62020TJ0631_RES
Zaak T‑631/20
MZ
tegen
de Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Achtste kamer – uitgebreid) van 6 juli 2022
„Openbare dienst – Ambtenaren – Vergelijkend onderzoek EPSO/AD/363/18 voor de aanwerving van administrateurs op het vakgebied belastingen – Beperking van de keuze van de tweede taal waarin de toetsen plaatsvinden – Niet-opneming op de reservelijst – Exceptie van onwettigheid – Ontvankelijkheid – Discriminatie op grond van taal – Bijzondere aard van het ambt – Rechtvaardiging – Dienstbelang – Evenredigheid”
Beroepen van ambtenaren – Exceptie van onwettigheid – Handelingen ten aanzien waarvan een exceptie van onwettigheid kan worden opgeworpen – Aankondiging van vergelijkend onderzoek – Regeling van het taalgebruik – Ontvankelijkheid – Voorwaarden – Rechtstreeks juridisch verband tussen de bestreden handeling en de betrokken aankondiging van vergelijkend onderzoek – Draagwijdte – Noodzaak om de mogelijkheid aan te tonen om een betere score voor de toetsen te hebben behaald zonder de taalbeperking
(Art. 266, 270 en 277 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47)
(zie punten 31‑48, 51‑54)
Ambtenaren – Aankondiging van een algemeen vergelijkend onderzoek – Talen voor deelneming aan de toetsen – Beperking van de keuze van de tweede taal – Discriminatie op grond van taal – Rechtvaardiging ontleend aan het belang van de dienst om personen aan te werven die onmiddellijk operationeel zijn – Toelaatbaarheid – Voorwaarde – Verband tussen de aard van de werkzaamheden van de te vervullen ambten en de gevraagde talenkennis
[Ambtenarenstatuut, art. 1 quinquies en 28, f), en bijlage III, art. 1, lid1, f); verordening nr. 1 van de Raad, art. 1]
(zie punten 69‑71, 77‑94)
Samenvatting
Op 11 oktober 2018 heeft het Europees Bureau voor personeelsselectie (EPSO) de aankondiging gepubliceerd van vergelijkend onderzoek EPSO/AD/363/18. Dit vergelijkend onderzoek had tot doel reservelijsten op te stellen met het oog op de aanwerving van administrateurs op het gebied van douane en belastingen. In de aankondiging van vergelijkend onderzoek werd onder meer als voorwaarde voor toelating tot het vergelijkend onderzoek gesteld dat de kandidaten een goede kennis van ten minste twee officiële talen van de Europese Unie moesten hebben, waarvan de tweede het Engels of het Frans moest zijn.
Verzoekster, MZ, die de Italiaanse nationaliteit heeft, meldde zich aan voor dit vergelijkend onderzoek en koos het Italiaans als eerste en het Frans als tweede taal (hierna: „tweede taal”). Zij werd uitgenodigd voor het assessment en nam deel aan de toetsen, die in de tweede taal zijn afgenomen.
Vervolgens heeft de voorzitter van de jury verzoekster meegedeeld dat de jury had besloten om haar naam niet op de reservelijst te plaatsen, op grond dat zij niet voor elke toets de vereiste minimumscore had behaald. Naar aanleiding van verzoeksters verzoek om heronderzoek heeft de jury een besluit (hierna: „bestreden besluit”) genomen tot bevestiging van haar oorspronkelijke besluit.
Daarop heeft verzoekster bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring ingesteld. In dit verband beroept zij zich onder meer op een middel ontleend aan een exceptie van onwettigheid van de in de aankondiging van het vergelijkend onderzoek vastgestelde taalregeling.
Het Gerecht wijst het beroep toe en geeft nadere toelichtingen over de ontvankelijkheid van een exceptie van onwettigheid van een aankondiging van vergelijkend onderzoek die door een afgewezen kandidaat is opgeworpen.
