62022CC0374
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
G. PITRUZZELLA
van 20 april 2023 (
1
)
Zaak C‑374/22
XXX
tegen
Commissaris-generaal voor de vluchtelingen en de staatlozen
[verzoek van de Raad van State (België) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Minderjarige vluchtelingen – Richtlijn 2011/95/EU – Door de vader ingediend verzoek om afgeleide internationale bescherming – Weigering – Artikel 23 – Voorwaarden voor de toegang tot de voordelen voor de gezinsleden – Definitie – Vereiste dat het gezin van de vluchteling reeds bestond in het land van herkomst – Rechtstreekse werking – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikelen 7, 18 en 24 – Gelijke behandeling – Doeltreffendheid van de internationale bescherming – Instandhouding van het gezin”
1.
„Voor vluchtelingen en degenen die hen trachten te beschermen, houdt het recht op de eenheid van het gezin een recht op gezinshereniging in een asielland in, omdat vluchtelingen niet veilig naar hun land van herkomst kunnen terugkeren om daar het recht op gezinsleven te genieten. De integriteit van de gezinsleden van de vluchteling is zowel een recht als een humanitair beginsel. Zij vormt tevens een essentieel beschermingskader en een belangrijke voorwaarde voor het welslagen van duurzame oplossingen voor vluchtelingen en draagt zo ertoe bij dat deze weer een min of meer normaal leven kunnen leiden.” (
2
) Een van de kernvragen die in de onderhavige zaak worden opgeworpen, is of het genot van een dergelijk recht kan worden beperkt tot vluchtelingengezinnen die reeds bestonden in het land van herkomst.
2.
Dit is in verschillende opzichten een netelig vraagstuk. Om te beginnen omdat een dergelijke beperking het resultaat lijkt te zijn van een uitdrukkelijke keuze van de wetgever van de Unie. Voorts omdat de toepasselijke regelgeving van de Unie inzake vluchtelingen voortdurend schippert tussen de afbakening van de fundamentele waarborgen die moeten worden geboden aan vluchtelingen, die door de afgelegde migratietrajecten bijzonder kwetsbaar zijn geworden, en de wil van de lidstaten om de migratiestromen te beheersen. (
3
) Ten slotte omdat de specifieke kenmerken van het geschil in het hoofdgeding ertoe zouden kunnen leiden dat wordt afgeweken van de algemene opvatting dat de vluchtelingenstatus onlosmakelijk verbonden is met het idee van een verplaatsing, aangezien de kinderen aan wie de vluchtelingenstatus is toegekend in België zijn geboren uit ouders die elkaar in die lidstaat hebben ontmoet.
I. Toepasselijke bepalingen
A.
Richtlijn 2011/95
3.
De overwegingen 18 en 19 van richtlijn 2011/95/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming (
4
), luiden als volgt:
„(18)
Het ‚belang van het kind’ dient bij de uitvoering van deze richtlijn een van de hoofdoverwegingen van de lidstaten te zijn, overeenkomstig het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van het kind van 1989. Bij de beoordeling van het belang van het kind dienen de lidstaten met name terdege rekening te houden met het beginsel van eenheid van gezin, het welzijn en de sociale ontwikkeling van de minderjarige, overwegingen van veiligheid en de opvattingen van de minderjarige, in overeenstemming met zijn leeftijd en maturiteit.
(19)
Het begrip ‚gezinsleden’ dient te worden verruimd, waarbij rekening moet worden gehouden met de verschillende vormen van afhankelijkheid en bijzondere aandacht moet worden besteed aan het belang van het kind.”
4.
In overweging 38 van richtlijn 2011/95 staat dat „[b]ij besluiten over het recht op de voorzieningen uit hoofde van deze richtlijn, […] de lidstaten terdege rekening [moeten] houden met het belang van het kind en met de bijzondere omstandigheden die bestaan in geval van afhankelijkheid van de persoon die internationale bescherming geniet van naaste verwanten die reeds in de lidstaat aanwezig zijn en die geen familielid zijn van die persoon. In uitzonderlijke omstandigheden, wanneer de naaste verwant van de persoon die internationale bescherming geniet een gehuwde minderjarige is die niet door zijn echtgenoot vergezeld is, kan worden geoordeeld dat het belang van de minderjarige bij zijn oorspronkelijke familie ligt.”
5.
Artikel 2, onder j), van richtlijn 2011/95 („Definities”) bepaalt het volgende:
„In deze richtlijn gelden de volgende definities:
[…]
j)
‚gezinsleden’: voor zover het gezin reeds bestond in het land van herkomst, de volgende leden van het gezin van de persoon die internationale bescherming geniet, die in verband met het verzoek om internationale bescherming in dezelfde lidstaat aanwezig zijn:
–
de echtgenoot van de persoon die internationale bescherming geniet of diens niet-gehuwde partner met wie hij een duurzame relatie onderhoudt, indien het recht of de praktijk van de betrokken lidstaat ongehuwde paren krachtens zijn recht inzake onderdanen van derde landen op een vergelijkbare wijze behandelt als gehuwde paren;
–
de minderjarige kinderen van de bij het eerste gedachtestreepje bedoelde paren of de persoon die internationale bescherming geniet, mits zij ongehuwd zijn, ongeacht de vraag of zij naar nationaal recht wettige, buitenechtelijke of geadopteerde kinderen zijn;
–
de vader, moeder of een andere volwassene die volgens het recht of de praktijk van de betrokken lidstaat verantwoordelijk is voor de persoon die internationale bescherming geniet, indien deze persoon minderjarig en ongehuwd is;”
6.
Artikel 3 van richtlijn 2011/95 („Gunstiger normen”) bepaalt dat „[d]e lidstaten […] ter bepaling van wie als vluchteling of als voor subsidiaire bescherming in aanmerking komend persoon wordt erkend en ter bepaling van de inhoud van de internationale bescherming, gunstiger normen [kunnen] vaststellen of handhaven indien die met deze richtlijn verenigbaar zijn”.
7.
Artikel 20 van richtlijn 2011/95, dat is opgenomen in hoofdstuk VII („Kenmerken van de internationale bescherming”), schrijft in lid 5 ervan voor dat „[b]ij de uitvoering van de bepalingen van dit hoofdstuk die betrekking hebben op minderjarigen, […] de lidstaten zich primair [laten] leiden door het belang van het kind”.
8.
Artikel 23 van deze richtlijn, dat eveneens is opgenomen in hoofdstuk VII ervan, draagt het kopje „Instandhouding van het gezin”. Het luidt als volgt:
„1.   De lidstaten zorgen ervoor dat het gezin in stand kan worden gehouden.
2.   De lidstaten waarborgen dat gezinsleden van de persoon die internationale bescherming geniet die zelf niet in aanmerking komen voor dergelijke bescherming aanspraak kunnen maken op de in de artikelen 24 tot en met 35 genoemde voordelen, overeenkomstig de nationale procedures en voor zover verenigbaar met de persoonlijke juridische status van het gezinslid.
3.   De leden 1 en 2 zijn niet van toepassing wanneer het gezinslid op grond van de hoofdstukken III en V uitgesloten is van internationale bescherming.
4.   Onverminderd de leden 1 en 2 kunnen de lidstaten de daarin bedoelde rechten weigeren, beperken of intrekken om redenen van nationale veiligheid of openbare orde.
5.   De lidstaten kunnen besluiten dat dit artikel ook geldt voor andere naaste verwanten die ten tijde van het vertrek uit het land van herkomst deel uitmaakten van het gezin van de persoon die internationale bescherming geniet, en die op dat tijdstip volledig of grotendeels te zijnen laste kwamen.”
9.
De artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 vermelden de voordelen met betrekking tot het recht van verblijf, toegang tot werk, toegang tot onderwijs en toegang tot procedures voor de erkenning van kwalificaties, sociale voorzieningen, gezondheidszorg, niet‑begeleide minderjarigen, toegang tot huisvesting, vrij verkeer binnen de lidstaat, toegang tot integratievoorzieningen en, tot slot, repatriëring.
B.
Belgisch recht
10.
Artikel 9bis, dat is ondergebracht in hoofdstuk III („Verblijf van meer dan drie maanden”) van titel I („Algemene bepalingen”), van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen (
5
), zoals gewijzigd bij, met name, de wet van 8 juli 2011 (hierna: „wet van 1980, zoals gewijzigd”), bepaalt het volgende:
„§ 1   In buitengewone omstandigheden en op voorwaarde dat de vreemdeling over een identiteitsdocument beschikt, kan de machtiging tot verblijf worden aangevraagd bij de burgemeester van de plaats waar hij verblijft. Deze maakt [de aanvraag] over aan de minister of aan diens gemachtigde. Indien de minister of diens gemachtigde de machtiging tot verblijf toekent, zal de machtiging tot verblijf in België worden afgegeven.
De voorwaarde dat de vreemdeling beschikt over een identiteitsdocument is niet van toepassing op:
–
de asielzoeker wiens asielaanvraag niet definitief werd afgewezen of die […] toelaatbaar cassatieberoep heeft ingediend […];
–
de vreemdeling die zijn onmogelijkheid om het vereiste identiteitsdocument te verwerven in België, op geldige wijze aantoont.
§ 2   Onverminderd de andere elementen van de aanvraag, kunnen niet aanvaard worden als buitengewone omstandigheden en worden onontvankelijk verklaard:
1°
elementen die reeds aangehaald werden ter ondersteuning van een asielaanvraag in de zin van de artikelen 50, 50bis, 50ter en 51 en die verworpen werden door de asieldiensten, met uitzondering van elementen die verworpen werden omdat ze vreemd zijn aan de criteria van de Conventie van Genève, zoals bepaald in artikel 48/3, en aan de criteria voorzien in artikel 48/4 met betrekking tot de subsidiaire bescherming of omdat de beoordeling ervan niet behoort tot de bevoegdheid van die instanties;
2°
elementen die in de loop van de procedure ter behandeling van de asielaanvraag in de zin van artikel 50, 50bis, 50ter en 51 hadden moeten worden ingeroepen, aangezien zij reeds bestonden en gekend waren voor het einde van deze procedure;
3°
elementen die reeds ingeroepen werden bij een vorige aanvraag tot het bekomen van een machtiging tot verblijf in het Rijk met uitzondering van de elementen die werden aangehaald in het kader van een aanvraag die als onontvankelijk werd beoordeeld wegens het ontbreken van de vereiste identiteitsdocumenten of wegens het niet of niet volledig betalen van de retributie zoals vastgelegd in artikel 1/1 en met uitzondering van de elementen aangehaald in eerdere aanvragen waarvan afstand werd gedaan;
4°
elementen die ingeroepen werden in het kader van een aanvraag tot het bekomen van een machtiging tot verblijf op grond van artikel 9ter.
§ 3   De aanvraag om machtiging tot verblijf in het Rijk wordt louter beoordeeld op grond van de laatst ingediende aanvraag die door de burgemeester of zijn gemachtigde werd overgezonden aan de minister of aan zijn gemachtigde. De vreemdeling die een nieuwe aanvraag indient wordt geacht afstand te doen van de eerder ingediende hangende aanvragen.”
11.
Artikel 10 dat valt onder hoofdstuk III van titel I, van de wet van 1980, zoals gewijzigd, bepaalt in § 1, punt 7, het volgende:
„Onder voorbehoud van de bepalingen van artikelen 9 en 12, zijn van rechtswege toegelaten om meer dan drie maanden in het Rijk te verblijven:
[…]
7°
de ouders van een vreemdeling die erkend werd als vluchteling in de zin van artikel 48/3 of die de subsidiaire bescherming geniet, voor zover zij met hem komen samenleven en op voorwaarde dat hij jonger is dan achttien jaar en het Rijk binnengekomen is zonder begeleiding van een krachtens de wet verantwoordelijke meerderjarige vreemdeling en vervolgens niet daadwerkelijk onder de hoede van een dergelijke persoon gestaan heeft, of zonder begeleiding werd achtergelaten nadat hij het Rijk is binnengekomen.”
II. Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
12.
XXX heeft de Guinese nationaliteit. Hij is in 2007 in België aangekomen. Hij heeft een eerste verzoek om internationale bescherming ingediend, dat is afgewezen. Vervolgens heeft hij – in 2010 en 2011 – twee andere verzoeken om internationale bescherming ingediend, die de Belgische autoriteiten hebben geweigerd in aanmerking te nemen. Op 29 januari 2019 heeft hij een vierde verzoek om internationale bescherming ingediend, ter ondersteuning waarvan hij heeft aangevoerd dat hij de vader is van twee kinderen die in 2016 en 2018 in België zijn geboren, van wie er ten minste één (
6
), net als haar moeder (
7
), als vluchteling is erkend. Op 2 oktober 2019 is dat vierde verzoek niet‑ontvankelijk verklaard. Op 15 oktober 2019 heeft XXX tegen die beslissing beroep ingesteld bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (België), die dit beroep op 17 april 2020 heeft verworpen.
13.
XXX heeft vervolgens cassatieberoep ingesteld bij de verwijzende rechter. Bij deze rechter betoogt hij, kort gezegd, dat hij als vader van een als vluchteling erkend kind moet worden beschouwd als „gezinslid” in de zin van richtlijn 2011/95 en internationale bescherming moet krijgen. Verweerder in het hoofdgeding stelt dat richtlijn 2011/95 niet voorziet in een verplichting om internationale bescherming te verlenen aan gezinsleden die zelf niet daarvoor in aanmerking komen. Volgens verweerder verplicht artikel 23 van richtlijn 2011/95 de lidstaten enkel om de toegang tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen te organiseren, waarbij deze toegang is beperkt tot bepaalde leden van het gezin, mits dit gezin reeds bestond in het land van herkomst, hetgeen bij het gezin van XXX niet het geval is.
14.
De verwijzende rechter betwijfelt of richtlijn 2011/95 de lidstaten verplicht om de status van persoon die internationale bescherming geniet toe te kennen aan de gezinsleden van een vluchteling, louter op grond dat zij leden van dat gezin zijn. Hij vraagt zich ook af of artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 op verzoeker in het hoofdgeding van toepassing is, hoewel uit de bewoordingen van dit artikel lijkt te volgen dat deze bepaling enkel van toepassing is op de gezinsleden van de persoon die internationale bescherming geniet in de zin van artikel 2, onder j), van deze richtlijn. Verzoeker in het hoofdgeding voldoet volgens hem echter niet aan deze definitie, aangezien hij weliswaar de vader is van ten minste één als vluchteling erkend kind, maar hij niet betwist dat het gezin waartoe dit kind behoort, niet in het land van herkomst maar in België is gesticht. XXX betoogt evenwel dat het belang van het kind vereist dat het begrip „gezinsleden” ruim wordt uitgelegd, a fortiori in een situatie van afhankelijkheid zoals die welke de relatie tussen zijn kinderen en hem kenmerkt. Hij heeft immers in zijn vierde verzoek om internationale bescherming aangevoerd dat de moeder van de kinderen ernstige psychische problemen heeft en dat hij derhalve voor zijn kinderen zou moeten zorgen.
15.
Mocht het Hof van oordeel zijn dat artikel 23 van richtlijn 2011/95 van toepassing is op de situatie in het hoofdgeding, dan betoogt XXX dat deze bepaling niet in Belgisch recht is omgezet en dat zij, als bepaling met rechtstreekse werking, vereist dat hem internationale bescherming wordt verleend. De verwijzende rechter is van oordeel dat artikel 23 van richtlijn 2011/95, zelfs indien het rechtstreekse werking zou hebben, niet lijkt te impliceren dat aan XXX internationale bescherming moet worden verleend, aangezien hij niet voldoet aan de voorwaarden om deze bescherming te verkrijgen. In het bijzonder staat artikel 23 van richtlijn 2011/95, gelezen in samenhang met artikel 24 van deze richtlijn, volgens de verwijzende rechter alleen toe dat XXX in aanmerking komt voor de verlening van een verblijfsvergunning. De verwijzende rechter vindt het daarom nodig het Hof te bevragen over de eventuele rechtstreekse werking van artikel 23 van richtlijn 2011/95 en de gevolgen die daaruit zouden voortvloeien. Voorts wijst de verwijzende rechter op het argument van verzoeker in het hoofdgeding dat het belang van het kind als bedoeld in artikel 20 van richtlijn 2011/95 en de eerbiediging van het gezinsleven vereisen dat artikel 23 van richtlijn 2011/95 aldus wordt uitgelegd dat aan de vader van in België als vluchteling erkende en aldaar geboren kinderen internationale bescherming moet worden verleend, ook al voldoet hij zelf niet aan de voorwaarden voor die bescherming.
16.
In deze omstandigheden heeft de Raad van State (België) de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1)
[Moeten artikel 2, onder j), en artikel 23] van [richtlijn 2011/95], aldus worden uitgelegd dat zij van toepassing zijn op de vader van twee kinderen die in België zijn geboren en er als vluchteling zijn erkend, terwijl in genoemd artikel 2, onder j), wordt gepreciseerd dat de in [richtlijn 2011/95] bedoelde gezinsleden van de persoon die internationale bescherming geniet, leden zijn van het gezin ‚voor zover het gezin reeds bestond in het land van herkomst’?
2)
Impliceert de door [verzoeker in het hoofdgeding] ter terechtzitting aangevoerde omstandigheid dat zijn kinderen van hem afhankelijk zijn en dat het in hun belang is dat hem internationale bescherming wordt verleend, gelet op de overwegingen 18, 19 en 38 van richtlijn 2011/95, dat het begrip ‚gezinsleden van de persoon die internationale bescherming geniet’, in de zin van deze richtlijn, moet worden uitgebreid tot de leden van een gezin dat niet reeds bestond in het land van herkomst?
3)
Indien de eerste twee vragen bevestigend worden beantwoord, kan artikel 23 van richtlijn 2011/95, dat niet op zodanige wijze is omgezet in Belgisch recht dat de vader van kinderen die in België zijn geboren en er als vluchteling zijn erkend, in aanmerking komt voor een verblijfstitel of voor internationale bescherming, dan rechtstreekse werking hebben?
4)
Zo ja, kan de vader van kinderen die in België zijn geboren en er als vluchteling zijn erkend, dan – bij gebreke van omzetting – op grond van artikel 23 van richtlijn 2011/95 aanspraak maken op de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn genoemde voordelen, waaronder een verblijfstitel die hem in staat stelt rechtmatig met zijn gezin in België te verblijven, dan wel op internationale bescherming, ook al voldoet hij zelf niet aan de voorwaarden voor het verkrijgen van die bescherming?
5)
Brengt de nuttige werking van artikel 23 van [richtlijn 2011/95], gelezen in het licht van de artikelen 7, 18 en 24 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie [hierna: ‚Handvest’] en van de overwegingen 18, 19 en 38 van [deze richtlijn], voor de lidstaat die zijn nationale recht niet zo heeft ingericht dat gezinsleden [in de zin van artikel 2, onder j), van deze richtlijn of ten opzichte van wie er sprake is van een individuele afhankelijkheidssituatie] van de persoon die internationale bescherming geniet, wanneer zij zelf niet voldoen aan de voorwaarden voor het verkrijgen van die bescherming, aanspraak kunnen maken op bepaalde voordelen, de verplichting mee om aan die gezinsleden een recht op toekenning van de afgeleide vluchtelingenstatus toe te kennen, opdat zij aanspraak kunnen maken op de genoemde voordelen met het oog op de instandhouding van het gezin?
6)
Brengt artikel 23 van [richtlijn 2011/95], gelezen in het licht van de artikelen 7, 18 en 24 van het [Handvest] en van de overwegingen 18, 19 en 38 van [deze richtlijn], voor de lidstaat die zijn nationale recht niet zo heeft ingericht dat de ouders van een erkende vluchteling aanspraak kunnen maken op de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn genoemde voordelen, de verplichting mee om [die ouders] in aanmerking te [laten] komen voor afgeleide internationale bescherming, teneinde primair rekening te houden met het belang van het kind en de doeltreffendheid van de vluchtelingenstatus van het kind te waarborgen?”
III. Analyse
A.
Opmerkingen vooraf
17.
De prejudiciële vragen zijn aan het Hof voorgelegd in de feitelijke context van een vader van in België geboren kinderen, van wie er ten minste één de status van vluchteling heeft, die zich met hun moeder, die eveneens vluchteling is, op Belgisch grondgebied bevinden, en waarin bovendien vaststaat dat, om te beginnen, het aldus gevormde gezin niet in het land van herkomst maar in de staat van ontvangst is gesticht en, voorts, de vader zelf niet lijkt te voldoen aan de voorwaarden om internationale bescherming te genieten. Het hoofdgeding betreft de betwisting door de vader van de weigering van de Belgische autoriteiten om hem een dergelijke bescherming – ook niet op grond van een afgeleid recht – te verlenen.
18.
Voorts blijkt uit het aan het Hof overgelegde dossier, en met name uit de schriftelijke opmerkingen van XXX dat de moeder als vluchteling zou zijn erkend op grond van, met name, de behoefte van haar dochter aan bescherming tegen genitale verminking en het feit dat zij ernstige psychische problemen zou hebben.
19.
De onderhavige zaak werpt derhalve de vraag op of richtlijn 2011/95 deze vader enige bescherming of enig voordeel biedt, waardoor hij wettig in België kan verblijven bij zijn kinderen die vluchteling zijn. Deze vraag rijst in een veranderende nationale context. Het lijkt er namelijk op dat het Commissariaat-generaal voor de vluchtelingen en de staatlozen tot 2018 de ouder van een als vluchteling erkend kind automatisch een afgeleide status verleende die vergelijkbaar was met die van het kind, ongeacht of de ouder voldeed aan de noodzakelijke voorwaarden voor de toekenning van internationale bescherming. In 2019 heeft het Commissariaat-generaal voor de vluchtelingen en de staatlozen een einde gemaakt aan deze praktijk. De ouder van een vluchteling aan wie internationale bescherming wordt geweigerd omdat hij niet aan de voorwaarden voldoet, moet voortaan een verzoek om regularisatie op humanitaire gronden indienen op basis van artikel 9bis van de wet van 1980, zoals gewijzigd. Volgens verzoeker in het hoofdgeding gelden er voor deze procedure van gemeen recht specifieke ontvankelijkheidsvoorwaarden en biedt zij weinig waarborgen, met name wat de termijnen betreft.
20.
De bewoordingen van de prejudiciële vragen maken afwisselend melding van de erkenning van internationale bescherming voor gezinsleden in de situatie van XXX en de toegang tot de voordelen als bedoeld in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95.
21.
Dienaangaande is een verduidelijking vooraf nodig. Zoals het Hof heeft verklaard, voorziet richtlijn 2011/95 niet in de mogelijkheid om de vluchtelingenstatus of de subsidiairebeschermingsstatus op grond van een afgeleid recht uit te breiden tot de gezinsleden van een persoon aan wie deze status is toegekend die zelf niet voldoen aan de voorwaarden voor toekenning van die status, aangezien artikel 23 van deze richtlijn de lidstaten enkel verplicht om hun nationale recht zodanig vorm te geven dat dergelijke gezinsleden – overeenkomstig de nationale procedures en voor zover verenigbaar met de persoonlijke juridische status van deze gezinsleden – aanspraak kunnen maken op bepaalde voordelen, waaronder met name de afgifte van een verblijfstitel, toegang tot werkgelegenheid of toegang tot onderwijs. (
8
)
22.
