61981C0060
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟῦ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΩΣ
SIR GORDON SLYNN
ΠΟΫ ΆΝΕΠΤΫΧΘΗΣΑΝ ΣΤΊΣ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΊΟΥ 1981 (
1
)
Κύριε πρόεδρε,
κύριοι δικαστές,
Μέ την ἀπό 19 Δεκεμβρίου 1980 επιστολή, ὁ γενικός διευθυντής ἀνταγωνισμοί) τῆς Ἐπιτροπής ἐπληροφόρησε τήν International Business Machines Corporation of Armonk, New York («IBM»), ὅτι ἡ 'Επιτροπή ἐκίνησε, στίς 10 Δεκεμβρίου 1980, τήν διαδικασία κατά τῆς IBM, σύμφωνα μέ τό άρθρο 3 τοῦ κανονισμοί) 17 τοῦ Συμβουλίου τῆς 6ης Φεβρουαρίου 1962 (ΕΕ ειδ. ἔκδ. 08/001, σ. 25). Στην επιστολή ἀνεφέ-ρετο ὅτι ἀφοῦ έλαβε ὑπ' ὄψη τίς πληροφορίες πού προέκυψαν, ἀφ' ενός, ἀπό τίς δικές της έρευνες καί, ἀφ' έτερου, ἀπό τίς καταγγελίες πέντε εταιριῶν συμπεριλαμβανομένης τῆς Memorex SA (Memorex), ἡ 'Επιτροπή, ἐπί τή βάσει τῶν πληροφοριῶν πού διέθετε, κατέληξε στό συμπέρασμα ὅτι ή IBM κατείχε δεσπόζουσα θέση ὅσον άφορᾶ ὁρισμένα προϊόντα πού διετίθεντο στό εμπόριο εντός τῆς κοινής ἀγοράς ή εντός σημαντικού τμήματος αὐτής καί ὅτι ὁρισμένες ἀπό τίς ενέργειες τῆς συνιστούσαν κατάχρηση τῆς ἐν λόγω δεσποζούσης θέσεως ὑπό τήν έννοια τοῦ άρθρου 86 τῆς συνθήκης ΕΟΚ. Συνεπώς, συνέχιζε ή επιστολή, ἡ 'Επιτροπή ἀντιμετώπιζε τήν λήψη ἀποφάσεως μέ τήν ὁποία θά διε-πίστωνε ὅτι παρεβιάσθη τό άρθρο 86 καί θά ἐζήτει νά τερματισθούν οἱ παραβιάσεις. Ή 'Επιτροπή ἀντιμετώπιζε ἐπίσης τήν ἐπιβολή προστίμου στην IBM γιά τίς διαπιστωθείσες παραβάσεις καθώς καί χρηματικῶν ποινών. Ἡ επιστολή συνέχιζε ὡς ἀκολούθως:
«Πρίν ἀπό τήν λήψη ἀποφάσεως, ἡ 'Επιτροπή θά ήθελε νά λάβει ὑπ' ὄψη κάθε παρατήρηση πού θά επιθυμούσατε νά υποβάλετε. Κατά συνέπεια καί σύμφωνα μέ τό άρθρο 19 παράγραφος 1 τοῦ κανονισμού 17/62 τοῦ Συμβουλίου καθώς καί μέ τίς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ 99/63 τοῦ Συμβουλίου (ΕΕ ειδ. ἔκδ. 08/001, σ. 37), ἡ 'Επιτροπή σᾶς καλεί τώρα νά τῆς γνωστοποιήσετε, εγγράφως καί προφορικώς, τίς παρατηρήσεις σας ἐπί τῶν προβαλλομένων αιτιάσεων.»
Ή 'Επιτροπή έταξε στην IBM, προθεσμία έως τίς 30 'Απριλίου 1981 γιά νά υποβάλει τίς παρατηρήσεις της. Μέ τήν επιστολή ἐκοινοποιήθη καί ἡ γνωστοποίηση αιτιάσεων πού προβλέπεται στό άρθρο 2 τοῦ κανονισμοῦ 99/63. Μέ τά παραρτήματά της, ἡ ἐπιστολή περιελάμβανε περίπου 1150 σελίδες.
Δέν εἶναι ἀναγκαίο στό τωρινό στάδιο νά εκτεθεί λεπτομερώς τό περιεχόμενο τῶν αιτιάσεων τῆς 'Επιτροπής. 'Αρκεῖ νά λεχθεί συνοπτικῶς ὅτι ἡ IBM εἶναι σημαντικός κατασκευαστής μηχανημάτων ηλεκτρονικής επεξεργασίας δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων τῶν κεντρικών μονάδων επεξεργασίας γιά ηλεκτρονικούς υπολογιστές καί τῶν σχετικών software, καί ὅτι ή 'Επιτροπή προσάπτει στην IBM ὅτι επέδειξε συμπεριφορά, ἡ ὁποία φέρεται ὅτι συνιστᾶ κατάχρηση δεσποζούσης θέσεως ἀπό τέσσερις ἀπόψεις. Οἱ δύο πρώτες καταχρήσεις φέρονται ὡς συνιστάμενες στην ἀποδιδομένη στην IBM πρακτική παραδόσεως, μαζί μέ τά συστήματα ηλεκτρονικών υπολογιστών ορισμένου είδους, υλικού software πού ἀποκαλείται «Systems Control Programming» ἡ ορισμένης ποσότητος κυρίας μνήμης ἀποθηκεύσεως, μέ ἀποτέλεσμα (κατά τήν Ἐπιτροπή) νά ἀποκλείονται οἱ ἀνταγωνιστές ἀπό ένα σημαντικό τμήμα τῆς ἀγοράς τοῦ software ἤ τῆς κυρίας μνήμης ἀποθηκεύσεως, πού εἶναι κατάλληλη γιά τίς μηχανές IBM.
Ή τρίτη ἀποδιδομένη κατάχρηση συνίσταται στην πρακτική τῆς IBM νά μή γνωστοποιεί στους ἀνταγωνιστές τῆς τίς τροποποιήσεις πού επιφέρονται στά ενδιάμεσα λειτουργικά προγράμματα (interfaces), τά όποια ἀποτελούν τμήμα τῆς υφισταμένης δομής τῶν συστημάτων ηλεκτρονικῶν υπολογιστῶν IBM, πρίν ἀπό την παράδοση τους, θέτοντας έτσι τους κατασκευαστές εξαρτημάτων καταλλήλων γιά τίς μηχανές IBM σέ δυσμενή θέση. Ή υποστηριζομένη τέταρτη κατάχρηση λέγεται ὅτι συνίσταται στην ἀποδιδομένη στην IBM πρακτική ἀρνήσεως παροχής τῶν γνωστών ὡς «Installation Productivity Option» ὑπηρεσιών στους χρήστες κεντρικών μονάδων επεξεργασίας, οἱ όποιες είναι κατάλληλες γιά τα συστήματα IBM, άλλά κατασκευάζονται ἀπό άλλους κατασκευαστές.
Μετά τήν λήψη τῆς ἐν λόγω επιστολής καί τῆς γνωστοποιήσεως τῶν αιτιάσεων, ἡ IBM ἐζήτησε στοιχεία ὅσον άφορᾶ τίς πράξεις πού επέτρεψαν στην 'Επιτροπή νά κινήσει τήν διαδικασία καί νά κοινοποιήσει τήν γνωστοποίηση αιτιάσεων. Οἱ εκπρόσωποι τής IBM ἀναφέρουν, ἀκολούθως, ὅτι ένας ἀπό τους λόγους γιά τους όποιους επεδίωξαν νά λάβουν τίς ἐν λόγω πληροφορίες, ἔγκειτο στό ὅτι ήθελαν νά διαπιστώσουν κατά πόσο εκείνοι οἱ όποιοι υιοθέτησαν τίς ἐν λόγω πράξεις έλαβαν ὑπ' ὄψη, ἄν τήν έλαβαν, τήν υποχρέωση τῆς Ἐπιτροπῆς νά ενεργεί σύμφωνα μέ τό διεθνές δίκαιο.
Στην ἀπάντηση της, ἡ 'Επιτροπή επέμεινε ὅτι τόσο ἡ έναρξη τῆς διαδικασίας ὅσο καί ἡ εξουσιοδότηση κοινοποιήσεως τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων στίς υποθέσεις πού εμπίπτουν στά άρθρα 85 καί 86 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, συνιστούν εσωτερικές ἀποφάσεις τῆς 'Επιτροπής, ἐνεργούσης συλλο-γικῶς, ἡ τοῦ υπευθύνου γιά τήν πολιτική ἀνταγωνισμοῦ επιτρόπου, ενεργοῦντος κατόπιν εξουσιοδοτήσεως τῆς 'Επιτροπής. «"Αν καί ἡ έναρξη τῆς διαδικασίας καί ή έγκριση τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων δύνανται νά ἀποτελέσουν ἀντικείμενο δύο εσωτερικών ἀποφάσεων πού λαμβάνονται σέ διαφορετικές ημερομηνίες, αυτές συνενώνονται, ὁσάκις εἶναι εφικτό, πρός τόν σκοπό ἁπλοποιήσεως. Οἱ εσωτερικές ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς δέν εἶναι "ἀποφάσεις. κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 189 τῆς συνθήκης ΕΟΚ καί δέν ἀνακοινώνονται έκτός τῆς Ἐπιτροπής.»
