BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Chéad Dlísheomra)
12 Márta 2026 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Saoránacht an Aontais – An ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát – Treoir 2004/38/CE – Airteagal 7(3)(b) – Ceart cónaithe díorthaithe – Náisiúnach tríú tír colscartha ó shaoránach den Aontas nach raibh fostaithe ná féinfhostaithe a thuilleadh tráth thionscnamh na n‑imeachtaí colscartha – An coincheap ‘dífhostaíocht ainneonach arna taifeadadh go cuí tar éis a bheith fostaithe ar feadh níos mó ná bliain amháin’ – Tréimhse leanúnach amháin de bhliain – Duine a fuair sochar sóisialta – Cruthúnas – Ceart rochtana an iarratasóra ar chomhad sóisialta a iarchéile – Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Prionsabal an dea-riaracháin agus an ceart chun leigheas breithiúnach éifeachtach a fháil)
I gCás C‑477/24 [Deldwyn] (i),
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE ón gCúirt Achomhairc (Éire), trí bhreith an 28 Meitheamh 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 9 Iúil 2024, sna himeachtaí
An tAire Dlí agus Cirt
v
I.T.
tugann AN CHÚIRT (an Chéad Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: F. Biltgen (Rapóirtéir), Uachtarán Dlísheomra, I. Ziemele, A. Kumin, S. Gervasoni agus M. Bošnjak, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: R. Norkus,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        I.T., ag M. Conlon, SC, G. Keogh, BL agus I. Khan, Aturnae,
–        Éire, ag M. Browne, Príomh-Aturnae Stáit, agus S. Finnegan, A. Joyce agus R. O’Donnell, i gcáil Gníomhairí, le cúnamhó D. Conlon Smyth, AS, agus S.J. Hillery, BL,
–        Rialtas na Gearmáine, ag J. Möller agus N. Scheffel, i gcáil Gníomhairí,
–        an Coimisiún Eorpach, ag E. Montaguti agus J. Tomkin, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 25 Meán Fómhair 2025
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 7(3)(b) agus Airteagail 13 agus 14 de Threoir 2004/38/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir le ceart shaoránaigh an Aontais agus baill dá dteaghlaigh gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse i gcríoch na mBallstát, lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh. 1612/68 agus lena n‑aisghairtear Treoracha 64/221/CEE, 68/360/CEE, 72/194/CEE, 73/148/CEE, 75/34/CEE, 75/35/CEE, 90/364/CEE, 90/365/CEE agus 93/96/CEE (IO 2004 L 158, lch. 77, agus ceartúchán IO 2004 L 229, lch. 35), agus Airteagal 41 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’).
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir I. T. (‘an t‑iarratasóir’), náisiúnach tríú tír colscartha ó shaoránach den Aontas ar náisiúnach de Bhallstát seachas Éire é, agus an tAire Dlí agus Cirt (Éire) (‘an tAire’) maidir le cinneadh críochnaitheach an Aire lena ndiúltaítear don iarratasóir cárta cónaithe a choinneáil, rud a chuirfeadh ar a chumas cónaí in Éirinn ar feadh tréimhse éiginnte.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
An Chairt
3        De réir Airteagal 47 den Chairt, dar teideal ‘An ceart chun leigheas éifeachtach agus triail chóir a fháil’:
‘Tá ag gach duine a ndéantar a chearta nó a cearta agus a shaoirsí nó a saoirsí, arna ráthú le dlí an Aontais, a shárú, an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil os comhair binse i gcomhréir leis na coinníollacha atá leagtha síos san Airteagal seo.
Tá gach duine i dteideal éisteacht chóir phoiblí a fháil laistigh de thréimhse réasúnta ó bhinse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimh ré le dlí. Beidh an chaoi ag gach duine go ndéanfar é nó í a chomhairliú, a chosaint agus a ionadú.
[...]’
Treoir 2004/38
4        Foráiltear mar seo a leanas in aithris 11 de Threoir 2004/38:
‘Tugtar an ceart bunúsach agus pearsanta cónaithe i mBallstát eile go díreach do shaoránaigh an Aontais leis an gConradh agus níl sé ag brath ar nósanna imeachta riaracháin a bheith comhlíonta acu.’
[Aistriúcháin neamhoifigiúil]
5        Foráiltear le hAirteagal 7 den Treoir sin, dar teideal ‘Ceart cónaithe ar feadh níos mó ná 3 mhí’:
‘1.      ‘Beidh ceart cónaithe ag gach saoránach den Aontas ar chríoch Ballstáit eile ar feadh tréimhse níos faide ná 3 mhí más rud é:
(a)      go bhfuil sé ina oibrí nó ina dhuine féinfhostaithe sa Bhallstát óstach; nó
[...]
2.      Cuimseoidh an ceart cónaithe dá dtagraítear i mír 1 baill teaghlaigh nach náisiúnaigh de Bhallstát iad, a bhfuil saoránach den Aontas sa Bhallstát óstach á thionlacan acu nó atá ag bualadh leis, ar choinníoll go gcomhlíonann an saoránach sin den Aontas na coinníollacha dá dtagraítear i mír 1(a), (b) nó (c).
3.      Chun críocha mhír 1(a), coinneoidh saoránach den Aontas nach bhfuil fostaithe nó féinfhostaithe a thuilleadh stádas mar oibrí nó mar dhuine féinfhostaithe sna cásanna seo a leanas:
[...]
(b)      tá sé/sí i ndífhostaíocht ainneonach arna taifeadadh go cuí tar éis a bheith fostaithe ar feadh níos mó ná bliain amháin agus tá sé/sí cláraithe mar chuardaitheoir poist leis an oifig fostaíochta ábhartha;
(c)      tá sé/sí i ndífhostaíocht ainneonach arna taifeadadh go cuí tar éis conradh fostaíochta ar théarma seasta a mhair níos lú ná bliain nó tar éis a bheith i ndífhostaíocht ainneonach le linn na chéad 12 mhí agus tá sé/sí cláraithe mar chuardaitheoir poist leis an oifig fostaíochta ábhartha. Sa chás sin, coinneofar an stádas mar oibrí ar feadh tréimhse nach giorra ná 6 mhí;
(d)      má thugann siad faoi ghairmoiliúint. Mura bhfuil sé/sí dífhostaithe go hainneonach, beidh gá leis an oiliúint a bheith bainteach leis an bhfostaíocht roimhe sin chun a stádas mar oibrí a choinneáil.’
[Aistriúcháin neamhoifigiúil]
6        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 10 den Treoir sin, dar teideal ‘Eisiúint an chárta cónaithe’:
‘1.      Tabharfar fianaise ar cheart cónaithe ball teaghlaigh saoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh de Bhallstát iad trí dhoiciméad a eisiúint dar teideal “Cárta cónaithe baill teaghlaigh saoránaigh den Aontas” tráth nach déanaí ná 6 mhí ón dáta a ndéanann siad an t‑iarratas a thaisceadh. Eiseofar deimhniú iarratais don chárta cónaithe láithreach.
2.      Chun go n‑eiseofar an cárta cónaithe, iarrann na Ballstáit go dtaispeánfar na doiciméid seo a leanas:
(a)      pas bailí;
(b)      doiciméad a fhianaíonn go bhfuil gaol teaghlaigh nó comhpháirtíocht chláraithe ann;
(c)      an teastas cláraithe, nó, in éagmais córas cláraithe, aon chruthúnas eile go bhfuil saoránach an Aontais a bhfuil siad á thionlacan nó ag bualadh leis ag cónaí sa Bhallstát óstach;
(d)      sna cásanna dá dtagraítear in Airteagal 2(2)(c) agus (d), fianaise dhoiciméadach go gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos san fhoráil sin;
(e)      i gcásanna a thagann faoi Airteagal 3(2)(a), doiciméad arna eisiúint ag an údarás ábhartha sa tír thionscnaimh nó sa tír óna bhfuil siad ag teacht lena ndearbhaítear gur cleithiúnaithe nó baill teaghlaigh saoránaigh den Aontas iad, nó cruthúnas gur ann d’fhorais thromchúiseacha sláinte lena n‑éilítear go dian cúram pearsanta a bheith á dhéanamh ar an mball teaghlaigh ag an saoránach den Aontas;
(f)      i gcásanna a thagann faoi Airteagal 3(2)(b), cruthúnas gurb ann do chaidreamh marthanach le saoránach an Aontais.’
