61985J0288
ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠ' ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ ΣΥΖΉΤΗΣΗ
στην υπόθεση 288/85 (
*1
)
Ι — Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία
1. Νομικό πλαίοιο της διαφοράς
Η κοινή οργάνωση των αγορών προβλέπει, σε διαφόρους τομείς, προκειμένου να επιτραπεί η εξαγωγή των σχετικών γεωργικών προϊόντων προς τρίτες χώρες, τη χορήγηση επιστροφών λόγω εξαγωγής· οι επιστροφές αυτές καλύπτουν τη διαφορά μεταξύ των κοινοτικών τιμών και των τιμών που ισχύουν στην παγκόσμια αγορά. Στο πλαίσιο του συστήματος αυτού, ο κανονισμός 441/69 του Συμβουλίου, της 4ης Μαρτίου 1969, περί καθορισμού των γενικών συμπληρωματικών κανόνων για τη χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα προϊόντα που υπόκεινται σε καθεστώς ενιαίων τιμών και εξάγονται στην κατάσταση που ευρίσκονται ή υπό μορφή ορισμένων εμπορευμάτων που δεν υπάγονται στο παράρτημα II της Συνθήκης ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/004, σ. 95), έχει επιπλέον προβλέψει τη δυνατότητα προπληρωμής, δηλαδή την πληρωμή των επιστροφών πριν από την πραγματική έξοδο του προϊόντος από το κοινοτικό έδαφος, και, στην περίπτωση των μεταποιημένων προϊόντων, ακόμη και πριν από την αρχή της διαδικασίας μεταποιήσεως. Προς το σκοπό αυτό, ο κανονισμός 441/69 θέσπισε δύο συστήματα προπληρωμής, προβλέποντας τη θέση του προϊόντος υπό το τελωνειακό καθεστώς της « αποταμιεύσεως για εξαγωγή στην κατάσταση που ευρίσκεται » ή υπό το καθεστώς της « μεταποιήσεως υπό τελωνειακό έλεγχο ». Οι τρόποι εφαρμογής των συστημάτων αυτών καθορίστηκαν από τον κανονισμό 1957/69 της Επιτροπής, της 30ής Σεπτεμβρίου 1969 (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/004, σ. 220), η ερμηνεία του οποίου αμφισβητείται στην κύρια δίκη.
Κατά το άρθρο 3 του κανονισμού 1957/69, ο επιχειρηματίας που θέλει να επωφεληθεί μιας προκαταβαλλόμενης επιστροφής, οφείλει να προσκομίσει στην τελωνειακή αρχή μια βεβαίωση με την οποία αναλαμβάνει μεταξύ άλλων την υποχρέωση να εξαγάγει εκτός της Κοινότητας τα προϊόντα για τα οποία έχει χορηγηθεί η προσφυγή, « διά προσδιορισμού της ποσότητάς τους, του είδους και ενδεχομένως των χαρακτηριστικών, ως και των άλλων απαραιτήτων στοιχείων για την τακτοποίηση της επιστροφής». Εξάλλου, από το άρθρο 6 του κανονισμού προκύπτει ότι το όφελος μιας προπληρωμής εξαρτάται από τη σύσταση μιας εγγυήσεως, «που εξασφαλίζει την απόδοση... της πληρωμένης επιστροφής, αυξανόμενης κατά 20%». Η εγγύηση αυτή πρέπει να συσταθεί στην περίπτωση κατά την οποία, πλην ανωτέρας βίας, τα εν λόγω προϊόντα δεν έχουν πραγματικά εγκαταλείψει, στην κατάσταση που βρίσκονται, το γεωγραφικό έδαφος της Κοινότητας εντός των προβλεπομένων προθεσμιών. Σε περίπτωση εξαγωγής μερικών ποσοτήτων, η απόδοση απαιτείται κατ' αναλογία των ποσοτήτων που δεν έχουν εξαχθεί ( άρθρο 6, παράγραφος 3 ).
