62013CC0523
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
MENGOZZI
ippreżentati fit-8 ta’ Ottubru 2014 (
1
)
Kawża C‑523/13
Walter Larcher
vs
Deutsche Rentenversicherung Bayern Süd
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundessozialgericht (il‑Ġermanja)]
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Sigurtà soċjali tal-ħaddiema migranti — Artikolu 45 TFUE — Artikolu 3(1) tar-Regolament (KEE) Nru 1408/71 — Benefiċċju tax-xjuħija — Prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni — Ħaddiem, fi Stat Membru, imqiegħed taħt l-iskema tal-irtirar kmieni progressiv qabel ma joħroġ bil-pensjoni — Teħid inkunsiderazzjoni għall-għoti tad-dritt għall-benefiċċji fi Stat Membru ieħor”
I – Introduzzjoni
1.
Permezz ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, il‑Bundessozialgericht (qorti federali li tiddeċiedi fuq kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali, il-Ġermanja) tixtieq tkun taf, fl-ewwel lok, jekk il‑prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali li tistipula li pensjoni tax-xjuħija wara perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv ma tistax tingħata ħlief jekk dan il-perijodu ta’ rtirar kmieni jkun sar abbażi ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali tal-Istat Membru li jagħti l-pensjoni u mhux abbażi ta’ dawk tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu jkun twettaq l-imsemmi perijodu ta’ rtirar kmieni. Fit-tieni lok u f’każ ta’ risposta pożittiva għall-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il‑prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jitlobx li jsir eżami komparattiv tal-kundizzjonijiet mitluba mid-dispożizzjonijiet taż-żewġ Stati Membri kkonċernati u jekk dan ikun il-każ xi grad ta’ xebh jew identiċità għandu jkun hemm bejn l-imsemmija kundizzjonijiet jew, b’mod iktar ġenerali, bejn l-iskemi ta’ rtirar kmieni progressiv ta’ dawn iż-żewġ Stati.
2.
Dawn id-domandi saru fil-kuntest ta’ kawża bejn W. Larcher u d‑Deutsche Rentenversicherung Bayern Süd. W. Larcher, li huwa ċittadin Awstrijak, ħadem matul perijodu ta’ iktar minn 29 sena fil‑Ġermanja u wara mar lura jaħdem l-Awstrija fejn huwa ddeċieda, wara li kellu impjieg full-time, li jibbenefika minn irtirar kmieni progressiv bi tnaqqis tal‑ħin tax-xogħol tiegħu ta’ 60 % mill-ħin tax-xogħol normali, skont id‑dritt Awstrijak (
2
).
3.
Għad-diversi perijodi maħduma matul il-karriera professjonali tiegħu, W. Larcher jirċievi, sa mill-2006, pensjoni tal-irtirar Awstrijaka msejħa “pensjoni tax-xjuħija li tingħata kmieni minħabba kontribuzzjoni fit-tul” u, mill‑2009, jirċievi pensjoni tal-irtirar Ġermaniża msejħa “pensjoni tax-xjuħija lill-kontributuri fit-tul”. Dawn iż-żewġ pensjonijiet ma humiex is-suġġett tal-kawża prinċipali.
4.
Min-naħa l-oħra, il-kawża prinċipali tirrigwarda l-pensjoni tax‑xjuħija mogħtija wara perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv, mitluba minn W. Larcher fl-2006 mingħand l-awtoritajiet Ġermaniżi kkonċernati.
5.
Din it-talba ġiet miċħuda mid-Deutsche Rentenversicherung Bayern Süd minħabba l-fatt li l-perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv, li kien bejn l-1 ta’ Marzu 2004 u t-30 ta’ Settembru 2006 fl-Awstrija, ma kienx sar abbażi tad-dispożizzjonijiet Ġermaniżi. Peress li l-ilment amministrattiv tiegħu ġie miċħud, W. Larcher fetaħ kawża quddiem il‑qrati Ġermaniżi. Madankollu t-talba tiegħu ġiet miċħuda kemm fl‑ewwel istanza kif ukoll fl-appell. Sabiex tiċħad it-talba fl-appell, il‑Bayrisches Landessozialgericht (qorti għolja li tiddeċiedi fuq kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali ta’ Bayern, il-Ġermanja) ibbażat ruħha fuq il-fatt li r-rikorrent fil-kawża prinċipali ma kienx jissodisfa l-kundizzjoni relatata mat‑tnaqqis tal-ħin tax-xogħol, prevista mil-liġi Ġermaniżi dwar l-irtirar kmieni progressiv (Altersteilzeitgesetz) (
3
), jiġifieri li l-ħin tax-xogħol jitnaqqas bin-nofs tal-ħin tax-xogħol li kien sar sa dakinhar, peress li W. Larcher kien naqqas il-ħin tax-xogħol tiegħu b’60 %, jiġifieri iktar mill-50 % mitlub mil-leġiżlazzjoni Ġermaniża.
6.
W. Larcher għalhekk iddeċieda li jippreżenta rikors għal “Reviżjoni” quddiem il‑Bundessozialgericht.
7.
Insostenn tar-rikors tiegħu, huwa jsostni li l-qorti tal-appell kisret id-dispożizzjonijiet tad-dritt Ġermaniż dwar it-tnaqqis tal-ħin tax‑xogħol billi interpretathom b’mod mhux konformi mad-dritt tal‑Unjoni. Skont ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, l-interpretazzjoni mogħtija mill-qorti tal-appell hija kuntrarja għall-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità u għall-prinċipju ta’ moviment liberu. Abbażi tas-sentenza Öztürk (
4
), W. Larcher jikkunsidra li hemm diskriminazzjoni indiretta mhux ġustifikata f’din il-kawża.
8.
Il-qorti tar-rinviju tirrileva, min-naħa tagħha, li l-kwistjonijiet imqajma fil-kuntest tal-kawża prinċipali ma jistgħux jiġu ttrattati biss abbażi tal‑ġurisprudenza eżistenti. Madankollu, hija tikkonstata li, meta ħaddiem jaċċetta xogħol fi Stat Membru ieħor, probabbilment jiġi ppenalizzat, fil-mument tal-irtirar tiegħu, minħabba d-differenzi li jeżistu bejn il-leġiżlazzjonijiet li huma applikabbli fil-konfront tiegħu, meta mqabbel mal-pensjonanti li jkunu għamlu l-karriera professjonali tagħhom kollha fi Stat Membru wieħed. Il-qorti tar-rinviju tqis li l‑Artikoli 45 TFUE sa 48 TFUE kif ukoll ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1408/71, tal-14 ta’ Ġunju 1971, dwar l-applikazzjoni tal-iskemi tas‑siġurtà soċjali għall‑persuni impjegati[, għall-persuni li jaħdmu għal rashom] u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l‑Komunità, fil-verżjoni emendata u aġġornata bir-Regolament tal‑Kunsill (KE) Nru 1992/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-18 ta’ Diċembru 2006 (
5
), għandhom jimpedixxu l-ostakoli għall‑moviment liberu tal-ħaddiema migranti. Tali ostakolu jista’, fil-fehma tagħha, jeżisti f’din il-kawża. Finalment, fil‑kuntest tal-eżami tal-ġustifikazzjoni ta’ tali ostakolu, il-qorti tar‑rinviju, li lesta tipproċedi b’paragun tal-iskemi tal-irtirar kmieni progressiv taż-żewġ Stati Membri kkonċernati, tistaqsi dwar l-elementi li għandhom jiġu kkunsidrati għal dan il-għan.
