62020CJ0587_RES
Kawża C‑587/20
Ligebehandlingsnævnet li qiegħda taġixxi għal A
vs
HK/DanmarkuHK/Privat
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Østre Landsret)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) tat-2 ta’ Ġunju 2022
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq l-età – Direttiva 2000/78/KE – Artikolu 3(1)(a) u (d) – Kamp ta’ applikazzjoni – Pożizzjoni ta’ president elett minn organizzazzjoni ta’ ħaddiema – Statut ta’ din l-organizzazzjoni li jipprovdi għall-eliġibbiltà għall-presidenza tal-membri biss li, fil-jum tal-elezzjoni, ma jkunux laħqu l-età ta’ 60 sena jew ta’ 61 sena”
Politika soċjali – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Direttiva 2000/78 – Kamp ta’ applikazzjoni – Kundizzjonijiet għall-aċċess għall-impjieg jew għax-xogħol – Kunċett – Interpretazzjoni awtonoma u uniformi – Interpretazzjoni wiesgħa – Kundizzjonijiet għall-aċċess għall-pożizzjoni ta’ president elett minn organizzazzjoni ta’ ħaddiema – Inklużjoni – Natura politika tal-imsemmija pożizzjoni – Assenza ta’ effett
(Artikoli 45, 19(1) u 153(2) TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 21; Direttiva tal-Kunsill 2000/78, Artikolu 3(1)(a) u (4))
(ara l-punti 25 sa 30, 33 sa 35, 38, 39, 48)
Dritt tal-Unjoni – Prinċipji – Drittijiet fundamentali – Libertà ta’ assoċjazzjoni – Limitazzjonijiet – Kundizzjonijiet
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 12 u 52(1); Direttiva tal‑Kunsill 2000/78, premessa 4 u l-Artikoli 1 u 3)
(ara l-punti 43 sa 47)
Politika soċjali – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Direttiva 2000/78 – Kamp ta’ applikazzjoni – Involviment f’organizzazzjoni ta’ ħaddiema – Kunċett – Eżerċizzju tal-attività ta’ president ta’ organizzazzjoni ta’ ħaddiema – Inklużjoni
(Direttiva tal-Kunsill 2000/78, Artikolu 3(1)(d))
(ara l-punti 50, 51, 53)
Politika soċjali – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Direttiva 2000/78 – Kamp ta’ applikazzjoni – Limitu ta’ età previst mill-istatut ta’ organizzazzjoni ta’ ħaddiema sabiex persuna tkun eliġibbli għall-pożizzjoni ta’ president tagħha – Inklużjoni
(Direttiva tal-Kunsill 2000/78, Artikolu 3(1)(a) u (d))
(ara l-punt 54 u d-dispożittiv)
Sunt
Limitu ta’ età previst mill-istatut ta’ organizzazzjoni ta’ ħaddiema sabiex persuna tkun eliġibbli għall-pożizzjoni ta’ president tagħha jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni”.
La n-natura politika ta
’ tali pożizzjoni u lanqas il-mod ta
’ reklutaġġ (l-elezzjoni) ma għandhom effett għall-finijiet tal-applikazzjoni ta
’ din id-direttiva
A, li twieldet fl-1948, ġiet irreklutata fl-1978 bħala rappreżentanta sindakali f’sezzjoni lokali ta’ HK, organizzazzjoni ta’ ħaddiema Daniża li tinkludi l-konfederazzjoni HK/Danmark u l-Federazzjoni HK/Privat. Fl-1993, hija ġiet eletta Presidenta ta’ HK/Privat. Din il-funzjoni politika, li kienet ibbażata fuq il-fiduċja, kienet madankollu tinkludi ċerti elementi karatteristiċi ta’ xogħol. A kienet impjegata full-time, kienet tirċievi salarju mensili u l-liġi dwar il-leave mħallas kienet applikabbli għaliha.
Peress li ġiet eletta mill-ġdid kull erba’ snin, hija eżerċitat il-funzjonijiet ta’ presidenta ta’ din il-federazzjoni sat-8 ta’ Novembru 2011, data li fiha, fl-età ta’ 63 sena, kienet qabżet il-limitu tal-età previst mill-istatut ta’ HK/Privat (
1
) sabiex tikkontesta l-elezzjoni presidenzjali li kellha ssir dik is-sena stess.
