62024CJ0043
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 12 marca 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Obywatelstwo Unii – Artykuł 21 ust. 1 TFUE – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Przeszkody – Wniosek o zmianę danych dotyczących płci w rejestrach stanu cywilnego – Dyrektywa 2004/38/WE – Artykuł 4 ust. 3 – Artykuł 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego – Obowiązek zastosowania się przez sąd państwa członkowskiego do orzecznictwa trybunału konstytucyjnego tego państwa – Wykładnia zgodna
W sprawie C‑43/24 [Shipova] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny, Bułgaria) postanowieniem z dnia 18 stycznia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 stycznia 2024 r., w postępowaniu:
K. M. H.
przeciwko
Obshtina Stara Zagora,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: K. Jürimäe (sprawozdawczyni), prezeska izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego drugiej izby, F. Schalin, M. Gavalec i Z. Csehi, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,
sekretarz: R. Stefanova-Kamisheva, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 22 maja 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu K. M. H. – D.I. Lyubenova, advokat oraz A. Schuster, avvocato,
–
w imieniu rządu bułgarskiego – T. Mitova oraz R. Stoyanov, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu estońskiego – M. Kriisa, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu rządu węgierskiego – Zs. Biró-Tóth oraz M.Z. Fehér, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman, A. Hanje oraz P.P. Huurnink, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu portugalskiego – P. Barros da Costa, A. Pimenta, J. Ramos i Â. Seiça Neves, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – E. Montaguti oraz I. Zaloguin, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 4 września 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 TUE, art. 8, 10 i 21 TFUE oraz art. 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między K. M. H. a Obshtina Stara Zagora (gminą Stara Zagora, Bułgaria), dotyczącego wniosku o stwierdzenie, że K. M. H. jest osobą płci żeńskiej, poprzez nakazanie zmiany jej imienia, nazwiska patronimicznego i nazwiska rodowego oraz nakazanie umieszczenia tej zmiany w jej akcie urodzenia.
Ramy prawne
Prawo Unii
Traktat UE
3
Artykuł 9 TUE stanowi:
„We wszystkich swoich działaniach Unia [Europejska] przestrzega zasady równości swoich obywateli, którzy są traktowani z jednakową uwagą przez jej instytucje, organy i jednostki organizacyjne. Obywatelem Unii jest każda osoba mająca obywatelstwo państwa członkowskiego. Obywatelstwo Unii ma charakter dodatkowy w stosunku do obywatelstwa krajowego i nie zastępuje go”.
Traktat FUE
4
Zgodnie z art. 8 TFUE:
„We wszystkich swoich działaniach Unia zmierza do zniesienia nierówności oraz wspierania równości mężczyzn i kobiet”.
5
Artykuł 21 ust. 1 TFUE stanowi:
„Każdy obywatel Unii ma prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w traktatach i w środkach przyjętych w celu ich wykonania”.
Karta
6
Artykuł 7 Karty, zatytułowany „Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego”, stanowi:
„Każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się”.
7
Artykuł 52 Karty, zatytułowany „Zakres i wykładnia praw i zasad”, stanowi w ust. 3:
„W zakresie, w jakim [Karta] zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej »EKPC«)], ich znaczenie i zakres są takie same jak praw przyznanych przez tę konwencję. Niniejsze postanowienie nie stanowi przeszkody, aby prawo Unii przyznawało szerszą ochronę”.
Dyrektywa 2004/38
8
Zgodnie z art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77):
„Państwa członkowskie, działając zgodnie ze swoimi przepisami, wydają i odnawiają swoim obywatelom dowód tożsamości i paszport, potwierdzając[e] ich przynależność państwową”.
Prawo bułgarskie
Ustawa o rejestracji stanu cywilnego
9
Artykuł 9 ust. 1 Zakon za grazhdanskata registratsia (ustawy o rejestracji stanu cywilnego) z dnia 27 lipca 1999 r. (DV nr 67 z dnia 27 lipca 1999 r.) stanowi:
„Nazwisko obywatela bułgarskiego urodzonego na terytorium Republiki Bułgarii składa się z imienia, nazwiska patronimicznego oraz nazwiska rodowego. Trzy części nazwiska wpisuje się do aktu urodzenia”.
10
Zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 6–8 ustawy o rejestracji stanu cywilnego akt urodzenia zawiera nazwisko noworodka, osobisty numer identyfikacyjny dziecka (wyłącznie dla obywateli bułgarskich) oraz płeć i obywatelstwo.
Ustawa o bułgarskich dokumentach tożsamości
11
Zgodnie z art. 9 ust. 1 Zakon za bulgarskite lichni dokumenti (ustawy o bułgarskich dokumentach tożsamości, DV nr 93 z dnia 11 sierpnia 1998 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą o bułgarskich dokumentach tożsamości”):
„W przypadku zmiany nazwiska, osobistego numeru identyfikacyjnego (numer osobisty/numer osobisty cudzoziemca), płci, obywatelstwa lub istotnej i trwałej zmiany wyglądu osoba jest zobowiązana wystąpić o nowe bułgarskie dokumenty tożsamości w terminie nieprzekraczającym 30 dni”.