Aangezien artikel 3 van richtlijn 2011/95 de lidstaten de mogelijkheid biedt gunstiger normen vast te stellen om te bepalen wie in aanmerking komt voor de vluchtelingen- of subsidiairebeschermingsstatus en om de inhoud van de internationale bescherming te bepalen, mits deze bepalingen verenigbaar zijn met richtlijn 2011/95, heeft het Hof onder andere verklaard, na een zeer grondig onderzoek, dat deze richtlijn er niet aan in de weg staat dat een lidstaat krachtens gunstiger nationale bepalingen aan het minderjarige kind van een derdelander aan wie de vluchtelingenstatus is toegekend op grond van de bij deze richtlijn ingevoerde regeling, krachtens een afgeleid recht en met het oog op de instandhouding van het gezin, de vluchtelingenstatus toekent, en dit ook wanneer het kind op het grondgebied van die lidstaat is geboren en via zijn andere ouder de nationaliteit heeft van een ander derde land waarin het geen risico op vervolging loopt, mits het kind niet onder een van de in artikel 12, lid 2, van de richtlijn bedoelde uitsluitingsgronden valt en het in die lidstaat niet op grond van zijn nationaliteit of een ander kenmerk van zijn persoonlijke juridische status recht heeft op een betere behandeling dan die welke voortvloeit uit de toekenning van de vluchtelingenstatus. (
9
) De toekenning van een afgeleide internationale bescherming krachtens richtlijn 2011/95, als gunstiger maatregel, is dus mogelijk onder de dubbele voorwaarde dat deze voortvloeit uit een keuze van de betrokken lidstaat en verenigbaar is met de bepalingen van richtlijn 2011/95 en met name nog steeds verband houdt met de logica van de internationale bescherming.
23.
Uit het aan het Hof overgelegde dossier blijkt evenwel dat in België momenteel geen enkele nationale bepaling of praktijk die gunstiger is dan die waarin richtlijn 2011/95 voorziet, van toepassing is op een situatie als die van XXX. Integendeel, het Commissariaat‑generaal voor de vluchtelingen en de staatlozen lijkt juist een einde te hebben willen maken aan zijn eerdere gunstigere praktijk.
24.
In die omstandigheden kan aan XXX, bij gebreke van de bereidheid van de betrokken lidstaat om een gunstigere regeling in te voeren, ongeacht de gekozen uitlegging van de bepalingen van richtlijn 2011/95 die in casu centraal staan, geen afgeleide vluchtelingenstatus worden toegekend.
25.
Zoals het Hof heeft verklaard, is de toekenning van een dergelijke status evenwel niet de enige vorm van bescherming die door richtlijn 2011/95 wordt geboden, aangezien deze richtlijn ook de toegang tot voordelen voor de gezinsleden van de persoon die internationale bescherming geniet, garandeert. De aan het Hof gestelde prejudiciële vragen moeten derhalve aldus worden begrepen dat hiermee moet worden nagegaan of XXX recht heeft op een of meer van de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen.
26.
Ook wil ik, ten behoeve van de verdere redenering, eraan herinneren dat volgens vaste rechtspraak de bepalingen van richtlijn 2011/95 niet alleen moeten worden uitgelegd tegen de achtergrond van de algemene opzet en de doelstelling van deze richtlijn, met inachtneming van het Verdrag van Genève en de andere relevante verdragen als bedoeld in artikel 78, lid 1, VWEU, maar ook, zoals volgt uit overweging 16 van de richtlijn, met inachtneming van de rechten die zijn erkend in het Handvest (
10
), en met name de artikelen 7, 18 en 24 ervan.
27.
Met dit vereiste voor ogen zal ik nu beginnen met mijn analyse van de prejudiciële vragen.
B.
Eerste en tweede prejudiciële vraag
28.
Evenals de Commissie kies ik voor een gezamenlijke behandeling van de eerste twee prejudiciële vragen, waarmee de verwijzende rechter wenst te vernemen of artikel 2, onder j), en artikel 23 van richtlijn 2011/95 aldus kunnen worden uitgelegd dat de vader, een derdelander, van kinderen met de vluchtelingenstatus die in België binnen een in die staat gevormd gezin zijn geboren, moet worden beschouwd als een „gezinslid” in de zin van deze richtlijn. De verwijzende rechter vraagt zich af welke gevolgen het feit dat het kind van zijn vader afhankelijk is en de lezing van de overwegingen 18, 19 en 38 van richtlijn 2011/95 kunnen hebben voor de uitlegging van het begrip „gezinsleden” in de zin van deze richtlijn.
29.
Het Hof heeft herhaaldelijk geoordeeld dat, met het oog op de eenvormige toepassing van het Unierecht en het beginsel van gelijke behandeling, als algemene regel moet gelden dat een Unierechtelijke bepaling die voor de vaststelling van haar betekenis en draagwijdte niet uitdrukkelijk naar het recht van de lidstaten verwijst, in de gehele Europese Unie autonoom en op eenvormige wijze wordt uitgelegd, waarbij met name rekening moet worden gehouden met de context van de bepaling en met het doel van de betrokken regeling. (
11
)
30.
Letterlijk bepaalt artikel 23, lid 1, van richtlijn 2011/95 dat de lidstaten ervoor zorgen dat het gezin in stand kan worden gehouden. Lid 2 van dit artikel 23 bepaalt dat deze staten „waarborgen dat gezinsleden van de persoon die internationale bescherming geniet die zelf niet in aanmerking komen voor dergelijke bescherming aanspraak kunnen maken op de in de artikelen 24 tot en met 35 genoemde voordelen, overeenkomstig de nationale procedures en voor zover verenigbaar met de persoonlijke juridische status van het gezinslid”. Om de werkingssfeer van dit artikel 23, lid 2, te bepalen, dient derhalve te worden gekeken naar artikel 2, onder j), van deze richtlijn, volgens hetwelk „[i]n deze richtlijn […] de volgende definities [gelden]: „gezinsleden”: voor zover het gezin reeds bestond in het land van herkomst, de volgende leden van het gezin van de persoon die internationale bescherming geniet, die in verband met het verzoek om internationale bescherming in dezelfde lidstaat aanwezig zijn: […] de vader, moeder of een andere volwassene die volgens het recht of de praktijk van de betrokken lidstaat verantwoordelijk is voor de persoon die internationale bescherming geniet, indien deze persoon minderjarig en ongehuwd is”.
31.
Uit de bewoordingen van artikel 2, onder j), van richtlijn 2011/95 blijkt dus ondubbelzinnig dat gezinsleden, in de zin van deze richtlijn, slechts als zodanig worden beschouwd voor zover het gezin reeds bestond in het land van herkomst.
32.
Dit lijkt te worden bevestigd door de contextuele analyse, met dien verstande dat de lidstaten, ingevolge artikel 23, lid 5, van richtlijn 2011/95, kunnen besluiten dat dit artikel 23 ook geldt voor andere naaste verwanten „die ten tijde van het vertrek uit het land van herkomst deel uitmaakten van het gezin”. (
12
) Overweging 16 van deze richtlijn vermeldt eveneens asielzoekers en „hun begeleidende” familieleden. (
13
)
33.
Deze letterlijke analyse wordt gestaafd door de teleologische analyse, ook al is de instandhouding van het gezin niet het hoofddoel van richtlijn 2011/95. (
14
) Zo heeft het Hof reeds geoordeeld dat de bestaansreden van artikel 23 richtlijn 2011/95 is dat „de persoon die internationale bescherming geniet, de rechten geniet die hem door die bescherming worden verleend, met instandhouding van zijn gezin op het grondgebied van de gastlidstaat”. (
15
) Aangezien het juist gaat om de instandhouding van het gezin, bestaat het gezin dus in beginsel al vóór de verplaatsing naar de lidstaat van ontvangst (
16
) en zijn het dus de leden van het reeds bestaande gezin die in voorkomend geval recht hebben op de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 genoemde voordelen. (
17
) Het probleem in de onderhavige zaak is dat de als vluchteling erkende kinderen zich niet hebben verplaatst.
34.
Gelet op deze zeer duidelijke uitleggingselementen kan noch de stelling dat de als vluchteling erkende kinderen van hun vader afhankelijk zijn, noch de lezing van de overwegingen 18, 19 en 38 van richtlijn 2011/95, die als zodanig niet dwingend van aard zijn, afdoen aan deze uitlegging.
35.
Om te beginnen kan de afhankelijkheid van de kinderen ten opzichte van hun vader in dit stadium van de analyse niet leiden tot een wijziging van hetgeen de wetgever van de Unie duidelijk heeft bepaald, namelijk dat om als gezinsleden in de zin van artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 te worden beschouwd, het gezin in kwestie, naast andere voorwaarden, reeds moet hebben bestaan in het land van herkomst. Ook al is afhankelijkheid intrinsiek datgene wat de betrekking tussen elk kind en zijn ouders ten diepste kenmerkt, dit heeft de Uniewetgever er niet van weerhouden deze betrekking op grond van artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 alleen te beschermen wanneer zij reeds bestond vóór de aankomst op het grondgebied van de ontvangende staat. Het is juist dat de rechtspraak van het Hof een ruime uitlegging vereist van bepalingen van afgeleid recht die de uitoefening van grondrechten beogen te bevorderen, maar dit vereiste van ruime uitlegging kan geen rechtvaardiging vormen voor een uitlegging die indruist tegen de bewoordingen van deze bepalingen. (
18
)
36.
Voorts wordt in overweging 18 van richtlijn 2011/95 in herinnering gebracht dat het belang van het kind een van de hoofdoverwegingen van de lidstaten moet zijn bij hun vaststelling van individuele besluiten. Dit doet evenwel niet af aan het feit dat met dit belang rekening moet worden gehouden binnen de grenzen die de wetgever van de Unie in artikel 2, onder j), van richtlijn 2011/95 heeft bepaald.
37.
Wat overweging 19 van deze richtlijn betreft, moet de noodzaak om het daarin genoemde begrip „gezinsleden” te verruimen, worden begrepen in de historische context van de vaststelling van richtlijn 2011/95. Deze richtlijn is namelijk een herschikking van richtlijn 2004/83/EG van de Raad van 29 april 2004 inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchteling of als persoon die anderszins internationale bescherming behoeft, en de inhoud van de verleende bescherming. (
19
) Ook in deze richtlijn wordt het begrip „gezinsleden” gedefinieerd onder verwijzing naar het gezin dat reeds bestond in het land van herkomst. (
20
) Overweging 19 van richtlijn 2011/95 moet worden opgevat als louter een verduidelijking van de toevoeging van een derde streepje aan de bepaling waarin wordt gedefinieerd wie de gezinsleden zijn (
21
), die de verruiming vormt van het in deze overweging bedoelde begrip „gezinsleden”.
38.
Overweging 38 van richtlijn 2011/95 lijkt mij vooral te verwijzen naar situaties waarin familieleden afhankelijk zijn van de persoon die internationale bescherming geniet. Ik vind het dan ook moeilijk te begrijpen hoe deze overweging zou kunnen worden aangevoerd om het betoog van XXX te ondersteunen, terwijl deze stelt dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde situatie juist wordt gekenmerkt door het feit dat hij afhankelijk is van zijn als vluchteling erkende kinderen, en niet omgekeerd. Deze overweging herinnert weliswaar eveneens aan de verplichting van de lidstaten om rekening te houden met de belangen van het kind, maar een dergelijke oproep kan geen grondslag vormen voor een uitlegging die afwijkt van de zeer duidelijke bewoordingen van artikel 2, onder j), van deze richtlijn.
