką. Organ w państwie przyjmującym będzie bowiem z reguły lepiej znał lokalne placówki opiekuńcze niż sąd w państwie pochodzenia dziecka. I wreszcie wymóg zgody ma zapewnić, że właściwe organy zostaną wcześniej poinformowane o tym, że dziecko ma zostać włączone w zakres ich jurysdykcji, aby umieszczenie dziecka nie odbywało się bez możliwości kontroli ze strony instytucji państwowych.
39. Wymogu wyrażenia zgody nie spełnia sytuacja, w której zgoda jest wyrażana przez sam prywatny ośrodek opiekuńczy, w którym dziecko ma zostać umieszczone. Prywatny ośrodek nie może bowiem dokonać żadnych wiążących zarządzeń w odniesieniu do administracyjnych aspektów umieszczenia, których państwo przyjmujące musiałoby później przestrzegać. Państwowy
ośrodek mógłby spełniać ten element wymogu zgody. Aspekt kontroli problemów dotyczących ośrodka konkretnie wybranego do umieszczenia przemawia jednak również w przypadku państwowego ośrodka przeciwko uznaniu wyrażenia zgody przez sam ośrodek za wystarczające. Ratio legis i cel wymogu zgody wymaga zatem, aby zgoda pochodziła od organu państwowego, którym nie może być sama placówka opiekuńcza. Bez znaczenia jest okoliczność, że placówka jest kierowana lub zarządzana przez właściwy organ. Musi być jednak zapewnione, że decyzja o wyrażeniu zgody jest samodzielną decyzją właściwego organu. Naturalnie ten państwowy organ może i musi uwzględnić przy podejmowaniu decyzji opinię placówki opiekuńczej. Jej opinia nie może jednakże zastąpić zgody organu.
40. W postępowaniu przed Trybunałem Sprawiedliwości Zjednoczone Królestwo utrzymywało, że w Anglii organem właściwym w rozumieniu art. 56 ust. 2 jest lokalny organ, w którego obszarze jurysdykcji znajduje się placówka opiekuńcza, w której dziecko ma zostać umieszczone(27) . W niniejszym przypadku jest nim Peterborough City Council.
41. Z akt przedłożonych Trybunałowi Sprawiedliwości wynika, że centralny organ przesłał na zapytanie sądu krajowego dotyczące udzielenia zgody na podstawie art. 56 ust. 2 najpierw pismo kierownika placówki opiekuńczej, w której dziecko miało zostać umieszczone. W nagłówku tego pisma wymieniona była zarówno City Council, jak też nazwa placówki opiekuńczej(28) . Zjednoczone Królestwo wyjaśniło podwójny nagłówek w ten sposób, że placówka opiekuńcza jest zarządzana przez Peterboroug h City Council. Z akt wynika jednak również, iż centralny organ przesłał później właściwemu organowi irlandzkiemu kolejne, precyzujące pismo placówki opiekuńczej, którego nagłówek wymieniał tylko nazwę placówki opiekuńczej(29) .
42. Do sądu krajowego należeć będzie wyjaśnienie w sposób ostateczny, czy w niniejszej sprawie decyzja w przedmiocie zgody została podjęta przez Peterborough City Council, czy też jedynie przez placówkę opiekuńczą, w której dziecko miało zostać umieszczone.
2. Konsekwencje w przypadku braku zgody właściwego organu
43. Poniżej należy zatem zbadać, jakie powstaną konsekwencje, gdyby w sporze przed sądem krajowym miało się potwierdzić, że zgody udzielił niewłaściwy organ.
44. Zgodnie z art. 56 ust. 2 orzeczenie w sprawie umieszczenia może zostać wydane tylko wtedy, gdy właściwy organ państwa przyjmującego wyraził zgodę na umieszczenie. Zgoda musi więc zostać wyrażona, zanim
sąd w państwie pochodzenia orzeknie o umieszczeniu. Obligatoryjny charakter zgody podkreśla okoliczność, że art. 23 lit. g) stanowi, że orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej nie uznaje się lub nie zostanie stwierdzona jego wykonalność, jeżeli nie przestrzegano procedury przewidzianej w art. 56.
45. Podzielam więc zasadniczo stanowisko Komisji, że zgoda jest przesłanką orzeczenia sądu w sprawie umieszczenia. Wynika to bezwzględnie z przedstawionego wyżej ratio legis i celu wymogu zgody. Uprzednie wyjaśnienie powodów przemawiających przeciwko umieszczeniu powinno właśnie zapobiegać sytuacji, w której w przeciwnym razie konieczne mogłoby się później stać odesłanie dziecka z powrotem.
46. Niemniej jednak w wyjątkowym przypadku, takim jak w niniejszej sprawie, który charakteryzują sprzeczne stwierdzenia centralnego organu, należy wziąć pod uwagę możliwość uzyskania zgody później w drodze odstępstwa. W końcu sąd krajowy podjął z jednej strony duże wysiłki, aby uzyskać zgodę. Z drugiej strony nie było również tak, że zgoda w ogóle nie została wyrażona, lecz centralny organ Zjednoczonego Królestwa najpierw przesłał zgodę, później doprecyzowując, że nie jest właściwym organem. W ten sposób jednak centralny organ nie sprzeciwił się umieszczeniu dziecka. W tym przypadku przeprowadzenie całej procedury po raz kolejny, aby następnie – po wydaniu skutecznej zgody i znacznym upływie czasu – ponownie nakazać umieszczenie, sprzeciwiałoby się interesom dziecka.
47. W takim wyjątkowym przypadku, gdy sąd orzekający o umieszczeniu mimo jego wysiłków uzyskał jedynie zgodę, która później okazuje się niewystarczająca w rozumieniu art. 56 ust. 2 rozporządzenia, wydaje się zatem uzasadnione dopuszczenie możliwości uzyskania zgody a posteriori(30) . Z uznaniem takiej restrykcyjnej możliwości uzyskania następczej zgody nie jest związane ryzyko obejścia wymogu uzyskania zgody.
48. Dokonując oceny następczej zgody, właściwy organ w Zjednoczonym Królestwie będzie musiał wziąć pod uwagę, że również w związku z niejasnymi stwierdzeniami centralnego organu Zjednoczonego Królestwa, który na podstawie art. 53 jest w zasadzie zobowiązany do przesłania zapytania do właściwego organu, umieszczenie w Zjednoczonym Królestwie zostało dokonane bez wystarczającej zgody. Poszanowanie interesów dziecka mogłoby w niniejszym przypadku powodować, że zgody w rozumieniu art. 56 rozporządzenia nr 2201/2003 można odmówić tylko w razie wystąpienia nadzwyczaj poważnych przyczyn stojących na przeszkodzie jej wyrażeniu.