12
W art. 13 ust. 1 ustawy o bułgarskich dokumentach tożsamości wymieniono rodzaje dokumentów tożsamości. Chodzi tu w szczególności o dowód tożsamości, paszport i prawo jazdy.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
13
K. M. H. urodziła się w dniu 7 sierpnia 1990 r. w Bułgarii. Została ona zarejestrowana w rejestrach stanu cywilnego tego państwa członkowskiego jako osoba płci męskiej, z nazwiskiem składającym się z imienia, nazwiska patronimicznego i nazwiska rodowego, które odpowiadają tej płci. Nadano jej również osobisty numer identyfikacyjny i wydano dokument tożsamości, które identyfikują ją jako osobę płci męskiej.
14
Tymczasem, zgodnie z opisem okoliczności faktycznych stwierdzonych przez Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny, Bułgaria), który jest sądem odsyłającym, od dzieciństwa K. M. H. zawsze czuła się kobietą w zakresie swojego wyglądu, zachowania, postrzegania, emocji i manier.
15
W grudniu 2014 r. K. M. H. skonsultowała się z psycholożką, która stwierdziła, że K. M. H. cierpi na dysforię tożsamości płciowej oraz na dysforię społeczną i relacyjną. Po konsultacji ze specjalistą w dziedzinie endokrynologii i andrologii K. M. H. rozpoczęła terapię hormonalną we Włoszech, gdzie obecnie zamieszkuje i nawiązała stały związek rodzinny z obywatelem włoskim.
16
Ponieważ na co dzień, w szczególności przy poszukiwaniu pracy, K. M. H. boryka się z niedogodnościami i problemami wynikającymi z rozbieżności między, z jednej strony, jej wyglądem i zachowaniem a, z drugiej strony, płcią wskazaną w jej dokumentach tożsamości, w 2017 r. zwróciła się ona do Rayonen sad Stara Zagora (sądu rejonowego w Starej Zagorze, Bułgaria) o stwierdzenie, że jest ona osobą płci żeńskiej, poprzez nakazanie zmiany jej nazwiska z K. M. H. (imię, nazwisko patronimiczne i nazwisko rodowe w formie męskiej) na K. M. H. (imię, nazwisko patronimiczne i nazwisko rodowe w formie żeńskiej), a także nakazanie wpisania tej zmiany w jej akcie urodzenia.
17
Pomimo opinii lekarskich i ekspertyzy sądowej potwierdzającej tożsamość płciową, na którą powołuje się K. M. H., jej wniosek został oddalony ze względu na to, że ustawodawstwo bułgarskie nie przewiduje możliwości zmiany – w oparciu o podstawy psychologiczne – okoliczności ustalonych w akcie stanu cywilnego. To orzeczenie oddalające wniosek zostało utrzymane w mocy w postępowaniu odwoławczym przez Okrazhen sad Stara Zagora (sąd okręgowy w Starej Zagorze, Bułgaria). Według tego sądu w ustawodawstwie tym przewidziano, że płeć rejestruje się przy urodzeniu na podstawie pierwotnych cech płciowych. Zmiana płci jest dozwolona wyłącznie w przypadku konieczności dokonania zmiany fizycznej ciała.
18
Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny), do którego wniesiono skargę kasacyjną, orzekł, że pomimo braku uregulowań krajowych w tej dziedzinie zasada poszanowania życia prywatnego i rodzinnego nakłada na sądy obowiązek dokonania w każdym konkretnym przypadku oceny, czy materialne przesłanki zmiany tożsamości płciowej danej osoby, od których uzależniona jest zmiana prawna danych dotyczących stanu cywilnego zawartych w akcie urodzenia tej osoby, są spełnione w celu osiągnięcia niezbędnej właściwej równowagi między interesem publicznym a interesem wspomnianej osoby w świetle art. 8 EKPC. Sprawa została następnie przekazana do Okrazhen sad Stara Zagora (sądu okręgowego w Starej Zagorze) w celu zebrania nowych dowodów dotyczących sytuacji medycznej K. M. H.
19
Orzeczeniem z dnia 21 listopada 2019 r. Okrazhen sad Stara Zagora (sąd okręgowy w Starej Zagorze) ponownie oddalił wniosek K. M. H. ze względu na to, że ustawodawstwo bułgarskie nie przewiduje procedury zmiany płci na podstawie samostanowienia zainteresowanej osoby.
20
K. M. H. zaskarżyła to orzeczenie przed Varhoven kasatsionen sad (najwyższym sądem kasacyjnym), który jest sądem odsyłającym.
