WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 22 czerwca 2016 r.(*)(i)
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Wzory wspólnotowe – Rozporządzenie (WE) nr 6/2002 – Artykuły 32 i 33 – Licencja – Rejestr wzorów wspólnotowych – Prawo licencjobiorcy do występowania z powództwem o stwierdzenie naruszenia pomimo braku wpisu licencji do rejestru – Prawo licencjobiorcy do występowania z powództwem o stwierdzenie naruszenia w celu uzyskania naprawienia własnej szkody
W sprawie C‑419/15
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie, Niemcy) postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 30 lipca 2015 r., w postępowaniu:
Thomas Philipps GmbH & Co. KG
przeciwko
Grüne Welle Vertriebs GmbH,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: C. Toader, prezes izby, A. Rosas i E. Jarašiūnas (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: M. Wathelet,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi przedstawione:
–        w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego, J. Möllera oraz J. Mentgen, działających w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu polskiego przez B. Majczynę, działającego w charakterze pełnomocnika,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 32 ust. 3 i art. 33 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz.U. 2002, L 3, s. 1).
2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy Thomas Philipps GmbH & Co. KG a Grüne Welle Vertriebs GmbH w przedmiocie wniesionego przez Grüne Welle Vertriebs przeciwko Thomas Philipps powództwa o odszkodowanie za szkodę wynikającą z naruszenia prawa do wzoru wspólnotowego.
Ramy prawne
3        Zgodnie z motywem 29 rozporządzenia nr 6/2002:
„Jest niezmiernie istotne, aby prawa nadane wzorowi wspólnotowemu mogły być skutecznie egzekwowane na całym terytorium Wspólnoty”.
4        Artykuły 32 i 33 rozporządzenia nr 6/2002, o których wykładnię się zwrócono, podobnie jak art. 28 i 29 tego rozporządzenia, są ujęte w tytule III, pod nagłówkiem „Wzory wspólnotowe jako przedmioty własności”.
5        Artykuł 28 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Przeniesienie zarejestrowanego wzoru wspólnotowego”, przewiduje:
„Przeniesienie zarejestrowanego wzoru wspólnotowego podlega następującym przepisom:
a)      przeniesienie jest wpisywane do rejestru i publikowane na wniosek jednej ze stron;
b)      do czasu dokonania wpisu przeniesienia do rejestru następca prawny nie może powoływać się na prawa wynikające z rejestracji wzoru wspólnotowego;
[…]”.
6        Artykuł 29 tegoż rozporządzenia, zatytułowany „Prawa rzeczowe z zarejestrowanego wzoru wspólnotowego”, stanowi:
„1.      Zarejestrowany wzór wspólnotowy może zostać zastawiony i może stanowić przedmiot praw rzeczowych.
2.      Na wniosek jednej ze stron prawa wymienione w ust. 1 są wpisywane do rejestru i publikowane”.
7        Zgodnie z art. 32 rozporządzenia nr 6/2002, zatytułowanym „Udzielanie licencji”:
„1.      Wzór wspólnotowy może być przedmiotem licencji na terenie całej Wspólnoty lub jej części. Licencja może być wyłączna lub niewyłączna.
[…]
3.      Bez uszczerbku dla postanowień umowy licencyjnej licencjobiorca może wystąpić z powództwem o naruszenia wzoru wspólnotowego wyłącznie za zgodą właściciela prawa. Jednakże właściciel licencji wyłącznej może wszcząć takie postępowanie, jeżeli właściciel prawa ze wzoru wspólnotowego po otrzymaniu wezwania sam nie wytoczy we właściwym terminie powództwa w sprawie naruszenia.
4.      Licencjobiorca, w celu uzyskania odszkodowania za poniesione szkody, może przystąpić do powództwa o naruszenie wniesione[go] przez właściciela prawa z wzoru wspólnotowego.
5.      W przypadku zarejestrowanego wzoru wspólnotowego udzielenie lub przeniesienie licencji dotyczącej takiego prawa, na wniosek jednej ze stron, wpisuje się do rejestru i publikuje”.