3. Inne wymogi dotyczące procedury zgody
49. Sąd krajowy porusza we fragmencie swojego postanowienia odsyłającego również kwestię, jakie informacje sąd wzywający musi dostarczyć właściwemu organowi w przyjmującym państwie członkowskim dla celów oceny wyrażenia zgody. Również niektórzy uczestnicy postępowania zajęli w swoich uwagach stanowiska dotyczące tego, jakie dalsze wymogi powinny obowiązywać w stosunku do procedury zgody.
50. W tym względzie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 56 ust. 3 rozporządzenia szczegóły zgody podlegają uregulowaniom poszczególnych praw krajowych. Z zasady skuteczności wynika jednak, iż państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia jasnych zasad i procedur w odniesieniu do zgody przewidzianej w art. 56 w celu zagwarantowania pewności prawa i szybkości postępowania. Zgodnie z art. 53 niewłaściwy organ centralny powinien przesłać komunikat do właściwego organu. Sprzeczna z obowiązkami wynikającymi z rozporządzenia jest zatem sytuacja, gdy organ centralny informuje występujący z wnioskiem o wyrażenie zgody sąd innego państwa członkowskiego jedynie o tym, że nie jest właściwy, nie wskazując przy tym właściwego organu, ponieważ strata czasu i niejasności przy poszukiwaniu właściwego organu niepotrzebnie opóźniają wydanie orzeczenia nakazującego umieszczenie i są tym samym sprzeczne z interesami dziecka, które rozporządzenie ma zabezpieczać.
51. Dalsze rozważania dotyczące zagadnienia, czy z prawa Unii wynikają dodatkowe wymogi co do procedury zgody, choćby w odniesieniu do dokumentów, które mają być przedłożone, nie są moim zdaniem w niniejszym postępowaniu wskazane. Brak jest bowiem wskazówek pozwalających stwierdzić, że ich problematyka rzeczywiście pojawiła się w postępowaniu przed sądem krajowym. W świetle pozostałych informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym jedyną sporną rzeczą było to, czy również placówka prywatna może być organem właściwym w rozumieniu art. 56 ust. 2. Właśnie w ramach pilnego trybu prejudycjalnego ze zredukowaną do rozprawy możliwością uczestnictwa państw członkowskich(31) Trybunał powinien zachować ostrożność przy ocenie kwestii, czy pytania prejudycjalne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu przed sądem krajowym.
52. W ramach niniejszego postępowania nie trzeba również wyjaśniać zagadnienia, kiedy można zrezygnować ze zgody określonej w art. 56 ust. 2 na podstawie art. 56 ust. 1 zdanie ostatnie. Zgodnie z art. 56 ust. 1 obowiązek konsultacji odpada, jeżeli w państwie umieszczenia dziecka nie jest wymagane uczestnictwo władz publicznych w podobnych wewnętrznych przypadkach umieszczenia dziecka. Podobne odstępstwo od wymogu uzyskania zgody
nie zostało przewidziane w art. 56 ust. 2. Z tekstu rozporządzenia nie wynika jasno, czy wymóg uzyskania zgody
odpada również – zwłaszcza w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczej – tak jak w przypadku wymogu konsultacji określonego w ust. 1, jeżeli w wewnętrznych przypadkach umieszczenia dziecka nie jest wymagane uczestnictwo władz publicznych. W odniesieniu do umieszczenia w placówce opiekuńczej, o ile jest w ogóle możliwe do wyobrażenia, że zgodnie z prawem danego państwa członkowskiego jest ono możliwe bez uczestnictwa władz publicznych, odstąpienie od wymogu uzyskania zgody nie wydaje mi się w każdym razie możliwe do zaakceptowania. Rozporządzenie nie mogło mieć również na celu ustanowienia takiego odstępstwa, gdyż w przeciwnym razie unormowałoby w tym względzie co najmniej, tak jak w odniesieniu do przypadków umieszczenia w rodzinie zastępczej na podstawie ust. 4, obowiązek poinformowania właściwego organu.
53. W niniejszym przypadku – jak wykazało zapytanie skierowane do Zjednoczonego Królestwa i czego również w wypadku umieszczenia w zamkniętym ośrodku można było oczekiwać – w wewnętrznych wypadkach umieszczenia dziecka podobnych do spornego umieszczenia uczestnictwo organu administracji tudzież sądu jest wymagane w prawie Zjednoczonego Królestwa.
4. Wniosek tymczasowy
54. Na drugie pytanie prejudycjalne należy zatem odpowiedzieć w ten sposób, że zgoda przewidziana w art. 56 ust. 2 rozporządzenia musi zostać wyrażona przez organ państwowy przed orzeczeniem w sprawie umieszczenia. Sama zgoda ośrodka, w którym dziecko ma być umieszczone, nie wystarczy. Jeżeli później okaże się, że sąd orzekający o umieszczeniu mimo jego wysiłków nie uzyskał zgody właściwego organu i uchybienie to wynika z niejasnych lub niewystarczających informacji przedstawionych przez organ centralny, należy dopuścić uzyskanie zgody a posteriori, bez konieczności wydania nowego orzeczenia zarządzającego umieszczenie dziecka w ośrodku.
C – Trzecie i czwarte pytanie prejudycjalne
55. W drodze trzeciego pytania prejudycjalnego sąd krajowy dąży do ustalenia, czy w państwie przyjmującym powinna zostać stwierdzona wykonalność orzeczenia zarządzającego umieszczenie dziecka wbrew jego woli w zamkniętym ośrodku opiekuńczym w innym państwie członkowskim, zanim dziecko zostanie rzeczywiście w nim umieszczone. Czwarte pytanie prejudycjalne ma na celu ustalenie, jakie skutki prawne takie orzeczenie wywołuje w państwie przyjmującym przed stwierdzeniem jego wykonalności.
1. Dopuszczalność pytań prejudycjalnych
56. Z postanowienia odsyłającego wynika, że S.C. została już umieszczona w zamkniętym ośrodku w Anglii, mimo że nie stwierdzono tam wykonalności orzeczenia w sprawie umieszczenia. Ponieważ umieszczenie zostało już dokonane, dla celów trzeciego pytania prejudycjalnego nie może mieć już znaczenia zagadnienie, czy stwierdzenie wykonalności musi zostać dokonane przed umieszczeniem. Z informacji przedstawionych przez Zjednoczone Królestwo w postępowaniu przed Trybunałem wynika ponadto, że w międzyczasie, w dniu 8 marca 2012 r., na wniosek HSE irlandzkie postanowienie o umieszczeniu zostało zarejestrowane i tym samym uznane za wykonalne w Anglii. Istotne znaczenie i w związku z tym dopuszczalność obu pytań może więc rodzić wątpliwości.