21
Sąd ten zauważa, że jest związany orzeczeniem interpretacyjnym nr 2/20 z dnia 20 lutego 2023 r. wydanym w pełnym składzie izb cywilnych Varhoven kasatsionen sad (najwyższego sądu kasacyjnego) (zwanym dalej „orzeczeniem interpretacyjnym”). Tymczasem z orzeczenia tego wynika, że prawo materialne obowiązujące w Bułgarii nie przewiduje możliwości zmiany danych dotyczących płci, nazwiska i osobistego numeru identyfikacyjnego zawartych w aktach stanu cywilnego osoby, która twierdzi, że jest transpłciowa. Zgodnie ze wspomnianym orzeczeniem prawo Unii nie prowadzi do odmiennego wniosku, ponieważ przepisy dotyczące stanu cywilnego osób należą do kompetencji państw członkowskich. To samo orzeczenie opiera się w szczególności na wyroku wydanym w dniu 26 października 2021 r. przez Konstitutsionen sad (trybunał konstytucyjny, Bułgaria), w którym ten ostatni sąd uznał, że termin „płeć” w rozumieniu bułgarskiej konstytucji należy rozumieć jako odnoszący się wyłącznie do jego wymiaru biologicznego ze względu na normy i zasady moralne lub religijne, które powinny przeważać nad interesem osób transpłciowych.
22
Sąd odsyłający wyraża jednak wątpliwości co do wykładni przyjętej w orzeczeniu interpretacyjnym, przede wszystkim w świetle art. 8 EKPC i art. 9 TUE. Ograniczenie zakresu stosowania prawa krajowego zakazującego dyskryminacji ze względu na płeć do osób interseksualnych stanowi bowiem taką dyskryminację w rozumieniu tych artykułów. Może to również stanowić naruszenie prawa bułgarskich osób transpłciowych do rzetelnego procesu sądowego, ponieważ identyczne lub podobne przypadki byłyby traktowane odmiennie w różnych państwach członkowskich Unii.
23
Sąd ten dąży następnie do ustalenia, czy zakaz zmiany danych zawartych w akcie urodzenia nie narusza zasad równości obywateli Unii i swobodnego przepływu, ustanowionych w art. 8 i 21 TFUE, ustanowionych w art. 7 Karty, w zakresie, w jakim zainteresowane osoby nie są w stanie wykazać swojej tożsamości za pomocą dokumentów tożsamości.
24
Wspomniany sąd uważa wreszcie, że do Trybunału należy ocena, czy wiążąca wykładnia bułgarskiej konstytucji dokonana przez Konstitutsionen sad (trybunał konstytucyjny), zgodnie z którą termin „płeć” należy rozumieć wyłącznie w jego znaczeniu biologicznym, jest zgodna z wymogami prawa Unii i może stanowić przeszkodę prawną dla uwzględnienia tożsamości płciowej w dokumentach stanu cywilnego.
25
W tych okolicznościach Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy ustanowione w art. 9 TUE oraz w art. 8 i 21 [TFUE] zasady równości obywateli Unii i swobodnego przemieszczania się – potwierdzone w art. 7 [Karty] i w art. 8 [EKPC] – dopuszczają przepisy krajowe państwa członkowskiego wykluczające jakąkolwiek możliwość dokonania zmiany już wpisanych danych dotyczących płci, nazwiska i osobistego numeru identyfikacyjnego w aktach stanu cywilnego wnioskodawcy, który twierdzi, że jest [osobą transpłciową]?
2)
Czy ustanowione w art. 9 TUE oraz w art. 8 i 21 TFUE zasady równości obywateli Unii i swobodnego przemieszczania się – a także określony w art. 10 TFUE zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną, potwierdzone w art. 7 Karty i art. 8 EKPC, oraz zasada przyznająca prawo do skutecznego środka prawnego – dopuszczają określenie orzecznictwa krajowego (w niniejszym przypadku w uchwale interpretacyjnej), zgodnie z którym przyjmuje się, że obiektywne prawo materialne obowiązujące na terytorium danego państwa członkowskiego Unii nie przewiduje możliwości zmiany płci, nazwiska i osobistego numeru identyfikacyjnego w aktach stanu cywilnego wnioskodawcy, który twierdzi, że jest [osobą transpłciową], podczas gdy w ten sposób stawia się tego wnioskodawcę w sytuacji odmiennej od sytuacji, w jakiej znalazłby się on w innym państwie członkowskim, w którego orzecznictwie krajowym przyjęto przeciwne rozstrzygnięcia?
Czy dopuszczalne jest również orzecznictwo krajowe, w którym, ze względu na wartości religijne i normy moralne, nie dopuszczono zmiany tożsamości płciowej, z wyjątkiem przypadków konieczności z przyczyn medycznych wyłącznie w odniesieniu do określonych osób – a mianowicie osób interseksualnych?
Czy dopuszczalne jest orzecznictwo krajowe, w którym przyjęto, że zmiana płci jest możliwa jedynie w określonych przypadkach, ze względu na wartości religijne i normy moralne, oraz z przyczyn medycznych jedynie w odniesieniu do określonych osób (osób interseksualnych) – lecz nie w pozostałych przypadkach zmiany tożsamości płciowej z innych przyczyn, odmiennych od przyczyn medycznych?