8        Artykuł 33 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Skutki wobec osób trzecich”, stanowi:
„1.      Czynności prawne określone w art. 28, 29, 30 i 32 wywołują skutki prawne względem osób trzecich oceniane w świetle prawa państwa członkowskiego zgodnie z art. 27.
2.      Jednakże w przypadku zarejestrowanych wzorów wspólnotowych czynności prawne określone w art. 28, 29 i 32 wywołują skutki prawne wobec osób trzecich we wszystkich państwach członkowskich dopiero po wpisaniu ich do rejestru. Jednakże przed dokonaniem wpisu czynność taka wywołuje skutek prawny wobec osób trzecich, które nabyły prawa do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego po dacie tej czynności, ale które wiedziały o tej czynności w momencie nabycia prawa.
3.      Ustęp 2 nie ma zastosowania do osoby, która nabywa zarejestrowany wzór wspólnotowy lub prawa do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego w wyniku przeniesienia całości przedsiębiorstwa lub w ramach innej sukcesji pod tytułem ogólnym.
[…]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
9        Grüne Welle Vertriebs jest posiadaczem wyłącznej licencji na Niemcy na wspólnotowy wzór kul piorących zarejestrowany pod numerem 0008770030‑0001 przez spółkę EMKER SA z siedzibą w Szwajcarii. Licencja ta nie została wpisana do rejestru wzorów wspólnotowych (zwanego dalej „rejestrem”).
10      Thomas Philipps prowadzi handel wyprzedażowy poprzez prawie 200 filii i w Internecie. Prowadziła ona między innymi sprzedaż kul piorących pod nazwą „kule do pralek z granulatem ceramicznym”.
11      Uznając, że produkt ten stanowi naruszenie zarejestrowanego wzoru wspólnotowego kuli piorących i że jest upoważniona przez właściciela tego wzoru do dochodzenia wszystkich roszczeń związanych z tym wzorem w swoim własnym imieniu, Grüne Welle Vertriebs wezwała Thomas Philipps do zaniechania sprzedaży, do czego ta ostatnia spółka się zobowiązała.
12      Rozpatrując żądanie naprawienia poniesionej szkody oraz wnioski o przeprowadzenie środków dowodowych w ramach wytoczonego przez Grüne Welle Vertriebs powództwa, sąd pierwszej instancji stwierdził odpowiedzialność Thomas Philipps, uznawszy, że powódka wykazała, iż jest upoważniona do dochodzenia w swoim własnym imieniu powództwa o naprawienie szkody. Thomas Phillips wniosła apelację od tego orzeczenia i twierdzi przed Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższym sądem krajowym w Düsseldorfie, Niemcy), że Grüne Welle Vertriebs nie ma legitymacji ani interesu do dochodzenia roszczeń związanych ze wspomnianym wzorem wspólnotowym.
13      Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie) zastanawia się w pierwszej kolejności, czy powództwo Grüne Welle Vertriebs, która działa za zgodą właściciela wzoru, jak to przewiduje art. 32 ust. 3 rozporządzenia nr 6/2002, jest dopuszczalne, jeśli nie jest ona wpisana do rejestru jako licencjobiorca. Zauważa, że czysto dosłowne rozumienie tego przepisu mogłoby przemawiać za odpowiedzią przeczącą, ale że wymienioną normę można także rozumieć w ten sposób, iż reguluje ona jedynie przypadki nabywania w dobrej wierze, co przywodzi na myśl normę określoną w art. 33 ust. 2 zdania drugie tego rozporządzenia.
14      Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie) zastanawia się w drugiej kolejności nad związkiem istniejącym między ust. 3 i 4 art. 32 rozporządzenia nr 6/2002. Stwierdzając, że Grüne Welle Vertriebs domaga się naprawienia własnej szkody wynikającej z utraconych korzyści, zauważa on, że roszczenie to może zostać uwzględnione w braku powództwa właściciela wzoru, wyłącznie jeśli art. 32 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia zezwala licencjobiorcy na samodzielne dochodzenie naprawienia szkody. Sądowi odsyłającemu nie wydaje się jasne, czy ten ostatni przepis zezwala jedynie na dochodzenie roszczeń właściciela wzoru w ramach przedstawicielstwa, czy też należy go interpretować w ten sposób, że wskazane w nim postępowanie obejmuje również postępowania w przedmiocie naprawienia szkody własnej licencjobiorcy. Ponadto sąd ten zauważa, że art. 32 ust. 4 tego rozporządzenia można by także rozumieć w ten sposób, że jedynie ten ustęp reguluje możliwość dochodzenia własnych roszczeń odszkodowawczych przez licencjobiorcę.