Στίς 20 Φεβρουαρίου 1981, οἱ ἐκπρόσωποι τῆς IBM έγραψαν στην 'Επιτροπή εφιστώντας τῆς τήν προσοχή ἐπί τῶν σημείων πού εκείνοι χαρακτηρίζουν ὡς «ελλείψεις» τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων «τόσο σημαντικών, ώστε νά ἐπηρεάζουν τό νόμιμο κύρος τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων καί τῆς κινήσεως τῆς διαδικασίας». 'Ιδιαιτέρως, επικρίνουν ένα ἀπόσπασμα τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων, στό όποιο ἡ 'Επιτροπή επιφυλάσσεται τοῦ δικαιώματος νά διατυπώσει νέες αιτιάσεις ἐπί ζητημάτων πού ἀπορρέουν ἀπό γεγονότα πού ἀναφέρονται στό ἐν λόγω έγγραφο, ισχυρίζονται δέ ὅτι ἡ γνωστοποίηση αιτιάσεων διετυπώθη κατά τρόπο τόσο ἀσαφή καί ἀντιφατικό, ώστε χρήζει λεπτομερέστατης διασαφηνίσεως, πρίν κληθεί ἡ IBM νά ἀμυνθεί. Ἐζήτησαν ἀπό τήν 'Επιτροπή νά ἀνακαλέσει τήν γνωστοποίηση αιτιάσεων καί νά τερματίσει αυτές πού ἀποκαλοῦν «οἱ παροῦσες διαδικασίες», επικουρικώς νά παράσχει πληρέστερες καί καλλίτερες διευκρινίσεις ἐπί τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων, ἀπαντώντας σέ μία σειρά γενικών καί ειδικών ερωτήσεων, οἱ όποιες εκτίθενται σέ ἑκατό σελίδες.
Καμμία ἀπάντηση δέν εδόθη στην ἐν λόγω επιστολή πρό τῆς ημερομηνίας κατά τήν ὁποία ἡ IBM ἤσκησε ενώπιον τοῦ Δικαστηρίου τήν ὑπό κρίση προσφυγή. Ἐν τούτοις, στίς 13 'Απριλίου 1981 ἡ 'Επιτροπή ἀπάντησε στην επιστολή τῆς 20ής Φεβρουαρίου 1981, ἀρνούμενη νά ἀνακαλέσει τήν γνωστοποίηση αιτιάσεων ἡ τήν ἀπόφαση περί κινήσεως τῆς διαδικασίας εναντίον τῆς IBM και ἀπαντώντας σέ εκείνα ἀπό τά αιτήματα περί παροχής πληρεστερων καί καλλιτέρων πληροφοριῶν, τά όποια ἡ Ἐπιτροπή έκρινε ἀναγκαία προκειμένου νά δυνηθεί ἡ IBM νά ἀπαντήσει στην γνωστοποίηση αιτιάσεων. Ή 'Επιτροπή προσέθετε: «ἄν δέν ικανοποίηθη οιοδήποτε ἀπό τά αιτήματα σας γιά πληροφορίες ἡ διευκρινίσεις καί ἄν πιστεύετε μετά ἀπό ώριμη σκέψη, ὅτι μία ἀπάντηση σέ αυτά εἶναι πράγματι ἀναγκαία στόν πελάτη σας, σᾶς παρακαλοῦμε νά διευκρινίσετε γραπτῶς τό αἴτημα, τό όποιο επιθυμείτε νά ικανοποιηθεί, καί τους λόγους γιά τους ὁποίους τό κρίνετε ἀναγκαίο».
Οἱ εκπρόσωποι τῆς IBM ἐδέχθησαν τήν ἐν λόγω πρόσκληση. Ἐζήτησαν επίσης ουσιαστική παράταση τῆς προθεσμίας πού τους ἐτάχθη γιά νά υποβάλουν τίς παρατηρήσεις τους σέ ἀπάντηση τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων. Ή 'Επιτροπή παρέτεινε τήν προθεσμία, άλλά γιά χρονικό διάστημα κατώτερο ἀπό εκείνο τό όποιο ἐζητήθη.
Ή ὑπό κρίση προσφυγή κατετέθη ἀπό τήν IBM στίς 18 Μαρτίου 1981, κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 173 τῆς συνθήκης ΕΟΚ. Μέ τήν ἐν λόγω προσφυγή, ἡ IBM ζητεί τήν ἀκύρωση τῆς πράξεως ἡ τῶν πράξεων τῆς 'Επιτροπής μέ τίς όποιες ἐκινήθη ἡ διαδικασία κατά τῆς IBM, σύμφωνα μέ τό άρθρο 3 τοῦ κανονισμού 17/62, καί μέ τίς όποιες ἀπευθύνθη καί/ἤ ἐκοινοποιήθη ή γνωστοποίηση αιτιάσεων στην IBM, καθώς καί τήν ακύρωση τῆς 'ίδιας τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων, κατά τό μέτρο πού συνιστᾶ πράξη τῆς 'Επιτροπῆς.
Ή προσφυγή στηρίζεται σέ τρεις λόγους. Ό πρῶτος συνίσταται στήν ἀποδιδομένη στην 'Επιτροπή παράλειψη νά συμμορφωθεί προς τά ελάχιστα κατά νόμον κριτήρια ὅσον άφορᾶ τήν γνωστοποίηση αιτιάσεων, ιδιαιτέρως δέ στό γεγονός ὅτι ἡ 'Επιτροπή δέν εξέθεσε τό σύνολο τῶν αιτιάσεων, τίς όποιες προετίθετο νά εξετάσει στην ἀπόφαση της, ούτε ἀνέφερε μέ επαρκή σαφήνεια τά βασικά περιστατικά καί τίς νομικές σκέψεις, οἱ όποιες εἶναι σημαντικές γιά τήν ἀπόφαση πού επρόκειτο νά λάβει ούτε ἔταξε στην IBM εύλογο προθεσμία γιά νά υποβάλει τίς παρατηρήσεις τῆς σέ ἀπάντηση τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων. Ό δεύτερος λόγος συνίσταται στην ἀποδιδομένη στην 'Επιτροπή παράνομη άσκηση εξουσιών, κατά τό μέτρο πού οἱ ἐν λόγω πράξεις ἐπετράπησαν ἡ ελήφθησαν ἀπό κάθε άλλο πρόσωπο, έκτός ἀπό τήν 'Επιτροπή ενεργούσα συλλογικῶς. Ό τρίτος λόγος ἀναφέρεται στό ὅτι ἡ Ἐπιτροπή δέν έλαβε δεόντως ὑπ᾽ ὄψη τίς ἀρχές τῆς διε-θνοῦς ἁβροφροσύνης πού εφαρμόζονται ἐν προκειμένω, δεδομένου ὅτι, ἰδίως, οἱ αιτιάσεις πού διετύπωσε ἡ 'Επιτροπή κατά τῆς IBM ἀναφέρονται κυρίως σέ πράξεις ἡ σέ παραλείψεις, οἱ όποιες φέρονται ὅτι διε-πράχθησαν έκτος τῆς Κοινότητος καί ειδικότερα στίς 'Ηνωμένες Πολιτείες τῆς 'Αμερικής, ὅπου οἱ δραστηριότητες τῆς IBM ἐξετάσθησαν ἀπό πολλά δικαστήρια, τά όποια, στίς ὑποθέσεις γιά τίς όποιες έχει ήδη εκδοθεί ἀπόφαση, ἀπεφάνθησαν γενικώς κατά τρόπο ευνοϊκό γιά τήν IBM.
Ή ἀπάντηση τῆς Ἐπιτροπῆς στην ἐν λόγω προσφυγή, έλαβε τήν μορφή ενστάσεως περί ἀπαραδέκτου, γιά τόν λόγο ὅτι τά επίδικα μέτρα δέν ἦταν «ἀποφάσεις» τοῦ είδους πού ἀναφέρονται στό δεύτερο εδάφιο τοῦ ἄρθρου 173 τῆς συνθήκης ΕΟΚ.
Ή παρούσα διαδικασία άφορα, ἀποκλειστικώς τό βάσιμο τῆς ἀνωτέρω ενστάσεως. Δέν άφορα οὔτε τά επιχειρήματα πού προέβαλε ἡ IBM κατά τῶν προσβαλλόμενων πράξεων οὔτε τήν προσφυγή πού ἡ IBM ἤσκησε συγχρόνως μέ τήν κυρία προσφυγή καί μέ τήν ὁποία ζητείται νά διαταχθεί ή 'Επιτροπή νά γνωστοποιήσει στοιχεία τῶν προσβαλλομενων πράξεων οὔτε τήν παράλληλη προσφυγή πού ἐστηρίχθη στά άρθρα 173, 175, 178 καί 215 τῆς συνθήκης ΕΟΚ, κατετέθη στις 20 'Ιουνίου 1981 καί ἐπρωτοκόλληθη ὑπό τόν ἀριθμό 190/81.