[Aistriúcháin neamhoifigiúil]
7        Foráiltear le hAirteagal 13(2) den Treoir sin dar teideal ‘An ceart cónaithe a bheith á choinneáil ag baill teaghlaigh i gcás colscaradh, neamhniú pósta nó foirceannadh páirtnéireachta cláraithe’:
‘Gan dochar don dara fomhír, ní bheidh i gceist leis an gcolscaradh... go gcaillfeadh baill teaghlaigh shaoránach an Aontais nach náisiúnaigh de Bhallstát iad a gceart cónaithe sna cásanna seo a leanas:
(a)      má mhair an pósadh nó an pháirtnéireacht chláraithe 3 bliana ar a laghad sular cuireadh tús leis na himeachtaí colscartha [...], lena n‑áirítear bliain amháin ar a laghad sa Bhallstát óstach [...]
[...]
Sula bhfaighfear an ceart chun buanchónaí, beidh ceart cónaithe na ndaoine lena mbaineann fós faoi réir an cheanglais go bhfuil siad in ann a léiriú gur oibrithe nó daoine féinfhostaithe iad nó go bhfuil acmhainní leordhóthanacha acu dóibh féin agus do bhaill a dteaghlaigh chun nach mbeidh siad ina n‑ualach ar chóras cúnaimh shóisialta an Bhallstáit óstaigh le linn a dtréimhse chónaithe agus go bhfuil árachas cuimsitheach breoiteachta acu sa Bhallstát óstach, nó gur baill teaghlaigh iad, atá bunaithe cheana i mBallstát óstach duine a chomhlíonann na ceanglais sin. Is mar a shainítear in Airteagal 8(4) a bheidh acmhainní leordhóthanacha.
Coimeádfaidh na baill teaghlaigh thuas a gceart cónaithe go heisiach ar bhonn pearsanta.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8        Foráiltear in Airteagal 14(2) agus (4) den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart cónaithe a choinneáil’:
‘2.      Beidh an ceart cónaithe dá bhforáiltear in Airteagail 7, 12 agus 13 ag saoránaigh an Aontais agus ag baill dá dteaghlaigh fad a chomhlíonann siad na coinníollacha a leagtar amach iontu.
I gcásanna sonracha ina bhfuil amhras réasúnach ann i dtaobh an gcomhlíonann saoránach den Aontas nó a bhaill teaghlaigh na coinníollacha a leagtar amach in Airteagail 7, 12 agus 13, féadfaidh na Ballstáit a fhíorú an gcomhlíontar na coinníollacha sin. Ní dhéanfar an fíorú sin go córasach.
[...]
4.      De mhaolú ar mhír 1 agus mhír 2 agus gan dochar d’fhorálacha Chaibidil VI, ní fhéadfar beart díbeartha in aon chás a ghlacadh i gcoinne shaoránaigh an Aontais nó bhaill a dteaghlaigh más rud é:
(a)      gur oibrithe nó daoine féinfhostaithe saoránaigh an Aontais, nó
(b)      gur tháinig saoránaigh den Aontas lena mbaineann isteach i gcríoch an Bhallstáit óstaigh chun fostaíocht a lorg. Sa chás sin, ní fhéadfaidh saoránaigh den Aontas agus baill a dteaghlaigh a dhíbirt chomh fada agus is féidir le saoránaigh den Aontas fianaise a sholáthar go bhfuil siad ag lorg fostaíochta i gcónaí agus go bhfuil fíorsheans ann go bhfostófar iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na hÉireann
9        Tá an reachtaíocht lena raibh Treoir 2004/38 le trasuí i ndlí na hÉireann le fáil i Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Saorghluaiseacht Daoine), 2015 (‘Rialacháin 2015’).
10      Bunaítear an ceart chun cónaí in Éirinn in Airteagal 6 den Rialachán 2015, ina sonraítear an méid seo a leanas i mír 3(a):
‘Féadfaidh saoránach den Aontas [...] cónaí sa Stát ar feadh tréimhse níos faide ná 3 mhí:
(i)      gur oibrí nó féinfhostaithe sa Stát é,
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
11      I gcomhréir le hAirteagal 6(3)(b) de Rialacháin 2015, féadfaidh ball teaghlaigh nach náisiúnach de Bhallstát é cónaí in Éirinn ar feadh tréimhse níos faide ná 3 mhí ar choinníoll go bhfuil an saoránach den Aontas lena mbaineann fostaithe nó féinfhostaithe sa Stát sin.
12      Foráiltear le Rialachán 6(3)(c) de Rialacháin 2015, go bunúsach, i gcás ina scoireann an duine lena mbaineann Rialachán 6(3)(a)(i) de bheith fostaithe nó san fhéinfhostaíocht lena mbaineann, go measfar go leanfaidh an fhoráil sin d’fheidhm a bheith aici maidir leis, lena n‑áirítear i gcás (i) ina bhfuil an duine sin i ndífhostaíocht ainneonach a taifeadadh go cuí tar éis dó a bheith fostaithe ar feadh níos mó ná bliain amháin agus cláraithe mar chuardaitheoir poist leis an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí nó (ii) ina bhfuil sé i ndífhostaíocht ainneonach a taifeadadh go cuí tar éis conradh fostaíochta ar théarma seasta níos lú ná bliain a chur i gcrích, nó tar éis dó teacht chun bheith dífhostaithe go hainneonach le linn na chéad bhliana, agus gur chláraigh sé mar chuardaitheoir poist leis an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí.
13      Foráiltear le hAirteagal 10(2) de Rialacháin 2015, dar teideal ‘Coimeád an chirt cónaithe ag baill teaghlaigh i gcás colscaradh, neamhniú pósta, neamhniú nó scaoileadh páirtnéireachta sibhialta’:
‘(a)      Faoi réir fhomhír (b), i gcás ina ndéantar pósadh nó páirtnéireacht shibhialta saoránaigh den Aontas a dhíscaoileadh nó a neamhniú agus, tráth an scaoilte nó an neamhnithe, de réir mar a bheidh, go raibh ceart cónaithe aige i gcríoch an Stáit de bhun an Rialacháin seo, féadfaidh ball teaghlaigh nach náisiúnach de Bhallstát é ceart cónaithe a choinneáil sa Stát ar bhonn aonair pearsanta.
(b)      Tá ceart cónaithe ag ball teaghlaigh dá dtagraítear i mír (a) faoi réir an tAire, nach mór a dheimhniú go –
(i)      gur mhair an pósadh nó an pháirtnéireacht shibhialta 3 bliana ar a laghad, lena n‑áirítear bliain amháin ar a laghad sa Stát, roimh thús na n‑imeachtaí scaoilte nó neamhnithe,
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tarchuirtear le haghaidh réamhrialú
14      Tháinig an t‑iarratasóir isteach in Éirinn i mí Dheireadh Fómhair 2002 ar víosa mic léinn. I mí Iúil 2009, in Éirinn, phós sé saoránach den Aontas nach náisiúnach den Bhallstát sin é, agus ina dhiaidh sin rinne sé roinnt iarratas ar chárta cónaithe ar bhonn Threoir 2004/38 agus Rialacháin 2015 ar an bhforas gurbh é céile saoránaigh den Aontas é. Diúltaíodh don chéad dá cheann de na hiarratais sin ar an bhforas, tráth an mheasúnaithe, nach raibh céile an iarratasóra fostaithe a thuilleadh ag an bhfostóir a sainaithníodh sna hiarratais sin. Glacadh leis an tríú hiarratas ar chárta cónaithe, a taisceadh i mí an Mhárta 2013, agus dá bhrí sin fuair an t‑iarratasóir cárta cónaithe ar feadh thréimhse 5 bliana, a bhí bailí go dtí mí Mheán Fómhair 2018.
15      Tionscnaíodh imeachtaí colscartha i mBallstát tionscnaimh shaoránach an Aontais i mí an Mheithimh 2014 agus fógraíodh colscaradh na lánúine ann i mí Iúil 2014. Ar dháta a dhíscaoilte, mhair an pósadh 5 bliana. Níor cúlghaireadh cárta cónaithe an iarratasóra mar thoradh ar an gcolscaradh sin. Lean an t‑iarratasóir de bheith ag obair, agus bhí a iarchéile, a lean de bheith ina cónaí in Éirinn, ag fáil liúntas cuardaitheora poist agus sochair linbh, de réir faisnéis a chuir an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí (‘RGFCS’) ar fáil.