9.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Bundessozialgericht iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Il-prinċipju ta’ ugwaljanza [fit-trattament] stabbilit fl-Artikolu 39(2) KE [li issa huwa l-Artikolu 45(2) TFUE] u fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament [Nru 1408/71], jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li tipprovdi li pensjoni tax-xjuħija wara rtirar kmieni progressiv tippresupponi li l‑irtirar kmieni progressiv ikun sar skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ dan l-Istat Membru u mhux ta’ Stat Membru ieħor?
2)
Jekk dan huwa l-każ, liema rekwiżiti huma imposti mill‑prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament previst fl-Artikolu 39(2) KE [...] u fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 1408/71 fuq l-assimilazzjoni, bħala kundizzjoni għad-dritt għal pensjoni nazzjonali ta’ rtirar, tal-irtirar kmieni progressiv li jsir skont id‑dispożizzjonijiet tal-Istat Membru l-ieħor?
a)
Huwa meħtieġ eżami komparattiv tal-kundizzjonijiet tal-irtirar kmieni progressiv?
b)
Jekk dan huwa l-każ, huwa biżżejjed li l-irtirar kmieni progressiv ikun, fil-funzjoni u fl-istruttura tiegħu, irregolat b’mod essenzjalment simili fiż-żewġ Stati Membri?
c)
Jew il-kundizzjonijiet tal-irtirar kmieni progressivi għandhom ikunu irregolati b’mod identiku fiż-żewġ Stati Membri?”
10.
Dawn id-domandi kienu s-suġġett ta’ osservazzjonijiet bil‑miktub sottomessi minn W. Larcher, mill-Gvern Ġermaniż u mill‑Kummissjoni Ewropea.
II – Analiżi
A – Dwar l-iskemi ta’ rtirar kmieni progressiv b’mod ġenerali u dwar l-ewwel domanda preliminari
11.
Fid-dawl tal-konstatazzjoni tat-tixjiħ aċċelerat tal-popolazzjoni Ewropea, l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri inkludew fl-għanijiet tad-diversi strateġiji dwar ix-xogħol imnedija mill-bidu tas-snin 2000 (
6
), miżuri intiżi sabiex jinkoraġġixxu l-ħaddiema msejħa “anzjani” sabiex itawlu l-ħajja attiva tagħhom, filwaqt li jikkontribwixxu wkoll sabiex jippruvaw jiżguraw il-vijabbiltà tas-sistemi ta’ saħħa u ta’ sigurtà soċjali kif ukoll tal-iskemi tal-irtirar (
7
).
12.
Huwa b’mod partikolari f’dan il-kuntest li ċertu numru ta’ Stati Membri tal-Unjoni adottaw skemi ta’ rtirar kmieni progressiv (
8
).
13.
Dawn l-iskemi għandhom bħala punt komuni li jippermettu t‑tranżizzjoni gradwali tal-ħajja attiva għall-irtirar permezz ta’ tnaqqis tal-ħin tax-xogħol (
9
). Għalhekk, ħaddiema li jkunu laħqu età partikolari jistgħu jnaqqsu l-ħin tax-xogħol tagħhom, billi jgħaddu, pereżempju, minn impjieg full-time għal impjieg part-time fil-perijodu li jkun baqgħalhom sa x’ħin jirtiraw, fejn in-nuqqas ta’ gwadann ġeneralment jiġi kkumpensat b’pensjoni jew allowances mogħtija mill-persuna li timpjegahom jew minn fond għall-impjieg (
10
). Numru minn dawn l-iskemi kellhom ukoll għanijiet oħra, bħall-istabbiltà tas-sistema nazzjonali tas-sigurtà soċjali jew, bħall-iskemi Ġermaniżi u Awstrijaċi li minnhom oriġinat il‑kawża prinċipali, il-ġlieda kontra l-qgħad, peress li l-ħin tax-xogħol li ma jibqax jintuża mill-benefiċjarju tal-irtirar kmieni progressiv jippermetti li tiġi ngaġġata persuna (żagħżugħa) li qed tfittex xogħol jew apprendist (
11
).
14.
Fil-Ġermanja, fejn W. Larcher talab, mingħajr suċċess, il-ħlas tal-pensjoni wara l-irtirar kmieni progressiv, din il‑pensjoni hija suġġetta għas-sodisfazzjon tal-kundizzjonijiet stipulati fl-Artikolu 237 tal-kodiċi dwar is-sigurtà soċjali, ktieb VI (Sozialgesetzbuch Sechstes Buch, iktar ’il quddiem l-“SGB VI”), li fosthom hemm inklużi l-kundizzjonijiet ta’ aċċess għall-irtirar kmieni progressiv, fosthom dik relatata mat-tnaqqis tal-ħin tax-xogħol b’50 % tal-ħin tax-xogħol ta’ kull ġimgħa li jkun sar sa dakinhar.
15.
Mill-elementi li jinsabu fit-talba għad-deċiżjoni preliminari jirriżulta, minn naħa, li W. Larcher jissodisfa l-kundizzjonijiet kollha stipulati fl‑Artikolu 237 tal-SGB VI, barra dik dwar it-tnaqqis tal-ħin tax‑xogħol b’50 % matul il-perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv, peress li W. Larcher kien naqqas, kif diġà indikat, il-ħin tax-xogħol tiegħu għal 40 %, skont il-leġiżlazzjoni Awstrijaka, u, min-naħa l-oħra, li perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv li jkun twettaq fi Stat Membru ieħor ma jikkostitwixxix ostakolu għall-ħlas, mill-fondi ta’ assigurazzjoni soċjali Ġermaniżi, tal-pensjoni ta’ rtirar kmieni progressiv stipulata mill-SGB VI, sa fejn il-kundizzjonijiet tal-SGB VI huma ssodisfatti.
16.
Is-suġġett tal-ewwel domanda preliminari huwa preċiżament jekk, minbarra l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, il-moviment liberu tal-ħaddiema, kif stipulat fl-Artikolu 45 TFUE, jipprekludix lil Stat Membru milli jitlob, sabiex jagħti pensjoni ta’ rtirar wara rtirar kmieni progressiv, il-kundizzjonijiet kollha stipulati mil-leġiżlazzjoni nazzjonali li jagħtu dritt għall-imsemmija pensjoni jkunu ssodisfatti.
17.
W. Larcher u l-Kummissjoni jipproponu li tingħata risposta affermattiva għal din id-domanda minħabba l-fatt li tali leġiżlazzjoni tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta tal-ħaddiema migranti u, f’kull każ, tiddiswadihom milli jieħdu l-irtirar kmieni progressiv tagħhom fi Stati Membri oħra. Essenzjalment, filwaqt li jirreferu għall-kawża li tat lok għas-sentenza Öztürk (EU:C:2004:232) u, b’mod iktar ġenerali, għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal‑Ġustizzja dwar l-assimilazzjoni tal-fatti, dawn il-partijiet ikkonċernati jqisu li Stat Membru ma jistax jitlob, mingħajr ma jikser id-dritt għall-moviment liberu, li sabiex ħaddiem migrant jingħata pensjoni ta’ rtirar wara rtirar kmieni progressiv, il‑kundizzjonijiet li jirregolaw l-irtirar kmieni progressiv fl-Istat Membru l-ieħor għandhom ikunu identiċi għal dawk tal-Istat Membru li fih tintalab il-pensjoni.
