62023CJ0767
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
z dnia 24 marca 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 267 TFUE – Zakres obowiązku odesłania prejudycjalnego spoczywającego na sądach krajowych orzekających w ostatniej instancji – Wyjątki od tego obowiązku – Obowiązek uzasadnienia konkretnego zastosowania tych wyjątków – Uregulowania krajowe umożliwiające sądowi krajowemu orzekającemu w ostatniej instancji oddalenie skargi z podaniem skróconego uzasadnienia – Przesłanki wymagane do uzasadnienia odmowy wystąpienia z odesłaniem prejudycjalnym
W sprawie C‑767/23 [Remling] (
i
),
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydział sporów administracyjnych rady stanu, Niderlandy) postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 r., które wpłynęło do Trybunału tego samego dnia, w postępowaniu:
A.M.
przeciwko
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
TRYBUNAŁ (wielka izba),
w składzie: K. Lenaerts, prezes, T. von Danwitz, wiceprezes, F. Biltgen, K. Jürimäe, L. Arastey Sahún i J. Passer, prezesi izb, S. Rodin, E. Regan, D. Gratsias, M. Gavalec (sprawozdawca), Z. Csehi, S. Gervasoni i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: A. Lamote, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 marca 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu A.M. – E.C. Gelok, advocate,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman i J. Langer, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu niemieckiego – R. Kanitz, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu rządu fińskiego – A. Laine i M. Pere, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – F. Ronkes Agerbeek i C. Urraca Caviedes, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 26 czerwca 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 267 akapit trzeci TFUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy A.M., obywatelem państwa trzeciego, a Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (sekretarzem stanu ds. sprawiedliwości i bezpieczeństwa, Niderlandy) (zwanym dalej „sekretarzem stanu”) w przedmiocie odmowy wydania A.M. przez sekretarza stanu dokumentu pobytowego.
Ramy prawne
3
Artykuł 91 ust. 2 Vreemdelingenwet 2000 (ustawy o cudzoziemcach z 2000 r.) z dnia 23 listopada 2000 r. (Stb. 2000, nr 495, zwanej dalej „ustawą o cudzoziemcach”), stanowi:
„Jeżeli Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State [wydział sporów administracyjnych rady stanu (Niderlandy)] uzna, że podniesiony zarzut nie może prowadzić do uchylenia orzeczenia, może on ograniczyć się do takiego stwierdzenia w uzasadnieniu swojego orzeczenia”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
4
A.M., który jest obywatelem marokańskim i którego małżonka i dzieci zamieszkują w Niderlandach i posiadają obywatelstwo niderlandzkie, złożył do sekretarza stanu wniosek o wydanie dokumentu pobytowego ważnego na całym terytorium Unii Europejskiej. Decyzją z dnia 8 października 2019 r. wniosek ten został oddalony ze względu na to, że A.M. posiadał już zezwolenie na pobyt w Hiszpanii.
5
Po złożeniu odwołania od tej decyzji, które zostało oddalone decyzją sekretarza stanu z dnia 19 maja 2020 r., A.M. wniósł do rechtbank Den Haag, zittingsplaats Utrecht (sądu rejonowego w Hadze, ośrodka zamiejscowego w Utrechcie, Niderlandy) skargę na tę ostatnią decyzję.
6
Wyrokiem z dnia 5 marca 2021 r. sąd ten oddalił skargę ze względu na to, że zgodnie z wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r., Chavez-Vilchez i in. (C‑133/15, EU:C:2017:354) to do A.M. w celu uzyskania żądanego dokumentu pobytowego należało wykazanie, że jego dzieci nie posiadają zezwolenia na pobyt w Hiszpanii lub że nie mogą uzyskać takiego zezwolenia.
7
A.M. wniósł apelację od tego wyroku do Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydziału sporów administracyjnych rady stanu), który jest sądem odsyłającym. W ramach tej apelacji A.M. kwestionuje przede wszystkim wykładnię wyroku z dnia 10 maja 2017 r., Chavez‑Vilchez i in. (C‑133/15, EU:C:2017:354), którą przyjął rechtbank Den Haag, zittingsplaats Utrecht (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Utrechcie), i powołuje się na pochodne prawo pobytu na podstawie art. 20 TFUE, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w szczególności w tym wyroku. Następnie zarzuca on sądowi pierwszej instancji, że nie zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE pomimo rozbieżności istniejących w orzecznictwie krajowym w zakresie ciężaru dowodu dotyczącego tego pochodnego prawa pobytu. Wreszcie ponawia on przed sądem odsyłającym swój wniosek o zwrócenie się do Trybunału na podstawie tego przepisu.