16      I mí Lúnasa 2018, chuir an t‑iarratasóir iarratas isteach chun a cheart cónaithe a choinneáil ar bhonn pearsanta. Bhí an t‑iarratas sin bunaithe ar Airteagal 10(2) de Rialacháin 2015 lena bhforáiltear do cheart cónaithe díorthaithe a choinneáil i gcás colscaradh in imthosca áirithe inar mhair an pósadh 3 bliana nó níos mó agus ina bhfuil bliain amháin ar a laghad caite ag an lánúin in Éirinn. Bhí roinnt doiciméad ag gabháil leis an iarratas, lena n‑áirítear roinnt duillíní pá iarchéile an iarratasóra le haghaidh tréimhsí eadrannacha idir 2011 agus 2013, agus a thuairisceán cánach do 2010 agus 2012.
17      Diúltaíodh don iarratas le cinneadh ón Aire an 7 Deireadh Fómhair 2019 ar an bhforas, go háirithe, nár chuir an t‑iarratasóir fianaise ar fáil maidir le gníomhaíocht a iarchéile tráth a tionscnaíodh na himeachtaí colscartha, eadhon i mí an Mheithimh 2014, ós rud é go raibh a chearta díorthaithe ag brath ar an bhfíoras gur lean a iarchéile, saoránach de chuid an Aontais, dá chearta faoi Chonarthaí an Aontais a fheidhmiú in Éirinn an tráth sin. Cuireadh in iúl don iarratasóir freisin go ndearnadh an cinneadh sin i bhfianaise, inter alia, na faisnéise a bhí ar fáil ó RGFCS inar tugadh le fios, ón 13 Meán Fómhair 2013 go dtí an 23 Meán Fómhair 2017, nár fheidhmigh a iarchéile, ina cáil mar shaoránach den Aontas, na cearta sin trí fhostaíocht, trí fhéinfhostaíocht, trí thabhairt faoi oideachas, trí dhífhostaíocht ainneonach nó trí chruthúnas go raibh acmhainní leordhóthanacha aici i gcomhréir le Rialachán 6(3) de Rialacháin 2015. Chinn an tAire, a mhéid nár suíodh, tráth a tionscnaíodh na himeachtaí colscartha, go raibh cónaí iarchéile an iarratasóra in Éirinn i gcomhréir le Rialacháin 2015, nár cháiligh an t‑iarratasóir do cheart cónaithe a choinneáil faoi Airteagal 10(2) de Rialacháin 2015.
18      D’iarr an t‑iarratasóir athbhreithniú ar an gcinneadh sin agus, sa chomhthéacs sin, d’iarr sé cóip den fhaisnéis a sheol RGFCS chuig an Aire. Mar thaca lena iarratas ar athbhreithniú, d’áitigh an t‑iarratasóir nach raibh caidreamh leanúnach aige a thuilleadh lena iarchéile, saoránach den Aontas, ach gur iarr sé uirthi sonraí a thabhairt dó maidir lena gníomhaíochtaí in Éirinn le linn na dtréimhsí dá dtagraíonn an tAire, ag athdhearbhú go bhfuair sí sochair shóisialta le linn cuid den tréimhse lena mbaineann ar a laghad. Ós rud é nár thug iarchéile an iarratasóra freagra ar an iarraidh sin, chuir an t‑iarratasóir in iúl don Aire, i bhfianaise easpa chomhoibriú a iarchéile, nach raibh sé in ann an fhaisnéis uile agus na doiciméid uile a sholáthar chun a shuíomh go raibh cónaí rialta ar a iarchéile in Éirinn tráth thionscnamh na n‑imeachtaí colscartha agus gur fheidhmigh sí a cearta faoi Chonradh FAE. Sa mhéid sin, d’iarr an t‑iarratasóir ar an Aire an fhaisnéis arna tarchur ag RGFCS a nochtadh.
19      Diúltaíodh don iarratas sin ar athbhreithniú le cinneadh nua ón Aire, a tugadh i mí na Samhna 2021. Mar thaca leis an gcinneadh sin, chinn an tAire, tráth thionscnamh na n‑imeachtaí colscartha, nach raibh cearta a thugtar di le Conradh FAE á bhfeidhmiú ag an iarchéile, ós rud é nach raibh tréimhse 12 mhí oibre roimh a dífhostaíocht ainneonach ag an am sin. Sa chinneadh sin, thug an tAire dá aire, go háirithe, ar an gcéad dul síos, go raibh an t‑iarchéile fostaithe i bpoist éagsúla idir 2009 agus 2013 nuair a cuireadh iarratais ar cheart cónaithe isteach, ar an dara dul síos, go raibh liúntas cuardaitheora poist á fháil aici idir mí Mheán Fómhair 2013 agus mí Mheán Fómhair 2017; ar an tríú dul síos, nach raibh aon fhaisnéis sa chomhad maidir leis na himthosca as ar eascair imeacht iarchéile an iarratasóra óna fostaíocht roimhe sin, bíodh sé sin deonach nó ainneonach; ar an gceathrú dul síos, nach raibh aon rud sa chomhad a thabharfadh le fios go raibh sí fostaithe ar feadh níos mó ná bliain amháin nó go raibh sí ar théarma seasta níos lú ná bliain amháin sular chláraigh sí le RGFCS, ós rud é nár léiríodh i bhfaisnéis RGFCS sa chomhad ach go raibh sí fostaithe ar feadh 37 seachtaine is in 2013 agus 2 sheachtain in 2014, a bhí níos lú ná an tréimhse bliana a leagtar amach i Rialacháin 2015. Luadh an méid seo a leanas sa chinneadh sin freisin: ‘cé go n‑aithnítear go raibh íocaíochtaí sochair á bhfáil ag an saoránach den Aontas in 2014, níl an tAire faoi cheangal ag aon chinneadh ó [RGFCS], agus níl íocaíocht leanúnach sochar sóisialta le saoránach den Aontas cinntitheach d’fhonn an cheist a bhaineann le cearta faoi Chonarthaí an Aontais os comhair an Aire’.
20      Ós rud é gur sheas an Ard-Chúirt (Éire) le caingean an iarratasóra i gcoinne an chinnidh sin, rinne an tAire achomharc i gcoinne an bhreithiúnais sin os comhair na Cúirte Achomhairc (Éire), arb í an chúirt a rinne an tarchur í.
21      Os comhair na cúirte a rinne an tarchur, tagann an cheist chun cinn go bunúsach ar an gcéad dul síos, chun a chinneadh an ndearnadh ‘taifeadadh cuí’ ar dhífhostaíocht ainneonach iarchéile an iarratasóra, ar cheart don Aire a chur san áireamh gur dheonaigh RGFCS liúntas cuardaitheora poist don duine sin, ina dhiaidh sin, an bhfuil Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38 le léiriú sa chaoi go dtagraíonn na focail ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’ san fhoráil sin do thréimhse bliana leanúnach; agus, ar deireadh, ar cheart don Aire, i bhfianaise, go háirithe, fhorálacha Airteagal 41 den Chairt, an comhad iomlán a bhaineann lena iarchéile a chur ar fáil don iarratasóir.
22      Measann an chúirt a rinne an tarchur go n‑ardaíonn an chéad dá shaincheist ceisteanna maidir le léiriú Threoir 2004/38 nach bhfuil aon chásdlí de chuid na Cúirte Breithiúnais ann ina leith go fóill. Maidir leis an tríú pointe, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an bhfuil an ceart chun rochtain a fháil ar an gcomhad agus an ceart chun dea-riaracháin lena n‑éilítear, go háirithe, comhoibriú an riaracháin, arna léiriú ag an gCúirt, inter alia, i mbreithiúnais an 22 Samhain 2012, M. (C‑277/11, EU:C:2012:744), an 8 Bealtaine 2014, N. (C‑604/12, EU:C:2014:302), an 8 Bealtaine 2018, K. A. agus páirtithe eile (Athaontú teaghlaigh sa Bheilg) (C‑82/16, EU:C:2018:308), agus an 12 Iúil 2018, Banger (C‑89/17, EU:C:2018:570), ina bhunús leordhóthanach chun an t‑iarratas a rinne an t‑iarratasóir ar nochtadh an ábhair sa chomhad a bhaineann lena iarchéile a dheonú.