18.
Il-Gvern Ġermaniż min-naħa tiegħu jfakkar, qabel xejn, li l‑ħaddiem li juża l-moviment liberu għandu jieħu inkunsiderazzjoni l-inkonvenjenzi tad-disparità tal-leġiżlazzjonijiet tas-sigurtà soċjali tal-Istati Membri. Madankollu huwa jqis li, fir-rigward tal-ħlas tal-pensjoni, Stat Membru ma għandux jeskludi mill-ewwel li l-perijodu ta’ impjieg waqt l-irtirar kmieni progressiv jista’ jsir fi Stat Membru ieħor li għandu wkoll tali skema ta’ rtirar kmieni progressiv. F’dan il-każ, il-ħaddiem għandu jikseb il-possibbiltà li jissodisfa l-kundizzjonijiet mitluba mill-Istat Membru li fih tintalab il-pensjoni.
19.
Minn naħa tiegħi, inqis li hemm lok li r-risposta tiġi limitata għar-relazzjoni bejn il-kundizzjoni kkontestata tal-kawża prinċipali, jiġifieri t-tnaqqis tal-ħin tax-xogħol b’50 % stipulat fl‑Artikolu 237 tal-SGB VI, u l-moviment liberu tal-ħaddiema, peress li jidhirli li din il-kundizzjoni għandha tiġi kklassifikata bħala ostakolu għal din il-libertà u għandha titqies li hija sproporzjonata meta mqabbla mal-għanijiet imfittxija mil‑leġiżlatur Ġermaniż.
20.
Fl-ewwel lok, kuntrarjament għal dak li jsostnu W. Larcher u l‑Kummissjoni, l-ewwel domanda preliminari ma tistax, fil-fehma tiegħi, tiġi solvuta bl-applikazzjoni tal-ġurisprudenza dwar l‑assimilazzjoni tal-fatti, b’mod partikolari bis-sentenza Öztürk (EU:C:2004:232).
21.
Il-kunċett ta’ assimilazzjoni tal-fatti elaborat minn din il‑ġurisprudenza huwa intiż essenzjalment sabiex is-sitwazzjonijiet li jseħħu fi Stat Membru jkunu evalwati bl-istess mod bħallikieku kienu seħħew fl-Istat Membru li fih huma għandhom jipproduċu l-effetti tagħhom (
12
).
22.
Żviluppata fil-parti l-kbira tagħha fil-kuntest tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 45 TFUE u/jew tar-Regolament Nru 1408/71, din il‑ġurisprudenza timponi, bħala prinċipju, fuq kull Stat Membru li jissuġġetta l-għoti ta’ benefiċċji soċjali għat-twettiq, esklużivament fit‑territorju tiegħu, minn ħaddiem, ta’ perijodu ta’ assigurazzjoni jew ta’ perijodu ta’ referenza speċifiku, l-obbligu li jirrikonoxxi perijodi ekwivalenti magħmula mill-istess ħaddiem fit-territorju ta’ Stati Membri oħra.
23.
Din kienet is-soluzzjoni speċifikament mogħtija mill-Qorti tal‑Ġustizzja fl-imsemmija kawża Öztürk. F’din il-kawża, fil-fatt, il-Qorti tal‑Ġustizzja kkunsidrat li Stat Membru, f’dan il-każ ir-Repubblika tal-Awstrija, ma setax jissuġġetta l-għoti tad-dritt għal pensjoni tax-xjuħija kmieni minħabba l-qgħad għall-kundizzjoni li l-persuna kkonċernata (f’dan il‑każ ħaddiem ta’ nazzjonalità Torka li kien ħadem parzjalment fl‑Awstrija u fil-Ġermanja, qabel ma spiċċa f’sitwazzjoni ta’ qgħad f’dan l-aħħar Stat Membru) tkun ibbenefikat, matul ċertu perijodu qabel it-talba għal pensjoni, minn benefiċċji ta’ assigurazzjoni għall-qgħad mill-ewwel Stat Membru biss (
13
).
24.
Bl-istess mod, preċedentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-moviment liberu tal-ħaddiema kien jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tippermetti, taħt ċerti kundizzjonijiet, il-proroga tal-perijodu ta’ referenza għall-għoti ta’ dritt ta’ pensjoni tal-invalidità, milli tistipula l-possibbiltà ta’ proroga meta fatti jew ċirkustanzi li jikkorrispondu ma’ dawk li jippermettu l-proroga jseħħu fi Stat Membru ieħor (
14
), jew li Stat Membru jirrifjuta li jieħu inkunsiderazzjoni, għall-għoti tad-dritt tal-pensjoni, perijodi ta’ xogħol li persuna suġġetta għal skema speċjali ta’ uffiċjali jew ta’ persunal simili (f’dan il-każ tabib tas-settur pubbliku Grieg, sottomess għal skema speċjali fis-sens tar-Regolament Nru 1408/71), tkun wettqet fi stabbilimenti tal-kura pubbliċi fi Stat Membru ieħor, minkejja li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tawtorizza tali teħid inkunsiderazzjoni meta l-perijodi jkunu twettqu fit-territorju nazzjonali fi stabbilimenti simili (
15
).
25.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat ukoll, f’diversi każijiet, li jmur kontra t-trattati l-fatt li Stat Membru ma jiħux inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tal-benefiċċju ta’ pensjoni tax-xjuħija, il-perijodu ddedikati għall‑edukazzjoni ta’ wild, imwettqa fi Stat Membru ieħor, bħallikieku dawn il-perijodi kienu twettqu fit-territorju tal-ewwel Stat Membru (
16
).
26.
Din il-linja ġurisprudenzjali setgħet tkun applikabbli għall-kawża prinċipali li kieku, pereżempju, din kienet tikkonċerna l-ipoteżi li W. Larcher, minkejja li ssodisfa l-kundizzjonijiet kollha rikjesti mil‑leġiżlazzjoni Ġermaniża, fosthom dik dwar it-tnaqqis tal-ħin tax‑xogħol għal 50 %, ma ngħatax il-pensjoni ta’ rtirar wara l-irtirar kmieni progressiv minħabba li l-perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv ma kienx twettaq fit-territorju Ġermaniż.
27.
Madankollu, kif diġà enfasizzajt, minn tal-inqas formalment, minn naħa, il-leġiżlazzjoni Ġermaniża ma titlobx, għall-finijiet tal-għoti tal-pensjoni, li l-irtirar kmieni progressiv ikun sar fil-Ġermanja u, min-naħa l-oħra, W. Larcher ma ssodisfax il-kundizzjoni, stipulata fil-leġiżlazzjoni Ġermaniża, li jnaqqas il-ħin tax-xogħol tiegħu b’50 % matul l-irtirar kmieni progressiv fl-Awstrija.
28.
Il-kwistjoni essenzjali mqajma minn din il-kawża ma tirrigwardax għalhekk l-assimilazzjoni ta’ sitwazzjonijiet jew ta’ ċirkustanzi li seħħew fi Stat Membru bħallikieku dawn is‑sitwazzjonijiet u ċirkustanzi seħħew fit-territorju tal-Istat Membru li fih huwa mitlub il-benefiċċju soċjali sabiex jiġu ssodisfatti l‑kundizzjonijiet previsti mil-leġiżlazzjoni tal-imsemmi Stat Membru.
29.