15      W tych okolicznościach Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 33 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 6/2002 stoi na przeszkodzie dochodzeniu roszczeń – w związku z naruszeniem praw do wzoru wspólnotowego – przez licencjobiorcę, który nie jest wpisany do rejestru wzorów wspólnotowych?
2)      Gdyby na pytanie pierwsze udzielona została odpowiedź przecząca: czy wyłączny licencjobiorca wzoru wspólnotowego może dochodzić roszczeń o naprawienie własnej szkody we wszczętym przez siebie, za zgodą właściciela praw, postępowaniu na podstawie art. 32 ust. 3 rozporządzenia nr 6/2002, czy też może on jedynie przystąpić do postępowania w sprawie naruszenia wzoru wspólnotowego wszczętego przez samego właściciela praw na podstawie ust. 4 tego przepisu?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
16      Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 33 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 6/2002 należy interpretować w ten sposób, że licencjobiorca nie może dochodzić roszczeń wynikających z naruszenia prawa do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego stanowiącego przedmiot licencji, jeśli licencja ta nie została wpisana do rejestru.
17      Z art. 33 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 6/2002, zgodnie z którym „[…] w przypadku zarejestrowanych wzorów wspólnotowych czynności prawne określone w art. 28, 29 i 32 wywołują skutki prawne wobec osób trzecich we wszystkich państwach członkowskich dopiero po wpisaniu ich do rejestru”, wynika, że wskazane w ten sposób czynności prawne to przeniesienie prawa do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego, ustanowienie praw rzeczowych na zarejestrowanym wzorze wspólnotowym i udzielanie licencji. Rozpatrywane odrębnie, powyższe zdanie mogłoby być interpretowane w ten sposób, że gdy licencja nie jest wpisana do rejestru, wówczas licencjobiorca nie może powoływać się na prawa wynikające z tej licencji wobec osób trzecich, w tym wobec podmiotu dopuszczającego się naruszenia prawa do wzoru.
18      Jednakże przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część ten przepis stanowi (wyroki: z dnia 22 listopada 2012 r., Brain Products, C‑219/11, EU:C:2012:742, pkt 13; a także z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan, C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
19      Jeśli chodzi o kontekst, w który wpisuje się art. 33 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 6/2002, na wstępie należy wskazać, że zdanie drugie tego ustępu łagodzi regułę określoną we wspomnianym zdaniu pierwszym w odniesieniu do „osób trzecich, które nabyły prawa” do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego po dacie rozpatrywanej czynności prawnej, lecz które wiedziały o tej czynności w momencie nabycia tych praw. Natomiast w art. 33 ust. 3 wprowadzono wyjątek od powyższej reguły w odniesieniu do „osoby, która nabywa zarejestrowany wzór wspólnotowy lub prawa do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego” w wyniku przeniesienia całości przedsiębiorstwa lub w ramach innej sukcesji pod tytułem ogólnym. A zatem zarówno wykładnia literalna, jak i wykładnia systemowa art. 33 ust. 2 i 3 rozporządzenia 6/2002 wspierają koncepcję, iż przepis ten – rozpatrywany w całości – ma na celu uregulowanie możliwości powoływania się na czynności prawne wskazane w art. 28, 29 i 32 rozporządzenia wobec osób trzecich, które dysponują lub mogą dysponować prawami odnoszącymi się do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego (zob. analogicznie wyrok z dnia 4 lutego 2016 r., Hassan, C‑163/15, EU:C:2016:71, pkt 20).