39.
Ten slotte is de in punt 31 van deze conclusie in overweging gegeven uitlegging ook terug te vinden in de rechtspraak van het Hof. Zo heeft het Hof reeds geoordeeld dat voor de toekenning van de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen aan de gezinsleden van degene die internationale bescherming geniet, „moet zijn voldaan aan drie voorwaarden in verband met, ten eerste, de hoedanigheid van gezinslid in de zin van artikel 2, onder j), van deze richtlijn, ten tweede, het feit dat het betrokken gezinslid zelf niet voldoet aan de voorwaarden voor het verkrijgen van internationale bescherming, en, ten derde, de verenigbaarheid met de persoonlijke juridische status van dat gezinslid” (
22
), waarmee duidelijk het verband wordt bevestigd tussen het begrip „gezinsleden” als bedoeld in artikel 23 van richtlijn 2011/95 en artikel 2, onder j), van deze richtlijn, waarvan het doel juist is om dit begrip te definiëren. Nog duidelijker had het Hof enkele maanden eerder geoordeeld dat uit een gecombineerde lezing van die twee bepalingen volgt dat „de verplichting voor de lidstaten om te voorzien in de toegang tot [de in artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen] zich niet uitstrekt tot de kinderen van een persoon die internationale bescherming geniet, die in de gastlidstaat zijn geboren uit een gezin dat aldaar is gesticht”. (
23
)
40.
Artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95, gelezen in samenhang met artikel 2, onder j), van deze richtlijn, moet dus in die zin worden uitgelegd dat het begrip „gezinsleden” in beginsel veronderstelt dat dit gezin reeds bestond in het land van herkomst.
C.
Derde prejudiciële vraag
41.
De derde prejudiciële vraag rijst enkel voor zover de eerste twee vragen bevestigend worden beantwoord. Mocht het Hof in die zin oordelen, dan moet nu worden nagegaan of artikel 23 van richtlijn 2011/95 rechtstreekse werking kan hebben, aangezien de verwijzende rechter onder zijn uitsluitende verantwoordelijkheid heeft aangegeven dat die bepaling niet in Belgisch recht is omgezet.
42.
Volgens vaste rechtspraak van het Hof kunnen particulieren zich in alle gevallen waarin de bepalingen van een richtlijn inhoudelijk gezien onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig zijn, voor de nationale rechter op die bepalingen beroepen tegenover de staat, wanneer deze heeft verzuimd die richtlijn tijdig in nationaal recht om te zetten, of dit op onjuiste wijze heeft gedaan. (
24
) In dit verband moeten de aard, de opzet en de bewoordingen van het betrokken voorschrift worden onderzocht. Een Unierechtelijke bepaling is, om te beginnen, onvoorwaardelijk wanneer zij een verplichting oplegt die aan geen enkele voorwaarde is gebonden en die voor haar uitvoering of werking niet afhangt van een handeling van de instellingen van de Unie of van de lidstaten, en, voorts, voldoende nauwkeurig is om door een justitiabele te kunnen worden ingeroepen en door de rechter te kunnen worden toegepast wanneer de erin vervatte verplichting in ondubbelzinnige bewoordingen is geformuleerd. (
25
) Zelfs wanneer een richtlijn de lidstaten een zekere beoordelingsmarge laat bij de vaststelling van de uitvoeringsmaatregelen daarvoor, kan een bepaling van deze richtlijn als onvoorwaardelijk en nauwkeurig worden beschouwd indien zij de lidstaten in ondubbelzinnige bewoordingen een nauwkeurige resultaatsverplichting oplegt waaraan geen voorwaarde is verbonden met betrekking tot de toepassing van de daarin vervatte regel. (
26
)
43.
Derhalve moet nu worden nagegaan of artikel 23 van richtlijn 2011/95, gelet op de inhoud ervan, onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig is om door een particulier tegen een lidstaat te worden ingeroepen voor de rechterlijke instanties van die staat.
44.
De bewoordingen van deze derde vraag verwijzen, zonder onderscheid te maken tussen de verschillende onderdelen ervan, naar het gehele artikel 23 van richtlijn 2011/95. Aangezien de situatie van XXX niet binnen de werkingssfeer van artikel 23, lid 5, van richtlijn 2011/95 valt, zal ik dit lid van meet af van deze analyse uitsluiten.
45.
Lid 1 van dit artikel 23, dat bepaalt dat „[d]e lidstaten […] ervoor [zorgen] dat het gezin in stand kan worden gehouden”, bevat mijns inziens niet de nodige kenmerken om te worden aangemerkt als een bepaling met rechtstreekse werking. Evenals de Commissie (
27
) ben ik van mening dat die bepaling te algemeen is geformuleerd om als „voldoende nauwkeurig” in de zin van de in punt 42 van deze conclusie genoemde rechtspraak te kunnen worden beschouwd. (
28
)
46.
Uit de interne logica van artikel 23 van richtlijn 2011/95 volgt dat in lid 2 van dit artikel wordt verduidelijkt wat van de lidstaten wordt verwacht met betrekking tot de bescherming van het gezin van personen die internationale bescherming genieten als omschreven in deze richtlijn. Dit lid bepaalt dat deze gezinsleden „die zelf niet in aanmerking komen voor dergelijke bescherming aanspraak kunnen maken op de in de artikelen 24 tot en met 35 genoemde voordelen, overeenkomstig de nationale procedures en voor zover verenigbaar met de persoonlijke juridische status van het gezinslid”.
47.
Dit lid 2 legt mijns inziens duidelijk een verplichting voor de lidstaten vast om de
toegang van gezinsleden tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen te organiseren. Gezinsleden die onder artikel 23, lid 2, van deze richtlijn vallen, moeten dus aanspraak kunnen maken, via de hiertoe ingerichte nationale kanalen, op een verblijfstitel (artikel 24), reisdocumenten (artikel 25), toegang tot werk (artikel 26), toegang tot onderwijs (artikel 27), toegang tot procedures voor de erkenning van kwalificaties (artikel 28), sociale voorzieningen (artikel 29), gezondheidszorg (artikel 30), beschermingsmaatregelen ten behoeve van niet‑begeleide minderjarigen (artikel 31), huisvesting (artikel 32), vrij verkeer binnen de lidstaat (artikel 33), toegang tot integratievoorzieningen (artikel 34) en bijstand bij de repatriëring (artikel 35).
48.
Om te beginnen zou kunnen worden tegengeworpen dat de door artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 opgelegde verplichtingen niet voortvloeien uit louter de lezing ervan, aangezien de bewoordingen van deze bepaling noodzakelijkerwijs moeten worden bezien in samenhang met een van de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde rechten, en, voorts, dat de bewoordingen, voor zover hiermee een aantal beperkingen van de werkingssfeer ratione personae worden vastgesteld, deze bepaling de onvoorwaardelijkheid ontzeggen die voor de erkenning van rechtstreekse werking vereist is.
49.
Wat het eerste bezwaar betreft, schrijft artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 niet voor dat automatisch toegang wordt verleend tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen, maar vereist het dat in aanmerking komende gezinsleden de mogelijkheid wordt geboden om aanspraak te maken op een aantal voordelen. Artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 is een autonome bepaling die de voorwaarde vormt voor de toekenning van de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen.
50.
Wat het tweede bezwaar betreft, heb ik er hierboven aan herinnerd dat zelfs een bepaling die de lidstaten een zekere beoordelingsmarge laat bij de vaststelling van de uitvoeringsmaatregelen daarvoor, als een bepaling met rechtstreekse werking kan worden beschouwd, indien zij de lidstaten in ondubbelzinnige bewoordingen een nauwkeurige resultaatsverplichting oplegt waaraan geen voorwaarde is verbonden met betrekking tot de toepassing van de daarin vervatte regel. Artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 laat inderdaad een beoordelingsmarge aan de lidstaten, die hun procedures moeten aanpassen of invoeren (vrijheid van middelen) zodat de betrokkenen aanspraak kunnen maken (vereist resultaat) op de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen. (
29
) Vanuit dit enkele oogpunt lijkt artikel 23, lid 2, van deze richtlijn mij niet voorwaardelijk te zijn.
51.
Voorts kunnen de details van de werkingssfeer ratione materiae van die bepaling niet worden uitgelegd als voorwaarden voor de toepassing van de vastgestelde regel in de zin van de hierboven genoemde rechtspraak. Het is juist dat de betrokkene, om voor deze voordelen in aanmerking te komen, ten eerste, een gezinslid moet zijn van de persoon die internationale bescherming geniet in de zin van artikel 2, onder j), van richtlijn 2011/95, ten tweede, als gezinslid zelf niet voldoet aan de voorwaarden om deze bescherming te verkrijgen, en ten derde, slechts toegang tot de bedoelde voordelen wordt geboden voor zover dit verenigbaar is met zijn persoonlijke rechtspositie. Wat dit laatste punt betreft, spreekt het Hof van een „voorbehoud” en niet van een voorwaarde. (
30
) Het bestaan van een voorbehoud op zich sluit evenwel de rechtstreekse werking niet per se uit. (
31
) Voorts heeft dit „voorbehoud” betrekking op de werkingssfeer ratione personae van artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95, welke werkingssfeer nader wordt verduidelijkt door artikel 23, lid 3, van deze richtlijn. (
32
) Naar mijn mening mag de vraag naar de vaststelling van de werkingssfeer ratione personae van een bepaling evenwel niet worden verward met de vraag naar de rechtstreekse werking ervan. (
33
)
52.
Tot slot geeft artikel 23, lid 4, van richtlijn 2011/95 de lidstaten de mogelijkheid om de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen te weigeren, te beperken of in te trekken om redenen van nationale veiligheid of openbare orde. Het gaat hierbij om een voorbehoud dat vatbaar is voor rechterlijke toetsing en de mogelijkheid voor een lidstaat om zich daarop te beroepen neemt niet weg dat artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 voor particulieren rechten doet ontstaan die deze in rechte geldend kunnen maken en die de nationale rechter dient te handhaven. (
34
)
53.
Uiteindelijk zijn de voorwaarden voor rechtstreekse werking inmiddels duidelijk in de rechtspraak vastgelegd en gaat het hier om de vraag of artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 voldoende operationeel (
35
) is om door de nationale rechter te worden toegepast. Waar het om gaat is dat „[d]e duidelijkheid, preciesheid, onvoorwaardelijkheid, volledigheid of perfectie van de norm en het niet aangewezen zijn op discretionaire uitvoeringsmaatregelen, […] in dat opzicht slechts facetten [zijn] van een en hetzelfde kenmerk dat die regel moet vertonen, namelijk het vermogen om door de rechter op een casuspositie te worden toegepast”. (
36
) Uit mijn analyse volgt dat artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 mijns inziens voldoende operationeel is om rechtstreeks te kunnen worden ingeroepen voor de nationale rechter die kan begrijpen wat de Uniewetgever de lidstaten heeft willen opleggen.
54.
Mijn analyse leidt dus tot de conclusie dat artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95, voor zover het de lidstaten verplicht de toegang tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen te organiseren, rechtstreekse werking heeft en door particulieren voor de nationale rechter kan worden ingeroepen tegen een lidstaat die deze richtlijn onjuist of niet heeft omgezet.
D.
Vierde prejudiciële vraag
55.