57. Niemniej jednak termin na złożenie środka odwoławczego od postanowienia o stwierdzeniu wykonalności jeszcze nie upłynął. Póki to nie nastąpi, czwarte pytanie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu przed sądem krajowym. Ponieważ sąd krajowy wyjaśnił ponadto, że zarządza umieszczenie tymczasowo i każdorazowo na okres czterech tygodni, pytanie o skutki prawne takiego orzeczenia w trakcie całego okresu umieszczenia S.C. przed zakończeniem procedury exeqatur ma istotne znaczenie dla późniejszych postanowień. Ponieważ sądowi krajowemu chodzi w tym względzie przede wszystkim o to, czy – w przypadku gdy S.C. ucieknie z ośrodka opiekuńczego – jego orzeczenie bez nadania mu klauzuli wykonalności może stanowić podstawę prawną do działań organów państwowych, przy pomocy których dziecko może zostać z powrotem umieszczone w ośrodku opiekuńczym. Pytanie, czy orzeczenie zarządzające umieszczenie, takie jak to, którego dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, wymaga stwierdzenia wykonalności, ma więc nadal istotne znaczenie dla sądu krajowego i jest tym samym dopuszczalne. Kwestię tę zbadam poniżej.
2. Wymóg stwierdzenia wykonalności
58. Artykuł 21 rozporządzenia nr 2201/2003 ustanawia zasadę, że orzeczenia wydane w jednym państwie członkowskim są automatycznie uznawane w innych państwach członkowskich.
59. Stwierdzenie wykonalności zostało uregulowane w art. 28 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie w sprawie wykonywania odpowiedzialności rodzicielskiej wobec dziecka wydane w jednym państwie członkowskim oraz w tym państwie wykonalne i które zostało doręczone, jest wykonywane w innym państwie członkowskim, jeżeli jego wykonalność w tym państwie została stwierdzona na wniosek którejkolwiek zainteresowanej strony. Zgodnie z art. 28 ust. 2 rozporządzenia w odniesieniu do Zjednoczonego Królestwa stwierdzenie wykonalności zastępuje rejestracja w Anglii i Walii, Szkocji oraz Irlandii Północnej, w zależności od tego, gdzie orzeczenie ma zostać wykonane. Nie wiąże się to jednak z żadną merytoryczną różnicą w stosunku do stwierdzenia wykonalności.
60. Orzeczenie zarządzające umieszczenie w zamkniętym ośrodku opiekuńczym jest, jak wykazano powyżej, orzeczeniem w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej. Kwalifikacji tej nie zmienia również tymczasowy charakter spornego postanowienia o umieszczeniu(32) . Jest ono również wykonalne w tym znaczeniu, że posiada treść nadającą się do wykonania(33) . W swoim orzeczeniu sąd krajowy stwierdził bowiem, że S.C. należy umieścić w prywatnym zamkniętym ośrodku(34) .
61. Procedura stwierdzenia wykonalności („procedura exequatur”) jest procedurą dotyczącą dopuszczenia egzekucji na podstawie zagranicznych tytułów, które podlegają wykonaniu(35) . W stosunku do samego automatycznego uznania na podstawie art. 21 rozporządzenia stwierdzenie wykonalności lub rejestracja jest zatem konieczne tylko wtedy, gdy orzeczenie ma zostać wykonane . Wykonanie oznacza, że treść orzeczenia zostanie wyegzekwowana za pomocą przymusu państwowego .
62. W postępowaniu przed sądem krajowym dziecko sprzeciwia się orzeczeniu sądu zarządzającemu jego umieszczenie w zamkniętym ośrodku. W celu dokonania umieszczenia będą zatem konieczne czynności wykonawcze. Potwierdzają to okoliczności faktyczne przekazania S.C. z Irlandii do angielskiego ośrodka opiekuńczego: pracownik urzędu i funkcjonariusz irlandzkiej policji towarzyszyli S.C. w drodze do Londynu, tam odebrali ją funkcjonariusze policji brytyjskiej i zabezpieczyli jej przewiezienie przez prywatnego przewoźnika do ośrodka. Od tamtego czasu jest ona przetrzymywana w warunkach pozbawienia wolności w zamkniętym ośrodku wbrew jej woli.
63. Sąd krajowy podkreśla ponadto, że w razie ucieczki S.C. z ośrodka konieczna będzie pomoc organów w Zjednoczonym Królestwie, aby doprowadzić S.C. z powrotem do ośrodka dla jej własnej ochrony wbrew jej woli z zastosowaniem przymusu. Sąd krajowy wyjaśnia w tym względzie, że o ile będzie to racjonalne pod względem pedagogicznym, S.C. ma brać udział w wycieczkach organizowanych przez ośrodek. Udział w nich ma szczególne znaczenie dla powodzenia programu, mimo że są one związane ze zwiększonym ryzykiem ucieczki.
64. Wszystkie te pozbawiające i ograniczające wolność środki są stosowaniem bezpośredniego przymusu w celu wykonania orzeczenia w sprawie umieszczenia w ośrodku opiekuńczym.
65. Nie we wszystkich krajowych porządkach prawnych mogą one stanowić klasyczne środki egzekucji z dziedziny postępowania cywilnego. Niemniej jednak tak jak Trybunał, dokonując wykładni zakresu zastosowania rozporządzenia, przyjmuje szeroką interpretację i włącza do niego również środki publicznoprawne(36), należy analogicznie przyjąć za podstawę również szeroką interpretację w przypadku definicji czynności wykonawczych jako przesłanki konieczności stwierdzenia wykonalności. Autonomicznej unijnej definicji pojęcia wykonania nie sprzeciwia się również art. 47 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, że do procedury wykonania stosuje się prawo państwa członkowskiego wykonania. Nie chodzi tutaj bowiem o kwestie procedury wykonania, lecz o ustalenie tego, jakich warunków wymaga procedura wykonania. I musi to obowiązywać jednolicie na całym terytorium Unii.
66. Wykonaniem w tym znaczeniu jest każde realizowane przez władzę lub legitymizowane przez władzę egzekwowanie orzeczenia w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej.
67. W świetle tych rozważań stwierdzenie wykonalności jest zasadniczo również konieczne do wyegzekwowania orzeczenia w stosunku do dziecka, na mocy którego zarządzone zostało jego umieszczenie w zamkniętym ośrodku opiekuńczym.
68. Sąd krajowy i wszyscy uczestnicy postępowania przed nim wyrażają natomiast obawy dotyczące straty czasu, która wiąże się z przeprowadzeniem procedury exequatur. Podkreślają szczególnie pilną potrzebę, która charakteryzuje rozpoznawany spór. Z uwagi na brak alternatywnych możliwości umieszczenia dziecka w Irlandii w rachubę wchodziło tylko umieszczenie w Anglii i ze względu na wysokie ryzyko samookaleczenia nie mogło być ono dalej odraczane. Argumentacja zmierza więc w tym kierunku, że ze względu na pilną potrzebę i w świetle najlepszych interesów dziecka stwierdzenie wykonalności nie może być warunkiem wykonania umieszczenia za granicą. Ich zdaniem w przypadku wymogu stwierdzenia wykonalności skuteczność transgranicznego umieszczenia byłaby zagrożona.