Hija tirrigwarda iktar l-eventwali obbligu li Stat Membru għandu, għall-finijiet tal-għoti ta’ pensjoni ta’ rtirar wara perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv, li jirrikonoxxi bħala komparabbli mal-kundizzjonijiet tiegħu stess il-kundizzjonijiet legali previsti minn Stat Membru ieħor li jippermettu li jitwettaq perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv simili.
30.
Fi kliem ieħor, il-qorti tar-rinviju ma tistaqsix dwar l‑assimilazzjoni ta’ sitwazzjonijiet fattwali iżda dwar il-paragun tal‑kundizzjonijiet legali.
31.
Wara li ġie spjegat dan, f’din il-kawża huwa paċifiku li l‑pensjoni tax-xjuħija wara l-irtirar kmieni progressiv tikkostitwixxi benefiċċju tax‑xjuħija fis-sens tal-Artikolu 4(1)(c) tar-Regolament Nru 1408/71 u li, kif aċċettat il-Qorti tal-Ġustizzja, fl-assenza ta’ armonizzazzjoni fil‑livell tal-Unjoni, hija l-leġiżlazzjoni ta’ kull Stat Membru li għandha tiddetermina l-kundizzjonijiet ta’ għoti tal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali (
17
).
32.
Madankollu, din il-kompetenza għandha tiġi eżerċitata b’osservanza tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari tad‑dispożizzjonijiet dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema (
18
).
33.
Għalhekk għandu jiġi vverifikat jekk il-kundizzjoni rikjesta mil‑leġiżlazzjoni Ġermaniża li ħaddiem ikun naqqas il-ħin tax-xogħol tiegħu b’50 % matul il-perijodu tal-irtirar kmieni progressiv imwettaq fi Stat Membru ieħor li ma huwiex ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, sabiex ulterjorment jikseb pensjoni tax-xjuħija wara l-irtirar kmieni progressiv f’dan l-aħħar Stat Membru, hija inkompatibbli mal-Artikolu 45 TFUE, filwaqt li huwa paċifiku li din il‑kundizzjoni tapplika irrispettivament min-nazzjonalità tal-ħaddiem ikkonċernat.
34.
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, dispożizzjonijiet li jipprekludu jew jiskoraġġixxu ċittadin ta’ Stat Membru milli jitlaq mill-Istat ta’ oriġini tiegħu, u għalhekk li jeżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu, jikkostitwixxu ostakoli għal din il-libertà anki jekk dawn japplikaw irrispettivament min-nazzjonalità tal-ħaddiema kkonċernati (
19
).
35.
Huwa veru li, kif argumenta l-Gvern Ġermaniż b’riferiment għall-imsemmija sentenza von Chamier-Glisczinski, fl-istat attwali ta’ evoluzzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-moviment liberu tal-ħaddiema ma jkoprix is‑sempliċi differenzi tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali tas-sigurtà soċjali, li l‑inkonvenjenzi tagħhom għandhom jiġu sostnuti mill-persuni li jkunu għażlu li jgawdu mil-libertà ta’ moviment tagħhom (
20
).
36.
Madankollu, din il-kawża hija differenti minn dik li tat lok għall-din l-istess sentenza von Chamier-Glisczinski.
37.
Fil-fatt, f’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li s‑sitwazzjoni li fiha kienet tinsab P. von Chamier-Glisczinski, minn naħa, kienet tirriżulta mill-applikazzjoni flimkien ta’ żewġ leġiżlazzjonijiet tas-sigurtà soċjali, fis-sens li din iċ-ċittadina Ġermaniża kienet tirrisjedi fl-Awstrija u talbet benefiċċju ta’ dipendenza in natura mingħand l-awtoritajiet Ġermaniżi minkejja li tali benefiċċju ma kienx jeżisti fl-Awstrija u, min-naħa l-oħra, li din is-sitwazzjoni kienet tkun differenti li kieku l-leġiżlazzjoni Awstrijaka kienet tat il-possibbiltà tal-għoti ta’ tali benefiċċju in natura, b’tali mod li dan il-benefiċċju jkun ingħata lill‑persuna kkonċernata mill-awtoritajiet Awstrijaċi (
21
).
38.
Min-naħa l-oħra, f’din il-kawża mhux biss l-ebda att tal‑proċess ma jippermetti li jiġi dedott li W. Larcher talab mingħand l-awtoritajiet Ġermaniżi l-ħlas tal-pensjoni ta’ rtirar wara l-irtirar kmieni progressiv minħabba li tali pensjoni ma teżistix fl-Awstrija, iżda barra minn hekk l-ebda att tal-proċess ma jissuġġerixxi li s-sitwazzjoni ta’ W. Larcher kienet tkun differenti li kieku l-leġiżlazzjoni Awstrijaka kienet emendata.
39.
Fir-realtà, il-kundizzjoni kkontestata, jiġifieri t-tnaqqis tal-ħin tax-xogħol għal 50 % matul il-perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv, hija relatata inqas ma’ kwistjoni ta’ koordinazzjoni jew ta’ differenzi tal‑leġiżlazzjonijiet tas-sigurtà soċjali relatati mal-benefiċċji tax-xjuħija milli mal-eżerċizzju tal-attività professjonali tranżitorja qabel il-bidu tal-irtirar.
40.
Issa, fir-rigward tal-kundizzjonijiet marbuta mal-eżerċizzju tal-attività professjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li jitqiesu li huma ostakoli għall-moviment liberu tal-ħaddiema, u mhux sempliċement inkonvenjenzi, dawk id-dispożizzjonijiet nazzjonali li “jikkundizzjonaw l-aċċess tal-ħaddiema għas-suq tax-xogħol” (
22
), inkluż dawk li huma relatati mal-modalitajiet tal-eżerċizzju ta’ din l-attività (
23
).
41.
F’dan il-każ, ftit hemm dubju li miżura nazzjonali li timponi fuq ħaddiem l-obbligu li jeżerċita l-attività professjonali tiegħu billi jaħdem nofs il-ħin tax‑xogħol tiegħu preċedenti sabiex ikun jista’ sussegwentement jibbenefika minn pensjoni wara rtirar kmieni progressiv, tikkostitwixxi kemm modalità tal-eżerċizzju ta’ din l-attività kif ukoll, fir-rigward b’mod partikolari tal-ħaddiema anzjani, kundizzjoni sabiex jaċċedu u jibqgħu fis-suq tax-xogħol.
42.
Għalhekk jidhirli li din il-miżura tista’ taqa’ taħt il-kunċett ta’ ostakolu, fis-sens tal-Artikolu 45 TFUE, kif interpretat mill-Qorti tal‑Ġustizzja.
43.
Jidhirli li din tista’ tikkostitwixxi wkoll ostakolu għall-moviment liberu tal-ħaddiema.
44.
Fil-fatt, persuna li tkun wettqet l-iktar parti essenzjali tal-karriera professjonali tagħha fil-Ġermanja, bħal W. Larcher, u li tixtieq tibbenefika minn pensjoni wara rtirar kmieni progressiv tkun skoraġġita milli titlaq minn dan l-Istat Membru jekk hija tkun tista’ twettaq il‑perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv biss billi tnaqqas il-ħin tax‑xogħol tagħha b’50 %, mingħajr għalhekk ma tkun tista’ tilqa’ offerti ta’ xogħol, anki jekk imħallsa aħjar, fi Stati Membri oħra li għandhom skema simili iżda li fi ħdanhom, bħal fl-Awstrija, il‑kundizzjoni ta’ tnaqqis tal-ħin tax-xogħol għall-irtirar kmieni progressiv tista’ legalment tvarja bejn 40 % u 60 % tal-ħin tax-xogħol normali.