8
Sąd odsyłający uważa, że odpowiedź na pytanie dotyczące wykładni prawa Unii przedstawione przez A.M. wynika jasno z orzecznictwa Trybunału. W związku z tym zgodnie z orzecznictwem ustalonym w wyrokach z dnia 6 października 1982 r., Cilfit (283/81, EU:C:1982:335) i z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi (C‑561/19, EU:C:2021:799) sąd ten uważa, że nie jest zobowiązany do wystąpienia z odesłaniem prejudycjalnym na podstawie art. 267 akapit trzeci TFUE i że może orzec w przedmiocie sporu w postępowaniu głównym poprzez podanie następującego skróconego uzasadnienia swojego orzeczenia:
„Odwołanie nie skutkuje uchyleniem orzeczenia sądu [pierwszej instancji]. Nie zachodzi konieczność przedstawienia dalszego uzasadnienia dla tego rozstrzygnięcia.
W odwołaniu nie pojawiają się bowiem zagadnienia, które wymagałyby odpowiedzi z punktu widzenia zapewnienia jednolitości prawa, rozwoju prawa lub ogólnie pojętej ochrony prawnej (art. 91 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach)”.
9
Ta możliwość posłużenia się skróconym uzasadnieniem, przewidziana w art. 91 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, odzwierciedla zamierzoną przez ustawodawcę niderlandzkiego przy przyjmowaniu tej ustawy równowagę między wolą uogólnienia możliwości wniesienia apelacji w każdej sprawie dotyczącej prawa cudzoziemców a koniecznością umożliwienia sądowi odsyłającemu skoncentrowania się na kwestiach wymagających odpowiedzi w interesie jednolitości prawa, rozwoju prawa lub ochrony sądowej w sposób ogólny.
10
Sąd odsyłający podkreśla, że może przedstawić skrócone uzasadnienie swoich orzeczeń między innymi wtedy, gdy podniesione przed nim zarzuty są bezskuteczne lub gdy ograniczają się one do zakwestionowania zastosowania przez sąd pierwszej instancji utrwalonego orzecznictwa, bez wykazania wyraźnie, w jaki sposób to zastosowanie miałoby być błędne lub niepełne ani dlaczego należałoby od niego odstąpić. W takich wypadkach nie ma żadnego interesu w powielaniu w sposób szczegółowy uzasadnień orzeczniczych, które nie są poważnie kwestionowane. Ponadto brak podstaw do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i pytań dotyczących jednolitości prawa, rozwoju prawa lub ochrony sądowej oznacza w sposób ogólny brak pytań dotyczących wykładni prawa Unii, które wymagałyby wystąpienia z odesłaniem prejudycjalnym.
11
Sąd odsyłający uważa, że nawet w przypadku skróconego uzasadnienia jednostka korzysta ze skutecznej ochrony sądowej, ponieważ każda sprawa dotycząca prawa cudzoziemców jest przedmiotem pogłębionego i szczegółowego badania przez sąd pierwszej instancji, przed którym obywatele państw trzecich i ich doradcy mogą w szczególności przedstawić swoje zarzuty na piśmie i zaprezentować swoje stanowisko ustnie według kontradyktoryjnych zasad. Sąd ten wydaje w każdym wypadku wyrok wraz z pełnym uzasadnieniem. Co się tyczy sądu odsyłającego, zawsze przeprowadza on pełne badanie odwołania co do istoty, nawet jeśli nie wynika to ze skróconego uzasadnienia jego wyroku.