23      Sna himthosca sin, chinn an Chúirt Achomhairc bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt le haghaidh réamhrialú:
‘1.      (a)      An dtuigtear ón teilgean “bliain amháin” atá in [Airteagal] 7(3)(b) de Threoir [2004/38] nó an gceanglaítear leis gur tréimhse leanúnach amháin í an bhliain atá i gceist?
(b)      Má thugtar freagra diúltach ar (a), an bhfágtar an saoránach den Aontas Eorpach lasmuigh de raon feidhme Airteagal 7(3)(b) [den Treoir sin] más rud é gurbh ó thréimhse ceithre nó cúig bliana a cruinníodh nó a cuireadh le chéile na tréimhsí fostaíochta as a ndéantar an bhliain úd sin?
2.      An bhfuil an saoránach den Aontas Eorpach “i ndífhostaíocht ainneonach arna taifeadadh go cuí” sa Stát de réir bhrí Airteagal 7(3)(b) de [Threoir 2004/34] más rud é go raibh sé ag fáil Liúntas Cuardaitheora Poist ó [RGFCS] in Éirinn?
3.      An gceanglaítear ar an [bhfreagróir ag an gcéadchéim] – leis an bprionsabal ginearálta de dhlí an Aontais atá ina léiriú ar a bhfuil in Airteagal 41 den [Chairt] nó, mar mhalairt air sin, leis an Treoir arna léiriú i bhfianaise an phrionsabail ghinearálta úd – a chomhad a chur ar fáil don [iarratasóir ag an gcéadchéim] (i bhfoirm folaithe, dá mba ghá), cibé acu:
(a)      roimh chinneadh a dhéanamh maidir le cearta/cárta cónaithe de bhun Airteagal 14 den Treoir maidir le hAirteagal 13 agus/nó Airteagal 7(3) den Treoir; agus/nó
(b)      nuair is mian leis an iarratasóir [ag an gcéadchéim] agóid a dhéanamh i gcoinne cinneadh dá leithéid le hathbhreithniú breithiúnach?’
Na ceisteanna le haghaidh réamhrialú
An chéad cheist
24      Lena céad cheist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38 a léiriú sa chaoi go dtagraíonn an teilgean ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’ san fhoráil sin do thréimhse leanúnach amháin de níos mó ná bliain amháin de ghníomhaíocht fostaíochta nó féinfhostaíochta nó do thréimhse níos mó ná bliain amháin a d’fhéadfadh a bheith comhdhéanta de roinnt tréimhsí níos giorra de ghníomhaíocht den sórt sin, arna gcarnadh thar roinnt blianta.
25      I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, de réir Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38, go gcoinneoidh saoránach den Aontas nach bhfuil fostaithe nó féinfhostaithe a thuilleadh an stádas mar oibrí nó duine féinfhostaithe má tá sé i ndífhostaíocht ainneonach arna taifeadadh go cuí tar éis dó a bheith fostaithe ar feadh níos mó ná bliain amháin agus má chláraigh sé mar chuardaitheoir poist leis an oifig fostaíochta inniúil.
26      Ní dhéantar aon tagairt shainráite san fhoráil sin do dhlíthe na mBallstát chun brí agus raon feidhme an teilgin ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’ a chinneadh. Thairis sin, níl aon sainmhíniú ar an teilgean sin i dTreoir 2004/38. Sna himthosca sin, leanann sé ó na ceanglais atá le cur i bhfeidhm dlí an Aontais go haonfhoirmeach agus ó phrionsabal an chomhionannais nach mór an fhoráil sin a léiriú go huathrialach agus aonfhoirmeach ar fud an Aontais, agus ní hamháin a gnáthbhrí á cur san áireamh, ach freisin an comhthéacs ina bhfuil sí agus na cuspóirí a shaothraítear leis na rialacha ar cuid díobh í (breithiúnas an 15 Meán Fómhair 2022, an tAire Dlí agus Cirt (Tríú tír col ceathrair saoránaigh den Aontas), C‑22/21, EU:C:2022:683, mír 19 agus an cásdlí dá dtagraítear).
27      Sa chéad áit, maidir le foclaíocht Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38, ní mór a thabhairt faoi deara, de réir a gnáthbhrí sa ghnáthchaint, go dtagraíonn an teilgean ‘bliain amháin’ do thréimhse 12 mhí nach gá gurb ionann í agus bliain féilire, agus atá bunaithe ar ré imrothlú an domhain timpeall na gréine. Mar sin féin, ní leanann sé ó fhoclaíocht na forála sin ná ó fhoclaíocht fhorálacha eile Threoir 2004/38 gur cheart go dtagródh an tréimhse ‘bliain amháin’ sin do 12 mhí as a chéile nó gur cheart í a bheith leanúnach.
28      Mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 27 dá Thuairim, a mhéid is nach bhfuil soiléiriú breise i bhfoclaíocht Threoir 2004/38 maidir leis an méid atá le tuiscint ón teilgean ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’, is gá, sa dara háit, léiriú comhthéacsúil a thabhairt ar an teilgean.
29      I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, de réir chásdlí na Cúirte, go ráthaítear le hAirteagal 7(3) de Threoir 2004/38 go gcoinneoidh saoránaigh uile an Aontais atá i staid neamhghníomhaíochta sealadaí a stádas mar oibrí agus, dá bhrí sin, a gceart chun cónaí sa Bhallstát óstach, lena mbunaítear grádú freisin maidir leis na coinníollacha chun an stádas sin a choinneáil, trí thagairt, ar an gcéad dul síos, don chúis nach bhfuil an saoránach in ann obair a dhéanamh, sa chás seo ag brath ar cé acu atá nó nach bhfuil sé in ann obair a dhéanamh mar gheall ar bhreoiteacht nó tionóisc, dífhostaíocht ainneonach nó gairmoiliúint, agus, ar an dara dul síos, fad tosaigh a thréimhse ghníomhaíochta sa Bhallstát óstach, is é sin, ag brath ar cé acu atá nó nach bhfuil sé níos faide nó níos giorra ná bliain amháin (breithiúnas an 11 Aibreán 2019, Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, mír 43).
30      Dá bhrí sin, coinníonn saoránach den Aontas a chuaigh i mbun gníomhaíochta i gcáil fostaithe nó féinfhostaithe sa Bhallstát óstach a stádas mar oibrí ar feadh tréimhse éiginnte más rud é, ar an gcéad dul síos, nach bhfuil sé in ann, go sealadach, obair a dhéanamh mar thoradh ar bhreoiteacht nó ar thionóisc i gcomhréir le hAirteagal 7(3)(a) de Threoir 2004/38, ar an dara dul síos, gur oibrigh sé i gcáil fostaithe nó féinfhostaithe sa Bhallstát óstach ar feadh níos mó ná bliain amháin sular tháinig sé chun bheith dífhostaithe go hainneonach i gcomhréir le hAirteagal 7(3)(b) den Treoir sin, nó, ar an tríú dul síos go bhfuil sé tar éis dul faoi ghairmoiliúint, i gcomhréir le hAirteagal 7(3)(d) den Treoir sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Aibreán 2019, Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, mír 44).
31      Os a choinne sin, ní choinníonn saoránach den Aontas a bhí ag gabháil do ghníomhaíocht i gcáil fostaithe nó féinfhostaithe sa Bhallstát óstach ar feadh tréimhse níos lú ná bliain amháin a stádas mar oibrí ach ar feadh tréimhse ama a fhéadfaidh an Ballstát sin a chinneadh, ar choinníoll nach lú ná 6 mhí í i gcomhréir le hAirteagal 7(3)(c) de Threoir 2004/38 (breithiúnas an 11 Aibreán 2019, Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, mír 45).
32      Eascraíonn an cinneadh dá dtagraítear i mír 29 den bhreithiúnas seo, ar dá réir a dhéantar an grádú sna coinníollacha maidir le stádas mar oibrí a ráthaítear do shaoránach den Aontas a choinneáil, a bhunaítear le hAirteagal 7(3) de Threoir 2004/38, de réir ‘fhad tosaigh’ na tréimhse gníomhaíochta sa Bhallstát óstach, go háirithe ós rud é go dtagraíonn mír (b) den fhoráil sin d’fhostaíocht ina raibh saoránach an Aontais fostaithe ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’ agus go dtagraíonn mír (c) do chonarthaí fostaíochta ar théarma socraithe ‘níos lú ná bliain amháin’ nó don chás ina bhfuil saoránach den sórt sin dífhostaithe go hainneonach le linn na ‘chéad 12 mhí’ dá fhostaíocht nó féinfhostaíocht sa Bhallstát óstach.