3)
Czy ustanowiony w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku ze stosowaniem dyrektywy [2004/38] i art. 21 ust. 1 TFUE (zgodnie z wyrokami: z dnia 5 czerwca 2018 r., Coman i in., C‑673/16, EU:C:2018:385; a także z dnia 14 grudnia 2021 r., Stolichna obshtina, rayon Pancharevo, C‑490/20, EU:C:2021:1008) obowiązek państwa członkowskiego [Unii] uznania stanu cywilnego osób zamieszkałych w innym państwie członkowskim, zgodnie z prawem tego ostatniego państwa, obowiązuje również w odniesieniu do płci jako jednego z podstawowych elementów stanu cywilnego i wymaga – w przypadku ustalenia w innym państwie członkowskim zmiany płci osoby, która jest również obywatelem bułgarskim – dokonania wpisu tej [zmiany] w odpowiednich rejestrach w [Bułgarii]?
4)
Czy dopuszczalne jest – biorąc pod uwagę prawo do rzetelnego procesu sądowego wynikające z Karty i z EKPC – przyjęcie wiążącej wykładni Konstitucijata (konstytucji) w orzeczeniu Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego), zgodnie z którym pojęcie »płci« jest rozumiane jedynie w jego sensie biologicznym[?] [C]zy jest to zgodne z wymogami prawa Unii i czy może to stanowić przeszkodę prawną dla rejestracji zmiany płci [w aktach stanu cywilnego]?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
26
Jest bezsporne, że obywatel państwa członkowskiego, który – jako obywatel Unii – skorzystał ze swobody przemieszczania się i pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie pochodzenia, może powoływać się na związane z tym statusem prawa, w szczególności prawa przewidziane w art. 21 ust. 1 TFUE, w stosownym przypadku również wobec swego państwa członkowskiego pochodzenia (wyroki: z dnia 23 października 2007 r., Morgan i Bucher, C‑11/06 i C‑12/06, EU:C:2007:626, pkt 22; z dnia 5 czerwca 2018 r., Coman i in., C‑673/16, EU:C:2018:385, pkt 31; a także z dnia 4 października 2024 r., Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, pkt 41).
27
W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że K. M. H. skorzystała z ustanowionego w art. 21 ust. 1 TFUE prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo pochodzenia, ponieważ przebywa ona we Włoszech, gdzie rozwinęła stabilny stosunek rodzinny.
28
W tych okolicznościach odpowiedź na pytania pierwsze i drugie, które dotyczą w szczególności wykładni tego art. 21, jest niezbędna sądowi odsyłającemu do rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu. Pytania te należy zatem uznać za dopuszczalne. To samo dotyczy pytania czwartego w zakresie, w jakim dotyczy ono konsekwencji ewentualnej niezgodności prawa krajowego – zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez trybunał konstytucyjny – z wykładnią art. 21 dokonaną przez Trybunał.
29
Natomiast w zakresie, w jakim pytanie trzecie opiera się na założeniu, że zmiana płci danej osoby została stwierdzona w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie pochodzenia tej osoby, pytanie to wydaje się być pozbawione związku z opisem okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym dokonanym przez sąd odsyłający.
30
Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnieniem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie jest wydawanie opinii doradczych w kwestiach ogólnych lub hipotetycznych, lecz rzeczywista potrzeba związana ze skutecznym rozstrzygnięciem sporu dotyczącego prawa Unii (zob. wyroki: z dnia 16 grudnia 1981 r., Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, pkt 18; z dnia 26 lutego 2013 r., Åkerberg Fransson, C‑617/10, EU:C:2013:105, pkt 42; z dnia 1 grudnia 2022 r., DELID, C‑409/21, EU:C:2022:946, pkt 37). Z powyższego wynika, że pytanie trzecie jest niedopuszczalne.
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
Uwagi wstępne
31
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. W związku z tym Trybunał może być zmuszony wziąć pod rozwagę przepisy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w zadanym pytaniu (zob. wyroki: z dnia 20 marca 1986 r., Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, pkt 9; z dnia 22 lutego 2024 r., Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, C‑491/21, EU:C:2024:143, pkt 23). Okoliczność, że formalnie sąd odsyłający odniósł się w swoich pytaniach do określonych przepisów prawa Unii, nie stoi bowiem na przeszkodzie temu, by Trybunał udzielił mu wszelkich wskazówek dotyczących wykładni, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu głównym, poprzez wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych przez ten sąd, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, elementów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (zob. wyroki: z dnia 29 listopada 1978 r., Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, pkt 26; a także z dnia 1 sierpnia 2025 r., Alace i Canpelli, C‑758/24 i C‑759/24, EU:C:2025:591, pkt 45).
32
W tym kontekście należy zauważyć, że poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 9 TUE, art. 8, 10 i 21 TFUE oraz art. 7 Karty.