12
Sąd ten zauważa również, że izba wyspecjalizowana w dziedzinie prawa cudzoziemców wydała 11047 wyroków co do istoty w okresie obejmującym lata 2020–2023, z których 85 % posiadało skrócone uzasadnienia. W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że prawo Unii wywiera coraz większy wpływ na prawo cudzoziemców, i zauważa, że w ramach postępowań odwoławczych złożono liczne wnioski o zwrócenie się do Trybunału z odesłaniem prejudycjalnym, z których część jest pozbawiona jakiegokolwiek uzasadnienia. Tymczasem z uwagi na tę sytuację czasochłonne byłoby uzasadnienie odmowy wystąpienia z pytaniami prejudycjalnymi w świetle wyjątków określonych przez Trybunał w wyroku z dnia 6 października 1982 r., Cilfit (283/81, EU:C:1982:335, pkt 21), z którego wynika, że sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego (zwany dalej „sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu”), przed którym to sądem podniesiono kwestię prawa Unii, jest zwolniony z obowiązku zwrócenia się do Trybunału w rozumieniu art. 267 akapit trzeci TFUE, jeżeli stwierdzi on, że dane pytanie nie ma znaczenia dla sprawy, że dany przepis prawa Unii był już przedmiotem wykładni Trybunału lub że prawidłowa wykładnia prawa Unii jest na tyle oczywista, że nie pozostawia miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości (przypadki zwane dalej „trzema wyjątkami Cilfit”).
13
Sąd odsyłający dodaje, że gdy przedstawia skrócone uzasadnienie swojego orzeczenia, zgadza się z sentencją orzeczenia wydanego w pierwszej instancji, bez konieczności powtarzania całego jego uzasadnienia. W tej kwestii sąd odsyłający wyjaśnia, że mógłby dojść do takich samych wniosków, jakie sformułował sąd pierwszej instancji, ale z innych powodów. Sąd odsyłający mógłby zatem przedstawić skrócone uzasadnienie, jeżeli sąd pierwszej instancji oddalił wniosek mający na celu wystąpienie z pytaniami prejudycjalnymi bez należytego uzasadnienia swojego orzeczenia, a nawet nie rozpatrzył takiego wniosku.
14
Sąd odsyłający uważa, powołując się w szczególności na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 24 kwietnia 2018 r. w sprawie Baydar przeciwko Niderlandom (CE:ECHR:2018:0424JUD005538514), że przyznana mu w art. 91 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach możliwość przedstawienia skróconego uzasadnienia jest zgodna z ogólnym obowiązkiem uzasadnienia wynikającym z art. 47 akapit pierwszy Karty oraz z art. 6 ust. 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”). W związku z tym sąd ów nie zamierza zwracać się do Trybunału z pytaniem w tej kwestii.
15
Jednak sąd odsyłający zauważa, że z pkt 51 wyroku z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi (C‑561/19, EU:C:2021:799) wynika, że orzeczenie sądu krajowego, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu i który uważa się za zwolniony z obowiązku zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, powinno wskazywać, że przedstawione mu pytanie dotyczące prawa Unii nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu albo że wykładnia odnośnego przepisu prawa Unii znajduje oparcie w orzecznictwie Trybunału, albo, w braku takiego orzecznictwa, że wykładnia prawa Unii jest dla owego sądu na tyle oczywista, iż nie pozostawia ona miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości. Powstaje zatem pytanie, czy możliwość przedstawienia skróconego uzasadnienia takiego orzeczenia jest zgodna z art. 267 akapit trzeci TFUE w związku z art. 47 Karty, w sytuacji gdy strona sporu zawisłego przed tym sądem wnosi o wystąpienie z odesłaniem prejudycjalnym. Sąd ten zastanawia się w szczególności, czy w takim przypadku powinien szczegółowo uzasadnić powody, dla których nie jest zobowiązany do dokonania takiego odesłania, poprzez wskazanie między innymi, który z trzech wyjątków Cilfit ma zastosowanie.
16
W tym względzie sąd odsyłający zauważa, że z pkt 61–65 wyroku z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi (C‑561/19, EU:C:2021:799) wynika, iż w przypadku gdy sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, uznaje skargę za niedopuszczalną ze względów właściwych dla toczącego się przed nim postępowania, może on powstrzymać się od wystąpienia do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, bez obowiązku uzasadnienia przewidzianego w pkt 51 tego wyroku. Sąd odsyłający zastanawia się, czy rozwiązanie to nie może zostać rozszerzone na sytuację, w której chociaż skarga byłaby dopuszczalna, sąd rozpoznający sprawę przedstawia skrócone uzasadnienie swojego orzeczenia ze względów właściwych dla postępowania przed nim.