69. Przedstawione przez sąd krajowy praktyczne problemy przy wykonywaniu takiego pilnego transgranicznego umieszczenia dziecka rzeczywiście istnieją. Mogę więc zrozumieć wątpliwości uczestników postępowania. Można też stwierdzić, że przypadki transgranicznego umieszczania dzieci będą się często odznaczały szczególnie pilnym charakterem.
70. Artykuł 31 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 stanowi, że orzeczenie w sprawie stwierdzenia wykonalności powinno być wydawane niezwłocznie. Na przedstawione pytanie rząd Zjednoczonego Królestwa oświadczył, że orzeczenie to może zostać wydane w okresie krótszym niż tydzień. Jednakże art. 33 ust. 5 przewiduje termin jednego lub dwóch miesięcy na wniesienie środka odwoławczego od orzeczenia stwierdzającego wykonalność.
71. Względy szczególnie pilnego charakteru nie mogą jednak same w sobie prowadzić do tego, że w innym państwie członkowskim czynności wykonawcze są oparte na postanowieniu o umieszczeniu w zamkniętym ośrodku, którego wykonalność nie została stwierdzona.
72. Rozporządzenie nr 2201/2003 wyraźnie bowiem uznaje, właśnie ze względów pilnego charakteru, stwierdzenie wykonalności za zbędne w przypadku dwóch rodzajów orzeczeń, to jest z jednej strony orzeczeń w sprawie prawa do kontaktów z dzieckiem(37) i z drugiej strony orzeczeń w sprawie powrotu bezprawnie uprowadzonego dziecka(38) . Pewien substytut stwierdzenia wykonalności stanowi świadectwo, które w tych przypadkach musi zostać dołączone do wyroku, aby procedura uzyskania exequatur mogła zostać wyłączona. Za pomocą tego świadectwa sąd, który wydał wyrok, poświadcza dochowanie wymogów przewidzianych przez rozporządzenie, do których należy wysłuchanie dziecka.
73. Z faktu zniesienia procedury uzyskania exequatur w odniesieniu do przed chwilą wymienionych konkretnych rodzajów orzeczeń i ustanowienia świadectwa należy a contrario wnioskować, że w odniesieniu do pozostałych orzeczeń w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej procedurę exequatur należy przeprowadzić bez wyjątku – również w pilnych przypadkach. Gdyby w odniesieniu do orzeczeń w sprawie umieszczenia dziecka w ośrodku opiekuńczym zamierzano również z niej zrezygnować ze względów pilnego charakteru, to nie byłoby choćby substytutu w postaci świadectwa sądu, który wydał orzeczenie.
74. Wykonanie orzeczenia poza państwem, które je wydało, bez wcześniejszego stwierdzenia jego wykonalności powodowałoby również dość istotne problemy praktyczne. Krajowe organy wykonawcze nie będą praktycznie w stanie w ogóle ocenić przedłożonego im zagranicznego orzeczenia, w szczególności sprawdzić przesłanek jego wykonalności, jak też wywnioskować z niego, jaki rodzaj egzekucji i o jakim zakresie ma zostać przeprowadzony. W celu usunięcia takiej niepewności rozporządzenie przewiduje właśnie procedurę stwierdzenia wykonalności. Te praktyczne trudności wykonania orzeczenia bez stwierdzenia jego wykonalności mogą w postępowaniu zawisłym przed sądem krajowym nie być oczywiste ze względu na podobieństwo porządków prawnych, których ono dotyczy, i używanie tego samego języka. Ta sama kwestia dotycząca wymogu stwierdzenia wykonalności może naturalnie powstać również w przypadkach, w których organy egzekucyjne stają przed problemem wykonania tytułu, który jest im zupełnie nieznany.
75. Względy pilnego charakteru nie mogą zatem uzasadniać odstępstwa od wymogu stwierdzenia wykonalności.
76. Kurator sądowy S.C. przedstawił jeszcze kolejny argument przemawiający przeciwko stwierdzeniu wykonalności spornego orzeczenia. Jego zdaniem rozporządzenie ogólnie nie przewiduje, aby środek przymusu w stosunku do dziecka wymagał stwierdzenia wykonalności; takie stwierdzenie wymagane jest tylko w odniesieniu do przymusowego wykonania orzeczenia względem osoby dorosłej. Tymczasem w sprawie zawisłej przed sądem krajowym zarówno HSE, jak też biorąca udział w postępowaniu matka S.C. zgadzają się na umieszczenie. Podobny argument wysunął również rząd niemiecki podczas rozprawy, którego zdaniem środki mające na celu realizację orzeczenia wbrew woli dziecka nie stanowią wykonania.
77. Z pewnością klasycznym przypadkiem, który przychodzi na myśl w odniesieniu do wykonywania orzeczeń w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej, jest ten, w którym jeden z rodziców zamierza wykonać orzeczenie w stosunku do drugiego rodzica. Rozporządzenie włączyło jednak do swojego zakresu zastosowania również orzeczenia w sprawie umieszczenia dzieci w ośrodkach opiekuńczych. W żadnym miejscu rozporządzenia nie można znaleźć wskazówek pozwalających stwierdzić, że te orzeczenia, w zakresie w jakim muszą być wykonane wbrew sprzeciwowi samego dziecka, miały być wyłączone z wymogu stwierdzenia wykonalności.
78. Sąd krajowy wymienił jako adresata wykonania, w świadectwie wystawionym na podstawie art. 39 rozporządzenia, organ centralny i Peterborough City Council. W związku z tym kurator sądowy S.C. uważa, że wyrok nie stwierdza roszczenia o działanie lub zaniechanie w stosunku do dziecka, gdyż jest on skierowany tylko do ośrodka opiekuńczego, który musi zrealizować umieszczenie. Niemniej jednak orzeczenie w sprawie umieszczenia zawiera skierowany do S.C. nakaz podporządkowania się przekazaniu do ośrodka opiekuńczego i przebywania tam.
79. Przymusowe wykonanie postanowienia zarządzającego umieszczenie w zamkniętym ośrodku dotyczy poza tym należącego do praw podstawowych prawa do wolności osoby podlegającej umieszczeniu, które na podstawie art. 6 karty praw podstawowych przysługuje „każdemu”, a więc również osobom małoletnim(39) . Stanowisko, że przymusowe wykonanie postanowienia o umieszczeniu względem dziecka nie wymaga stwierdzenia wykonalności, skutkowałby ostatecznie tym, że czynności wykonawcze wobec dziecka nie wymagałyby zasadniczo przewidzianej do wykonania takiego postanowienia prawnej, uzasadniającej ingerencję w sferę wolności podstawy w formie stwierdzenia wykonalności, na mocy którego zagraniczne orzeczenie jest włączane do porządku prawnego państwa wykonania. Dziecko byłoby wówczas po prostu obiektem państwowego przymusu.
80. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z prawami podstawowymi dziecka. Ponadto z motywu 33 rozporządzenia wynika, że uznaje ono prawa podstawowe i jest zgodne z zasadami przyjętymi w karcie, zmierzając w szczególności do zapewnienia przestrzegania podstawowych praw dziecka określonych w jej art. 24(40) .
81. Umieszczenie połączone z pozbawieniem wolności, takie jak to, które stanowi przedmiot rozpatrywanego orzeczenia w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej, i jego przymusowe wykonanie, stanowi szczególnie poważną ingerencję w prawa dziecka. Gdyby uznać, że stwierdzenie wykonalności jest w niniejszej sprawie zbędne, to środki przymusu w celu wykonania postanowienia o umieszczeniu opierałyby się wyłącznie na uznaniu wyroku uregulowanym w art. 21 rozporządzenia. Jak słusznie podniosła Komisja, to powodowałoby poza tym, że dziecko lub jego kurator sądowy musieliby złożyć wniosek o nieuznanie orzeczenia o umieszczeniu w oparciu o art. 21 ust. 3, aby środki wykonawcze zostały pozbawione podstawy prawnej. W takiej sytuacji nie czyni to w wystarczającym stopniu zadość interesom dziecka.
82. Wreszcie również w art. 20 konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka podkreślono, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego ma prawo do szczególnej ochrony i pomocy ze strony państwa.
83. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia wykonalności sąd bada z urzędu w ramach oceny kwestii udzielenia exequatur istnienie podstaw odmowy uznania określonych w art. 23 rozporządzenia. Zalicza się do nich poza dochowaniem procedury określonej w art. 56 w szczególności uregulowany w art. 23 lit. a) ordre public z wyraźnym odniesieniem się do interesu dziecka. Szczególnie podkreślić należy w tym kontekście także podstawę odmowy uznania w postaci braku wysłuchania dziecka na podstawie art. 23 lit. b).
84. Poprzez przyjęcie rozporządzenia nr 2201/2003 uzgodniono określone jednolite standardy proceduralne, jak choćby zasadnicze utrzymanie wymogu stwierdzenia wykonalności. Nastąpiło to także w celu ochrony uczestników postępowania. Odmowa stosowania tych standardów proceduralnych wobec małoletnich adresatów postanowień o umieszczeniu w zamkniętym ośrodku z uwagi na ich małoletniość byłaby sprzeczna z ratio legis rozporządzenia.
85. Procedura zgody określona w art. 56 ust. 2 rozporządzenia nie może zastępować stwierdzenia wykonalności. Wynika to przede wszystkim z systemowego umiejscowienia art. 56 w rozporządzeniu, który znajduje się w rozdziale dotyczącym współpracy między organami centralnymi, a nie w rozdziale dotyczącym uznawania i wykonywania. Procedury te mają ponadto inne cele. Jak przedstawiono wyżej, wyrażenie zgody ma na celu rozwiązanie administracyjnych trudności, które mogłyby stać na przeszkodzie transgranicznemu umieszczeniu dziecka przed wydaniem postanowienia zarządzającego umieszczenie. Stwierdzenie wykonalności ma natomiast na celu umożliwienie przymusowego wykonania orzeczenia w sprawie umieszczenia. Rozporządzenie nie zawiera jakichkolwiek informacji dotyczących konkretnego modelu procedury zgody, a art. 56 ust. 3 powierza tę kwestię ustawodawstwu krajowemu. Również z tego powodu zgoda nie może być wystarczającym substytutem procedury udzielenia exequatur, która jest dokładnie uregulowana w rozporządzeniu.
86. Orzeczenie o umieszczeniu dziecka w zamkniętym ośrodku wymaga więc stwierdzenia wykonalności również wtedy, gdy ma zostać wykonane względem dziecka.
3. Wniosek tymczasowy
87. Na trzecie i czwarte pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć w ten sposób, że orzeczenie o umieszczeniu dziecka w zamkniętym ośrodku wymaga stwierdzenia wykonalności na podstawie art. 28 rozporządzenia nr 2201/2003, jeśli w państwie członkowskim środki mające na celu wykonanie treści tego orzeczenia mają być na nim oparte.
4. Uwagi w przedmiocie szczególnie pilnego charakteru
88. W rozpatrywanym przypadku sytuacja odznacza się nadzwyczajną pilnością z uwagi na grożące samookaleczenie i brak odpowiedniej alternatywy w postaci umieszczenia dziecka w Irlandii. Dlatego też chciałabym poniżej poczynić krótko kilka uwag w przedmiocie omawianego na rozprawie zagadnienia dotyczącego tego, jakie są możliwości uzyskania pragmatycznych rozwiązań w przypadku transgranicznego umieszczenia o szczególnie pilnym charakterze.
89. Jedną z możliwości byłoby przyjęcie w niniejszej sprawie przez sądy angielskie, do momentu zakończenia procedury udzielenia exequatur, środków tymczasowych dotyczących realizacji umieszczenia na podstawie art. 20 ust. 1 rozporządzenia. Taką metodę wybrał też angielski High Court.
90. W odniesieniu do art. 20 rozporządzenia nr 2201/2003 muszą być łącznie spełnione trzy warunki: po pierwsze zgodnie z ust. 1 stosowane środki powinny być pilne, po drugie powinny być stosowane względem osób znajdujących się w państwie członkowskim, w którym ma siedzibę sąd, który zamierza oprzeć się na art. 20, i po trzecie powinny one mieć charakter tymczasowy w rozumieniu ust. 2, to jest przestają one obowiązywać, jeżeli sąd właściwy do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy „podjął środki, jakie uważa za właściwe”(41) .
91. Warunek pilnego charakteru jest bez wątpienia spełniony w rozpatrywanym przypadku. Również drugi warunek, zgodnie z którym osoba musi znajdować się w państwie siedziby sądu, jest spełniony w rozpatrywanym przypadku. Moim zdaniem w szczególnie pilnym przypadku dziecko mogłoby najpierw zostać przeniesione do innego państwa członkowskiego na podstawie krajowych środków mających na celu wykonanie postanowienia o umieszczeniu, aby w ten sposób stworzyć tam do chwili zakończenia procedury udzielenia exequatur warunki do tymczasowego umieszczenia na podstawie art. 20. W celu zapewnienia spójnego stosowania środków ochrony dziecka sądy mogłyby i musiałyby się w takim przypadku wcześniej porozumieć zgodnie z art. 55 lit. c).
92. Większość uczestników postępowania podniosła przeciwko przyjęciu działania na podstawie art. 20 argument, że w tym względzie nie orzekałby sąd właściwy na podstawie rozporządzenia. Artykuł 20 ust. 2 sam stanowi, że środki tymczasowe przestają obowiązywać, gdy sąd właściwy do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy podjął środki, jakie uważa za właściwe. W niniejszej sprawie sąd właściwy do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty wydał jednak orzeczenie i chodzi tylko o to, czy wywołuje ono już skutki.