33      Tacaíonn an tagairt sin don ‘chéad 12 mhí’ le léiriú ar Airteagal 7(3) de Threoir 2004/38 nach mór do na tréimhsí fostaíochta nó gníomhaíochta dá dtagraítear ann a bheith ina dtréimhsí leanúnacha aonair fostaíochta nó féinfhostaíochta, agus mar thoradh air sin nach féidir an tréimhse ‘níos mó ná bliain amháin’ dá dtagraítear i mír (b) den fhoráil sin a bheith comhdhéanta de roinnt tréimhsí gníomhaíochta níos giorra, arna gcarnadh thar roinnt blianta.
34      Ní mór a lua freisin go bhfuil an léiriú sin comhsheasmhach freisin le cásdlí na Cúirte, ar dá réir a chumhdaítear leis an dara cás dá bhforáiltear in Airteagal 7(3)(c) de Threoir 2004/38 gach cás inar ceanglaíodh ar oibrí, ar chúiseanna nach raibh neart aige orthu, scor dá ghníomhaíocht sa Bhallstát óstach ‘roimh dhul in éag bliana’, gan beann ar chineál na gníomhaíochta a rinneadh agus ar chineál an chonartha fostaíochta a tugadh i gcrích chun na críche sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Aibreán 2019, Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, mír 48). Is gá go dtagraíonn an teilgean ‘roimh dhul in éag bliana’ do thréimhse 12 mhí as a chéile agus leanúnach.
35      Sa tríú háit, maidir leis na cuspóirí a shaothraítear le Treoir 2004/38, ba cheart a thabhairt faoi deara gurb é príomhchuspóir na Treorach sin ceart saorghluaiseachta agus cónaithe shaoránaigh uile an Aontais a neartú agus, thairis sin, gurb é an cuspóir a shaothraítear go sonrach le hAirteagal 7(3), ná ceart cónaithe daoine a scoir dá ngníomhaíocht ghairme a chosaint, trí stádas an oibrí a choinneáil, mar gheall ar easpa oibre de bharr imthosca nach bhfuil neart acu orthu a choimirciú (féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Aibreán 2019, Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, mír 49 agus an cásdlí dá dtagraítear).
36      Ní mór a lua freisin go bhfuil sé beartaithe freisin le Treoir 2004/38 cothromaíocht chóir a bhaint amach idir saorghluaiseacht shaoránaigh an Aontais a chosaint, ar thaobh amháin, agus a áirithiú nach mbeadh ualach míréasúnta ar chórais slándála sóisialta an Bhallstáit óstaigh, ar an taobh eile (féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Aibreán 2019, Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, mír 50).
37      Ní mór a mheas, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara, go bunúsach, i míreanna 32 agus 33 dá Thuairim, gurb ionann léiriú a dhéanamh ar an teilgean ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’ sa chiall nach dtagraíonn sé do thréimhse leanúnach amháin, ach do thréimhse bliana san iomlán a d’fhéadfadh a bheith comhdhéanta de thréimhsí éagsúla, arna gcarnadh thar roinnt blianta, d’fhostaíocht nó féinfhostaíocht níos lú ná bliain amháin, agus amhras a chaitheamh ar ghrádú na gcoinníollacha maidir le stádas oibrí a choinneáil a leagtar síos in Airteagal 7(3) de Threoir 2004/38, dá dtagraítear i mír 29 den bhreithiúnas seo, agus, thairis sin, go gcaitheann sé amhras ar an gcothromaíocht dá dtagraítear i mír 36 den bhreithiúnas seo.
38      Go háirithe, d’fhéadfadh an léiriú sin, mar a chuireann an tAbhcóide Ginearálta in iúl i mír 33 dá Thuairim, a bheith ar neamhréir leis an idirdhealú a dhéantar i míreanna (b) agus (c) d’Airteagal 7(3) de Threoir 2004/38 maidir leis an tréimhse ina gcoinníonn oibrí fostaithe nó féinfhostaithe stádas den sórt sin, is é sin, ag brath ar thréimhse thosaigh a ghníomhaíochta sa Bhallstát óstach a bheith níos faide nó níos giorra ná bliain amháin.
39      Dá bhrí sin, ní mór teacht ar an gconclúid nach mór an teilgean ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’ in Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38 a léiriú sa chaoi go dtagraíonn sé do thréimhse leanúnach fostaíochta nó féinfhostaíochta de níos mó ná bliain amháin.
40      Thairis sin, ní chuireann an léiriú sin cosc ar dhaoine ar cuireadh isteach ar a ngníomhaíocht fostaíochta nó féinfhostaíochta sa Bhallstát óstach go hainneonach roimh dhul in éag na tréimhse tosaigh bliana tairbhe a bhaint as an gcosaint a eascraíonn as a stádas mar oibrí a choinneáil, ós rud é, mura féidir iad a chumhdach le forálacha Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38, go mbeidh siad in ann tairbhe a bhaint as forálacha Airteagal 7(3)(c) den Treoir sin ar choinníoll go bhfuil siad i gceann de na cásanna dá dtagraítear i mír 34 den bhreithiúnas seo.
41      I ndáil leis sin, ní mór a lua gur chinn an Chúirt cheana féin go bhfuil an critéar dá dtagraítear, go háirithe, in Airteagal 7(3)(c) de Threoir 2004/38, lena gcuirtear ar chumas na ndaoine lena mbaineann a bheith ar an eolas, gan aon débhríocht, faoina gcearta agus faoina n‑oibleagáidí, de chineál, dá bhrí sin, a áirithíonn ardleibhéal deimhneachta dlíthiúla agus trédhearcachta i gcomhthéacs dheonú na sochar cúnaimh shóisialta faoin scéim árachais bhunúsaigh, agus prionsabal na comhréireachta á chomhlíonadh ag an am céanna (breithiúnas an 15 Meán Fómhair 2015, Alimanovic, C‑67/14, EU:C:2015:597, mír 61).
42      I bhfianaise na mbreithnithe roimhe seo, is é an freagra ar an gcéad cheist nach mór Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38 a léiriú sa chaoi go dtagraíonn an teilgean ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’ san fhoráil sin do thréimhse leanúnach amháin fostaíochta nó féinfhostaíochta de níos mó ná bliain amháin.
An dara ceist
43      Lena dara ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38 a léiriú sa chaoi nach mór an fíoras go bhfaigheann saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i gcríoch Bhallstáit seachas an Ballstát ar náisiúnach de é liúntas dífhostaíochta atá iníoctha ag an mBallstát sin a aithint mar chruthúnas, ag údarás an Bhallstáit sin atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint, go bhfuil an saoránach sin den Aontas i ndífhostaíocht ainneonach ‘arna taifeadadh go cuí’ de réir bhrí na forála sin.
44      Mar réamhphointe, ba cheart a thabhairt faoi deara gur léir ón iarraidh ar réamhrialú go bhfuil ceisteanna na cúirte a rinne an tarchur teoranta don cheist an leor an fíoras go bhfaigheann saoránach den sórt sin den Aontas liúntas dífhostaíochta atá iníoctha ag an údarás náisiúnta inniúil chun a mheas go bhfuil cineál ainneonach na dífhostaíochta ‘arna taifeadadh go cuí’, de réir bhrí na forála sin, agus nach mbaineann sé leis an dá choinníoll charnacha eile a leagtar síos san fhoráil sin, eadhon, ar an gcéad dul síos, go raibh sé fostaithe ar feadh níos mó ná bliain amháin agus, ar an dara dul síos, gur chláraigh sé mar chuardaitheoir poist leis an oifig fostaíochta inniúil.