17
W tych okolicznościach Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydział sporów administracyjnych rady stanu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 267 akapit trzeci [TFUE] w związku z art. 47 akapit drugi [Karty] należy interpretować w ten sposób, że postanowienia te stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym takim jak te zawarte w art. 91 ust. 2 [ustawy o cudzoziemcach], na podstawie których Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State [(wydział sporów administracyjnych rady stanu)], jako sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, przedstawione mu pytanie dotyczące prawa Unii – czy to w połączeniu z wyraźnym wnioskiem o wystąpienie z odesłaniem prejudycjalnym, czy też bez takiego wniosku – może rozstrzygnąć, wydając skrócone uzasadnienie i nie motywując przy tym, które z trzech odstępstw od obowiązku wystąpienia z odesłaniem prejudycjalnym zachodzi w sprawie?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
18
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 267 akapit trzeci TFUE rozpatrywany w świetle art. 47 akapit drugi Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, może orzec w przedmiocie pytania dotyczącego wykładni lub ważności przepisu prawa Unii przedstawionego przez jedną ze stron sporu, niezależnie od tego, czy pytaniu temu towarzyszy wyraźny wniosek o wystąpienie do Trybunału w trybie prejudycjalnym, przedstawiając skrócone uzasadnienie swojego orzeczenia, bez wskazania, który z trzech wyjątków Cilfit znajduje zastosowanie w danej sprawie.
19
Należy przypomnieć, że procedura odesłania prejudycjalnego przewidziana w art. 267 TFUE stanowi kluczowy element systemu sądowniczego określonego w traktatach. Ustanawia ona bowiem międzysądowy dialog pomiędzy Trybunałem a sądami państw członkowskich, który ma na celu zapewnienie jednolitej wykładni prawa Unii. W ten sposób procedura ta pozwala zapewnić spójność, pełną skuteczność i swoisty charakter tego prawa, a także autonomię systemu prawnego Unii, nad której przestrzeganiem czuwa Trybunał [zob. podobnie opinia 2/13 (Przystąpienie Unii do EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r., EU:C:2014:2454, pkt 176; a także wyrok z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 33].
20
Jeżeli w prawie krajowym nie istnieje żaden środek zaskarżenia orzeczenia sądu krajowego, to sąd ten jest co do zasady zobowiązany wystąpić do Trybunału zgodnie z art. 267 akapit trzeci TFUE, w sytuacji gdy podniesiona została przed nim kwestia dotycząca wykładni prawa Unii lub ważności aktu prawa wtórnego (wyroki: z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 32; z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 34).
21
Spoczywający na sądach krajowych, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, obowiązek zwrócenia się do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym wpisuje się w ramy ustanowionej w celu zapewnienia prawidłowego stosowania i jednolitej wykładni prawa Unii we wszystkich państwach członkowskich współpracy między sądami krajowymi, w ramach ich odpowiedzialności za stosowanie prawa Unii, a Trybunałem. Ów obowiązek ma przede wszystkim na celu zapobieżenie rozwinięciu w danym państwie członkowskim orzecznictwa krajowego niezgodnego z przepisami prawa Unii (wyroki: z dnia 24 maja 1977 r., Hoffmann-La Roche, 107/76, EU:C:1977:89, pkt 5; z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 35).
22
Sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, może w konsekwencji zostać zwolniony z tego obowiązku tylko wtedy, gdy znajduje się w sytuacji odpowiadającej jednemu z trzech wyjątków Cilfit. Taki sąd powinien wobec tego ocenić na własną odpowiedzialność, w sposób niezależny i z należytą uwagą, czy ma on obowiązek zwrócić się do Trybunału z poruszoną przed nim kwestią prawa Unii, czy też przeciwnie, może zostać zwolniony z tego obowiązku, ponieważ ma do czynienia z jednym z trzech wyjątków Cilfit (zob. podobnie wyrok z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 36, 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
23
W tym względzie z systemu ustanowionego w art. 267 TFUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty wynika, że w przypadku gdy sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, uzna, że ma do czynienia z jednym z trzech wyjątków Cilfit, i w konsekwencji uważa, że jest zwolniony z obowiązku zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przewidzianego w art. 267 akapit trzeci TFUE, uzasadnienie wydanego przez niego orzeczenia powinno wskazywać, że przedstawione mu pytanie dotyczące prawa Unii nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu albo że wykładnia odnośnego przepisu prawa Unii znajduje oparcie w orzecznictwie Trybunału lub też, w braku takiego orzecznictwa, że wykładnia prawa Unii jest dla sądu orzekającego w ostatniej instancji tak oczywista, iż nie pozostawia ona miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości (wyroki: z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 51; a także z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 62).