33
Jak stwierdzono w pkt 27 niniejszego wyroku, w sprawie w postępowaniu głównym jest bezsporne, że K. M. H., jako obywatelka Unii, skorzystała z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie pochodzenia zgodnie z art. 21 TFUE. Może ona zatem powoływać się na prawa przyznane w tym artykule, z zastrzeżeniem, zgodnie z jego ust. 1, ograniczeń i warunków przewidzianych w traktatach i w przepisach przyjętych w celu ich wykonania. Są one przewidziane w dyrektywie 2004/38, która ma w szczególności na celu określenie warunków wykonywania tych praw oraz ich ograniczeń (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, C‑491/21, EU:C:2024:143, pkt 27).
34
W tym względzie należy zauważyć, że art. 4 ust. 3 tej dyrektywy nakłada na państwa członkowskie działające zgodnie z ich ustawodawstwem obowiązek wydania swoim obywatelom dowodu tożsamości lub paszportu potwierdzającego ich obywatelstwo w celu umożliwienia im korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich (zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, C‑491/21, EU:C:2024:143, pkt 35).
35
Tymczasem zmiana danych dotyczących płci, o którą wnioskuje K. M. H. w ramach postępowania głównego, na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o bułgarskich dokumentach tożsamości w związku z art. 13 ust. 1 tej ustawy, nakłada na K. M. H. obowiązek zwrócenia się o wydanie nowych bułgarskich dokumentów tożsamości.
36
W tych okolicznościach, bez konieczności orzekania w przedmiocie wykładni art. 9 TUE oraz art. 8 i 10 TFUE, należy uznać, że poprzez pytania pierwsze i drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 21 TFUE i art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38 w związku z art. 7 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które nie zezwalają na zmianę danych dotyczących płci, takich jak płeć, nazwisko, nazwisko patronimiczne, imię i osobisty numer identyfikacyjny, wpisanych w rejestrach stanu cywilnego tego państwa członkowskiego, w odniesieniu do obywatela wspomnianego państwa członkowskiego, który skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim.
Co do istoty
37
W obecnym stanie prawa Unii sytuacja osób, do których mają zastosowanie przepisy dotyczące zmiany nazwiska, nazwiska patronimicznego, imienia lub tożsamości płciowej danej osoby, stanowi kwestię należącą do kompetencji państw członkowskich. Prawo Unii nie narusza tej kompetencji. Jednakże przy wykonywaniu wspomnianej kompetencji każde państwo członkowskie powinno przestrzegać prawa Unii, a w szczególności postanowień traktatu FUE dotyczących przyznanego każdemu obywatelowi Unii prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich [zob. podobnie wyroki: z dnia 26 czerwca 2018 r., MB (Zmiana płci a emerytura), C‑451/16, EU:C:2018:492, pkt 29; z dnia 14 grudnia 2021 r., Stolichna obshtina, rayon Pancharevo, C‑490/20, EU:C:2021:1008, pkt 52; z dnia 4 października 2024 r., Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, pkt 53].
38
Tymczasem korzystanie z ustanowionego w art. 21 TFUE prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich może być utrudnione przez odmowę uznania przez państwo członkowskie zmiany tożsamości płciowej dokonanej na podstawie procedur przewidzianych w tym celu w państwie członkowskim, w którym dany obywatel Unii skorzystał z tego prawa, niezależnie od tego, czy zmiana ta jest związana ze zmianą nazwiska lub imienia. Podobnie bowiem jak nazwisko lub imię, płeć definiuje tożsamość i status osobisty danej osoby. W związku z tym odmowa zmiany i uznania tożsamości płciowej uzyskanej przez obywatela państwa członkowskiego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim może spowodować dla niego poważne niedogodności na płaszczyźnie administracyjnej, zawodowej i prywatnej (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, pkt 55).
39
W przypadku obywatela Unii, który skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim i który w trakcie pobytu w tym ostatnim państwie zmienił swoje imię i tożsamość płciową, istnieje konkretne ryzyko – ze względu na noszenie dwóch różnych imion i przypisanie mu dwóch różnych tożsamości płciowych – że będzie on musiał rozwiać wątpliwości co do jego tożsamości oraz autentyczności przedstawianych przez niego dokumentów tożsamości lub prawdziwości zawartych w nich danych, co stanowi okoliczność mogącą stanowić przeszkodę w wykonywaniu prawa wynikającego z art. 21 TFUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 października 2008 r., Grunkin i Paul, C‑353/06, EU:C:2008:559, pkt 28; z dnia 22 grudnia 2010 r., Sayn-Wittgenstein, C‑208/09, EU:C:2010:806, pkt 69, 70; a także z dnia 4 października 2024 r., Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).
40
W odróżnieniu od sytuacji, o której mowa w poprzednim punkcie, K. M. H. nie posiada dokumentów przyjmującego państwa członkowskiego, na którego terytorium zamieszkuje, a mianowicie Republiki Włoskiej, zawierających dane dotyczące jej tożsamości płciowej różniące się od danych zawartych w rejestrze stanu cywilnego państwa członkowskiego, którego jest obywatelką, a mianowicie Republiki Bułgarii.