45      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 50 dá Thuairim, nach sainmhínítear le Treoir 2004/38 an teilgean ‘arna taifeadadh go cuí’, ná nach bhfuil aon fhoráil inti maidir leis na critéir nó na rialacha mionsonraithe ar dá réir ba cheart ‘arna taifeadadh go cuí’ go bhfuil duine dífhostaithe go hainneonach. In éagmais rialacha an Aontais maidir leis an ábhar agus i gcomhréir le prionsabal neamhspleáchais nós imeachta, is faoi dhlíchóras náisiúnta gach Ballstáit atá sé na rialacha a bhaineann leis na critéir agus na rialacha mionsonraithe sin a leagan síos, ar choinníoll nach lú fabhar na rialacha sin ná na rialacha lena rialaítear cásanna intíre comhchosúla (prionsabal na coibhéise) agus nach bhfágann siad go bhfuil sé ródheacair nó dodhéanta sa chleachtas na cearta a thugtar le dlí an Aontais a fheidhmiú (prionsabal na héifeachtachta) (féach, chuige sin, breithiúnas an 27 Meitheamh 2018, Diallo, C‑246/17, EU:C:2018:499, míreanna 45 agus 59 agus an cásdlí dá dtagraítear).
46      Ar an dara dul síos, is é is cuspóir do Threoir 2004/38, mar is léir ó aithrisí 1 go 4, ná feidhmiú an chirt phríomhúil agus aonair chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát a éascú, a thugtar go díreach do shaoránaigh an Aontais le hAirteagal 21(1) CFAE, agus is é ceann de chuspóirí na Treorach sin an ceart sin a neartú (breithiúnas an 11 Aibreán 2019, Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, mír 23 agus an cásdlí dá dtagraítear). Tá sé mar chuspóir aici freisin, mar is léir ón gcásdlí dá dtagraítear i mír 36 den bhreithiúnas seo, cothromaíocht chóir a bhaint amach idir saorghluaiseacht shaoránaigh an Aontais a chosaint agus a áirithiú nach mbeidh ualach míréasúnta ar chórais slándála sóisialta an Bhallstáit óstaigh.
47      Os a choinne sin, is léir ó bhrollach agus ó fhorálacha Threoir 2004/38 araon a léamh nach bhfuil sé d’aidhm ag an treoir sin comhchuibhiú a dhéanamh ar dheonú liúntas dífhostaíochta, ar na rialacha mionsonraithe maidir le leithdháileadh na liúntas sin ná ar na critéir ar dá réir nach mór a mheas go bhfuil dífhostaíocht saoránaigh den Aontas ainneonach. I gcás den sórt sin, is gá a fháil amach an ndéanann an reachtaíocht náisiúnta lena mbaineann neamhaird ar chuspóirí Threoir 2004/38 nó an mbaineann sí éifeachtacht d’fhorálacha na Treorach sin.
48      Sa chás seo, d’ainneoin, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i míreanna 52 agus 53 dá Thuairim, nach féidir a fháil amach go beacht ón iarraidh ar réamhrialú na critéir ar dá réir a chuireann an comhlacht náisiúnta atá inniúil chun na liúntais dífhostaíochta atá i gceist sna príomhimeachtaí a dheonú, eadhon an liúntas cuardaitheora poist, i bhfeidhm chun an liúntas sin a dheonú, is leor a thabhairt faoi deara gur chuir Éire in iúl ina barúlacha, mar a chuir an tAire os comhair na hArd-Chúirte, faoi na forálacha náisiúnta is infheidhme, nach bhfuil sé d’oibleagáid ar RGFCS, arb é an comhlacht náisiúnta atá inniúil chun an liúntas cuardaitheora poist sin a dheonú, na cúiseanna ar fhág duine dífhostaithe a fhostaíocht a fhiosrú, agus, dá bhrí sin, nach gceanglaítear uirthi scrúdú a dhéanamh an bhfuil nó nach bhfuil an dífhostaíocht sin ‘ainneonach’.
49      Más amhlaidh an cás, ar faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a fháil amach, nach bhfuil sé d’oibleagáid ar RGFCS na cúiseanna a bhfuil duine dífhostaithe a fhiosrú agus gur féidir leis liúntas cuardaitheora poist a dheonú gan a shuíomh go bhfuil an dífhostaíocht sin ‘ainneonach’ de réir bhrí Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38, níor mhór teacht ar an gconclúid nach bhfuil deonú an liúntais cuardaitheora poist sin nasctha go hiomlán le cineál ainneonach nó deonach dhífhostaíocht an duine lena mbaineann agus nach féidir leis a bheith ina chruthúnas in aon chás ar chineál ainneonach nó deonach chailleadh fhostaíocht an duine sin. I gcás den sórt sin, is léir nach féidir le mainneachtain an údaráis náisiúnta atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint an cinneadh maidir leis an liúntas lena mbaineann a dheonú a chur san áireamh mar chruthúnas go bhfuil an duine sin i ndífhostaíocht ainneonach ‘arna taifeadadh go cuí’, de réir bhrí na forála sin, amhras a chaitheamh ar chuspóirí Threoir 2004/38 ná ar éifeachtacht a forálacha.
50      Os a choinne sin, dá gcinnfeadh an chúirt a rinne an tarchur, tar éis na seiceálacha a cheanglaítear uirthi a dhéanamh, go gcuireann an comhlacht náisiúnta atá inniúil ar liúntas cuardaitheora poist a dheonú de choinníoll le deonú an liúntais sin go mbeadh na daoine sin i ‘ndífhostaíocht ainneonach’, de réir bhrí Airteagal 7(3) de Threoir 2004/38, eadhon, go bhfuil deireadh tagtha le gníomhaíocht na ndaoine lena mbaineann mar dhaoine fostaithe nó féinfhostaithe ar chúiseanna nach bhfuil neart acu orthu (féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Aibreán 2019, Tarola, C-483/17, EU:C:2019:309, míreanna 46 go 49 agus an cásdlí dá dtagraítear), agus go bhfíoraíonn an comhlacht sin go hiarbhír nach raibh neart ag na daoine sin ar na cúiseanna nó na himthosca sin, bheadh ar an údarás náisiúnta atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint an cinneadh lena ndeonaítear liúntas cuardaitheora poist a chur san áireamh mar fhianaise, ar a laghad, go bhfuil an duine lena mbaineann i ndífhostaíocht ainneonach ‘arna taifeadadh go cuí’ de réir bhrí na forála sin.
51      Dá bhrí sin, agus in éagmais faisnéis níos beaichte ón gcúirt a rinne an tarchur lena fháil amach an gceanglaítear nó nach gceanglaítear ar an údarás náisiúnta atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint, i gcomhréir leis na forálacha náisiúnta ábhartha, aird chuí a thabhairt ar an gcinneadh lena ndeonaítear liúntas cuardaitheora poist mar fhianaise go bhfuil an duine lena mbaineann i ndífhostaíocht ainneonach ‘arna taifeadadh go cuí’, is faoin gcúirt a rinne an tarchur, a bhfuil dlínse aici amháin an dlí náisiúnta a léiriú agus a chur i bhfeidhm, a fhíorú an gcomhlíonann cur i bhfeidhm na bhforálacha náisiúnta sin prionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta de dhlí an Aontais agus, dá bhrí sin, nach gcaitear amhras ar chuspóir Threoir 2004/38 ná ar éifeachtacht a forálacha.
52      I bhfianaise na mbreithnithe thuas, is é an freagra ar an dara ceist ná nach mór Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38 a léiriú sa chaoi nach bhfuil an fíoras go bhfuil saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i gcríoch Bhallstáit seachas an Ballstát ar náisiúnach de é ag fáil liúntas dífhostaíochta ón mBallstát sin, dá réir sin, le haithint ag údarás an Bhallstáit sin atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint mar chruthúnas leordhóthanach go bhfuil an duine sin i ndífhostaíocht ainneonach ‘arna taifeadadh go cuí’ de réir bhrí na forála sin.
An tríú ceist
53      Lena tríú ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Treoir 2004/38, arna léamh i bhfianaise phrionsabal ginearálta an dea-riaracháin, a léiriú sa chaoi go bhfuil sé d’oibleagáid ar an údarás náisiúnta atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint a chomhad a chur in iúl d’iarratasóir ar náisiúnach tríú tír é, i bhfoirm atá folaithe go cuí i gcás inarb iomchuí, sula ndéanfaidh sé cinneadh maidir lena cheart cónaithe nó cárta cónaithe a choinneáil de bhun Airteagal 14 den Treoir sin, arna léamh i gcomhar le hAirteagail 7 agus 13, nó ag céim an nós imeachta um athbhreithniú breithiúnach ar an gcinneadh sin amháin, i gcás ina bhfuil faisnéis sna doiciméid sa chomhad atá i gceist, ar bhraith an t‑údarás náisiúnta inniúil orthu agus an cárta cónaithe á dhiúltú aige agus arna iarraidh ag an náisiúnach tríú tír sin, a bhaineann, inter alia, le tréimhsí fostaíochta a iarchéile, saoránach den Aontas, agus gur dhiúltaigh an t‑iarchéile an fhaisnéis sin a sholáthar don náisiúnach tríú tír sin tar éis dó an méid sin a iarraidh uirthi.
