62020CO0655_INF
Postanowienie Trybunału (dziewiąta izba) z dnia 17 listopada 2021 r. –Gómez del Moral Guasch
(sprawa C‑655/20)
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Umowa o kredyt hipoteczny – Zmienna stopa procentowa – Wskaźnik referencyjny dla kredytów hipotecznych (IRPH) – Przeprowadzana przez sąd krajowy kontrola przejrzystości – Ocena nieuczciwego charakteru warunków umownych – Skutki stwierdzenia nieważności – Wyrok z dnia 3 marca 2020 r., Gómez del Moral Guasch (C‑125/18, EU:C:2020:138) – Nowe pytania
1.
Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Umowa kredytu hipotecznego ze zmienną stopą oprocentowania – Warunek ograniczający zmienność tej stopy opracowywania – Wymóg przejrzystości – Zakres – Kryteria oceny
(dyrektywa Rady 93/13, art. 5)
(zob. pkt 29, 32–34; pkt 1 sentencji)
2.
Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Nieuczciwy warunek w rozumieniu art. 3 – Ocena przez sąd krajowy nieuczciwego charakteru – Kryteria
(dyrektywa Rady 93/13, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 2, art. 5)
(zob. pkt 36–39; pkt 2 sentencji)
3.
Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunku – Zakres – Umowa niemogąca obowiązywać po usunięciu nieuczciwego warunku – Obowiązek zaproponowania konsumentowi przez sąd krajowy wybory między zmianą umowy poprzez zastąpienie warunku znanego za nieuczciwy a unieważnieniem umowy
(dyrektywa Rady 93/13, art. 6 ust. 1)
(zob. pkt 52; pkt 3 sentencji)
4.
Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunku – Zakres – Ocena przez sąd krajowy treści nieuczciwego warunku umownego – Niedopuszczalność – Zastąpienie przez sąd krajowy nieuczciwego warunku umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym – Dopuszczalność
(dyrektywa Rady 93/13, art. 1 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1)
(zob. pkt 54, 58; pkt 4 sentencji)
5.
Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunku – Zakres – Umowa niemogąca obowiązywać po usunięciu nieuczciwego warunku – Stwierdzenie nieważności tego ostatniego pociągające za sobą szczególnie szkodliwe konsekwencje dla konsumenta – Zastąpienie przez sąd krajowy nieuczciwego warunku umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym – Dopuszczalność
(dyrektywa Rady 93/13, art. 6 ust. 1)
(zob. pkt 63–66, 68; pkt 5 sentencji)
Sentencja
1)
Artykuł 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz wymóg przejrzystości warunków umownych w kontekście kredytu hipotecznego należy interpretować w ten sposób, że zezwalają przedsiębiorcy na niezawarcie w takiej umowie pełnej definicji wskaźnika referencyjnego służącego do obliczenia zmiennej stopy procentowej lub na niedostarczenie konsumentowi, przed zawarciem umowy, broszury informacyjnej przedstawiającej dotychczasowe zmiany tego wskaźnika, na tej podstawie, iż informacje dotyczące tego wskaźnika są oficjalnie publikowane, pod warunkiem że w świetle publicznie dostępnych oraz dostarczonych informacji, w danym wypadku przez przedsiębiorcę, właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie zrozumieć konkretne działanie metody obliczania wskaźnika referencyjnego i w ten sposób ocenić, na podstawie precyzyjnych i zrozumiałych kryteriów, potencjalnie istotne konsekwencje gospodarcze takiej klauzuli dla swoich zobowiązań finansowych.
2)
Artykuł 3 ust. 1, art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że jeżeli sąd krajowy stwierdzi, iż klauzula umowna, której celem jest określenie sposobu obliczania zmiennej stopy procentowej w umowie kredytu hipotecznego, nie została sformułowana w sposób jasny i zrozumiały, to w rozumieniu art. 4 ust. 2 lub art. 5 tej dyrektywy, na nim spoczywa obowiązek zbadania, czy warunek ten jest „nieuczciwy” w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy.
3)
Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że zobowiązuje on sąd krajowy do zaoferowania konsumentowi wyboru pomiędzy z jednej strony rewizją umowy poprzez zastąpienie warunku umownego ustalającego zmienną stopę procentową, który został uznany za nieuczciwy, warunkiem odwołującym się do wskaźnika przewidzianego w ustawie jako warunek zastępczy, a z drugiej strony unieważnieniem umowy kredytu hipotecznego w całości, jeżeli umowa nie może dalej obowiązywać bez tego warunku.
4)
Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 1 ust. 2 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by w przypadku nieważności nieuczciwego warunku ustalającego wskaźnik referencyjny dla obliczania odsetek zmiennych od kredytu sąd krajowy zastąpił ten warunek wskaźnikiem referencyjnym dla obliczania odsetek zmiennych od kredytu, zgodnie z warunkami określonymi w pkt 67 wyroku z dnia 3 marca 2020 r., Gómez del Moral Guasch (C‑125/18 C:2020:138), zastąpić ten wskaźnik wskaźnikiem ustawowym, mającym zastosowanie w braku odmiennego porozumienia stron umowy, jeżeli te dwa wskaźniki są ustalane za pomocą metody obliczeniowej o równoważnym stopniu złożoności, a prawo krajowe przewiduje takie zastąpienie w sprawach niespornych, gdy ma ono na celu utrzymanie równowagi korzyści między stronami, pod warunkiem że wskaźnik zastępczy skutecznie odzwierciedla uzupełniający przepis prawa krajowego.
5)
Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji, w której umowa zawarta między przedsiębiorcą i konsumentem nie może nadal obowiązywać po usunięciu nieuczciwego warunku, a unieważnienie umowy w całości naraża konsumenta na szczególnie szkodliwe konsekwencje, sąd krajowy może zaradzić nieważności tego warunku poprzez zastąpienie go przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, przy czym zastosowanie stopy wynikającej ze wskaźnika zastępczego powinno nastąpić w dniu zawarcia umowy.