Κατόπιν ἀδείας τοῦ Δικαστηρίου, ἡ ὁποία ἐδόθη σύμφωνα μέ τό άρθρο 93 παράγραφος 3 τοῦ κανονισμοῦ διαδικασίας, ή Memorex παρενέβη στην δίκη πρός υποστήριξη τῶν αιτημάτων τῆς Ἐπιτροπῆς. Αίτηση περί λήψεως ἀσφαλιστικών μέτρων, ή ὁποία υπεβλήθη στίς 28 Μαΐου 1981, απερρίφθη ἀπό τόν πρόεδρο τοῦ Δικαστηρίου, στίς 7 'Ιουλίου 1981.
Ἡ ἐπιχειρηματολογία πού ἀνέπτυξαν καί οἱ δύο διάδικοι, εγγράφως καί προφορικώς, ἀναφέρεται στίς γενικές ἀρχές καί στό γράμμα τῆς συνθήκης καί τῶν κανονισμών. 'Η ΙΒΜ ἰσχυρίσθη ὅτι δέν εἶναι δυνατό νά θεωρηθεί ὀρθή ἡ ἄποψη ὅτι τό Δικαστήριο δέν 'έχει εξουσία νά αποφανθεί ἀμέσως ἐπί των πράξεων πού προέρχονται ἀπό την 'Επιτροπή ἤ ἀπό τίς υπηρεσίες τῆς καί τό παράνομο τῶν ὁποίων δύναται νά ἀποδειχθεί σαφῶς. Δέν θά ἔπρεπε νά ἐπιτραπεί μία ελαττωματική πράξη ἤ διαδικασία («ένα πληγωμένο ζῶο») νά καταλήξει χωλαίνοντας σέ ἀνώφελο ἀποτέλεσμα. Ή 'Επιτροπή άπαντᾶ ὅτι εἶναι ἐξ ἴσου ἀπαράδεκτο νά ὑπόκεινται σέ έλεγχο οἱ διοικητικές τῆς διαδικασίες, ὅταν τίθενται σέ εφαρμογή.
Κατά τήν γνώμη μας, πρέπει νά γίνει δεκτό ὅτι ευσταθεί, κατά κανόνα, τό επιχείρημα τῆς ΙΒΜ, σύμφωνα μέ τό όποιο τό Δικαστήριο πρέπει νά εἶναι σέ θέση νά ἀσκεῖ έλεγχο ἐπί τῶν ὀργάνων καί των υπαλλήλων τῆς Κοινότητος σέ οιοδήποτε στάδιο, ὅταν ἀποδεικνύεται σαφώς ὅτι οἱ πράξεις εἶναι παράνομες. Δέν παρουσιάζει κανένα πλεονέκτημα ἡ συνέχιση παρανόμων διαδικασιών, οἱ όποιες δημιουργοῦν μεγάλες δαπάνες τόσο στην Κοινότητα ὅσο καί σέ εκείνους τους ὁποίους θίγουν. 'Αντίθετα πρός τήν άποψη τῆς 'Επιτροπής, μία τέτοια εξουσία έλεγχου δέν κωλύει τήν άσκηση χρηστής διοικήσεως ἀποτελεί ταυτοχρόνως στήριγμα καί διασφάλιση τῆς τελευταίας.
'Εν τούτοις, αυτό δέν εἶναι τό θέμα τῆς ὑπό κρίση προσφυγής. Τό μόνο ερώτημα πού άφορᾶ τό Δικαστήριο εἶναι κατά πόσον «οἱ πράξεις» τῆς 'Επιτροπής, μέ τίς όποιες ἐκινήθη ἡ διαδικασία κατά τῆς προσφευγούσης καί ἐκοινοποιήθη σέ αυτήν ή γνωστοποίηση αιτιάσεων, ἤ ἡ 'ίδια ή γνωστοποίηση αιτιάσεων, συνιστούν κοινοποιηθείσα «ἀπόφαση» στην ΙΒΜ κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 175 τῆς συνθήκης. Δέν ἀφορούν τό Δικαστήριο τά άλλα άρθρα τῆς συνθήκης ἡ άλλες εξουσίες πού διαθέτει.
Δέν δέχομαι τήν γενική ἐπιχειρηματολογία τῆς Ἐπιτροπῆς πού στηρίζεται στόν νέο χαρακτήρα τῶν ἀντιρρήσεων πού ἀνέκυψαν στην παρούσα υπόθεση ἡ τό επιχείρημα in terrorem, σύμφωνα μέ τό όποιο, ἄν ἡ ΙΒΜ επιτύχει νά ἀποδείξει ὅτι οἱ προσβαλλόμενες πράξεις εἶναι «ἀποφάσεις», οἱ φραγμοί θά εξέλιπαν καί κάθε διοικητική πράξη τῆς Ἐπιτροπῆς θά δύναται νά προσβάλλεται ενώπιον τοῦ Δικαστηρίου. Οιαδήποτε καί ἄν εἶναι ἡ έννοια τῆς «ἀποφάσεως» γιά τήν ἐφαρμογή τοῦ ἄρθρου 173, είναι προφανές ὅτι πολλές εἶναι οἱ πράξεις ή τά μέτρα πού λαμβάνονται κατά τήν διάρκεια τῶν διαδικασιών πού κινοῦνται βάσει τῶν κανονισμών 17 καί 99, οἱ όποιες δέν δύνανται νά συνιστοῦν ἀποφάσεις. 'Επίσης ἀπορρίπτω τους ισχυρισμούς τῆς Memorex, σύμφωνα μέ τους οποίους ή παρούσα προσφυγή συνιστά κατά κάποιο τρόπο κατάχρηση τῆς ενώπιον τοῦ Δικαστηρίου διαδικασίας. Ὑπό τό φῶς τῶν διατάξεων τῶν κανονισμών καί τῆς νομολογίας, τό ερώτημα πού τίθεται, ἀνεξαρτήτως ἀποτελέσματος, εἶναι ερώτημα πού οἱ προσφεύγουσες ἐδικαιοθντο νά υποβάλουν.
Τό άρθρο 173 τῆς συνθήκης ΕΟΚ ἀρχίζει ὡς ἀκολούθως:
«Τό Δικαστήριο ελέγχει τήν νομιμότητα τῶν πράξεων τοῦ Συμβουλίου καί τῆς 'Επιτροπής, έκτός τῶν συστάσεων καί γνωμών. Γιά τόν σκοπό αυτόν εἶναι αρμόδιο νά ἀποφαίνεται ἐπί προσφυγών πού ἀσκοῦνται ἀπό Κράτος μέλος, τό Συμβούλιο ή την 'Επιτροπή λόγω ἀναρμοδιότητος, παραβάσεως ουσιώδους τύπου, παραβάσεως τῆς παρούσης συνθήκης ἤ ὁποιουδήποτε κανόνα δικαίου σχετικού μέ την εφαρμογή τῆς ἤ λόγω καταχρήσεως εξουσίας.
Κάθε φυσικό ἡ νομικό πρόσωπο δύναται μέ τίς 'ίδιες προϋποθέσεις νά ἀσκήσει προσφυγή κατά τῶν ἀποφάσεων πού ἀπευθύνονται σ' αυτό, καθώς καί κατά ἀποφάσεων πού, ἄν καί εκδίδονται ὡς κανονισμοί ή ἀποφάσεις πού ἀπευθύνονται σέ άλλο πρόσωπο, τό ἀφοροῦν άμεσα καί ἀτομικά.»
Τό Δικαστήριο ἠσχολήθη επανειλημμένως μέ την έκταση τοῦ ὅρου «ἀπόφαση» σέ άλλες περιπτώσεις. 'Απέφυγε πάντοτε νά δώσει στην λέξη την καθημερινή ευρεία της έννοια. 'Ενώ εδέχθη λογικώς ὅτι πρέπει νά εκτιμηθεί ἡ ουσία αὐτοῦ τό όποιο έγινε, παρά τό ὄνομα πού ἐχρησιμοποιήθη για νά χαρακτηρισθεί ἡ διαδικασία, υπέδειξε τους παράγοντες πού δύνανται νά εἶναι ἀναγκαίοι ἡ επαρκείς γιά νά ἀποτελέσουν τήν διαδικασία «ἀποφάσεως» ἐν ὄψει τοῦ σκοποῦ τῆς συνθήκης. Ἔτσι, παραδείγματος χάριν, στίς συνεκδικασθεῖσες υποθέσεις 1 καί 14/57, Usines à Tubes de la Sarre κατά 'Ανωτάτης 'Αρχῆς (ECR 1957 καί 1958, σ. 105 έως 114) έκρινε ὅτι:
«Μία πράξη τῆς 'Ανωτάτης 'Αρχής συνιστᾶ ἀπόφαση, ὅταν θεσπίζει έναν εφαρμόσιμο κανόνα ἤ άλλως, ὅταν μέ τήν ανωτέρω πράξη ἡ ανωτάτη ἀρχή προσδιορίζει, κατά τρόπο πού δέν επιδέχεται ἀμφιβολίες, τήν θέση πού ἀποφασίζει ἀπό τώρα νά υιοθετήσει, ἄν πληρωθοῦν ὁρισμένες προϋποθέσεις.»