45.
Bl-istess mod, il-kundizzjoni kkontestata tista’ tiskoraġġixxi persuna li timpjega stabbilita fi Stat Membru ieħor li ma huwiex ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, li għandhom skema ta’ rtirar kmieni progressiv, milli tingaġġa ċittadin ta’ dan l-aħħar Stat Membru skont modalitajiet ta’ tnaqqis tal-ħin tax‑xogħol differenti minn dawk kif mitluba fil-Ġermanja.
46.
F’dan l-istadju għalhekk għandu jiġi vverifikat jekk, skont il‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tali ostakolu jistax madankollu jkun iġġustifikat sabiex jintlaħaq għan ta’ interess ġenerali, filwaqt li huwa mifhum li dan għandu jkun xieraq sabiex jiggarantixxi t-twettiq tal-imsemmi għan u ma jmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq (
24
).
47.
Kif diġà enfasizzajt fil-punt 13 ta’ dawn il-Konklużjonijiet, u kif enfasizza l-Gvern Ġermaniż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, it‑tnaqqis tal-ħin tax-xogħol b’50 % matul il-perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv, minn naħa, huwa intiż sabiex jippermetti tranżizzjoni tal-ħaddiem lejn l-irtirar u, min-naħa l-oħra, sabiex jintlaħaq għan ta’ promozzjoni ta’ ingaġġar ta’ persuni qiegħda jew ta’ apprendisti fil-ħin tax-xogħol li jitħalla disponibbli mill-persuna li tibbenefika mill-iskema ta’ rtirar kmieni progressiv.
48.
Fiha nnifisha, it-tfittxija ta’ dawn iż-żewġ għanijiet ma għandhiex tiġi kkritikata. Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-promozzjoni tal-ingaġġar, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà aċċettat li din tikkostitwixxi għan leġittimu tal-politika soċjali (
25
).
49.
Min-naħa l-oħra, mingħajr il-ħtieġa li tiġi evalwata l-adegwatezza tal-kundizzjoni kkontestata sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija, għandu jiġi kkonstatat li din il-kundizzjoni hija sproporzjonata, kif jammetti barra minn hekk il-Gvern Ġermaniż fl‑osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu.
50.
Fil-fatt, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, l‑applikazzjoni riġida tal-kundizzjoni ta’ tnaqqis tal-ħin tax-xogħol għal 50 % twassal sabiex tipprojbixxi lil ħaddiem f’irtirar kmieni progressiv fi Stat Membru ieħor, li jkun naqqas iktar minn 50 % tal-ħin tax-xogħol tiegħu preċedenti sabiex ikun possibbli l-ingaġġar ta’ żagħżugħ bla xogħol jew ta’ apprendist u li jissodisfa, barra minn hekk, il‑kundizzjonijiet l-oħra kollha mitluba mil-leġiżlazzjoni Ġermaniża, milli jibbenefika mill-ħlas tal-“pensjoni ta’ rtirar wara rtirar kmieni progressiv”.
51.
Kif jindikaw kemm il-qorti tar-rinviju kif ukoll il-Gvern Ġermaniż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, f’każ bħal dan, l‑għan tal-leġiżlatur Ġermaniż huwa għalhekk xorta milħuq bit-tnaqqis tal-ħin tax-xogħol ta’ 60 % peress li dan jillibera porzjon iktar sinjifikattiv tal-post tax-xogħol (
26
).
52.
Il-kundizzjoni ta’ tnaqqis tal-ħin tax-xogħol b’50 % mitluba mil-leġiżlazzjoni Ġermaniża u applikata b’mod riġidu fil-kawża prinċipali kemm mill-amministrazzjoni Ġermaniża kif ukoll mill‑qrati tal-ewwel istanza u tal-appell jidhirli li għalhekk tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan ta’ politika soċjali li jikkostitwixxi l-promozzjoni tal-ingaġġar ta’ żgħażagħ bla xogħol jew ta’ apprendisti fil-ħin illiberat mill-persuna li tibbenefika mill-iskema ta’ rtirar kmieni progressiv.
53.
Barra minn hekk, il-fatt li Stat Membru li jsegwi tali għan ta’ politika soċjali għandu, skont id-dritt tal-Unjoni, jaċċetta tnaqqis tal-ħin tax-xogħol ta’ iktar minn 50 % matul il-perijodu ta’ rtirar progressiv imwettaq fi Stat Membru ieħor ma jġibx miegħu konsegwenzi baġitarji serji (
27
).
54.
Huwa veru li, fl-Istati Membri li introduċew skema ta’ rtirar kmieni progressiv, it-telf ta’ salarju tal-persuna li tibbenefika minn din l-iskema u li tkun naqqset il-ħin tax-xogħol tagħha huwa kkumpensat jew direttament mill-awtoritajiet pubbliċi jew, b’xi mod jew ieħor, mill‑persuna li timpjega, li minn naħa tagħha tibbenefika, ġeneralment, minn teħid ta’ responsabbiltà mill-Istat, taħt diversi forom, għall-ispejjeż supplimentari (
28
).
55.
Madankollu, il-kumpens ta’ salarju offrut lil W. Larcher matul il‑perijodu ta’ rtirar progressiv imwettaq fl-Awstrija, inkluż, naturalment, it‑tnaqqis tal-ħin tax-xogħol b’10 % addizzjonali meta mqabbel ma’ dak mitlub mil-leġiżlazzjoni Ġermaniża, tħallas kollu kemm hu mir-Repubblika tal‑Awstrija u mhux mir-Repubblika Federali tal-Ġermanja. Fuq kollox, dan it-tnaqqis addizzjonali tal-ħin tax-xogħol b’10 % ma jaffettwax b’mod sinjifikattiv l-ammont tal-pensjoni ta’ rtirar wara l-irtirar kmieni progressiv imħallas mill-awtoritajiet Ġermaniżi meta mqabbel mal‑ammont li kieku kien jingħata lil ħaddiem li naqqas il-ħin tax‑xogħol tiegħu b’50 % matul perijodu ta’ rtirar progressiv imwettaq fit‑territorju Ġermaniż jew fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, bħar-Repubblika tal-Awstrija.
56.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, nissuġġerixxi li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fis-sens li l‑Artikolu 45 TFUE jipprekludi lil Stat Membru milli jissuġġetta l-ħlas ta’ pensjoni ta’ rtirar wara rtirar kmieni progressiv għall-kundizzjoni li, matul il-perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv, il-ħaddiem ikun naqqas il‑ħin tax-xogħol tiegħu b’50 %, sa fejn, fid-dawl tal-għan imfittex mill-imsemmi Stat Membru li jiġi promoss l-ingaġġar ta’ żgħażagħ bla xogħol jew ta’ apprendisti, tnaqqis ta’ ħin tax-xogħol addizzjonali, imwettaq legalment fil-kuntest ta’ rtirar kmieni progressiv fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, awtomatikament iwassal għar-rifjut tad-dritt li jinkiseb il-ħlas tal-imsemmija pensjoni.
B – Fuq it-tieni domanda preliminari
57.
Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, sabiex tkun żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit‑trattament, huwiex neċessarju li jsir eżami komparattiv bejn il‑kundizzjonijiet stipulati mil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali relatati mal‑irtirar kmieni progressiv taż-żewġ Stati Membri kkonċernati. Fil‑każ ta’ risposta fl-affermattiv, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-grad ta’ similarità jew identiċità li għandu jkun hemm bejn l-imsemmija kundizzjonijiet, jew, b’mod iktar ġenerali, bejn l-iskemi ta’ rtirar kmieni progressiv ta’ dawn l-Istati Membri.
58.
Ir-risposta għal din id-domanda ma jidhirlix li hija strettament neċessarja fid-dawl tar-risposta li qed nipproponi għall-ewwel domanda preliminari, li tippermetti b’mod suffiċjenti fid-dritt lill-qorti tar-rinviju li tiddeċiedi, b’mod definittiv, il-kawża prinċipali.
59.
Minkejja dan u b’mod sussidjarju, ir-risposta għall-ewwel domanda diġà tagħti diversi elementi li jippermettu wkoll li tingħata risposta, anki jekk parzjalment, għat-tieni waħda.
60.
Fil-fatt, kif jidher mill-argumenti preċedenti, eżami komparattiv tal-kundizzjonijiet essenzjali stipulati mil-leġiżlazzjonijiet taż-żewġ Stati Membri kkonċernati, fid-dawl tal-għan jew tal-għanijiet imfittxija mill-Istat Membru li fih tintalab il-pensjoni wara l‑irtirar kmieni progressiv, jidhirli li huwa meħtieġ.
61.
L-argument li W. Larcher għamel quddiem il-qorti tar-rinviju u li ġie ġustament miċħud minn din tal-aħħar, li essenzjalment jgħid li l-Istat Membru li fih tintalab pensjoni wara l-irtirar kmieni progressiv għandu jirrikonoxxi b’mod awtomatiku l-kundizzjonijiet li fihom l-irtirar kmieni progressiv ikun sar fi Stat Membru ieħor, għandu jiġi miċħud.
62.
Fil-fatt, proposta bħal din, minbarra li tinjora l-fatt li l-Istati Membri jibqgħu kompetenti sabiex jistabbilixxu l-kundizzjonijiet ta’ ħlas ta’ benefiċċju soċjali, tinvolvi riskji serji ta’ “forum shopping”, billi tippermetti li ċ-ċittadini tal-Unjoni jwettqu fl-Istat Membru tal-għażla tagħhom perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv mingħajr mal-Istat Membru li għandu l-obbligu li jagħti l-pensjoni wara dan il-perijodu ma jkollu l‑possibbiltà li jopponi l-ħlas ta’ din il-pensjoni.
63.
Kif jista’ jiġi dedott mir-risposta mogħtija għall-ewwel domanda u kif ġustament issostni l-qorti tar-rinviju, għandu wkoll jiġi miċħud l‑argument tal-konvenut fil-kawża prinċipali, jiġifieri d-Deutsche Rentenversicherung Bayern Süd — argument li barra minn hekk huwa wkoll użat mill-Gvern Ġermaniż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja — li jgħid li l-pensjoni wara l-irtirar kmieni progressiv imħallsa fil-Ġermanja għandha tkun suġġetta għall-fatt li l‑kundizzjonijiet tas-sistemi ta’ rtirar kmieni progressiv tal-Istati Membri jkunu identiċi.
64.
Kif diġà enfasizzajt, dan l-argument jista’ jikkawża preġudizzju għall-moviment liberu tal-ħaddiema peress li l-fatt li jintalab li l‑kundizzjonijiet sabiex tibbenefika minn irtirar kmieni progressiv ikunu analogi f’kull punt għal dawk li jirregolaw l-irtirar kmieni progressiv fil‑Ġermanja sabiex tingħata pensjoni jista’ jkun sproporzjonat meta mqabbel mal-għanijiet imfittxija mis-sistema ta’ rtirar kmieni progressiv fil-Ġermanja.
65.
Kif il-qorti tar-rinviju nnifisha ssuġġeriet, ir-risposta għat‑tieni domanda għalhekk ma tinsabx fil-proposti estremi li saru mill-partijiet fil-kawża prinċipali. Is-soluzzjoni tinsab iktar f’risposta b’soluzzjoni medjana. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, għandu jiġi vverifikat jekk il-kundizzjonijiet imposti fl-Istat Membru fejn l-irtirar kmieni progressiv ikun sar jippermettux li jintlaħqu l-għanijiet imfittxija mill-Istat Membru li fih il-pensjoni wara l-irtirar kmieni progressiv hija mitluba. Fil-fatt, dawn l-għanijiet jistgħu jintlaħqu anki fil-każ fejn il-kundizzjonijiet tal-irtirar kmieni progressiv tal-Istat Membru fejn intalbet il-pensjoni u dawk tal-Istat Membru li fih ikun twettaq il-perijodu ta’ rtirar progressiv huma differenti.
66.
Din is-soluzzjoni tippreżerva l-prinċipju li jgħid li l-Istati Membri huma kompetenti sabiex jistabbilixxu l-kundizzjonijiet tal-għoti tal-benefiċċji soċjali filwaqt li jiżguraw li, fil-każ ta’ ħaddiema migranti, jiġi osservat il-moviment liberu tagħhom fi ħdan l-Unjoni.
67.
Fl-analiżi tal-kundizzjonijiet li jagħtu aċċess għall-pensjoni wara l-irtirar kmieni progressiv, jistgħu jiġu identifikati tliet kategoriji ta’ kundizzjonijiet.
68.
L-ewwel nett, l-ewwel waħda minn dawn il-kategoriji tinkludi l-kundizzjonijiet li, fil-fehma tiegħi, huma irrilevanti għall-kisba tal-pensjoni u li ma għandhomx jikkostitwixxu ostakoli għall-ħlas ta’ din il-pensjoni għall-benefiċċju ta’ ċittadin ta’ Stat Membru li jkun wettaq l-irtirar kmieni progressiv tiegħu fi Stat Membru ieħor. Fost dawn il-kundizzjonijiet, hemm, fil-fehma tiegħi, dawk marbuta mal-modalitajiet ta’ finanzjament tas-sistema ta’ rtirar progressiv.
69.
Kif diġà indikajt, it-telf ta’ salarju tal-persuna li tibbenefika minn skema nazzjonali ta’ rtirar progressiv u li naqqset il-ħin tax-xogħol tagħha hija kkumpensata, direttament jew indirettament, mill‑awtoritajiet pubbliċi.
70.
Minkejja l-varjetà tas-sistemi ta’ finanzjament tal-iskemi ta’ rtirar kmieni progressiv implementati fl-Istati Membri u l-importanza ta’ din il-kundizzjoni mill-perspettiva tad-dritt nazzjonali, ma jidhirlix li din hija b’xi mod essenzjali għall-eżami tad-dritt għall-kisba ta’ pensjoni wara l‑irtirar kmieni progressiv fil-każ ta’ ħaddiema migranti. Fil-fatt ir-rifjut ta’ din il-pensjoni lill-ħaddiem migrant li jkun wettaq l-irtirar kmieni progressiv tiegħu fi Stat Membru li għandu modalitajiet ta’ finanzjament differenti mill-Istat Membru li fih qed tintalab il-pensjoni jikkostitwixxu ostakolu għall‑moviment liberu tal-ħaddiema li, fil-fehma tiegħi, ma huwiex ġustifikabbli. B’mod partikolari, l-Istat Membru li fih tintalab il‑pensjoni ma jistax legalment jeċċepixxi raġunijiet marbuta mal‑ekwilibriju tas-sistema tas-sigurtà soċjali tiegħu, peress li, kif diġà spjegajt, dan l-Istat Membru ma jkunx bata l-ispejjeż sostnuti matul il‑perijodu tal-irtirar kmieni progressiv.
