62019TJ0136
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο πενταμελές τμήμα)
της 25ης Οκτωβρίου 2023 (
*1
)
«Ανταγωνισμός – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης – Εσωτερική αγορά του φυσικού αερίου – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ – Ρυθμιζόμενη αγορά – Έννοια της σχετικής αγοράς – Ρουμανικός αγωγός διαμετακόμισης φυσικού αερίου 1 – Κάτοχος αποκλειστικού δικαιώματος χρήσης του ρουμανικού αγωγού διαμετακόμισης φυσικού αερίου 1 – Άρνηση παροχής πρόσβασης – Υποχρέωση δημόσιας παροχής – Εξαίρεση λόγω κρατικής δράσης – Διαχειριστής του δικτύου μεταφοράς – Διαχειριστής της εγκατάστασης αποθήκευσης – Αντίθετη προς τον ανταγωνισμό στρατηγική – Εκτοπισμός ανταγωνιστών από την αγορά – Ενιαία και διαρκής παράβαση – Δικαιώματα άμυνας»
Στην υπόθεση T‑136/19,
Bulgarian Energy Holding EAD, με έδρα τη Σόφια (Βουλγαρία),
Bulgartransgaz EAD, με έδρα τη Σόφια,
Bulgargaz EAD, με έδρα τη Σόφια,
εκπροσωπούμενες από τους M. Powell, A. Komninos, H. Gafsen και W. De Catelle, δικηγόρους,
προσφεύγουσες,
υποστηριζόμενες από τη
Δημοκρατία της Βουλγαρίας, εκπροσωπούμενη από τις L. Zaharieva και T. Mitova,
παρεμβαίνουσα,
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπούμενης από τον H. van Vliet, τον G. Meessen, τον J. Szczodrowski και την C. Georgieva,
καθής,
υποστηριζόμενης από την
Overgas Inc., με έδρα τη Σόφια, εκπροσωπούμενη από τους S. Cappellari και S. Gröss, δικηγόρους,
παρεμβαίνουσα,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο πενταμελές τμήμα),
συγκείμενο, κατά τις διασκέψεις, από τους S. Gervasoni, πρόεδρο, L. Madise, P. Nihoul, R. Frendo (εισηγήτρια) και J. Martín y Pérez de Nanclares, δικαστές,
γραμματέας: I. Kurme, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 29ης Σεπτεμβρίου 2022,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση (
1
)
[παραλειπόμενα]
I. Ιστορικό της διαφοράς
2
Η BEH είναι εταιρία ανήκουσα εξ ολοκλήρου στο βουλγαρικό Δημόσιο. Τα δικαιώματα του βουλγαρικού Δημοσίου στην ΒΕΗ ασκούνται από τον υπουργό ενέργειας της Βουλγαρίας. Η BEH έχει πολλές θυγατρικές, οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα της ενέργειας στη Βουλγαρία. Στον τομέα του φυσικού αερίου, κατέχει το 100 % του κεφαλαίου των θυγατρικών της Bulgargaz και Bulgartransgaz.
3
Η Bulgargaz είναι ο δημόσιος πάροχος φυσικού αερίου στη Βουλγαρία.
4
Η Bulgartransgaz είναι:
–
ο εξουσιοδοτημένος φορέας διαχείρισης του δικτύου μεταφοράς φυσικού αερίου (στο εξής: GRT) στη Βουλγαρία· υπό την ιδιότητα αυτή εκμεταλλεύεται το βουλγαρικό δίκτυο μεταφοράς φυσικού αερίου (στο εξής: δίκτυο μεταφοράς) και τον βουλγαρικό αγωγό διαμετακόμισης φυσικού αερίου·
–
ο φορέας διαχείρισης (στο εξής: GIS) της μοναδικής υπόγειας εγκατάστασης για την αποθήκευση φυσικού αερίου στη Βουλγαρία, η οποία βρίσκεται στο Chiren (στο εξής: σταθμός αποθήκευσης Chiren).
Α. Τα πραγματικά περιστατικά
[παραλειπόμενα]
1.
Επί του εφοδιασμού της Βουλγαρίας με φυσικό αέριο
6
Κατά την περίοδο της παράβασης υπήρχαν δύο πηγές εφοδιασμού με φυσικό αέριο στη Βουλγαρία, ήτοι η εγχώρια παραγωγή και οι εισαγωγές από τη Ρωσία. Καθόσον η εγχώρια παραγωγή ήταν αμελητέα κατά τον χρόνο εκείνο, ο εφοδιασμός της χώρας βασιζόταν σχεδόν εξ ολοκλήρου στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου.
7
Το ρωσικό φυσικό αέριο διοχετευόταν προς τη Βουλγαρία μέσω Ουκρανίας και στη συνέχεια μέσω Ρουμανίας, και συγκεκριμένα μέσω των τριών ρουμανικών αγωγών διαμετακόμισης φυσικού αερίου 1, 2 και 3, τους οποίους διαχειρίζεται η Transgaz SA, φορέας διαχείρισης του δικτύου μεταφοράς φυσικού αερίου στη Ρουμανία.
8
Ο ρουμανικός αγωγός διαμετακόμισης φυσικού αερίου 1 (στο εξής: ρουμανικός αγωγός 1) διέσχιζε τη Ρουμανία από το σημείο εισόδου, ήτοι τον μετρητικό σταθμό φυσικού αερίου Isaccea 1, στα σύνορα Ουκρανίας και Ρουμανίας, έως το σημείο εισόδου στο δίκτυο μεταφοράς Negru Vodă 1, στα σύνορα Ρουμανίας και Βουλγαρίας. Το δίκτυο μεταφοράς, το οποίο συνδεόταν με τον σταθμό αποθήκευσης Chiren, ήταν ένα αμιγώς εθνικό δίκτυο με το οποίο συνδεόταν η πλειονότητα των πελατών και των τοπικών δικτύων διανομής της Βουλγαρίας, εξαιρουμένων των πελατών και των δικτύων διανομής στη νοτιοδυτική Βουλγαρία.
9
Οι ρουμανικοί αγωγοί διαμετακόμισης φυσικού αερίου 2 και 3 μετέφεραν το ρωσικό φυσικό αέριο από τα σύνορα Ουκρανίας και Ρουμανίας στα σύνορα Ρουμανίας και Βουλγαρίας, στα σημεία εισόδου Negru Vodă 2 και 3, και ενώνονταν στο βουλγαρικό έδαφος, σχηματίζοντας τον βουλγαρικό αγωγό διαμετακόμισης φυσικού αερίου. Ο αγωγός αυτός χρησιμοποιούνταν σε περιορισμένο βαθμό για τον εφοδιασμό της νοτιοδυτικής Βουλγαρίας και κατά κύριο λόγο μετέφερε φυσικό αέριο προς την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, την Ελλάδα και την Τουρκία.
10
Επομένως, τουλάχιστον έως τον Απρίλιο του 2016, ο ρουμανικός αγωγός 1 ήταν η μόνη βιώσιμη οδός διοχέτευσης φυσικού αερίου στη Βουλγαρία για τον εφοδιασμό του μεγαλύτερου μέρους της χώρας.
11
Ο ρουμανικός αγωγός 1, με συνολική δυναμικότητα 7,4 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, κατασκευάστηκε το 1974, σύμφωνα με την διακυβερνητική συμφωνία που συνήφθη μεταξύ της Λαϊκής Δημοκρατίας της Βουλγαρίας και της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Ρουμανίας στις 29 Νοεμβρίου 1970 (στο εξής: διακυβερνητική συμφωνία του 1970).
12
Στις 5 Ιουλίου 1974 η εταιρία Neftochim, προκάτοχος της Bulgargaz, συνήψε συμφωνία με την εταιρία Rompetrol, προκάτοχο της Transgaz, για τη χρήση του ρουμανικού αγωγού 1. Η συμφωνία αυτή διατηρήθηκε σε ισχύ μέχρι το 2005.
13
Στις 18 Φεβρουαρίου 2003 η Δημοκρατία της Βουλγαρίας και η Ρουμανία συνήψαν νέα διακυβερνητική συμφωνία (στο εξής: διακυβερνητική συμφωνία του 2003). Το άρθρο 3 της συμφωνίας αυτής προέβλεπε ότι τα συμβαλλόμενα μέρη δεσμεύονται να υποχρεώσουν τους αντίστοιχους παρόχους φυσικού αερίου στις χώρες τους, ήτοι την Bulgargaz και την Transgaz, να συνάψουν νέα σύμβαση για τη χρήση του ρουμανικού αγωγού 1, ούτως ώστε να αντικατοπτρίζονται τα νέα τιμολόγια διαμετακόμισης.
14
Ως εκ τούτου, στις 19 Οκτωβρίου 2005 η Transgaz και η Bulgargaz συνήψαν νέα συμφωνία (στο εξής: συμφωνία του 2005), η οποία προέβλεπε την αποκλειστική χρήση του ρουμανικού αγωγού 1 από την Bulgargaz έως τις 31 Δεκεμβρίου 2011. Η σύμβαση αυτή διασφάλιζε ετήσια δυναμικότητα 6,49 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Ως αντιστάθμισμα, η Bulgargaz κατέβαλλε στην Transgaz πάγιο ετήσιο ποσό, το οποίο δεν συνδεόταν με την πράγματι χρησιμοποιούμενη δυναμικότητα. Το 2009, η ισχύς της εν λόγω σύμβασης παρατάθηκε έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016.
2.
Επί της παροχής φυσικού αερίου στη Βουλγαρία
15
Κατά την περίοδο της παράβασης η Bulgargaz αγόραζε φυσικό αέριο από τη Ρωσία και ήταν ο μόνος ή ο κύριος εισαγωγέας ρωσικού φυσικού αερίου στη Βουλγαρία. Είχε επίσης αποκτήσει το μεγαλύτερο μέρος της εγχώριας παραγωγής φυσικού αερίου. Ως εκ τούτου, η Bulgargaz ήταν ο κύριος πάροχος φυσικού αερίου, αφενός, όσον αφορά την αγορά χονδρικής επόμενου σταδίου και, αφετέρου, όσον αφορά τους τελικούς πελάτες, ήτοι τις επιχειρήσεις που ήταν απευθείας συνδεδεμένες με το δίκτυο μεταφοράς.
16
Κατά την περίοδο της παράβασης η Bulgargaz λειτουργούσε ως δημόσιος πάροχος φυσικού αερίου στις βουλγαρικές αγορές, δυνάμει της άδειας JI‑214‑14/29.11.2006 για τη δημόσια παροχή φυσικού αερίου στο έδαφος της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας (στο εξής: άδεια της Bulgargaz). Η άδεια αυτή της είχε χορηγηθεί με την απόφαση P‑046 της Komisia za energiyno i vodno regulirane (ρυθμιστικής επιτροπής ενέργειας και υδάτων, Βουλγαρία, στο εξής: βουλγαρική ρυθμιστική αρχή), της 29ης Νοεμβρίου 2006 (στο εξής: απόφαση της βουλγαρικής ρυθμιστικής αρχής), βάσει του ЗАКОН ЗА ЕНЕРГЕТИКАТА (νόμου για την ενέργεια), της 9ης Δεκεμβρίου 2003 (DV αριθ. 107, της 9ης Δεκεμβρίου 2003), όπως τροποποιήθηκε τελευταία στις 13 Δεκεμβρίου 2018 (DV αριθ. 103, της 13ης Δεκεμβρίου 2018) (στο εξής: βουλγαρικός νόμος για την ενέργεια), με διάρκεια 35 έτη (άρθρο 2.6.1 της εν λόγω άδειας).
[παραλειπόμενα]
3.
Επί του σταθμού αποθήκευσης Chiren
21
Το φυσικό αέριο είναι δυνατό να αποθηκεύεται για μεταγενέστερη χρήση σε υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης αερίου. Οι εγκαταστάσεις αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προσαρμογή της προσφοράς στη ζήτηση, κυρίως σε συνάρτηση με τις εποχιακές διακυμάνσεις της ζήτησης σε φυσικό αέριο. Επιπλέον, ιδίως σε περίπτωση ισχυρής εξάρτησης από μια μόνο πηγή εφοδιασμού, οι εγκαταστάσεις αυτές μπορούν να προσφέρουν σημαντικές δικλίδες ασφαλείας σε περίπτωση διακοπής του εφοδιασμού.
22
Κατά την περίοδο της παράβασης ο σταθμός αποθήκευσης Chiren, με δυναμικότητα 0,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, ήταν η μόνη εγκατάσταση αποθήκευσης στη Βουλγαρία. Ο σταθμός αποθήκευσης δεν ήταν πολυεποχιακός, δεδομένου ότι η προσθήκη φυσικού αερίου ήταν δυνατή αποκλειστικώς κατά τους λεγόμενους «θερινούς» μήνες και η αποδέσμευση φυσικού αερίου αποκλειστικώς κατά τους λεγόμενους «χειμερινούς» μήνες.
[παραλειπόμενα]
Β. Η προσβαλλόμενη απόφαση
34
Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή διαπίστωσε, κατ’ ουσίαν, ότι οι προσφεύγουσες υπέπεσαν σε ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ από τις 30 Ιουλίου 2010 έως την 1η Ιανουαρίου 2015 (βλ. αιτιολογική σκέψη 653).
[παραλειπόμενα]
II. Αιτήματα των διαδίκων
56
Mε τα αιτήματά τους, όπως αυτά διαμορφώθηκαν τελικώς, oι προσφεύγουσες, υποστηριζόμενες από τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, ζητούν από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να λάβει μέτρο οργανώσεως της διαδικασίας ή μέτρο διεξαγωγής αποδείξεων, διατάσσοντας την Επιτροπή να προσκομίσει την ανακοίνωση αιτιάσεων στην υπόθεση AT.39816 – Προμήθειες φυσικού αερίου από αγορές προηγούμενου σταδίου στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (στο εξής: υπόθεση Gazprom), καθώς και τα έγγραφα στα οποία παραπέμπει η ανακοίνωση αιτιάσεων κατά το μέρος που αφορούν τη βουλγαρική αγορά φυσικού αερίου·
–
να ακυρώσει εν συνόλω ή εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που αφορά τη μία εξ αυτών·
–
άλλως, να ακυρώσει το πρόστιμο που τους επιβλήθηκε ή να μειώσει το ποσό του προστίμου·
–
να καταδικάσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
57
Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Overgas, ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την προσφυγή·
–
να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.
III. Σκεπτικό
58
Οι προσφεύγουσες προβάλλουν επτά λόγους ακυρώσεως, οι οποίοι αφορούν:
–
ο πρώτος, προσβολή των δικαιωμάτων τους άμυνας, παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης και παραβίαση της αρχής της διαφάνειας,
–
ο δεύτερος, έλλειψη αιτιολογίας και νομικά και πραγματικά σφάλματα κατά τον ορισμό της αγοράς των υπηρεσιών δυναμικότητας στον ρουμανικό αγωγό 1,
–
ο τρίτος, εσφαλμένη διαπίστωση δεσπόζουσας θέσης των προσφευγουσών στις σχετικές αγορές,
–
ο τέταρτος, εσφαλμένη διαπίστωση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης εκ μέρους των προσφευγουσών,
–
ο πέμπτος, εσφαλμένη εκτίμηση της διάρκειας της φερόμενης παράβασης,
–
ο έκτος, αποστέρηση της δυνατότητας περαίωσης της υπόθεσης με την ανάληψη δεσμεύσεων βάσει του άρθρου 9 του κανονισμού 1/2003,
–
ο έβδομος, σφάλματα κατά τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου.
[παραλειπόμενα]
Α. Επί του δεύτερου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται έλλειψη αιτιολογίας και νομικά και πραγματικά σφάλματα κατά τον ορισμό της αγοράς των υπηρεσιών δυναμικότητας στον ρουμανικό αγωγό 1
[παραλειπόμενα]
1.
Επί του τρίτου σκέλους, με το οποίο προβάλλονται νομικά σφάλματα και πλάνη κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών στο πλαίσιο του ορισμού της αγοράς των υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1
79
Οι προσφεύγουσες, υποστηριζόμενες από τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, προβάλλουν ότι ο ορισμός της αγοράς των υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 ενέχει:
–
νομικό σφάλμα, καθόσον η Επιτροπή παρέλειψε να προβεί σε διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1,
–
ένα πρώτο σφάλμα κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, καθόσον η Επιτροπή δεν χαρακτήρισε την Transgaz ως πάροχο υπηρεσιών συνδεόμενων με τη δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1,
–
ένα δεύτερο σφάλμα κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, καθόσον η Επιτροπή χαρακτήρισε την Bulgargaz ως πάροχο υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον εν λόγω αγωγό, και όχι ως αγοραστή.
80
Είναι σκόπιμη η από κοινού εξέταση, κατ’ αρχάς, των δύο πρώτων σφαλμάτων που προβάλλουν οι προσφεύγουσες.
α)
Επί των νομικών και πραγματικών σφαλμάτων, τα οποία αφορούν, αντιστοίχως, την παράλειψη της Επιτροπής να προβεί σε διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 και να χαρακτηρίσει την Transgaz ως πάροχο της εν λόγω δυναμικότητας
81
Οι προσφεύγουσες προβάλλουν ότι ο κανονισμός (ΕΚ) 715/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους όρους πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1775/2005 (ΕΕ 2009, L 211, σ. 36), προβαίνει σε διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς δυναμικότητας σε φυσικό αέριο. Υποστηρίζουν ότι, σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό, μόνον ο GRT δικαιούται να πωλεί δυναμικότητα στην πρωτογενή αγορά, ενώ οι χρήστες του δικτύου δικαιούνται να επαναπωλούν δυναμικότητα μόνο στη δευτερογενή αγορά. Επομένως, η Επιτροπή, παραλείποντας να προβεί στη διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς, αφενός, υπέπεσε σε νομικό σφάλμα καθόσον υιοθέτησε ορισμό της αγοράς υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 αντίθετο προς τον κανονισμό 715/2009 και, αφετέρου, αγνόησε το γεγονός ότι η Transgaz ήταν ο πάροχος στην εν λόγω πρωτογενή αγορά.
82
Συναφώς, είναι αληθές ότι ο κανονισμός 715/2009 διακρίνει μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς δυναμικότητας σε φυσικό αέριο. Σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό, πρωτογενής αγορά είναι η αγορά της δυναμικότητας που διατίθεται στο εμπόριο απευθείας από τον GRT (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 22), ενώ δευτερογενής είναι η αγορά της δυναμικότητας που αποτελεί αντικείμενο εμπορίας εκτός των πλαισίων της πρωτογενούς αγοράς (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 6).
83
Ωστόσο, η αιτιολογική σκέψη 34 του κανονισμού 715/2009 διευκρινίζει ότι ο κανονισμός, όπως επίσης και οι κατευθυντήριες γραμμές που θεσπίζονται σύμφωνα με αυτόν, ισχύουν με την επιφύλαξη της εφαρμογής των κανόνων της Ένωσης περί ανταγωνισμού.
84
Επιπλέον, όπως προκύπτει από τις παραγράφους 2 και 3 της ανακοίνωσης για τον ορισμό της αγοράς, η έννοια της σχετικής αγοράς στο πλαίσιο του ανταγωνισμού διαφέρει από άλλες έννοιες της αγοράς που χρησιμοποιούνται συχνά σε άλλα πλαίσια (απόφαση της 1ης Ιουλίου 2010, AstraZeneca κατά Επιτροπής, T‑321/05, EU:T:2010:266, σκέψη 97). Βασικός στόχος του ορισμού αυτού είναι ο συστηματικός εντοπισμός των περιορισμών που υφίσταται ο ανταγωνισμός στον οποίο υπόκεινται οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις (απόφαση της 18ης Μαΐου 2022, Wieland-Werke κατά Επιτροπής, T‑251/19, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2022:296, σκέψη 40).
85
Επομένως, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, ο ορισμός της σχετικής αγοράς σκοπεί στην οριοθέτηση του πεδίου εντός του οποίου πρέπει να εξετάζεται το ζήτημα αν συγκεκριμένη επιχείρηση είναι σε θέση να συμπεριφέρεται σε σημαντικό βαθμό ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές της, τους πελάτες της και τους καταναλωτές και, ως εκ τούτου, αν κατέχει δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια της διάταξης αυτής (αποφάσεις της 9ης Νοεμβρίου 1983, Nederlandsche Banden-Industrie-Michelin κατά Επιτροπής, 322/81, EU:C:1983:313, σκέψη 37, και της 1ης Ιουλίου 2010, AstraZeneca κατά Επιτροπής, T‑321/05, EU:T:2010:266, σκέψη 30).
86
Κατά πάγια νομολογία, για την εξέταση της, ενδεχομένως δεσπόζουσας, θέσης επιχείρησης, οι δυνατότητες ανταγωνισμού πρέπει να αξιολογούνται στο πλαίσιο αγοράς περικλείουσας όλα τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που, λόγω των χαρακτηριστικών τους, δύνανται κάλλιστα να ικανοποιούν πάγιες ανάγκες και είναι σε μικρό βαθμό εναλλάξιμα με άλλα προϊόντα ή υπηρεσίες, λαμβανομένων επίσης υπόψη των συνθηκών ανταγωνισμού και της διάρθρωσης της προσφοράς και της ζήτησης (βλ. αποφάσεις της 9ης Νοεμβρίου 1983, Nederlandsche Banden-Industrie-Michelin κατά Επιτροπής, 322/81, EU:C:1983:313, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 1ης Ιουλίου 2010, AstraZeneca κατά Επιτροπής, T‑321/05, EU:T:2010:266, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
87
Επομένως, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η Επιτροπή όφειλε να προβεί σε διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, πρέπει να εξακριβωθεί αν η διάκριση αυτή ήταν κρίσιμη κατά την περίοδο της παράβασης από την άποψη των υπηρεσιών που παρέχονταν σε καθεμιά από τις εν λόγω αγορές, ούτως ώστε να οριοθετηθεί το πλαίσιο εντός του οποίου έπρεπε να εξεταστεί το ζήτημα αν οι προσφεύγουσες κατείχαν δεσπόζουσα θέση στη σχετική αγορά.
88
Δεν αμφισβητείται ότι κατά την περίοδο της παράβασης ο ρουμανικός αγωγός 1 ήταν η μόνη βιώσιμη οδός για τη διοχέτευση του ρωσικού φυσικού αερίου προς τη Βουλγαρία, οπότε οι υπηρεσίες δυναμικότητας όσον αφορά τον εν λόγω αγωγό δεν ήταν εναλλάξιμες με άλλες υπηρεσίες, κατά την έννοια της παρατιθέμενης στη σκέψη 86 ανωτέρω νομολογίας, για τους σκοπούς της μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ Ρωσίας και Βουλγαρίας. Εντεύθεν προκύπτει, εξ αντιδιαστολής, και πάντοτε κατά την ίδια νομολογία, ότι οι υπηρεσίες δυναμικότητας στην πρωτογενή και τη δευτερογενή αγορά όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 αποτελούσαν ένα σύνολο υπηρεσιών που μπορούσαν κάλλιστα να ικανοποιούν πάγιες ανάγκες και ήταν, επομένως, εναλλάξιμες μεταξύ τους.
89
Συναφώς, η Επιτροπή ορθώς επισήμανε ότι, δυνάμει της συμφωνίας του 2005, η Bulgargaz δεν είχε απλώς δεσμεύσει κατά την περίοδο της παράβασης όλη τη δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1, αλλά, περαιτέρω, μπορούσε και να εμποδίσει κάθε απόπειρα της Transgaz να χορηγήσει δυναμικότητα σε τρίτους στην πρωτογενή αγορά (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 260 και 261 της προσβαλλόμενης απόφασης). Συγκεκριμένα, το άρθρο 17.1 της εν λόγω συμφωνίας όριζε ότι «η [Bulgargaz] έχει την αποκλειστική χρήση του [ρουμανικού] αγωγού [1] και [ότι] δεν είναι δυνατή η σύνδεση άλλων πελατών στον εν λόγω αγωγό, χωρίς τη συγκατάθεση της [Bulgargaz,] όπως επίσης και ότι δεν θα μεταφέρεται καμία άλλη ποσότητα φυσικού αερίου».
90
Επομένως, παρότι η Transgaz ήταν ο GRT του ρουμανικού αγωγού 1 κατά την περίοδο της παράβασης:
–
η Bulgargaz ήταν ο μόνος φορέας που μπορούσε να προσφέρει υπηρεσίες δυναμικότητας όσον αφορά τον εν λόγω αγωγό στη δευτερογενή αγορά, βάσει του δικαιώματος αποκλειστικής χρήσης της εγκατάστασης αυτής που προέβλεπε η συμφωνία του 2005·
–
η Bulgargaz είχε επίσης τη δυνατότητα, βάσει του δικαιώματός της προηγούμενης συγκατάθεσης που προέβλεπε η συμφωνία του 2005, να αντιταχθεί σε κάθε αίτηση παροχής πρόσβασης στην πρωτογενή αγορά.
91
Επομένως, η διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς δεν ήταν κρίσιμη για την ανάλυση κατά το άρθρο 102 ΣΛΕΕ.
92
Κατά την άποψη των προσφευγουσών, το ανωτέρω συμπέρασμα είναι εσφαλμένο, διότι, σύμφωνα με τον κανονισμό 715/2009, η Transgaz ήταν υποχρεωμένη να αναλαμβάνει μονομερώς την αχρησιμοποίητη από τη Bulgargaz δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1 και να την προσφέρει σε τρίτους, ανεξαρτήτως της συμφωνίας του 2005. Ως προς το ζήτημα αυτό, επισημαίνουν ότι ο κανονισμός 715/2009 και οι προσαρτημένες σε αυτόν κατευθυντήριες γραμμές, όπως ίσχυαν έως τις 16 Σεπτεμβρίου 2012 (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2009), σχετικά με τις διαδικασίες διαχείρισης συμβατικής συμφόρησης, έχουν άμεση ισχύ. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, επομένως, ότι η εφαρμογή των ως άνω κανόνων από τη Ρουμανία δεν μπορεί να είναι επιζήμια για τις ίδιες.
93
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τον κανονισμό 715/2009:
–
ως αμετάβλητη δυναμικότητα νοείται η δυναμικότητα μεταφοράς αερίου για την οποία υπάρχει συμβατική εγγύηση του GRT ότι δεν είναι διακοπτόμενη (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 16),
–
ως τεχνική δυναμικότητα νοείται η μέγιστη αμετάβλητη δυναμικότητα την οποία είναι σε θέση να προσφέρει ο GRT στους χρήστες του δικτύου, λαμβανομένων υπόψη της ακεραιότητας του δικτύου και των λειτουργικών απαιτήσεων του δικτύου μεταφοράς (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 18),
–
υπάρχει συμβατική συμφόρηση όταν το επίπεδο της ζήτησης της αμετάβλητης δυναμικότητας υπερβαίνει την τεχνική δυναμικότητα (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 21),
–
ως αχρησιμοποίητη δυναμικότητα νοείται η αμετάβλητη δυναμικότητα την οποία ένας χρήστης του δικτύου έχει αποκτήσει δυνάμει σύμβασης μεταφοράς, χωρίς όμως να την έχει ορίσει κατά τη στιγμή της συμβατικά καθορισμένης λήξης της προθεσμίας (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 4),
–
ως διακοπτόμενη δυναμικότητα νοείται η δυναμικότητα μεταφοράς αερίου που είναι δυνατόν να διακόπτεται από τον GRT ανάλογα με τους όρους που καθορίζονται στη σύμβαση μεταφοράς (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 13).
