62015CC0428
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MELCHIORA WATHELETA
przedstawiona w dniu 16 czerwca 2016 r. (
1
)
Sprawa C‑428/15
Child and Family Agency
przeciwko
J.D.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Supreme Court (Irlandia)]
„Odesłanie prejudycjalne — Współpraca sądowa w sprawach cywilnych — Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej — Rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 — Artykuł 15 — Przekazanie sprawy do innego sądu — Zakres stosowania — Przesłanki stosowania — Sąd lepiej umiejscowiony do osądzenia sprawy — Dobro dziecka”
I – Wstęp
1.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpisuje się w ramy postępowania toczącego się pomiędzy Child and Family Agency (agencją ds. dzieci i rodzin, Irlandia, zwaną dalej „agencją”) a J.D. w kwestii losów jej drugiego dziecka, małoletniego R.
2.
Wniosek ten dotyczy wykładni art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (
2
).
3.
Przepis ten dopuszcza, by sąd, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty (zwany dalej „sądem posiadającym zwykle jurysdykcję”) przekazał sprawę do sądu innego państwa członkowskiego „lepiej umiejscowionego do osądzenia sprawy”, jeżeli „jest to zgodne z dobrem dziecka”. W ramach postawionych przez sąd odsyłający pytań prejudycjalnych Trybunał ma uściślić te dwa szczególne warunki stosowania tego przepisu.
II – Ramy prawne
4.
Zgodnie z motywem 5 rozporządzenia nr 2201/2003 „w celu zapewnienia równego traktowania wszystkich dzieci niniejsze rozporządzenie obejmuje wszystkie orzeczenia w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, łącznie ze środkami mającymi na celu ochronę dziecka, niezależnie od jakiegokolwiek związku z postępowaniem w sprawach małżeńskich”.
5.
Natomiast motywy 12 i 13 rozporządzenia nr 2201/2003 mają następujące brzmienie:
„(12)
Podstawy jurysdykcji w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej ustanowione w niniejszym rozporządzeniu ukształtowane są zgodnie z zasadą dobra dziecka, w szczególności według kryterium bliskości. Oznacza to, że jurysdykcja powinna należeć w pierwszej kolejności do sądów państw członkowskich zwykłego pobytu dziecka, z wyjątkiem niektórych przypadków zmiany miejsca pobytu dziecka lub w następstwie porozumienia zawartego między podmiotami odpowiedzialności rodzicielskiej.
(13)
W interesie dziecka niniejsze rozporządzenie pozwala – wyjątkowo i w określonych okolicznościach – na przekazanie sprawy przez sąd mający jurysdykcję sądowi innego państwa członkowskiego, jeżeli ten jest lepiej umiejscowiony dla osądzenia sprawy. Jednakże drugi sąd nie powinien być uprawniony do przekazania sprawy trzeciemu sądowi”.
6.
Wreszcie zgodnie z motywem 33 rozporządzenia nr 2201/2003:
„(33) Niniejsze rozporządzenie uznaje prawa podstawowe i jest zgodne z zasadami przyjętymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. W szczególności zmierza do zapewnienia przestrzegania podstawowych praw dziecka określonych w art. 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej”.
7.
Jurysdykcja ogólna w kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej uregulowana została w art. 8 tego rozporządzenia. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu:
„W sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt”.
8.
Artykuł 12 ust. 3 lit. a) i b) rozporządzenia nr 2201/2003 stanowi, że sądy państwa członkowskiego mające jurysdykcję w przypadku pozwu lub wniosku o rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa mają też jurysdykcję w odniesieniu do odpowiedzialności rodzicielskiej, jeżeli:
„a)
dziecko ma istotny związek z tym państwem członkowskim, w szczególności z uwagi na fakt, że jeden z podmiotów odpowiedzialności rodzicielskiej ma zwykły pobyt w tym państwie członkowskim lub dziecko posiada obywatelstwo tego państwa członkowskiego;
oraz
b)
jurysdykcja sądów została wyraźnie lub w inny jednoznaczny sposób uznana przez wszystkie strony postępowania w chwili wszczęcia postępowania oraz jest zgodna z dobrem dziecka”.
