62024CJ0115_RES
Υπόθεση C‑115/24
UJ
κατά
Österreichische Zahnärztekammer
(αίτηση του Oberster Gerichtshof για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 11ης Σεπτεμβρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Δημόσια υγεία – Διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη – Οδηγία 2011/24/ΕΕ – Άρθρο 3, στοιχεία δʹ και εʹ – Παροχή υγειονομικής περίθαλψης μέσω τηλεϊατρικής – Έννοια της “τηλεϊατρικής” – Διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη μέσω τηλεϊατρικής – Σύνθετη ιατρική θεραπεία περιλαμβάνουσα υγειονομική περίθαλψη η οποία παρέχεται τόσο μέσω τηλεϊατρικής όσο και με φυσική παρουσία – Κράτος μέλος θεραπείας – Οδηγία 2000/31/ΕΚ – Υπηρεσία της κοινωνίας της πληροφορίας – Οδηγία 2005/36/ΕΚ – Επαγγελματικά προσόντα – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 56 ΣΛΕΕ»
Προδικαστικά ερωτήματα – Παραδεκτό – Όρια – Ερωτήματα άσχετα με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης – Ερωτήματα σχετικά με το ζήτημα αν έχει εφαρμογή μια πράξη του δικαίου της Ένωσης – Ερωτήματα που αφορούν την ουσία της υποθέσεως
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 57)
Δημόσια υγεία – Διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη – Οδηγία 2011/24 – Έννοια της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης μέσω τηλεϊατρικής – Περίπτωση της σύνθετης ιατρικής θεραπείας η οποία περιλαμβάνει υγειονομική περίθαλψη παρεχόμενη μέσω τηλεϊατρικής – Κριτήρια – Παροχή υγειονομικής περίθαλψης από πάροχο εγκατεστημένο σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος ασφάλισης του ασθενούς – Παροχή υγειονομικής περίθαλψης εξ αποστάσεως αποκλειστικά μέσω τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών
(Οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2011/24, αιτιολογική σκέψη 10 και άρθρα 1 § 1, 3, στοιχεία αʹ, δʹ και εʹ, και 7 § 7, 2000/31 και 2015/1535)
(βλ. σκέψεις 63-70, 73, 74, 82-84, 90-93, διατακτ. 1)
Δημόσια υγεία – Διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη – Οδηγία 2011/24 – Πεδίο εφαρμογής – Περιορισμός στην επιστροφή των εξόδων διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης – Δεν υφίσταται – Παροχή υγειονομικής περίθαλψης μέσω τηλεϊατρικής – Ζήτημα εφαρμογής της νομοθεσίας της Ένωσης και της νομοθεσίας του κράτους μέλους εγκατάστασης του παρέχοντος την περίθαλψη
(Οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2000/31, άρθρα 2, στοιχείο εʹ, και 3 § 1, και 2011/24, αιτιολογική σκέψη 10 και άρθρα 1 § 1, 2, στοιχείο εʹ, 3, στοιχείο δʹ, και 7)
(βλ. σκέψεις 95, 96, 99, 102, 103, 106, 107, διατακτ. 2 και 3)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Εργαζόμενοι – Αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων – Οδηγία 2005/36 – Πεδίο εφαρμογής – Πάροχος διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης μέσω τηλεϊατρικής – Δεν εμπίπτει – Πάροχος εγκατεστημένος σε κράτος μέλος ο οποίος ζητεί από πάροχο εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος να παράσχει υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης σε ασθενή που κατοικεί στο δεύτερο αυτό κράτος – Δεν εμπίπτει
(Οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2005/36, άρθρο 5, και 2011/24)
(βλ. σκέψεις 109-118, διατακτ. 4)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία), αποφαίνεται επί της ερμηνείας διαφόρων πράξεων του παράγωγου δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε έναν αναπτυσσόμενο τομέα, την τηλεϊατρική, με τον οποίο δεν έχει ακόμη ασχοληθεί επαρκώς η νομολογία του Δικαστηρίου.