94
Το άρθρο 16, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 715/2009 προβλέπει ότι, σε περίπτωση συμβατικής συμφόρησης, ο GRT προσφέρει την αχρησιμοποίητη δυναμικότητα στην πρωτογενή αγορά, με προθεσμία ενημέρωσης τουλάχιστον μία ημέρα πριν και σε διακοπτόμενη βάση.
95
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 2009, οι οποίες συμπλήρωσαν τον κανονισμό 715/2009, προέβλεπαν, στο σημείο 2.2, παράγραφος 1, ότι, σε περίπτωση που η συμβατική δυναμικότητα δεν χρησιμοποιείται, οι GRT διαθέτουν τη δυναμικότητα αυτή στην πρωτογενή αγορά σε διακοπτόμενη βάση, μέσω συμβάσεων διαφοροποιημένης διάρκειας. Η υποχρέωση αυτή αφορούσε, ωστόσο, μόνον την περίπτωση που η αχρησιμοποίητη δυναμικότητα δεν διατίθετο από τον ενδιαφερόμενο χρήστη του δικτύου στη δευτερογενή αγορά σε εύλογη τιμή.
96
Αντιθέτως, όσον αφορά τη δυνατότητα αποδέσμευσης και ανακατανομής αχρησιμοποίητης δυναμικότητας ως αμετάβλητης δυναμικότητας, οι κατευθυντήριες γραμμές του 2009 προέβλεπαν μόνον, στο σημείο 2.2, παράγραφος 4, ότι, εφόσον απαιτείται, οι GRT καταβάλλουν εύλογες προσπάθειες να προσφέρουν τουλάχιστον μέρος της αχρησιμοποίητης δυναμικότητας στην αγορά ως αμετάβλητη δυναμικότητα.
97
Από το άρθρο 16, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 715/2009, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των κατευθυντηρίων γραμμών του 2009, προκύπτουν δύο διαπιστώσεις. Πρώτον, η Transgaz όφειλε να διαθέσει την αχρησιμοποίητη δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1 μόνον σε περίπτωση μη διάθεσής της από την Bulgargaz στη δευτερογενή αγορά σε εύλογη τιμή. Δεύτερον, στην περίπτωση αυτή, μόνη υποχρέωση της Transgaz ήταν να διαθέσει την αχρησιμοποίητη δυναμικότητα της Bulgargaz σε τρίτους ως βραχυπρόθεσμη και διακοπτόμενη δυναμικότητα και όχι ως αμετάβλητη δυναμικότητα.
98
Η Επιτροπή ανέφερε στην αιτιολογική σκέψη 35 της προσβαλλόμενης απόφασης, την οποία δεν αμφισβήτησαν οι προσφεύγουσες, ότι οι προμηθευτές φυσικού αερίου επόμενου σταδίου δεν μπορούσαν υπό κανονικές συνθήκες να στηριχθούν στη διακοπτόμενη δυναμικότητα προκειμένου να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους για εφοδιασμό των πελατών τους, διότι οι GRT δεν παρείχαν εγγυήσεις για τη δυναμικότητα αυτή. Επομένως, η προσφορά από την Transgaz της αχρησιμοποίητης από την Bulgargaz δυναμικότητας ως βραχυπρόθεσμης και διακοπτόμενης δυναμικότητας δεν θα επέτρεπε στον εν λόγω GRT να ικανοποιήσει τις διαρκείς ανάγκες των επιχειρήσεων που επιθυμούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1.
99
Η τροποποίηση των κατευθυντηρίων γραμμών του 2009 με την έκδοση της απόφασης 2012/490/ΕΕ της Επιτροπής, της 24ης Αυγούστου 2012, για τροποποίηση του παραρτήματος I του κανονισμού 715/2009 (ΕΕ 2012, L 231, σ. 16, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2012), επιβεβαιώνει ότι η κατά το άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού 715/2009 υποχρέωση ήταν ανεπαρκής. Συγκεκριμένα, από τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη της απόφασης 2012/490/ΕΕ προκύπτει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές του 2012 εκδόθηκαν διότι η πράξη είχε δείξει ότι, παρά την εφαρμογή ορισμένων αρχών για τη διαχείριση της συμφόρησης, όπως η διάθεση διακοπτόμενης δυναμικότητας, η συμβατική συμφόρηση εξακολουθούσε να εμποδίζει την ανάπτυξη μιας ορθώς λειτουργούσας εσωτερικής αγοράς αερίου.
100
Ως εκ τούτου, προς αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής, οι κατευθυντήριες γραμμές του 2012 προέβλεψαν τέσσερις διαφορετικές διαδικασίες ώστε, σε περίπτωση συμβατικής συμφόρησης, οι GRT να μπορούν να προβαίνουν σε ανακατανομή της αχρησιμοποίητης δυναμικότητας ως αμετάβλητης δυναμικότητας. Μόνον τρεις από τις διαδικασίες αυτές έπρεπε να τεθούν σε εφαρμογή από 1ης Οκτωβρίου 2013 και, ως εκ τούτου, κατά τη διάρκεια της περιόδου της παράβασης.
101
Εν προκειμένω, οι προσφεύγουσες παραπέμπουν σε δύο από τους μηχανισμούς αυτούς, ήτοι, αφενός, στον μηχανισμό αύξησης της δυναμικότητας μέσω συστήματος υπερδέσμευσης και επαναγοράς που προβλέπεται στο σημείο 2.2.2 των κατευθυντηρίων γραμμών του 2012 (στο εξής: μηχανισμός υπερδέσμευσης και επαναγοράς) και, αφετέρου, στον μακροπρόθεσμο μηχανισμό χρήση-ή-απώλεια δυναμικότητας («use-it-or-lose-it», UIOLI) που προβλέπεται στο σημείο 2.2.5 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών (στο εξής: μηχανισμός UIOLI και, από κοινού με τον μηχανισμό υπερδέσμευσης και επαναγοράς: μηχανισμοί κινήτρων).
102
Πρώτον, ο μηχανισμός υπερδέσμευσης και επαναγοράς παρείχε τη δυνατότητα στον GRT να αυξήσει τη δυναμικότητα του δικτύου του με τη διάθεση πρόσθετης δυναμικότητας ως αμετάβλητης δυναμικότητας που υπερέβαινε τη δυναμικότητα που μπορούσε να μεταφερθεί. Ο GRT όφειλε να αγοράσει εκ νέου την εν τέλει δηλωθείσα από τους χρήστες δυναμικότητα που υπερέβαινε τη δυναμικότητα την οποία το δίκτυο μεταφοράς αερίου ήταν σε θέση να μεταφέρει (βλ. σημείο 2.2.2, παράγραφοι 1 και 6, των κατευθυντηρίων γραμμών του 2012). Προς τον σκοπό της παροχής κινήτρων στον GRT ώστε να αναλάβει τους κινδύνους που συνέχονται με την υπερπώληση, το σύστημα προέβλεπε οικονομικό αντιστάθμισμα (βλ. σημείο 2.2.2, παράγραφος 3, των κατευθυντηρίων γραμμών του 2012).
103
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 2012 προέβλεπαν για να εφαρμοστεί ο μηχανισμός υπερδέσμευσης και επαναγοράς απαιτείτο η προηγούμενη έγκρισή του από την εθνική ρυθμιστική αρχή (στο εξής: εθνική ρυθμιστική αρχή) και η υπαγωγή του σε διαβουλεύσεις με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές των γειτονικών κρατών μελών (βλ. σημείο 2.2.2, παράγραφος 1, των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών).
104
Δεύτερον, βάσει του μηχανισμού UIOLI, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές όφειλαν να ζητούν από τον GRT να αποδεσμεύει πλήρως ή μερικώς τη συστηματικά υποχρησιμοποιούμενη συμβολαιοποιημένη δυναμικότητα σε σημείο διασύνδεσης από χρήστη του δικτύου εφόσον ο χρήστης δεν έχει πωλήσει ή προσφέρει υπό εύλογες συνθήκες τη μη χρησιμοποιηθείσα δυναμικότητα και εφόσον άλλοι χρήστες του δικτύου ζητούσαν αμετάβλητη δυναμικότητα (βλ. σημείο 2.2.5, παράγραφος 1, των κατευθυντηρίων γραμμών του 2012).
105
Παρά ταύτα, για την παροχή δυνατότητας χρήσης του μηχανισμού UIOLI από τον GRT, η εθνική ρυθμιστική αρχή όφειλε προηγουμένως να διαπιστώσει ότι πληρούνταν οι προβλεπόμενες στις κατευθυντήριες γραμμές του 2012 προϋποθέσεις που θα επέτρεπαν στον GRT να αποδεσμεύσει δυναμικότητα (βλ. σημείο 2.2.5, παράγραφοι 1 και 4, των κατευθυντηρίων γραμμών του 2012).
106
Οι προσφεύγουσες προβάλλουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Transgaz είχε από το 2012 τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τους μηχανισμούς κινήτρων προκειμένου να αποδεσμεύσει μονομερώς την αχρησιμοποίητη από την Bulgargaz δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1 και να την ανακατανείμει σε τρίτους.
107
Συναφώς, από τις σκέψεις 103 έως 105 ανωτέρω προκύπτει ότι για την εφαρμογή των μηχανισμών κινήτρων, η ρουμανική ρυθμιστική αρχή έπρεπε προηγουμένως να θεσπίσει ορισμένα μέτρα.
108
Από τις αιτιολογικές σκέψεις 293 και 294 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει, ωστόσο, ότι η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η ρουμανική ρυθμιστική αρχή δεν είχε θεσπίσει κατά τον χρόνο εκείνο τα απαιτούμενα προηγούμενα μέτρα ώστε να μπορέσει ο GRT να χρησιμοποιήσει τους μηχανισμούς κινήτρων.
109
Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν, εντούτοις, την αναγκαιότητα παρέμβασης της ρουμανικής ρυθμιστικής αρχής ώστε η Transgaz να μπορεί να διαθέτει την αχρησιμοποίητη από την Bulgargaz δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1.
110
Κατόπιν διεξοδικότερης ανάλυσης, η θέση των προσφευγουσών δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Πράγματι, ελλείψει προηγούμενης παρέμβασης εκ μέρους της εθνικής ρυθμιστικής αρχής κατά την περίοδο της παράβασης, οι μηχανισμοί κινήτρων δεν μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή (βλ. σκέψεις 103 και 105 ανωτέρω). Τούτο σημαίνει ότι η Transgaz δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει τους μηχανισμούς αυτούς κατά τη συγκεκριμένη περίοδο προκειμένου να αποδεσμεύσει μονομερώς την αχρησιμοποίητη από την Bulgargaz δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1 και να τη διαθέσει σε τρίτους ως αμετάβλητη δυναμικότητα. Επομένως, σύμφωνα με τον κανονισμό 715/2009, η Transgaz μπορούσε να διαθέσει την εν λόγω αχρησιμοποίητη δυναμικότητα σε τρίτους μόνον ως βραχυπρόθεσμη και διακοπτόμενη δυναμικότητα.
111
Όπως, όμως, προκύπτει από τη σκέψη 98 ανωτέρω, στην πράξη, η βραχυπρόθεσμη και διακοπτόμενη προσφορά δεν θα επέτρεπε στην Transgaz να παραβεί τους επιβληθέντες με τη συμφωνία του 2005 περιορισμούς και, ως εκ τούτου, να ικανοποιήσει τις διαρκείς ανάγκες των προμηθευτών που επιθυμούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1, δεδομένου ότι μια τέτοια δυναμικότητα δεν θα ενδιέφερε τους προμηθευτές αερίου επόμενου σταδίου, διότι δεν θα τους επέτρεπε να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους για εφοδιασμό των πελατών τους.
112
Υπό τις συνθήκες αυτές, η διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς δυναμικότητας αερίου δεν αποτελούσε εν προκειμένω κρίσιμο στοιχείο για την εκτίμηση του αν οι προσφεύγουσες κατείχαν δεσπόζουσα θέση όσον αφορά τις υπηρεσίες δυναμικότητας στον ρουμανικό αγωγό 1. Συγκεκριμένα, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 89 ανωτέρω, λόγω της συμφωνίας του 2005 και καθ’ όλη τη διάρκεια της παράβασης, η Bulgargaz δεν ήταν απλώς ο μοναδικός πάροχος υπηρεσιών δυναμικότητας στη δευτερογενή αγορά όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, αλλά περαιτέρω ήλεγχε και την πρόσβαση των τρίτων στην πρωτογενή αγορά βάσει της αποκλειστικής χρήσης του εν λόγω αγωγού και του δικαιώματός της περί προηγούμενης συγκατάθεσης που προέβλεπε η συμφωνία του 2005. Ομοίως, καθόσον η Transgaz μπορούσε να διαθέσει αχρησιμοποίητη δυναμικότητα χωρίς τη συγκατάθεση της Bulgargaz μόνον ως βραχυπρόθεσμη και διακοπτόμενη δυναμικότητα κατά την περίοδο της παράβασης, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε σφάλμα εκτιμήσεως μη δεχόμενη ότι η Transgaz ήταν πάροχος στο πλαίσιο του ορισμού της αγοράς υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1.
113
Οι διαπιστώσεις αυτές δεν ανατρέπονται από τα λοιπά επιχειρήματα των προσφευγουσών.
114
Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι ο ορισμός της αγοράς υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 τον οποίο υιοθέτησε η Επιτροπή αφίσταται από την πρακτική που ακολουθεί στις αποφάσεις της.
115
Υπενθυμίζεται, όμως, ότι η Επιτροπή υποχρεούται να προβαίνει σε εξατομικευμένη ανάλυση των συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών κάθε υπόθεσης, χωρίς να δεσμεύεται από προγενέστερες αποφάσεις που αφορούν σε άλλους οικονομικούς παράγοντες, άλλες αγορές προϊόντων και υπηρεσιών ή άλλες γεωγραφικές αγορές σε δεδομένη χρονική στιγμή (βλ. απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2009, Clearstream κατά Επιτροπής, T‑301/04, EU:T:2009:317, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Επιπλέον, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να έχουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς τη διατήρηση μιας προηγούμενης πρακτικής ως προς τις αποφάσεις η οποία ενδέχεται να μεταβληθεί, αναλόγως της μεταβολής των περιστάσεων ή της εξέλιξης της ανάλυσης της Επιτροπής (πρβλ. απόφαση της 13ης Μαΐου 2015, Niki Luftfahrt κατά Επιτροπής, T‑162/10, EU:T:2015:283, σκέψεις 142 και 143).
116
Επομένως, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να αμφισβητήσουν τις διαπιστώσεις της Επιτροπής με το σκεπτικό ότι διαφέρουν από τις διαπιστώσεις που έγιναν κατά το παρελθόν σε άλλη υπόθεση (απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2005, General Electric κατά Επιτροπής, T‑210/01, EU:T:2005:456, σκέψη 118· βλ., επίσης, απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2009, Clearstream κατά Επιτροπής, T‑301/04, EU:T:2009:317, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
117
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι ο Legea nr. 123/2012 energiei electrice și a gazelor naturale (νόμος 123/2012 σχετικά με την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο), της 10ης Ιουλίου 2012 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 485, της 16ης Ιουλίου 2012, στο εξής: ρουμανικός νόμος για την ενέργεια), ενσωμάτωσε τον κανονισμό 715/2009 και απένειμε στην Transgaz, υπό την ιδιότητα του GRT, εξουσίες αποδέσμευσης αχρησιμοποίητης δυναμικότητας στον ρουμανικό αγωγό 1. Παραπέμπουν συναφώς στο άρθρο 130, παράγραφος 1, και στο άρθρο 194 του νόμου αυτού καθώς και στη μεθοδολογία κατανομής δυναμικότητας στον ρουμανικό αγωγό 1, που δημοσίευσε η ρουμανική ρυθμιστική αρχή στις 11 Ιουλίου 2012 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 472, της 11ης Ιουλίου 2012, στο εξής: μεθοδολογία κατανομής δυναμικότητας).
118
Το επιχείρημα αυτό δεν ευσταθεί για τους εξής λόγους.
119
Κατά πρώτον, το άρθρο 130, παράγραφος 1, του ρουμανικού νόμου για την ενέργεια δεν είχε εφαρμογή στον ρουμανικό αγωγό 1. Συγκεκριμένα, η διάταξη αυτή υποχρέωνε τους GRT να διασφαλίζουν την κατανομή δυναμικότητας στους αγωγούς διασύνδεσης σύμφωνα με τον κανονισμό 715/2009 (βλ. άρθρο 130, παράγραφος 1, στοιχείο q, του ρουμανικού νόμου για την ενέργεια). Σύμφωνα με τον ρουμανικό νόμο, ως αγωγός διασύνδεσης νοείται ο αγωγός μεταφοράς ο οποίος διέρχεται από σύνορα μεταξύ δύο κρατών μελών της Ένωσης με μόνο σκοπό τη σύνδεση των συστημάτων μεταφοράς αερίου των δύο αυτών κρατών (βλ. άρθρο 100, παράγραφος 34, του εν λόγω νόμου). Ο ρουμανικός αγωγός 1 δεν συνδεόταν, όμως, με το ρουμανικό δίκτυο μεταφοράς αερίου κατά την περίοδο της παράβασης και δεν αποτελούσε, ως εκ τούτου, αγωγό διασύνδεσης υπό την έννοια του άρθρου 130, παράγραφος 1, του ρουμανικού νόμου για την ενέργεια.
120
Κατά δεύτερον, το άρθρο 194 του ρουμανικού νόμου για την ενέργεια προέβλεπε ότι η παράβαση από τον GRT των διατάξεων σχετικά με τους μηχανισμούς που προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης για την κατανομή δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης αποτελεί ταυτοχρόνως και παράβαση των ρουμανικών κανόνων που έχουν εφαρμογή στη συγκεκριμένη περίπτωση (βλ. άρθρο 194, παράγραφος 36, του εν λόγω νόμου). Ωστόσο, όπως προκύπτει από τη σκέψη 110 ανωτέρω, η ισχύουσα κατά τον κρίσιμο χρόνο νομοθεσία της Ένωσης δεν επέτρεπε στην Transgaz να αποδεσμεύει αχρησιμοποίητη δυναμικότητα και να την ανακατανέμει σε τρίτους ως αμετάβλητη δυναμικότητα και, επομένως, ούτε το άρθρο 194 του ρουμανικού νόμου για την ενέργεια τής παρείχε τη δυνατότητα να ενεργεί κατά τον τρόπο αυτό.
121
Κατά τρίτον, όσον αφορά τη μεθοδολογία κατανομής δυναμικότητας, η μεθοδολογία αυτή δεν υποχρέωνε την Transgaz, ως GRT, να αποδεσμεύει κάθε υφιστάμενη αχρησιμοποίητη από την Bulgargaz δυναμικότητα, αλλά απλώς να πωλεί τη διαθέσιμη δυναμικότητα στον εν λόγω αγωγό (βλ. άρθρο 1 της εν λόγω μεθοδολογίας), ήτοι τη δυναμικότητα που δεν ρυθμιζόταν συμβατικώς. Το άρθρο 17.1 της συμφωνίας του 2005 όριζε ότι «η [Bulgargaz] έχει την αποκλειστική χρήση του [ρουμανικού] αγωγού [1] και [ότι] δεν είναι δυνατή η σύνδεση άλλων πελατών στον εν λόγω αγωγό χωρίς τη συγκατάθεση της [Bulgargaz,] όπως επίσης και ότι δεν θα μεταφέρεται καμία άλλη ποσότητα φυσικού αερίου από την [Bulgargaz] στην [Transgaz] στον [μετρητικό σταθμό φυσικού αερίου] Isaccea 1». Δεδομένου ότι η εν λόγω συμφωνία παρέμεινε σε ισχύ καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου της παράβασης, διαπιστώνεται ότι κατά τον χρόνο εκείνο δεν υπήρχε διαθέσιμη δυναμικότητα στον αγωγό αυτόν την οποία θα μπορούσε να είχε πωλήσει η Transgaz σε τρίτες επιχειρήσεις.
122
Ως εκ τούτου, πρέπει να απορριφθούν οι αιτιάσεις σύμφωνα με τις οποίες η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον παρέλειψε να προβεί σε διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς δυναμικότητας στον ρουμανικό αγωγό 1, και σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον παρέλειψε να χαρακτηρίσει την Transgaz ως πάροχο της εν λόγω δυναμικότητας.
β)
Επί της πραγματικής πλάνης, η οποία αφορά τον χαρακτηρισμό της Bulgargaz ως προμηθευτή στον ρουμανικό αγωγό 1
123
Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Bulgargaz δεν ήταν πάροχος των υπηρεσιών δυναμικότητας στην πρωτογενή αγορά όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, αλλά μόνον αγοραστής τους.
124
Ωστόσο, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν χαρακτηρίζει την Bulgargaz ως πάροχο στην πρωτογενή αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή απλώς ανέφερε ότι, με τη σύναψη της συμφωνίας του 2005, η Transgaz είχε κατανείμει δυναμικότητα στην Bulgargaz σε αυτή την πρωτογενή αγορά (βλ. αιτιολογική σκέψη 291 της προσβαλλόμενης απόφασης). Παρά ταύτα, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 89 και 90 ανωτέρω, λαμβανομένων υπόψη της αποκλειστικής χρήσης του εν λόγω αγωγού και του δικαιώματος προηγούμενης συγκατάθεσης που είχε η Bulgargaz δυνάμει του άρθρου 17.1 της συμφωνίας του 2005, η οποία εξακολουθούσε να ισχύει καθ’ όλη τη διάρκεια της παράβασης, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η Transgaz δεν μπορούσε να προσφέρει σε τρίτους δυναμικότητα στην πρωτογενή αγορά χωρίς τη συγκατάθεση της Bulgargaz και ότι, ως εκ τούτου, η Bulgargaz ήταν η μόνη που μπορούσε να χορηγήσει στους τρίτους πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1 (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 261, 288 και 306 της προσβαλλόμενης απόφασης).
125
Επομένως, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι η Επιτροπή χαρακτήρισε εσφαλμένως την Bulgargaz ως πάροχο στην πρωτογενή αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1.
126
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες προβάλλουν ότι η Επιτροπή διαπίστωσε εσφαλμένως, στην αιτιολογική σκέψη 292 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η Bulgargaz μπορούσε κατά τη διάρκεια της παράβασης να επαναπωλήσει δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1 στη δευτερογενή αγορά, ενώ η Transgaz δεν είχε ακόμη θεσπίσει τους κανόνες που θα επέτρεπαν τέτοιες συναλλαγές σύμφωνα με το άρθρο 22 του κανονισμού 715/2009.
127
Συναφώς, είναι αληθές ότι το άρθρο 22 του κανονισμού 715/2009 υποχρέωνε τους GRT να λάβουν ορισμένα μέτρα ώστε να επιτραπεί και να διευκολυνθεί το εμπόριο δυναμικότητας στη δευτερογενή αγορά. Πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί ότι στις 31 Ιανουαρίου 2013 η Bulgargaz συνήψε με την Overgas συμφωνία δυνάμει της οποίας η τελευταία απέκτησε πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1, ενώ τα μέτρα που προβλέπονται στο άρθρο 22 του κανονισμού δεν είχαν ακόμη ληφθεί από την Transgaz.
128
Επομένως, όπως διαπίστωσε η Επιτροπή, στην αιτιολογική σκέψη 292 της προσβαλλόμενης απόφασης, το γεγονός ότι η Transgaz δεν είχε λάβει τα μέτρα που προβλέπει το άρθρο 22 του κανονισμού 715/2009 δεν εμπόδιζε, στην πράξη, την Bulgargaz να προσφέρει δυναμικότητα στη δευτερογενή αγορά δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1.
129
Εξ αυτού συνάγεται ότι δεν είναι βάσιμη η αιτίαση των προσφευγουσών ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πραγματική πλάνη κρίνοντας ότι η Bulgargaz μπορούσε να προμηθεύει δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1.
130
Κατά συνέπεια, επιβάλλεται η απόρριψη του υπό εξέταση σκέλους και, ως εκ τούτου, του δεύτερου λόγου ακυρώσεως στο σύνολό του.
Β. Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται ότι διαπιστώθηκε εσφαλμένως ότι οι προσφεύγουσες κατείχαν δεσπόζουσα θέση στις σχετικές αγορές
131
Οι προσφεύγουσες βάλλουν κατά της διαπίστωσης που περιλαμβάνεται στις αιτιολογικές σκέψεις 426 και 427 της προσβαλλόμενης απόφασης ότι ο όμιλος BEH κατείχε, μέσω της Bulgargaz και της Bulgartransgaz, δεσπόζουσα θέση στις πέντε σχετικές αγορές.
132
Ο τρίτος λόγος ακυρώσεως διαρθρώνεται σε δύο σκέλη. Οι προσφεύγουσες προβάλλουν ότι η Επιτροπή διαπίστωσε εσφαλμένως, αφενός, ότι η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 και, αφετέρου, ότι η BEH κατείχε εμμέσως τέτοια θέση στις επίμαχες πέντε αγορές.
1.
Επί του πρώτου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται ότι διαπιστώθηκε εσφαλμένως ότι η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1
133
Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι ο ορισμός της αγοράς υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 ενέχει νομικά και πραγματικά σφάλματα. Επομένως, το συμπέρασμα ότι η Bulgargaz κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά αυτή είναι επίσης εσφαλμένο.
134
Συναφώς, από την ανάλυση του δεύτερου λόγου ακυρώσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε νομικό ή πραγματικό σφάλμα κατά τον ορισμό της αγοράς υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1. Κατά συνέπεια, το πρώτο επιχείρημα των προσφευγουσών πρέπει να απορριφθεί ευθύς εξαρχής.
135
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι, ακόμη και αν είναι ορθός ο ορισμός της αγοράς υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, η εκτίμηση της Επιτροπής ότι η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά αυτή είναι εντούτοις εσφαλμένη.
136
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ειδικότερα ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αναλύει τη διάρθρωση της αγοράς ή την ισχύ στην αγορά των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον ρουμανικό αγωγό 1, κατά παράβαση των απαιτήσεων που προβλέπονται στα σημεία 13 έως 15 της ανακοίνωσης για τις κατευθύνσεις σχετικά με τις προτεραιότητες της Επιτροπής κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του άρθρου [102 ΣΛΕΕ] σε καταχρηστικές συμπεριφορές αποκλεισμού που υιοθετούν δεσπόζουσες επιχειρήσεις (ΕΕ 2009, C 45, σ. 7). Ως εκ τούτου, θεωρούν ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1.