41
Jednakże, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 60 opinii, jest bezsporne, że K. M. H. jest zmuszona rozwiać wątpliwości wywołane rozbieżnością między, z jednej strony, wskazaniem jej płci wyłącznie w dowodzie osobistym, którym dysponuje, a z drugiej strony, tożsamością płciową doświadczaną przez nią w życiu.
42
Z jej uwag na piśmie wynika bowiem, że okoliczność, iż jej dowód tożsamości lub też dokumenty podróży, które zostały jej wydane, wskazują na tożsamość męską, powoduje dla niej znaczne niedogodności w każdym przypadku, gdy musi się ona identyfikować przed pracownikami przewoźnika lotniczego, zakładu hotelowego, lecz również przed siłami porządkowymi, w szczególności w przypadku przekroczenia granicy.
43
Trybunał zresztą wielokrotnie orzekał już w tym względzie, że liczne czynności życia codziennego, zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej, wymagają przedstawienia dowodu własnej tożsamości, który to dowód jest zwykle dostarczany za pomocą paszportu lub dowodu tożsamości (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 grudnia 2010 r., Sayn-Wittgenstein, C‑208/09, EU:C:2010:806, pkt 61; z dnia 12 maja 2011 r., Runevič-Vardyn i Wardyn, C‑391/09, EU:C:2011:291, pkt 73; a także z dnia 2 czerwca 2016 r., Bogendorff von Wolffersdorff, C‑438/14, EU:C:2016:401, pkt 43).
44
Rozbieżność między wyglądem danej osoby a danymi dotyczącymi płci, które wskazano w jej dowodzie tożsamości lub paszporcie, może zatem zobowiązywać tę osobę do rozwiania wątpliwości co do jej tożsamości oraz autentyczności przedstawianego przez nią dokumentu tożsamości lub prawdziwości zawartych w nim danych, co może stanowić przeszkodę w wykonywaniu prawa wynikającego z art. 21 TFUE.
45
Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ograniczenie swobodnego przepływu osób, takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, może być uzasadnione jedynie wtedy, gdy opiera się na obiektywnych względach interesu ogólnego i jest proporcjonalne do uzasadnionego celu realizowanego przez prawo krajowe (wyroki: z dnia 22 grudnia 2010 r., Sayn-Wittgenstein, C‑208/09, EU:C:2010:806, pkt 81; z dnia 5 czerwca 2018 r., Coman i in., C‑673/16, EU:C:2018:385, pkt 41; a także z dnia 25 listopada 2025 r., Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, pkt 55).
46
W niniejszej sprawie rząd bułgarski ograniczył się do stwierdzenia, że prawne uznanie tożsamości płciowej należy do wyłącznej kompetencji państw członkowskich. Sąd odsyłający powołał się natomiast na orzecznictwo krajowe, które odnosi się do wyłącznego uznawania płci w jej znaczeniu biologicznym, a także do norm i zasad moralnych lub religijnych jako regulatorów zachowania.
47
W tym względzie, chociaż wystawianie dokumentów tożsamości takich jak dowód tożsamości lub paszport należy do wyłącznej kompetencji organów państwa członkowskiego, którego obywatelem jest dana osoba, to jednak dokumenty te powinny zostać wydane zgodnie z art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38, aby osoba ta mogła skorzystać z przysługującego jej prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich (zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date, C‑491/21, EU:C:2024:143, pkt 35).
48
Ponadto, jeżeli środek państwa członkowskiego ograniczający podstawową swobodę zagwarantowaną w traktacie FUE jest uzasadniony nadrzędnym względem interesu ogólnego uznanym w prawie Unii, środek taki stosuje prawo Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty, w związku z czym musi on być zgodny z prawami podstawowymi ustanowionymi w Karcie, a w szczególności z prawem do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, o którym mowa w jej art. 7 (zob. wyrok z dnia 25 listopada 2025 r., Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, pkt 55, 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
49
Tymczasem, jak wynika z wyjaśnień dotyczących karty praw podstawowych (Dz.U. 2007, C 303, s. 17), zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty prawa zagwarantowane w jej art. 7 mają takie samo znaczenie i zakres jak prawa zagwarantowane w art. 8 EKPC, ponieważ ten ostatni artykuł stanowi próg minimalnej ochrony (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 grudnia 2021 r., Stolichna obshtina, rayon Pancharevo, C‑490/20, EU:C:2021:1008, pkt 60; z dnia 4 października 2024 r., Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, pkt 63; z dnia 25 listopada 2025 r., Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, pkt 64).