Η UJ, οδοντίατρος εγκατεστημένη στην Αυστρία, διαθέτει άδεια παροχής οδοντιατρικής περίθαλψης εντός του κράτους μέλους αυτού και συμμετέχει ως συνεργάτης σε οδοντιατρικές δραστηριότητες που ασκούνται εκεί από δύο γερμανικές εταιρίες, οι οποίες ανήκουν σε όμιλο επιχειρήσεων που δραστηριοποιείται στον τομέα της οδοντιατρικής σε παγκόσμιο επίπεδο. Μία από τις εταιρίες αυτές, η Urban Technology GmbH, προωθεί, μέσω του διαδικτυακού τόπου της, συστήματα ευθυγράμμισης δοντιών τα οποία αποτελούνται από οδοντικούς νάρθηκες και τα οποία διατίθενται στην αγορά υπό το εμπορικό σήμα «DrSmile». Οι δυνητικοί πελάτες μπορούν, μέσω του ως άνω διαδικτυακού τόπου, να ζητήσουν ραντεβού με «συνεργάτη οδοντίατρο» στην Αυστρία, όπως η UJ. Κατά τη διάρκεια ενός τέτοιου ραντεβού, ο συνεργάτης οδοντίατρος προβαίνει στο ιατρείο του σε καταγραφή του ιστορικού, ενημερωτική συζήτηση και τρισδιάστατη σάρωση της οδοντοστοιχίας, καθώς και σε κάθε προκαταρκτική ενέργεια που τυχόν απαιτείται για τη μελλοντική τοποθέτηση οδοντικών ναρθήκων. Εν συνεχεία, αποστέλλει σε άλλη εταιρία, την DZK Deutsche Zahnklinik GmbH, τις ληφθείσες εικόνες και μια σύσταση αναφορικά με τις ορθοδοντικές εργασίες που πρέπει να γίνουν.
Η DZK Deutsche Zahnklinik έχει λάβει, σύμφωνα με το γερμανικό δίκαιο, την έγκριση και τις λοιπές άδειες που απαιτούνται για τη λειτουργία οδοντιατρικής κλινικής στη Γερμανία. Μόνον η εταιρία αυτή συνάπτει με τους ασθενείς σύμβαση παροχής οδοντιατρικής περίθαλψης. Προμηθεύεται τους οδοντικούς νάρθηκες από την Urban Technology, η οποία τους παραγγέλνει από τρίτους, και εξασφαλίζει, μετά την τοποθέτηση οδοντικού νάρθηκα, τη μεταγενέστερη παρακολούθηση των ασθενών μέσω μιας ψηφιακής εφαρμογής. Έχει συμβατική σχέση με τον συνεργάτη οδοντίατρο και του καταβάλλει αμοιβή για τις υπηρεσίες που αυτός παρέχει.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Österreichische Zahnärztekammer (αυστριακός οδοντιατρικός σύλλογος) άσκησε ενώπιον του Landesgericht Klagenfurt (περιφερειακού δικαστηρίου Klagenfurt, Αυστρία) αγωγή παραλείψεως κατά της UJ, συνοδευόμενη από αίτηση ασφαλιστικών μέτρων με αίτημα να απαγορευθεί στην UJ να συμμετέχει άμεσα ή έμμεσα σε οδοντιατρικές δραστηριότητες που ασκούνται στην Αυστρία από αλλοδαπές εταιρίες οι οποίες δεν διαθέτουν τις προβλεπόμενες από το αυστριακό δίκαιο άδειες. Μετά την απόρριψη της εν λόγω αιτήσεως, το Oberlandesgericht Graz (δευτεροβάθμιο περιφερειακό δικαστήριο Graz, Αυστρία), επιληφθέν κατ’ έφεση, έκανε κατ’ ουσίαν δεκτή την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, κατόπιν δε τούτου η UJ άσκησε αναίρεση ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά πρώτον, το Δικαστήριο αποφαίνεται επί της έννοιας της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης η οποία παρέχεται μέσω τηλεϊατρικής, όπως αυτή προκύπτει από την οδηγία 2011/24 (
1
).
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι ο όρος «τηλεϊατρική» συνιστά αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης και στη συνέχεια υπογραμμίζει, πρώτον, ότι, κατά τη γραμματική ερμηνεία, η συνήθης έννοια του όρου αυτού, βάσει της ίδιας της ετυμολογίας του, αναφέρεται σε ιατρικές υπηρεσίες που παρέχονται εξ αποστάσεως, δεδομένου ότι το πρόθεμα «τηλε» παραπέμπει ακριβώς στην ιδέα της αποστάσεως. Ομοίως, για να εμπίπτει η υγειονομική περίθαλψη που παρέχεται μέσω τηλεϊατρικής στην έννοια της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης, είναι αναγκαίο να παρέχεται ή να συνταγογραφείται σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος ασφάλισης.
Δεύτερον, όσον αφορά τη συστηματική ερμηνεία, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η οδηγία 2011/24 προβλέπει τον γενικό κανόνα ο οποίος έχει, κατ’ αρχήν, εφαρμογή σε οποιαδήποτε μορφή υγειονομικής περίθαλψης και βάσει του οποίου το κράτος μέλος θεραπείας είναι εκείνο στο έδαφος του οποίου παρέχεται πραγματικά η υγειονομική περίθαλψη. Ως προς την τηλεϊατρική όμως, η οδηγία δέχεται μια εξαίρεση σύμφωνα με την οποία η υγειονομική περίθαλψη θεωρείται ότι παρέχεται στο κράτος μέλος όπου ο πάροχος υγειονομικής περίθαλψης έχει την έδρα του. Η εξαίρεση αυτή, η οποία πρέπει να ερμηνεύεται στενά, σημαίνει ότι το κράτος μέλος θεραπείας όσον αφορά άλλες μορφές υγειονομικής περίθαλψης πλην εκείνων που εμπίπτουν στην τηλεϊατρική πρέπει να καθορίζεται με βάση την επικράτεια εντός της οποίας παρέχεται πραγματικά η περίθαλψη αυτή.