137
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η κατ’ άρθρο 102 ΣΛΕΕ έννοια της δεσπόζουσας θέσης αφορά την εκ μέρους επιχείρησης κατοχή θέσης οικονομικής ισχύος η οποία της παρέχει την ευχέρεια να εμποδίζει τη διατήρηση πραγματικού ανταγωνισμού στη σχετική αγορά, προσφέροντάς της, σε σημαντικό βαθμό, τη δυνατότητα ανεξάρτητης έναντι των ανταγωνιστών της, των πελατών της και, εν τέλει, των καταναλωτών συμπεριφοράς. Η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης είναι εν γένει αποτέλεσμα της συνδρομής διαφόρων παραγόντων, έκαστος των οποίων, μεμονωμένα θεωρούμενος, δεν είναι κατ’ ανάγκην καθοριστικός (αποφάσεις της 14ης Φεβρουαρίου 1978, United Brands και United Brands Continentaal κατά Επιτροπής, 27/76, EU:C:1978:22, σκέψεις 65 και 66, και της 13ης Φεβρουαρίου 1979, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, 85/76, EU:C:1979:36, σκέψεις 38 και 39).
138
Περαιτέρω, η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης δεν αποκλείει την ύπαρξη κάποιου ανταγωνισμού, αλλά επιτρέπει στην επιχείρηση που την κατέχει, αν όχι να προσδιορίσει, τουλάχιστον να έχει αισθητή επίδραση επί των όρων υπό τους οποίους θα αναπτυχθεί ο ανταγωνισμός, και εν πάση περιπτώσει να συμπεριφέρεται, σε μεγάλο βαθμό, χωρίς να τον λαμβάνει υπόψη, εφόσον η εν λόγω συμπεριφορά δεν τον ζημιώνει (απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 1979, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, 85/76, EU:C:1979:36, σκέψη 39).
139
Εν προκειμένω, η Επιτροπή επισήμανε ότι οι υποδομές για τη μεταφορά αερίου αποτελούσαν φυσικό μονοπώλιο και ότι, ως εκ τούτου, η επιχείρηση η οποία ήλεγχε τη δυναμικότητα στις υποδομές αυτές αποκτούσε την ιδιότητα του αναπόφευκτου εμπορικού εταίρου του οποίου η ισχύς στην αγορά δεν μπορούσε να αντισταθμιστεί. Όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Bulgargaz ήλεγχε κατά τη διάρκεια της παράβασης κάθε δυνατότητα πρόσβασης των τρίτων στον αγωγό (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 335, 418 και 420 της προσβαλλόμενης απόφασης).
140
Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι η εκτίμηση αυτή ενέχει τέσσερα σφάλματα.
α)
Επί της πρώτης αιτίασης, με την οποία προβάλλεται ότι η Επιτροπή έκρινε εσφαλμένως ότι η Bulgargaz ήλεγχε την πρόσβαση των τρίτων στον ρουμανικό αγωγό 1
141
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή έκρινε εσφαλμένως ότι η Bulgargaz ήλεγχε την πρόσβαση των τρίτων στον ρουμανικό αγωγό 1. Υποστηρίζουν ότι ο έλεγχος αυτός ασκείτο από την Transgaz, υπό την ιδιότητα του GRT της συγκεκριμένης υποδομής.
142
Προς στήριξη της αιτίασης αυτής, οι προσφεύγουσες, πρώτον, υποστηρίζουν ότι, ακόμη και αν η συμφωνία του 2005 συνιστούσε σύμβαση αποκλειστικότητας, η Bulgargaz απέκτησε μόνον δικαιώματα διαβούλευσης όσον αφορά τη δυνατότητα διάθεσης μηδέποτε χρησιμοποιηθείσας δυναμικότητας σε τρίτους.
143
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 17.1 της συμφωνίας του 2005, «η [Bulgargaz] έχει την αποκλειστική χρήση του [ρουμανικού] αγωγού [1] και [ότι] δεν είναι δυνατή η σύνδεση άλλων πελατών στον εν λόγω αγωγό χωρίς τη συγκατάθεση της [Bulgargaz,] όπως επίσης και ότι δεν θα μεταφέρεται καμία άλλη ποσότητα φυσικού αερίου».
144
Είναι επομένως προφανές ότι χωρίς την προηγούμενη συγκατάθεση της Bulgargaz, η Transgaz δεν μπορούσε να προσφέρει σε τρίτους δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1.
145
Η ως άνω ερμηνεία της συμφωνίας του 2005 επιρρωννύεται από τις συνομιλίες μεταξύ της Transgaz και της BEH κατά τη σύσκεψη της 24ης Ιανουαρίου 2011. Πράγματι, από τα πρακτικά της σύσκεψης που συνέταξε η BEH στις 31 Ιανουαρίου 2011 προκύπτει ότι η Transgaz ρώτησε την BEH αν θα μπορούσε να ανακτήσει μέρος της αχρησιμοποίητης δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1 ενόψει της μελλοντικής κατασκευής τερματικού σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου κοντά στην Constanţa (Ρουμανία) (στο εξής: τερματικός σταθμός Constanţa). Η BEH απάντησε ότι το σύνολο της δυναμικότητας του εν λόγω αγωγού είχε μεν δεσμευτεί για την Bulgargaz, πλην όμως η δυνατότητα την οποία πρότεινε η Transgaz μπορούσε να συζητηθεί κατ’ αρχάς σε κυβερνητικό επίπεδο (βλ. αιτιολογική σκέψη 297, στοιχείο αʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης).
146
Κατά συνέπεια, αντιθέτως προς όσα προβάλλουν οι προσφεύγουσες, η συμφωνία του 2005 δεν απένεμε απλώς στην Bulgargaz δικαιώματα διαβούλευσης, αλλά της χορηγούσε πραγματική εξουσία προηγούμενης συγκατάθεσης όσον αφορά κάθε απόπειρα της Transgaz να αναλάβει αχρησιμοποίητη δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1, συμπεριλαμβανομένης της προσφοράς τέτοιας δυναμικότητας σε τρίτους.
147
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι το γεγονός ότι η Bulgargaz είχε υπεκμισθώσει μέρος της δυναμικότητάς της στην Overgas από το 2013 δεν τεκμηριώνει το συμπέρασμα ότι η Bulgargaz ήλεγχε την πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1. Υποστηρίζουν ότι τούτο αποτελούσε απλώς μια κίνηση καλής πίστης από πλευράς της Bulgargaz προς την Overgas, λαμβανομένου υπόψη του ότι οι κανόνες που επέτρεπαν τις συναλλαγές στη δευτερογενή αγορά δεν είχαν ακόμη θεσπιστεί.
148
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η υπεκμίσθωση από την Bulgargaz στην Overgas μέρους της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1, ανεξαρτήτως του προβαλλόμενου καλόπιστου χαρακτήρα της ενέργειας αυτής, καταδεικνύει ότι, στην πραγματικότητα, η Bulgargaz χορήγησε πρόσβαση στον αγωγό σε τρίτους, παρά την ανυπαρξία κανόνων για τη ρύθμιση της δευτερογενούς αγοράς υπηρεσιών δυναμικότητας.
149
Το γεγονός αυτό ήταν κρίσιμο για την εκτιθέμενη στην προσβαλλόμενη απόφαση ανάλυση δεδομένου ότι, δυνάμει της συμφωνίας του 2005, η Bulgargaz είχε δεσμεύσει τη δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1 υπό συνθήκες αποκλειστικότητας. Επομένως, όποιος τρίτος επιθυμούσε να αποκτήσει πρόσβαση στον εν λόγω αγωγό κατά τη διάρκεια της παράβασης μπορούσε να την αποκτήσει μόνον αν η Bulgargaz έδινε τη συγκατάθεσή της στην Transgaz να προσφέρει δυναμικότητα σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 17.1 της συμφωνίας του 2005 ή αν η Bulgargaz δεχόταν να υπεκμισθώσει μέρος της δυναμικότητάς της, όπως είχε πράξει στην περίπτωση της Overgas από 1ης Ιανουαρίου 2013.
150
Συνάγεται ότι η Επιτροπή έκρινε ορθώς ότι η Bulgargaz ήλεγχε την πρόσβαση των τρίτων στον ρουμανικό αγωγό 1 ενόσω διαρκούσε η παράβαση.
151
Για τον λόγο αυτόν, πρέπει να απορριφθεί η πρώτη αιτίαση.
β)
Επί της δεύτερης αιτίασης, με την οποία προβάλλεται ότι η Επιτροπή δεν χαρακτήρισε την Transgaz ως πάροχο υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1
152
Οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι η εκτίμηση σχετικά με τη δεσπόζουσα θέση της Bulgargaz στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 ενέχει πραγματικό σφάλμα καθόσον δεν προσδιορίζει όλους τους παρόχους υπηρεσιών δυναμικότητας στην αγορά αυτή.
153
Επ’ αυτού, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι αγνόησε το ότι η Bulgargaz δεν ήταν ο GRT του ρουμανικού αγωγού 1 και ότι η Transgaz είχε κανονιστικές αρμοδιότητες δυνάμει των οποίων μπορούσε να αποδεσμεύσει μονομερώς την αχρησιμοποίητη δυναμικότητα προκειμένου να τη διαθέσει σε τρίτους. Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή παρέλειψε να προσδιορίσει τον κύριο πάροχο που κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1.
154
Συναφώς, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 89 και 90 ανωτέρω καθώς και από την ανάλυση της πρώτης αιτίασης, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, μολονότι η Bulgargaz δεν ήταν ο GRT του ρουμανικού αγωγού 1, εντούτοις ήλεγχε την πρόσβαση στον αγωγό δυνάμει της συμφωνίας του 2005.
155
Δεύτερον, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι, πριν από την εξέταση του ζητήματος αν η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, η Επιτροπή διαπίστωσε ορθώς ότι, κατά την περίοδο της παράβασης, η Transgaz δεν θα μπορούσε να αποδεσμεύσει μονομερώς δυναμικότητα και να τη διαθέσει σε τρίτους ως αμετάβλητη δυναμικότητα (βλ. σκέψεις 97 και 98 ανωτέρω).
156
Συναφώς, η Επιτροπή επισημαίνει, με την ανάλυσή της, ότι οι κατευθυντήριες γραμμές του 2012, δυνάμει των οποίων οι GRT μπορούσαν να θέσουν σε εφαρμογή μηχανισμούς κινήτρων, δυνάμενους να αντιμετωπίσουν την αποθεματοποίηση δυναμικότητας και ως εκ τούτου να διαθέσουν μακροπρόθεσμα αχρησιμοποίητη συμβολαιοποιημένη δυναμικότητα σε τρίτους, άρχισαν να ισχύουν από 1ης Οκτωβρίου 2013. Διαπίστωσε επίσης ότι, προκειμένου η Transgaz να θέσει σε εφαρμογή τους εν λόγω μηχανισμούς, απαιτείτο, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, να θεσπίσει προηγουμένως η ρουμανική ρυθμιστική αρχή ορισμένα μέτρα και ότι, εν προκειμένω, τα μέτρα αυτά δεν είχαν θεσπιστεί πριν από τη λήξη της περιόδου της παράβασης (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 293 και 294 της προσβαλλόμενης απόφασης).
157
Κατά συνέπεια, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να προβάλουν ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη κατά την ανάλυσή της ότι η Transgaz ήταν ο GRT του ρουμανικού αγωγού 1 ή ότι δεν εξέτασε το ζήτημα σχετικά με τις κανονιστικές αρμοδιότητες της Transgaz, προτού διαπιστώσει ότι η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον εν λόγω αγωγό.
158
Οι προσφεύγουσες εκτιμούν, εν πάση περιπτώσει, ότι η ερμηνεία της Επιτροπής όσον αφορά το εφαρμοστέο κανονιστικό πλαίσιο είναι εσφαλμένη και ότι η παρέμβαση της ρουμανικής ρυθμιστικής αρχής δεν ήταν αναγκαία προκειμένου να μπορεί η Transgaz να προσφέρει σε τρίτους αχρησιμοποίητη από την Bulgargaz δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1.
159
Υπενθυμίζεται, όμως, ότι κατά την περίοδο της παράβασης, ο κανονισμός 715/2009, ερμηνευόμενος υπό το πρίσμα των κατευθυντηρίων γραμμών του 2009 και του 2012, δεν επέτρεπε στην Transgaz να προσφέρει την αχρησιμοποίητη από την Bulgargaz δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1 σε τρίτους ως αμετάβλητη δυναμικότητα, χωρίς τη συγκατάθεση της Bulgargaz. Συγκεκριμένα, το κανονιστικό πλαίσιο το οποίο ίσχυε κατά τον χρόνο εκείνον επέτρεπε στην Transgaz να αποδεσμεύει μονομερώς την αχρησιμοποίητη από την Bulgargaz συμβολαιοποιημένη δυναμικότητα προκειμένου να την προσφέρει σε τρίτους μόνον ως διακοπτόμενη και βραχυπρόθεσμη δυναμικότητα, όπερ, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 93 έως 111 ανωτέρω, δεν επαρκούσε προκειμένου η Transgaz να μπορεί να παρέχει στους τρίτους πρόσβαση ούτως ώστε αυτοί να τηρούν τις υποχρεώσεις τους έναντι των πελατών τους. Αντιθέτως, η δυνατότητα προσφοράς αχρησιμοποίητης δυναμικότητας ως αμετάβλητης δυναμικότητας απαιτούσε την προηγούμενη παρέμβαση της ρουμανικής ρυθμιστικής αρχής, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 102 έως 107 ανωτέρω. Η εν λόγω αρχή δεν έλαβε, ωστόσο, τα αναγκαία μέτρα κατά τη διάρκεια της παράβασης.
160
Επομένως, κατά την περίοδο της παράβασης, η Transgaz μπορούσε να προσφέρει σε τρίτους, χωρίς τη συγκατάθεση της Bulgargaz, μόνον περιορισμένες και ανεπαρκείς υπηρεσίες δυναμικότητας στον ρουμανικό αγωγό 1. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι βάσει του κανονιστικού πλαισίου της Ένωσης η Transgaz μπορούσε να διαθέτει αχρησιμοποίητη δυναμικότητα ως βραχυπρόθεσμη και διακοπτόμενη δυναμικότητα δεν επαρκούσε ώστε η εταιρία αυτή να μπορεί να παρακάμψει τους περιορισμούς του άρθρου 17.1 της συμφωνίας του 2005 και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να ασκήσει επιρροή όσον αφορά τον πραγματικό έλεγχο που ασκούσε η Bulgargaz στον ρουμανικό αγωγό 1.
161
Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι η Επιτροπή ορθώς χαρακτήρισε την Transgaz ως πραγματική πηγή εναλλακτικής προμήθειας για τους τρίτους που επιθυμούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1 ενόσω διαρκούσε η παράβαση.
162
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τα λοιπά επιχειρήματα των προσφευγουσών.
163
Πρώτον, προς στήριξη του επιχειρήματός τους ότι η Transgaz μπορούσε να αποδεσμεύσει μονομερώς από την Bulgargaz δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1, οι προσφεύγουσες επικαλούνται τον κανονισμό (ΕΕ) 984/2013 της Επιτροπής, της 14ης Οκτωβρίου 2013, για τη θέσπιση κώδικα δικτύου σχετικά με μηχανισμούς κατανομής δυναμικότητας στα συστήματα μεταφοράς αερίου και για τη συμπλήρωση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 715/2009 (ΕΕ 2013, L 273, σ. 5).
164
Από το άρθρο 28 του κανονισμού 984/2013 προκύπτει, όμως, ότι οι σχετικές διατάξεις του κανονισμού αυτού τέθηκαν σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 2015, ήτοι μετά τη λήξη της περιόδου της παράβασης. Ως εκ τούτου, οι διατάξεις αυτές δεν ασκούν επιρροή επί της εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών, το δε επιχείρημα των προσφευγουσών πρέπει να απορριφθεί ευθύς εξαρχής ως αλυσιτελές.
165
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν δέχτηκε την άποψη της Transgaz και της ρουμανικής ρυθμιστικής αρχής ως προς το αν η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1.
166
Το επιχείρημα αυτό είναι απορριπτέο καθόσον, προκειμένου να αξιολογηθούν οι εξουσίες που απονέμει στους GRT το δίκαιο της Ένωσης και το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο και να διαπιστωθεί συνακόλουθα εάν η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, η νομική εκτίμηση της Επιτροπής δεν εξαρτάται από την άποψη της Transgaz και της ρυθμιστικής αρχής.
167
Τρίτον, οι προσφεύγουσες προβάλλουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, διότι είχε ήδη διαπιστώσει, στην υπόθεση AT.40335 – Διασυνδέσεις φυσικού αερίου στη Ρουμανία (στο εξής: υπόθεση Transgaz), ότι η Transgaz κατείχε δεσπόζουσα θέση σε αυτήν την αγορά.
168
Συναφώς, από την απόφαση C(2020) 1232 της Επιτροπής, της 6ης Μαρτίου 2020, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 102 ΣΛΕΕ (υπόθεση Transgaz), όπως δημοσιεύθηκε στον διαδικτυακό τόπο της Επιτροπής, προκύπτει ότι, κατά το πέρας της προκαταρκτικής αξιολόγησης της υπόθεσης αυτής, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η Transgaz κατείχε δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ στην αγορά μεταφοράς φυσικού αερίου της Ρουμανίας, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς μέσω διασυνδέσεων με τις γείτονες χώρες. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι τρεις αγωγοί διαμετακόμισης τους οποίους εκμεταλλευόταν παράλληλα η Transgaz, μεταξύ των οποίων ο ρουμανικός αγωγός 1, που προμήθευε τη βουλγαρική αγορά, δεν είχαν εξεταστεί στο πλαίσιο της προκαταρκτικής αξιολόγησης, δεδομένου ότι οι αγωγοί αυτοί δεν συνδέονταν με το ρουμανικό δίκτυο μεταφοράς αερίου (βλ. αιτιολογική σκέψη 25 της απόφασης της 6ης Μαρτίου 2020).
169
Επομένως, η Επιτροπή δεν διαπίστωσε, στην υπόθεση Transgaz, ότι η επιχείρηση την οποία αφορούσε η συγκεκριμένη έρευνα κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1.
170
Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να διαπιστώσει, στηριζόμενη στα προκαταρκτικά συμπεράσματά της στην υπόθεση Transgaz, ότι, κατά την περίοδο της παράβασης, η Bulgargaz κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1.
171
Επομένως, η δεύτερη αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.
[παραλειπόμενα]
Γ. Επί του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται εσφαλμένη διαπίστωση περί κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης από τις προσφεύγουσες
223
Ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως διαρθρώνεται, κατ’ ουσίαν, σε έξι «επιμέρους λόγους». Οι τρεις πρώτοι επιμέρους λόγοι αφορούν, αντιστοίχως, νομικά και πραγματικά σφάλματα που ενέχει η προσβαλλόμενη απόφαση όσον αφορά τη διαπίστωση ότι οι προσφεύγουσες δεν επέτρεψαν την πρόσβαση:
–
στον ρουμανικό αγωγό 1,
–
στο δίκτυο μεταφοράς,
–
στον σταθμό αποθήκευσης Chiren.
[παραλειπόμενα]
1.
Εφαρμοστέες αρχές και νομολογία
[παραλειπόμενα]
α)
Επί της έννοιας της «κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης»
235
Σύμφωνα με το άρθρο 102, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά και απαγορεύεται, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους εντός της εσωτερικής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της.
236
Ωστόσο, η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση υπέχει ειδική υποχρέωση να μη θίγει με τη συμπεριφορά της τον αποτελεσματικό και ανόθευτο ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά (απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, σκέψη 135· βλ., επίσης, απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Slovak Telekom κατά Επιτροπής, C‑165/19 P, EU:C:2021:239, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
237
To άρθρο 102 ΣΛΕΕ απαριθμεί τις καταχρηστικές πρακτικές, χωρίς ωστόσο η απαρίθμηση αυτή να εξαντλεί τους τρόπους καταχρηστικής εκμετάλλευσης δεσπόζουσας θέσης που απαγορεύονται από τη Συνθήκη ΛΕΕ (βλ. απόφαση της 15ης Μαρτίου 2007, British Airways κατά Επιτροπής, C‑95/04 P, EU:C:2007:166, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
238
Επομένως, κατά πάγια νομολογία, η έννοια της «καταχρηστικής εκμετάλλευσης δεσπόζουσας θέσης» του άρθρου 102 ΣΛΕΕ είναι αντικειμενική έννοια που αφορά τη συμπεριφορά κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης η οποία έχει ως αποτέλεσμα να κωλύει τη διατήρηση του υφισταμένου στην αγορά ανταγωνισμού ή την ανάπτυξή του, λόγω της χρησιμοποίησης διαφορετικών μέσων από εκείνα που διέπουν τον κανονικό ανταγωνισμό μεταξύ των προσφερόμενων από τους επιχειρηματίες προϊόντων ή υπηρεσιών [βλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 148 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
239
Τέλος, υπενθυμίζεται ότι ο καταχρηστικός χαρακτήρας συμπεριφοράς του είδους που εξετάζεται εν προκειμένω προϋποθέτει ότι αυτή είναι ικανή να περιορίσει τον ανταγωνισμό και, ιδίως, να προκαλέσει, όπως της προσάπτεται, τον εκτοπισμό ανταγωνιστών από την αγορά, υπό την έννοια ότι ήταν ικανή να καταστήσει δυσχερέστερη την είσοδο ή την παραμονή των ανταγωνιστών στην επίμαχη αγορά, και ότι, με τον τρόπο αυτό, μπορούσε να έχει αντίκτυπο στη διάρθρωση της αγοράς. Αυτή η εκτίμηση πρέπει να γίνεται βάσει του συνόλου των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών που πλαισιώνουν την εν λόγω συμπεριφορά [βλ. αποφάσεις της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 154 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 12ης Μαΐου 2022, Servizio Elettrico Nazionale κ.λπ., C‑377/20, EU:C:2022:379, σκέψεις 50, 61, 64 και 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
240
Ασφαλώς, τα εν λόγω αποτελέσματα αποκλεισμού δεν πρέπει να είναι αμιγώς υποθετικά. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν δύναται να στηριχθεί στα αποτελέσματα που η πρακτική αυτή θα μπορούσε να παραγάγει ή θα είχε παραγάγει αν συνέτρεχαν ή συντρέξουν ορισμένες ιδιαίτερες περιστάσεις, οι οποίες δεν ήταν οι κρατούσες στην αγορά κατά το χρονικό σημείο της θέσης σε εφαρμογή της πρακτικής και οι οποίες, κατά το χρονικό εκείνο σημείο, φαινόταν ελάχιστα πιθανό να συντρέξουν (πρβλ. αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2015, Post Danmark, C‑23/14, EU:C:2015:651, σκέψη 65, και της 12ης Μαΐου 2022, Servizio Elettrico Nazionale κ.λπ., C‑377/20, EU:C:2022:379, σκέψη 70).
[παραλειπόμενα]
2.
Επί του πρώτου «επιμέρους λόγου», με τον οποίο προβάλλεται εσφαλμένη διαπίστωση περί άρνησης παροχής πρόσβασης στον ρουμανικό αγωγό 1
[παραλειπόμενα]
α)
Επί του δεύτερου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο κατά την εφαρμογή της θεωρίας των «ουσιωδών υποδομών» καθόσον προσάφθηκε στη Bulgargaz καταχρηστική άρνηση εφοδιασμού, μολονότι η Bulgargaz αποτελεί απλό χρήστη του ρουμανικού αγωγού 1
250
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ενέχει νομικό σφάλμα καθόσον προσάπτει στην Bulgargaz καταχρηστική άρνηση εφοδιασμού όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, ενώ η εταιρία αυτή δεν ήταν ούτε ιδιοκτήτης ούτε GRT της ουσιώδους υποδομής, αλλά απλός χρήστης της. Σύμφωνα, όμως, με τις αποφάσεις της 26ης Νοεμβρίου 1998, Bronner (C‑7/97, στο εξής: απόφαση Bronner, EU:C:1998:569), και της 10ης Ιουλίου 1991, RTE κατά Επιτροπής (T‑69/89, EU:T:1991:39), επί των οποίων η Επιτροπή στήριξε την ανάλυσή της στην αιτιολογική σκέψη 549 της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και σύμφωνα με τη μεταγενέστερη νομολογία που αφορά την άρνηση παροχής πρόσβασης σε ουσιώδη υποδομή, καταχρηστική συμπεριφορά μπορεί να προσαφθεί μόνο στον ιδιοκτήτη ή τον φορέα εκμετάλλευσης της εν λόγω υποδομής, υπό την έννοια ότι η πρόσβαση στις ουσιώδεις υποδομές συνέχεται πάντοτε εγγενώς με την ιδιοκτησία και τον έλεγχο της επίμαχης υποδομής ή υπηρεσίας.
[παραλειπόμενα]
254
Ακολούθως, από τις αιτιολογικές σκέψεις 532 και 549 έως 564 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι η Επιτροπή εξέτασε τη νομιμότητα της συμπεριφοράς της Bulgargaz στην αγορά των υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 υπό το πρίσμα της νομολογίας που απορρέει από τη σκέψη 41 της απόφασης Bronner καθώς και από τη σκέψη 73 της απόφασης της 10ης Ιουλίου 1991, RTE κατά Επιτροπής (T‑69/89, EU:T:1991:39).
255
Κατά τη νομολογία αυτή, η άρνηση επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση να παράσχει υπηρεσία στην οποία οι τρίτοι απαιτείται να έχουν πρόσβαση ώστε να μπορούν να ασκήσουν δραστηριότητα σε παραπλήσια αγορά, και δη αγορά επόμενου σταδίου, συνιστά παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ εφόσον πληρούνται σωρευτικώς οι ακόλουθες τρεις προϋποθέσεις:
–
η άρνηση παροχής πρόσβασης στην υπηρεσία είναι τέτοιας φύσεως ώστε να αποκλείει κάθε ανταγωνισμό στην αγορά από τον αιτούντα την πρόσβαση στην εν λόγω υπηρεσία,
–
η εν λόγω υπηρεσία είναι αναγκαία για την άσκηση της δραστηριότητας του αιτούντος, υπό την έννοια ότι δεν υφίσταται κανένα πραγματικό ή δυνητικό υποκατάστατο της υπηρεσίας,
–
η άρνηση δεν μπορεί να δικαιολογηθεί αντικειμενικά.
256
Οι προϋποθέσεις που διατυπώθηκαν στην απόφαση Bronner έχουν κατ’ αρχήν εφαρμογή σε σχέση με υποδομές ή υπηρεσίες οι οποίες συχνά χαρακτηρίζονται ως «ουσιώδεις υποδομές» υπό την έννοια ότι είναι απαραίτητες για την άσκηση δραστηριότητας στην αγορά, στον βαθμό που δεν υπάρχει κανένα υποκατάστατο, πραγματικό ή δυνητικό [βλ. αποφάσεις της 15ης Σεπτεμβρίου 1998, European Night Services κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑374/94, T‑375/94, T‑384/94 και T‑388/94, EU:T:1998:198, σκέψεις 208 και 212 και της 10ης Νοεμβρίου 2021, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Shopping), T‑612/17, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση αναιρέσεως, EU:T:2021:763, σκέψη 215], με συνέπεια η άρνηση παροχής πρόσβασης σε αυτές να μπορεί να οδηγήσει σε εξάλειψη κάθε μορφής ανταγωνισμού εκ μέρους του αιτούντος την πρόσβαση.
