Υπόθεση C‑236/18
GRDF SA
κατά
Eni Gas & Power France SA κ.λπ.
[αίτηση του Cour de cassation (Γαλλία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 19ης Δεκεμβρίου 2019
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινοί κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου – Οδηγία 2009/73/ΕΚ – Άρθρο 41, παράγραφος 11 – Επίλυση διαφορών που αφορούν υποχρεώσεις που επιβάλλονται στον διαχειριστή του δικτύου – Διαχρονικά αποτελέσματα των αποφάσεων της αρχής επίλυσης διαφορών – Ασφάλεια δικαίου – Δικαιολογημένη εμπιστοσύνη»
1.        Προσέγγιση των νομοθεσιών – Μέτρα προσεγγίσεως – Κοινοί κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου – Οδηγία 2009/73 – Πεδίο εφαρμογής – Προϋποθέσεις πρόσβασης στο δίκτυο που επιβάλλονται στους προμηθευτές φυσικού αερίου από τον διαχειριστή του δικτύου διανομής – Συμβατική ρήτρα που υποχρεώνει τους προμηθευτές να αναλάβουν τον κίνδυνο μη εξόφλησης των οφειλών των τελικών πελατών από χρεώσεις για τις υπηρεσίες διανομής – Εμπίπτει
(Οδηγία 2009/73 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 32 § 1, 41 § 1, στοιχεία αʹ και βʹ, § 10 και 11)
(βλ. σκέψεις 23-26)
2.        Προσέγγιση των νομοθεσιών – Μέτρα προσεγγίσεως – Κοινοί κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου – Οδηγία 2009/73 – Καθήκοντα και εξουσίες της ρυθμιστικής αρχής – Συμβάσεις μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ του διαχειριστή του δικτύου διανομής και των προμηθευτών – Συμβατική ρήτρα που υποχρεώνει τους προμηθευτές να αναλάβουν τον κίνδυνο μη εξόφλησης των οφειλών των τελικών πελατών από χρεώσεις για τις υπηρεσίες διανομής – Υποχρεώσεις που υπέχει ο διαχειριστής του δικτύου διανομής – Σύστημα πρόσβασης στο δίκτυο βάσει δημοσιευμένων τιμολογίων, τα οποία εφαρμόζονται αντικειμενικά και αμερόληπτα μεταξύ των χρηστών του συστήματος – Ρυθμιστική αρχή η οποία ενεργεί ως αρχής επίλυσης της διαφοράς – Απόφαση της ρυθμιστικής αρχής που επιβάλλει την εναρμόνιση της σύμβασης με την οδηγία για όλη τη συμβατική περίοδο – Επιτρέπεται – Παραβίαση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης – Δεν συντρέχει
(Οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2003/55, άρθρα 33 § 1, και 2009/73, αιτιολογικές σκέψεις 4, 6, 25 και 40, και άρθρα 1, 32 §1, 41 § 1_στοιχείο βʹ, 10 και 11)
(βλ. σκέψεις 29-52 και διατακτ.)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο αποφαίνεται επί του χρονικού πεδίου εφαρμογής των αποφάσεων που λαμβάνουν οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές στο πλαίσιο της ενάσκησης του καθήκοντος της επίλυσης των διαφορών στην αγορά του φυσικού αερίου
Με την απόφαση GRDF (C‑236/18), η οποία εκδόθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2019, το Δικαστήριο αποφάνθηκε επί του χρονικού εύρους στο οποίο εκτείνεται η εξουσία λήψης αποφάσεων που απονέμεται στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές, στο πλαίσιο της ενάσκησης του καθήκοντος επίλυσης των διαφορών στην αγορά του φυσικού αερίου, βάσει του άρθρου 41, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/73 σχετικά με την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου (1).
Αφετηρία της υπόθεσης υπήρξε η ένδικη διαφορά μεταξύ δύο προμηθευτών φυσικού αερίου, αφενός, και της GRDF, διαχειριστή του δικτύου διανομής φυσικού αερίου στη Γαλλία, αφετέρου, σχετικά με το κύρος ρήτρας που περιλαμβανόταν στις μεταξύ τους συμβάσεις μεταφοράς φυσικού αερίου στο δίκτυο διανομής οι οποίες συνήφθησαν το 2005 και το 2008. Βάσει της εν λόγω ρήτρας οι προμηθευτές αναλάμβαναν, στο πλαίσιο των συμβάσεων που συνάπτονται με τους τελικούς πελάτες, την υποχρέωση να εισπράττουν τα ποσά που όφειλαν οι τελευταίοι από χρεώσεις για τις υπηρεσίες διανομής της GRDF και να της τα αποδίδουν, ακόμη και αν οι τελικοί πελάτες δεν είχαν προβεί σε εξόφλησή τους. Το 2014, το όργανο επίλυσης διαφορών της Commission de régulation de l’énergie (ρυθμιστικής επιτροπής ενέργειας, στο εξής: CRE) διαπίστωσε με απόφασή του ότι οι ως άνω συμβάσεις δεν συμβιβάζονταν με την οδηγία, ήδη από τον χρόνο της σύναψής τους. Η προαναφερθείσα απόφαση επικυρώθηκε από δικαστήριο και, κατόπιν τούτου, η GRDF άσκησε αναίρεση ενώπιον του Cour de cassation (Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Γαλλία), το οποίο αποφάσισε να απευθύνει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκειμένου αυτό να κρίνει, κατ’ ουσίαν, αν αντιβαίνει στην οδηγία να παράγει μια απόφαση ρυθμιστικής αρχής αποτελέσματα που ανατρέχουν σε χρόνο προγενέστερο της γέννησης της διαφοράς μεταξύ των μερών.
Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί του υποβληθέντος προδικαστικού ερωτήματος, στον βαθμό που η αίτηση στηριζόταν στην παραδοχή ότι η υποχρέωση η οποία είχε επιβληθεί στους προμηθευτές φυσικού αερίου από τον διαχειριστή του δικτύου ως προϋπόθεση για την πρόσβαση στο εν λόγω δίκτυο αποτελούσε πρακτική αντίθετη προς τις διατάξεις της οδηγίας 2009/73.
Επί της ουσίας, το Δικαστήριο έκρινε ότι η οδηγία 2009/73 δεν απαγορεύει σε ρυθμιστική αρχή που ενεργεί ως Αρχή επίλυσης διαφορών να λάβει απόφαση με την οποία να υποχρεώνει τον διαχειριστή του δικτύου να τροποποιήσει σύμβαση μεταφοράς φυσικού αερίου που συνήφθη με προμηθευτή ώστε να είναι σύμφωνη με το δίκαιο της Ένωσης για όλη τη συμβατική περίοδο, περιλαμβανομένου επομένως του χρόνου πριν από τη γέννηση της διαφοράς μεταξύ των μερών. Συναφώς, το Δικαστήριο επισήμανε αρχικώς ότι το άρθρο 41, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/73 δεν διευκρινίζει ποια είναι τα διαχρονικά αποτελέσματα των αποφάσεων ρυθμιστικής αρχής που ενεργεί ως Αρχή επίλυσης της διαφοράς. Εν συνεχεία, ερμηνεύοντας την εν λόγω διάταξη υπό το πρίσμα του σκοπού της οδηγίας 2009/73 και του πλαισίου στο οποίο αυτή εντάσσεται, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, βάσει του άρθρου 41, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/73, καθήκον της ρυθμιστικής αρχής είναι να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση των διαχειριστών δικτύου διανομής προς τις υποχρεώσεις που υπέχουν, μεταξύ των οποίων καταλέγεται και η υποχρέωση να εφαρμόζουν το σύστημα πρόσβασης τρίτων στο δίκτυο κατά τρόπο αντικειμενικό και χωρίς διακρίσεις μεταξύ των χρηστών του δικτύου. Τούτο συνεπάγεται την υποχρέωση των κρατών μελών να μεριμνούν ώστε η ρυθμιστική αρχή να διαθέτει, βάσει του άρθρου 41, παράγραφος 10, της οδηγίας 2009/73, την εξουσία να λαμβάνει, έναντι των εταιριών φυσικού αερίου, δεσμευτικές αποφάσεις με τις οποίες θα τις υποχρεώνει να τροποποιούν, αν χρειάζεται, τους όρους και προϋποθέσεις σύνδεσης και πρόσβασης στο δίκτυο, περιλαμβανομένων των τιμολογίων, προκειμένου να εξασφαλίζεται η αναλογικότητα και η αμερόληπτη εφαρμογή τους. Ο περιορισμός όμως του χρονικού πεδίου εφαρμογής απόφασης της ρυθμιστικής αρχής, η οποία ενεργεί ως Αρχή επίλυσης της διαφοράς, στο διάστημα μετά τη γέννηση της διαφοράς μεταξύ των μερών θα αντέβαινε στους σκοπούς της οδηγίας 2009/73 και θα την καθιστούσε άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας.
Επιπλέον, το Δικαστήριο έκρινε ότι η ερμηνεία αυτή του άρθρου 41, παράγραφος 11, της οδηγίας 2009/73 δεν αναιρείται ούτε από την αρχή της ασφάλειας δικαίου ούτε από την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης. Ειδικότερα, αφενός, μολονότι ένα εθνικό δικαστήριο μπορεί κατ’ εξαίρεση, υπό τον όρο ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις που έχει καθορίσει το Δικαστήριο, να διατηρήσει σε ισχύ ορισμένα έννομα αποτελέσματα ακυρωθείσας εθνικής πράξης, εντούτοις εν προκειμένω το αιτούν δικαστήριο δεν παρέθεσε συγκεκριμένα στοιχεία ικανά να αποδείξουν ότι συνέτρεχαν συγκεκριμένοι κίνδυνοι ανασφάλειας δικαίου. Αφετέρου, μολονότι η GRDF ισχυρίζεται ότι η διαπραγμάτευση των επίμαχων συμβάσεων μεταφοράς έγινε υπό την αιγίδα και τον έλεγχο της CRE, δεν απέδειξε εντούτοις ότι η τελευταία είχε παράσχει συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις ως προς τη συμβατότητα της επίδικης ρήτρας με το δίκαιο της Ένωσης, πράγμα που εναπόκειται ωστόσο στο αιτούν δικαστήριο να ελέγξει.
1      Οδηγία 2009/73/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 211, σ. 94).