20      Następnie trzeba stwierdzić, że tytuł III rozporządzenia nr 6/2002, w którym ujęty jest art. 33, nosi nagłówek „Wzory wspólnotowe jako przedmioty własności”. W konsekwencji ogół przepisów ujętych w tym tytule zawiera reguły odnoszące się do wzorów wspólnotowych jako przedmiotów własności. Dotyczy to także art. 28, 29 i 32 tego rozporządzenia, odnoszących się do czynności, których wspólnym celem lub skutkiem jest ustanawianie lub przenoszenie prawa do wzoru.
21      Wreszcie należy wskazać, że w art. 32 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 6/2002 uprawnienie licencjobiorcy do wystąpienia z powództwem dotyczącym naruszenia prawa do wzoru wspólnotowego uzależniono wyłącznie od uzyskania zgody właściciela tego wzoru, bez uszczerbku dla postanowień umowy licencyjnej.
22      Należy także stwierdzić, że zgodnie z art. 32 ust. 5 rozporządzenia nr 6/2002 wpis licencji do rejestru jest dokonywany na wniosek jednej ze stron. Niemniej przepis ten, tak jak art. 29 tego rozporządzenia, nie zawiera uregulowania analogicznego do tego, jakie zawarto w art. 28 lit. b) wspomnianego rozporządzenia, zgodnie z którym „do czasu dokonania wpisu przeniesienia do rejestru następca prawny nie może powoływać się na prawa wynikające z rejestracji wzoru wspólnotowego”.
23      Ponadto art. 28 lit. b) rozporządzenia nr 6/2002 byłby pozbawiony użyteczności, gdyby art. 33 ust. 2 tego rozporządzenia należało interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie powoływaniu się wobec wszystkich osób trzecich na wszystkie czynności prawne wskazane w art. 28, 29 i 32 wspomnianego rozporządzenia aż do chwili wpisu tych czynności do rejestru.
24      Co się tyczy celu normy ustanowionej w art. 33 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 6/2002, należy stwierdzić, że – w świetle rozważań przedstawionych w pkt 19 i 20 niniejszego wyroku – niemożność powoływania się wobec osób trzecich na czynności prawne wskazane w art. 28, 29 i 32 tego rozporządzenia, które nie zostały wpisane do rejestru, ma na celu ochronę podmiotu, który dysponuje lub może dysponować prawami odnoszącymi się do wzoru wspólnotowego jako przedmiotu własności. Wynika z tego, że art. 33 ust. 2 zdanie pierwsze wspomnianego rozporządzenia nie stosuje się do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której licencjobiorca zarzuca osobie trzeciej, że używając wzoru w sposób niezgodny z prawem, naruszyła uprawnienia wynikające z zarejestrowanego wzoru wspólnotowego (zob. analogicznie wyrok z dnia 4 lutego 2016 r., Hassan, C‑163/15, EU:C:2016:71, pkt 25).
25      W świetle wszystkich powyższych okoliczności na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 33 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 6/2002 należy interpretować w ten sposób, że licencjobiorca może dochodzić roszczeń wynikających z naruszenia prawa do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego stanowiącego przedmiot licencji, choć licencja ta nie została wpisana do rejestru.
W przedmiocie pytania drugiego
26      Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 32 ust. 3 rozporządzenia nr 6/2002 należy interpretować w ten sposób, że licencjobiorca może w ramach wszczętego przez siebie zgodnie z tym przepisem postępowania dotyczącego naruszenia wzoru wspólnotowego domagać się naprawienia szkody, którą sam poniósł.
27      Podczas gdy art. 32 ust. 4 rozporządzenia nr 6/2002 stanowi, że licencjobiorca, w celu uzyskania odszkodowania za poniesione szkody, może przystąpić do powództwa o naruszenie wniesionego przez właściciela prawa ze wzoru wspólnotowego, art. 32 ust. 3 tego rozporządzenia nie uściśla, czy licencjobiorca może domagać się naprawienia własnej szkody, gdy sam wytacza powództwo o naruszenie przewidziane w tym przepisie.