93. Na rozprawie jako alternatywę wobec podjęcia działania na podstawie art. 20 rozważano zagadnienie, czy wykonanie nie może zostać oparte na samym stwierdzeniu wykonalności, zanim upłynie termin na wniesienie środka odwoławczego od exequatur lub zostanie zakończone postępowanie odwoławcze. To oznaczałoby, że gdy tylko właściwy sąd udzieli exequatur zgodnie z art. 31 ust. 1, czynności wykonawcze mogą zostać oparte na tym exequatur. Złożenie odwołania nie powodowałoby wówczas zawieszenia postępowania. Zgodnie z art. 31 ust. 1 stwierdzenie wykonalności następuje niezwłocznie; w Anglii powinno to nastąpić w ciągu kilku dni.
94. Z przepisów prawnych przedłożonych przez Zjednoczone Królestwo i pisemnej odpowiedzi na pytanie Trybunału Sprawiedliwości wynika jednakże, iż w świetle prawa angielskiego do upływu przewidzianego w rozporządzeniu terminu na wniesienie środka odwoławczego od stwierdzenia wykonalności czynności wykonawcze nie mogą być oparte na zagranicznym wyroku(42) .
95. Powstaje zatem pytanie, czy rozporządzenie wymaga w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, aby czynności wykonawcze były ewentualnie dopuszczalne również wtedy, gdy stwierdzenie wykonalności nie jest jeszcze prawomocne na podstawie prawa krajowego.
96. Rozporządzenie nr 22/01/2003 nie przewiduje przepisu porównywalnego do art. 47 rozporządzenia nr 44/2001 („rozporządzenie Bruksela I”)(43) . Przepis ten wyraźnie dopuszcza wykonanie środków zabezpieczających przed zakończeniem procedury exequatur.
97. Niemniej jednak brzmienie rozporządzenia nie stoi na przeszkodzie wykładni, zgodnie z którą wraz z udzieleniem exequatur możliwe są bezpośrednio czynności wykonawcze. Artykuł 28 ust. 1 rozporządzenia stanowi bowiem, że orzeczenia w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej są wykonalne, jeżeli zostanie stwierdzona ich wykonalność. Wydanie przez sąd orzeczenia na podstawie art. 31 oznacza stwierdzenie wykonalności. Zgodnie z brzmieniem rozporządzenia nie zmienia w tym względzie niczego również wniesienie środka odwoławczego od postanowienia stwierdzającego wykonalność na podstawie art. 33.
98. Przy wykładni i stosowaniu rozporządzenia należy kierować się w kontekście art. 24 karty praw podstawowych przede wszystkim interesem dziecka. Interes dziecka może wymagać, aby w przypadkach szczególnie pilnego umieszczenia dziecka za granicą dopuścić elastyczne rozwiązanie na czas trwania procedury udzielenia exequatur, jeżeli postanowienie o umieszczeniu za granicą nie może w inny sposób spełnić swojej funkcji z powodu upływu czasu.
99. Mając na względzie jak najlepsze uwzględnianie i realizację interesów dziecka, należy stwierdzić, że za wykonaniem powiązanym z udzieleniem exequatur przemawia okoliczność, że w ten sposób ułatwia się wykonanie orzeczenia sądu właściwego według systematyki rozporządzenia zamiast stosowania przez sąd jedynie pomocniczo właściwych środków w trybie pilnym. Rozporządzenie uznaje za priorytetowo właściwy sąd miejsca stałego zamieszkania dziecka, gdyż przyjmuje się, że ze względu na bliskość wobec dziecka będzie on podejmował bardziej trafne rozstrzygnięcia(44) . Ponadto stwierdzając wykonalność, sąd rozstrzyga już, że wykonanie tytułu powinno być dopuszczalne w państwie przyjmującym.
100. Prawdą jest, że natychmiastowe wykonanie stwarzałoby zakończone stany faktyczne w okresie trwania postępowania odwoławczego określonego w art. 33 rozporządzenia, ponieważ zastosowano by się do postanowienia właściwego sądu co najmniej w odniesieniu do tego okresu w sposób nieodwracalny. Jednakże w niniejszej sprawie przeważa ochrona interesów dziecka. Bez umieszczenia w trakcie postępowania odwoławczego istnieje bowiem również niebezpieczeństwo powstania zakończonych stanów faktycznych o o wiele bardziej poważnych skutkach, to jest zagrożenie zdrowia lub nawet życia dziecka. W tych okolicznościach postanowienie o umieszczeniu zostało zdefiniowane przez sam właściwy sąd jako wymagany środek po rozważeniu wszystkich wchodzących w rachubę okoliczności. Sprzeczna z zasadami jurysdykcji określonymi w rozporządzeniu i zasadą wzajemnego zaufania byłaby sytuacja, gdyby sąd państwa przyjmującego ponownie weryfikował tę ocenę pośrednio w ramach ustanawiania własnych środków tymczasowych na czas trwania postępowania odwoławczego.
101. Preferowałabym zatem rozwiązanie, za pomocą którego w przypadkach szczególnie pilnego umieszczenia dziecka za granicą, w których pilna potrzeba wynika z samego orzeczenia, orzeczenie właściwego sądu było wykonywane jeszcze przed uzyskaniem prawomocności przez exequatur.
102. Gdyby natomiast dopuścić wyłącznie podejmowanie działań na podstawie art. 20 rozporządzenia, powyższe rozważania musiałyby, moim zdaniem, prowadzić do tego, że w każdym razie środki zabezpieczające muszą do zakończenia procedury exequatur wdrażać co do istoty
w możliwie największym stopniu orzeczenie sądu właściwego.
103. Prawdą jest, że te środki tymczasowe i zabezpieczające stanowią środki przewidziane prawem tego państwa członkowskiego. W tym kontekście zasadniczo do ustawodawcy krajowego należy wskazanie środków, które organy krajowe powinny zastosować w celu ochrony nadrzędnych interesów dziecka, i ustanowienie zasad proceduralnych służących ich wykonaniu(45) .
104. W przypadku takim jak niniejszy, który dotyczy tylko przejściowego czasu do momentu prawomocnego zakończenia procedury udzielenia exequatur, sądy państwa przyjmującego musiałyby wykorzystać możliwości przewidziane w ich prawie krajowym w możliwie największym stopniu do tego, aby za pomocą ich środków stosowanych w trybie pilnym wykonać co do istoty orzeczenie sądu właściwego. Wynika to ze skutku w postaci uznania orzeczenia w sprawie umieszczenia na podstawie art. 21 rozporządzenia.
