61985CJ0384_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 384/85,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Social Security Commissioner του Λονδίνου προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία το παραπέμπον δικαστήριο ζητεί, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιόν του μεταξύ
Jean Borrie Clarke
και
Chief Adjudication Officer,
την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/003, σ . 160 ),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα )
συγκείμενο από τους T . F . O' Higgins, πρόεδρο τμήματος, O . Due και K . Bahlmann, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : J . L . da Cruz Vilaca
γραμματέας : H . A . Roehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :
- η Borrie Clarke, εφεσείουσα στην κύρια δίκη, εκπροσωπούμενη από τους C . Stanbrook και L . Hawkes, δικηγόρους,
- το Ηνωμένο Βασίλειο, εκπροσωπούμενο προς το σκοπό αυτό από τον F . Jacobs, QC,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον J . Curall, μέλος της νομικής της υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 19ης Μαρτίου 1987,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 4ης Ιουνίου 1987,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 1985, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 29 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, ο Social Security Commissioner του Λονδίνου υπέβαλε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, ένα προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4 της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/003, σ . 160 ), με το οποίο επιθυμεί να πληροφορηθεί αν η διάταξη αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως ισχύουσα άμεσα στο Ηνωμένο Βασίλειο από τις 22 Δεκεμβρίου 1984, ημερομηνία κατά την οποία έπρεπε τα κράτη μέλη να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για την εφαρμογή της .
2 Το ζήτημα αυτό γεννήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς κατ' έφεση μεταξύ Borrie Clarke και Chief Adjudication Officer και αφορά στο αν το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής αντιτίθεται στο να παρατείνονται τα αποτελέσματα ενός κανόνος που περιείχε δυσμενή διάκριση και καταργήθηκε πριν από τις 22 Δεκεμβρίου 1984, ημερομηνία εκπνοής της προθεσμίας που ορίστηκε στα κράτη μέλη για να συμμορφωθούν προς την οδηγία, πέραν της ημερομηνίας αυτής, κατ' εφαρμογή εθνικών μεταβατικών διατάξεων που θεσπίστηκαν με την ευκαιρία της νομοθετήσεως νέας παροχής αναπηρίας .
3 'Οπως προκύπτει από το φάκελο, τον Απρίλιο 1983 απορρίφθηκε αίτηση της Borrie Clarke για τη χορήγηση συντάξεως αναπηρίας που δεν εξαρτάται από εισφορές ( Non-Contributory Invalidity Pension, στο εξής : ΝCΙΡ ) βάσει μιας προϋποθέσεως σχετικής με την ικανότητά της να εκτελεί τις συνήθεις οικιακές εργασίες, προϋποθέσεως που δεν απαιτούνταν για πρόσωπα του άλλου φύλου . Η ΝCΙΡ καταργήθηκε από τις 29 Νοεμβρίου 1984 και θεσπίστηκε μια καινούρια παροχή, καλούμενη επίδομα βαριάς αναπηρίας ( Severe Disablement Allowance ), την οποία δικαιούνται πρόσωπα και των δύο φύλων υπό τις ίδιες προϋποθέσεις . Η ημέρα που καθορίστηκε για την έναρξη ισχύος του επιδόματος βαριάς αναπηρίας ήταν κανονικά η 29η Νοεμβρίου 1985 . Αλλά, το άρθρο 20, παράφραφος 1, των Social Security ( Severe Disablement Allowance ) Regulations 1984 ( στο εξής : μεταβατικές διατάξεις ) επέτρεψε στα πρόσωπα που δικαιούνταν να λάβουν την παλιά ΝCΙΡ να μπορούν να τύχουν αυτομάτως, από τις 29 Νοεμβρίου 1984, του καινούριου επιδόματος βαριάς αναπηρίας, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουν ότι πληρούν τις καινούριες προϋποθέσεις . Από τη ρύθμιση αυτή προκύπτει, συνεπώς, ότι το δικαίωμα αυτόματης καταβολής του νέου επιδόματος βάσει των μεταβατικών αυτών διατάξεων υπέκειτο στα ίδια κριτήρια με αυτά που καθόριζαν το δικαίωμα παροχής της παλιάς ΝCΙΡ .