71.
Sussegwentement, jiġu l-kundizzjonijiet li joħolqu l-inqas problemi għaliex l-iskema tagħhom hija meħuda inkunsiderazzjoni fir-Regolament Nru 1408/71. F’din il-kategorija jaqgħu l-kundizzjonijiet dwar il‑perijodi ta’ kontribuzzjoni meħtieġa għall-kisba tal-pensjoni wara l‑irtirar kmieni progressiv. Fil-fatt, l-Artikolu 45(1) ta’ dan ir‑regolament jistipula li l-perijodi ta’ kontribuzzjoni mwettqa fi Stat Membru għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-Istat Membru li huwa kompetenti sabiex jagħti pensjoni “bħallikieku kienu perijodi mwettqa taħt il-leġiżlazzjoni tiegħu”. Il-qorti tar-rinviju barra minn hekk applikat dan l-Artikolu fil-kawża prinċipali peress li rrikonoxxiet li W. Larcher kien jissodisfa l-kundizzjonijiet marbuta mal-perijodi ta’ assigurazzjoni obbligatorji (
29
) imposti mid-dritt Ġermaniż. Issa, jekk il-kundizzjoni stipulata mil-leġiżlazzjoni Ġermaniża dwar il-perijodi ta’ kontribuzzjoni hija ssodisfatta fil-każ inkwistjoni, huwa, kif tispjega l-qorti tar-rinviju, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-perijodi ta’ assigurazzjoni Awstrijaċi (
30
).
72.
Finalment, kif turi din il-kawża, il-kundizzjonijiet l-iktar problematiċi huwa dawk speċifiċi għall-irtirar kmieni progressiv, jiġifieri l-età tad-dħul fl-irtirar kmieni u r-rata tat-tnaqqis tal‑ħin tax-xogħol. Fil-fatt, dawn il-kundizzjonijiet ivarjaw minn Stat Membru għall-ieħor u l-kunflitti bejn dawn tal-aħħar ma humiex direttament irregolati f’att tad-dritt sekondarju tal-Unjoni. Għalhekk, l-Istati Membri, peress li jibqgħu kompetenti sabiex jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għall-għoti tal-benefiċċji ta’ sigurtà soċjali, jistgħu joħolqu, għaldaqstant, sett ta’ regoli differenti li jistgħu jkunu ta’ preġudizzju għall-ħaddiem migrant.
73.
Diversi eżempji ipotetiċi, iżda li jistgħu jseħħu fil-futur, jistgħu jissemmew.
74.
Fir-rigward tal-età li fiha l-irtirar kmieni progressiv jista’ jibda, Stat Membru jista’ jirrifjuta li jagħti b’mod sħiħ jew parzjalment il‑pensjoni wara l-irtirar kmieni progressiv lil ħaddiem li bbenefika fi Stat Membru minn irtirar kmieni progressiv minn 59 sena filwaqt li l‑ewwel Stat Membru jawtorizza l-possibbiltà li jittieħed tali rtirar kmieni progressiv fit-territorju tiegħu biss minn 60 sena ’l fuq?
75.
Bl-istess mod, il-benefiċjarju ta’ rtirar kmieni progressiv fi Stat Membru li jkun naqqas il-ħin tax-xogħol tiegħu b’35 % (u għalhekk kompla jaħdem bir-rata ta’ 65 % tal-ħin tax-xogħol tiegħu preċedenti) jista’ jikseb id-dritt għall-ħlas ta’ pensjoni wara l-irtirar kmieni progressiv fi Stat Membru fejn it-tnaqqis tal-ħin tax-xogħol għandu jkun ta’ 50 % matul it-twettiq tal-irtirar kmieni progressiv?
76.
Kif essenzjalment issuġġeriet il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, jidhirli li s-soluzzjoni ta’ dawn il-kwistjonijiet teħtieġ eżami konkret tas-sitwazzjoni partikolari skont l-għanijiet imfittxija fil-livell nazzjonali sabiex jiġi rrispettat d-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, l-prinċipju ta’ proporzjonalità. Fi kliem ieħor, ir-rwol tal-amministrazzjoni u tal-qrati nazzjonali huwa għalhekk li jivverifikaw l-importanza tal‑kundizzjonijiet ikkontestati meta mqabbla mal-għanijiet nazzjonali mfittxija.
77.
Huwa matul dan l-eżami li l-amministrazzjoni nazzjonali u, jekk ikun il-każ, il-qorti nazzjonali għandhom janalizzaw jekk humiex importanti jew le l-età jew it-tnaqqis tal-ħin tax-xogħol meta mqabbla mal-għanijiet tad-dritt nazzjonali u jivverifikaw jekk id-differenza bejn il-kundizzjoni stipulata mid-dritt nazzjonali u dik stipulata mid-dritt tal‑Istat Membru li fih l-irtirar kmieni progressiv ikun twettaq hijiex tali li taffettwa t-tfittxija ta’ dawn l-għanijiet.
78.
Għalhekk, fil-każ ta’ tnaqqis tal-ħin tax-xogħol li ma jkunx suffiċjentement kbir li jippermetti l-ingaġġar ta’ żagħżugħ li qed ifittex xogħol jew ta’ apprendist, l-awtoritajiet nazzjonali tal-Istat Membru li fih dan l-għan huwa mfittex ikunu jistgħu, fil-fehma tiegħi, jirrifjutaw li jagħtu l-pensjoni wara rtirar kmieni progressiv mitluba minn ħaddiem li jkun wettaq il-perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv tiegħu fi Stat Membru ieħor.
79.
Madankollu, dan ma huwiex il-każ ta’ W. Larcher. Fil-fatt, kif stajt nuri fl-argumenti ddedikati għar-risposta għall-ewwel domanda preliminari, peress li dan kien naqqas il-ħin tax-xogħol tiegħu f’irtirar kmieni progressiv li sar fl-Awstrija b’mod li kien jeċċedi r-rekwiżit ta’ tnaqqis ta’ 50 % stipulat mid-dritt Ġermaniż, il-ħin tax-xogħol illiberat kien jippermetti l-ingaġġ ta’ żagħżugħ li qed ifittex xogħol jew apprendist b’osservanza tal-għan imfittex mil-leġiżlatur Ġermaniż, kif ammetta l-Gvern Ġermaniż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu.
III – Konklużjoni
80.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tagħti r-risposta li ġejja għad-domandi magħmula mill-Bundessozialgericht:
“L-Artikolu 45 TFUE jipprekludi lil Stat Membru milli jissuġġetta l-ħlas ta’ pensjoni ta’ rtirar wara rtirar kmieni progressiv għall-kundizzjoni li, matul il-perijodu ta’ rtirar kmieni progressiv, il-ħaddiem ikun naqqas il‑ħin tax-xogħol tiegħu b’50 % sa fejn, fid-dawl tal-għan imfittex mill-imsemmi Stat Membru li jiġi promoss l-ingaġġar ta’ żgħażagħ bla xogħol jew ta’ apprendisti, tnaqqis ta’ ħin tax-xogħol addizzjonali, imwettaq legalment fil-kuntest ta’ rtirar kmieni progressiv fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, awtomatikament iwassal għar-rifjut tad-dritt li jinkiseb il-ħlas tal-imsemmija pensjoni”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Il-punt 2 tal-Artikolu 27(2) tal-Liġi Awstrijaka tal-1977 dwar l-assigurazzjoni għall-qgħad (Arbeitslosenversicherungsgesetz 1977), fil-verżjoni tagħha li tirriżulta mil-liġi li temenda tat-30 ta’ Diċembru 2003 (BGBl. I, 128/2003), li jistipula li t-tnaqqis tal-ħin tax-xogħol fl-irtirar kmieni progressiv jista’ jkun bejn 40 % u 60 % tal-ħin tax-xogħol normali.