Στίς συνεκδικασθεῖσες υποθέσεις 23, 24, καί 52/63 : Usines Henricot κατά 'Ανωτάτης 'Αρχῆς (ECR 1963, σ. 217 έως 224), έκρινε ὅτι:
«Ή ἀπόφαση πρέπει νά φαίνεται ὡς πράξη της 'Ανωτάτης 'Αρχής, ενεργούσης συλλογικῶς, ἡ ὁποία προορίζεται νά παράγει έννομα ἀποτελέσματα, συνιστά τό πέρας μιας εσωτερικής στην 'Ανωτάτη 'Αρχή διαδικασίας καί μέ τήν ὁποία ἡ 'Ανωτάτη 'Αρχή ἀποφαίνεται ὁριστικώς, ὑπό μορφή επιτρέπουσα τόν προσδιορισμό τῆς φύσεως της.»
Στην υπόθεση 54/65: Forges de Châtillon κατά 'Ανωτάτης 'Αρχής (ECR 1966, σ. 185 έως 195):
«Μία ἀπόφαση πρέπει νά φαίνεται ὡς πράξη προερχόμενη ἀπό τό ἁρμόδιο όργανο, ἡ ὁποία προορίζεται νά παράγει έννομες συνέπειες, συνιστᾶ τό πέρας εσωτερικής στό ἀνωτέρω όργανο διαδικασίας καί μέ τήν ὁποία αὐτό ἀποφαίνεται ὁριστικώς, ὑπό μορφή επιτρέπουσα τόν προσδιορισμό τῆς φύσεως της.»
Στην υπόθεση 22/70, 'Επιτροπή κατά Συμβουλίον (ECR 1971, σ. 263 έως 277), έκρινε ὅτι προκειμένου μία πράξη νά συνιστά ἀπόφαση, πρέπει νά παράγει έννομα ἀποτελέσματα.
Στίς υποθέσεις αὐτές καί σέ πολλές άλλες, όταν ἀνέκυψε τό ερώτημα, οἱ λέξεις πού ἐχρησιμοποιήθησαν πρέπει νά ἀναγνωσθοῦν στό πλαίσιο τοῦ μέτρου, γιά τό όποιο επρόκειτο. Οἱ συγκεκριμένες λέξεις πού ἐχρησιμοποιήθησαν σέ καθορισμένο πλαίσιο δέν πρέπει ἀναγκαίως νά ἐφαρμοσθοῦν αυστηρώς σέ ένα άλλο. "Οπως επεσήμανε ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Roemer στίς συνεκδικασθεῖσες υποθέσεις 8 έως 11/66, Cimenteries κατά Ἐπιτροπῆς (ECR 1967, σ. 103), δέν εἶναι ὀρθό νά διερωτηθεί κανείς απλώς ἄν υπάρχουν έννομες συνέπειες
«δέν ἐπαρκεῖ κάθε εἶδος έννόμου συνεπείας ... πρέπει κανείς, κατά τρόπο περισσότερο περιοριστικό, νά διαπιστώσει κατά πόσον τά έννομα ἀποτελέσματα εἶναι ἱκανά νά θίξουν ἀτομικά συμφέροντα.»
'Επί πλέον, δέν πρέπει νά εξετασθεί μέ κάθε λεπτομέρεια, ἄν ένα μέτρο σημαίνει τό πέρας διοικητικής διαδικασίας.
«Δέν εἶναι ὁ προκαταρκτικός ἤ ὁριστικός χαρακτήρας τῆς εξετάσεως, ὁ όποιος ενδιαφέρει σε ὅλες αυτές τίς περιπτώσεις, άλλα μόνο τό ερώτημα κατά πόσον τά συγκεκριμένα έννομα ἀποτελέσματα πού επέφεραν τά ἐν λόγω μέτρα, εἶναι προσωρινά.» (ibid., σ. 105).
Κατά συνέπεια, θεωρώντας τους παράγοντες πού ὑπεδείχθησαν ὡς κατευθυντήριες γραμμές παρά ὡς αυστηρούς νομικούς κανόνες, πρέπει νά εκτιμηθεί ἡ ουσία αὐτοῦ τό όποιο έγινε.
Ή πρώτη πράξη πού προσβάλλεται ἐδῶ είναι ἡ πράξη μέ τήν ὁποία ἐκινήθη ἡ διαδικασία κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ κανονισμοῦ 17. Ή προσβαλλομένη «γνωστοποίηση αιτιάσεων» συνιστᾶ ἀνακοίνωση κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ κανονισμοῦ 99.
Στό προοίμιο τοῦ κανονισμοῦ 17 ἀναγνωρίζεται ὅτι ενδέχεται οἱ επιχειρήσεις νά έχουν συμφέρον νά γνωρίζουν ἄν οἱ συμφωνίες δύνανται νά προκαλέσουν τήν επέμβαση τῆς Ἐπιτροπῆς δυνάμει τοῦ άρθρου 85, παράγραφος 1, ἤ τοῦ ἄρθρου 86 τῆς συνθήκης ὅτι ἡ 'Επιτροπή πρέπει νά έχει τήν εξουσία, σέ ὅλη τήν έκταση τῆς κοινής ἀγορᾶς, νά ζητεί πληροφορίες καί νά προβαίνει σέ έλεγχους, οἱ όποιοι εἶναι ἀπαραίτητοι γιά νά διακριβωθοῦν οἱ συμφωνίες, ἀποφάσεις καί εναρμονισμένες πρακτικές, καί ταυτοχρόνως, ὅτι εἶναι σκόπιμο νά εξασφαλισθεί τό δικαίωμα ἀκροάσεως τῶν ενδιαφερομένων επιχειρήσεων ενώπιον τῆς Ἐπιτροπής.
Καμμία ειδική πράξη δέν ὡρίσθη ὅτι συνιστά «τήν κίνηση διαδικασίας». Τό άρθρο 9 ἁπλώς ὁρίζει:
«Ἐν ὅσω ἡ 'Επιτροπή δέν έχει κινήσει καμμία διαδικασία κατ' ἐφαρμογή των άρθρων 2, 3 ἡ 6, οἱ ἀρχές τῶν Κρατών μελών παραμένουν αρμόδιες γιά τήν εφαρμογή τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 85 παράγραφος 1 καί τοῦ ἄρθρου 86 ...»
Ἐν προκειμένω, ἡ επιστολή τῆς Ἐπιτροπής τῆς 19ης Δεκεμβρίου 1980 ἀναφέρεται στό γεγονός ὅτι στίς 10 Δεκεμβρίου 1980 ἡ 'Επιτροπή «εκίνησε μία διαδικασία κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 3». Τό άρθρο 3 ὁρίζει ὅτι:
«"Αν ἡ 'Επιτροπή διαπιστώσει, κατόπιν αιτήσεως ἡ αὐτεπαγγέλτως, παράβαση ... δύναται νά ὑποχρεώσει μέ ἀπόφαση τίς συμμετέχουσες επιχειρήσεις ... νά πάψουν τήν διαπιστωθείσα παράβαση.»
Ἐν τούτοις, σύμφωνα μέ τό άρθρο 19:
«Πρίν λάβει ἀποφάσεις δυνάμει των άρθρων ... 3 ..., ἡ 'Επιτροπή παρέχει στίς συμμετέχουσες επιχειρήσεις ... τήν εὐκαιρία νά γνωρίσουν τήν άποψη τους ἐπί τοῦ ἀντικειμένου τῶν αιτιάσεων πού ελήφθησαν ὑπ' ὄψη ἀπό τήν Ἐπιτροπή.»
Τό άρθρο 2 τοῦ κανονισμοῦ 99/63 υποχρεώνει τήν 'Επιτροπή νά γνωστοποιήσει γραπτῶς στίς επιχειρήσεις τίς αιτιάσεις πού τους προσάπτονται. 'Η γνωστοποίηση πρέπει νά τάξει προθεσμία εντός τῆς ὁποίας οἱ επιχειρήσεις έχουν τήν ευχέρεια νά τῆς καταστήσουν γνωστές τίς ἀπόψεις τους, πρόστιμο δέ επιβάλλεται, μόνο ἐφ' ὅσον ἡ γνωστοποίηση αιτιάσεων έγινε κατά τόν τύπο πού προβλέπεται στην παράγραφο 1 τοῦ ἄρθρου 2. Σύμφωνα μέ τό άρθρο 4:
«Στίς ἀποφάσεις τῆς ἡ 'Επιτροπή λαμβάνει ὑπ' ὄψη εκείνες μόνο τίς αιτιάσεις, γιά τίς όποιες οἱ επιχειρήσεις ... εἶχαν τήν δυνατότητα νά καταστήσουν γνωστή τήν άποψη τους.»