4 Κατά την άποψη της Borrie Clarke, οι αναφερθείσες μεταβατικές διατάξεις έχουν ως αποτέλεσμα να παρατείνουν το έρεισμα, που δημιουργεί δυσμενείς διακρίσεις, του δικαιώματος παροχής της παλιάς ΝCΙΡ, ενόψει του δικαιώματος αυτόματης παροχής του καινούριου επιδόματος βαριάς αναπηρίας . Ισχυρίζεται ότι από τις 22 Δεκεμβρίου 1984 έχει το δικαίωμα, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, να λαμβάνει το επίδομα βαριάς αναπηρίας χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει ότι συγκεντρώνει τη συμπληρωματική προϋπόθεση σχετικά με την ικανότητα εκτελέσεως των συνήθων οικιακών εργασιών, που εφαρμόζεται μόνο για τις έγγαμες γυναίκες, οι οποίες συγκατοικούν με το σύζυγό τους . Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου φρονεί, αντιθέτως, ότι ο σκοπός των μεταβατικών διατάξεων είναι να επιτρέψουν στα πρόσωπα που είχαν δικαίωμα της παλιάς ΝCΙΡ να έχουν δικαίωμα επί του νέου επιδόματος χωρίς να χρειάζεται να συγκεντρώνουν τις καινούριες προϋποθέσεις και να διατηρούνται έτσι οι θεμιτές ελπίδες των προσώπων αυτών ότι δεν θα στερηθούν του επιδόματος λόγω της αλλαγής της νομοθεσίας .
5 'Οπως προκύπτει από το φάκελο, δεν αμφισβητείται ότι οι επίμαχες διατάξεις, συμπεριλαμβανομένων των μεταβατικών διατάξεων περί επιδόματος βαριάς αναπηρίας, είναι αντίθετες προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας .
6 Ο Social Security Commissioner, ο οποίος επελήφθη της εφέσεως, έκρινε ασαφή την έκταση εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας επί του σημείου αυτού και ανέβαλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως, υποβάλλοντας στο Δικαστήριο το εξής προδικαστικό ερώτημα :
"'Εχει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας του Συμβουλίου 79/7/ΕΟΚ άμεσο αποτέλεσμα ούτως ώστε μια γυναίκα να μπορεί, από τις 22 Δεκεμβρίου 1984, να δικαιούται παροχή αναπηρίας λόγω του ότι πριν από την ημερομηνία αυτή συγκέντρωνε τις προϋποθέσεις που αρκούν για να δικαιούται ένας άνδρας την εν λόγω παροχή, παρά το γεγονός ότι αυτή δεν πληρούσε, πριν από την εν λόγω ημερομηνία, επίσης μια περαιτέρω προϋπόθεση που ισχύει δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας μόνο σε μια κατηγορία γυναικών στην οποία αυτή εμπίπτει;"
7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς οι σχετικές εθνικές διατάξεις και οι παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .
8 Ο Social Security Commissioner επιθυμεί να πληροφορηθεί με το ερώτημα που υπέβαλε αν μπορούν να επικαλεστούν το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας ιδιώτες σε ένα κράτος μέλος για να αποφύγουν την παράταση πέραν της 22ας Δεκεμβρίου 1984, ημερομηνίας εκπνοής της προθεσμίας που ορίζεται από την οδηγία, των αποτελεσμάτων μιας προγενέστερης εθνικής διατάξεως που δεν είναι σύμφωνη με το άρθρο 4, παράγραφος 1, της πιο πάνω οδηγίας και σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν οι εν λόγω γυναίκες απέκτησαν από την ημερομηνία αυτή δικαίωμα παροχής υπό τις ίδιες προϋποθέσεις όπως και οι άνδρες .
9 Πρέπει να γίνει δεκτό, όπως έκρινε το Δικαστήριο με τις αποφάσεις της 4ης Δεκεμβρίου 1986 ( FΝV, 71/85, Συλλογή σ . 0000 ) και της 24ης Μαρτίου 1987 ( Mc Dermott και Cotter, 286/85, Συλλογή σ . 0000 ), ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, εξεταζόμενο αυτό καθαυτό και ερευνωμένου του σκοπού του και του περιεχόμενου του, είναι αρκετά σαφές ώστε να μπορεί να το επικαλεστεί ένας πολίτης και να το εφαρμόσει ο δικαστής . Επιπλέον, ενώ το άρθρο 5 της οδηγίας επιφυλάσσει υπέρ των κρατών μελών εξουσία εκτιμήσεως όσον αφορά τα μέσα, επιβάλλει το αποτέλεσμα που πρέπει να επιτύχουν τα μέτρα αυτά, δηλαδή την κατάργηση όλων των διατάξεων που είναι αντίθετες προς την αρχή της ίσης μεταχείρισης .