257
Συναφώς το Δικαστήριο έχει τονίσει ότι η διαπίστωση ότι μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση καταχράστηκε τη θέση της αρνούμενη να συνάψει σύμβαση με ανταγωνιστή της συνεπάγεται ότι η επιχείρηση ήταν υποχρεωμένη να συνάψει σύμβαση με τον ανταγωνιστή. Μια τέτοια υποχρέωση, όμως, θίγει ιδιαιτέρως την ελευθερία σύναψης συμβάσεων και το δικαίωμα ιδιοκτησίας της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης, δεδομένου ότι μια επιχείρηση, έστω και αν κατέχει δεσπόζουσα θέση, εξακολουθεί κατ’ αρχήν να είναι ελεύθερη να αρνηθεί να συνάψει σύμβαση και να προβεί σε εκμετάλλευση της υποδομής που έχει αναπτύξει για τις δικές της ανάγκες (απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Slovak Telekom κατά Επιτροπής, C‑165/19 P, EU:C:2021:239, σκέψη 46).
258
Επομένως, η νομολογία σχετικά με τις «ουσιώδεις υποδομές» αφορά ιδίως καταστάσεις όπου η ελεύθερη άσκηση αυτής της ελευθερίας σύναψης συμβάσεων, και δη η ελεύθερη άσκηση αποκλειστικού δικαιώματος, διά του οποίου αναγνωρίζεται η επένδυση ή η δημιουργία, μπορεί να περιοριστεί χάριν του ανόθευτου ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, αποκλειομένης οποιασδήποτε άλλης συμπεριφοράς [πρβλ. αποφάσεις της 1ης Ιουλίου 2010, AstraZeneca κατά Επιτροπής, T‑321/05, EU:T:2010:266, σκέψη 679, και της 10ης Νοεμβρίου 2021, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Shopping), T‑612/17, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση αναιρέσεως, EU:T:2021:763, σκέψη 215].
259
Εν προκειμένω, όπως ορθώς υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, η Bulgargaz δεν ήταν ιδιοκτήτρια του ρουμανικού αγωγού 1. Παρά ταύτα, τόσο από τη δικογραφία όσο και από τη σκέψη 14 ανωτέρω προκύπτει ότι, δυνάμει της συμφωνίας του 2005, η εταιρία αυτή είχε την αποκλειστική χρήση της υποδομής.
260
Συναφώς, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι δεν αμφισβητείται μεταξύ των διαδίκων ότι ενόσω διαρκούσε η παράβαση, ο ρουμανικός αγωγός 1 ήταν η μόνη βιώσιμη οδός για τον εφοδιασμό της Βουλγαρίας με το ρωσικό φυσικό αέριο (βλ. σκέψη 88 ανωτέρω). Επομένως, ο αγωγός αυτός αποτελούσε ουσιώδη υποδομή υπό την έννοια της απόφασης Bronner (βλ. σκέψη 256 ανωτέρω).
261
Δεύτερον, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 143 και 144 ανωτέρω, η συμφωνία του 2005 προέβλεπε, αφενός, ότι η Bulgargaz είχε την αποκλειστική χρήση του ρουμανικού αγωγού 1 και, αφετέρου, ότι η Transgaz δεν μπορούσε να προσφέρει σε τρίτους δυναμικότητα όσον αφορά τον εν λόγω αγωγό χωρίς την προηγούμενη συγκατάθεση της Bulgargaz. Κατά συνέπεια, παρότι η Bulgargaz δεν ήταν ιδιοκτήτρια του ρουμανικού αγωγού 1, εντούτοις το αποκλειστικό δικαίωμά της αντιστοιχούσε, κατά τη διάρκεια της παράβασης, σε μια κατάσταση ελέγχου και, ως εκ τούτου, σε δεσπόζουσα θέση στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον εν λόγω αγωγό στον βαθμό που η πρόσβαση των τρίτων στον ρουμανικό αγωγό 1 ήταν αδύνατη χωρίς τη συγκατάθεσή της.
262
Συναφώς, όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας Α. Ράντος στις προτάσεις του στην υπόθεση European Superleague Company (C‑333/21, EU:C:2022:993, σημείο 138), σύμφωνα με τη θεωρία περί «ουσιωδών υποδομών», μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση που διαθέτει ή ελέγχει «ουσιώδη υποδομή» μπορεί να υποχρεωθεί να συνεργαστεί με τους ανταγωνιστές της παρέχοντάς τους πρόσβαση στη συγκεκριμένη υποδομή χωρίς καμία διάκριση.
263
Υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν ασκεί επιρροή η φύση του αποκλειστικού δικαιώματος της Bulgargaz επί της υποδομής, καθόσον αυτό το αποκλειστικό δικαίωμα αποκτούσε υπόσταση μέσω μιας κατάστασης ελέγχου του ρουμανικού αγωγού 1, ο οποίος αποτελούσε «ουσιώδη υποδομή» υπό την έννοια της παρατιθέμενης στη σκέψη 256 ανωτέρω νομολογίας. Κατά τα λοιπά, οι ίδιες οι προσφεύγουσες αναγνωρίζουν ρητώς ότι η νομολογία σχετικά με τις «ουσιώδεις υποδομές» έχει εφαρμογή σε καταστάσεις συνδεόμενες με τον έλεγχο της υποδομής, ακόμη και αν έχουν την εσφαλμένη άποψη ότι η ιδιότητα του ιδιοκτήτη της υποδομής αποτελεί και αυτή αναγκαίο στοιχείο.
264
Ωστόσο, η νομική φύση της σχέσης μεταξύ της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης και της υποδομής ή της υπηρεσίας που ελέγχει δεν αποτελεί κρίσιμο παράγοντα προκειμένου να διαπιστωθεί αν η άρνηση παροχής πρόσβασης σε «ουσιώδη υποδομή» εκ μέρους επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση συνιστά παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.
265
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ορθώς εξέτασε τη συμπεριφορά της Bulgargaz στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 με γνώμονα, ειδικότερα, τη σκέψη 41 της απόφασης Bronner.
266
Το συμπέρασμα αυτό δεν τίθεται εν αμφιβόλω από την πρόσφατη απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, Lietuvos geležinkeliai κατά Επιτροπής (C‑42/21 P, EU:C:2023:12), η οποία εκδόθηκε μετά την περάτωση της προφορικής διαδικασίας στην υπό κρίση υπόθεση, πλην όμως επιβεβαίωσε την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου στην απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2020, Lietuvos geležinkeliai κατά Επιτροπής (T‑814/17, EU:T:2020:545). Στην υπόθεση εκείνη, η οποία αφορούσε την κατάργηση σιδηροδρομικής γραμμής, το Δικαστήριο έκρινε ότι η περίπτωση καταστροφής μιας υποδομής από κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, στο πλαίσιο της οποίας η χρήση της υποδομής καθίσταται αναπόφευκτα αδύνατη όχι μόνο για τους ανταγωνιστές, αλλά και για την ίδια την κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, πρέπει να διακρίνεται από την περίπτωση άρνησης παροχής πρόσβασης, κατά την έννοια της νομολογίας που απορρέει από την απόφαση Bronner (απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, Lietuvos geležinkeliai κατά Επιτροπής, C‑42/21 P, EU:C:2023:12, σκέψεις 81 και 83).
267
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ασφαλώς ότι η ανάλυση με γνώμονα τα κριτήρια που απορρέουν από την απόφαση Bronner επιβάλλεται σε περίπτωση άρνησης παροχής πρόσβασης σε υποδομή ιδιοκτησίας της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης, την οποία ανέπτυξε αυτή με δικές της επενδύσεις για τις ανάγκες της δραστηριότητάς της. Διαπίστωσε επίσης ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού τους, τα εν λόγω κριτήρια δεν έχουν εφαρμογή όταν, σε περίπτωση καταστροφής της υποδομής, η επίμαχη υποδομή χρηματοδοτήθηκε όχι με επενδύσεις της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης, αλλά με δημόσιους πόρους, και η επιχείρηση αυτή δεν είναι ιδιοκτήτρια της συγκεκριμένης υποδομής (απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, Lietuvos geležinkeliai κατά Επιτροπής, C‑42/21 P, EU:C:2023:12, σκέψεις 86 και 87).
268
Παρά ταύτα, η ως άνω νομολογία δεν αποκλείει την εφαρμογή των κριτηρίων που απορρέουν από την απόφαση Bronner σε περίπτωση όπως αυτή της υπό κρίση υπόθεσης, όπου, αφενός, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 261 έως 263 ανωτέρω, η Bulgargaz, παρότι δεν ήταν η ιδιοκτήτρια του ρουμανικού αγωγού 1, εντούτοις είχε επ’ αυτού αποκλειστικό δικαίωμα, το οποίο, ενόσω διαρκούσε η παράβαση, αντιστοιχούσε σε κατάσταση ελέγχου εξομοιούμενη με εκείνη του ελέγχου που ασκεί ο ιδιοκτήτης μιας υποδομής, και, όπου, αφετέρου, είναι μεν αληθές ότι η Bulgargaz δεν είχε αναπτύξει τον ρουμανικό αγωγό 1, πλην όμως κατέβαλλε πάγιο ετήσιο τέλος έναντι της χρήσης της υποδομής δυνάμει της συμφωνίας του 2005, η δε καταβολή του τέλους αυτού συνιστούσε την επένδυσή της όσον αφορά το αποκλειστικό δικαίωμα που της είχε χορηγήσει η Transgaz.
269
Επομένως, πρέπει να απορριφθεί το δεύτερο σκέλος, με το οποίο προβάλλεται ότι η απόφαση Bronner και η απορρέουσα εξ αυτής νομολογία σχετικά με την άρνηση παροχής πρόσβασης σε «ουσιώδη υποδομή» έχουν εφαρμογή μόνο στην περίπτωση επιχείρησης η οποία έχει την κυριότητα και τον έλεγχο της υποδομής.
[παραλειπόμενα]
β)
Επί του έβδομου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται ότι η δέσμευση του συνόλου της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1 δεν έχει αποδεικτική αξία
470
Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν, κατ’ ουσίαν, την αποδεικτική αξία της δέσμευσης υπέρ της Bulgargaz του συνόλου της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1, προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη άρνησης εφοδιασμού, ενώ δεν είχε απορριφθεί καμία επιμέρους αίτηση παροχής πρόσβασης στον αγωγό.
471
Η Επιτροπή αντικρούει τα επιχειρήματα που προβάλλονται με το σκέλος αυτό.
472
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι η πρόβλεψη του άρθρου 17.1 της συμφωνίας του 2005 ότι το σύνολο της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1 προοριζόταν για την Bulgargaz, έστω και αν η εταιρία αυτή χρησιμοποιούσε περιορισμένο μόνον μέρος της διαθέσιμης δυναμικότητας αποτελεί ένα από τα στοιχεία επί των οποίων στηρίχθηκε η Επιτροπή προκειμένου να αποδείξει:
–
αφενός, όπως επιβεβαιώθηκε στο πλαίσιο της ανάλυσης του τρίτου λόγου ακυρώσεως (βλ. σκέψεις 133 έως 171 ανωτέρω), την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης της Bulgargaz στην αγορά υπηρεσιών δυναμικότητας όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1·
–
αφετέρου, την αποθεματοποίηση δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1, η οποία συνιστά άρνηση εφοδιασμού εκ μέρους της Bulgargaz (βλ. αιτιολογική σκέψη 534, στοιχείο αʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης)· η Επιτροπή έκρινε σχετικά ότι η Bulgargaz όφειλε είτε να μην κάνει χρήση της αποκλειστικότητας που προέβλεπε υπέρ της η συμφωνία του 2005 είτε να διαθέσει τη δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1 στη δευτερογενή αγορά βάσει αντικειμενικής, διαφανούς και άνευ διακρίσεων διαδικασίας (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 542, 563 και 564 της προσβαλλόμενης απόφασης).
473
Ωστόσο, πρώτον, κατά πάγια νομολογία, η διαπίστωση της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης δεν συνεπάγεται αυτή καθεαυτήν καμία μομφή προς την ενδιαφερόμενη επιχείρηση. Μόνον η καταχρηστική εκμετάλλευση μιας τέτοιας δεσπόζουσας θέσης απαγορεύεται από το άρθρο 102 ΣΛΕΕ (βλ. απόφαση της 27ης Μαρτίου 2012, Post Danmark, C‑209/10, EU:C:2012:172, σκέψη 21 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
474
Εναπόκειται συναφώς στην Επιτροπή, για τους σκοπούς της διαπίστωσης τέτοιας καταχρηστικής εκμετάλλευσης, να προσδιορίσει με ποιον ακριβώς τρόπο η επίμαχη επιχείρηση, χρησιμοποιώντας τη δεσπόζουσα θέση της, κατέφυγε σε μέσα διαφορετικά από εκείνα που διέπουν τον κανονικό ανταγωνισμό, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα να κωλύεται η διατήρηση του υφιστάμενου στην αγορά ανταγωνισμού ή η ανάπτυξή του (βλ. απόφαση της 27ης Μαρτίου 2012, Post Danmark, C‑209/10, EU:C:2012:172, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
475
Επομένως, η συμβατική αποκλειστικότητα που προβλέφθηκε με τη συμφωνία του 2005 υπέρ της Bulgargaz, η οποία ωστόσο χρησιμοποιούσε μέρος μόνον της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1, δεν μπορεί να συνιστά καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης της συγκεκριμένης προσφεύγουσας, εφόσον η Επιτροπή δεν αποδείξει ότι η Bulgargaz μπορούσε εν τοις πράγμασι, με τη συμπεριφορά της, να εκτοπίσει τους ανταγωνιστές από τις βουλγαρικές αγορές προμήθειας φυσικού αερίου, μεταξύ άλλων υπό την έννοια της απόφασης Bronner και της μεταγενέστερης νομολογίας σχετικά με την άρνηση παροχής πρόσβασης σε «ουσιώδη υποδομή» που παρατίθεται στις σκέψεις 255 και 256 ανωτέρω.
476
Τα πραγματικά περιστατικά καταδεικνύουν, ωστόσο, ότι η πρόβλεψη του άρθρου 17.1 της συμφωνίας του 2005 ότι το σύνολο της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1 προοριζόταν για την Bulgargaz δεν την εμπόδισε, ήδη από την υποβολή της πρώτης αίτησης παροχής πρόσβασης στην αχρησιμοποίητη δυναμικότητα του εν λόγω αγωγού στις 23 Νοεμβρίου 2012, να παράσχει πρόσβαση στην Overgas από 1ης Ιανουαρίου 2013, χωρίς η Επιτροπή να έχει αποδείξει τον εκπρόθεσμο ή μη ικανοποιητικό χαρακτήρα της πρόσβασης αυτής και ότι η συμπεριφορά της Bulgargaz εμπίπτει, ως εκ τούτου, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.
477
Περαιτέρω, η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι η Bulgargaz αντιτάχθηκε καταχρηστικώς στις αιτήσεις παροχής πρόσβασης άλλων τρίτων. Συγκεκριμένα:
–
από τη σκέψη 284 ανωτέρω προκύπτει ότι η Επιτροπή ούτε απέδειξε ούτε καν προέβαλε ότι η από 24 Ιανουαρίου 2011 αίτηση της Transgaz συνιστούσε αίτηση παροχής πρόσβασης στον ρουμανικό αγωγό 1 προκειμένου να της επιτραπεί η είσοδος στις βουλγαρικές αγορές προμήθειας φυσικού αερίου, πράγμα το οποίο, εξάλλου, η Επιτροπή αναγνώρισε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση· κατά τη νομολογία, οι προσφεύγουσες δεν ήταν, επομένως, υποχρεωμένες να ανταποκριθούν θετικά στις αιτήσεις αυτές [πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψεις 42, 43 και 46]·
–
η Επιτροπή αναγνώρισε επίσης ότι δεν έχει αποδείξεις ότι η Transgaz διαβίβασε στην Bulgargaz επιμέρους αιτήσεις τρίτων για την παροχή πρόσβασης στον ρουμανικό αγωγό 1, και συγκεκριμένα τις αιτήσεις που της είχε απευθύνει η Overgas το 2010·
–
περαιτέρω, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η από 26 Σεπτεμβρίου 2013 αίτηση της C Energy Group ήταν αρκούντως ακριβής και σοβαρή ώστε να συνιστά αίτηση παροχής πρόσβασης στον ρουμανικό αγωγό 1 στην οποία η Bulgargaz ήταν υποχρεωμένη να απαντήσει (βλ. ανάλυση του έκτου σκέλους ανωτέρω).
478
Επίσης, η Επιτροπή δεν μπορούσε να στηριχθεί στην υπόθεση ότι, λόγω της δέσμευσης υπέρ της Bulgargaz του συνόλου της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1, οι τρίτοι δεν έκαναν χρήση του δικαιώματός τους για υποβολή αιτήσεων παροχής πρόσβασης στην εν λόγω δυναμικότητα (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 278 και 537 in fine της προσβαλλόμενης απόφασης). Συγκεκριμένα, ουδόλως απέδειξε τη μη άσκηση του δικαιώματός τους, οπότε δεν ανταποκρίθηκε στο βάρος αποδείξεως που της αναλογούσε. Πρέπει, εξάλλου, να τονιστεί ότι, δυνάμει του άρθρου της 17.3, η συμφωνία του 2005 και το περιεχόμενό της είχαν εμπιστευτικό χαρακτήρα και ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι, παρά την εν λόγω ρήτρα εμπιστευτικότητας, οι τρίτοι ήταν σε θέση να γνωρίζουν τη ρήτρα αποκλειστικότητας που περιείχε η συμφωνία του 2005 υπέρ της Bulgargaz. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι πράγματι δεν έκαναν χρήση των δικαιωμάτων τους, καθόσον δεν υπέβαλαν, εξ ορισμού, καμία σχετική αίτηση, δεν μπορεί να προσαφθεί στην Bulgargaz ότι αρνήθηκε να παράσχει πρόσβαση επειδή δεν απάντησε σε μηδέποτε υποβληθείσες αιτήσεις.
479
Δεύτερον, η Επιτροπή έκρινε ότι το μέρος της παράβασης που αφορούσε τον ρουμανικό αγωγό 1 συνεχίστηκε μόνον έως την 1η Ιανουαρίου 2015, ήτοι έως την ημερομηνία κατά την οποία η Bulgargaz, όπως υποστηρίζει, άρχισε να χορηγεί σε τρίτους επαρκή πρόσβαση στον εν λόγω αγωγό (βλ. αιτιολογική σκέψη 651 της προσβαλλόμενης απόφασης).
480
Διαπιστώνεται, όμως, ότι κατά την ημερομηνία εκείνη οι διατάξεις της συμφωνίας του 2005 περί αποκλειστικής χρήσης του ρουμανικού αγωγού 1 από την Bulgargaz εξακολουθούσαν να είναι σε ισχύ. Συγκεκριμένα, η εν λόγω συμβατικώς προβλεφθείσα αποκλειστικότητα έπαυσε να ισχύει μόλις στις 30 Σεπτεμβρίου 2016, όταν καταγγέλθηκε η συμφωνία του 2005, ήτοι ένα έτος και εννέα μήνες μετά το πέρας της περιόδου της παράβασης. Κατά συνέπεια, η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε εμμέσως ότι η ύπαρξη αυτού του αποκλειστικού συμβατικού δικαιώματος δεν ήταν καθοριστικής σημασίας.
481
Στο πλαίσιο αυτό, οι ενδείξεις που αντλούνται από το γεγονός ότι το σύνολο της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1 ήταν, δυνάμει της συμφωνίας του 2005, δεσμευμένο υπέρ της Bulgargaz, η οποία πάντως χρησιμοποιούσε μέρος μόνον αυτής, δεν επαρκούν για την απόδειξη της προβαλλόμενης κατάχρησης στην αγορά δυναμικότητας όσον αφορά τον εν λόγω αγωγό.
482
Το έβδομο σκέλος πρέπει, επομένως, να γίνει δεκτό.
γ)
Επί του όγδοου σκέλους, με το οποίο προβάλλεται ότι οι συνομιλίες σχετικά με την επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας του 2005 δεν είχαν αποδεικτική αξία
483
Οι προσφεύγουσες, υποστηριζόμενες από τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, αμφισβητούν την αποδεικτική αξία των συνομιλιών σχετικά με την επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας του 2005. Συναφώς υποστηρίζουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση διαπιστώνει εσφαλμένα ότι οι εν λόγω διακυβερνητικές συνομιλίες συνιστούσαν άρνηση παροχής πρόσβασης στον ρουμανικό αγωγό 1 και ότι η Bulgargaz δεν είχε ενεργήσει εποικοδομητικά στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων σχετικά με τη συμφωνία του 2005. Συναφώς, προβάλλουν τρεις αιτιάσεις:
–
τον διακυβερνητικό χαρακτήρα της επαναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας του 2005·
–
τον εποικοδομητικό χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων·
–
το γεγονός ότι δεν ευθύνονται για τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
484
Η Επιτροπή αντικρούει το σκέλος αυτό.
1) Επί της πρώτης αιτίασης, η οποία αφορά τον διακυβερνητικό χαρακτήρα της επαναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας του 2005
485
Οι προσφεύγουσες, υποστηριζόμενες από τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, υποστηρίζουν ότι οι συνομιλίες για την επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας του 2005 κινήθηκαν και διεξήχθησαν σε διακυβερνητικό επίπεδο, με τη συμμετοχή των κυβερνητικών και ρυθμιστικών αρχές της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Οι συνομιλίες αυτές δεν μπορούσαν, επομένως, να προσαφθούν στην Bulgargaz. Οι προσφεύγουσες επικαλούνται τρία στοιχεία συναφώς:
–
«την σύνδεση» της συμφωνίας του 2005 με τη διακυβερνητική συμφωνία του 2003,
–
το γεγονός ότι η επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας του 2005 είχε ως αντικείμενο την αντιμετώπιση των προβληματισμών που εκφράστηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας επί παραβάσει κατά της Ρουμανίας,
–
τον κεντρικό χαρακτήρα της ασφάλειας του εφοδιασμού της Βουλγαρίας σε φυσικό αέριο και τον ρόλο της Bulgargaz ως δημόσιου παρόχου στο πλαίσιο της επαναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας του 2005.
[παραλειπόμενα]
i) Επί του κεντρικού χαρακτήρα της ασφάλειας του εφοδιασμού της Βουλγαρίας με φυσικό αέριο και του ρόλου της Bulgargaz ως δημόσιου παρόχου στο πλαίσιο της επαναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας του 2005
529
Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, στο πλαίσιο της επαναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας του 2005, η Bulgargaz ενήργησε ως ύστατος δημόσιος πάροχος επιφορτισμένος με υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος και υποχρεωμένος να διασφαλίζει για τον λόγο αυτόν τον εφοδιασμό ολόκληρης της Βουλγαρίας με φυσικό αέριο. Κατά την άποψή τους, η πρόταση για διασφάλιση ελάχιστης δυναμικότητας από την Transgaz στον ρουμανικό αγωγό 1, ανερχόμενης σε [3-4] δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (επί συνολικής δυναμικότητας 7,4 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων) ετησίως ανταποκρινόταν στις υποχρεώσεις δημόσιας παροχής που υπείχε η Bulgargaz.
530
Συναφώς, από το σχέδιο μνημονίου συμφωνίας προκύπτει ότι η επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας του 2005 θα οδηγούσε, αφενός, στην κατάργηση της αποκλειστικής χρήσης του ρουμανικού αγωγού 1 από την Bulgargaz και, αφετέρου, στην τροποποίηση του ετήσιου πάγιου τέλους που καταβαλλόταν στην Transgaz δυνάμει της εν λόγω συμφωνίας, προκειμένου να αρθούν οι προβληματισμοί που είχε εκφράσει η Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας επί παραβάσει κατά της Ρουμανίας.
531
Κατά τη σύσκεψη της 10ης Οκτωβρίου 2012, η Bulgargaz πρότεινε να διασφαλιστεί ελάχιστη δυναμικότητα ανερχόμενη σε [3-4] δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, επισημαίνοντας στην Transgaz ότι, ως αντιστάθμισμα, θα μπορούσε να αποδεσμεύσει την εναπομένουσα διαθέσιμη δυναμικότητα (βλ. αιτιολογική σκέψη 297, στοιχείο h, της προσβαλλόμενης απόφασης και σκέψη 468 ανωτέρω).
532
Ακολούθως, κατά τη σύσκεψη της 9ης Δεκεμβρίου 2013 μεταξύ της Bulgargaz, της Transgaz και των ρυθμιστικών και κυβερνητικών αρχών της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, συμφωνήθηκε να ληφθούν αποφάσεις ως προς την ακολουθητέα προσέγγιση ώστε να ζητήσουν από την Επιτροπή την έγκριση της πρότασης για διασφάλιση ελάχιστης δυναμικότητας. Ως εκ τούτου, τα συμβαλλόμενα μέρη ήλθαν σε συμφωνία επί μιας σειράς ενεργειών προκειμένου να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις. Συγκεκριμένα:
–
η Bulgargaz θα απέστελλε στην Transgaz έγγραφο όπου θα εξέθετε λεπτομερώς την πρότασή της και θα έδινε τη συγκατάθεσή της στην αποδέσμευση της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1, με εξαίρεση τη δυναμικότητα της οποίας είχε ζητήσει τη δέσμευση,
–
η βουλγαρική ρυθμιστική αρχή θα απέστελλε στην Transgaz έγγραφο όπου θα υποστήριζε την προτεινόμενη τροποποίηση της συμφωνίας του 2005 και θα επεσήμαινε τους λόγους που δικαιολογούσαν την πρόταση για διασφάλιση ελάχιστης δυναμικότητας,
–
ο Βούλγαρος υπουργός οικονομίας, ενέργειας και τουρισμού θα απέστελλε στην Transgaz έγγραφο όπου θα εξέθετε τους δικαιολογητικούς λόγους της διατήρησης της συμφωνίας του 2005 έως τα τέλη του 2016.
533
Κατόπιν της σύσκεψης αυτής, με το έγγραφο της 14ης Δεκεμβρίου 2013 που μνημονεύεται στη σκέψη 525 ανωτέρω, η Bulgargaz επισήμανε στην Transgaz ότι δεχόταν να της παραδώσει την αχρησιμοποίητη δυναμικότητα του ρουμανικού αγωγού 1 υπό την προϋπόθεση της τροποποίησης της «τιμής της υπηρεσίας μεταφοράς», ήτοι του προβλεπόμενου στη συμφωνία του 2005 πάγιου ετήσιου τέλους. Η Bulgargaz πρότεινε, επομένως, την έναρξη συνομιλιών σχετικά με την τροποποίηση της ρήτρας αποκλειστικότητας που προέβλεπε το άρθρο 17.1 της συμφωνίας του 2005, καθώς και του πάγιου ετήσιου τέλους. Ανέφερε επίσης ότι, αν η Transgaz δεχόταν την πρότασή της, θα ήταν έτοιμη να υπογράψει τροποποιητική σύμβαση.