24
W związku z tym, biorąc pod uwagę fundamentalną rolę postępowania prejudycjalnego, o którym mowa w art. 267 TFUE, w porządku prawnym Unii, sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, nie może pominąć zarzutów podnoszących kwestię wykładni lub ważności przepisu prawa Unii bez uprzedniej oceny, czy jest zobowiązany zwrócić się do Trybunału z tym pytaniem prejudycjalnym lub czy pytanie to wchodzi w zakres jednego z trzech wyjątków Cilfit. Wynika z tego, że w przypadku gdy taki sąd postanowi nie zwracać się do Trybunału na podstawie jednego z tych wyjątków, jego decyzja powinna w każdym wypadku spełniać wymóg uzasadnienia przypomniany w poprzednim punkcie, a mianowicie przedstawiać szczegółowe i konkretnie powody, dla których wyjątek ten ma zastosowanie.
25
Wykładni tej nie podważa orzecznictwo wynikające z wyroków z dnia 15 marca 2017 r., Aquino (C‑3/16, EU:C:2017:209, pkt 56) i z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi (C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 61), zgodnie z którym sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, może powstrzymać się od skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału ze względów niedopuszczalności właściwych dla postępowania przed tym sądem krajowym, z zastrzeżeniem poszanowania zasad równoważności i skuteczności (wyrok z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 47).
26
Z wyjątkiem tej sytuacji oddalenie skargi na podstawie skróconego uzasadnienia, polegającego wyłącznie na stwierdzeniu, że przesłanki, od których uregulowania krajowe uzależniają skorzystanie z możliwości podania takiego uzasadnienia, są spełnione w rozpatrywanym przypadku, nie może spełnić ciążącego na sądach krajowych, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, obowiązku przedstawienia powodów, dla których uznają, że jeden z trzech wyjątków Cilfit ma zastosowanie w zawisłym przed nimi sporze i uzasadnia brak zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
27
Prawdą jest, że ETPC przyjął, w szczególności w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., Baydar przeciwko Niderlandom (CE:ECHR:2018:0424JUD005538514, §§ 20, 48, 51), że uregulowań niderlandzkich analogicznych do uregulowań rozpatrywanych w postępowaniu głównym, które umożliwiały Hoge Raad der Nederlanden (sądowi najwyższemu Niderlandów) oddalenie skargi kasacyjnej na podstawie skróconego uzasadnienia, nie należy uznawać za niezgodne z postanowieniami EKPC.
28
Niemniej jednak orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, wypracowane pod kątem poszanowania prawa do rzetelnego procesu sądowego zagwarantowanego w art. 6 ust. 1 EKPC, ogranicza się do rozważenia sytuacji, w której strona sporu wyraźnie zwróciła się do sądu rozpoznającego sprawę o wystąpienie z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Jak wyjaśnił Europejski Trybunał Praw Człowieka, prawo do uzyskania orzeczenia zawierającego uzasadnienie służy zasadzie ogólnej ustanowionej w EKPC, mającej na celu ochronę jednostki przed arbitralnością poprzez wykazanie stronom, że zostały one wysłuchane, oraz poprzez zagwarantowanie, że otrzymają odpowiedź na swoje uwagi i że zrozumieją orzeczenie sądowe. Ponadto w zakresie, w jakim EKPC nie gwarantuje prawa do zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, strona może, jako gwarancji przeciw arbitralności, oczekiwać od sądu krajowego odpowiedzi w uzasadnieniu orzeczenia tylko wtedy, gdy przedstawiła uwagi w celu skierowania sprawy do właściwego sądu krajowego. W związku z tym w braku takiego wniosku i wyraźnego uzasadnienia Europejski Trybunał Praw Człowieka uważa, że okoliczności, iż sąd, bez przedstawienia uzasadnienia, nie skierował pytania prejudycjalnego do Trybunału, nie można uznać za naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego (zob. podobnie wyrok ETPC z dnia 16 grudnia 2025 r. w sprawie Gondert przeciwko Niemcom, CE:ECHR:2025:1216JUD003470121, § 42).