Το Δικαστήριο παρατηρεί επίσης ότι, στο μέτρο που η έννοια της υγειονομικής περίθαλψης μπορεί να καλύπτει ευρύ φάσμα υπηρεσιών, μια υπηρεσία που παρέχεται στο πλαίσιο της τηλεϊατρικής μπορεί, κατά συνέπεια, να εμπίπτει στη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη. Επιπλέον, οι διατάξεις της οδηγίας 2011/24 προβλέπουν σαφώς ότι η υγειονομική περίθαλψη που παρέχεται ή συνταγογραφείται μέσω τηλεϊατρικής μπορεί να εμπίπτει στη «διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη», όπως ορίζεται στην εν λόγω οδηγία (
2
).
Επιπλέον, το Δικαστήριο, στηριζόμενο στην έννοια των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας (
3
), διευκρινίζει ότι οι διασυνοριακές υπηρεσίες υγείας που παρέχει ένας πάροχος σε έναν ασθενή, όταν αμφότεροι είναι ταυτόχρονα φυσικώς παρόντες στον ίδιο τόπο, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας και της επικοινωνίας, ακόμη και αν απαιτούν τη χρήση τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών, και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να εμπίπτουν στην έννοια της τηλεϊατρικής κατά την οδηγία 2011/24. Αντιθέτως, οι υπηρεσίες υγείας που παρέχονται πραγματικά εξ αποστάσεως μέσω των ανωτέρω τεχνολογιών, ήτοι χωρίς ταυτόχρονη φυσική παρουσία του παρόχου και του ασθενούς στον ίδιο τόπο, είναι δυνατό να εμπίπτουν στην έννοια της υπηρεσίας της κοινωνίας της πληροφορίας και, επομένως, στην έννοια της «τηλεϊατρικής», ακόμη και όταν παρέχονται στο πλαίσιο σύνθετης ιατρικής θεραπείας η οποία περιλαμβάνει επίσης υγειονομική περίθαλψη που παρέχεται από πάροχο ο οποίος είναι φυσικώς παρών στον ίδιο τόπο με τον ασθενή.
Τρίτον, όσον αφορά την τελολογική ερμηνεία, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η τηλεϊατρική είναι μια ιατρική πρακτική, εν προκειμένω διασυνοριακή, η οποία καθιστά δυνατή την επίτευξη ενός από τους σκοπούς της οδηγίας 2011/24, ήτοι τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε υγειονομική περίθαλψη που παρέχεται εντός του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο πάροχός της και το οποίο είναι διαφορετικό από το κράτος μέλος ασφάλισης στο οποίο διαμένουν οι ασθενείς στους οποίους παρέχεται η εν λόγω υγειονομική περίθαλψη. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι, λόγω της της φύσεως και των ιδιαιτεροτήτων της πρακτικής αυτής, οι οποίες σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με την παροχή υγειονομικής περίθαλψης εξ αποστάσεως, ήτοι χωρίς ο επαγγελματίας του τομέα της υγείας και ο ασθενής να βρίσκονται ταυτόχρονα στον ίδιο τόπο, καθώς και με τη χρήση των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών, ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε ρύθμιση η οποία εισάγει παρέκκλιση όσον αφορά τον προσδιορισμό του κράτους μέλους θεραπείας και το εφαρμοστέο στην εν λόγω πρακτική δίκαιο.
Τέταρτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι το ιστορικό της θέσπισης των σχετικών διατάξεων της οδηγίας 2011/24, και ειδικότερα ο ορισμός της έννοιας της «τηλεϊατρικής» στις προπαρασκευαστικές εργασίες, ενισχύει επίσης το συμπέρασμα ότι το καθοριστικό στοιχείο της έννοιας αυτής έγκειται στο γεγονός ότι η υπηρεσία υγείας παρέχεται σε ασθενή από πάροχο υγειονομικής περίθαλψης εγκατεστημένο σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος ασφάλισης, εξ αποστάσεως και, ως εκ τούτου, χωρίς ταυτόχρονη φυσική παρουσία του παρόχου και του ασθενούς στον ίδιο τόπο, μέσω τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, σύμφωνα με την οδηγία 2011/24, ως διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη σε περίπτωση τηλεϊατρικής νοείται μόνον η υγειονομική περίθαλψη που παρέχεται σε ασθενή από πάροχο υγειονομικής περίθαλψης εγκατεστημένο σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος ασφάλισης του ασθενούς, εξ αποστάσεως και, ως εκ τούτου, χωρίς ταυτόχρονη φυσική παρουσία του ασθενούς και του παρόχου στον ίδιο τόπο, αποκλειστικά μέσω τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2011/24.