2. Ιστορικό της διαφοράς
Η διαφορά στην κύρια δίκη ξεκίνησε από την προκαταβολική χορήγηση μιας επιστροφής λόγω εξαγωγής στη γερμανική εταιρία Piange Kraftfutterwerke, που παρασκευάζει ζωοτροφές. Το όφελος της προκαταβαλλόμενης επιστροφής της παρεσχέθη στο πλαίσιο της παρασκευής, το 1977, ζωοτροφών για πρόβατα με προορισμό τη Λιβύη. Προς το σκοπό αυτό, είχε θέσει υπό τελωνειακό έλεγχο ορισμένη ποσότητα κριθής και αραβοσίτου, αναφέροντας ότι τα προϊόντα αυτά θα μεταποιηθούν σε « σύνθετες ζωοτροφές με βάση σιτηρά... με περιεκτικότητα κατά βάρος σε σιτηρά ανώτερη του 65 % ». Μετά την εκτέλεση της πράξεως αυτής, καθώς και τη διεξαγωγή των αναγκαίων ελέγχων, το Hauptzollamt Hamburg-Jonas ελευθέρωσε την εγγύηση που είχε συστήσει η Piange. Εντούτοις, μεταγενέστερος έλεγχος απέδειξε, το 1978, ότι σε ένα από τα τέσσερα εργοστάσια που είχαν χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή των ζωοτροφών για πρόβατα, το ποσοστό κριθής και αραβοσίτου ήταν κατώτερο από 65 %: στην πραγματικότητα, η κατά βάρος αναλογία των σιτηρών ήταν μόνο 63,9 ο/ο. Για το λόγο αυτό, το Hauptzollamt Hamburg-Jonas ζήτησε, στις 21 Νοεμβρίου 1978, την απόδοση της χορηγηθείσας επιστροφής (δηλαδή συνολικά 2535994,89 DM ), προσαυξημένης κατά 20 % ( δηλαδή 507198,98 DM ), αφού αφαίρεσε από το εισπράξιμο ποσό το ποσό που προέκυπτε από την επιστροφή που θα χορηγείτο. για μια πράξη με βάση κατά βάρος αναλογία σε σιτηρά μεταξύ 50 και 65% (δηλαδή 1 976454,82 DM ). Κατόπιν αυτού, το Hauptzollamt Hamburg-Jonas ζήτησε την απόδοση ποσού ανερχόμενου σε 1066739,05 DM.
Το Finanzgericht Hamburg, ενώπιον του οποίου η εταιρία Piange Kraftfutterwerke άσκησε προσφυγή, αποφάσισε ότι το Hauptzollamt Hamburg-Jonas μπορούσε μόνο να ζητήσει την επιστροφή λόγω εξαγωγής που είχε αχρεωστήτως καταβληθεί, λόγω του ότι η αρχή της αναλογικότητας αντιτίθετο στην είσπραξη του επιπλέον ποσοστού 20 ο/ο. Ως προς αυτό, το Finanzgericht έκρινε ότι εν προκειμένω η μη τήρηση ορισμένης αναλογίας κατά βάρος σε σιτηρά δεν μπορούσε να καταλογιστεί σε μια οποιαδήποτε συμπεριφορά της εταιρίας Piange. Μετά από αυτή την απόφαση, το Hauptzollamt Hamburg-Jonas υπέβαλε αίτηση αναθεωρήσεως ενώπιον του Bundesfinanzhof.
3. Προδικαστικό ερώτημα
Υπό αυτές τις συνθήκες, το Bundesfinanzhof κρίνοντας ότι από τη διαφορά ανέκυπτε πρόβλημα ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου, ανέβαλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως μέχρι να αποφανθεί το Δικαστήριο επί του ακολούθου προδικαστικού ερωτήματος:
«Το έτος 1978, δικαιούχος επιστροφών ήταν άραγε υποχρεωμένος κατά το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 5, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1957/69, ακόμη και μετά την ελευθέρωση της εγγυήσεως, να επιστρέψει όλο το σύνολο του προπληρωθέντος ποσού της επιστροφής, προσαυξημένο κατά 200/0, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ενώ είχε υποχρέωση να εξαγάγει, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1957/69, σύνθετες ζωοτροφές με βάση σιτηρά, περιεκτικότητας κατά βάρος σε σιτηρά ανώτερης του 65 %, λόγω περιστάσεων για τις οποίες δεν ευθύνεται, εξήγαγε στην πραγματικότητα σύνθετες ζωοτροφές με βάση σιτηρά, περιεκτικότητας κατά βάρος σε σιτηρά που κυμαινόταν μόνο από 50 έως 65 %; »
Από το σκεπτικό της Διατάξεως περί παραπομπής προκύπτει ότι το εθνικό δικαστήριο δεν συμμερίζεται την άποψη κατά την οποία η είσπραξη συμπληρωματικού ποσού παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας όταν το συμπληρωματικό αυτό ποσό ζητείται από ενδιαφερομένους, η συμπεριφορά των οποίων είναι άψογη. Πράγματι, αν η εν λόγω κοινοτική ρύθμιση επιδιώκει να αντισταθμίσει, στις περιπτώσεις των αχρεωστήτως καταβληθεισών επιστροφών, τα πλεονεκτήματα που απεκόμισε έναςεπιχειρηματίας μέσω πιστώσεως εκ χαριστικής αιτίας, λίγο θα ενδιέφερε αν υπήρξε ή όχι απάτη. Επομένως, σύμφωνα πάντα με τη γνώμη του παραπέμποντος δικαστηρίου, αν η νομιμότητα της αρχής της εισπράξεως συμπληρωματικού ποσού δεν αμφισβητείται, το εν λόγω δικαστήριο διστάζει να δεχτεί ότι το υψηλό επίπεδο του καθορισθέντος ποσοστού (200/0) συνιστά αναγκαίο και πρόσφορο μέτρο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου. Το παραπέμπον δικαστήριο τονίζει σχετικά ότι ένας κανονισμός δεν μπορεί νομίμως να επιδιώκει κατασταλτικούς σκοπούς.