Wara l-ilment imressaq minn A quddiem il-Ligebehandlingsnævnet (il-Kummissjoni għall-Ugwaljanza fit-Trattament, id-Danimarka), din tal-aħħar qieset li l-projbizzjoni ta’ A, minħabba l-età tagħha, milli tikkontesta l-elezzjoni għall-presidenza ta’ HK/Privat kienet tmur kontra l-liġi Daniża kontra d-diskriminazzjoni (
2
) u ordnat lil HK tikkumpensaha għad-dannu sostnut.
Peress li din id-deċiżjoni ma ġietx eżegwita, din il-kummissjoni, bħala mandatarja ta’ A, ressqet azzjoni kontra HK. L-Østre Landsret (il-Qorti tal-Appell tar-Reġjun tal-Lvant, id-Danimarka) tqis li s-soluzzjoni tat-tilwima tiddependi mill-kwistjoni ta’ jekk, bħala Presidenta eletta ta’ HK/Privat u membru tal-persunal politiku tagħha, A taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni”. Fil-każ affermattiv, ma huwiex ikkontestat li hija għalhekk vittma ta’ diskriminazzjoni diretta bbażata fuq l-età li tmur kontra din id-direttiva, skont l-istatut ta’ din il-federazzjoni.
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mressqa minn dik il-qorti, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li limitu ta’ età previst mill-istatut ta’ organizzazzjoni ta’ ħaddiema sabiex persuna tkun eliġibbli għall-kariga ta’ president tagħha jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni” (
3
).
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li l-“kundizzjonijiet għall-aċċess”, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(a) ta’ din id-direttiva (
4
), għall-pożizzjoni ta’ president ta’ organizzazzjoni ta’ ħaddiema jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha.
F’dan ir-rigward, fir-rigward tal-kunċett ta’ “kundizzjonijiet għall-aċċess għall-impjieg, għall-attivitajiet ta’ min jaħdem għal rasu u għal xogħol ieħor”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, mill-użu konġunt tal-kliem “impjieg”, “attivitajiet ta’ min jaħdem għal rasu” u “xogħol” jirriżulta li din id-dispożizzjoni tkopri l-kundizzjonijiet għall-aċċess għal kull attività professjonali, ikunu xi jkunu n-natura u l-karatteristiċi tagħha. L-imsemmija kliem għandhom fil-fatt jiġu interpretati f’sens wiesa’, kif jirriżulta minn paragun tad-diversi verżjonijiet lingwistiċi ta’ din id-dispożizzjoni.
Għalhekk, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 3(1)(a) tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni” jirriżulta li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha ma huwiex limitat biss għall-kundizzjonijiet għall-aċċess għall-pożizzjonijiet okkupati minn “ħaddiema”, fis-sens tal-Artikolu 45 TFUE.
Barra minn hekk, l-għanijiet ta’ din id-direttiva jikkonfermaw tali interpretazzjoni testwali. Fil-fatt, id-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni”, li l-bażi legali tagħha hija l-Artikolu 19(1) TFUE, ma tipprevedix il-protezzjoni tal-ħaddiema biss bħala l-parti l-iktar dgħajfa ta’ relazzjoni ta’ xogħol. Din id-direttiva għandha bħala għan it-tneħħija, għar-raġunijiet ta’ interess soċjali u pubbliku, tal-ostakoli kollha bbażati fuq raġunijiet diskriminatorji għall-aċċess għall-mezzi ta’ għajxien u għall-kapaċità li wieħed jikkontribwixxi għas-soċjetà permezz tax-xogħol, indipendentement mill-forma ġuridika li permezz tagħha l-imsemmi xogħol jiġi pprovdut. Għalhekk, il-kwistjoni dwar jekk il-kundizzjonijiet għall-aċċess għall-pożizzjoni ta’ president tal-federazzjoni HK/Privat jaqgħux taħt l-imsemmija direttiva ma tiddependix mill-klassifikazzjoni jew le ta’ tali president bħala ħaddiem, fis-sens tal-Artikolu 45 TFUE u tal-ġurisprudenza li tinterpretah (
5
).