50
Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka art. 8 EKPC chroni tożsamość płciową danej osoby jako element konstytutywny i jeden z najbardziej intymnych aspektów jej życia prywatnego. A zatem ów art. 8 obejmuje prawo każdej osoby do określenia szczegółów jej tożsamości jako istoty ludzkiej, co obejmuje prawo osób transpłciowych do rozwoju osobistego oraz do integralności fizycznej i psychicznej, a także do poszanowania i uznawania ich tożsamości płciowej. W tym celu wspomniany art. 8 nakłada na państwa w szczególności obowiązki pozytywne, co wiąże się z ustanowieniem skutecznych i dostępnych procedur gwarantujących skuteczne poszanowanie ich prawa do tożsamości płciowej, przy czym uznanie tożsamości płciowej osoby nie może być uzależnione od leczenia chirurgicznego niepożądanego przez tę osobę. Ponadto, biorąc pod uwagę szczególne znaczenie tego prawa, państwom przysługuje jedynie ograniczony zakres uznania w tej dziedzinie (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 października 2024 r., Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, pkt 64, 65 i przytoczone tam orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; z dnia 13 marca 2025 r., Deldits, C‑247/23, EU:C:2025:172, pkt 47, 48 i przytoczone tam orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka).
51
Z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika zatem, że zgodnie z art. 8 EKPC państwa są zobowiązane wprowadzić jasną i przewidywalną procedurę prawnego uznania tożsamości płciowej, umożliwiającą zmianę danych dotyczących płci, a zatem nazwiska, nazwiska patronimicznego, imienia lub osobistego numeru identyfikacyjnego, w dokumentach urzędowych, w sposób szybki, przejrzysty i dostępny (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka).
52
W niniejszej sprawie, jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 91 i 92 opinii, z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika – w szczególności z wyroku ETPC z dnia 9 lipca 2020 r. w sprawie Y.T. przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2020:0709JUD004170116), na którego zakres w tej kwestii nie miał wpływu zmieniający go wyrok ETPC z dnia 4 lipca 2024 r. w sprawie Y.T. przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2024:0704JUD004170116, §§ 42, 43), i z wyroku ETPC z dnia 27 września 2022 r. w sprawie P.H. przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2022:0927JUD004650920) – że uregulowanie bułgarskie rozpatrywane w postępowaniu głównym należy uznać za niezgodne z art. 8 EKPC.
53
W każdym razie w tym kontekście należy również przypomnieć, że uregulowanie krajowe stojące na przeszkodzie spełnieniu przez osobę transpłciową – ze względu na brak uznania jej tożsamości płciowej –warunku koniecznego do skorzystania z prawa chronionego przez prawo Unii, należy uznać za co do zasady niezgodne z tym prawem (zob. podobnie wyroki: z dnia 7 stycznia 2004 r., K.B., C‑117/01, EU:C:2004:7, pkt 30–34; z dnia 27 kwietnia 2006 r., Richards, C‑423/04, EU:C:2006:256, pkt 31; z dnia 4 października 2024 r., Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, pkt 60).
54
Tolerowanie dyskryminacji ze względu na różnicę między płcią biologiczną a tożsamością płciową oznaczałoby bowiem naruszenie, w odniesieniu do osoby transpłciowej, poszanowania godności i wolności, do których ma ona prawo i które Trybunał powinien chronić (zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 1996 r., P./S., C‑13/94, EU:C:1996:170, pkt 22).
55
Wynika z tego, że takie uregulowanie państwa członkowskiego, które nie pozwala na zmianę danych dotyczących płci jednego z obywateli, który skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego, jest również sprzeczne z prawami podstawowymi zagwarantowanymi osobom transpłciowym w art. 7 Karty. Nie można uznać, że umożliwia ono tym osobom skuteczne dochodzenie praw przyznanych im w art. 21 TFUE.
56
W świetle powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że art. 21 TFUE i art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38 w związku z art. 7 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które nie zezwalają na zmianę danych dotyczących płci, takich jak płeć, nazwisko, nazwisko patronimiczne, imię i osobisty numer identyfikacyjny, wpisanych w rejestrach stanu cywilnego tego państwa członkowskiego, w odniesieniu do obywatela wspomnianego państwa członkowskiego, który skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim.
W przedmiocie pytania czwartego
57
Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, by sąd państwa członkowskiego był związany wykładnią uregulowań krajowych dokonaną przez trybunał konstytucyjny tego państwa członkowskiego, która może stanowić przeszkodę prawną dla wpisania zmiany danych dotyczących płci w rejestrach stanu cywilnego wspomnianego państwa członkowskiego i która jest niezgodna z wykładnią prawa Unii dokonaną przez Trybunał.
58
Na wstępie należy zauważyć, że sąd krajowy, który skorzystał z uprawnienia przyznanego mu w art. 267 akapit drugi TFUE, powinien w danym wypadku pominąć ocenę sądu krajowego wyższej instancji, jeżeli uzna, w świetle wykładni dokonanej przez Trybunał, że ocena ta nie jest zgodna z prawem Unii, poprzez odstąpienie w razie potrzeby od stosowania przepisu krajowego zobowiązującego go do zastosowania się do orzeczeń tego sądu krajowego wyższej instancji [zob. wyroki: z dnia 16 stycznia 1974 r., Rheinmühlen-Düsseldorf, 166/73, EU:C:1974:3, pkt 4, 5; z dnia 5 października 2010 r., Elchinov, C‑173/09, EU:C:2010:581, pkt 30, 31; z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 75; a także z dnia 26 września 2024 r., Energotehnica, C‑792/22, EU:C:2024:788, pkt 61].