Ἐνώ δέν δέχεται ὅτι τό Δικαστήριο περιορίζεται ἀπό τά κριτήρια πού προέβαλε ἡ 'Επιτροπή (δηλαδή, κατ' ἀρχήν ὅτι μία πράξη πρέπει νά εἶναι ὁριστική καί τελική δεύτερο, ὅτι πρέπει νά συνιστᾶ τό πέρας ή στάδιο διαδικασίας διακεκριμένο καί σαφῶς καθορισμένο καί, τρίτο, ὅτι ή πράξη πρέπει νά παράγει έννομες συνέπειες γιά τήν επιχείρηση), ἡ IBM υποστηρίζει ὅτι οἱ ἀνωτέρω προϋποθέσεις πληρούνται ἐν προκειμένω.
Ἐλέχθη ὅτι ἡ κίνηση τῆς διαδικασίας καί/ἤ ή κοινοποίηση τῆς γνωστοποιήσεως ἀποτελούν τήν κατάληξη τοῦ ερευνητικοί) σταδίου: οἱ πράξεις αυτές συνιστούν τήν τελική καί ὁριστική θέση τῆς 'Επιτροπής, ή οποία εκθέτει στην επιστολή τῆς τά «συμπεράσματα» καί τίς προθέσεις πού στηρίζονται στην έρευνα. Ή γνωστοποίηση αιτιάσεων δύναται νά κοινοποιηθεί μόνο μετά τό πέρας τῶν ερευνών καί εἶναι «ή πράξη πού καθορίζει τήν θέση τῆς 'Επιτροπής, (υποθέσεις 48/69, ICI κατά 'Επιτροπῆς, ECR 1972, σ. 652, καί 54/69, Francolor κατά 'Επιτροπῆς, ECR 1972, σ. 172). 'Επί πλέον, ἀποτελεί τήν διαχωριστική γραμμή μεταξύ «εσωτερικής» καί «εξωτερικής» διαδικασίας.
Μοῦ φαίνεται τεχνητή, κατά κάποιο τρόπο, ή διάκριση μεταξύ «ερευνητικού» καί, ὅπως έχει συμφωνηθεί νά ἀποκαλείται, «τυπικού» σταδίου. Τό σύνολο ἀποτελεί μία διαδικασία πού ἀρχίζει μέ έρευνα, ή όποια καταλήγει σέ προσωρινή γνώμη πού σχηματίζεται βάσει τῶν πληροφοριών πού ελήφθησαν, ἡ ὁποία παγιώνεται ὑπό τήν μορφή τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων, ή ὁποία μέ τήν σειρά τῆς ὁδηγεῖ σέ μία τελική ἀπόφαση περί τοῦ κατά πόσο υπήρχε ἡ ὄχι παράβαση. "Αν τά ἀνωτέρω ευσταθούν, ἡ διαδικασία κινείται πράγματι πολύ ενωρίτερα ἀπό τήν ἀπόφαση περί κοινοποιήσεως τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων καί ἀκολουθείται βήμα μέ βήμα μέχρι τήν τελική ἀπόφαση. Στην περίπτωση αυτή, δέν υπάρχει πραγματικό πέρας κατά τό χρονικό σημείο πού κοινοποιείται ἡ τυπική γνωστοποίηση.
Ἐν τούτοις, στην υπόθεση 48/72, Brasserie de Haecht κατά Wilkin-Janssen, ὑπ' ἀριθ. 2 (ECR 1973, σ. 88), ἡ μνεία στό άρθρο 9 τῆς κινήσεως τῆς διαδικασίας, ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀφορῶσα προφανώς «εξουσιαστική πράξη τῆς 'Επιτροπής, μέ τήν ὁποία εκδηλώνει τήν βούληση τῆς νά λάβει ἀπόφαση» δυνάμει, μεταξύ άλλων, τοῦ άρθρου 13 τοῦ κανονισμού 17. "Αν αυτή εἶναι ή περίπτωση, μοῦ φαίνεται περισσότερο εύλογο νά χαρακτηρισθεί τό συμπέρασμα, ὅτι ἡ προβλεπόμενη ἀπό τόν κανονισμό διαδικασία πρέπει νά κινηθεί καί ὅτι ή γνωστοποίηση αιτιάσεων πρέπει νά κοινοποιηθεί, ὡς έναρξη σταδίου διαδικασίας παρά ὡς πέρας σταδίου διαδικασίας.
Ἐπί πλέον, ἐνῶ δέχομαι ὅτι ὁρισμένοι περιορισμοί επιβάλλονται στην 'Επιτροπή λόγω τοῦ περιεχομένου τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων, δέν πιστεύω ὅτι ἡ ἐν λόγω γνωστοποίηση πρέπει νά θεωρηθεί ὡς «τελική» ἡ ὁριστική, ὑπό τήν σκοπούμενη στίς προαναφερθείσες υποθέσεις έννοια.
Εἶναι γεγονός ὅτι συμπεράσματα στό θέμα τῆς παραβιάσεως εξετέθησαν τόσο στην επιστολή τῆς 19ης Δεκεμβρίου 1980 ὅσο καί στην γνωστοποίηση αιτιάσεων, ἀλλά αὐτό έγινε προκειμένου νά δοθεῖ στους ενδιαφερομένους «προηγουμένως ἡ δυνατότης νά ὑποβάλουν τίς παρατηρήσεις τους ἐπί τῶν αιτιάσεων πού ἡ 'Επιτροπή κρίνει ὅτι πρέπει νά τους προσάψει» (συνεκδικασθεῖσες υποθέσεις 56 καί 58/64 Consten καί Grundig κατά Ἐπιτροπῆς ECR 1966, σ. 338). Μοῦ φαίνεται ὅτι ἡ επιστολή εκφράζει τήν πραγματική κατάσταση.
«Ή 'Επιτροπή ἀντιμετωπίζει τήν λήψη ἀποφάσεως, μέ τήν ὁποία θά διαπιστώνει ὅτι τό άρθρο 86 παρεβιάσθη καί θά ζητεί νά τεθεί τέρμα στίς παραβιάσεις. Ή 'Επιτροπή θά ἀντιμετωπίσει τήν περίπτωση νά σᾶς επιβάλει πρόστιμο».
«Πρίν λάβει ἀπόφαοη, ἡ 'Επιτροπή επιθυμεί νά λάβει ὑπ' ὄψη κάθε παρατήρηση πού θά θέλατε νά κάνετε».
Είναι ἀπολύτως ὀρθό ὅτι κάθε ἀπόφαση πρέπει νά λαμβάνει ὑπ' ὄψη οιαδήποτε παρατήρηση αὐτοῦ τοῦ είδους, ούτως ὥστε τά εκτιθέμενα «συμπεράσματα» νά εἶναι κατά τό πλείστον προσωρινά.
'Απομένει τό ερώτημα κατά πόσον υπάρχουν «έννομα ἀποτελέσματα δυνάμενα νά θίξουν ἀτομικά συμφέροντα». Πράγματι, πολλά εἶναι τά πραγματικά καί, κατά μία ὁρισμένη έννοια, τά έννομα ἀποτελέσματα πού απορρέουν συγχρόνως ἀπό τήν κίνηση της διαδικασίας καί τήν κοινοποίηση τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων. Ή IBM ἀνέφερε δεκατρία μέ τήν ἀπάντηση τῆς στην ένσταση περί ἀπαραδέκτου. Κατά τό μέτρο πού τά ἐν λόγω μέτρα ἀναφέρονται σέ ενέργειες, τήν ἀνάληψη τῶν ὁποίων ἡ IBM πρέπει ἤ ἐνδέχεται νά ἀποφασίσει κατά τήν διάρκεια τῆς διαδικασίας, ὅπως ἡ ἀνάγκη νά ἀπαντήσει στίς αιτιάσεις προκειμένου νά μή διακινδυνεύσει τήν λήψη ἀντίθετης ἀποφάσεως, ἀνεξαρτήτως τοῦ ύψους τοῦ κόστους προετοιμασίας μιᾶς ἀπαντήσεως, δέν πρέπει νά θεωρηθούν, κατά τήν γνώμη μας, ὡς ἔννομα ἀποτελέσματα πού θίγουν ἀτομικά συμφέροντα, κατά τήν έννοια των αποφάσεων πού προανέφερα. Επίσης, τό γεγονός ὅτι ἡ γνωστοποίηση αιτιάσεων περιορίζει τήν μελλοντική ἀπόφαση τῆς 'Επιτροπής, δέν ισοδυναμεί μέ ἀποτέλεσμα τοῦ είδους αὐτοῦ. Είναι ἀληθές ὅτι ή γνωστοποίηση αιτιάσεων συνιστά ουσιώδες προκαταρκτικό στάδιο τῆς πράξεως μέ τήν ὁποία επιβάλλεται πρόστιμο. Δέν επιβάλλει αυτή καθ' εαυτή τό πρόστιμο. Τό μόνο ἀποτέλεσμα πού ἀναφέρεται στον 'ίδιο τόν κανονισμό 17 εἶναι ἡ ἀναστολή τῆς εξουσίας τοῦ Κράτους μέλους νά εφαρμόσει τά άρθρα 85 παράγραφος 1 καί 86 τῆς συνθήκης. Ή ἐν λόγω συνέπεια, ή ὁποία, ὅπως ἀντιλαμβανόμεθα, ἀρύεται μέ τόν σκοπό νά ἀποφευχθεί ἡ ταυτόχρονη κίνηση δύο διαδικασιών ἐκ μέρους τῆς 'Επιτροπής καί τῶν εθνικών άρχων, δέν δύναται νά θεωρηθεί ὅτι ἐπηρεάζει μία επιχείρηση, τουλάχιστον ὑπό κανονικές συνθήκες, δεδομένου ὅτι ἀπαλλάσσει τήν επιχείρηση, έστω καί προσωρινῶς, ἀπό τόν κίνδυνο διεξαγωγής μιᾶς νομίμου διαδικασίας. 'Εν προκειμένω, δέν έγινε επίκληση κανενός εἰδικοῦ περιστατικοῦ, ἀπό τό όποιο νά διαφαίνεται ἡ ύπαρξη ιδιαίτερων ἀρνητικῶν συνεπειών πού ἀπορρέουν ἀπό τήν ἀναστολή τῆς εξουσίας Κράτους μέλους νά ενεργεί, ὅπως αυτά, στά όποια ανεφέρθη ἡ IBM ὡς θεωρητικώς δυνατά. Δέν υποτιμώ τίς πρακτικές συνέπειες ἐπί τῶν υποθέσεων μιᾶς επιχειρήσεως, οἱ όποιες δύνανται νά προκληθοῦν ἀπό τήν κοινοποίηση τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων καί στίς όποιες ἀναφέρεται ἡ IBM, ιδίως ὅταν διεξάγονται ἀκόμη δίκες σε άλλες χώρες, ἀλλά δέν ισοδυναμούν, κατά τήν άποψη μου, μέ έννομα ἀποτελέσματα στά όποῖα, ὅπως ἀντιλαμβάνομαι, τό Δικαστήριο ἀνεφέρθη σέ προηγούμενες υποθέσεις.