In-natura politika ta’ tali pożizzjoni ma għandhiex effett fuq l-inklużjoni tal-imsemmija kundizzjonijiet fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni” peress li din tapplika kemm fis-settur privat kif ukoll fis-settur pubbliku u indipendentement mill-qasam ta’ attività, filwaqt li l-eċċezzjonijiet huma espressament speċifikati (
6
). Barra minn hekk, il-metodu ta’ reklutaġġ, bħall-elezzjoni, ma għandu ebda effett għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
L-evalwazzjonijiet premessi ma humiex imqiegħda f’dubju mill-argument marbut mad-dritt tal-organizzazzjonijiet ta’ ħaddiema li jeleġġu liberament ir-rappreżentanti tagħhom, li jikkontribwixxi għal-libertà ta’ assoċjazzjoni stipulata fl-Artikolu 12 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
Fil-fatt, dan id-dritt għandu jiġi rrikonċiljat mal-projbizzjoni tad-diskriminazzjonijiet fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol li hija s-suġġett tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni”, bħala twettiq tal-prinċipju ġenerali ta’ nondiskriminazzjoni stabbilit fl-Artikolu 21 tal-Karta. Billi l-libertà ta’ assoċjazzjoni ma hijiex assoluta, l-eżerċizzju tagħha skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta jista’ jkollu limitazzjonijiet, sakemm dawn ikunu previsti mil-liġi u jkunu josservaw il-kontenut essenzjali ta’ din il-libertà kif ukoll il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(d) tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni”, li jipprovdi li din hija applikabbli f’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, l-involviment f’organizzazzjoni ta’ ħaddiema, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li l-eżerċizzju tal-attività ta’ president ta’ tali organizzazzjoni jaqa’ taħt din id-dispożizzjoni. Fil-fatt, il-fatt li wieħed iressaq il-kandidatura tiegħu għall-elezzjoni ta’ president ta’ organizzazzjoni ta’ ħaddiema jikkostitwixxi, l-istess bħall-eżerċizzju tal-funzjoni ta’ president ladarba elett, mod ta’ “involviment”, fis-sens normali ta’ dan it-terminu, f’tali organizzazzjoni.
Tali interpretazzjoni tissodisfa l-għan ta’ din id-direttiva li huwa li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ġlieda kontra diskriminazzjonijiet ibbażati b’mod partikolari fuq l-età fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol, b’tali mod li l-kunċetti li, fl-Artikolu 3 tagħha, jippreċiżaw il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva ma jistgħux ikunu s-suġġett ta’ interpretazzjoni restrittiva.
(
1
)	Skont dan l-istatut, jistgħu jiġu eletti għall-funzjoni ta’ president biss il-membri li, fil-jum tal-elezzjoni, ma jkunux laħqu l-età ta’ 60 sena, fejn dan il-limitu tal-età huwa estiż għal 61 sena għall-membri eletti mill-ġdid wara l-kungress tal-2005.
(
2
)	Il-lov om forbud mod forskelsbehandling på arbejdsmarkedet m.v. (forskelsbehandlingsloven) (il-Liġi dwar il-Prinċipju ta’ Nondiskriminazzjoni fis-Suq tax-Xogħol - Liġi kontra d-Diskriminazzjoni), kif emendata mil-lov nr. 253 (il-Liġi Nru 253) tas-7 ta’ April 2004 u l-lov nr. 1417 (il-Liġi Nru 1417) tat-22 ta’ Diċembru 2004, dwar it-traspożizzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas-27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva ‘kontra d-diskriminazzjoni’”).
(
3
)	Artikolu 3(1)(a) u (d) tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni”, intitolat “Il-kamp ta’ applikazzjoni”.
(
4
)	Skont l-Artikolu 3(1)(a) ta’ din id-direttiva, din għandha tapplika, fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lill-Unjoni Ewropea, għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet għall-aċċess għall-impjieg, għall-attivitajiet ta’ min jaħdem għal rasu u għal xogħol ieħor, inklużi l-kriterji tal-għażla u l-kundizzjonijiet tar-reklutaġġ, ikun xi jkun il-qasam ta’ attività u fil-livelli kollha tal-ġerarkija professjonali, inkluża l-promozzjoni.
(
5
)	Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, “ħaddiem”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni tat-Trattat, huwa persuna li twettaq, matul ċertu żmien, favur persuna oħra u taħt id-direzzjoni tagħha, servizzi li għalihom hija tirċievi remunerazzjoni.
(
6
)	Skont l‑Artikolu 3(4) tad-Direttiva “kontra d-diskriminazzjoni”, l-Istati Membri jistgħu jipprovdu li din ma tapplikax għall-forzi armati b’mod partikolari fir-rigward tad-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età.