534
Στις 13 Ιανουαρίου 2014 ο υφυπουργός οικονομίας της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας απέστειλε στον Ρουμάνο ομόλογό του έγγραφο όπου εξέθετε τους λόγους για τους οποίους η συμφωνία του 2005 ήταν σημαντική για την ασφάλεια του ανεφοδιασμού της χώρας σε φυσικό αέριο (στο εξής: έγγραφο του βουλγαρικού υπουργείου), στο οποίο αναφέρονταν τα εξής:
«Ο ανεφοδιασμός της Βουλγαρίας σε φυσικό αέριο διασφαλίζεται κατά βάση με εισαγωγές από μία μόνον πηγή (τη Ρωσική Ομοσπονδία), μέσω μίας μόνον σύνδεσης (μέσω των εδαφών της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και της Ρουμανίας), βάσει μακροπρόθεσμων συμβάσεων. Επί του παρόντος, οι εναλλακτικές πηγές και οδοί δεν είναι ακόμη διαθέσιμες, οι διασυνδέσεις με τα δίκτυα μεταφοράς αερίου των γειτονικών χωρών έχουν μεγάλες ελλείψεις, ενώ η δυναμικότητα αποθεματοποίησης αερίου και κυρίως τα ποσοστά ημερήσιας αποδέσμευσης είναι ανεπαρκή. Τα στοιχεία αυτά καθορίζουν τους κινδύνους που συνδέονται με την ασφάλεια του ανεφοδιασμού, γεγονός που αποδείχθηκε κατά [την κρίση] του φυσικού αερίου τον Ιανουάριο του 2009, κατά τη διάρκεια [της οποίας] η Βουλγαρία ήταν το κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είχε πληγεί περισσότερο. Η μόνη εξωτερική πηγή και οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις ανεφοδιασμού επηρεάζουν τον μικρό βαθμό απελευθέρωσης της αγοράς αερίου στη χώρα και καθορίζουν τον σημαντικό ρόλο του δημόσιου παρόχου [Bulgargaz].
Από τους υπολογισμούς που χρησιμοποιούν τον τύπο N‑1 του κανόνα για την υποδομή, σύμφωνα με το άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΕ) 994/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 2010, σχετικά με τα μέτρα κατοχύρωσης της ασφάλειας εφοδιασμού με αέριο [και την κατάργηση της οδηγίας 2004/67/ΕΚ του Συμβουλίου], προκύπτει ότι, σε περίπτωση διατάραξης της λειτουργίας της μεγαλύτερης ενιαίας υποδομής αερίου (από τη Ρωσία μέσω της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και της Ρουμανίας), η δυναμικότητα της υπόλοιπης υποδομής (αμφίδρομη ροή από την Ελλάδα, αύξηση της εγχώριας παραγωγής αερίου και απόσυρση του σταθμού αποθεματοποίησης Chiren) δεν θα αρκεί για την προμήθεια του απαιτούμενου όγκου προς ικανοποίηση της συνολικής ζήτησης σε αέριο στην Βουλγαρία για περίοδο μιας ημέρας με εξαιρετικά αυξημένη ζήτηση σε αέριο, όπερ συμβαίνει με στατιστική πιθανότητα μίας φοράς μέσα σε 20 έτη […]».
535
Επομένως, από το έγγραφο του βουλγαρικού υπουργείου συνάγεται ότι η πρόταση περί διασφάλισης ελάχιστης δυναμικότητας αναγόταν στην πολύ μεγάλη εξάρτηση της Βουλγαρίας από τη Ρωσία για τη διασφάλιση του ανεφοδιασμού με φυσικό αέριο στο έδαφός της και, κατά συνέπεια, στην εξάρτηση από τον ρουμανικό αγωγό 1, ο οποίος ήταν το μόνο δίκτυο που μπορούσε να διοχετεύσει το συγκεκριμένο αέριο προς τη Βουλγαρία.
536
Στο έγγραφο της βουλγαρικής ρυθμιστικής αρχής προς τη ρουμανική ρυθμιστική αρχή της 16ης Ιανουαρίου 2014 υπογραμμιζόταν ότι η Bulgargaz ήταν σχεδόν εξ ολοκλήρου εξαρτημένη, στο προηγούμενο στάδιο, από έναν μόνο προμηθευτή αερίου, ήτοι την Gazprom και τις θυγατρικές της Overgas και Wintershall Erdgas Handelshaus Zug (στο εξής: WIEE), και ότι η συμφωνία του 2005 είχε «εξαιρετική σημασία» για την ασφάλεια του ανεφοδιασμού της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας.
537
Στις 13 Ιανουαρίου 2014 η Transgaz απάντησε στο από 14 Δεκεμβρίου 2013 έγγραφο της Bulgargaz, που μνημονεύεται στη σκέψη 525 ανωτέρω, υπογραμμίζοντας ότι το δίκαιο της Ένωσης και οι αποφάσεις που δημοσίευσε η ρουμανική ρυθμιστική αρχή το 2012 επέβαλλαν τη διάθεση του συνόλου της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1 στην αγορά και την κατανομή της με διαφανή τρόπο. Παρά ταύτα, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων που συνδέονται με την ασφάλεια του ανεφοδιασμού της Βουλγαρίας σε φυσικό αέριο καθώς και με την άμεση συνεργασία μεταξύ της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, η Transgaz αποδεχόταν τη λύση περί διάθεσης στην αγορά μόνον της αχρησιμοποίητης από την Bulgargaz δυναμικότητας, υπό τον όρο της σχετικής έγκρισης από την Επιτροπή.
538
Η Transgaz υπογράμμιζε σχετικά ότι η πρόταση της Bulgargaz για δέσμευση μέρους της δυναμικότητας του ρουμανικού αγωγού 1 συνιστούσε πράγματι απόκλιση από το εφαρμοστέο ρυθμιστικό πλαίσιο, το οποίο υποχρέωνε τον GRT να διαθέτει με πλειστηριασμό το σύνολο της δυναμικότητας του εν λόγω αγωγού στην αγορά, πλην όμως, δεδομένης της άμεσης συνεργασίας μεταξύ της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, την αποδεχόταν, θεωρώντας ότι δικαιολογείται από την ασφάλεια του ανεφοδιασμού της Βουλγαρίας σε φυσικό αέριο.
539
Από τη μνημονευόμενη στις σκέψεις 531 έως 538 ανωτέρω αλληλογραφία προκύπτει ότι η ασφάλεια του εφοδιασμού της Βουλγαρίας σε φυσικό αέριο και η σημασία συναφώς του ρουμανικού αγωγού 1 αποτέλεσαν καίριο προβληματισμό στο πλαίσιο της επαναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας του 2005, όπερ εξηγεί την έντονη εμπλοκή των βουλγαρικών αρχών στις συνομιλίες.
540
Το τρίτο επιχείρημα των προσφευγουσών είναι, επομένως, βάσιμο.
[παραλειπόμενα]
δ)
Συμπεράσματα επί του πρώτου «επιμέρους λόγου»
688
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι τα μόνα σκέλη του πρώτου «επιμέρους λόγου» που πρέπει να απορριφθούν είναι το πρώτο, με το οποίο προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο καθόσον εφαρμόστηκε το άρθρο 102 ΣΛΕΕ επί συμβατικής ρήτρας διμερώς συμφωνηθείσας, το δεύτερο, με το οποίο προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο καθόσον προσάφθηκε καταχρηστική άρνηση εφοδιασμού στην Bulgargaz, η οποία ήταν απλός χρήστης του ρουμανικού αγωγού 1, και το τέταρτο, με το οποίο προβάλλεται ελλιπής αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης ως προς τη συμπερίληψη στην παράβαση περιορισμού της παροχής πρόσβασης της Overgas στον ρουμανικό αγωγό 1.
689
Αντιθέτως, στον βαθμό που από την ανάλυση των λοιπών σκελών προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν προσκόμισε σοβαρές, ακριβείς και συγκλίνουσες αποδείξεις, υπό την έννοια της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 227 ανωτέρω, ικανές να αποδείξουν επαρκώς κατά νόμον ότι οι προσαφθείσες στη Bulgargaz συμπεριφορές σχετικά με την πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1 αποτελούσαν άρνηση παροχής πρόσβασης που ενδεχομένως ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, πρέπει να γίνουν δεκτά τα εν λόγω σκέλη και, ως εκ τούτου, ο πρώτος «επιμέρους λόγος» ακυρώσεως.
[παραλειπόμενα]
3.
Συμπέρασμα επί του τέταρτου λόγου ακυρώσεως
1106
Εκ των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον άρνηση παροχής πρόσβασης στις τρεις υποδομές που κατέχει ο όμιλος BEH, δυνάμενη να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, σχετικά:
–
πρώτον, με τη συμπεριφορά της Bulgargaz όσον αφορά την πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1 μεταξύ της 31ης Ιανουαρίου 2011 και της 1ης Ιανουαρίου 2015 (βλ. το τρίτο και το πέμπτο έως το όγδοο σκέλος του πρώτου «επιμέρους λόγου» ακυρώσεως, καθώς και τα συμπεράσματα που αντλούνται στη σκέψη 689 ανωτέρω),
–
δεύτερον, με τη συμπεριφορά της Bulgartransgaz όσον αφορά την πρόσβαση στο δίκτυο μεταφοράς μεταξύ της 30ής Ιουλίου 2010 και της 1ης Ιανουαρίου 2015 (βλ. το πέμπτο σκέλος του δεύτερου «επιμέρους λόγου» ακυρώσεως καθώς και τα συμπεράσματα που αντλούνται στη σκέψη 954 ανωτέρω),
–
τρίτον, με τη συμπεριφορά της Bulgartransgaz όσον αφορά την πρόσβαση στον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren πριν τις 5 Ιουνίου 2012 (βλ. σκέψεις 1092 έως 1100 ανωτέρω).
1107
Αντιθέτως, από τα στοιχεία της δικογραφίας δύναται να συναχθεί ότι η συμπεριφορά της Bulgartransgaz όσον αφορά την πρόσβαση στον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren ήταν ικανή να περιορίσει τον ανταγωνισμό στις βουλγαρικές αγορές προμήθειας αερίου μεταξύ της 5ης Ιουνίου 2012 και της 19ης Σεπτεμβρίου 2014 (βλ. σκέψεις 1101 έως 1104 ανωτέρω).
1108
Τούτου λεχθέντος, υπενθυμίζεται ότι το σύστημα δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων της Επιτροπής που αφορούν τις παραβάσεις τις οποίες διαπιστώνει κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 102 ΣΛΕΕ αποτελεί έλεγχο της νομιμότητας σύμφωνα με το άρθρο 263 ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιουλίου 2014, Telefónica και Telefónica de España κατά Επιτροπής, C‑295/12 P, EU:C:2014:2062, σκέψη 42).
1109
Στο πλαίσιο του κατ’ άρθρο 263 ΣΛΕΕ ελέγχου νομιμότητας τα δικαστήρια της Ένωσης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν με τη δική τους αιτιολογία αυτή του εκδόντος την επίμαχη πράξη (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 2013, Frucona Košice κατά Επιτροπής, C‑73/11 P, EU:C:2013:32, σκέψη 89 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Όπως παρατηρεί η γενική εισαγγελέας J. Kokott στις προτάσεις της στην υπόθεση Frucona Košice κατά Επιτροπής (C‑73/11 P, EU:C:2012:535, σημείο 92), η απαγόρευση της υποκατάστασης από τον δικαστή της Ένωσης της αιτιολογίας του συντάκτη της προσβαλλόμενης πράξης απηχεί τον χαρακτήρα της προσφυγής ακυρώσεως ως ενδίκου βοηθήματος, ο οποίος στηρίζεται στην αρχή της θεσμικής ισορροπίας, η οποία χαρακτηρίζει τη δομή και τη λειτουργία της Ένωσης. Η διαφύλαξη της θεσμικής ισορροπίας επιβάλλει κάθε όργανο να ασκεί τις αρμοδιότητές του σεβόμενο τις αρμοδιότητες των άλλων οργάνων.
1110
Επομένως, η μεν Επιτροπή είναι αρμόδια να εκδίδει αποφάσεις κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, ο δε δικαστής της Ένωσης είναι αρμόδιος δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ να ελέγχει, μεταξύ άλλων, τη νομιμότητα της αιτιολογίας των αποφάσεων αυτών, χωρίς κατ’ αρχήν να μπορεί να υποκαταστήσει με τη δική του αιτιολογία ή να συμπληρώσει την αιτιολογία της Επιτροπής.
1111
Συναφώς επισημαίνεται ότι η αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης στηρίζεται σε δύο θεμελιώδεις πυλώνες, ήτοι, αφενός, στην αντίθετη προς τον ανταγωνισμό στρατηγική που εφάρμοσαν οι προσφεύγουσες με σκοπό να προστατεύσουν τη δεσπόζουσα θέση της Bulgargaz στις βουλγαρικές αγορές προμήθειας αερίου και, αφετέρου, στην έννοια της «ενιαίας και διαρκούς παράβασης».
1)
Η αντίθετη προς τον ανταγωνισμό στρατηγική
1112
Σύμφωνα με την προσβαλλόμενη απόφαση, οι συμπεριφορές των προσφευγουσών όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1, το δίκτυο μεταφοράς και τον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren, οι οποίες συνίσταντο στην παρεμπόδιση, τον περιορισμό και την καθυστέρηση της παροχής πρόσβασης στις εν λόγω υποδομές, εντάσσονταν σε μια στρατηγική αντίθετη προς τον ανταγωνισμό, με σκοπό την προστασία της δεσπόζουσας θέσης της Bulgargaz στις βουλγαρικές αγορές προμήθειας αερίου, αποκλείοντας την πρόσβαση των τρίτων στις αγορές αυτές (βλ. αιτιολογική σκέψη 389, αιτιολογική σκέψη 454, στοιχείο βʹ, και αιτιολογικές σκέψεις 467, 569, 572 και 643). Κατά την Επιτροπή, η στρατηγική αυτή σχεδιάστηκε από την BEH και τέθηκε σε εφαρμογή από τις θυγατρικές της Bulgargaz και Bulgartransgaz (βλ. αιτιολογική σκέψη 570 της εν λόγω απόφασης).
1113
Συναφώς, στην αιτιολογική σκέψη 567 της προσβαλλόμενης απόφασης η Επιτροπή εξέθεσε ότι, λαμβανομένης υπόψη της αποσπασματικής φύσης των επίμαχων πρακτικών, στηρίχθηκε σε ένα πλέγμα ενδείξεων προκειμένου να αποδείξει την ύπαρξη μιας συνολικής στρατηγικής, και συγκεκριμένα:
–
στον συνεκτικό χαρακτήρα της παράβασης σε βάθος χρόνου.
–
στη συγκρίσιμη και συμπληρωματική φύση των επίμαχων πρακτικών.
–
στο κοινό πρότυπο των συμπεριφορών των προσφευγουσών όσον αφορά κάθε υποδομή, το οποίο συνίστατο στην ικανότητα αποκλεισμού των ανταγωνιστών από τις βουλγαρικές αγορές προμήθειας αερίου.
1114
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή παρατήρησε, πρώτον, ότι οι πρακτικές αυτές, οι οποίες συνίσταντο στη σώρευση δυναμικότητας στον ρουμανικό αγωγό 1 και στην παρεμπόδιση, τον περιορισμό και την καθυστέρηση της παροχής πρόσβασης στο δίκτυο μεταφοράς και στον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren «συμπληρώ[νονταν] και ενισχύ[ονταν] αμοιβαίως» (βλ. αιτιολογική σκέψη 577 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1115
Δεύτερον, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι οι «πρακτικές ήταν σαφώς συνδεδεμένες, καθόσον εξαρτούσαν την πρόσβαση στο δίκτυο μεταφοράς […] (υπό τον έλεγχο της Bulgartransgaz) από την πρόσβαση των τρίτων στον ρουμανικό αγωγό 1 (υπό τον έλεγχο της Bulgargaz και υποκείμενη στην έγκριση της BEH)» (βλ. αιτιολογική σκέψη 577 της προσβαλλόμενης απόφασης). Επ’ αυτού, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η απαίτηση της Bulgartransgaz για προσκόμιση αποδείξεων σχετικά με τη δεσμευθείσα δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1 που εκμεταλλευόταν η Bulgargaz, η οποία ανήκε στον ίδιο όμιλο επιχειρήσεων, είχε «καταστήσει de facto αδύνατη [την] πρόσβαση στο δίκτυο μεταφοράς έως το 2013» (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 475 και 480 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1116
Τρίτον, η Επιτροπή επισήμανε ότι το δίκτυο μεταφοράς ήταν η μόνη υποδομή που μπορούσε να διοχετεύσει φυσικό αέριο στον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren και ότι, ως εκ τούτου, η πρόσβαση στο εν λόγω δίκτυο ήταν αναγκαία για την απόκτηση πρόσβασης στο απόθεμα. Διαπίστωσε, επίσης, ότι η δυνατότητα πρόσβασης στον σταθμό κατά τη διάρκεια της παράβασης «συνδεόταν εμμέσως με την ικανότητα πρόσβασης στον ρουμανικό αγωγό 1 [ο οποίος] […] ήταν η μόνη οδός διοχέτευσης αερίου στο δίκτυο μεταφοράς […] κατά τη διάρκεια [αυτής] της περιόδου» (βλ. αιτιολογική σκέψη 578 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1117
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Bulgartransgaz και η Bulgargaz «μπορούσαν να επηρεάσουν και να συμβάλουν από κοινού στην αποτροπή, τον περιορισμό και την καθυστέρηση της πρόσβασης τρίτων στην υποδομή που βρισκόταν υπό την κατοχή ή τον έλεγχο του ομίλου BEH» (βλ. αιτιολογική σκέψη 579 της προσβαλλόμενης απόφασης). Επίσης, επισήμανε, αφενός, ότι η Bulgargaz και η Bulgartransgaz συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους αναφορικά με τις αιτήσεις των τρίτων για παροχή πρόσβασης, αντιμετωπίζοντας η μία την άλλη ως οντότητες ενιαίας επιχείρησης, και, αφετέρου, ότι η BEH εμπλεκόταν ευθέως σε όλες τις επίδικες πρακτικές (βλ. αιτιολογική σκέψη 579 της προσβαλλόμενης απόφασης).
2)
Ενιαία και διαρκής παράβαση
1118
Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι προσφεύγουσες είχαν διαπράξει ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ μεταξύ της 30ής Ιουλίου 2010 και της 1ης Ιανουαρίου 2015, καθόσον δεν επέτρεψαν την πρόσβαση τρίτων στον ρουμανικό αγωγό 1, το δίκτυο μεταφοράς και τον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren, με αποτέλεσμα να επέλθει στεγανοποίηση των βουλγαρικών αγορών προμήθειας αερίου (βλ. άρθρα 1 και 2 και αιτιολογικές σκέψεις 1, 2 και 450 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1119
Κατά τη νομολογία, η έννοια της «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» σχετίζεται με σειρά ενεργειών οι οποίες εντάσσονται σε συνολικό σχέδιο, λόγω του κοινού τους σκοπού που συνίσταται στη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς. Προκειμένου να χαρακτηριστούν διάφορες παραβατικές ενέργειες ως ενιαία και διαρκής παράβαση, πρέπει να εξακριβωθεί αν εμφανίζουν μεταξύ τους δεσμό συμπληρωματικότητας, υπό την έννοια ότι καθεμιά από αυτές σκοπεί στην αντιμετώπιση μίας ή περισσοτέρων συνεπειών της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού και συντείνουν, μέσω της αλληλεπίδρασής τους, στην επέλευση των σκοπών που επιδιώκονται στο πλαίσιο ατού του συνολικού σχεδίου. Συναφώς, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κάθε περίσταση ικανή να επιβεβαιώσει ή να θέσει υπό αμφισβήτηση τη συμπληρωματικότητα αυτή, όπως το χρονικό διάστημα εφαρμογής, το περιεχόμενο (περιλαμβανομένων των χρησιμοποιουμένων μεθόδων) και, συνακόλουθα, ο σκοπός των διαφόρων υπό εξέταση ενεργειών (αποφάσεις της 28ης Απριλίου 2010, Amann & Söhne και Cousin Filterie κατά Επιτροπής, T‑446/05, EU:T:2010:165, σκέψη 89, της 1ης Ιουλίου 2010, AstraZeneca κατά Επιτροπής, T‑321/05, EU:T:2010:266, σκέψη 892, και της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Arrow Group και Arrow Generics κατά Επιτροπής, T‑467/13, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2016:450, σκέψη 384).
1120
Εν προκειμένω, για να αποδείξει ότι το σύνολο των πρακτικών που εφήρμοσαν οι προσφεύγουσες συνιστούσε ενιαία και διαρκή παράβαση, η Επιτροπή, στις αιτιολογικές σκέψεις 608, 609 και 614 της προσβαλλόμενης απόφασης, στηρίχθηκε κατ’ ουσίαν στο γεγονός ότι οι πρακτικές αυτές εντάσσονταν σε ένα «συνολικό μακροπρόθεσμο σχέδιο στεγανοποίησης των [βουλγαρικών] αγορών προμήθειας αερίου […] υπέρ της Bulgargaz».
1121
Συναφώς, πρώτον, η Επιτροπή υπογράμμισε εκ νέου ότι η ίδια η Bulgargaz μπορούσε να αποκλείσει τους ανταγωνιστές της από τις βουλγαρικές αγορές προμήθειας αερίου και να περιορίσει τη δυνατότητα βιώσιμου ανταγωνισμού στις αγορές αυτές αποθεματοποιώντας δυναμικότητα στον ρουμανικό αγωγό 1 (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 611 και 624 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1122
Δεύτερον, η Επιτροπή ανέφερε ότι «οι τρεις πρακτικές του ομίλου BEH», οι οποίες συνδέονται αντιστοίχως με τις τρεις υποδομές υπό τον έλεγχό του, «συμπληρώ[νονταν] και ενισχύ[ονταν] αμοιβαίως και εφαρμόζοντ[αν] με μόνο σκοπό την στεγανοποίηση των [βουλγαρικών] αγορών προμήθειας αερίου» (βλ. αιτιολογική σκέψη 612 της προσβαλλόμενης απόφασης). Δέχθηκε, συναφώς, ότι η παροχή πρόσβασης στο δίκτυο μεταφοράς και, ως εκ τούτου, στον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren τελούσε υπό τον όρο της απόκτησης προηγούμενης πρόσβασης στον ρουμανικό αγωγό 1, ο οποίος ήταν, κατά την περίοδο της παράβασης, η μόνη διαθέσιμη υποδομή για τη διοχέτευση αερίου μέσω του εν λόγω δικτύου και, ως εκ τούτου, έως τον σταθμό αποθεματοποίησης (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 51, 578 και 611 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1123
Επομένως, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 578 και 611 της προσβαλλόμενης απόφασης και όπως, εξάλλου, τονίζει η Επιτροπή στο υπόμνημα αντικρούσεως, «χωρίς πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1, οι (δυνητικοί) ανταγωνιστές δεν είχαν πρόσβαση στο δίκτυο μεταφοράς ούτε, ως εκ τούτου, στον [σταθμό] αποθεματοποίησης [Chiren]».
1124
Τρίτον, η Επιτροπή επανέλαβε ότι η Bulgargaz και η Bulgartransgaz ενεργούσαν συντονισμένα κατά την εξέταση των αιτήσεων πρόσβασης τρίτων και αντιμετώπιζαν η μία την άλλη ως οντότητες ενιαίας επιχείρησης (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 579 και 612 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1125
Τέταρτον, η Επιτροπή εκτίμησε, ακόμη μια φορά, ότι οι προσαπτόμενες πρακτικές ήταν επίσης «σαφώς συνδεόμενες» στον βαθμό που «η παροχή πρόσβασης στο δίκτυο μεταφοράς (υπό τον έλεγχο της Bulgartransgaz) τελούσε υπό τον όρο της πρόσβασης τρίτων στον ρουμανικό αγωγό 1 (υπό τον έλεγχο της Bulgargaz) και υπέκειτο στη χορήγηση έγκρισης από την BEH» (βλ. αιτιολογική σκέψη 612 της προσβαλλόμενης απόφασης). Τόνισε ότι, ακόμη και μετά τον Ιανουάριο του 2012, η BEH διατηρούσε τον έλεγχο επί της Bulgartransgaz, δεδομένου ότι η πρόσβαση στο δίκτυο μεταφοράς, και, επομένως, εμμέσως η πρόσβαση στον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren, τελούσε υπό τον όρο της απόκτησης προηγούμενης πρόσβασης στον ρουμανικό αγωγό 1 από την Bulgargaz, πρόσβαση η οποία, με τη σειρά της, υπέκειτο στην προηγούμενη έγκριση της BEH (βλ. αιτιολογική σκέψη 611 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1126
Κατά την Επιτροπή, λόγω των συνδεδεμένων αυτών πρακτικών:
–
αφενός, οι τρεις προσφεύγουσες είχαν τη δυνατότητα να επηρεάσουν αμοιβαίως τη συμπεριφορά τους, με αποτέλεσμα, να συμβάλουν από κοινού στην παρεμπόδιση, τον περιορισμό και την καθυστέρηση της πρόσβασης τρίτων σε υποδομές υπό την κατοχή ή τον έλεγχο του ομίλου BEH·
–
αφετέρου, ο όμιλος BEH είχε τη δυνατότητα να συντονίσει τη συμπεριφορά του κατά τρόπο συνεκτικό, εφαρμόζοντας παρεμφερείς μεθόδους (βλ. αιτιολογική σκέψη 612 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1127
Από το σύνολο των προεκτεθέντων στις σκέψεις 1112 έως 1126 ανωτέρω προκύπτει ότι:
–
ούτε στην αιτιολογία ούτε στο διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης προσάπτει η Επιτροπή στις προσφεύγουσες πλείονες διακριτές παραβάσεις, συνδεόμενες, εκάστη εξ αυτών, με μία από τις επίμαχες υποδομές αντιστοίχως·
–
η αντίθετη προς τον ανταγωνισμό στρατηγική που προβάλλεται ότι εφάρμοσαν οι προσφεύγουσες αποτελεί κύριο συστατικό στοιχείο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης που τους προσάπτεται με την προσβαλλόμενη απόφαση· οι προσφεύγουσες φέρεται ότι συνέβαλαν στην εφαρμογή της στρατηγικής αυτής, η οποία στηριζόταν στην αλληλεξάρτηση των συμπεριφορών σε σχέση με καθεμιά από τις τρεις επίμαχες υποδομές αερίου και είχε ως μοναδικό σκοπό την στεγανοποίηση των βουλγαρικών αγορών προμήθειας αερίου προκειμένου να προστατευθεί η δεσπόζουσα θέση της Bulgargaz στις αγορές αυτές·
–
η Επιτροπή τόνισε επανειλημμένως, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι οι συμπεριφορές της Bulgargaz όσον αφορά τον ρουμανικό αγωγό 1 είχαν ουσιώδη σημασία και επαρκούσαν αφ’ εαυτών για τον αποκλεισμό της πρόσβασης των δυνητικών ανταγωνιστών της στις εν λόγω αγορές.
1128
Εξ αυτού συνάγεται ότι η φερόμενη ως καταχρηστική συμπεριφορά σε σχέση με τον ρουμανικό αγωγό 1 συνιστά τον άξονα επί του οποίου βασίζονται η ανάλυση της Επιτροπής και η αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης όσον αφορά τα στοιχειοθετούντα τη διαπιστωθείσα ενιαία και διαρκή παράβαση στοιχεία.