54      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, sa chéad áit, go bhforáiltear le Treoir 2004/38, go háirithe Airteagal 7 a bhaineann leis an gceart cónaithe ar feadh níos mó ná 3 mhí, Airteagal 10 a bhaineann le cártaí cónaithe a eisiúint, Airteagal 13 a bhaineann leis an gceart cónaithe a choinneáil ag baill teaghlaigh i gcás colscaradh, neamhniú pósta nó foirceannadh páirtnéireachta cláraithe, agus Airteagal 14 a bhaineann leis an gceart cónaithe a choinneáil, lena bhforáiltear, go bunúsach, gur faoi iarratasóirí atá sé an fhaisnéis is gá a sholáthar chun a shuí go gcomhlíonann siad na coinníollacha chun tairbhe a bhaint as na cearta a aithnítear leis na hAirteagail sin agus nach bhforchuirtear leis oibleagáid shainráite ar na húdaráis náisiúnta faisnéis a sholáthar d’iarratasóirí atá ag na húdaráis sin cheana féin agus a d’fhéadfadh a bheith ag teastáil ó iarratasóirí chun a léiriú go gcomhlíonann siad na coinníollacha sin.
55      Ní mór a mheas, dá bhrí sin, nach bhforáiltear go sainráite i dTreoir 2004/38 ‘d’oibleagáid chomhair’ ó údaráis na mBallstát ag an gcéim a chinntear na gnéithe ábhartha d’iarratas ar chead cónaithe agus, dá bhrí sin, go bhfuil sí éagsúil ina leith sin ó threoir amhail Treoir 2004/83/CE ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir le caighdeáin íosta do cháiliú agus do stádas náisiúnach tríú tír nó daoine gan stát mar dhídeanaithe nó mar dhaoine a bhfuil cosaint idirnáisiúnta ar shlí eile de dhíth orthu agus maidir le hinneachar na cosanta a thugtar (IO 2004 L 304, lch. 12, agus ceartúchán IO 2005 L 204, lch. 24), lena bhforáiltear ‘d’oibleagáid chomhair’ den sórt sin comhoibriú in Airteagal 4(1) (féach, chuige sin, breithiúnas an 29 Meitheamh 2023, International Protection Appeals Tribunal agus páirtithe eile (Ionsaí sa Phacastáin), C‑756/21, EU:C:2023:523, mír 48).
56      Ba cheart a mheabhrú, sa dara háit, go n‑áirítear le hAirteagal 41 den Chairt, lena gcumhdaítear an ceart chun dea-riaracháin agus lena bhforáiltear, i mír 2, go n‑áirítear leis an gceart sin, inter alia, ceart gach duine chun éisteacht a fháil, sula nglactar aon bheart aonair a dhéanfadh dochar dó (mír (a)); ceart gach duine rochtain a fháil ar a chomhad, agus leasanna dlisteanacha rúndachta agus rúndachta gairmiúla agus gnó á n‑urramú (mír (b)); agus oibleagáid an riaracháin cúiseanna a thabhairt lena chinntí (mír (c)) dírithe ní ar na Ballstáit amháin ach ar institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais amháin (féach, chuige sin, breithiúnas an 5 Samhain 2014, Mukarubega, C‑166/13, EU:C:2014:2336, mír 44 agus an cásdlí dá dtagraítear).
57      Dá bhrí sin, ní féidir le hiarratasóir ar chead cónaithe ceart chun éisteacht a fháil a dhíorthú go díreach ó Airteagal 41(2)(a) agus (b) den Chairt i ngach nós imeachta a bhaineann lena iarratas nó ceart rochtana ar an gcomhad i gcomhthéacs nós imeachta náisiúnta (féach, chuige sin, breithiúnais an 17 Iúil 2014, YS agus páirtithe eile, C‑141/12 agus C‑372/12, EU:C:2014:2081, mír 67, agus an 5 Samhain 2014, Mukarubega, C‑166/13, EU:C:2014:2336, mír 44).
58      Os a choinne sin, léiríonn an ceart chun dea-riaracháin a chumhdaítear in Airteagal 41 den Chairt prionsabal ginearálta de dhlí an Aontais a bhfuil sé beartaithe feidhm a bheith aige maidir leis na Ballstáit agus an dlí sin á chur chun feidhme acu (féach breithiúnas an 13 Iúil 2023, Azienda Ospedale-Università di Padova, C‑765/21, EU:C:2023:566, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
59      Ní mór a lua freisin, ar an gcéad dul síos, gurb é an ceart chun rochtain a fháil ar an gcomhad, go háirithe, an comhthoradh is gá chun cearta na cosanta a fheidhmiú go héifeachtach (breithiúnas an 13 Meán Fómhair 2018, UBS Europe agus páirtithe eile, C‑358/16, EU:C:2018:715, mír 61 agus an cásdlí dá dtagraítear), agus, nuair a dhéanann údaráis na mBallstát bearta a thagann faoi raon feidhme dhlí an Aontais, go bhfuil siad faoi réir na hoibleagáide cearta cosanta atá ag seolaithe na gcinntí a dhéanann difear suntasach do leasanna na seolaithe a urramú (féach, chuige sin, breithiúnas an 5 Samhain 2014, Mukarubega, C‑166/13, EU:C:2014:2336, mír 50 agus an cásdlí dá dtagraítear).
60      Ar an dara dul síos, i gcomhthéacs imeachtaí breithiúnacha, ciallaíonn urraim do chearta na cosanta a ráthaítear in Airteagal 47 den Chairt nach mór don iarratasóir a bheith in ann ní hamháin na cúiseanna ar a bhfuil an cinneadh a rinneadh ina leith bunaithe a fháil amach, ach rochtain a bheith aige freisin ar an ábhar go léir sa chomhad ar a bhfuil an cinneadh sin bunaithe ag an údarás, chun bheith in ann seasamh a ghlacadh go héifeachtach maidir leis an ábhar sin (breithiúnas an 25 Aibreán 2024, NW agus PQ (Faisnéis rúnaicmithe), C‑420/22 agus C‑528/22, EU:C:2024:344, mír 92 agus an cásdlí dá dtagraítear).
61      Sa chás seo, is léir ón iarraidh ar réamhrialú gur glacadh an cinneadh atá i gceist sna príomhimeachtaí de bhun Rialacháin 2015, lenar trasuíodh Treoir 2004/38 i ndlí na hÉireann. Ós rud é go gcuirtear dlí an Aontais chun feidhme le Rialacháin 2015, tá na ceanglais a eascraíonn as an gceart chun cosaint bhreithiúnach éifeachtach a fháil, as cearta na cosanta agus as an gceart chun dea-riaracháin, lena n‑áirítear an ceart chun rochtain a fháil ar an gcomhad, mar a ráthaítear i ndlí an Aontais, infheidhme maidir leis an gcás sna príomhimeachtaí.
62      Ní mór a lua freisin gurb é is príomhthréith don staid atá i gceist sna príomhimeachtaí, ar an gcéad dul síos, go bhfuil an t‑iarratasóir ag iarraidh ceart cónaithe díorthaithe a fháil ar bhonn faisnéis nach bhfuil ina sheilbh aige, de bharr go mbaineann sé le duine eile, eadhon a iarchéile, nár thug rochtain dó, agus, ar an dara dul síos, go bhfuil na sonraí sin ag na húdaráis náisiúnta atá inniúil chun cárta cónaithe a eisiúint don iarratasóir cheana féin agus gur bhraith siad orthu chun diúltú cárta cónaithe an iarratasóra a athnuachan.