Σε περίπτωση που το Δικαστήριο επιβεβαιώσει την ισχύ του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 1957/69, το παραπέμπον δικαστήριο διερωτάται με ποια βάση πρέπει να υπολογιστεί η προσαύξηση: βάσει ολόκληρης της προπληρωθείσας επιστροφής (εν προκειμένω: περίπου 2,5 εκατομμύρια DM) ή βάσει της διαφοράς μεταξύ αυτού του τελευταίου ποσού και της επιστροφής που έπρεπε να έχει χορηγηθεί (εν προκειμένω: περίπου 0,5 εκατομμύρια DM). Το εθνικό δικαστήριο προσθέτει ότι το ίδιο το γράμμα του άρθρου 6, παράγραφος 5, του κανονισμού 1957/69 φαίνεται να επιβεβαιώνει ότι ολόκληρη η επιστροφή πρέπει να αποτελεί το αντικείμενο μιας αιτήσεως αποδόσεως. Εντούτοις, αναφέρεται σχετικά στην αρχή της αναλογικότητας, τονίζοντας ότι η δεύτερη δυνατότητα, όπως εκτίθεται ανωτέρω, θα ήταν πιο δίκαιη.
4. Διαδικασία
Η απόφαση περί παραπομπής πρωτοκολλήθηκε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 26 Σεπτεμβρίου 1985.
Σύμφωνα με το άρθρο 20 του πρωτοκόλλου περί του Οργανισμού του Δικαστηρίου ΕΟΚ, γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η εταιρία Piange Kraftfutterwerke GmbH & Co., καθής στην κύρια δίκη, εκπροσωπούμενη από τον J. Mielke, δικηγόρο Αμβούργου, το Hauptzollamt Hamburg-Jonas, προσφεύγον στην κύρια δίκη, εκπροσωπούμενο από τον Bastein, διευθυντή της Oberfinanzdirektion Hamburg, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Β. Jansen, μέλος της νομικής της υπηρεσίας.
Με απόφαση της 16ης Μαΐου 1986, το Δικαστήριο ανέθεσε την εκδίκαση της υποθέσεως στο τέταρτο τμήμα, κατ' εφαρμογή του άρθρου 95, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού διαδικασίας- εξάλλου, κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα, αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων.
II — Γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου
Η εταιρία Piange Kraftfutterwerke, καθής στην κύρια δίκη, ισχυρίζεται ότι η απόδοση ολόκληρου του ποσού της προπληρωθείσας επιστροφής επιβάλλεται μόνο στην περίπτωση που εξήχθη εντελώς διαφορετικό προϊόν ή στην περίπτωση που δεν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες προθεσμίες. Όμως, η κατάσταση από την οποία προέκυψε η παρούσα διαφορά δεν ανταποκρίνεται ούτε στην πρώτη ούτε στη δεύτερη περίπτωση. Η εταιρία Piange διευκρινίζει σχετικά ότι εν προκειμένω τήρησε απολύτως την υποχρέωση της να εξαγάγει εκτός της Κοινότητας, εντός των καθορισμένων προθεσμιών, μεταποιημένο προϊόν που παρασκευάστηκε με τη βοήθεια των σιτηρών που αποτελούν προϊόντα βάσεως, τα οποία πράγματι είχε θέσει υπό τελωνειακό έλεγχο. Αν, όπως εν προκειμένω, η αναλογία κατά βάρος σε σιτηρά είναι κατώτερη από το ποσοστό που αναφέρεται σε μια βεβαίωση, τότε αυτό το γεγονός μπορεί ασφαλώς να καταλήξει στην εφαρμογή διαφορετικού τρόπου υπολογισμού από αυτόν που χρησιμοποιήθηκε κατά το χρόνο της προπληρωμής. Εντούτοις, το γεγονός αυτό δεν μπορεί να επιφέρει την ολική ανάκληση του οφέλους της προπληρωμής ούτε, κατά μείζονα λόγο, την είσποαξη συιιπληρωματικού ποσού 20 %.
Επικουρικώς, η εταιρία Piange υποστηρίζει ότι το ποσοστό προσαυξήσεως που προβλέπεται από τον κανονισμό 1957/69 προσκρούει στην αρχή της αναλογικότητας, καθόσον ο εν λόγω κανονισμός επιβάλλει επιβάρυνση που δεν έχει σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο.