1129
Στο πλαίσιο αυτό, το γεγονός ότι η Bulgartransgaz εμπόδισε την πρόσβαση της εταιρίας C στον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren τον Ιούνιο του 2012 και της Overgas από την 1η Ιανουαρίου 2013 μέχρι τα μέσα του έτους 2014 (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 1101 έως 1104 ανωτέρω), καθώς και το ότι η συμπεριφορά αυτή ήταν, αφ’ εαυτής, ικανή να επιφέρει αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα στις βουλγαρικές αγορές προμήθειας αερίου δεν μπορεί να δικαιολογήσει, από μόνο του, τη διαπίστωση της ενιαίας και διαρκούς παράβασης του άρθρου 102 ΣΛΕΕ που προσάπτεται στις προσφεύγουσες με την προσβαλλόμενη απόφαση.
1130
Συγκεκριμένα, υπενθυμίζεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση καταλογίζει στις προσφεύγουσες, με τα άρθρα 1 και 2, «ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 102 [ΣΛΕΕ] καθόσον [αρνήθηκαν] την παροχή πρόσβασης τρίτων στο δίκτυο μεταφοράς […], στον ρουμανικό αγωγό […] 1 και στον [σταθμό αποθεματοποίησης] Chiren με αποτέλεσμα την στεγανοποίηση των αγορών προμήθειας αερίου στην Βουλγαρία» από τις «30 Ιουλίου 2010 [έως την] 1η Ιανουαρίου 2015».
1131
Επομένως, υπό το πρίσμα του συνόλου των συμπεριφορών που προσάπτει η προσβαλλόμενη απόφαση στις προσφεύγουσες και της έμφασης που δίνει στην αλληλεξάρτηση, την συμπληρωματικότητα και την αμοιβαία ενίσχυση των συμπεριφορών αυτών, δεν μπορεί να συναχθεί από το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης ότι αυτή στηρίζεται σε πλείονες λόγους σχετικούς με διακριτές καταχρηστικές συμπεριφορές, κάθε μία εκ των οποίων θα αρκούσε, αφ’ εαυτής, για τη στήριξή της.
1132
Κατά την πάγια νομολογία που παρατίθεται στις σκέψεις 234 και 1109 ανωτέρω, στο πλαίσιο του ελέγχου της νομιμότητας δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, ο δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να υποκαταστήσει με τη δική του αιτιολογία εκείνη του συντάκτη της επίμαχης πράξης. Εν προκειμένω, η διαπίστωση της ενιαίας και διαρκούς παράβασης που προσάπτεται στις προσφεύγουσες με το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, το οποίο μνημονεύει τη φύση και την έκταση της παράβασης των ενωσιακών κανόνων ανταγωνισμού και συνδέεται άρρηκτα με την αιτιολογία της απόφασης, περικλείει το σύνολο των συμπεριφορών των προσφευγουσών σχετικά με τις τρεις επίμαχες υποδομές φυσικού αερίου. Όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 1113 και 1131 ανωτέρω, ο χαρακτηρισμός της παράβασης ως ενιαίας και διαρκούς στηρίζεται στη συμπληρωματικότητα και την αλληλεξάρτηση των εν λόγω συμπεριφορών.
1133
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί ο μόνος δικαιολογητικός λόγος που αντλείται από τη συμπεριφορά της Bulgartransgaz όσον αφορά τον σταθμό αποθεματοποίησης Chiren μετά τον Ιούνιο του 2012 να αποτελέσει την κύρια, ούτε επαρκή, αιτιολογία, δυνάμενη να στηρίξει αφ’ εαυτής το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, εκτός αν παραμορφωθεί η απόφαση αυτή με την υποκατάσταση της εκτίμησης της Επιτροπής από νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών κατά παράβαση της παρατιθέμενης στη σκέψη 1109 ανωτέρω νομολογίας.
1134
Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον την παράβαση που στοιχειοθετεί την κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης που προσάπτεται στις προσφεύγουσες με την προσβαλλόμενη απόφαση.
1135
Πρέπει, επομένως, να γίνει δεκτός ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως και δεν απαιτείται η εξέταση των λοιπών «επιμέρους λόγων» που προβάλλουν οι προσφεύγουσες.
Δ. Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλονται ουσιώδεις διαδικαστικές πλημμέλειες οι οποίες επηρεάζουν την άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας των προσφευγουσών καθώς και παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης
[παραλειπόμενα]
1.
Επί του πρώτου και του δεύτερου σκέλους, με τα οποία προβάλλεται παράβαση των υποχρεώσεων καταχώρισης και συμπερίληψης στον φάκελο της υπόθεσης των εγγράφων σχετικά με τις συσκέψεις της Επιτροπής με την Overgas καθώς και ανεπαρκή πρόσβαση στα έγγραφα αυτά
1142
Κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, η Επιτροπή διοργάνωσε συνολικά οκτώ συσκέψεις με την Overgas, εκ των οποίων:
–
οι πέντε πρώτες έλαβαν χώρα πριν από την ανακοίνωση αιτιάσεων στις προσφεύγουσες και, πιο συγκεκριμένα, στις 13 Οκτωβρίου 2010, στις 13 Ιανουαρίου, στις 17 Μαρτίου και στις 15 Δεκεμβρίου 2011, καθώς και στις 17 Ιουνίου 2013 (στο εξής: οι συσκέψεις από το 2010 έως το 2013),
–
οι τρεις λοιπές συσκέψεις έλαβαν χώρα μετά την έκδοση της ανακοίνωσης των αιτιάσεων και, πιο συγκεκριμένα, στις 13 Οκτωβρίου 2015, καθώς και στις 17 Μαρτίου και στις 20 Οκτωβρίου 2016 (στο εξής: οι συσκέψεις των ετών 2015 και 2016 και, από κοινού με τις συσκέψεις από το 2010 έως το 2013: οι συσκέψεις με την Overgas).
1143
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, μετά από καθεμιά από αυτές τις οκτώ συσκέψεις με την Overgas, συνέταξε μη εμπιστευτικές συνοπτικές σημειώσεις καθώς και εμπιστευτικά, λεπτομερή πρακτικά. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση αναγνώρισε ότι δεν μπορούσε να προσδιορίσει με ακρίβεια την ημερομηνία σύνταξης των εν λόγω σημειώσεων, αλλά ότι λόγω του βαθμού ακρίβειάς τους, υπέθετε ότι είχαν συνταχθεί αμέσως μετά από κάθε σύσκεψη.
1144
Επιπλέον, σε συνέχεια κάθε σύσκεψης με την Επιτροπή, πλην των συσκέψεων της 13ης Οκτωβρίου 2015 και της 17ης Μαρτίου 2016, η Overgas υπέβαλλε γραπτές παρατηρήσεις (στο εξής: συμπληρωματικές παρατηρήσεις), όπου ανέπτυσσε τα επιχειρήματα που συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια των εν λόγω συσκέψεων.
1145
Επίσης, από τη δικογραφία προκύπτει ότι οι προσφεύγουσες είχαν κατ’ αρχάς πρόσβαση, μεταξύ άλλων, στις συνοπτικές σημειώσεις των συσκέψεων από το 2010 έως το 2013 καθώς και σε μη εμπιστευτικό κείμενο των συμπληρωματικών παρατηρήσεων στο πλαίσιο της πρόσβασης στον φάκελο που δημιουργείται κατόπιν της ανακοίνωσης των αιτιάσεων. Στις 5 Ιανουαρίου 2018, κατόπιν της απόφασης της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής (C‑413/14 P, EU:C:2017:632), η οποία αποσαφήνισε τις υποχρεώσεις καταγραφής και τήρησης φακέλου που υπέχει η Επιτροπή στο πλαίσιο των διαδικασιών καταστολής των παραβάσεων του ανταγωνισμού, οι προσφεύγουσες υπέβαλαν νέο αίτημα, ζητώντας, μεταξύ άλλων, την πρόσβαση στα λεπτομερή πρακτικά και στα σημειώματα που συντάχθηκαν σε κάθε άλλη πιθανή σύσκεψη μεταξύ της Επιτροπής και της Overgas.
1146
Στις 23 Μαρτίου 2018 η Επιτροπή, αφού αναγνώρισε τη διεξαγωγή τριών συσκέψεων με την Overgas μετά την ανακοίνωση των αιτιάσεων, ήτοι των συσκέψεων των ετών 2015 και 2016, απάντησε ότι οι σχετικές συνοπτικές σημειώσεις είχαν αποσταλεί κατά τον χρόνο εκείνο στις προσφεύγουσες. Παρά ταύτα, δεν επέτρεψε την πρόσβαση στα λεπτομερή πρακτικά, με το σκεπτικό ότι τα πρακτικά αυτά, αφενός, περιείχαν εμπιστευτικές πληροφορίες και, αφετέρου, δεν περιλάμβαναν αποδεικτικά στοιχεία τα οποία δεν είχαν ήδη συμπεριληφθεί στα άλλα μη εμπιστευτικά κείμενα στα οποία οι προσφεύγουσες είχαν αποκτήσει πρόσβαση, δεδομένου ότι είχαν αποκτήσει πρόσβαση και στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις.
1147
Για τον λόγο αυτόν, οι προσφεύγουσες απηύθυναν την αίτησή τους για χορήγηση πρόσβασης στον σύμβουλο ακροάσεων, ο οποίος στις 14 Μαΐου 2018 απάντησε ότι θεωρούσε δικαιολογημένη την άρνηση δημοσιοποίησης των λεπτομερών πρακτικών για λόγους εμπιστευτικότητας και ότι τα έγγραφα αυτά δεν περιείχαν πρόσθετα απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία. Ωστόσο, προς τον σκοπό της ισοστάθμισης της αποτελεσματικής άσκησης των δικαιωμάτων άμυνας των προσφευγουσών και των θεμιτών ανησυχιών της Overgas περί εμπιστευτικότητας, ο σύμβουλος ακροάσεων πρότεινε περιορισμένη πρόσβαση στα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων με την Overgas, διά των εξωτερικών εκπροσώπων των προσφευγουσών, στο πλαίσιο διαδικασίας αίθουσας δεδομένων.
1148
Επιπλέον, με έγγραφο της 18ης Ιουνίου 2018 (στο εξής: έγγραφο της 18ης Ιουνίου 2018), οι προσφεύγουσες ζήτησαν από την Επιτροπή να τους χορηγήσει πρόσβαση σε κείμενο των συμπληρωματικών παρατηρήσεων με λιγότερες περικοπές, την οποία η Επιτροπή αρνήθηκε.
1149
Στις 28 Ιουνίου 2018 οι εξωτερικοί εκπρόσωποι των προσφευγουσών απέκτησαν πρόσβαση στα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων με την Overgas, στο πλαίσιο διαδικασίας αίθουσας δεδομένων. Σύμφωνα με τις οδηγίες που έδωσε η Επιτροπή, οι εξωτερικοί εκπρόσωποι των προσφευγουσών είχαν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν στην αίθουσα δεδομένων αντίτυπα της ανακοίνωσης των αιτιάσεων, της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών, των συνοπτικών σημειώσεων των συσκέψεων με την Overgas και των μη εμπιστευτικών κειμένων των συμπληρωματικών παρατηρήσεων.
1150
Επί τη ευκαιρία αυτή, οι εξωτερικοί εκπρόσωποι των προσφευγουσών συνέταξαν την εμπιστευτική έκθεση της αίθουσας δεδομένων, όπου εξέθεσαν τις απόψεις τους επί των πληροφοριών τις οποίες θεωρούσαν ως απαλλακτικά στοιχεία περιλαμβανόμενα στα λεπτομερή πρακτικά. Ένα μη εμπιστευτικό κείμενο της εν λόγω έκθεσης (στο εξής: μη εμπιστευτική έκθεση της αίθουσας δεδομένων) καταρτίστηκε υπό τον έλεγχο της Επιτροπής και κοινοποιήθηκε στις προσφεύγουσες. Οι εκπρόσωποι μπορούσαν μεν να κάνουν χρήση των πληροφοριών που τέθηκαν στη διάθεσή τους στην αίθουσα δεδομένων προς τον σκοπό της υπεράσπισης των προσφευγουσών, πλην όμως δεν μπορούσαν να τους αποκαλύψουν οποιαδήποτε εμπιστευτική πληροφορία (διάταξη της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑136/19, EU:T:2022:149, σκέψεις 20 έως 22).
1151
Στο πλαίσιο των δύο πρώτων σκελών του πρώτου λόγου ακυρώσεως, οι προσφεύγουσες προβάλλουν κατ’ ουσίαν δύο ομάδες επιχειρημάτων:
–
η πρώτη αφορά τη διαδικασία καταγραφής και συμπερίληψης στον φάκελο της υπόθεσης των συνοπτικών σημειώσεων και των λεπτομερών πρακτικών,
–
η δεύτερη αφορά την πρόσβαση στα λεπτομερή πρακτικά και τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις.
1152
Για τους σκοπούς της ανάλυσης, πρέπει να εξακριβωθεί κατά πρώτον αν η Επιτροπή υπέπεσε πράγματι στις διαδικαστικές πλημμέλειες που προβάλλουν οι προσφεύγουσες. Σε μια τέτοια περίπτωση, πρέπει ακολούθως να εξεταστούν οι συνέπειες που επέρχονται λόγω των πλημμελειών αυτών επί των δικαιωμάτων άμυνας των προσφευγουσών και, ειδικότερα, να εξακριβωθεί αν, λαμβανομένων υπόψη των πραγματικών και νομικών περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης, οι προσφεύγουσες απέδειξαν επαρκώς κατά νόμον ότι θα μπορούσαν να οργανώσουν καλύτερα την άμυνά τους αν δεν υφίστατο η διαδικαστική πλημμέλεια στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή [αποφάσεις της 2ας Οκτωβρίου 2003, Thyssen Stahl κατά Επιτροπής, C‑194/99 P, EU:C:2003:527, σκέψη 31, της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, T‑827/14, EU:T:2018:930, σκέψη 129, και της 15ης Ιουνίου 2022, Qualcomm κατά Επιτροπής (Qualcomm – πληρωμές βάσει αποκλειστικότητας), T‑235/18, EU:T:2022:358, σκέψεις 160 και 202].
2.
Επί της ύπαρξης διαδικαστικών πλημμελειών
1153
Επισημαίνεται προκαταρκτικώς ότι η πρόσβαση στον φάκελο της υπόθεσης, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 27, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 και στο άρθρο 15, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 773/2004, είναι μία από τις διαδικαστικές εγγυήσεις διά των οποίων πραγματώνεται η αρχή της ισότητας των όπλων και προστατεύονται τα δικαιώματα της άμυνας των μερών τα οποία αφορά διαδικασία που έχει κινήσει η Επιτροπή. Τα μέρη έχουν το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο έρευνας με την επιφύλαξη των επιχειρηματικών απορρήτων άλλων επιχειρήσεων, των εσωτερικών εγγράφων της Επιτροπής και άλλων εμπιστευτικών πληροφοριών.
1154
Το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο της υπόθεσης συνεπάγεται ότι η Επιτροπή υποχρεούται να παρέχει στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση τη δυνατότητα εξέτασης του συνόλου των περιλαμβανόμενων στον φάκελο της έρευνας εγγράφων, τα οποία ενδέχεται να είναι χρήσιμα για την άμυνά της. Στα έγγραφα αυτά συγκαταλέγονται τόσο τα ενοχοποιητικά όσο και τα απαλλακτικά στοιχεία, πλην των επιχειρηματικών απορρήτων άλλων επιχειρήσεων, των εσωτερικών εγγράφων της Επιτροπής και άλλων εμπιστευτικών πληροφοριών (βλ. απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2011, Solvay κατά Επιτροπής, C‑109/10 P, EU:C:2011:686, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1155
Το περιεχόμενο του δικαιώματος πρόσβασης στον φάκελο της υπόθεσης, ως αναπόσπαστο μέρος των δικαιωμάτων άμυνας, έχει αποτελέσει αντικείμενο πρόσφατης νομολογίας με την οποία αποσαφηνίστηκαν περαιτέρω τα όρια των υποχρεώσεων της Επιτροπής, ιδίως όσον αφορά τις υποχρεώσεις καταγραφής που υπέχει [πρβλ. αποφάσεις της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, της 15ης Ιουνίου 2022, Qualcomm κατά Επιτροπής (Qualcomm – πληρωμές βάσει αποκλειστικότητας), T‑235/18, EU:T:2022:358, και της 14ης Σεπτεμβρίου 2022, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Android), T‑604/18, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση αναιρέσεως, EU:T:2022:541].
1156
Συναφώς υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 προβλέπει ότι, προς εκπλήρωση των καθηκόντων που της ανατίθενται, η Επιτροπή δύναται να καλεί σε ακρόαση κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο συναινεί προς αυτό για τον σκοπό της συλλογής πληροφοριών σχετικά με το αντικείμενο της εκάστοτε έρευνας. Η εν λόγω διάταξη συνιστά, επομένως, τη νομική βάση δυνάμει της οποίας η Επιτροπή μπορεί να διοργανώνει ακροάσεις στο πλαίσιο έρευνας και ισχύει για κάθε ακρόαση που αποσκοπεί στη συλλογή στοιχείων σχετικών με το αντικείμενο της έρευνας (απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, σκέψεις 84 και 86).
1157
Όταν διενεργεί τέτοια ακρόαση, η Επιτροπή έχει, δυνάμει του άρθρου 3 του κανονισμού 773/2004, την υποχρέωση να καταγράφει, σε οποιαδήποτε μορφή επιλέγει, τις καταθέσεις που λαμβάνει από τα ερωτώμενα πρόσωπα (πρβλ. απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, σκέψεις 90 και 91).
1158
Στο πλαίσιο αυτό, καίτοι βεβαίως επιτρέπεται να αποκλεισθούν από τη διοικητική διαδικασία τα στοιχεία που δεν έχουν καμία σχέση με τους πραγματικούς και νομικούς ισχυρισμούς που περιέχονται στην ανακοίνωση αιτιάσεων και τα οποία δεν έχουν, κατά συνέπεια, καμία σημασία για την έρευνα, δεν μπορεί εντούτοις να εναπόκειται μόνο στην Επιτροπή να καθορίζει τα στοιχεία που είναι κρίσιμα για την άμυνα της οικείας επιχείρησης (αποφάσεις της 7ης Ιανουαρίου 2004, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P και C‑219/00 P, EU:C:2004:6, σκέψη 126, και της 16ης Ιουνίου 2011, FMC Foret κατά Επιτροπής, T‑191/06, EU:T:2011:277, σκέψη 306).
1159
Υπό το πρίσμα αυτό, οι ακροάσεις που αποσκοπούν στη συλλογή πληροφοριών σχετικά με το αντικείμενο της έρευνας και οι οποίες εμπίπτουν, ως εκ τούτου, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 του κανονισμού 1/2003 πρέπει να καταγράφονται και να μην παραλείπονται από τον φάκελο της υπόθεσης [πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουνίου 2022, Qualcomm κατά Επιτροπής (Qualcomm – πληρωμές βάσει αποκλειστικότητας), T‑235/18, EU:T:2022:358, σκέψη 199].
1160
Επιπλέον, η υποχρέωση την οποία υπέχει η Επιτροπή, κατά την έννοια του άρθρου 3 του κανονισμού 773/2004, να καταγράφει, υπό οποιαδήποτε μορφή της επιλογής της, τις καταθέσεις που λαμβάνει από τα ερωτώμενα πρόσωπα κατά τη διάρκεια διοικητικής έρευνας δεν μπορεί να εκπληρωθεί με τη σύνταξη συνοπτικής περίληψης των θεμάτων που εξετάστηκαν κατά την ακρόαση. Η Επιτροπή πρέπει να είναι σε θέση να παράσχει ενδείξεις για το περιεχόμενο των συνομιλιών που διεξήχθησαν κατά την ακρόαση, ιδίως όσον αφορά τη φύση των πληροφοριών που προσκομίστηκαν κατά την ακρόαση σχετικά με τα θέματα που εξετάστηκαν (πρβλ. απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, σκέψη 92).
1161
Υπό το πρίσμα των αρχών αυτών πρέπει να εξεταστούν τα επιχειρήματα των προσφευγουσών με τα οποία προβάλλονται οι φερόμενες παραλείψεις της Επιτροπής όσον αφορά τις υποχρεώσεις καταγραφής που υπέχει καθώς και συμπερίληψης και πρόσβασης στον φάκελο.
α)
Επί της πρώτης αιτίασης, με την οποία προβάλλεται παράλειψη καταγραφής και δέουσας συμπερίληψης στον φάκελο της υπόθεσης των καταθέσεων στο πλαίσιο των συσκέψεων με την Overgas
1162
Οι προσφεύγουσες, υποστηριζόμενες από τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, υποστηρίζουν ότι ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή κατέγραψε ή παρέλειψε να καταγράψει τις συσκέψεις της με την Overgas, όπως επίσης και ο τρόπος με τον οποίο συμπεριέλαβε στον φάκελο της υπόθεσης τις καταθέσεις κατά τις εν λόγω συσκέψεις, αντιβαίνει στις υποχρεώσεις καταγραφής που απορρέουν από το άρθρο 19 του κανονισμού 1/2003, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 του κανονισμού 773/2004. Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή παραβίασε επίσης τις αρχές της χρηστής διοίκησης και της διαφάνειας και προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνας των προσφευγουσών. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να ασκήσει τον δικαστικό του έλεγχο.
1163
Συναφώς, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ, αφενός, των επιχειρημάτων που συνδέονται με τις συσκέψεις με την Overgas κατά τα έτη 2010 έως 2013 και, αφετέρου, εκείνων που αφορούν τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016.
1164
Το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να ξεκινήσει με την ανάλυση των επιχειρημάτων που αφορούν τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016.
1) Ως προς τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016
1165
Οι προσφεύγουσες προβάλλουν ότι:
–
καμία καταγραφή σχετική με τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016 δεν συμπεριλήφθηκε στον φάκελο κατά τη διάρκεια της έρευνας,
–
η Επιτροπή αναγνώρισε τη διενέργεια των συσκέψεων αυτών και την ύπαρξη σχετικών λεπτομερών πρακτικών μόνον σε απάντηση αιτήματος των προσφευγουσών στις 5 Ιανουαρίου 2018, κατόπιν του οποίου χορηγήθηκε πρόσβαση σε συνοπτικές σημειώσεις στις 23 Μαρτίου 2018.
1166
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι ενημέρωσε τις προσφεύγουσες για τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016 και τους κοινοποίησε τις σχετικές συνοπτικές σημειώσεις, αμέσως μετά το ερώτημά τους σχετικά με το αν πραγματοποιήθηκαν άλλες συσκέψεις με την Overgas μετά την ανακοίνωση αιτιάσεων.
1167
Συναφώς, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με την παράγραφο 27 της ανακοίνωσης της Επιτροπής περί των κανόνων πρόσβασης στον φάκελο υπόθεσης της Επιτροπής δυνάμει των άρθρων [101 και 102 ΣΛΕΕ], των άρθρων 53, 54 και 57 της Συμφωνίας ΕΟΧ, και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (ΕΕ 2005, C 325, σ. 7), παρέχεται στο εμπλεκόμενο μέρος πρόσβαση σε έγγραφα λαμβανόμενα μετά την ανακοίνωση αιτιάσεων σε μεταγενέστερη φάση της διοικητικής διαδικασίας μόνον οσάκις τα έγγραφα αυτά μπορούν να περιέχουν νέα αποδεικτικά στοιχεία, είτε ενοχοποιητικά είτε απαλλακτικά, αναφερόμενα στους ισχυρισμούς που διατυπώνονται κατά του εν λόγω μέρους στην ανακοίνωση αιτιάσεων της Επιτροπής.
1168
Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα σχετικά με τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016 έγγραφα δεν αποτελούσαν ούτε τη βάση των αιτιάσεων που διατυπώθηκαν κατά των προσφευγουσών ούτε νέα αποδεικτικά στοιχεία σε σχέση με τους ισχυρισμούς που είχαν ήδη διατυπωθεί, οπότε δεν υπείχε καμία υποχρέωση να συμπεριλάβει τις συνοπτικές σημειώσεις ή τα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων των ετών 2015 και 2016 στον φάκελο και να χορηγήσει πρόσβαση στις προσφεύγουσες. Επιπλέον, εναπόκειτο στην ίδια μόνο να προβεί σε εκτίμηση του δυνητικώς απαλλακτικού χαρακτήρα των εγγράφων αυτών.
1169
Ωστόσο, από τις συνοπτικές σημειώσεις και τα λεπτομερή πρακτικά προκύπτει ότι σκοπός των συσκέψεων των ετών 2015 και 2016 ήταν η συλλογή πληροφοριών σχετικών με το αντικείμενο της έρευνας κατόπιν της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση.
1170
Υπό το πρίσμα αυτό, και λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που παρατίθεται στις σκέψεις 1157 και 1159 ανωτέρω, οι ακροάσεις που αποσκοπούν στη συλλογή πληροφοριών σχετικών με το αντικείμενο της έρευνας και, επομένως, πληροφοριών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 19 του κανονισμού 1/2003, όπως οι επίμαχες ακροάσεις, πρέπει να καταγράφονται και δεν πρέπει να παραλείπονται από τον φάκελο της έρευνας.
1171
Βεβαίως, η δυνατότητα διαφοροποίησης μεταξύ κρίσιμων και μη κρίσιμων για την έρευνα εγγράφων και, κατά συνέπεια, η μη συμπερίληψη των μη κρίσιμων εγγράφων στον φάκελο της έρευνας παραμένει αναγκαία ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο υπερβολικής διοικητικής επιβάρυνσης της Επιτροπής. Παρά ταύτα, η Επιτροπή δεν δύναται να αποκλείει στοιχεία από τον φάκελο, ασκώντας την εξουσία εκτιμήσεως που θεωρεί ότι διαθέτει όσον αφορά τον δυνητικώς ενοχοποιητικό ή απαλλακτικό χαρακτήρα των εγγράφων, καθόσον η παντελής απουσία καταγραφής μιας ακρόασης θα εμπόδιζε το Γενικό Δικαστήριο να επαληθεύσει αν η Επιτροπή συμμορφώθηκε προς τις διατάξεις του κανονισμού 1/2003 και, γενικότερα, αν τα δικαιώματα των εμπλεκόμενων σε μια έρευνα επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων έχουν γίνει απολύτως σεβαστά.
1172
Επιπλέον, η κατά το άρθρο 3 του κανονισμού 773/2004 υποχρέωση καταγραφής θα στερείτο κάθε πρακτικής αποτελεσματικότητας, εάν επιτρεπόταν στην Επιτροπή να αποκλείσει, με δική της πρωτοβουλία, την καταγραφή ορισμένων συσκέψεων, πολλώ δε μάλλον, υπό τις περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης, των συσκέψεων που πραγματοποιήθηκαν με την Overgas, της οποίας η συμβολή βάρυνε σημαντικά στη διαμόρφωση της απόφασης της Επιτροπής περί κίνησης και διεξαγωγής έρευνας, καθόσον η εταιρία αυτή υποστήριζε ότι οι προσφεύγουσες εφάρμοζαν έναντί της αντίθετες προς τον ανταγωνισμό πρακτικές.
1173
Επομένως, πρέπει να απορριφθούν τα επιχειρήματα της Επιτροπής τα οποία στηρίζονται στην απουσία υποχρέωσης καταγραφής και συμπερίληψης στον φάκελο της υπόθεσης των πρακτικών των συσκέψεων των ετών 2015 και 2016 που πραγματοποιήθηκαν με την Overgas μετά την ανακοίνωση των αιτιάσεων.