Uit de motivering van het verzoek om een prejudiciële beslissing (
37
) volgt dat deze vraag er niet toe strekt dat het Hof zijn klassieke rechtspraak betreffende de gevolgen van de erkenning van de rechtstreekse werking van een bepaling in de nationale rechtsorde in herinnering brengt (
38
), maar eerder voortvloeit uit het verschil van mening tussen verzoeker in het hoofdgeding en de Belgische Staat over de materiële werkingssfeer van artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95, waarbij XXX betoogt dat de wet van 1980, zoals gewijzigd, moet worden uitgelegd overeenkomstig artikel 23 van deze richtlijn en dat de Belgische autoriteiten hem bijgevolg internationale bescherming hadden moeten verlenen. De verwijzende rechter is van oordeel dat dit niet het doel van deze bepaling is en dat de conforme uitlegging van de nationale bepaling bovendien zou leiden tot een uitlegging contra legem.
56.
Om de in de punten 21 e.v. van deze conclusie uiteengezette redenen moet, om te beginnen, in herinnering worden gebracht dat richtlijn 2011/95 niet voorziet in de uitbreiding van de afgeleide vluchtelingenstatus tot de gezinsleden van een persoon aan wie de vluchtelingenstatus is toegekend, wanneer deze gezinsleden zelf niet voldoen aan de voorwaarden voor toekenning van deze status, en voorts, dat artikel 23, lid 2, van deze richtlijn personen die binnen de werkingssfeer ervan vallen, toegang verleent tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen. (
39
)
E.
Vijfde en zesde prejudiciële vraag
57.
Het staat aan het Hof om, in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde procedure van samenwerking tussen hem en de nationale rechterlijke instanties, de nationale rechter een nuttig antwoord te geven waardoor hij het bij hem aanhangige geding kan beslechten. Daarom moet het Hof de hem gestelde vragen soms anders formuleren. (
40
) Gelet op de wijze waarop zij zijn geformuleerd en op hun onderlinge verband, lijkt het mij nuttig om de vijfde en de zesde prejudiciële vraag te herformuleren. Naar mijn mening moeten deze vragen aldus worden begrepen dat de verwijzende rechter wenst te vernemen of artikel 23 van richtlijn 2011/95, gelezen in het licht van de artikelen 7, 18 en 24 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat de lidstaten verplicht zijn, teneinde het gezin in stand te houden en de doeltreffendheid van de aan het kind verleende vluchtelingenstatus te waarborgen, de toegang tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen voor de vader van dat kind te erkennen, terwijl die vader niet voldoet aan de voorwaarden voor internationale bescherming en hij ook niet kan worden beschouwd als „gezinslid” in de zin van artikel 2, onder j), en artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95.
1. Analyse vanuit het oogpunt van de vader
58.
In dit stadium van de analyse breng ik in herinnering dat ik het Hof in overweging heb gegeven te verklaren dat artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95, gelezen in samenhang met artikel 2, onder j), van deze richtlijn, in die zin moet worden uitgelegd dat het begrip „gezinsleden” in de zin van die bepalingen veronderstelt dat er reeds sprake was van een gezin in het land van herkomst. Volgens de beoordeling van de Belgische autoriteiten voldoet XXX derhalve noch aan de voorwaarden om zelf internationale bescherming te verkrijgen, noch aan de voorwaarden voor toegang tot de voordelen die artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 voorbehoudt aan de gezinsleden van een persoon die internationale bescherming geniet. Bovendien voorziet richtlijn 2011/95, zoals gezegd (
41
), evenmin in de toekenning van afgeleide internationale bescherming. (
42
)
59.
Ten overvloede wil ik er nog op wijzen dat het uitgesloten lijkt dat XXX aanspraak kan maken op de uit richtlijn 2003/86 voortvloeiende rechten. Weliswaar voorziet deze richtlijn in gunstiger regels voor vluchtelingen met betrekking tot de hereniging met hun gezinsleden (
43
), maar de lidstaten kunnen de toepassing van de bepalingen van hoofdstuk V van deze richtlijn – zijnde de bepalingen die juist gewijd zijn aan de hereniging van vluchtelingen met hun gezinsleden – beperken tot vluchtelingen van wie de gezinsbanden dateren van vóór hun binnenkomst op het grondgebied. (
44
) Volgens richtlijn 2003/86 worden de toegang en het verblijf van bloedverwanten in rechtstreekse opgaande lijn aan het oordeel van de lidstaten overgelaten en zijn zij onderworpen aan de voorwaarde dat de betrokken bloedverwant in opgaande lijn ten laste van de gezinshereniger komt (
45
), tenzij het gaat om een niet-begeleide minderjarige (
46
), in welk geval de hereniging niet langer onderworpen is aan enige beoordelingsmarge van de lidstaten, noch aan enige voorwaarde in verband met het feit dat de minderjarige ten laste komt van de gezinshereniger. (
47
) De kinderen van XXX zijn echter geen niet‑begeleide minderjarigen. In beginsel wordt het verzoek om gezinshereniging ingediend terwijl de gezinsleden verblijven buiten het grondgebied van de lidstaat waar de gezinshereniger verblijft, hoewel een afwijking mogelijk is. (
48
) XXX bevindt zich echter reeds op Belgisch grondgebied. Vanwege de atypische situatie van hem en zijn gezin past XXX in geen van de „hokjes” die zijn aanwezigheid op het grondgebied van de Unie bij zijn kinderen kunnen wettigen.
2. Analyse vanuit het oogpunt van de erkende vluchteling
60.
Dat XXX, als gezinslid van zijn als vluchteling erkende minderjarige dochter, niet onder richtlijn 2011/95 en/of de bepalingen van afgeleid Unierecht die uitvoering geven aan het recht op gezinshereniging van vluchtelingen valt, heeft twee fundamentele redenen: ten eerste bestond het gezin waarbinnen het als vluchteling erkende minderjarige kind is geboren niet reeds in het land van herkomst, en ten tweede hebben dit meisje en het gezin waarvan het deel uitmaakt zich na haar geboorte niet verplaatst.
61.
Ik wil evenwel de aandacht vestigen op enkele feitelijke elementen die volgens mij een diepgaander onderzoek verdienen. Zo blijkt, behoudens eventuele bevestiging of verificatie door de verwijzende rechter, uit mijn begrip van de zaak dat de dochter van XXX de vluchtelingenstatus heeft gekregen wegens het risico van genitale verminking (
49
) dat zij zou lopen indien zij zich naar het land van nationaliteit van haar ouders zou begeven – waarvan zij ook de nationaliteit heeft, maar waar zij sinds haar geboorte in België nooit heeft gewoond – en omdat de moeder, die eveneens de vluchtelingenstatus heeft, ernstige psychische problemen heeft. Dit laatste element verdient uiteraard een grondig onderzoek door de bevoegde nationale autoriteiten, maar het kan niet worden uitgesloten dat de toekomst van dit kind in gevaar komt wanneer de moeder niet in staat is om in haar eentje voor haar kinderen te zorgen. (
50
) In die zin begrijp ik de verwijzing in de zesde prejudiciële vraag naar de „doeltreffendheid van de vluchtelingenstatus”. De vader verblijft immers al 16 jaar illegaal op het grondgebied van de Unie en kan dus worden uitgezet. (
51
)
62.
Bijgevolg moet een andere invalshoek worden gekozen en is het tijd om de zaak te bekijken vanuit het gezichtspunt van de als vluchteling erkende kinderen en meer bepaald vanuit dat van het meisje, over wie meer informatie beschikbaar is, alsmede de garanties die het Unierecht haar biedt met betrekking tot haar fundamentele rechten, waarbij de regels van het afgeleide recht van de Unie moeten worden uitgelegd en toegepast met inachtneming van de door het Handvest gewaarborgde grondrechten. (
52
)
63.
Dit kind, dat nu 7 jaar oud moet zijn, is in principe niet in staat een van de andere leden van het gezin onafhankelijk leven te leiden. (
53
)
64.
Het is juist dat richtlijn 2011/95 in de eerste plaats beoogt, zoals ik in het begin van mijn analyse van de onderhavige zaak in herinnering heb gebracht (
54
), de toepassing van gemeenschappelijke criteria voor de identificatie van personen die internationale bescherming behoeven en bepaalde minimumvoordelen voor deze personen in alle lidstaten te waarborgen. Het gemeenschappelijk Europees asielstelsel, waarvan deze richtlijn deel uitmaakt, stoelt evenwel, zoals overweging 3 ervan in herinnering brengt, op de volledige en niet‑restrictieve toepassing van het Verdrag van Genève en het protocol, en de garantie dat niemand naar het land van vervolging wordt teruggestuurd. (
55
) De formele erkenning van de vluchtelingenstatus heeft tot gevolg dat de betrokken vluchteling internationale bescherming geniet in de zin van richtlijn 2011/95, zodat hij aanspraak kan maken op alle rechten en voordelen die in hoofdstuk VII van deze richtlijn zijn neergelegd, waaronder rechten die gelijkwaardig zijn aan die van het Verdrag van Genève, maar ook verstrekkendere rechten die geen evenknie hebben in dat verdrag. (
56
) Het feit dat de lidstaten zich bij de omzetting van richtlijn 2011/95 primair moeten laten leiden door het belang van het kind, is een algemene regel betreffende hoofdstuk VII die is neergelegd in artikel 20, lid 5, van deze richtlijn. In dit verband herinner ik eraan dat artikel 23 van richtlijn 2011/95 onder dit hoofdstuk VII valt en dat het eerste lid ervan de lidstaten verplicht ervoor te zorgen dat de eenheid van
het gezin in stand kan worden gehouden. (
57
) Evenals de Commissie merk ik op dat de formulering van deze bepaling niet beperkt is tot gezinsleden in de zin van artikel 2, onder j), van richtlijn 2011/95.
65.
Het Hof is overigens reeds in de gelegenheid geweest om, evenals alle internationale actoren op het gebied van de bescherming van vluchtelingen, het fundamentele belang van de eenheid van het gezin als essentieel recht van de vluchteling te benadrukken. Het heeft ook het verband erkend tussen de maatregelen ter bescherming van het gezin van de vluchteling en de logica van de internationale bescherming. (
58
) Dit recht is des te belangrijker wanneer de vluchteling minderjarig is, gezien zijn bijzonder kwetsbare toestand. Ook heeft het Hof reeds herinnerd aan het belang van het Verdrag inzake de rechten van het kind (
59
), waarvan artikel 9, lid 1, bepaalt dat „[d]e Staten die partij zijn, waarborgen dat een kind niet wordt gescheiden van zijn of haar ouders tegen hun wil”. (
60
)
66.
Richtlijn 2011/95 beoogt tevens om, overeenkomstig artikel 24, lid 2, van het Handvest, te waarborgen dat het belang van het kind voor de lidstaten voorop staat bij de uitvoering van deze richtlijn. (
61
) Zoals artikel 20, lid 5, van richtlijn 2011/95 voorschrijft, laten de lidstaten zich primair leiden door dit belang bij de uitvoering van de bepalingen van hoofdstuk VII van deze richtlijn. (
62
) Volgens vaste rechtspraak moet artikel 7 van het Handvest worden gelezen in samenhang met de verplichting om rekening te houden met het in artikel 24, lid 2, van het Handvest erkende belang van het kind en moet in aanmerking worden genomen dat, overeenkomstig artikel 24, lid 3, een kind regelmatig persoonlijke betrekkingen met zijn beide ouders moet kunnen onderhouden. (
63
) In concreto vereisen artikel 7 en artikel 24, lid 3, van het Handvest dat „bij alle handelingen in verband met kinderen, met name die welke door de lidstaten bij de toepassing van deze richtlijn worden verricht, de belangen van het kind een essentiële overweging vormen”. (
64
) Deze handelingen hebben niet noodzakelijkerwijs de minderjarige als geadresseerde, maar kunnen wel aanzienlijke gevolgen voor hem met zich brengen. (
65
) Hieruit volgt dat de bepalingen van richtlijn 2011/95 moeten worden uitgelegd en toegepast in het licht van met name artikel 7 en artikel 24, leden 2 en 3, van het Handvest. Hieruit volgt voor de lidstaten dat zij bij de uitvoering van richtlijn 2011/95 terdege rekening moeten houden met het beginsel van eenheid van gezin, het welzijn en de sociale ontwikkeling van de minderjarige. (
66
)
67.