29
Co się tyczy prawa Unii, spoczywający na sądach krajowych, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, obowiązek przedstawienia powodów, dla których uważają one, że jeden z trzech wyjątków Cilfit ma zastosowanie do zawisłego przed nimi sporu, jest jednak wiążący, jeżeli jedna ze stron tego sporu powołuje się na prawo Unii, niezależnie od tego, czy wnosi ona w tym względzie o wystąpienie z odesłaniem prejudycjalnym do Trybunału. Odesłanie prejudycjalne opiera się na dialogu między sądami, którego wszczęcie zależy w całości od dokonanej przez sąd krajowy oceny zasadności i konieczności takiego odesłania (wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., Kempter, C‑2/06, EU:C:2008:78, pkt 42), bez konieczności składania przez strony stosownego wniosku. W konsekwencji aby ten obowiązek uzasadnienia znajdował zastosowanie, wystarczy powołanie się przez jedną ze stron rozpatrywanego sporu na prawo Unii, bez konieczności wymagania od niej, by ponadto wyraźnie wystąpiła z wnioskiem o dokonanie odesłania prejudycjalnego.
30
W tym kontekście należy przypomnieć, że art. 267 akapity drugi i trzeci TFUE, który przewiduje wystąpienie do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, w przypadku gdy „pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem” krajowym, nie ogranicza takiego wystąpienia z wnioskiem wyłącznie do przypadków, w których z inicjatywy jednej lub drugiej strony w postępowaniu głównym zostało przedstawione pytanie dotyczące wykładni lub ważności prawa Unii, lecz odnosi się również do przypadków, w których takie pytanie zostaje sformułowane przez sam sąd krajowy, który uznaje decyzję Trybunału w tej kwestii za niezbędną dla wydania wyroku (zob. podobnie wyroki: z dnia 16 czerwca 1981 r., Salonia, 126/80, EU:C:1981:136, pkt 7; z dnia 6 października 1982 r., Cilfit, 283/81, EU:C:1982:335, pkt 9; z dnia 21 lutego 2013 r., Fédération Cynologique Internationale, C‑561/11, EU:C:2013:91, pkt 30).
31
W związku z tym wspomniany obowiązek uzasadnienia ciąży również na sądzie krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, w sytuacji gdy chociaż strony danego sporu nie powołały się na prawo Unii, to jednak sąd ten na mocy prawa krajowego (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 grudnia 1995 r., van Schijndel i van Veen, C‑430/93 i C‑431/93, EU:C:1995:441, pkt 13, 14, 22; a także z dnia 12 lutego 2008 r., Kempter, C‑2/06, EU:C:2008:78, pkt 45) lub prawa Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 26 października 2006 r., Mostaza Claro, C‑168/05, EU:C:2006:675, pkt 38; z dnia 17 maja 2022 r., Ibercaja Banco, C‑600/19, EU:C:2022:394, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo) ma możliwość lub obowiązek uwzględnienia z urzędu zarzutów prawnych dotyczących wiążącego przepisu prawa Unii.
32
Wynika z tego, że jeżeli państwo członkowskie zezwala takiemu sądowi na przedstawienie skróconego uzasadnienia w celu zapewnienia należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez ograniczenie czasu trwania postępowań sądowych i umożliwienie temu sądowi poświęcenia zasadniczej części środków na rozpoznawanie spraw mających znaczenie dla zapewnienia jednolitości i spójności prawa, to takie skrócone uzasadnienie powinno jednak również zawierać szczegółowe i konkretne powody, dla których ów sąd uważa, że jeden z trzech wyjątków Cilfit ma zastosowanie w ramach zawisłego przed nim sporu i że w związku z tym uzasadnione jest niezwrócenie się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
33
Obowiązek taki uznaje się za spełniony, jeżeli sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, wyraźnie wskazuje, że zamierza powtórzyć jako własne uzasadnienie przyjęte przez sąd niższej instancji w danym sporze, o ile ów sąd niższej instancji przedstawił powody, dla których uznał, że podniesiona kwestia prawa Unii nie ma znaczenia dla sprawy albo że rozpatrywany przepis prawa Unii był już przedmiotem wykładni Trybunału, albo że wykładnia ta jest na tyle oczywista, że nie pozostawia miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości.