1174
Τέλος, στο μέτρο που οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή παρέλειψε να τις ενημερώσει σχετικά με τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας κατόπιν της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή πράγματι δεν αναφέρθηκε στις ακροάσεις που είχε πραγματοποιήσει με την Overgas μετά την ανακοίνωση αιτιάσεων.
1175
Όπως, όμως, προκύπτει από τις σκέψεις 1157 και 1159 ανωτέρω, η Επιτροπή όφειλε να μην παραλείψει να συμπεριλάβει στον φάκελο της έρευνας αρχείο με τις καταγραφές των ακροάσεων όπως των συσκέψεων των ετών 2015 και 2016 και, κατά συνέπεια, να ενημερώσει σχετικώς τα μέρη.
1176
Επομένως, τα επιχειρήματα των προσφευγουσών σχετικά με τις παραλείψεις της Επιτροπής όσον αφορά τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016 είναι βάσιμα, καθόσον η Επιτροπή όφειλε να καταγράψει τις καταθέσεις που λήφθηκαν κατά τις εν λόγω συσκέψεις και να συμπεριλάβει στον φάκελο τα σχετικά έγγραφα, καθώς και να επικαιροποιήσει το ευρετήριο περιεχομένων του φακέλου παρέχοντας με τον τρόπο αυτόν τη δυνατότητα στις προσφεύγουσες να λάβουν γνώση των επίμαχων ακροάσεων, με την επιφύλαξη της προστασίας του απορρήτου ορισμένων στοιχείων που θεμιτώς επικαλείται η Overgas.
1177
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή υπέπεσε σε διαδικαστική πλημμέλεια καθόσον παρέλειψε να προβεί σε δέουσα καταγραφή και συμπερίληψη στον φάκελο της υπόθεσης των καταθέσεων που λήφθηκαν κατά τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016 και να ενημερώσει σχετικώς τις προσφεύγουσες.
2) Ως προς τις συσκέψεις των ετών 2010 έως 2013
1178
Οι προσφεύγουσες:
–
προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν κατέγραψε δεόντως τις συσκέψεις των ετών 2010 έως 2013, καθώς συμπεριέλαβε στον φάκελο μόνο συνοπτικές σημειώσεις που περιείχαν απλώς αόριστες και γενικές συνόψεις· εξάλλου, οι συνοπτικές σημειώσεις συμπεριλήφθηκαν στον φάκελο πολλά έτη μετά τη διενέργεια των συσκέψεων, ήτοι το 2014, γεγονός που θα μπορούσε να έχει υπονομεύσει την ακρίβειά τους·
–
διαμαρτύρονται ότι ανακάλυψαν μόλις το 2018 ότι υπήρχαν λεπτομερή πρακτικά, και όχι απλώς συνοπτικές σημειώσεις, τα οποία δεν είχαν περιληφθεί στον φάκελο· υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να εξηγήσει γιατί τα συγκεκριμένα πρακτικά είχαν παραμείνει εκτός του φακέλου.
1179
Οι παραλείψεις αυτές αποτυπώνονται επίσης στο προσκομισθέν μετά την έκδοση της ανακοίνωσης αιτιάσεων ευρετήριο περιεχομένων του φακέλου της έρευνας, το οποίο δεν απαριθμούσε με επαρκή ακρίβεια τα έγγραφα που είχαν συγκεντρωθεί κατά τη διάρκεια της έρευνας, ούτε έκανε μνεία, ειδικότερα, στα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων με την Overgas.
1180
Η Επιτροπή αντιτάσσει ότι ουδόλως απαιτείται η συμπερίληψη αποδεικτικού στοιχείου στον φάκελο της έρευνας και στο αντίστοιχο ευρετήριο περιεχομένων κατά τον χρόνο διενέργειας των συσκέψεων και κατάρτισης των κρίσιμων σημειωμάτων. Υποστηρίζει ότι, εν πάση περιπτώσει, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν στηρίζεται ούτε στις συνοπτικές σημειώσεις ούτε στα λεπτομερή πρακτικά των επίμαχων συσκέψεων.
1181
Η Επιτροπή υποστηρίζει περαιτέρω ότι, χάρη στην πρόσβαση που δόθηκε στις συνοπτικές σημειώσεις των συσκέψεων των ετών 2010 έως 2013 μετά την ανακοίνωση αιτιάσεων, οι προσφεύγουσες ήταν πράγματι σε θέση να ασκήσουν τα δικαιώματά τους άμυνας, πράγμα το οποίο έπραξαν υποβάλλοντας τις απαντήσεις τους στην εν λόγω ανακοίνωση καθώς και τις μεταγενέστερες παρατηρήσεις τους με τις οποίες επικαλέστηκαν, ως απαλλακτικά στοιχεία, ορισμένα στοιχεία που είχαν συζητηθεί κατά τις συσκέψεις αυτές. Υποστηρίζει, επίσης, ότι οι συμπληρωματικές παρατηρήσεις που υπέβαλε η Overgas, όπου ανέπτυσσε τα ζητήματα που είχαν συζητηθεί κατά τις συσκέψεις αυτές, είχαν συμπεριληφθεί στον φάκελο και είχαν κοινοποιηθεί στις προσφεύγουσες.
1182
Συναφώς, επισημαίνεται ότι οι συνοπτικές σημειώσεις που αφορούσαν τις συσκέψεις με την Overgas, στις οποίες οι προσφεύγουσες απέκτησαν πρόσβαση, δεν υπερέβαιναν, για κάθε σύσκεψη, τη μισή σελίδα. Κάθε μισή σελίδα περιλαμβάνει μνεία της ημερομηνίας κατά την οποία έλαβε χώρα η σύσκεψη, των συμμετεχόντων και των ζητημάτων που συζητήθηκαν κατά τη διάρκειά της, τα οποία περιγράφονται σε πέντε έως οκτώ γραμμές το πολύ.
1183
Το περιεχόμενο των συνοπτικών σημειώσεων είναι, επομένως, προδήλως ανεπαρκές για να αποδοθεί το περιεχόμενο των συνομιλιών που πράγματι έλαβαν χώρα μεταξύ της Επιτροπής και της Overgas, και, ιδίως, η φύση των πληροφοριών που παρασχέθηκαν από την εταιρία αυτή επί των ζητημάτων που συζητήθηκαν.
1184
Ούτε από το γράμμα του άρθρου 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 ούτε από τον σκοπό που επιδιώκεται με αυτόν προκύπτει ότι ο νομοθέτης είχε την πρόθεση να προβεί σε διάκριση μεταξύ, αφενός, των «συνοπτικών σημειώσεων», οι οποίες οριστικοποιούνται προκειμένου να δοθεί πρόσβαση στον φάκελο της υπόθεσης, και των «λεπτομερών πρακτικών», που προορίζονται να παραμείνουν απόρρητα. Μια τέτοια ερμηνεία θα ισοδυναμούσε με στέρηση κάθε πρακτικής αποτελεσματικότητας από το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο της έρευνας, όπως αναφέρεται στη σκέψη 1153 ανωτέρω, καθώς και από την αρχή της ισότητας των όπλων.
1185
Συναφώς, στερείται σημασίας το γεγονός που επικαλείται η Επιτροπή ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν στηρίζεται στις συνοπτικές σημειώσεις και στα λεπτομερή πρακτικά. Στην πράξη, το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο της υπόθεσης συνεπάγεται ότι η Επιτροπή υποχρεούται να παρέχει στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση τη δυνατότητα εξέτασης όλων των εγγράφων που περιλαμβάνονται στον φάκελο της έρευνας τα οποία ενδέχεται να είναι κρίσιμα για την άμυνά της (απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2004, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P και C‑219/00 P, EU:C:2004:6, σκέψη 68).
1186
Εξ αυτού συνάγεται ότι, όσον αφορά τις συνοπτικές σημειώσεις των συσκέψεων των ετών 2010 έως 2013, η Επιτροπή παρέβη τις υποχρεώσεις που υπείχε από το άρθρο 19 του κανονισμού 1/2003, σε συνδυασμό με το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 773/2004 και υπό το πρίσμα της νομολογίας που παρατίθεται στις σκέψεις 1157 και 1159 ανωτέρω. Η παράβαση αυτή εκδηλώθηκε, αφενός, με την εισαγωγή αδικαιολόγητης διάκρισης μεταξύ δύο ειδών εγγράφων, ήτοι των λεπτομερών πρακτικών που προορίζονταν για εσωτερική χρήση και των συνοπτικών σημειώσεων που προορίζονταν για τον φάκελο της έρευνας και στις οποίες επρόκειτο να παρασχεθεί πρόσβαση και, αφετέρου, με την πρόδηλη ανεπάρκεια των σημειώσεων αυτών να παρουσιάσουν αναλυτικά το περιεχόμενο των συνομιλιών μεταξύ της Επιτροπής και της Overgas, και δη τη φύση των πληροφοριών που παρείχε η τελευταία επί των θεμάτων που συζητήθηκαν, όπως επιτάσσει η παρατιθέμενη στη σκέψη 1160 ανωτέρω νομολογία.
1187
Αντιθέτως, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι απλώς και μόνον από το γεγονός ότι υφίσταται χρονική απόκλιση μεταξύ των συσκέψεων των ετών 2010 έως 2013 και της συμπερίληψης στον φάκελο των σχετικών συνοπτικών σημειώσεων το 2014 δεν μπορεί να συναχθεί, ελλείψει άλλων αποδεικτικών στοιχείων ή έστω σοβαρών ενδείξεων, ότι η Επιτροπή παρέβη τις υποχρεώσεις της όσον αφορά την παροχή πρόσβασης στον φάκελο.
1188
Πρώτον, παρά την καθυστερημένη συμπερίληψη των συνοπτικών σημειώσεων που αφορούσαν τις συσκέψεις με την Overgas, οι προσφεύγουσες είχαν τη δυνατότητα να λάβουν γνώση αυτών και να ασκήσουν τα δικαιώματά τους άμυνας, όχι μόνον υποβάλλοντας τις απαντήσεις τους επί της ανακοίνωσης αιτιάσεων, αλλά κυρίως, όπως προκύπτει από τη σκέψη 1147 ανωτέρω, υποβάλλοντας ενώπιον του συμβούλου ακροάσεων το αίτημά τους για παροχή πρόσβασης στα λεπτομερή πρακτικά, κατόπιν του οποίου χορηγήθηκε πρόσβαση στο πλαίσιο της αίθουσας δεδομένων.
1189
Δεύτερον, όσον αφορά το επιχείρημα σχετικά με την φερόμενη έλλειψη ακρίβειας των συνοπτικών σημειώσεων που αφορούν τις συσκέψεις των ετών 2010 έως 2013 λόγω της καθυστερημένης συμπερίληψής τους στον φάκελο της έρευνας, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή προετοίμασε τις σημειώσεις αυτές το 2014, η αξιοπιστία του περιεχομένου τους θα μπορούσε να επηρεαστεί μόνον αν τα λεπτομερή πρακτικά σχετικά με τις ίδιες συσκέψεις, επί των οποίων στηρίζονται κατ’ ανάγκην οι συνοπτικές σημειώσεις, είχαν επίσης συνταχθεί το 2014. Σε μια τέτοια περίπτωση, η παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος μεταξύ, αφενός, των συσκέψεων και, αφετέρου, της προετοιμασίας των σχετικών λεπτομερών πρακτικών θα μπορούσε να επισύρει αμφιβολίες ως προς την ακρίβειά τους και, κατά συνέπεια, ως προς την ακρίβεια των συνοπτικών σημειώσεων που στηρίζονται επ’ αυτών.
1190
Εν προκειμένω, οι προσφεύγουσες δεν προσκομίζουν κανένα αποδεικτικό ή ενδεικτικό στοιχείο ικανό να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι τα λεπτομερή πρακτικά προετοιμάστηκαν πολλά έτη μετά τη διεξαγωγή, ειδικότερα, των συσκέψεων των ετών 2010 έως 2013. Αντιθέτως, όπως υποστήριξε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ο βαθμός ακρίβειας των εν λόγω πρακτικών αποτελεί μια ένδειξη που καταδεικνύει ότι συντάχθηκαν σε ημερομηνία κοντά σε εκείνη των συσκέψεων τις οποίες αφορούν.
1191
Κατόπιν των παρατιθέμενων εκτιμήσεων στις σκέψεις 1182 έως 1186 ανωτέρω, τα επιχειρήματα των προσφευγουσών σχετικά με τις παραβάσεις στις οποίες υπέπεσε η Επιτροπή όσον αφορά τις συσκέψεις των ετών 2010 έως 2013 είναι βάσιμα, στο μέτρο που οι συνοπτικές σημειώσεις ήταν προδήλως ανεπαρκείς να αναλύσουν λεπτομερώς το περιεχόμενο των συνομιλιών μεταξύ της Επιτροπής και της Overgas, κατά την έννοια της παρατιθέμενης νομολογίας στη σκέψη 1160 ανωτέρω.
1192
Η Επιτροπή υπέπεσε, επομένως, σε διαδικαστική πλημμέλεια καθόσον παρέλειψε να καταγράψει δεόντως τις καταθέσεις κατά τις συσκέψεις των ετών 2010 έως 2013 και να τις συμπεριλάβει στον φάκελο.
1193
Όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι κάθε ενδεχόμενη παράβαση που απέρρεε από τον εξαιρετικά αόριστο και γενικό χαρακτήρα των συνοπτικών σημειώσεων θεραπεύτηκε, αφενός, με την παροχή πρόσβασης σε μη εμπιστευτικά κείμενα των συμπληρωματικών παρατηρήσεων και, αφετέρου, με την παροχή πρόσβασης στα λεπτομερή πρακτικά στο πλαίσιο της διαδικασίας αίθουσας δεδομένων, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν κατ’ ουσίαν ότι λόγω της σε ευρεία έκταση απαλοιφής αποσπασμάτων, η πρόσβαση στα έγγραφα αυτά δεν είχε καμία χρησιμότητα για την άμυνά τους. Επομένως, το επιχείρημα αυτό και η δεύτερη αιτίαση ταυτίζονται και, ως εκ τούτου, πρέπει να εξεταστούν από κοινού.
β)
Επί της δεύτερης αιτίασης, η οποία αφορά την πρόσβαση στα λεπτομερή πρακτικά και τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις
1194
Οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή, αφενός, ότι τους παρείχε περιορισμένη πρόσβαση στα λεπτομερή πρακτικά και, αφετέρου, ότι δεν τους επέτρεψε την πρόσβαση σε μέρος των συμπληρωματικών παρατηρήσεων, κατ’ επίκληση του απορρήτου των πληροφοριών που περιέχονται στα έγγραφα αυτά.
1195
Συγκεκριμένα, πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι το δικαίωμα πρόσβασης στα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων με την Overgas αντικαταστάθηκε, κατόπιν πολυάριθμων αιτήσεων περί παροχής πρόσβασης, από περιορισμένη πρόσβαση, μέσω των εξωτερικών εκπροσώπων τους, στο πλαίσιο διαδικασίας αίθουσας δεδομένων. Η έκθεση που συνέταξαν οι εξωτερικοί εκπρόσωποι, η οποία διαβιβάστηκε στις προσφεύγουσες σε μη εμπιστευτικό κείμενο, στερείτο αξίας για την άμυνά τους λόγω της απαλοιφής πολλών αποσπασμάτων.
1196
Αντιθέτως, η Επιτροπή εμμένει στο γεγονός ότι η πρόσβαση των εξωτερικών εκπροσώπων των προσφευγουσών στα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων με την Overgas στο πλαίσιο της διαδικασίας αίθουσας δεδομένων επέτρεψε στις προσφεύγουσες να διατυπώσουν την άποψή τους επί των πληροφοριών που περιέχονταν σε αυτά και, ως εκ τούτου, να ασκήσουν τα δικαιώματά τους άμυνας, με σεβασμό, παράλληλα, των θεμιτών ανησυχιών της Overgas περί εμπιστευτικότητας.
1197
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι οι εμπιστευτικές συμπληρωματικές παρατηρήσεις θα μπορούσαν δυνητικώς να περιέχουν απαλλακτικά αποδεικτικά στοιχεία, με αποτέλεσμα η πρόσβαση σε κείμενο των εγγράφων αυτών με λιγότερες περικοπές θα μπορούσε να τους επιτρέψει να ασκήσουν καλύτερα τα δικαιώματά τους άμυνας.
1198
Η Επιτροπή αντιτάσσει ότι, ακριβώς χάρη στην παροχή πρόσβασης στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις, οι προσφεύγουσες είχαν τη δυνατότητα να ασκήσουν τα δικαιώματά τους άμυνας υποβάλλοντας τις απαντήσεις τους επί της ανακοίνωσης αιτιάσεων.
1199
Η Επιτροπή υπογραμμίζει επίσης ότι, μεταξύ της πρόσβασης στον φάκελο και των απαντήσεών τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων, οι προσφεύγουσες ουδέποτε διαμαρτυρήθηκαν ότι δεν μπόρεσαν να ασκήσουν τα δικαιώματά τους άμυνας κατά τρόπο αποτελεσματικό λόγω της απαλοιφής εμπιστευτικών αποσπασμάτων στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις. Επίσης, όλες οι μεταγενέστερες αιτήσεις παροχής πρόσβασης υποβλήθηκαν καθυστερημένα και αδικαιολόγητα, δεδομένου ότι οι προσφεύγουσες είχαν ήδη ασκήσει το δικαίωμά τους ακροάσεως όσον αφορά τα έγγραφα αυτά.
1200
Περαιτέρω, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος των συμπληρωματικών παρατηρήσεων ουδόλως είχε απαλειφθεί και ότι η ίδια δεν είχε χρησιμοποιήσει απαλειφθείσες πληροφορίες στο πλαίσιο της ανάλυσής της κατόπιν της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση.
1201
Από τις σκέψεις 1194 έως 1200 ανωτέρω προκύπτει κατ’ ουσίαν ότι τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι διάδικοι στο πλαίσιο της υπό εξέταση αιτίασης εγείρουν δύο ζητήματα, τα οποία πρέπει να αναλυθούν με την ακόλουθη σειρά:
–
το πρώτο ζήτημα αφορά την έλλειψη άμεσης αμφισβήτησης όσον αφορά την απαλοιφή αποσπασμάτων στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις στις οποίες είχαν πρόσβαση οι προσφεύγουσες,
–
το δεύτερο ζήτημα αφορά τις φερόμενες ως υπερβολικά εκτενείς απαλοιφές αποσπασμάτων, αφενός, στα λεπτομερή πρακτικά στα οποία παρασχέθηκε πρόσβαση στην αίθουσα δεδομένων και, αφετέρου, στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις.
1) Ως προς την υποχρέωση άμεσης αμφισβήτησης όσον αφορά την απαλοιφή αποσπασμάτων στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις
1202
Όσον αφορά το έγγραφο της 18ης Ιουνίου 2018, με το οποίο οι προσφεύγουσες ζήτησαν την παροχή πρόσβασης σε κείμενο των συμπληρωματικών παρατηρήσεων με λιγότερες περικοπές, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η γνωστοποίηση μη εμπιστευτικών κειμένων των παρατηρήσεων αυτών στις προσφεύγουσες είχε ήδη λάβει χώρα στις 2 και 8 Απριλίου 2015 και ότι, έως την υποβολή των απαντήσεών τους επί της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών στις 9 Δεκεμβρίου 2016, οι προσφεύγουσες ουδέποτε προέβαλαν ότι δεν ήταν σε θέση να ασκήσουν τα δικαιώματά τους άμυνας με τρόπο αποτελεσματικό λόγω της απαλοιφής αποσπασμάτων.
1203
Πράγματι, από το έγγραφο της 18ης Ιουνίου 2018 προκύπτει ότι η αίτηση παροχής πρόσβασης σε κείμενα των συμπληρωματικών παρατηρήσεων με λιγότερες περικοπές συνδεόταν με το γεγονός ότι, κατά την προετοιμασία της αίθουσας δεδομένων, η Επιτροπή είχε επιτρέψει στους εξωτερικούς εκπροσώπους των προσφευγουσών να προσθέσουν, μεταξύ των άλλων εγγράφων, τα κείμενα των συμπληρωματικών παρατηρήσεων με τις περικοπές. Με την υποβολή της αίτησής τους, οι προσφεύγουσες διευκρίνισαν, για εκάστη των συμπληρωματικών παρατηρήσεων, τον ρόλο που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν οι περικοπείσες πληροφορίες κατά την προετοιμασία της άμυνάς τους και υπό το πρίσμα των νέων στοιχείων που θα μπορούσαν να ανακύψουν κατόπιν της πρόσβασης στην αίθουσα δεδομένων.
1204
Επομένως, έναυσμα για την υποβολή της αίτησης των προσφευγουσών για παροχή πρόσβασης στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις με λιγότερες περικοπές υπήρξε κατ’ ουσίαν η απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2017, Intel κατά Επιτροπής (C‑413/14 P, EU:C:2017:632). Πράγματι, στηριζόμενες στη νέα αυτή νομολογία, η οποία ενισχύει τα δικαιώματά τους άμυνας, οι προσφεύγουσες ζήτησαν από την Επιτροπή, στις 5 Ιανουαρίου 2018, να τους χορηγήσει πρόσβαση σε πλήρεις και λεπτομερείς σημειώσεις σχετικά με όλες τις κλήσεις και τις συσκέψεις με την Overgas. Όπως προκύπτει από τη σκέψη 1203 ανωτέρω, η διαδικασία αίθουσας δεδομένων κινήθηκε σε συνέχεια του αιτήματος αυτού, οι δε προσφεύγουσες έλαβαν λεπτομερείς οδηγίες για τον τρόπο διεξαγωγής της σχετικής διαδικασίας. Οι οδηγίες προέβλεπαν, μεταξύ άλλων, ότι τα κείμενα των συμπληρωματικών παρατηρήσεων με τις περικοπές συγκαταλέγονταν στον περιορισμένο αριθμό των εγγράφων που οι εξωτερικοί εκπρόσωποι των προσφευγουσών μπορούσαν να συμβουλευτούν στην αίθουσα δεδομένων.
1205
Συναφώς, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι ένα πληρέστερο κείμενο των συμπληρωματικών παρατηρήσεων θα μπορούσε να επιτρέψει στις προσφεύγουσες να κατανοήσουν καλύτερα τα έγγραφα στα οποία απέκτησαν πρόσβαση στην αίθουσα δεδομένων διά των εξωτερικών εκπροσώπων τους και, κατά συνέπεια, να ασκήσουν τα δικαιώματά τους άμυνας με αποτελεσματικότερο τρόπο. Υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, δεν μπορεί να τους προσαφθεί ότι δεν ζήτησαν κατά το στάδιο αυτό ευρύτερη πρόσβαση στις εν λόγω συμπληρωματικές παρατηρήσεις.
1206
Επομένως, η μη άμεση αμφισβήτηση όσον αφορά τις απαλοιφές στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις που γνωστοποιήθηκαν στις προσφεύγουσες μετά την ανακοίνωση αιτιάσεων δεν μπορεί να τους αντιταχθεί κατά τρόπο ώστε να στερηθούν τη δυνατότητα επίκλησης της προσβολής των δικαιωμάτων τους άμυνας.
2) Ως προς την πρόσβαση στα έγγραφα που εκτέθηκαν στην αίθουσα δεδομένων και στα κείμενα των συμπληρωματικών παρατηρήσεων με υπερβολικά πολλές περικοπές
1207
Προκειμένου να επιτραπεί ή να απορριφθεί η παροχή πρόσβασης σε μέρος του φακέλου της υπόθεσης κατά τη διάρκεια των διαδικασιών έρευνας, η Επιτροπή οφείλει, ειδικότερα, να σταθμίσει το δικαίωμα για προστασία των επιχειρηματικών απορρήτων των επιχειρήσεων με την κατοχύρωση των δικαιωμάτων άμυνας (αποφάσεις της 29ης Ιουνίου 1995, ICI κατά Επιτροπής, T‑36/91, EU:T:1995:118, σκέψη 98, και της 14ης Δεκεμβρίου 2005, General Electric κατά Επιτροπής, T‑210/01, EU:T:2005:456, σκέψη 631).
1208
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τη διάταξη της 26ης Μαΐου 2021, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, μη δημοσιευθείσα) και το άρθρο 91, στοιχείο βʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας, και λαμβανομένων υπόψη των εγγυήσεων που προβλέπει το άρθρο 103, παράγραφος 1, του εν λόγω Κανονισμού, η Επιτροπή κατέθεσε στη δικογραφία:
–
τα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων με την Overgas και τις αιτήσεις της Overgas περί εμπιστευτικής μεταχείρισής τους,
–
τα εμπιστευτικά κείμενα των συμπληρωματικών παρατηρήσεων,
–
την εμπιστευτική έκθεση της αίθουσας δεδομένων.
1209
Εν συνεχεία, στο πλαίσιο της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), και σύμφωνα με το άρθρο 103, παράγραφοι 1 και 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα μνημονευόμενα έγγραφα στη σκέψη 1208 ανωτέρω, βάσει των νομικών και πραγματικών στοιχείων που επικαλέστηκε η Επιτροπή ως προς τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των εν λόγω εγγράφων έναντι των προσφευγουσών, καθώς και κατά πόσον ήταν κρίσιμα προκειμένου να ληφθεί απόφαση για την επίλυση της διαφοράς ώστε, στο μέτρο που θα ήταν αναγκαίο, να σταθμίσει τον εμπιστευτικό αυτό χαρακτήρα με τις επιταγές που άπτονται του δικαιώματος σε αποτελεσματική δικαστική προστασία, ειδικότερα δε της τήρησης της αρχής της κατ’ αντιμωλίαν διεξαγωγής της δίκης (διάταξη της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑136/19, EU:T:2022:149, σκέψεις 5 έως 10).
1210
Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι επιτράπηκε στους εξωτερικούς εκπροσώπους των προσφευγουσών να γνωστοποιήσουν στους πελάτες τους αποκλειστικά το μη εμπιστευτικό κείμενο της έκθεσής τους σχετικά με την αίθουσα δεδομένων (διάταξη της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑136/19, EU:T:2022:149, σκέψεις 20 έως 22).
1211
Από την ανάλυση που εκτίθεται στις σκέψεις 26 και 27 της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), προκύπτει ότι διάφορα στοιχεία τα οποία είχαν απαλειφθεί στη μη εμπιστευτική έκθεση σχετικά με την αίθουσα δεδομένων ουδέποτε είχαν, ή, εν πάση περιπτώσει, δεν είχαν πλέον, εμπιστευτικό χαρακτήρα. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο συμπεριέλαβε στη δικογραφία την εμπιστευτική έκθεση σχετικά με την αίθουσα δεδομένων, με εξαίρεση δύο σύντομα στοιχεία άνευ κρίσιμου χαρακτήρα για την έκδοση απόφασης επί της διαφοράς.
1212
Συναφώς, από την ανάλυση του μη εμπιστευτικού κειμένου της έκθεσης σχετικά με την αίθουσα δεδομένων στην οποία είχαν πρόσβαση οι προσφεύγουσες προκύπτει ότι η έκθεση αυτή δεν περιείχε κατ’ ουσίαν κανένα πρόσθετο στοιχείο σε σχέση με τις συνοπτικές σημειώσεις στις οποίες είχαν αποκτήσει πρόσβαση στο παρελθόν, κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας.