Het fundamentele recht op eerbiediging van het gezinsleven van de vluchteling, hoe wezenlijk ook, is, anders dan het in artikel 4 van het Handvest neergelegde verbod op onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen (
67
), geen absoluut recht en kan dus met inachtneming van de voorwaarden van artikel 52, lid 1, van het Handvest worden beperkt. (
68
)
68.
Mijns inziens moet artikel 23, lid 1, van richtlijn 2011/95 evenwel, met een verwijzing naar de instandhouding van het gezin, door verzoeker en zijn dochter kunnen worden ingeroepen (
69
), omdat er anders een zekere spanning ontstaat tussen dit artikel 23 en artikel 7 van het Handvest, gelezen in samenhang met artikel 24 van het Handvest. Ik zal dit onmiddellijk toelichten.
69.
Zou XXX geen aanspraak kunnen maken op de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen omdat het begrip „gezinsleden” in de zin van artikel 23, lid 2, van deze richtlijn, gelezen in samenhang met artikel 2, onder j), van deze richtlijn, restrictief wordt uitgelegd, dan zal hij uiteindelijk het grondgebied van de Unie moeten verlaten, aangezien hij zijn verblijf in België niet zal kunnen regulariseren. In het beste geval zal hij dan zijn gezin, bestaande uit de moeder van zijn kinderen en de kinderen zelf, onder wie zijn als vluchteling erkende dochter, moeten achterlaten, hetgeen een inbreuk vormt op het fundamentele recht van laatstgenoemde op eerbiediging van haar gezinsleven (
70
), zoals beschermd door artikel 7 van het Handvest. (
71
) Het is juist dat in een dergelijke door richtlijn 2011/95 omschreven beperking, voor zover zij de toegang tot de voordelen beperkt tot de leden van een gezin dat reeds bestond in het land van herkomst, duidelijk bij wet is voorzien. Het is evenwel zeer de vraag of deze beperking de wezenlijke inhoud van dit recht eerbiedigt, aangezien hiermee vluchtelingengezinnen worden uitgesloten op de enkele grond dat zij na de vlucht of de verplaatsing zijn gesticht. Wanneer een op het grondgebied van de Unie geboren kind als vluchteling kan worden erkend, zie ik niet in waarom zijn of haar gezin minder bescherming verdient alleen omdat het is gesticht na het vertrek van sommige leden uit het land van herkomst, of zelfs na hun aankomst in het land van ontvangst, wanneer de kwetsbaarheid van de minderjarige en de behoeften van het kind als vluchteling op het gebied van de bescherming van zijn gezinsleven overeenkomen met die van een kind dat zich in dezelfde situatie bevindt maar van wie het gezin zich heeft verplaatst.
70.
Dit brengt mij bij de vraag of de beperking evenredig is. Ik kan uiteraard begrijpen dat de beperking van de toegang tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen is ingegeven door overwegingen die verband houden met het immigratie- en asielbeleid van de Unie en dat zij alleen al daarom beantwoordt aan een doelstelling van algemeen belang van de Unie. In het onderhavige geval kan een dergelijke beperking echter volstrekt onevenredige gevolgen hebben, aangezien zij het beginsel van gelijke behandeling schendt en een ernstig gevaar inhoudt dat de wezenlijke inhoud van een ander recht, namelijk het eveneens door artikel 18 van het Handvest gewaarborgde recht op asiel, wordt aangetast.
71.
Wat betreft de schending van het beginsel van gelijke behandeling, herinner ik eraan dat de beperking van de definitie van „gezinsleden” tot het gezin dat reeds bestond vóór het vertrek uit het land van herkomst, weinig bijval heeft geoogst. (
72
) Volgens de Commissaris voor de Mensenrechten houdt een dergelijke beperking geen „rekening met wat vluchtelingen werkelijk meemaken. Velen van hen brengen langere perioden van ballingschap en vlucht door en stichten een gezin tijdens hun doorreis of wanneer zij in hun regio van herkomst een precair bestaan leiden, alvorens in Europa aan te komen. […] In sommige situaties is het onderscheid tussen gezinnen die vóór of na het vertrek uit het land van herkomst zijn gesticht in strijd met artikel 14 van het [Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950 (EVRM)] en, zeer waarschijnlijk, met andere gelijkheidsgaranties, waaronder die krachtens het Unierecht.” (
73
)
72.
Ik geef toe de twijfels van de Commissaris voor de Mensenrechten te delen.
73.
In dit verband kan bijzondere aandacht worden besteed aan het arrest van het EHRM in de zaak Hode en Abdi tegen het Verenigd Koninkrijk. (
74
) In die zaak ging het om een verzoeker die in 2004 in het Verenigd Koninkrijk was aangekomen en die sinds maart 2006 de vluchtelingenstatus had. In juni van dat jaar ontmoette hij de vrouw die in 2007 zijn echtgenote zou worden. Het echtpaar kreeg twee kinderen in respectievelijk 2008 en 2011. Als derdelander die zelf geen internationale bescherming genoot, had de echtgenote in 2007 een visum aangevraagd om zich bij haar man in het Verenigd Koninkrijk te voegen. Hoewel hij een vluchteling was, kon zijn echtgenote niet profiteren van de nationale regels inzake gezinshereniging voor vluchtelingen, omdat die regels alleen van toepassing waren op echtgenoten die deel uitmaakten van het gezin voor het vertrek van de vluchteling uit het land van herkomst. De vrouw vroeg vervolgens een verblijfsvergunning aan als echtgenote van een in het Verenigd Koninkrijk aanwezige en gevestigde ingezetene die eveneens werd geweigerd op grond dat haar man, die in het Verenigd Koninkrijk verbleef op basis van een verblijfstitel die tot vijf jaar beperkt was, niet werd beschouwd als „aanwezig en gevestigd” in het Verenigd Koninkrijk in de zin van het nationale recht.
74.
Na eraan te hebben herinnerd dat geen enkele staat krachtens artikel 8 EVRM verplicht is de keuze van gehuwde stellen ten aanzien van het land van hun echtelijke woonplaats te eerbiedigen, heeft het EHRM geoordeeld dat wanneer een nationale regeling aan bepaalde categorieën migranten een recht op gezinshereniging toekent, zij dit moet doen op een wijze die verenigbaar is met artikel 14 EVRM. Als noodzakelijke opmaat voor een onderzoek vanuit het oogpunt van artikel 14 EVRM heeft het EHRM vastgesteld dat de regels inzake gezinshereniging van vluchtelingen het gezinsleven van de verzoekers en hun kinderen duidelijk hadden beïnvloed, zodat de feiten van de zaak daadwerkelijk binnen de werkingssfeer van artikel 8 EVRM vielen. (
75
) Het EHRM heeft ook eraan herinnerd dat alleen verschillen in behandeling gebaseerd op een identificeerbaar kenmerk, of een „hoedanigheid”, discriminatie kunnen vormen in de zin van artikel 14 EVRM. (
76
) Bovendien kan een kwestie alleen onder deze bepaling vallen als er sprake is van een verschil in behandeling van personen in vergelijkbare of relevante situaties. Een dergelijk verschil in behandeling is discriminerend als het geen objectieve en redelijke rechtvaardiging heeft, dat wil zeggen als het geen legitiem doel nastreeft of als er geen redelijke verhouding bestaat tussen de gebruikte middelen en het nagestreefde doel. (
77
) Het EHRM heeft weliswaar erkend dat de verdragsluitende staat een beoordelingsmarge heeft, maar de omvang daarvan varieert naargelang van de omstandigheden, het onderwerp en de context. (
78
)
75.
Het EHRM heeft daarom geoordeeld dat de situatie van verzoekers, voor zover het ging om een vluchteling die was getrouwd nadat hij zijn land van herkomst had verlaten en zijn echtgenote, kon worden gelijkgesteld met „andere status” in de zin van artikel 14 EVRM en dus binnen de werkingssfeer daarvan viel. (
79
) Bovendien werd door de betrokken verdragsluitende staat niet betwist dat volgens zijn nationale wetgeving studenten en werknemers enerzijds en vluchtelingen die een huwelijk waren aangegaan alvorens hun land van herkomst te verlaten anderzijds anders werden behandeld dan vluchtelingen en hun echtgenoten van wie het huwelijk was gesloten nadat zij hun land van herkomst hadden verlaten. (
80
) Het EHRM heeft verklaard dat vluchtelingen die waren getrouwd voordat zij hun land van herkomst hadden verlaten, zich in een vergelijkbare situatie bevonden, aangezien ook zij de vluchtelingenstatus hadden en voor een beperkte periode in het Verenigd Koninkrijk mochten verblijven, en dat het enige relevante verschil de datum was waarop het huwelijk was gesloten. (
81
) Het Verenigd Koninkrijk heeft getracht een dergelijk verschil in behandeling te rechtvaardigen met het argument dat het gehouden was zijn internationale verplichtingen na te komen zonder meer voordelen te willen bieden die vluchtelingen ertoe zouden brengen het Verenigd Koninkrijk als hun gastland te kiezen. Volgens het Verenigd Koninkrijk ging het om politieke besluitvorming binnen de aan dat land toegekende ruime beoordelingsmarge ter zake. (
82
) Het EHRM heeft evenwel geoordeeld dat het geen reden zag om vluchtelingen die na hun verplaatsing zijn getrouwd anders te behandelen dan degenen die daarvoor zijn getrouwd en dat het Verenigd Koninkrijk door gezinshereniging toe te staan voor echtgenoten van vluchtelingen die vóór hun verplaatsing zijn getrouwd weliswaar zijn internationale verplichtingen nagekomen was, maar dat een maatregel die personen in vergelijkbare situaties verschillend behandelt, niet kan worden gerechtvaardigd door het feit dat een internationale verplichting van een verdragsluitende staat is nagekomen. (
83
) Het EHRM heeft daarom geoordeeld dat er sprake was van schending van artikel 14 EVRM, gelezen in samenhang met artikel 8 ervan. (
84
)
76.
Zo kan dus ook het feit dat de als vluchteling erkende kinderen van XXX geen recht hebben op het door artikel 23 van richtlijn 2011/95 gewaarborgde recht op instandhouding van het gezin op de enkele grond dat zij niet behoren tot een gezin dat reeds bestond in het land van herkomst, bedenkingen doen rijzen vanuit het oogpunt van artikel 20 van het Handvest. (
85
)
77.
Wat ten slotte het ernstige risico van schending van de wezenlijke inhoud van het asielrecht betreft, verlengt de onmogelijkheid voor XXX om de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen voor zichzelf in te roepen, de onwettigheid van zijn verblijf in België. Onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter is het mogelijk dat, in geval van onvermogen van de moeder van het minderjarige vluchtelingenkind, de afhankelijkheidsrelatie tussen dit kind en haar vader zodanig is dat, indien de vader het land moet verlaten, het kind hem moet volgen. (
86
) In een dergelijk – weliswaar hypothetisch, maar gelet op de inhoud van het aan het Hof voorgelegde dossier niet onaannemelijk – geval zou er sprake zijn van een directe schending van het asielrecht van het kind, zoals gewaarborgd door artikel 18 van het Handvest (
87
), waardoor het dit recht niet daadwerkelijk kan genieten. (
88
)
3. Slotopmerkingen
78.