D – Piąte i szóste pytanie prejudycjalne
105. Piąte i szóste pytanie prejudycjalne mają na celu ustalenie, czy w przypadku wydania przez sąd ponownego postanowienia zarządzającego umieszczenie na dalszy określony czas ponownie konieczna jest zgoda określona w art. 56 ust. 2 i stwierdzenie wykonalności na podstawie art. 28. Sąd krajowy przedstawia te pytania w związku z tym, że zamierza zarządzić umieszczenie w ramach środka tymczasowego tylko na najkrótszy dopuszczalny okres czterech tygodni, aby później w razie nadal utrzymującej się potrzeby ponownie wydawać postanowienia o umieszczeniu na te krótkie okresy. Ponowne wyrażanie zgody i procedury exequatur nie wydają się sądowi krajowemu w tym względzie użyteczne.
106. Aby osiągnąć swój przedstawiony wyżej cel, planowany okres umieszczenia musi być objęty zgodą określoną w art. 56 ust. 2. Zgoda udzielona tylko na okres jednego miesiąca nie może więc obowiązywać w sposób nieograniczony na przyszłość, chyba że została wyraźnie udzielona również w odniesieniu do ewentualnych ponownych terminowych nakazów lub na nieokreślony czas.
107. Czynności wykonawcze mogą zostać oparte na orzeczeniu, którego wykonalność została stwierdzona, tylko w takim zakresie, jaki wynika z orzeczenia. Jeśli umieszczenie zostało tam nakazane tylko na określony czas, to orzeczenie, którego wykonalność została stwierdzona, nie może być również podstawą prawną do przymusowego wykonania umieszczenia na okres dłuższy niż wskazany w tym orzeczeniu. W odniesieniu do dłuższego okresu brak jest wykonalności. W zakresie przekraczającym okres, na jaki orzeczenie zarządza umieszczenie, brakowałoby w odniesieniu do procedury udzielenia exequatur warunku wykonalności orzeczenia w państwie, które je wydało(46) . W odniesieniu do kolejnych postanowień zarządzających umieszczenie konieczne będzie zatem ponowne stwierdzenie ich wykonalności. Mając na względzie, że umieszczenie w zamkniętym ośrodku będzie zawsze stanowić ultima ratio, celowe jest jego orzeczenie tylko na bezwzględnie konieczny czas. Niemniej w stosownym przypadku sąd zarządzający umieszczenie może jednak rozważyć, czy wyda postanowienie zarządzające umieszczenie najpierw na dłuższy okres (i w takim zakresie zostanie stwierdzona jego wykonalność) i następnie w krótkich odstępach czasu będzie sprawdzał, czy to postanowienie powinno zostać uchylone.
108. W rezultacie na piąte i szóste pytanie prejudycjalne należy więc odpowiedzieć w ten sposób, że zgoda określona w art. 56 ust. 2 rozporządzenia nr 2201/2003, która została udzielona na konkretny okres, nie odnosi się do ponownych orzeczeń zarządzających umieszczenie wydawanych na czas określony i musi zostać uzyskana ponownie. Orzeczenie, którego wykonalność została stwierdzona, może stanowić podstawę czynności wykonawczych tylko w odniesieniu do okresu, na jaki umieszczenie zostało zarządzone w tym orzeczeniu.
V – Wnioski
109. Na podstawie powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał Sprawiedliwości udzielił na pytania prejudycjalne przedstawione przez High Court of Ireland następujących odpowiedzi:
1) Przedmiotowym zakresem zastosowania rozporządzenia (WE) nr 2201/2003 objęte jest również orzeczenie zarządzające umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczej w innym państwie członkowskim, które wiąże się z pozbawieniem wolności i jest dokonywane w celu ochrony dziecka.
2) Zgoda określona w art. 56 ust. 2 rozporządzenia nr 2201/2003 powinna zostać udzielona przez organ państwa przed wydaniem orzeczenia w sprawie umieszczenia. Sama zgoda ośrodka, w którym dziecko ma zostać umieszczone, jest niewystarczająca. Jeżeli później okaże się, że sąd orzekający o umieszczeniu mimo swoich starań nie uzyskał zgody właściwego organu i uchybienie to wynika z niejasnych lub niewystarczających informacji przedstawionych przez organ centralny, możliwe jest uzyskanie zgody a posteriori bez konieczności wydania ponownego postanowienia zarządzającego umieszczenie.
3) Orzeczenie w sprawie umieszczenia dziecka w zamkniętym ośrodku wymaga stwierdzenia wykonalności na podstawie art. 28 rozporządzenia nr 2201/2003, jeżeli w innym państwie członkowskim ma ono stanowić podstawę środków władczych podejmowanych w celu wykonania treści tego orzeczenia.
4) Zgoda określona w art. 56 ust. 2 rozporządzenia nr 2201/2003, która została udzielona na konkretny okres, nie odnosi się do orzeczeń o przedłużeniu umieszczenia; gdyż musi ona zostać uzyskana ponownie. Orzeczenie, którego wykonalność została stwierdzona, może stanowić podstawę czynności wykonawczych tylko w odniesieniu do okresu, na jaki umieszczenie zostało zarządzone w tym orzeczeniu.
(1) .
(2) – Dz.U. L 338, s. 1, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 2116/2004 z dnia 2 grudnia 2004 r. (Dz.U. L 367, s. 1) – zwanego również rozporządzeniem Bruksela IIa (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 2201/2003” lub też tylko „rozporządzeniem”).
(3) – Z uwagi na wiek bardziej prawidłowe byłoby określenie osoba nieletnia. Niemniej będę również dalej stosowała terminologię rozporządzenia, które mówi tylko o dziecku. W przeciwieństwie do Konwencji haskiej o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej i środków ochrony dzieci z dnia 19 października 1996 r. (przywołanej w przypisie 10) rozporządzenie nie zawiera definicji „dziecka”. Uwagi w tym przedmiocie nie są w niniejszej sprawie wskazane, gdyż problem podmiotowego zakresu zastosowania rozporządzenia nie stanowi przedmiotu postępowania i nie został podniesiony przez żadnego z uczestników postępowania.
(4) – „Interlocutory application”.
(5) – Określany w prawie irlandzkim jako „secure care” („zamknięty ośrodek wychowawczy”).
(6) – Wyroki Trybunału z dnia 27 listopada 2007 r. w sprawie C‑435/06 C, Zb.Orz. s. I‑10141, pkt 53; z dnia 2 kwietnia 2009 r. w sprawie C‑523/07 A, Zb.Orz. s. I‑2805, pkt 27.
(7) – Wyżej wymieniony w przypisie 6 wyrok w sprawie C, pkt 25–36.
(8) – Wyżej wymieniony w przypisie 6 wyrok w sprawie C, pkt 43.
(9) – Zwane dalej „sprawozdaniem Lagarde’a”, w wersji niemieckiej dostępne na stronie internetowej http://hcch.e‑vision.nl/uploa d/expl34d.pdf.