34
Poza tą sytuacją uzasadnienie, którego obowiązek sporządzenia spoczywa na sądach krajowych, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, powinno być dostosowane do okoliczności faktycznych i prawnych danego sporu i wymaga od sądów krajowych w każdym przypadku przedstawienia szczegółowych i konkretnych powodów, dla których uważają, że nie istnieje potrzeba zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
35
Co się tyczy szczegółowego i konkretnego uzasadnienia zastosowania jednego z trzech wyjątków Cilfit, powinno ono jednak co do zasady być zwięzłe, jeżeli sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, uzna, że pytania, których postawienie sugerują mu jedna lub obie strony danego sporu, są pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia tego sporu, a mianowicie gdy odpowiedź na te pytania, niezależnie od jej treści, nie może mieć żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sporu (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 1982 r., Cilfit, 283/81, EU:C:1982:335, pkt 10).
36
Podobnie w sytuacji gdy przedstawione sądowi krajowemu pytanie jest co do istoty identyczne z pytaniem, które stanowiło już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym w analogicznej sprawie lub – tym bardziej – w tej samej sprawie krajowej (wyroki: z dnia 27 marca 1963 r., Da Costa i in., od 28/62 do 30/62, EU:C:1963:6, s. 75, 76; z dnia 6 października 1982 r., Cilfit, 283/81, EU:C:1982:335, pkt 13, 14; a także z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 36), samo odesłanie do odpowiedniego orzecznictwa Trybunału może uzasadniać odmowę wystąpienia do Trybunału. Niemniej jednak w sytuacji gdy w braku ścisłej tożsamości pytań w sporze utrwalone orzecznictwo Trybunału rozstrzyga daną kwestię prawną, niezależnie od charakteru postępowań, które legły u podstaw tego orzecznictwa, bardziej szczegółowe uzasadnienie może okazać się konieczne dla umotywowania takiej odmowy.
37
Wreszcie, co do zasady, bardziej szczegółowe uzasadnienie będzie również wymagane w celu wykazania, że prawidłowa wykładnia prawa Unii jest na tyle oczywista, że nie pozostawia miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości, ponieważ istnienie takiej ewentualności należy oceniać w świetle cech charakterystycznych prawa Unii, szczególnych trudności, jakie stwarza jego wykładnia, oraz ryzyka rozbieżności w orzecznictwie w ramach Unii. Sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, powinien wskazać w świetle tych okoliczności, dlaczego nabrał przekonania, że taka sama oczywistość istnieje również w odniesieniu do innych sądów krajowych, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, oraz do Trybunału (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 40). Ów sąd krajowy nie jest jednak zobowiązany do wykazania w sposób szczegółowy, że te inne sądy krajowe i Trybunał dokonują takiej samej wykładni.
38
Z uwagi na powyższe odpowiedź na postawione pytanie jest następująca: art. 267 akapit trzeci TFUE rozpatrywany w świetle art. 47 akapit drugi Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, może orzec w przedmiocie pytania dotyczącego wykładni lub ważności przepisu prawa Unii przedstawionego przez jedną ze stron sporu, niezależnie od tego, czy pytaniu temu towarzyszy wyraźny wniosek o wystąpienie do Trybunału w trybie prejudycjalnym, przedstawiając skrócone uzasadnienie swojego orzeczenia, chyba że sąd ów poda szczegółowe i konkretne powody, dla których jeden z trzech wyjątków Cilfit znajduje zastosowanie w danej sprawie.
W przedmiocie kosztów
39
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 267 akapit trzeci TFUE, rozpatrywany w świetle art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, może orzec w przedmiocie pytania dotyczącego wykładni lub ważności przepisu prawa Unii przedstawionego przez jedną ze stron sporu, niezależnie od tego, czy pytaniu temu towarzyszy wyraźny wniosek o wystąpienie do Trybunału w trybie prejudycjalnym, przedstawiając skrócone uzasadnienie swojego orzeczenia, chyba że sąd ów poda szczegółowe i konkretne powody, dla których jeden z trzech określonych przez Trybunał w wyroku z dnia 6 października 1982 r., Cilfit (283/81, EU:C:1982:335, pkt 21) wyjątków od spoczywającego na takim sądzie obowiązku wystąpienia z odesłaniem prejudycjalnym znajduje zastosowanie w danej sprawie.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niderlandzki.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.