Artikel 23, lid 1, van richtlijn 2011/95 leent zich op grond van de algemene bewoordingen ervan voor een uitlegging die waarborgt dat de vader van een minderjarig als vluchteling erkend kind die niet in aanmerking komt voor internationale bescherming en geen beroep kan doen op artikel 23, lid 2, van deze richtlijn, enkel op grond dat het gezin van dat kind niet reeds in het land van herkomst bestond, toegang heeft tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen. Een dergelijke uitlegging is in lijn met de slotsom van het Hof dat „de bestaansreden van artikel 23 van [richtlijn 2011/95] [is] dat de persoon die internationale bescherming geniet, de rechten geniet die hem door die bescherming worden verleend, met instandhouding van zijn gezin op het grondgebied van de gastlidstaat”. (
89
)
79.
Aan deze toegang zal evenwel enige verificatie vooraf moeten gaan. Zo zal, om te beginnen, moeten worden nagegaan of de gezinsband tussen de vader en zijn kind met de vluchtelingenstatus daadwerkelijk bestaat (
90
) en of er een sterke afhankelijkheidsrelatie is. In het geval van minderjarigen zal moeten worden nagegaan of de instandhouding van deze band met het betrokken gezinslid samenvalt met het belang van het kind, gelet op de specifieke situatie van het betrokken gezin. Voorts blijven de beperkingen van artikel 23, leden 3 en 4, van richtlijn 2011/95 uiteraard van toepassing, zodat de toegang tot de voordelen op grond van artikel 23, lid 1, van deze richtlijn niet langer gegarandeerd is wanneer de vader is of zou worden uitgesloten van internationale bescherming uit hoofde van de hoofdstukken III en V van richtlijn 2011/95 of wanneer de lidstaat van oordeel is dat die toegang een bedreiging zou vormen voor zijn nationale veiligheid of openbare orde.
80.
Bijgevolg en om alle voorafgaande redenen moet artikel 23, lid 1, van richtlijn 2011/95, gelezen in samenhang met artikel 20, lid 5, van deze richtlijn en in het licht van de artikelen 7, 18 en 24, leden 2 en 3, van het Handvest, aldus worden uitgelegd dat de uit een derde land afkomstige vader van als vluchteling erkende kinderen die op het grondgebied van de ontvangende staat zijn geboren binnen een gezin dat op dit grondgebied is gesticht, die zelf niet voldoet aan de voorwaarden voor internationale bescherming, in aanmerking moet komen voor de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen indien dit, gelet op alle bijzondere omstandigheden van het betrokken gezin, om te beginnen, noodzakelijk blijkt om de eerbiediging van het recht op gezinsleven van zijn als vluchteling erkende kinderen te waarborgen en, voorts, ervoor te zorgen dat zijn kinderen alle aan hun vluchtelingenstatus verbonden rechten kunnen blijven genieten, tenzij de vader onder de uitsluitingsbepalingen van de hoofdstukken III en V van deze richtlijn valt of een bedreiging vormt voor de openbare veiligheid of de openbare orde in de ontvangende lidstaat.
IV. Conclusie
81.
In het licht van alle voorgaande overwegingen geef ik het Hof in overweging de door de Raad van State (België) gestelde prejudiciële vragen te beantwoorden als volgt:
„1)
Artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming, gelezen in samenhang met artikel 2, onder j), van deze richtlijn,
moet aldus worden uitgelegd dat
het begrip ‚gezinsleden’ in beginsel veronderstelt dat dit gezin reeds bestond in het land van herkomst.
Artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 heeft, voor zover het de lidstaten verplicht de toegang tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van deze richtlijn bedoelde voordelen te organiseren, rechtstreekse werking en kan door particulieren voor de nationale rechter worden ingeroepen tegen een lidstaat die deze richtlijn onjuist of niet heeft omgezet.
Richtlijn 2011/95 voorziet niet in de uitbreiding van de afgeleide vluchtelingenstatus tot de gezinsleden van een persoon aan wie de vluchtelingenstatus is toegekend, wanneer deze gezinsleden individueel niet voldoen aan de voorwaarden voor toekenning van deze status. Artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 verleent personen die binnen de werkingssfeer ervan vallen, toegang tot de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen.
2)
Artikel 23, lid 1, van richtlijn 2011/95, gelezen in samenhang met artikel 20, lid 5, van deze richtlijn en in het licht van de artikelen 7, 18 en 24, leden 2 en 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,
moet aldus worden uitgelegd dat
de uit een derde land afkomstige vader van als vluchteling erkende kinderen die op het grondgebied van de ontvangende staat zijn geboren binnen een gezin dat op dit grondgebied is gesticht, die zelf niet voldoet aan de voorwaarden voor internationale bescherming, in aanmerking moet komen voor de in de artikelen 24 tot en met 35 van richtlijn 2011/95 bedoelde voordelen indien dit, gelet op alle bijzondere omstandigheden van het betrokken gezin, om te beginnen, noodzakelijk blijkt om de eerbiediging van het recht op gezinsleven van zijn als vluchteling erkende kinderen te waarborgen en, voorts, ervoor te zorgen dat zijn kinderen alle aan hun vluchtelingenstatus verbonden rechten kunnen blijven genieten, tenzij de vader onder de uitsluitingsbepalingen van de hoofdstukken III en V van deze richtlijn valt of een bedreiging vormt voor de openbare veiligheid of de openbare orde in de ontvangende lidstaat.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Frans.
(
2
)	Jastram, K., en Newland, K., „L’unité de la famille et la protection des réfugiés”, in Feller, E., Türk, V., en Nicholson, F. (red.), La protection des réfugiés en droit international, Larcier, 2008, blz. 623.
(
3
)	Zie met betrekking tot de noodzaak om de bescherming van de grondrechten te verzoenen met de eisen van het migratiebeleid bijvoorbeeld het arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) van 12 oktober 2006, Mubilanzila Mayeka en Kaniki Mitunga tegen België (CE:ECHR:2006:0126DEC001317803, § 81).
(
4
)	PB 2011, L 337, blz. 9.
(
5
)	Belgisch Staatsblad van 31 december 1980, blz. 14584.
(
6
)	Hoewel uit het verzoek om een prejudiciële beslissing blijkt dat beide kinderen van XXX de vluchtelingenstatus hebben, verklaart XXX in zijn bij het Hof ingediende schriftelijke opmerkingen dat alleen zijn dochter deze status zou hebben. Deze feitelijke onjuistheid is niet van belang voor de analyse van de onderhavige zaak, aangezien het hoe dan ook vaststaat dat ten minste een van de kinderen van XXX de vluchtelingenstatus heeft. Uit het dossier blijkt dat de dochter van XXX in België als vluchteling is erkend wegens het risico van genitale verminking waaraan zij zou zijn blootgesteld indien zij in Guinee zou moeten leven. Indien nodig voor de analyse zal bijzondere aandacht worden besteed aan de situatie van dit kind.
(
7
)	De moeder heeft de Guinese nationaliteit. Zij is in 2017 in België als vluchteling erkend.
(
8
)	Zie arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punt 36). Zie ook arrest van 4 oktober 2018, Ahmedbekova (C‑652/16, EU:C:2018:801, punten 48 en 68).
(
9
)	Zie arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punt 62).
(
10
)	Zie arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punt 27 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
11
)	Zie arrest van 1 augustus 2022, Bundesrepublik Deutschland (Gezinshereniging met een minderjarige vluchteling) (C‑273/20 en C‑355/20, EU:C:2022:617, punt 34).
(
12
)	Cursivering van mij.
(
13
)	Cursivering van mij.
(
14
)	Ingevolge overweging 12 van richtlijn 2011/95 is het hoofddoel van deze richtlijn te verzekeren dat de lidstaten gemeenschappelijke criteria toepassen voor de identificatie van personen die werkelijk bescherming behoeven en ervoor te zorgen dat deze personen in alle lidstaten over bepaalde minimumvoordelen kunnen beschikken. Zie ook artikel 1 van richtlijn 2011/95. Zie tot slot arresten van 19 maart 2019, Ibrahim e.a. (C‑297/17, C‑318/17, C‑319/17 en C‑438/17, EU:C:2019:219, punt 97), en 9 september 2021, Bundesrepublik Deutschland (Gezinslid) (C‑768/19, EU:C:2021:709, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
15
)	Arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punt 60). Cursivering van mij.
(
16
)	Zie in die zin de conclusie van advocaat-generaal Richard de la Tour in de zaak Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:384, punt 39) en de conclusie van advocaat-generaal Pikamäe in de zaak Commissaris-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (Eenheid van het gezin – Reeds toegekende bescherming) (C‑483/20, EU:C:2021:780, punt 39).
(
17
)	Richtlijn 2003/86/EG van de Raad van 22 september 2003 inzake het recht op gezinshereniging (PB 2003, L 251, blz. 12) is in de eerste plaats van toepassing op een gezin in de ruimere zin van het woord [zie artikel 2, onder d), van deze richtlijn], hoewel artikel 9, lid 2, van deze richtlijn de lidstaten toestaat het voordeel van de bepalingen van het hoofdstuk van deze richtlijn dat specifiek is gewijd aan de gezinshereniging van vluchtelingen, te beperken tot de gezinsbanden die reeds bestonden vóór de binnenkomst op het grondgebied van de lidstaat van opvang van de vluchteling.
(
18
)	Zie bijvoorbeeld arrest van 26 maart 2019, SM (Onder Algerijnse kafala geplaatst kind) (C‑129/18, EU:C:2019:248, punten 53‑55).
(
19
)	PB 2004, L 304, blz. 12.
(
20
)	Zie artikel 2, onder h), van richtlijn 2004/83.
(
21
)	Zie ter vergelijking artikel 2, onder h), van richtlijn 2004/83 en artikel 2, onder j), van richtlijn 2011/95.
(
22
)	Arrest van 22 februari 2022, Commissaris-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (Eenheid van het gezin – Reeds toegekende bescherming) (C‑483/20, EU:C:2022:103, punt 39). Zie ook arrest van 9 september 2021, Bundesrepublik Deutschland (Gezinslid) (C‑768/19, EU:C:2021:709, punt 43).
(
23
)	Arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punt 37). Cursivering van mij. Het Hof lijkt nooit vraagtekens te hebben geplaatst bij het vereiste dat het gezin reeds bestond in het land van herkomst: zie bijvoorbeeld arrest van 9 september 2021, Bundesrepublik Deutschland (Gezinslid) (C‑768/19, EU:C:2021:709, punten 32, 43 en 54).
(
24
)	Zie arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 17 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
25
)	Zie arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 18).
(
26
)	Zie arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 19 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
27
)	Gezien het antwoord dat zij voornemens is te geven op de eerste twee prejudiciële vragen, is de Belgische regering van mening dat deze derde vraag geen antwoord behoeft.
(
28
)	Hoewel het Hof niet is gevraagd of artikel 23, lid 1, van richtlijn 2011/95 rechtstreekse werking moet krijgen, stel ik vast dat het reeds het algemene karakter van deze bepaling heeft benadrukt: zie arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punt 43).
(
29
)	Zo volgt uit het arrest van 19 november 1991, Francovich e.a. (C‑6/90 en C‑9/90, EU:C:1991:428, punt 17) dat „de omstandigheid dat de staat over een veelheid van alternatieven beschikt om het door de richtlijn voorgeschreven resultaat te bereiken, particulieren niet de mogelijkheid ontneemt, voor de nationale rechter de rechten te doen gelden waarvan de inhoud op de enkele basis van de bepalingen van de richtlijn met voldoende nauwkeurigheid kan worden vastgesteld” [zie ook arresten van 2 augustus 1993, Marshall (C‑271/91, EU:C:1993:335, punt 37), en 12 februari 2009, Cobelfret (C‑138/07, EU:C:2009:82, punt 61)].