Beoordeling door het Gerecht
Het Gerecht wijst er om te beginnen op dat wanneer een kandidaat de gevolgen draagt van een aankondiging van vergelijkend onderzoek – zijnde een handeling van algemene strekking– zonder in staat te zijn geweest om de nietigverklaring daarvan te vorderen in het kader van een beroep dat zonder enige twijfel ontvankelijk zou zijn geweest, voor de ontvankelijkheid van een exceptie van onwettigheid niet moet worden wordt aangetoond dat er een nauwe samenhang bestaat tussen de motivering zelf van het aangevochten individuele besluit en het middel ontleend aan de onrechtmatigheid van de aankondiging van vergelijkend onderzoek waartegen niet tijdig beroep is ingesteld.
Gelet op het beginsel van effectieve rechterlijke bescherming, dat inhoudt dat tegen een handeling waartegen geen beroep tot nietigverklaring kan worden ingesteld, een exceptie van onwettigheid moet kunnen worden opgeworpen, geldt in een dergelijk geval voor de ontvankelijkheid van de exceptie van onwettigheid van een handeling met een algemene strekking de dubbele voorwaarde dat de bestreden individuele handeling rechtstreeks krachtens de handeling van algemene strekking is vastgesteld en dat de verzoekende partij een belang heeft om het individuele besluit te betwisten dat het voorwerp van de vordering ten principale vormt.
Wat vervolgens de eerste voorwaarde betreft, namelijk of het bestreden besluit rechtstreeks krachtens de aankondiging van vergelijkend onderzoek is vastgesteld, kan het voorwerp van een exceptie van onwettigheid rechtsgeldig worden gevormd door de bepalingen van een handeling van algemene strekking die de grondslag vormen voor het individuele besluit of die rechtstreeks juridisch verband houden met een dergelijk besluit. Dit is het geval bij een aankondiging van vergelijkend onderzoek die zowel het wettigheidskader als het beoordelingskader voor de jury van het vergelijkend onderzoek vormt, alsmede de procedure vaststelt volgens welke de jury het bestreden besluit heeft genomen.
Wat de tweede voorwaarde betreft, inzake het procesbelang, houdt dit vereiste in dat de exceptie van onwettigheid door het resultaat ervan in het voordeel kan zijn van de partij die deze heeft opgeworpen. Op dit punt kan van deze partij niet worden verlangd dat zij aantoont dat zij ter uitvoering van een arrest houdende nietigverklaring noodzakelijkerwijs een betere score voor de toetsen van het assessment zou krijgen, maar enkel dat een dergelijke mogelijkheid niet is uitgesloten. In dit verband kan de aan het Engels of het Frans gegeven voorkeur, met uitsluiting van alle andere officiële talen van de Unie, bij de toetsen een voordeel hebben verschaft aan kandidaten voor wie één van deze twee talen de best beheerste taal is, ten nadele van de andere kandidaten voor wie dat niet het geval is. De exceptie van onwettigheid is derhalve ontvankelijk.
Ten slotte onderzoekt het Gerecht of de beperking van de keuze van de tweede taal kan worden gerechtvaardigd door de noodzaak om personen aan te werven die onmiddellijk operationeel zijn. De vaststelling dat het Engels en het Frans waarschijnlijk de twee talen zijn waarvan de kennis het meest verbreid is binnen de directoraten waarin de geslaagde kandidaten van het vergelijkend onderzoek kunnen worden aangeworven, volstaat in dit verband op zich niet om aan te tonen welke talenkennis objectief kan worden verlangd voor de bijzondere taken die de aangeworven personen zullen moeten uitoefenen. Het is immers van belang om na te gaan of, gelet op de bijzondere aard van de te vervullen ambten, de kennis van slechts één van deze twee talen, als tweede taal, een nieuw aangeworven ambtenaar daadwerkelijk in staat stelt om onmiddellijk operationeel te zijn en, in voorkomend geval, te controleren of de verplichting om alle toetsen van het assessment in de tweede taal af te leggen, geschikt was om aan een dergelijke behoefte te voldoen. In dit geval kan op basis van de wijdverbreide kennis van het Frans binnen de betrokken instelling weliswaar niet worden uitgesloten dat een geslaagde kandidaat die slechts over voldoende kennis van het Frans beschikt, op termijn operationeel zou kunnen zijn, maar er kan niet worden vastgesteld dat die geslaagde kandidaat, gelet op de bijzondere aard van de te vervullen ambten, onmiddellijk operationeel is zoals vereist door de aankondiging van vergelijkend onderzoek.