Ή διακοπή τῆς παραγραφής πού ἀπορρέει ἀπό τήν κίνηση τῆς διαδικασίας, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2 παράγραφος 1 στοιχείο γ τοῦ κανονισμού τοῦ Συμβουλίου 2988/74 τῆς 26ης Νοεμβρίου 1974 (ΕΕ εἰδ. ἔκδ., τόμ. 09/01, σ. 319), συνιστᾶ, χωρίς καμμία ἀμφιβολία, σημαντική έννομη συνέπεια. "Αν καί ἀρχικώς ἀμφέβαλα, μοῦ φαίνεται, ἐν τούτοις, ὅτι ἡ ἐν λόγω διάταξη, ἡ ὁποία ἐθε-σπίσθη προφανῶς γιά νά ἀποφευχθεῖ ἡ διεξαγωγή ἐρεύνης στερούμενης κάθε κύρους λόγω τοῦ χρονικού διαστήματος πού παρήλθε, πρέπει νά εκτιμηθεί ὡς ἀναπόσπαστο στοιχείο τῆς διαδικασίας, τό όποιο δέν πρέπει νά θεωρηθεί ὅτι εμπίπτει στην κατηγορία τῶν συνεπειών πού καθόρισε τό Δικαστήριο μέχρι τώρα.
Ή IBM στηρίζεται ευρέως ἐπ᾽ αυτού πού-ἐκείνη θεωρεί ὡς ἀναλογία μεταξύ τοῦ άρθρου 6 τοῦ κανονισμοῦ 99 καί τοῦ άρθρου 2 τοῦ ἐν λόγω κανονισμοῦ καί, ἰδίως, ἐπ᾽ αὐτοῦ πού ελέχθη ἀπό τόν γενικό εισαγγελέα Capotorti στην υπόθεση 125/78 GEMA κατά Ἐπιτροπῆς ECR 1979, σ. 3173-3200. Τό άρθρο 6 ὁρίζει ὅτι ἄν ἡ 'Επιτροπή κρίνει ὅτι δέν υπάρχουν επαρκείς λόγοι γιά νά ἀποδεχθεί αίτηση εφαρμογής τοῦ ἄρθρου 3 παράγραφος 2 τοῦ κανονισμοῦ 17,
«πληροφορεί σχετικά τους αἰτοῦντες καί τους καθορίζει προθεσμία γιά νά υποβάλουν γραπτώς τίς ενδεχόμενες παρατηρήσεις τους».
Ὑπεστηρίχθη ὅτι ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Capotorti διετύπωσε τήν γνώμη ὅτι μία ἀνακοίνωση βάσει τοῦ ἄρθρου 6 δύναται νά προσβληθεί ἐντός ευλόγου προθεσμίας μέ ἀσκούμενη ενώπιον τοῦ Δικαστηρίου προσφυγή κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 173 τῆς συνθήκης.
Θεωρώ σημαντικό νά μή μας διαφύγει ὅτι ή παρούσα ὑπόθεση εισήχθη βάσει τοῦ άρθρου 175 τῆς συνθήκης καί ὅτι τό ερώτημα πού ενδιαφέρει εἶναι κατά πόσον παρελήφθη νά ἀπευθυνθεί πράξη άλλη έκτός συστάσεως ἡ γνώμης.
Εἶναι ἀληθές ὅτι ἀναλύοντας γενικώς τήν σχέση μεταξύ τοῦ ἄρθρου 173 καί τοῦ άρθρου 175, ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Capotorti εδέχθη ὅτι, ὅταν ἡ 'Επιτροπή λαμβάνει ἀπόφαση, κάθε πρόσωπο πού θίγεται ευθέως ἀπό αυτήν δύναται νά τήν προσβάλει μέ προσφυγή πού βασίζεται στό άρθρο 173, ἀκόμη καί ἄν ἡ ἀπόφαση δέν ἀπευθύνεται σέ αυτό. Θεωρώντας ὅτι ἡ επιστολή τῆς 'Επιτροπής, ἡ ὁποία παρέχει τίς πληροφορίες κατά τήν έννοια τοῦ άρθρου 6, ὡς «σιωπηρή ἀπόφαση περί περατώσεως τῆς κινηθείσης διαδικασίας», έκρινε ὅτι ή προσφεύγουσα ἠδύνατο νά ζητήσει τήν ἀκύρωση τῆς ἀποφάσεως βάσει τῶν άρχῶν πού καθορίσθησαν στην υπόθεση 26/76, Metro κατά Ἐπιτροπῆς (ECR 1977, σ. 1875). 'Εξ άλλου, εἶναι επίσης σαφές ὅτι δέν ἐθεώρησε ὅτι ἡ κοινοποίηση τῶν πληροφοριών, πού ἐπιβάλλεται μέ τό άρθρο 6 τοῦ κανονισμού 99, ήταν «ἀπόφαση», ἀκόμη καί ἄν συνεπήγετο ὅτι ἡ 'Επιτροπή εἶχε περατώσει τήν εκτίμηση τῶν πληροφοριών πού τῆς εἶχε παράσχει ἡ αιτούσα καί τῶν πληροφοριών πού είχε συλλέξει κατά τήν διάρκεια τῆς ἐρεύνης τῆς καί ἀκόμη καί ἄν ή κοινοποίηση τῆς ἀνακοινώσεως ἠδύνατο νά εἶναι ένα ἀπό τά μέτρα πού έλαβε ή 'Επιτροπή, τά όποια «ἐν τούτοις, επηρεάζουν τήν έννομη κατάσταση τῶν προσώπων στά όποια ἀπευθύνονται» (βλ. σ. 3196). Μοῦ φαίνεται ὅτι ἡ άποψη αυτή ενισχύεται ἀπό τήν γνώμη πού εξέφρασε ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Roemer στίς προτάσεις του στην υπόθεση Cimenteries κατά Ἐπιτροπής (ἔνθ. ἀν.).
Κατά συνέπεια, ἡ άποψη τοῦ γενικοῦ εισαγγελέως Capotorti ὅσον άφορᾶ τό τί δύναται νά προσβληθεί κατ' εφαρμογή τοῦ άρθρου 173 πρέπει νά θεωρηθεί στό πλαίσιο τῆς ἀποφάσεως Metro. Στην ἐν λόγω υπόθεση, φαίνεται ὅτι έγινε δεκτό ὅτι υπήρχε «ἀπόφαση» περί μή ἀναλήψεως, ἐνεργείας. Τό επίμαχο θέμα ήταν κατά πόσο οἱ προσφεύγουσες, τῶν ὁποίων ή υποβληθείσα δυνάμει τοῦ ἄρθρου 3 παράγραφος 2 τοῦ κανονισμοῦ 17 αίτηση περί ἀναγνωρίσεως τοῦ γεγονότος ὅτι τό σύστημα διανομής τῆς Saba παρεβίαζε τά άρθρα 85 καί 86 τῆς συνθήκης δέν ἐγένετο δεκτή, ἡδύναντο νά ἰσχυρισθοῦν ὅτι ἡ ἀπόφαση περί μή ἀναλήψεως ενεργείας ἀφο-ροῦσε άμεσα καί ἀτομικά τήν Metro.
Τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι «εἶναι πρός όφελος ταυτοχρόνως τῆς ὀρθής ἀπονομής δικαιοσύνης καί τῆς ὀρθῆς εφαρμογῆς τῶν άρθρων 85 καί 86 τά φυσικά ἤ νομικά πρόσωπα, τά όποια δικαιοῦνται, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 3 παράγραφος 2 στοιχείο β τοῦ κανονισμοῦ 17, νά ζητήσουν ἀπό την 'Επιτροπή να διαπιστώσει παράβαση τῶν ἀνωτέρω άρθρων 85 καί 86, ἄν δέν γίνεται δεκτή ἐν μέρει ἡ ἐν τω συνόλω τῆς ή αἴτησή τους, νά διαθέτουν ένα μέσο παροχῆς ενδίκου προστασίας τῶν έννόμων συμφερόντων τους». Ή προσβαλλομένη ἀπόφαση «πρέπει νά θεωρηθεί ὅτι άφορᾶ άμεσα καί ἀτομικά» τήν προσφεύγουσα.
Τό Δικαστήριο, μέ τήν 17η σκέψη τῆς ἀποφάσεως του στην υπόθεση GEMA, θεωρεί τήν βάσει τοῦ ἄρθρου 6 κοινοποίηση μάλλον ὡς «ἀνακοίνωση» παρά ὡς ἀπόφαση. 'Εξέτασε τήν περίπτωση υποθέτοντας, χωρίς νά τό κάνει δεκτό, ὅτι ἡ ἀνακοίνωση συνιστούσε ἐκ φύσεως ἀπόφαση καί έκρινε ὅτι δέν ὑφίστατο κανένα δικαίωμα βάσει τοῦ ὁποίου νά υποχρεώνεται ἡ 'Επιτροπή νά καταλήξει σέ «τελική ἀπόφαση» ὡς πρός τό κατά πόσο υπήρχε ἤ ὄχι παραβίαση τῶν άρθρων 85 καί 86.
Μοῦ φαίνεται ὅτι ἐφ' ὅσον πρόκειται γιά ἀνακοίνωση πληροφοριῶν κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 6 καί τοῦ ἄρθρου 2, ἡ γνώμη πού εξέφερε ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Capotorti εἶναι ἀντίθετη πρός τήν άποψη της IBM, δεδομένου ὅτι αυτός ἐθεώρησε σαφῶς ὅτι ἡ ανακοίνωση πληροφοριῶν δέν συνιστᾶ ἀπόφαση. Κατά τό μέτρο πού ἡ ἀνακοίνωση πληροφοριών βάσει τοῦ ἄρθρου 6 επακολουθεί, «ενέχει» ἤ εἶναι ἡ ἀπόδειξη «ἀποφάσεως», δέν έχω τήν γνώμη ὅτι οἱ δύο καταστάσεις ευρίσκονται «in pari materia». 'Εκτός τῆς περιπτώσεως κατά τήν ὁποία ἀνακύπτουν νέα στοιχεία σύμφωνα μέ τό άρθρο 6 ἡ ἡ 'Επιτροπή αποφασίζει νά επαναλάβει τήν έρευνα εἴτε κατόπιν τῶν ἐν λόγω νέων στοιχείων εἴτε γιά άλλους λόγους, ἡ υπόθεση κλείνει. Δέν θά υπάρξει ἑπόμενη ενέργεια οὔτε ἀπόφαση πού οἱ προσφεύγοντες θά δυνηθούν νά προσβάλουν. Ὑπό τήν έννοια αυτή, ἡ ἀπόφαση εἶναι τελική. Σύμφωνα μέ τό άρθρο 2, πρέπει νά ἀκολουθήσουν άλλες ενέργειες: μία άλλη ἀπόφαση πρέπει νά ληφθεί κατά τόν ένα ἤ τόν άλλο τρόπο. Κατά συνέπεια, θεωρώ ὅτι ἡ άποψη τοῦ γενικοῦ εισαγγελέως Capotorti καί ἡ ἀπόφαση στην υπόθεση Metro δέν ἀπαντούν στό ἐρώτημα πού τίθεται στην παρούσα υπόθεση. 'Ισχύει τό ἴδιο γιά τήν άποψη πού εξέφερε ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Mayras στίς συνεκδικασθεῖσες 'υποθέσεις 109 καί 114/75, NCC κατά 'Επιτροπής (ECR 1977, σ. 381), ἐπί τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ IBM γιά τόν αυτό σκοπό.
Οἱ ίδιες παρατηρήσεις ισχύουν «mutatis mutandis» ὅσον άφορᾶ τίς διατάξεις τοῦ άρθρου 11 τοῦ κανονισμοῦ 17. "Αν καί δύναται νά φανεί περίεργο, ἐκ πρώτης ὄψεως, ὅτι μία τυπική αίτηση παροχής πληροφοριών ισοδυναμεί μέ ἀπόφαση κατά της ὁποίας χωρεί προσφυγή, ἐνῶ δέν χωρεῖ προσφυγή κατά ἀποφάσεως περί κινήσεως τῆς διαδικασίας καί κοινοποιήσεως της γνωστοποιήσεως αιτιάσεων, ἡ διάκριση φαίνεται ὅτι έγκειται στό γεγονός ὅτι ἡ μή παροχή πληροφοριών συνεπάγεται τήν άμεση επιβολή προστίμου βάσει τῶν άρθρων 15 παράγραφος 1 στοιχείο β ἡ 16.
Ἡ IBM στηρίζεται επίσης στην επικαλούμενη καταφανή ἀναλογία μεταξύ τῆς γνωστοποιήσεως αιτιάσεων βάσει τοῦ άρθρου 2 καί τῆς γνωστοποιήσεως βάσει τοῦ ἄρθρου 15 παράγραφος 6 τοῦ κανονισμοῦ 17, ἡ ὁποία, ὅπως ελέχθη στην υπόθεση Cimenteries κατά Επιτροπῆς (ἔνθ. ἀν.), γνωστοποιεί μία «ἀπόφαση» κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 189 καί ἡ ὁποία δύναται νά προσβληθεί βάσει τοῦ ἄρθρου 173. Τό άρθρο 15 παράγραφος 6 αίρει τήν εξαίρεση ὅσον άφορᾶ τήν επιβολή προστίμου βάσει τοῦ ἐν λόγω άρθρου, ὅταν οἱ συμφωνίες έχουν κοινοποιηθεί, «ἀπό τῆς γνωστοποιήσεως ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς πρός τίς ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ὅτι, μετά ἀπό πρώτη εξέταση, κρίνει πώς οἱ προϋποθέσεις ἐφαρμογής τοῦ ἄρθρου 85 παράγραφος 1 τῆς συνθήκης πληρούνται καί πώς δέν δικαιολογείται ἐφαρμογή τοῦ ἄρθρου 85 παράγραφος 3». Ὑπεστηρίχθη ὅτι μία γνωστοποίηση τοῦ ἄρθρου 15 παράγραφος 6 καί μία γνωστοποίηση βάσει τοῦ άρθρου 2 εκθέτουν καί οἱ δύο τόν ἀποδέκτη στό κίνδυνο επιβολής άλλά τίποτα περισσότερο ὅτι κάθε μία ἀπό τίς ἐν λόγω διατάξεις επηρεάζει τά ἀτομικά συμφέροντα τοῦ ἀποδέκτη καί τόν δεσμεύει ἐξ 'ίσου. Κάθε ἀνακοίνωση ἀκολουθεί μία διαπίστωση τῆς Ἐπιτροπής καί πρέπει νά ἀναφέρει τους λόγους πού δικαιολογούν τό συμπέρασμα, στό όποιο αύτη κατέληξε. Κάθε μία συνιστά σαφή διαχωριστική γραμμή στην διαδικασία, επιβάλλοντας στόν ἀποδέκτη την υποχρέωση νά ἀποφασίσει, ἄν θά τροποποιήσει τήν συμπεριφορά του ἡ θά εκτεθεί στόν κίνδυνο επιβολής προστίμου.
Ή ἀπόφαση τοῦ Δικαστηρίου ἐστηρίχθη στό γεγονός ὅτι τό μέτρο πού ελήφθη, «εκθέτοντας τίς επιχειρήσεις στόν κίνδυνο επιβολής προστίμου», στεροῦσε ἀπό αυτές τά πλεονεκτήματα μιας έννόμου καταστάσεως, τήν ὁποία τό άρθρο 15 παράγραφος 5 συνέδεε μέ τήν κοινοποίηση τῆς συμφωνίας καί τίς εξέθετε σέ σοβαρό χρηματικό κίνδυνο. «Κατά συνέπεια, τό ἐν λόγω μέτρο επηρέαζε τά συμφέροντα τῶν επιχειρήσεων τροποποιώντας σαφώς τήν έννομη τους κατάσταση. Πρόκειται ἀναμφιβόλως γιά μέτρο, τό όποιο παράγει έννομα ἀποτελέσματα ... Παρά τόν προσωρινό τῆς χαρακτήρα, ἡ πράξη μέ τήν ὁποία ἡ 'Επιτροπή ἀποφαίνεται ἐν προκειμένω συνιστά τό πέρας μιας ειδικής διαδικασίας, διαφορετικῆς ἀπό τήν διαδικασία βάσει τῆς ὁποίας, μετά τήν εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 19, δύναται νά ληφθεί ἀπόφαση ἐπί τῆς ουσίας τῆς υποθέσεως» (σ. 91 καί 92).
Ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Roemer κατέληξε στό 'ίδιο συμπέρασμα (σ. 104). Ἐθεώρησε ὅτι ἡ βάσει τοῦ ἄρθρου 15 παράγραφος 6 γνωστοποίηση «δημιουργεί τήν δυνατότητα, ἡ ὁποία δέν ὑφίστατο προηγουμένως, ἐπιβολής προστίμων σέ δηλωθείσες συμπράξεις» εισάγοντας, συνεπώς, «ένα νέο στοιχείο στίς υφιστάμενες μεταξύ τῆς 'Επιτροπής καί τῶν επιχειρήσεων έννομες σχέσεις». Ἐσκέφθη ὅτι ἡ ἀνωτέρω γνωστοποίηση δέν ἠδύνατο νά συγκριθεί μέ άλλα μέτρα διαδικασίας στόν τομέα τῶν συμπράξεων «δεδομένου ὅτι τά τελευταία (ὅπως ή έναρξη τῆς προβλεπομένης στό άρθρο 9 διαδικασίας, καί ἡ προβλεπομένη στό άρθρο 4 τοῦ κανονισμού 99 γνωστοποίηση αιτιάσεων) έχουν ὡς μόνο έννομο ἀποτέλεσμα νά καθορίζουν τίς ἁρμοδιότητες σέ σχέση μέ τίς ἀρχές τῶν Κρατών μελών ἡ νά περιορίσουν κατά τρόπο ὄχι δεσμευτικό τό ἀντικείμενο τῆς διαδικασίας στόν τομέα των συμπράξεων, ἀλλά δέν έχουν καμμία ἐπίπτωση ἐπί τῆς ουσιαστικής συμπεριφοράς τῶν ενδιαφερομένων επιχειρήσεων ή τῶν τρίτων».
Δέχομαι ὅτι υφίστανται ἀναλογίες μεταξύ τῆς γνωστοποιήσεως βάσει τοῦ ἄρθρου 2 καί τῆς γνωστοποιήσεως βάσει τοῦ άρθρου 15 παράγραφος 6, ὅπως κατέδειξε καί ὁ προσφεύγων. Ἐν τούτοις, κατά τήν άποψη μου, ὁπάρχει μία ἀποφασιστική διαφορά. Ή γνωστοποίηση βάσει τοῦ ἄρθρου 15 παράγραφος 6 έχει ὡς άμεσο ἀποτέλεσμα τόν ἀποκλεισμό τῆς εξαιρέσεως καί, ὡς ἐκ τούτου, εκθέτει τήν επιχείρηση στον κίνδυνο διεξαγωγής μιᾶς διαδικασίας, στό τέλος τῆς ὁποίας ενδέχεται νά ἐπιβληθεί πρόστιμο. Ή γνωστοποίηση βάσει τοῦ άρθρου 2, ἀκόμη καί ἄν παράγει τό ἀποτέλεσμα πού έχω ἀναφέρει, δέν αποκλείει τήν εξαίρεση. 'Η κοινοποίηση τῆς ἐν λόγω γνωστοποιήσεως ἀποτελεί, ἴσως, προϋπόθεση τῆς ἀποφάσεως περί επιβολής προστίμου. Πρέπει ἀκόμη νά ληφθεί ἡ ἀπόφαση καί δύναται μόνο νά ληφθεί, ἀφοῦ διαπιστωθεί ἡ παράβαση κατά τήν καθορισμένη διαδικασία καί ἀφοῦ ἡ ενδιαφερόμενη ἐπιχείρηση κληθεί νά θέσει τέρμα στην ἐν λόγω παράβαση. Κατά συνέπεια, δέν θεωρώ επίσης ὅτι τό άρθρο ἐπί τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθησαν οἱ προσφεύγοντες, δηλαδή τό άρθρο 15 παράγραφος 6 τοῦ κανονισμοῦ 17, εἶναι ἀνάλογο πρός τό άρθρο 2.
Ἐνώ δέχομαι ὅτι εἶναι ὀρθό νά εξετασθούν τά ἀντίστοιχα δίκαια τῶν Κρατών μελών, ὅπως ὑπεστηρίχθη, δέν νομίζω ὅτι ἡ προσπάθεια αυτή θά βοηθήσει πολύ στην παρούσα ὑπόθεση. Ὑφίστανται προφανείς διαφορές μεταξύ τῆς εκτάσεως τῶν ἐξουσιών έλεγχου κατά τό δίκαιο τῶν χωρών τοῦ «common law», ἀφ' ενός, καί τῶν χωρών τοῦ ἀστικοῦ δικαίου, ἀφ' ἑτερου, οἱ δέ γνωμοδοτήσεις πού έχουν προσκομισθεῖ δείχνουν ὅτι δέν ἐξετάζονται κατά τρόπο ενιαίο οἱ ὑποθέσεις πού ἀφορούν τον ἀνταγωνισμό. Ἐδώ ή συνθήκη προέβλεψε έναν έλεγχο ἡ έκταση τοῦ ἐν λόγω έλεγχου εἶναι θέμα ἑρμηνείας, στην παρούσα υπόθεση μόνο βάσει τοῦ άρθρου 173.
Οἱ υπαλληλικές υποθέσεις στίς όποιες ἐστηρίχθη ἡ IBM, δέν μοῦ φαίνεται επίσης ὅτι βοηθούν τήν άσκηση προσφυγής βάσει τοῦ ἄρθρου 173.
"Αν δέν ὑφίστατο νομολογία ἐπί τοῦ θέματος, θά ἀμφέβαλλα περισσότερο ὡς προς τό κατά πόσον οἱ ἐν λόγω πράξεις δέν πρέπει νά θεωρηθούν ὅτι ισοδυναμούν μέ «ἀπόφαση», ἄν καί τό Δικαστήριο δύναται, κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 173, νά εξετάσει μία υπόθεση, ἐφ' ὅσον εἶναι προφανές ὅτι ἡ διαδικασία βαρύνεται ἐξ ἀρχής μέ ελαττώματα, ὅπως παραδείγματος χάριν, ὅταν κάποιος, ὁ όποιος δέν δύναται νά εξουσιοδοτηθεί νά κοινοποιήσει μία γνωστοποίηση αιτιάσεων, ἐν τούτοις, τήν κοινοποιεί.
Ἐν προκειμένω, ἐν τούτοις, θεωρώ ὅτι ή νομολογία τοῦ Δικαστηρίου συνοψίζεται ὀρθώς ἀπό τόν δόκτορα Korah στην European Law Review 1981 - 14, σ. 32:
«Ἡ προσφυγή ἀκυρώσεως δύναται μόνο νά ἀσκηθεί κατά τελικού μέτρου, πού θίγει τά δικαιώματα τοῦ πολίτου, καί ὄχι κατά διαδικαστικών πράξεων πού ὁδηγούν στό τελικό μέτρο.»
Στην προκειμένη υπόθεση, δέν φαίνεται ἀναγκαίο ἡ ὀρθό, ἀπό τήν άποψη αύτη νά ἐξετασθεί ἄν, ἐν πάση περιπτώσει, οἱ ἐπικρίσεις πού διετύπωσε ἡ IBM ὅσον άφορᾶ τήν γνωστοποίηση αιτιάσεων δικαιολογούν παρέμβαση τοῦ Δικαστηρίου στό στάδιο αυτό ἡ ἄν ἡ ἀρχή πού ἀναφέρει ὁ καθηγητής Meesen εφαρμόζεται σέ αυτό τό πρόωρο στάδιο διαδικασίας παρά κατά τό χρονικό σημείο ὅπου, ἀφοθ λάβει ὑπ' ὄψη της ὅλα τα πραγματικά περιστατικά καί ἐπιχειρήματα, ἡ 'Επιτροπή λαμβάνει τήν τελική ἀπόφαση ἡ ἄν ἡ 'Επιτροπή δύναται νά εξουσιοδοτήσει τά μέλη τῆς καί νά ενεργήσει μέσω τῶν υπαλλήλων τῆς (ἐν ἀντιθέσει πρός τά εξωτερικά όργανα πού ἀφορούν οἱ προαναφερθείσες υποθέσεις) κατά τήν άσκηση τῶν δραστηριοτήτων της βάσει τῶν άρθρων 85 καί 86 ἡ ἄν τό ἀξίωμα «omnia praesumuntur rite esse acta» εφαρμόζεται ἐν προκειμένω.
Κατά συνέπεια, ἐπί τη βάσει τῆς νομολογίας τοῦ Δικαστηρίου, εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι οἱ προσβαλλόμενες πράξεις δέν ισοδυναμούν μέ «αποφάσεις» κατά την έννοια τοῦ ἄρθρου 173 τῆς συνθήκης καί ὅτι ἡ παρούσα προσφυγή εἶναι ἀπαράδεκτη.
(
1
)	Μετάφραση ἀπό τά ἀγγλικά