Κατά το Hauptzollamt Hamburg-Jonas, προοψευγον οτην κύρια δίκη, και την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ο δίκαιος χαρακτήρας της εν λόγω ρυθμίσεως δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Προς το σκοπό αυτό, τονίζουν καταρχάς ότι οι αρμόδιες εθνικές αρχές μπορούν να προβούν στην είσπραξη των επιστροφών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως μόνο μετά τη λήξη όλων των προβλεπομένων προθεσμιών ( μεταποίηση του προϊόντος, προσκόμιση των αποδεικτικών εξαγωγής, εξέταση του φακέλου κλπ.). Έτσι, ο ενδιαφερόμενος επιχειρηματίας διαθέτει, όπως εν προκειμένω, σημαντική πίστωση εκ χαριστικής αιτίας για αρκετά μακρά περίοδο, συχνά πέραν του έτους. Σε σχέση με τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η επιβολή κατ' αποκοπήν προσαυξήσεως 20 % δεν είναι δυσανάλογη. Στη συνέχεια ισχυρίζονται ότι η εξαίρεση που προβλέπεται για τις περιπτώσεις ανωτέρας βίας, εξαίρεση που προστέθηκε στον κανονισμό 1957/69 ακριβώς για να ληφθεί υπόψη η αρχή της αναλογικότητας, επιτρέπει αρκούντως να αποφευχθεί η αδικαιολόγητη εφαρμογή της προβλεπόμενης προσαυξήσεως.
Υπό το πρίσμα αυτής της σχέσεως, η Επιτροπή παρατηρεί επιπλέον ότι αν ληφθεί υπόψη ότι τα επιτόκια των τραπεζικών δανείων ανέρχονται σε 18 % ετησίως σε ορισμένα κράτη μέλη, η εφαρμογή του επίμαχου ποσοστού 20 ο/ο δεν μπορεί ασφαλώς να θεωρηθεί υπερβολική.
Όσον αφορά τη βάση υπολογισμού της εν λόγω προσαυξήσεως, το Hauptzollamt Hamburg-Jonas και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι η προσαύξηση αυτή πρέπει να υπολογιστεί με βάση το σύνολο της προπληρωθεΐσας επιστροφής, δεδομένου ότι ο ενδιαφερόμενος επιχειρηματίας απολαμβάνει πλήρως το όφελος που του έχει παρασχεθεί έως την ημερομηνία κατά την οποία, ενδεχομένως, αποδεικνύεται οριστικώς ο αδικαιολόγητος χαρακτήρας του. Υπό το πρίσμα της σχέσεως αυτής, η Επιτροπή προσθέτει ότι η υποχρέωση εξαγωγής των μεταποιημένων προϊόντων στην κατάσταση που περιγράφεται στη βεβαίωση που προβλέπεται από το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού 1957/69 συνιστά κύρια υποχρέωση κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, η μη εκπλήρωση της οποίας δικαιολογεί τη διεκδίκηση όλων των πλεονεκτημάτων που απορρέουν από τη χορήγηση πιστώσεως εκ χαριστικής αιτίας. Πράγματι, η ορθή λειτουργία του εν λόγω συστήματος προπληρωμής μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο αν τα πράγματι εξαχθέντα προϊόντα είναι απολύτως σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει αναφέρει ο επιχειρηματίας στην εν λόγω βεβαίωση.
Συνοπτικώς, η Επιτροπή προτείνει στο Δικαστήριο να δώσει την εξής απάντηση στο ερώτημα που υπέβαλε το Bundesfinanzhof:
1)
Το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 5, του κανονισμού 1957/69 πρέπει να γίνει αντιληπτό υπό την έννοια ότι η εξαγωγή σύνθετων ζωοτροφών με βάση σιτηρά, που έχουν περιεκτικότητα σε σιτηρά και παρέχουν δικαίωμα σε χορήγηση διαφορετικής επιστροφής από αυτή που αναφέρεται στη βεβαίωση που έγινε σύμφωνα προς το άρθρο 3, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού, επιβάλλει την υποχρέωση αποδόσεως της επιστροφής λόγω εξαγωγής που καταβλήθηκε στο πλαίσιο του εν λόγω κανονισμού, αφού συμπεριληφθεί σ' αυτήν η προβλεπόμενη προσαύξηση, ακόμη και αν η εγγύηση που είχε συσταθεί κατά το χρόνο ενάρξεως της διαδικασίας του τελωνειακού ελέγχου έχει ελευθερωθεί.
2)
Από την εξέταση του προδικαστικού ερωτήματος δεν προέκυψε τίποτε ικανό να επηρεάσει το κύρος των εν λόγω διατάξεων, όπως ερμηνεύτηκαν υπό το στοιχείο 1.
Τ. Koopmans
εισηγητής δικαστής
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.