10 Εξάλλου, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η οδηγία δεν προβλέπει καμιά παρέκκλιση από την αρχή της ίσης μεταχείρισης που θεσπίζεται από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας ώστε να επιτρέπεται η παράταση των αποτελεσμάτων που δημιουργούν διακρίσεις των προγενεστέρων εθνικών διατάξεων . Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να αφήνει να υφίστανται μετά τις 22 Δεκεμβρίου 1984 ανισότητες μεταχειρίσεως οφειλόμενες στο γεγονός ότι οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για τη γένεση του δικαιώματος επί των παροχών είναι προγενέστερες αυτής της ημερομηνίας . Το γεγονός ότι οι ανισότητες αυτές προκύπτουν από μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες θεσπίστηκαν με την ευκαιρία της καθιερώσεως μιας νέας παροχής, δεν αποτελεί πραγματικό περιστατικό που να μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική εκτίμηση .
11 Από τις προηγούμενες σκέψεις προκύπτει ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας ουδόλως παρέχει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να εξαρτούν την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως από προϋποθέσεις ή να περιορίζουν αυτό τούτο το πεδίο εφαρμογής της αρχής αυτής και ότι η διάταξη αυτή είναι αρκετά σαφής και ανεπιφύλακτη ώστε να μπορεί να γίνεται επίκλησή της από τις 23 Δεκεμβίου 1984, και ελλείψει καταλλήλων μέτρων εφαρμογής, από τους ιδιώτες ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων για να αποκλείσουν την εφαρμογή κάθε εθνικής διατάξεως που δεν είναι σύμφωνη προς το άρθρο αυτό .
12 Από τις προαναφερθείσες αποφάσεις της 4ης Δεκεμβρίου 1986 και της 24ης Μαρτίου 1987 προκύπτει επίσης ότι από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας συνάγεται ότι από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να τυγχάνουν της αυτής μεταχειρίσεως και να εφαρμόζεται επ' αυτών το ίδιο καθεστώς όπως και στους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, καθεστώς το οποίο παραμένει, ελλείψει ορθής εφαρμογής της οδηγίας αυτής, το μόνο ισχυρό σύστημα αναφοράς . Αυτό συνεπάγεται στην προκειμένη περίπτωση ότι αν, από τις 23 Δεκεμβρίου 1984, ένας άνδρας που βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με μια γυναίκα έχει αυτομάτως δικαίωμα για την καινούρια παροχή βαριάς αναπηρίας, βάσει των προαναφερθεισών μεταβατικών διατάξεων, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει το δικαίωμά του αυτό, η γυναίκα έχει επίσης το ίδιο δικαίωμα, χωρίς να πρέπει να συγκεντρώνει τη συμπληρωματική προϋπόθεση που ίσχυε πριν από την ημερομηνία αυτή μόνο για τις έγγαμες γυναίκες .
13 Στο ερώτημα που τέθηκε πρέπει, συνεπώς, να δοθεί η απάντηση ότι του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί απαγορεύσεως κάθε διακρίσεως λόγω φύλου στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, μπορούσε να γίνει επίκληση από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 για να αποκλειστεί η παράταση πέρα από αυτή την ημερομηνία των αποτελεσμάτων προηγούμενης διατάξεως εθνικού δικαίου μη σύμφωνης με το εν λόγω άρθρο 4, παράγραφος 1 . Ελλείψει καταλλήλων μέτρων εφαρμογής του εν λόγω άρθρου, οι γυναίκες έχουν δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και εφαρμογής σ' αυτές της ίδιας ρυθμίσεως, όπως και στους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, ρυθμίσεως που παραμένει, λόγω μη εκτελέσεως της εν λόγω οδηγίας, το μόνο ισχυρό σύστημα αναφοράς .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
14 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
Το Δικαστήριο ( δεύτερο τμήμα ),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε ο Social Security Commissioner του Λονδίνου με απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 1985, αποφαίνεται :
Του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/7 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί απαγορεύσεως κάθε διακρίσεως λόγω φύλου στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, μπορούσε να γίνει επίκληση από τις 23 Δεκεμβρίου 1984 για να αποκλειστεί η παράταση πέρα από αυτή την ημερομηνία των αποτελεσμάτων προηγούμενης διατάξεως εθνικού δικαίου μη σύμφωνης με το εν λόγω άρθρο 4, παράγραφος 1 . Ελλείψει καταλλήλων μέτρων εφαρμογής του εν λόγω άρθρου, οι γυναίκες έχουν δικαίωμα ίσης μεταχειρίσεως και εφαρμογής σ' αυτές της ίδιας ρυθμίσεως όπως στους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, ρυθμίσεως που παραμένει, λόγω μη εκτελέσεως της εν λόγω οδηγίας, το μόνο ισχυρό σύστημα αναφοράς .