(
3
)	Artikolu 2(1) u (2) ta’ din il-liġi, fil-verżjoni tiegħu li tirriżulta mil-Liġi tat-23 ta’ April 2004 (BGBl. 2004 I, p. 602).
(
4
)	C‑373/02, EU:C:2004:232.
(
5
)	ĠU L 392, p. 1, iktar ’il-quddiem ir-“Regolament Nru 1480/71”.
(
6
)	Ara l-Istrateġija ta’ Lisbona għall-iżvilupp u l-impjiegi mnedija fl-2000, l‑Istrateġija Europe 2020, imnedija mill-Kummissjoni fl-2010, u l-linji gwida annwali, adottati mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, għall-politika tal-impjiegi tal-Istati Membri [ara d‑Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/707/UE, tal-21 ta’ Ottubru 2010 (ĠU L 308, p. 46) u fl-aħħar lok, id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2014/332/UE, tas-6 ta’ Mejju 2014 (ĠU L 165, p. 49)].
(
7
)	Ara, fil-kuntest tal-Istrateġija Europe 2020, b’mod partikolari l-ħdax-il premessa tad-Deċiżjoni 940/2011/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-14 ta’ Settembru 2011, dwar is-Sena Ewropea għat-Tixjiħ Attiv u s-Solidarjetà bejn il‑Ġenerazzjonijiet (2012) (ĠU L 246, p. 5), li tippromwovi l-ħolqien ta’ kultura ta’ tixjiħ attiv li jikkontribwixxi “biex tikber il-parteċipazzjoni tal-persuni mdaħħlin fiż-żmien fis-suq tax-xogħol, biex titjieb il-kwalità tal-ħajja tagħhom bħala individwi u biex jillimitaw il-pressjoni fuq is-sistemi tas-saħħa, tal-kura soċjali u tal-pensjonijiet”.
(
8
)	Bħalissa, tmien Stati Membri (ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika tal-Awstrija, ir-Renju tad-Danimarka, ir-Repubblika Taljana, il-Gran Dukat tal-Lussemburgu, l-Ungerija, ir-Repubblika Portugiża u r-Repubblika tal-Finlandja) għandhom skemi bħal dawn. Ir-Repubblika Franċiża u r-Renju tal-Isvezja li wkoll kellhom skemi bħal dawn, madankollu abolixxewhom.
(
9
)	Fil-Ġermanja, din il-karatteristika hija msemmija fl-Artikolu 1(1) tal‑liġi dwar l-irtirar kmieni progressiv.
(
10
)	Għandu jiġi nnotat li, fir-rigward tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-remunerazzjoni addizzjonali mħallsa lill-impjegati li jibbenefikaw mill-iskema ta’ rtirar kmieni progressiv kienet l-oriġini tal-kawża prinċipali fil-kawża li tat lok għas-sentenza Erny (C‑172/11, EU:C:2012:399).
(
11
)	Fir-rigward tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, dan l-għan kien il-qofol tal-kawżi li taw lok għas-sentenzi Kutz-Bauer (C‑187/00, EU:C:2003:168) u Steinicke (C‑77/02, EU:C:2003:458) fir-rigward tal-aċċess ta’ ħaddiema nisa għall-iskema ta’ rtirar kmieni progressiv.
(
12
)	Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-Kawża Öztürk (C‑373/02, EU:C:2004:95, punt 53).
(
13
)	Sentenza Öztürk (EU:C:2004:232, punt 68 u d-dispożittiv).
(
14
)	Sentenza Paraschi (C‑349/87, EU:C:1991:372, punt 27). Ara wkoll, is-sentenza Duchon (C‑290/00, EU:C:2002:234, punti 39 u 46).
(
15
)	Sentenza Vougioukas (C‑443/93, EU:C:1995:394, punt 44).
(
16
)	Ara s-sentenzi Elsen (C‑135/99, EU:C:2000:647, punt 36); Kauer (C‑28/00, EU:C:2002:82, punt 52); u Reichel-Albert (C‑522/10, EU:C:2012:475, punt 45).
(
17
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi von Chamier-Glisczinski (C‑208/07, EU:C:2009:455, punt 63) u da Silva Martins (C‑388/09, EU:C:2011:439, punt 71).
(
18
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza von Chamier-Glisczinski (EU:C:2009:455, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
19
)	Ara, is-sentenzi Bosman (C‑415/93, EU:C:1995:463, punt 96); Il-Kummissjoni vs Id-Danimarka (C‑464/02, EU:C:2005:546, punt 35); u Il-Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑269/07, EU:C:2009:527, punt 107).
(
20
)	Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi Leyman (C‑3/08, EU:C:2009:595, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata) kif ukoll von Chamier-Glisczinski (EU:C:2009:455, punt 85).
(
21
)	Sentenza von Chamier-Glisczinski (EU:C:2009:455, punt 86).
(
22
)	Sentenzi Graf (C‑190/98, EU:C:2000:49, punt 23) u Il-Kummissjoni vs Id‑Danimarka (EU:C:2005:546, punt 36).
(
23
)	Ara s-sentenza Il-Kummissjoni vs Id-Danimarka (EU:C:2005:546, punt 37).
(
24
)	Ibidem (punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
25
)	Ara s-sentenzi ITC (C‑208/05, EU:C:2070:16, punt 39) u Caves Krier Frères (C‑379/11, EU:C:2012:798, punt 51). Ara wkoll, b’mod partikolari, dwar l‑ugwaljanza fit-trattament bejn il-ħaddiema rġiel u nisa, is-sentenza Kutz-Bauer (EU:C:2003:168, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
26
)	Għandu jiġi nnotat li l-leġiżlazzjoni Ġermaniża ma teżiġix li ż-żagħżugħ ħaddiem jew l-apprendist li jiġu ngaġġati fil-ħin tax-xogħol liberat ikun ta’ nazzjonalità Ġermaniża jew, saħansitra, li jkun impjegat fit-territorju Ġermaniż.
(
27
)	Barra minn dan, il-Gvern Ġermaniż ma ressaqx eċċezzjoni li tikkontesta l-ekwilibriju baġitarju jew is-sistema tas-sigurtà soċjali tiegħu.
(
28
)	Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika tal-Awstrija u r-Repubblika Portugiża jitfgħu l-piż finanzjarju fuq il-persuna li timpjega filwaqt li r-Renju tad-Danimarka, ir-Repubblika Taljana u r-Repubblika tal-Finlandja jiffinanzjaw l-irtirar kmieni progressiv permezz ta’ ħlas dirett tal-korpi pubbliċi. Fl-aħħar nett, fl-Ungerija u fil-Gran Dukat tal-Lussemburgu, hemm sistema ibrida peress li l-persuna li timpjega tħallas l-ammonti lill-benefiċjarju mbagħad tiġi rrimborsata totalment mill-korpi pubbliċi.
(
29
)	Ara l-punt 34 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
(
30
)	Idem.