28      Jednakże te dwa przepisy ustanawiające system środków prawnych dostępnych licencjobiorcy wzoru wspólnotowego względem podmiotu dopuszczającego się naruszenia prawa do niego należy odczytywać łącznie. Przepisy te zezwalają licencjobiorcy na działanie albo w drodze wniesienia powództwa – poprzez wszczęcie postępowania o naruszenie za zgodą właściciela wzoru lub w przypadku licencji wyłącznej po wezwaniu tego właściciela, jeżeli właściciel prawa ze wzoru wspólnotowego sam nie wytoczy we właściwym terminie powództwa w sprawie naruszenia – albo w drodze interwencji, poprzez przystąpienie do powództwa o naruszenie wniesionego przez właściciela prawa ze wzoru. Ta ostatnia droga jest jedyną dostępną możliwością dla niewyłącznego licencjobiorcy, który nie uzyskał zgody właściciela wzoru na samodzielne działanie.
29      Jeśli licencjobiorca może domagać się naprawienia szkody, którą sam poniósł, poprzez przystąpienie do powództwa o naruszenie wniesionego przez właściciela prawa ze wzoru wspólnotowego, nic nie stoi na przeszkodzie, by mógł on również uczynić to, gdy sam wytacza powództwo o naruszenie za zgodą właściciela wzoru wspólnotowego lub, jeśli jest wyłącznym licencjobiorcą, bez tej zgody w razie bezczynności tego właściciela po wezwaniu go do wytoczenia powództwa.
30      Systemowi opisanemu w pkt 28 niniejszego wyroku brakowałoby zresztą spójności, gdyby licencjobiorca mógł bronić własnych interesów jedynie poprzez przyłączenie się do powództwa wniesionego przez właściciela wzoru wspólnotowego, podczas gdy może on wystąpić z powództwem za zgodą tego właściciela bądź nawet bez tej zgody w przypadku licencji wyłącznej, aby bronić ich wspólnych interesów.
31      Ponadto możliwość domagania się przez licencjobiorcę w ramach powództwa przewidzianego w art. 32 ust. 3 rozporządzenia nr 6/2002 naprawienia szkody, którą sam poniósł, jest zgodna z celem wymienionym w motywie 29 tego rozporządzenia, polegającym na umożliwieniu skutecznego egzekwowania praw wynikających ze wzoru wspólnotowego na całym terytorium Unii, a także z zamysłem tego przepisu i art. 32 ust. 4 wspomnianego rozporządzenia, którym jest udostępnienie licencjobiorcy środków proceduralnych, tak aby mógł on występować przeciwko naruszeniom i bronić w ten sposób wspomnianych praw, które zostały mu przyznane. Zakazanie mu stosownego działania w ramach tego powództwa uczyniłoby go całkowicie zależnym – łącznie z przypadkiem licencji wyłącznej – od właściciela wzoru wspólnotowego w odniesieniu do uzyskania naprawienia szkody, którą sam poniósł, i miałoby w razie bezczynności właściciela niekorzystne skutki dla wykonywania tychże praw. Tym samym taki zakaz byłby sprzeczny zarówno z celem rozporządzenia nr 6/2002, jak i z zamysłem art. 32 ust. 3 i 4 tego rozporządzenia.
32      W rezultacie na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż art. 32 ust. 3 rozporządzenia nr 6/2002 należy interpretować w ten sposób, że licencjobiorca może w ramach wszczętego przez siebie zgodnie z tym przepisem postępowania dotyczącego naruszenia wzoru wspólnotowego domagać się naprawienia szkody, którą sam poniósł.
W przedmiocie kosztów
33      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
1)      Artykuł 33 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych należy interpretować w ten sposób, że licencjobiorca może dochodzić roszczeń wynikających z naruszenia prawa do zarejestrowanego wzoru wspólnotowego stanowiącego przedmiot licencji, choć licencja ta nie została wpisana do rejestru wzorów wspólnotowych.
2)      Artykuł 32 ust. 3 rozporządzenia nr 6/2002 należy interpretować w ten sposób, że licencjobiorca może w ramach wszczętego przez siebie zgodnie z tym przepisem postępowania dotyczącego naruszenia wzoru wspólnotowego domagać się naprawienia szkody, którą sam poniósł.
Podpisy
* Język postępowania: niemiecki.
i Punkt 15 w niniejszym tekście był przedmiotem zmian o charakterze językowym, po pierwotnym umieszczeniu na stronie internetowej.