(10) – Tekst jest dostępny również w tłumaczeniu na język niemiecki na oficjalnej stronie internetowej Konferencji Haskiej: http://hcch.e‑vision.nl/upload/text34d.pdf.
(11) – Zobacz w tym względzie J. Pirrung, Auslegung der Brüssel IIa‑Verordnung in Sorgerechtssachen, w: Festschrift für Jan Kropholler, 2008, s. 399, 407.
(12) – Zgodnie z art. 3 lit. e) konwencji haskiej dotyczy ona umieszczania dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczej lub [sprawowania nad nim opieki przez placówkę adopcyjną (kafala)] lub podobną instytucję. Zgodnie z art. 4 lit. i) konwencji haskiej wyłączone z jej zakresu zastosowania są środki podejmowane w wyniku przestępstw popełnionych przez dzieci.
(13) – Czy też Danii, wobec której nie stosuje się rozporządzenia nr 2201/2003. Zobacz w tym względzie również moją opinię z dnia 20 września 2007 r. w ww. w przypisie 6 sprawie C, pkt 50.
(14) – Sprawozdanie Lagarde’a (ww. w przypisie 9), pkt 23.
(15) – Sprawozdanie Lagarde’a (ww. w przypisie 9), pkt 35.
(16) – Zobacz w tym względzie również ww. w przypisie 13 moją opinię w sprawie C, pkt 43.
(17) – Zobacz podobnie ww. w przypisie 6 wyrok w sprawie C, pkt 48 i nast.
(18) – Zobacz motyw 12 rozporządzenia.
(19) – Lord Chancellor delegował tę kompetencję na rzecz International Child Abduction and Contact Unit (ICACU). ICACU jest również centralnym organem dla Anglii i Walii wymienionym na stronach internetowych Komisji Europejskiej, zobacz http://ec.europa.eu/justice_home/judicialatlascivil/html/rc_jmm_centralauthorities_uk_en.htm. Zgodnie z informacjami zawartymi na stronach internetowych Zjednoczonego Królestwa ICACU jest ulokowana w ramach Official Solicitor.
(20) – Zobacz dokument Rady nr 8281/03 z dnia 30 kwietnia 2003 r., s. 29.
(21) – Dokument Rady nr 12992/03 z dnia 29 września 2003 r., s. 37. We włoskiej wersji językowej jest nawet jeszcze wymieniona centralna instytucja: „l’autorità centrale o un’altra autorità competente dello Stato richiesto”.
(22) – Abstrahując od unormowanego w ust. 1 w ostatniej części zdania wyjątku, który poddam analizie w pkt 48 niniejszej opinii.
(23) – Zobacz w tym względzie choćby wyroki z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C‑66/08 Kozłowski, Zb.Orz. s. I‑6041, pkt 42; z dnia 14 lutego 2012 r. w sprawie C‑204/09 Flachglas Torgau, pkt 37.
(24) – Artykuł 33 ust. 2 konwencji haskiej stanowi: „W państwie wnioskującym, orzeczenie w sprawie umieszczenia i opieki może zostać wydane tylko wtedy, gdy centralny organ państwa lub inny właściwy organ państwa, do którego kierowany jest wniosek, wyraził zgodę na to umieszczenie i opiekę, przy czym należy uwzględnić interesy dziecka”.
(25) – W związku z rozporządzeniem może to mieć zastosowanie wyłącznie z zastrzeżeniem prawa pobytu wynikającego z obywatelstwa Unii.
(26) – Sprawozdanie Lagarde’a (ww. w przypisie 9), pkt 143.
(27) – „Relevant local authority”. W przypadku umieszczenia w ośrodku zamkniętym dzieci poniżej 13. roku życia zgodę musi zatwierdzić Secretary of State for Education.
(28) – Pismo z dnia 21 października 2011 r.
(29) – Pismo z dnia 7 listopada 2011 r.
(30) – Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie C‑296/10 Purrucker, Zb.Orz. s. I‑7353, pkt 82–86.
(31) – Z wyjątkiem państwa członkowskiego, którego sąd składa wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
(32) – Zobacz w tym względzie również opinię rzecznika generalnego E. Sharpston z dnia 20 maja 2010 r. w ww. w przypisie 30 sprawie Purrucker, pkt 132 i nast.
(33) – W doktrynie prezentowany jest pogląd, że w stosownym przypadku stwierdzona powinna zostać również wykonalność orzeczeń w sprawie opieki, które nie mają treści nadającej się do wykonania, aby nie dopuścić do samowykonania przekazania prawa do opieki poprzez umieszczenie dziecka w innym państwie członkowskim bez stwierdzenia wykonalności, zobacz T. Rauscher, w T. Rauscher (Hrsg.), Europäisches Zivilprozess‑ und Kollisionsrecht, Kommentar Brüssel IIa‑VO, München 2010, art. 28, pkt 8.
(34) – W dosłownym brzmieniu: Orders „that S.C., a Minor, be detained in the custody of the Director of […]”.
(35) – Zobacz w odniesieniu do wyroku Trybunału z dnia 29 kwietnia 1999 r. w sprawie C‑267/97 Coursier, Zb.Orz. s. I‑2543, pkt 28.
(36) – Wyżej wymienione w przypisie 6 wyroki w sprawie C i w sprawie A.
(37) – Artykuł 40 ust. 1 lit. a) i art. 41 rozporządzenia.
(38) – Artykuł 40 ust. 1 lit. b) i art. 42 rozporządzenia.
(39) – W przedmiocie wynikającego z praw podstawowych uprawnienia małoletnich w odniesieniu do prawa do wolności na mocy EKPC zobacz orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 28 listopada 1988 r. w sprawie Nielsen przeciwko Danii, seria A nr 144, pkt 58.
(40) – Wyrok Trybunału z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie C‑403/09 PPU Detiček, Zb.Orz. s. I‑12193, pkt 53–55.
(41) – Wyżej wymieniony w przypisie 6 wyrok w sprawie A, pkt 47; ww. w przypisie 40 wyrok w sprawie Detiček, pkt 39; ww. w przypisie 30 wyrok w sprawie Purrucker, pkt 77.
(42) – Zobacz art. 31.17 Family Procedure Rules 2010.
(43) – Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1).
(44) – Przejęcie właściwości przez sądy angielskie na podstawie art. 15 rozporządzenia ze względu na okoliczność, że matka S.C. mieszka w Londynie, nie jest zasadne, gdyż pomimo tej okoliczności nie można mówić, że sądy angielskie są lepiej umiejscowione do rozpatrzenia sprawy.
(45) – Wyżej wymieniony w przypisie 6 wyrok w sprawie A, pkt 51.
(46) – Zobacz w tym względzie ww. w przypisie 32 opinię rzecznika generalnego E. Sharpston w sprawie Purrucker, pkt 148 i nast.