1213
Ακόμη και αν υποτεθεί, όμως, ότι κατά τη διαδικασία της αίθουσας δεδομένων ορισμένα στοιχεία που περιλαμβάνονταν στο εμπιστευτικό κείμενο της έκθεσης σχετικά με την αίθουσα δεδομένων, κυρίως όσον αφορά τα στοιχεία που απέρρεαν από τα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων των ετών 2015 και 2016, διατηρούσαν τον εμπιστευτικό τους χαρακτήρα, οι πληροφορίες που περιέχονταν στα λεπτομερή πρακτικά των συσκέψεων των ετών 2010 έως 2013 είχαν πλέον ιστορικό χαρακτήρα.
1214
Επομένως, η Επιτροπή δεν είχε δικαίωμα να απαλείψει από την έκθεση σχετικά με την αίθουσα δεδομένων κάθε κρίσιμο στοιχείο έως του σημείου το μη εμπιστευτικό κείμενό της να αντιστοιχεί στην πράξη με τις συνοπτικές σημειώσεις.
1215
Πράγματι, μια τέτοια κατάσταση ενέχει πρακτικά τον κίνδυνο να υπονομεύσει τον σκοπό της διαδικασίας της αίθουσας δεδομένων, ήτοι την προστασία των εμπιστευτικών πληροφοριών κατά την παροχή πρόσβασης στα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία τα ενδιαφερόμενα μέρη χρειάζονται για να στηρίξουν τη θέση τους. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον, όπως υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, η διαδικασία της αίθουσας δεδομένων, όπως αυτή που διενεργήθηκε εν προκειμένω, ήταν ικανή να επηρεάσει τα δικαιώματα άμυνας των προσφευγουσών, τα οποία μπόρεσαν να ασκήσουν μόνον εμμέσως, διά των εξωτερικών εκπροσώπων τους.
1216
Από τα εκτιθέμενα στις σκέψεις 1207 έως 1215 ανωτέρω απορρέει ότι η Επιτροπή, με την παροχή στις προσφεύγουσες εξαιρετικά περιορισμένης πρόσβασης στον φάκελο της υπόθεσης στο πλαίσιο της διαδικασίας αίθουσας δεδομένων, υπέπεσε σε διαδικαστική πλημμέλεια ικανή να στοιχειοθετήσει προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας των προσφευγουσών.
1217
Ακολούθως, όσον αφορά τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις, πρώτον, επισημαίνεται ότι, όσον αφορά τις συσκέψεις των ετών 2015 και 2016, η Overgas απλώς κατέθεσε συμπληρωματικές παρατηρήσεις σχετικά με τη σύσκεψη της 20ής Οκτωβρίου 2016. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, όπως διαπιστώθηκε στις σκέψεις 51 έως 57 της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), το έγγραφο αυτό δεν ήταν κρίσιμο για την επίλυση της διαφοράς.
1218
Δεύτερον, όπως προκύπτει από τη σκέψη 49 της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), το φερόμενο ως μη εμπιστευτικό κείμενο των συμπληρωματικών παρατηρήσεων σχετικά με τη σύσκεψη της 17ης Ιουνίου 2013 δεν είχε υποστεί περικοπές.
1219
Τρίτον, σε συνέχεια της επαλήθευσης της φύσης των πληροφοριών που περιέχονταν στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις σχετικά με τις τέσσερις πρώτες συσκέψεις των ετών 2010 έως 2013, το Γενικό Δικαστήριο χορήγησε στις προσφεύγουσες πρόσβαση σε κείμενα των παρατηρήσεων αυτών με λιγότερες περικοπές (διάταξη της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑136/19, EU:T:2022:149, σκέψεις 34 έως 48).
1220
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι οι πληροφορίες που περιέχονταν στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις σχετικά με τις συσκέψεις των ετών 2010 έως 2013 είχαν ήδη απολέσει τον εμπιστευτικό χαρακτήρα τους στις 18 Ιουνίου 2018, οπότε οι προσφεύγουσες ζήτησαν την παροχή πρόσβασης στις εν λόγω παρατηρήσεις.
1221
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή, μην επιτρέποντας την πρόσβαση σε κείμενα των συμπληρωματικών παρατηρήσεων με λιγότερες περικοπές, και συγκεκριμένα σε εκείνα των παρατηρήσεων σχετικά με τις συσκέψεις της 13ης Οκτωβρίου 2010 καθώς και της 13ης Ιανουαρίου, της 17ης Μαρτίου και της 15ης Δεκεμβρίου 2011, υπέπεσε επίσης σε διαδικαστική πλημμέλεια ικανή να στοιχειοθετήσει προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας των προσφευγουσών.
γ)
Συμπέρασμα επί των διαδικαστικών πλημμελειών
1222
Από τα όσα εκτίθενται στις σκέψεις 1177, 1192 και 1211 έως 1221 ανωτέρω προκύπτει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε διαδικαστική πλημμέλεια καθόσον δεν επέτρεψε στις προσφεύγουσες να αποκτήσουν πρόσβαση στον φάκελο της υπόθεσης κατά τρόπο διασφαλίζοντα την άσκηση των δικαιωμάτων τους άμυνας.
1223
Επομένως, κατά την έννοια της μνημονευόμενης στη σκέψη 1152 ανωτέρω νομολογίας, πρέπει, στο στάδιο αυτό, να διαπιστωθεί εάν, λαμβανομένων των ιδιαίτερων πραγματικών και νομικών περιστάσεων της παρούσας υπόθεσης, οι προσφεύγουσες απέδειξαν επαρκώς ότι αν δεν υπήρχε η διαδικαστική πλημμέλεια στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή, θα μπορούσαν να οργανώσουν καλύτερα την άμυνά τους. Πράγματι, ελλείψει τέτοιας απόδειξης, δεν μπορεί να γίνει δεκτή η ύπαρξη προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας [απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2022, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Android), T‑604/18, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση αναιρέσεως, EU:T:2022:541, σκέψη 934].
3.
Ως προς τις συνέπειες των διαπιστωθεισών πλημμελειών επί της προστασίας των δικαιωμάτων άμυνας των προσφευγουσών
1224
Με τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν στις 27 Απριλίου 2022 (στο εξής: παρατηρήσεις της 27ης Απριλίου 2022), κατόπιν της προσκομίσεως μη εμπιστευτικών εγγράφων από την Επιτροπή σε εκτέλεση της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), οι προσφεύγουσες παρείχαν διευκρινίσεις προκειμένου να αποδείξουν κατά τρόπο συγκεκριμένο ότι η πρόσβαση σε ορισμένα στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης, τα οποία δεν είχαν γνωστοποιηθεί κατά τη διοικητική διαδικασία, θα τους επέτρεπε να οργανώσουν καλύτερα την άμυνά τους.
1225
Υπό το πρίσμα των επιχειρημάτων αυτών πρέπει να αναλυθούν, μεταξύ άλλων, τα αποδεικτικά στοιχεία που γνωστοποιήθηκαν στις προσφεύγουσες κατόπιν της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), και τα οποία, λόγω της προέλευσης και της ακρίβειάς τους, όπως και λόγω των περιστάσεων υπό τις οποίες η Overgas τα προσκόμισε στην Επιτροπή, θα μπορούσαν να παράσχουν στις προσφεύγουσες τη δυνατότητα να τεκμηριώσουν ουσιαστικά ή να θεμελιώσουν ορισμένους ισχυρισμούς στο πλαίσιο της άμυνάς τους.
1226
Συναφώς, υπογραμμίζεται εκ προοιμίου ότι η προσβολή του δικαιώματος πρόσβασης στον φάκελο της υπόθεσης δεν θεραπεύεται απλώς και μόνον επειδή η πρόσβαση κατέστη δυνατή κατά τη διάρκεια της ένδικης διαδικασίας. Συγκεκριμένα, περιοριζόμενη στον δικαστικό έλεγχο των προβληθέντων ισχυρισμών, η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εξέταση δεν έχει ούτε ως σκοπό ούτε ως αποτέλεσμα την υποκατάσταση της πλήρους έρευνας της υπόθεσης στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας. Εξάλλου, η καθυστερημένη γνώση ορισμένων εγγράφων του φακέλου δεν αποκαθιστά την επιχείρηση η οποία έχει ασκήσει προσφυγή κατά απόφασης της Επιτροπής στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν αν είχε μπορέσει να στηριχθεί στα ίδια έγγραφα για να υποβάλει γραπτώς και προφορικώς τις παρατηρήσεις της ενώπιον του θεσμικού αυτού οργάνου πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης [αποφάσεις της 25ης Οκτωβρίου 2011, Solvay κατά Επιτροπής, C‑110/10 P, EU:C:2011:687, σκέψη 51, και της 15ης Ιουνίου 2022, Qualcomm κατά Επιτροπής (Qualcomm – πληρωμές βάσει αποκλειστικότητας), T‑235/18, EU:T:2022:358, σκέψη 200].
α)
Ως προς τα μη γνωστοποιηθέντα στοιχεία των λεπτομερών πρακτικών
1227
Με τις παρατηρήσεις της 27ης Απριλίου 2022, οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν την ύπαρξη πλήθους στοιχείων που απορρέουν από τις περιλήψεις των λεπτομερών πρακτικών που περιλαμβάνονταν στην εμπιστευτική έκθεση σχετικά με την αίθουσα δεδομένων, στις οποίες απέκτησαν πρόσβαση σε εκτέλεση της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), βάσει των οποίων οι προσφεύγουσες θα μπορούσαν να είχαν οργανώσει καλύτερα την άμυνά τους. Το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι αρκεί, για τους σκοπούς της εξέτασης που απαιτείται σύμφωνα με τη νομολογία που παρατίθεται στις σκέψεις 1152 και 1223 ανωτέρω, να επικεντρωθεί η ανάλυση στα ακόλουθα στοιχεία.
1228
Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι από την περίληψη σχετικά με την σύσκεψη της 13ης Οκτωβρίου 2010 προκύπτει ότι η Overgas θεωρούσε ότι ερχόταν αντιμέτωπη με εμπόδια εκ μέρους της Βουλγαρικής Κυβέρνησης όσον αφορά τον εφοδιασμό των πελατών με φυσικό αέριο στη Βουλγαρία. Κατά την άποψή τους, από την ίδια περίληψη προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι η Overgas εκτιμούσε ότι η εκμετάλλευση των βουλγαρικών αγορών προμήθειας φυσικού αερίου ήταν πολύ δύσκολη λόγω της εσφαλμένης και ελλιπούς μεταφοράς των οδηγιών της Ένωσης και των διαρκών παρεμβάσεων της Κυβέρνησης υπέρ της Bulgargaz και της Bulgartransgaz.
1229
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι από τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις της 18ης Νοεμβρίου 2010, στις οποίες οι προσφεύγουσες είχαν πρόσβαση κατά τη διοικητική διαδικασία, προκύπτει εντούτοις ότι η Overgas θεωρούσε ότι οι προσφεύγουσες παρέβησαν το άρθρο 102 ΣΛΕΕ με τη στήριξη της βουλγαρικής ρυθμιστικής αρχής και της Βουλγαρικής Κυβέρνησης.
1230
Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι οι διευκρινίσεις των προσφευγουσών ως προς τη χρησιμότητα των καταθέσεων που μνημονεύονται στη σκέψη 1228 ανωτέρω για την άσκηση των δικαιωμάτων τους άμυνας είναι ορθές. Πράγματι, πρόκειται για στοιχεία που θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν και να τεκμηριώσουν τον ισχυρισμό των προσφευγουσών ότι οι δυσκολίες που αντιμετώπισε η Overgas κατά τη διείσδυση στις βουλγαρικές αγορές προμήθειας φυσικού αερίου δεν μπορούσαν να τους προσαφθούν, ιδίως καθότι, όσον αφορά τους ισχυρισμούς της Overgas, η Επιτροπή είχε αναφερθεί στο ενδεχόμενο οι εν λόγω δυσκολίες να οφείλονταν σε σφάλματα ή παραλείψεις της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας κατά τη μεταφορά της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στην εσωτερική έννομη τάξη.
1231
Δεύτερον, στις παρατηρήσεις της 27ης Απριλίου 2022 οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι από την περίληψη σχετικά με τη σύσκεψη της 13ης Ιανουαρίου 2011 προκύπτει ότι η Overgas εκτιμούσε ότι η πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1 υπέκειτο στον έλεγχο της Transgaz, και όχι των προσφευγουσών.
1232
Ωστόσο, στην αιτιολογική σκέψη 296 της προσβαλλόμενης απόφασης επισημαίνεται ότι η Overgas είχε έλθει σε επαφή με την Transgaz προκειμένου να ζητήσει πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1, χωρίς όμως να κάνει μνεία στη ρητή δήλωσή της όσον αφορά την οντότητα που ασκούσε τον έλεγχο στον ρουμανικό αγωγό 1. Το Γενικό Δικαστήριο, όπως και οι προσφεύγουσες, εκτιμά ότι η επίμαχη δήλωση μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως απαλλακτικό στοιχείο προκειμένου να τεκμηριωθεί η εκτιθέμενη στη σκέψη 282 της προσβαλλόμενης απόφασης άποψη των προσφευγουσών ότι επιφορτισμένη με τη χορήγηση και τη διαχείριση της πρόσβασης των τρίτων στον ρουμανικό αγωγό 1 ήταν η Transgaz, η οποία είχε την ιδιότητα του GRT.
1233
Τρίτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι από την περίληψη σχετικά με τη σύσκεψη της 15ης Δεκεμβρίου 2011 προκύπτει ότι η Επιτροπή και η Overgas ήταν σύμφωνες ως προς το ότι η πρώτη αίτηση παροχής πρόσβασης στο δίκτυο μεταφοράς είχε υποβληθεί στις 29 Σεπτεμβρίου 2010, όπερ επιβεβαίωνε την άποψή τους ότι όλες οι προ της ημερομηνίας αυτής επαφές δεν αποτελούσαν αιτήσεις παροχής πρόσβασης και ότι, κατά συνέπεια, η κατάχρηση άρχισε μόλις στις 30 Ιουλίου 2010.
1234
Στο πλαίσιο του δεύτερου «επιμέρους λόγου» του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι το έγγραφο της 30ής Ιουλίου 2010 δεν μπορούσε να αποτελέσει αίτηση παροχής πρόσβασης στο δίκτυο μεταφοράς και ότι η Επιτροπή χαρακτήρισε εσφαλμένως, στην αιτιολογική σκέψη 101 της προσβαλλόμενης απόφασης, τις επαφές μεταξύ της Overgas και της Bulgartransgaz πριν από τις 29 Σεπτεμβρίου 2010 ως αιτήσεις παροχής πρόσβασης στο εν λόγω δίκτυο. Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 790 έως 797 ανωτέρω, η περίληψη σχετικά με τη σύσκεψη της 15ης Δεκεμβρίου 2011 καταδεικνύει σαφώς ότι, κατά τη σύσκεψη αυτή, η ίδια η Επιτροπή είχε διαπιστώσει ότι η πρώτη αίτηση παροχής πρόσβασης της Overgas προς την Bulgartransgaz χρονολογείται από τις 29 Σεπτεμβρίου 2011. Το στοιχείο αυτό, το οποίο δεν είναι συνεπές με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής στην προσβαλλόμενη απόφαση, έχει προφανή σημασία για τη διατύπωση κρίσης ως προς την ημερομηνία έναρξης της προβαλλόμενης κατάχρησης, την αξιολόγηση της συμπεριφοράς των προσφευγουσών και τη διάρκεια της παράβασης και, ως εκ τούτου, ως προς το ύψος του προστίμου. Επομένως, οι προσφεύγουσες ορθώς υποστηρίζουν ότι η γνωστοποίηση του στοιχείου αυτού θα συνέβαλλε στην καλύτερη οργάνωση της άμυνάς τους.
1235
Τέταρτον, από την περίληψη σχετικά με τη σύσκεψη της 17ης Ιουνίου 2013 προκύπτει ότι η Overgas είχε, μεταξύ άλλων, επιβεβαιώσει στην Επιτροπή ότι είχε πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1 και στο δίκτυο μεταφοράς από την 1η Ιανουαρίου 2013 και ότι, όσον αφορά αυτές τις δύο υποδομές, η διάρκεια των σχετικών συμφωνιών είχε παραταθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2013. Οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι η δήλωση αυτή θα τους παρείχε τη δυνατότητα να ενισχύσουν το επιχείρημά τους ότι δεν υφίστατο καμία κατάχρηση πριν από την πρόσβαση της Overgas στον ρουμανικό αγωγό 1 και στο δίκτυο μεταφοράς την 1η Ιανουαρίου 2013.
1236
Συναφώς επισημαίνεται ότι, ήδη από το στάδιο της έρευνας, όπως και κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, οι προσφεύγουσες είχαν υποστηρίξει ότι η Overgas ουδέποτε είχε ζητήσει η σύμβαση πρόσβασης στον αγωγό διαμετακόμισης για το 2013 να ισχύσει για ορισμένη περίοδο και ότι ουδέποτε είχε αμφισβητήσει τη διάρκεια των τριών μηνών. Επίσης, αμφισβήτησαν τον περιοριστικό χαρακτήρα της πρόσβασης στο δίκτυο μεταφοράς που χορηγήθηκε στην Overgas για το έτος 2013.
1237
Υπό τις περιστάσεις αυτές, το γεγονός ότι, όπως προκύπτει από την περίληψη σχετικά με τη σύσκεψή της με την Επιτροπή στις 17 Ιουνίου 2013, ήτοι λίγους μήνες μετά την υπογραφή της σύμβασης πρόσβασης στον αγωγό διαμετακόμισης για το 2013, η Overgas δεν εξέφρασε τη δυσαρέσκειά της ως προς το ότι χορηγήθηκε πρόσβαση στον ρουμανικό αγωγό 1 και στο δίκτυο μεταφοράς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τις προσφεύγουσες προς στήριξη του επιχειρήματός τους ότι δεν υπήρχε κατάχρηση όσον αφορά τις εν λόγω υποδομές, τουλάχιστον από το 2013.
1238
Επομένως, από τα εκτιθέμενα στις σκέψεις 1228 έως 1237 ανωτέρω προκύπτει ότι οι προσφεύγουσες απέδειξαν επαρκώς κατά νόμον ότι, ελλείψει της πλημμέλειας στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή σχετικά με την πρόσβαση στα περιλαμβανόμενα στοιχεία στα λεπτομερή πρακτικά, θα είχαν πρόσβαση σε στοιχεία που θα τους παρείχαν τη δυνατότητα να οργανώσουν καλύτερα την άμυνά τους (απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2011, Solvay κατά Επιτροπής, C‑110/10 P, EU:C:2011:687, σκέψη 52). Επιπλέον, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 1233 και 1234 ανωτέρω, σε συνδυασμό με τις σκέψεις 790 έως 797 ανωτέρω, ορισμένα από τα στοιχεία που επισήμαναν οι προσφεύγουσες με τις παρατηρήσεις τους της 27ης Απριλίου 2022 θα μπορούσαν ακόμη και να θέσουν εν αμφιβόλω το περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης.
β)
Ως προς τα μη γνωστοποιηθέντα στοιχεία των συμπληρωματικών παρατηρήσεων
1239
Όσον αφορά την ιδιαίτερα περιορισμένη πρόσβαση που χορηγήθηκε στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις κατά τη διοικητική διαδικασία, οι προσφεύγουσες, με τις παρατηρήσεις της 27ης Απριλίου 2022, επικεντρώνουν τις επικρίσεις τους σε δύο έγγραφα.
1240
Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι από τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις της 18ης Νοεμβρίου 2010 των οποίων το κείμενο είχε λιγότερες περικοπές σε σχέση με το κείμενο στο οποίο απέκτησαν πρόσβαση δυνάμει της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), προκύπτει ότι η Overgas είχε αναγνωρίσει ότι η ζήτηση με βάση τις φερόμενες συμφωνίες για τον εφοδιασμό εννέα νέων βιομηχανικών πελατών το 2011 ανερχόταν σε περισσότερα από 260 εκατομμύρια κυβικά μέτρα. Οι προσφεύγουσες τονίζουν ότι οι ποσότητες αυτές ήταν σημαντικά μικρότερες από τον όγκο στον οποίο, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 101, στοιχείο εʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης, η Overgas είχε επιδιώξει να αποκτήσει πρόσβαση στο δίκτυο μεταφοράς, ο οποίος ανερχόταν σε πάνω από ένα δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα.
1241
Το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι οι προσφεύγουσες θα μπορούσαν να οργανώσουν καλύτερα τα δικαιώματά τους άμυνας χρησιμοποιώντας τα όσα εκτίθενται στη σκέψη 1240 ανωτέρω προκειμένου να τεκμηριώσουν το επιχείρημά τους ότι η Overgas είχε διογκώσει σημαντικά τις ποσότητες για τις οποίες είχε ζητήσει πρόσβαση στο δίκτυο μεταφοράς το 2011 και ότι, ως εκ τούτου, ήταν υποχρεωμένες να ζητήσουν αποσαφηνίσεις κατά τη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε με την Overgas την 1η Δεκεμβρίου 2010.
1242
Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι από τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις της 10ης Ιουνίου 2011 των οποίων το κείμενο είχε λιγότερες περικοπές σε σχέση με εκείνο στο οποίο απέκτησαν πρόσβαση σε εκτέλεση της διάταξης της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑136/19, EU:T:2022:149), προκύπτει ότι η Overgas στήριξε την καταγγελία της στην εσφαλμένη παραδοχή ότι η είσοδός της στις βουλγαρικές αγορές προμήθειας φυσικού αερίου θα ενίσχυε τις εναλλακτικές πηγές ανεφοδιασμού σε φυσικό αέριο, πράγμα το οποίο θα υποχρέωνε τους προμηθευτές να διαμορφώσουν τις τιμές τους με βάση τις αρχές της οικονομίας της αγοράς.
1243
Στις παρατηρήσεις τους της 27ης Απριλίου 2022, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι το 2011 η Βουλγαρία διέθετε μόνον μία πηγή ανεφοδιασμού φυσικού αερίου σε προηγούμενο στάδιο, ήτοι την Gazprom, στην οποία η Overgas είχε άμεση πρόσβαση, ενώ η Bulgargaz είχε έμμεση μόνον πρόσβαση, μέσω της Overgas. Υπογραμμίζουν ότι κατά τον χρόνο εκείνο η Overgas λειτουργούσε ως ενδιάμεσος της Gazprom στην Βουλγαρία και τελούσε υπό έρευνα για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, ιδίως διότι επέβαλλε υπερβολικά υψηλές τιμές στην Bulgargaz. Επομένως, η είσοδος της Overgas στην βουλγαρική αγορά όχι μόνον δεν ενίσχυσε τον ανταγωνισμό επόμενου σταδίου, αλλά περαιτέρω κατέστησε εν πάση περιπτώσει αδύνατη την αγορά φυσικού αερίου από την Bulgargaz σε εύλογες τιμές.
1244
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ορθά ότι η γνώση των στοιχείων που μνημονεύονται στη σκέψη 1242 ανωτέρω θα τους παρείχε τη δυνατότητα να οργανώσουν καλύτερα την άμυνά τους, ιδίως προβάλλοντας ενώπιον της Επιτροπής ότι δεν πληρούνταν οι όροι για υγιή ανταγωνισμό στην αγορά επόμενου σταδίου, κυρίως εξαιτίας της Overgas (και της Gazprom), όπερ θα μπορούσε να ενισχύσει την υπερασπιστική τους γραμμή περί αντικειμενικής δικαιολόγησης ή, έστω, τα επιχειρήματά τους υπέρ της μείωσης του προστίμου.
1245
Από τις εκτιμήσεις που παρατίθενται στις σκέψεις 1239 έως 1244 ανωτέρω προκύπτει ότι οι προσφεύγουσες απέδειξαν επαρκώς κατά νόμον ότι, ελλείψει των πλημμελειών στις οποίες υπέπεσε η Επιτροπή όσον αφορά τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν στις συμπληρωματικές παρατηρήσεις της Overgas, θα είχαν πρόσβαση σε στοιχεία που θα τους παρείχαν τη δυνατότητα να οργανώσουν καλύτερα την άμυνά τους στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας, κατά την έννοια της μνημονευόμενης νομολογίας στη σκέψη 1238 ανωτέρω.
γ)
Συμπέρασμα επί του πρώτου και του δεύτερου σκέλους
1246
Από την ανάλυση των εκτιθέμενων πλημμελειών της διοικητικής διαδικασίας στις σκέψεις 1153 έως 1223 ανωτέρω και από τις εξετασθείσες συνέπειές τους επί των δικαιωμάτων άμυνας στις σκέψεις 1224 έως 1245 ανωτέρω, προκύπτει ότι το πρώτο και το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να γίνουν δεκτά.
[παραλειπόμενα]
Ε. Συμπέρασμα επί του αιτήματος ακυρώσεως της προσβαλλόμενης απόφασης
1259
Καθόσον έγιναν δεκτοί τόσο ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται εσφαλμένη διαπίστωση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης, όσο και ο πρώτος λόγος ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί στο σύνολό της, παρέλκει δε η κρίση επί των λοιπών προβληθέντων λόγων.
1260
Κατά συνέπεια, συνάγεται ότι δεν συντρέχει λόγος να γίνουν δεκτά τα αιτήματα των προσφευγουσών για τη λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας ή για τη λήψη μέτρων διεξαγωγής αποδείξεων με σκοπό, αφενός, να λάβουν την ανακοίνωση αιτιάσεων στην υπόθεση Gazprom όπως επίσης και τα έγγραφα στα οποία παραπέμπει η ανακοίνωση αυτή κατά το μέρος που αφορούν τη βουλγαρική αγορά φυσικού αερίου και, αφετέρου, να λάβουν τα έγγραφα επί των οποίων στηρίχθηκε η υπόθεση Transgaz, καθόσον τα εν λόγω αιτήματα δεν έχουν, ως υποβλήθηκαν, σημασία για την επίλυση της διαφοράς [πρβλ. αποφάσεις της 25ης Ιουνίου 2002, British American Tobacco (Investments) κατά Επιτροπής, T‑311/00, EU:T:2002:167, σκέψη 50, και της 9ης Μαρτίου 2022, Zardini κατά Επιτροπής, T‑511/20, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2022:122, σκέψη 58].
[παραλειπόμενα]
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Ακυρώνει την απόφαση C(2018) 8806 final της Επιτροπής, της 17ης Δεκεμβρίου 2018, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ (υπόθεση AT.39849 – BEH Gas).
2)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Bulgarian Energy Holding EAD, η Bulgartransgaz EAD και η Bulgargaz EAD.
3)
Η Δημοκρατία της Βουλγαρίας και η Overgas Inc. φέρουν τα δικά τους έξοδα.
Gervasoni
Madise
Nihoul
Frendo
Martín y Pérez de Nanclares
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 25 Οκτωβρίου 2023.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.
(
1
)	Παρατίθενται μόνον οι σκέψεις της παρούσας απόφασης των οποίων η δημοσίευση κρίνεται σκόπιμη από το Γενικό Δικαστήριο.