Συναφώς, το Δικαστήριο, αφενός, επισημαίνει ότι τόσο από τον σκοπό όσο και από την ίδια τη δομή της ως άνω οδηγίας προκύπτει ότι το πεδίο εφαρμογής της και, επομένως, η εμβέλεια της διατάξεώς της η οποία ορίζει το «κράτος μέλος θεραπείας» (
4
) δεν περιορίζονται στην επιστροφή των εξόδων διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης. Αφετέρου, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, δεδομένου ότι η διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη που εμπίπτει στην τηλεϊατρική θεωρείται ότι παρέχεται στο κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένος ο πάροχος της εν λόγω περίθαλψης, πρέπει να συνάδει με τη νομοθεσία, τα πρότυπα και τις κατευθυντήριες γραμμές ποιότητας και ασφάλειας του εν λόγω κράτους μέλους, καθώς και με τη νομοθεσία της Ένωσης σχετικά με τα πρότυπα ασφαλείας. Εξάλλου, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι, δυνάμει τόσο της οδηγίας 2011/24 όσο και της οδηγίας 2000/31, η παροχή υγειονομικής περίθαλψης μέσω τηλεϊατρικής διέπεται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο πάροχός της, στο μέτρο που μπορεί να εμπίπτει στην έννοια της «υπηρεσίας της κοινωνίας της πληροφορίας».
Κατά τρίτον, τέλος, το Δικαστήριο αποφαίνεται επί του πεδίου εφαρμογής της αρχής της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, στην οποία αναφέρεται η οδηγία 2005/36 (
5
), στο πλαίσιο της αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων.
Συναφώς, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η ως άνω οδηγία δεν εφαρμόζεται ούτε σε πάροχο διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης μέσω τηλεϊατρικής ούτε σε πάροχο υπηρεσιών εγκατεστημένο σε κράτος μέλος ο οποίος, χωρίς να μετακινείται ο ίδιος, παρέχει υγειονομική περίθαλψη μέσω παρόχου εγκατεστημένου σε άλλο κράτος μέλος, με φυσική παρουσία του ασθενούς που διαμένει στο τελευταίο αυτό κράτος μέλος.
Πράγματι, αφενός, η οδηγία 2005/36 προβλέπει ρητώς ότι οι διατάξεις της σχετικά με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών εφαρμόζονται μόνο σε περίπτωση που ο πάροχος μετακινείται προς το κράτος μέλος υποδοχής. Η τηλεϊατρική, όμως, συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ότι η υπηρεσία υγείας παρέχεται χωρίς καμία μετακίνηση. Αφετέρου, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, εν προκειμένω, από κανένα στοιχείο δεν μπορεί να συναχθεί ότι πάροχος υγειονομικής περίθαλψης μετακινείται προς το κράτος μέλος υποδοχής όταν παρέχει εκεί τέτοια περίθαλψη μέσω άλλου παρόχου εγκατεστημένου στο κράτος αυτό.
(
1
)	Οδηγία 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2011, περί εφαρμογής των δικαιωμάτων των ασθενών στο πλαίσιο της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης (ΕΕ 2011, L 88, σ. 45).
(
2
)	Βλ. άρθρο 7, παράγραφος 7, της οδηγίας 2011/24, το οποίο προβλέπει ότι το κράτος μέλος ασφάλισης μπορεί να επιβάλει σε ασφαλισμένο που επιδιώκει την επιστροφή των εξόδων διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης, «περιλαμβανομένης και εκείνης που έλαβε μέσω τηλεϊατρικής», τους ίδιους όρους με τους προβλεπόμενους για την περίθαλψη που παρέχεται εντός του κράτους αυτού. Ως εκ τούτου, η φράση «περιλαμβανομένης και εκείνης που έλαβε μέσω τηλεϊατρικής» επιβεβαιώνει την εν λόγω διαπίστωση.
(
3
)	Σύμφωνα με το άρθρο 2 της οδηγίας 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2000, για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά («οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο») (ΕΕ 2000, L 178, σ. 1), σε συνδυασμό με το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και το παράρτημα I της οδηγίας (ΕΕ) 2015/1535 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών (ΕΕ 2015, L 241, σ. 1).
(
4
)	Άρθρο 3, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/24.
(
5
)	Οδηγία 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων (ΕΕ 2005, L 255, σ. 22).