59
Obowiązek ten ma zastosowanie, gdy sąd powszechny jest związany orzeczeniem krajowego sądu konstytucyjnego, które w jego ocenie jest sprzeczne z prawem Unii [zob. podobnie wyroki: z dnia 15 stycznia 2013 r., Križan i in., C‑416/10, EU:C:2013:8, pkt 70, 71; z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 76; a także z dnia 26 września 2024 r., Energotehnica, C‑792/22, EU:C:2024:788, pkt 62].
60
Obowiązek ten powstaje bowiem w zakresie, w jakim z utrwalonego orzecznictwa wynika, że nie można dopuścić, by przepisy prawa krajowego, nawet rangi konstytucyjnej, naruszały jedność i skuteczność prawa Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 grudnia 1970 r., Internationale Handelsgesellschaft, 11/70, EU:C:1970:114, pkt 3; z dnia 8 września 2010 r., Winner Wetten, C‑409/06, EU:C:2010:503, pkt 61; a także z dnia 15 stycznia 2013 r., Križan i in., C‑416/10, EU:C:2013:8, pkt 70).
61
Ponadto, jak podkreślił w istocie rzecznik generalny w pkt 95 opinii, przepisy prawa bułgarskiego rozpatrywane w postępowaniu głównym wydają się podlegać wykładni zgodnej z rozwiązaniem przyjętym przez Trybunał w pkt 56 niniejszego wyroku. Z wyżej wymienionych wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 9 lipca 2020 r. w sprawie Y.T. przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2020:0709JUD004170116, §§ 24–30) i z dnia 27 września 2022 r. w sprawie P.H. przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2022:0927JUD004650920, § 6) wynika bowiem, że przed wydaniem orzeczenia interpretacyjnego istniał nurt orzeczniczy interpretujący prawo bułgarskie w ten sposób, że dopuszcza ono prawne uznanie korekty płci.
62
W tym kontekście należy również przypomnieć, że wymóg wykładni zgodnej obejmuje obowiązek zmiany, w razie potrzeby, przez sądy krajowe utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa krajowego niezgodnej z prawem Unii, nawet gdy orzecznictwo to zostało przyjęte przez sąd najwyższej instancji. W związku z tym w sprawie w postępowaniu głównym sąd odsyłający nie może skutecznie uznać, że nie jest w stanie dokonać wykładni rozpatrywanych przepisów krajowych zgodnie z prawem Unii z tego tylko powodu, że te przepisy są obecnie interpretowane stale w sposób niezgodny z tym prawem przez trybunał konstytucyjny zainteresowanego państwa członkowskiego (zob. podobnie wyrok z dnia 19 kwietnia 2016 r., DI, C‑441/14, EU:C:2016:278, pkt 33, 34).
63
Wreszcie należy również uściślić, że zarówno art. 21 ust. 1 TFUE, jak i art. 7 Karty są same w sobie wystarczające i nie muszą być dookreślane przepisami prawa Unii lub prawa krajowego, aby przyznawać jednostkom prawa, na które – jako takie – mogą się one bezpośrednio powoływać. Wobec tego, gdyby sąd odsyłający miał stwierdzić, że nie jest możliwe dokonanie wykładni prawa krajowego w sposób zgodny z prawem Unii, byłby on zobowiązany zapewnić, w ramach swoich kompetencji, ochronę prawną przysługującą jednostkom na podstawie tych artykułów i zagwarantować ich pełną skuteczność, w razie potrzeby poprzez odstąpienie od stosowania odnośnych przepisów krajowych (wyrok z dnia 25 listopada 2025 r., Wojewoda Mazowiecki, C‑713/23, EU:C:2025:917, pkt 76).
64
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytanie czwarte winna brzmieć: prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, by sąd państwa członkowskiego był związany wykładnią uregulowań krajowych dokonaną przez trybunał konstytucyjny tego państwa członkowskiego, która może stanowić przeszkodę prawną dla wpisania zmiany danych dotyczących płci w rejestrach stanu cywilnego wspomnianego państwa członkowskiego i która jest niezgodna z wykładnią prawa Unii dokonaną przez Trybunał.
W przedmiocie kosztów
65
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 21 TFUE i art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG w związku z art. 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które nie zezwalają na zmianę danych dotyczących płci, takich jak płeć, nazwisko, nazwisko patronimiczne, imię i osobisty numer identyfikacyjny, wpisanych w rejestrach stanu cywilnego tego państwa członkowskiego, w odniesieniu do obywatela wspomnianego państwa członkowskiego, który skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim.
2)
Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, by sąd państwa członkowskiego był związany wykładnią uregulowań krajowych dokonaną przez trybunał konstytucyjny tego państwa członkowskiego, która może stanowić przeszkodę prawną dla wpisania zmiany danych dotyczących płci w rejestrach stanu cywilnego wspomnianego państwa członkowskiego i która jest niezgodna z wykładnią prawa Unii dokonaną przez Trybunał.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: bułgarski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.