(
30
)	Zie arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punten 48 e.v.).
(
31
)	Zie bijvoorbeeld arrest van 22 december 2010, Gavieiro en Iglesias Torres (C‑444/09 en C‑456/09, EU:C:2010:819, punten 80 e.v.). Zelfs de mogelijkheid om af te wijken van de verplichting van de bepaling met rechtstreekse werking doet niet noodzakelijk afbreuk aan die werking. Zie bijvoorbeeld, wat betreft artikel 31, lid 2, van het Handvest, arrest van 6 november 2018, Bauer en Willmeroth (C‑569/16 en C‑570/16, EU:C:2018:871, punten 84 en 85).
(
32
)	Ingevolge waarvan artikel 23, lid 2, van richtlijn 2011/95 niet van toepassing is wanneer het gezinslid op grond van de hoofdstukken III en V van deze richtlijn uitgesloten is of zal zijn van internationale bescherming.
(
33
)	Met andere woorden, wil een particulier zich voor de nationale rechter op de niet‑omgezette bepaling van een richtlijn kunnen beroepen, dan moet zijn situatie noodzakelijkerwijs binnen de werkingssfeer van de betrokken bepaling vallen. Dit is een voorwaarde voor de vraag naar de rechtstreekse werking van deze bepaling, die losstaat van de voorwaarden waaraan de betrokken bepaling moet voldoen om rechtstreekse werking te hebben.
(
34
)	Zie naar analogie arrest van 15 april 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 64).
(
35
)	Volgens de uitdrukking die is gebruikt door advocaat-generaal Van Gerven in zijn conclusie in de zaak Banks (C‑128/92, niet gepubliceerd, EU:C:1993:860, punt 27), welke met andere woorden ziet op de afdwingbaarheid van de norm [(zie in die zin ook de conclusie van advocaat Bobek in de zaak Link Logistik N&N (C‑384/17, EU:C:2018:494, punten 69 en 76)].
(
36
)	Conclusie van advocaat-generaal Van Gerven in de zaak Banks (C‑128/92, niet gepubliceerd, EU:C:1993:860, punt 27).
(
37
)	Zie blz. 12 en 13 van dit verzoek.
(
38
)	Waar nodig verwijs ik evenwel, in het geval van een geschil tussen een particulier en een lidstaat, onder vele andere, bijvoorbeeld naar het arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punten 35‑37 en 39).
(
39
)	Zie arrest van 22 februari 2022, Commissaris-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (Eenheid van het gezin – Reeds toegekende bescherming) (C‑483/20, EU:C:2022:103, punt 41).
(
40
)	Zie onder vele andere arrest van 30 juni 2016, Toma en Biroul Executorului Judecătoresc Horaţiu-Vasile Cruduleci (C‑205/15, EU:C:2016:499, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
41
)	Zie punten 21 e.v. van deze conclusie.
(
42
)	Het beroep op artikel 18 van het Handvest kan niets afdoen aan deze vaststelling, aangezien uit dit artikel niet de eis voortvloeit dat de vluchtelingenstatus wordt toegekend aan gezinsleden van een vluchteling die niet voldoen aan de voorwaarden voor toekenning van deze status. Hetzelfde geldt voor de artikelen 7 en 24 van het Handvest, met dien verstande dat artikel 23 van richtlijn 2011/95 de in deze artikelen 7 en 24 verankerde rechten binnen de werkingssfeer van de richtlijn ten uitvoer heeft gelegd. Evenmin vereisen de artikelen 7 en 24 van het Handvest op zich de toekenning van de vluchtelingenstatus aan gezinsleden van een vluchteling die daarvoor niet in aanmerking komen, aangezien het recht op eerbiediging van het gezinsleven van de vluchteling en de rechten van het kind met andere middelen kunnen worden gewaarborgd.
(
43
)	Zie arresten van 17 november 2022, Belgische Staat (Gehuwde minderjarige vluchteling) (C‑230/21, EU:C:2022:887, punt 41), en 18 april 2023, Afrin (C‑1/23 PPU, EU:C:2023:296, punt 43).
(
44
)	Zie ter vergelijking, enerzijds, overweging 6 en artikel 2, onder d), en, anderzijds, artikel 9, lid 2, van richtlijn 2003/86.
(
45
)	Zie artikel 10, lid 2, van richtlijn 2003/86
(
46
)	Zie artikel 10, lid 3, van richtlijn 2003/86.
(
47
)	Zie arrest van 1 augustus 2022, Bundesrepublik Deutschland (Gezinshereniging met een minderjarige vluchteling) (C‑273/20 en C‑355/20, EU:C:2022:617, punt 32 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
48
)	Zie artikel 5, lid 3, en artikel 11 van richtlijn 2011/95.
(
49
)	Genitale verminking bij vrouwen kan worden beschouwd als „een specifieke vorm van vervolging van kinderen, aangezien deze praktijken onevenredig veel jonge meisjes treffen”: zie punt 9 van de leidraad inzake verzoeken om aan vrouwelijke genitale verminking gerelateerde asielaanvragen van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van 2009 (beschikbaar op het volgende internetadres: https://www.unhcr.org/fr/publications/legal/4fd737379/note-dorientation-demandes-dasile-relatives-mutilations-genitales-feminines.html).
(
50
)	Het arrest van de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen van 17 april 2020 was bij de opmerkingen van verzoeker in het hoofdgeding gevoegd. De Raad heeft de onderdelen van de beslissing van de commissaris-generaal voor de vluchtelingen en de staatlozen van 2 oktober 2019, waarbij het nieuwe verzoek van XXX om internationale bescherming is afgewezen, gedeeltelijk overgenomen. Uit die beslissing bleek dat de moeder van de kinderen in het ziekenhuis was opgenomen en dat de dochter van het echtpaar in een crèche was geplaatst.
(
51
)	Ik breng in herinnering dat een uitzettingsbevel een inmenging in de uitoefening van het recht op eerbiediging van het gezinsleven vormt: zie in een andere samenhang arrest van 11 juli 2002, Carpenter (C‑60/00, EU:C:2002:434, punt 42).
(
52
)	Arrest van 16 februari 2017, C. K. e.a. (C‑578/16 PPU, EU:C:2017:127, punt 59). Zie ook punt 26 van de onderhavige conclusie.
(
53
)	Zie arrest van 5 mei 2022, Subdelegación del Gobierno en Toledo (Verblijfsrecht van een gezinslid – Onvoldoende bestaansmiddelen) (C‑451/19 en C‑532/19, EU:C:2022:354, punt 56).
(
54
)	Zie voetnoot 14 bij deze conclusie.
(
55
)	Zie arrest van 14 mei 2019, M e.a. (Intrekking van de vluchtelingenstatus) (C‑391/16, C‑77/17 en C‑78/17, EU:C:2019:403, punten 79 en 80).
(
56
)	Zie arrest van 14 mei 2019, M e.a. (Intrekking van de vluchtelingenstatus) (C‑391/16, C‑77/17 en C‑78/17, EU:C:2019:403, punt 91).
(
57
)	Dit begrip is volgens mij ruimer dan dat van gezinshereniging.
(
58
)	Zie arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punten 42 en 43). Zie ook de conclusie van advocaat-generaal Richard de la Tour in de zaak Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:384, punt 88).
(
59
)	Aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties bij resolutie 44/25 van 20 november 1989 en in werking getreden op 2 september 1990.
(
60
)	Arrest van 27 juni 2006, Parlement/Raad (C‑540/03, EU:C:2006:429, punt 57).
(
61
)	Zie in die zin arrest van 12 april 2018, A en S (C‑550/16, EU:C:2018:248, punt 58).
(
62
)	Overweging 16 van richtlijn 2011/95 brengt in herinnering dat deze richtlijn de grondrechten eerbiedigt en de beginselen in acht neemt die erkend zijn in het Handvest en tracht de toepassing van met name de artikelen 7, 18, 21 en 24 van dat Handvest te bevorderen, die behoren tot de in deze overweging uitdrukkelijk genoemde bepalingen, waaruit de bijzondere gehechtheid van de wetgever van de Unie blijkt.
(
63
)	Zie voor een recent voorbeeld arrest van 18 april 2023, Afrin (C‑1/23 PPU, EU:C:2023:296, punt 45).
(
64
)	Arrest van 9 september 2021, Bundesrepublik Deutschland (Gezinslid) (C‑768/19, EU:C:2021:709, punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
65
)	Zie arrest van 17 november 2022, Belgische Staat (Gehuwde minderjarige vluchteling) (C‑230/21, EU:C:2022:887, punt 48).
(
66
)	Zie arrest van 9 september 2021, Bundesrepublik Deutschland (Gezinslid) (C‑768/19, EU:C:2021:709, punten 38 en 44).
(
67
)	Zie arresten van 16 februari 2017, C. K. e.a. (C‑578/16 PPU, EU:C:2017:127, punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 19 maart 2019, Ibrahim e.a. (C‑297/17, C‑318/17, C‑319/17 en C‑438/17, EU:C:2019:219, punt 87).
(
68
)	Zie ook mijn conclusie in de zaak Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2022:65, punten 64 e.v.).
(
69
)	En, in voorkomend geval, zijn zoon.
(
70
)	En, in voorkomend geval, het grondrecht op eerbiediging van het gezinsleven van zijn zoon.
(
71
)	In het ergste geval zal hij gedwongen worden het Belgische grondgebied te verlaten, vergezeld van zijn kinderen, hetgeen de mogelijkheid is die in punt 77 van deze conclusie wordt behandeld.
(
72
)	Zie het themadocument van de Commissaris voor de Mensenrechten „Réaliser le droit au regroupement familial des réfugiés en Europe”, Raad van Europa, juni 2017, punt 1.2.2.
(
73
)	Idem.
(
74
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109).
(
75
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 43).
(
76
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 44).
(
77
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 45).
(
78
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 45).
(
79
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 48).
(
80
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 49).
(
81
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 50).
(
82
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 51).
(
83
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 55).
(
84
)	EHRM, 6 november 2012, Hode en Abdi tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2012:1106JUD002234109, § 56).
(
85
)	Zie wat betreft het in artikel 20 van het Handvest vermelde gelijkheidsbeginsel arrest van 2 september 2021, Belgische Staat (Verblijfsrecht in geval van huiselijk geweld) (C‑930/19, EU:C:2021:657, punt 57 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
86
)	Een dergelijke redenering geldt ook voor de zoon van XXX in zijn hoedanigheid van vluchteling.
(
87
)	Zou het vertrek van de vader het kind noodzaken hem te volgen naar zijn land van herkomst, dan zou het worden blootgesteld aan een ernstig risico van onmenselijke of vernederende behandelingen, wat absoluut verboden is door artikel 4 van het Handvest en waartegen de vluchtelingenstatus haar zou moeten beschermen.
(
88
)	Zie naar analogie arrest van 30 juni 2022, Valstybės sienos apsaugos tarnyba e.a. (C‑72/22 PPU, EU:C:2022:505, punt 63).
(
89
)	Arrest van 9 november 2021, Bundesrepublik Deutschland (Instandhouding van het gezin) (C‑91/20, EU:C:2021:898, punt 60).
(
90
)	Volgens het Hof „[moet] [v]oor het bestaan van een werkelijk gezinsleven […] worden vastgesteld of er daadwerkelijk sprake is van een gezinsband of van de wil om een dergelijke band vast te stellen of te behouden” [(arrest van 1 augustus 2022, Bundesrepublik Deutschland (Gezinshereniging met een als vluchteling erkende minderjarige) (C‑273/20 en C‑355/20, EU:C:2022:617, punt 65)].