63      Cé gur cosúil, mar a mheasann an chúirt a rinne an tarchur, nach bhfuil aon bhealach eile ann don iarratasóir chun an fhaisnéis sin a fháil ná rochtain ar a chomhad a iarraidh, ní mór a mheas go gcaitheann rialacha nós imeachta náisiúnta lena gcuirtear an t‑iarratasóir de facto i gcás nach féidir leis a shuíomh, tráth a tionscnaíodh imeachtaí colscartha, gur chomhlíon a iarchéile na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38 agus, dá bhrí sin, go bhfuil ceart cónaithe díorthaithe aige de bhun fhorálacha na Treorach sin, amhras ar éifeachtacht na gceart a d’fhéadfadh a bheith ag an iarratasóir faoin Treoir sin agus nach n‑áirithíonn sé go n‑urramaítear a chearta bunúsacha, go háirithe a cheart chun cosaint bhreithiúnach éifeachtach a fháil agus a chearta cosanta.
64      Is fíor, sa chás seo, nach mbaineann na sonraí atá i gceist, atá i gcomhad an iarratasóra cheana féin, go díreach leis an iarratasóir ach lena iarchéile, rud a d’fhéadfadh an bonn a bhaint den chosaint rúndachta a bhaineann leis na sonraí sin.
65      I ndáil leis sin, is cásdlí socair é nach bhfuil na cearta bunúsacha ina ndearbhchearta, ach go bhféadfaidh srianta a bheith curtha orthu, ar choinníoll go bhfreagraíonn siad go hiarbhír do chuspóirí leasa ghinearálta arna saothrú ag an mbeart atá i gceist agus nach bhfuil siad ag cur isteach ar bhealach díréireach dofhulaingthe, ar shubstaint na gceart faoi ráthaíocht, ar an aidhm atá á saothrú (féach breithiúnas an 13 Meán Fómhair 2018, UBS Europe agus páirtithe eile, C‑358/16, EU:C:2018:715, mír 62 agus an cásdlí dá dtagraítear).
66      D’fhéadfadh sé go mbeadh sé d’aidhm ag srianta den sórt sin, go háirithe, ceanglais na rúndachta nó na rúndachta gairmiúla a chosaint, a d’fhéadfaí an bonn a bhaint díobh trí rochtain ar fhaisnéis áirithe agus ar dhoiciméid áirithe (féach breithiúnas an 13 Meán Fómhair 2018, UBS Europe agus páirtithe eile, C‑358/16, EU:C:2018:715, mír 63 agus an cásdlí dá dtagraítear).
67      Dá bhrí sin, féadfar an ceart rochtana ar an gcomhad a theorannú trí chothromaíocht a bhaint amach idir, ar thaobh amháin, prionsabal ginearálta an dea-riaracháin agus an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil don duine lena mbaineann agus, ar an taobh eile, na leasanna a bhfuiltear ag brath orthu chun údar a thabhairt le gan ghné de chomhad an duine sin a nochtadh (breithiúnas an 25 Aibreán 2024, NW agus PQ (Faisnéis rúnaicmithe), C‑420/22 agus C‑528/22, EU:C:2024:344, mír 94 agus an cásdlí dá dtagraítear).
68      Mar sin féin, ní féidir a bheith mar thoradh ar an gcothromaíocht sin go mbainfí gach éifeacht de chearta cosanta an duine lena mbaineann agus go mbainfí an bhrí den cheart chun leigheas éifeachtach a fháil a eascraíonn ó Airteagal 47 den Chairt, go háirithe mura gcuirtear ar an eolas é nó, i gcás inarb iomchuí, a ionadaí, ar a laghad faoi shubstaint na sonraí a bhaineann le tréimhsí fostaíochta a iarchéile agus ar a bhfuil an cinneadh a rinneadh ina chás bunaithe (féach, de réir analaí, breithiúnas an 25 Aibreán 2024, NW agus PQ (Faisnéis rúnaicmithe), C‑420/22 agus C‑528/22, EU:C:2024:344, mír 95 agus an cásdlí dá dtagraítear).
69      I gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí, dá bhrí sin, is faoin údarás náisiúnta atá inniúil chun an cárta cónaithe a eisiúint nó, i gcás inarb iomchuí, faoin gcúirt náisiúnta ar tugadh caingean os a comhair sa chomhthéacs sin, leasanna éagsúla na ndaoine lena mbaineann a chur san áireamh agus na leasanna lena mbaineann a mheas i bhfianaise imthosca gach cáis agus an chineáil nós imeachta atá i gceist agus ábhar an chomhaid nach mbeadh rochtain eile aige air agus atá cinntitheach chun a chinneadh an gcoinneofar a cheart cónaithe a chur in iúl don iarratasóir, go bunúsach nó i bhfoirm fholaithe.
70      I bhfianaise na mbreithnithe roimhe seo, is é an freagra ar an tríú ceist ná nach mór Treoir 2004/38, arna léamh i bhfianaise phrionsabal ginearálta an dea-riaracháin agus an chirt chun leigheas breithiúnach éifeachtach a fháil a chumhdaítear in Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go bhfuil sé d’oibleagáid ar an údarás náisiúnta atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint a chomhad a chur in iúl do náisiúnach tríú tír nó dá ionadaí, i gcás inarb iomchuí i bhfoirm atá folaithe go cuí, sula nglacfaidh sé cinneadh maidir lena chearta cónaithe a choinneáil nó maidir le deonú cárta cónaithe de bhun Airteagal 14 den Treoir sin, arna léamh i gcomhar le hAirteagail 7 agus 13, i gcás ina bhfuil faisnéis sna doiciméid sa chomhad atá i gceist, ar bhraith an t‑údarás náisiúnta inniúil orthu agus an cárta cónaithe á dhiúltú aige agus arna iarraidh ag an náisiúnach tríú tír sin, a bhaineann, inter alia, le tréimhsí fostaíochta a iarchéile, saoránach den Aontas, agus gur dhiúltaigh a iarchéile sin an fhaisnéis sin a sholáthar don náisiúnach tríú tír tar éis dó an méid sin a iarraidh uirthi.
Costais
71      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Chéad Dlísheomra) mar seo a leanas:
1.      Maidir le hAirteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir leis an gceart atá ag saoránaigh an Aontais agus ag baill dá dteaghlaigh chun gluaiseacht agus cónaí a dhéanamh faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát, lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh. 1612/68 agus lena n‑aisghairtear Treoracha 64/221/CEE, 68/360/CEE, 72/194/CEE, 73/148/CEE, 75/34/CEE, 75/35/CEE, 90/364/CEE, 90/365/CEE agus 93/96/CEE,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
tagraíonn an teilgean ‘ar feadh níos mó ná bliain amháin’ san fhoráil sin do thréimhse leanúnach amháin fostaíochta nó féinfhostaíochta de níos mó ná bliain amháin.
2.      Maidir le hAirteagal 7(3)(b) de Threoir 2004/38,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
níl an fíoras go bhfuil saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i gcríoch Bhallstáit seachas an Ballstát ar náisiúnach de é ag fáil liúntas dífhostaíochta ón mBallstát sin, dá réir sin, le haithint ag údarás an Bhallstáit sin atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint mar chruthúnas leordhóthanach go bhfuil an duine sin i ndífhostaíocht ainneonach ‘arna taifeadadh go cuí’ de réir bhrí na forála sin.
3.      Maidir le Treoir 2004/38, arna léamh i bhfianaise na bprionsabal ginearálta an dea-riaracháin agus an chirt chun leigheas breithiúnach éifeachtach a fháil a chumhdaítear in Airteagal 47 de Bhunreacht Chearta an Aontais Eorpaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
tá sé d’oibleagáid ar an údarás náisiúnta atá inniúil chun cártaí cónaithe a eisiúint a chomhad a chur in iúl do náisiúnach tríú tír nó dá ionadaí, i gcás inarb iomchuí i bhfoirm atá folaithe go cuí, sula nglacfaidh sé cinneadh maidir lena chearta cónaithe a choinneáil nó maidir le deonú cárta cónaithe de bhun Airteagal 14 den Treoir sin, arna léamh i gcomhar le hAirteagail 7 agus 13, i gcás ina bhfuil faisnéis sna doiciméid sa chomhad atá i gceist, ar bhraith an t‑údarás náisiúnta inniúil orthu agus an cárta cónaithe á dhiúltú aige agus arna iarraidh ag an náisiúnach tríú tír sin, a bhaineann, inter alia, le tréimhsí fostaíochta a iarchéile, saoránach den Aontas, agus gur dhiúltaigh a iarchéile sin an fhaisnéis sin a sholáthar don náisiúnach tríú tír tar éis dó an méid sin a iarraidh uirthi.
[Sínithe]
*      Teanga an cháis: an Béarla.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.