9.
Odstępstwo od jurysdykcji ogólnej na podstawie art. 8 rozporządzenia nr 2201/2003 zostało przewidziane, między innymi, w jego art. 15. Przepis ten, zatytułowany „Przekazanie do sądu lepiej umiejscowionego dla osądzenia sprawy”, stanowi, co następuje:
„1.   W drodze wyjątku, sądy państwa członkowskiego, do których jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty, jeżeli uznają, że sąd innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma szczególny związek, mógłby lepiej osądzić sprawę lub jej określoną część, oraz jeśli jest to zgodne z dobrem dziecka:
a)
zawieszają rozpoznanie sprawy lub odnośnej jej części i wzywają strony do wniesienia pozwu lub wniosku do sądu tego innego państwa członkowskiego zgodnie z ust. 4; lub
b)
wzywają sąd innego państwa członkowskiego do uznania swojej jurysdykcji zgodnie z ust. 5.
2.   Ustęp 1 ma zastosowanie:
a)
na wniosek jednej ze stron; lub
b)
z urzędu; lub
c)
na wniosek sądu innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma szczególny związek, zgodnie z ust. 3.
Przekazanie z urzędu lub na wniosek sądu innego państwa członkowskiego musi zostać zaakceptowane przez co najmniej jedną ze stron.
3.   Przyjmuje się, że dziecko ma szczególny związek z państwem członkowskim, w rozumieniu ust. 1, jeżeli:
a)
dziecko uzyskało w tym państwie członkowskim zwykły pobyt po wszczęciu postępowania przed sądem, o którym mowa w ust. 1; lub
b)
dziecko miało wcześniej zwykły pobyt w tym państwie członkowskim; lub
c)
dziecko posiada obywatelstwo tego państwa członkowskiego; lub
d)
podmiot odpowiedzialności rodzicielskiej ma zwykły pobyt w tym państwie członkowskim; lub
e)
majątek dziecka znajduje się na terytorium tego państwa członkowskiego, a sprawa dotyczy środków ochrony dziecka w związku z zarządem, zabezpieczeniem lub rozporządzaniem tym majątkiem.
4.   Sąd państwa członkowskiego, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty, określa termin, w którym wszczyna się postępowanie przed sądami innego państwa członkowskiego zgodnie z ust. 1.
Jeżeli postępowanie przed tymi sądami nie zostanie wszczęte przed upływem tego terminu, sąd rozpoznający sprawę ma nadal jurysdykcję zgodnie z art. 8–14.
5.   Sądy tego innego państwa członkowskiego, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, o ile jest to zgodne z dobrem dziecka, mogą uznać swoją jurysdykcję w ciągu sześciu tygodni po wszczęciu postępowania zgodnie z ust. 1 lit. a) lub b). W tym przypadku sąd, przed którym wcześniej wszczęto postępowanie, uznaje brak swej jurysdykcji. W przeciwnym razie sąd, przed którym wcześniej wszczęto postępowanie, ma nadal jurysdykcję zgodnie z art. 8–14.
6.   Sądy współpracują do celów niniejszego artykułu, bezpośrednio lub za pośrednictwem organów centralnych wyznaczonych zgodnie z art. 53”.
III – Okoliczności sporu w postępowaniu głównym
10.
Pani D., obywatelka Zjednoczonego Królestwa, urodzona w dniu 15 listopada 1977 r., przybyła do Irlandii w dniu 29 września 2014 r., będąc w ciąży ze swoim drugim dzieckiem.
11.
Jej starszy syn S. został w 2010 r. umieszczony w placówce opiekuńczej w Zjednoczonym Królestwie na skutek stwierdzenia u D.: po pierwsze, problemów osobowościowych („zachowanie antyspołeczne”) oraz po drugie, stosowania przemocy fizycznej w stosunku do dziecka.
12.
W czasie gdy D. wciąż zamieszkiwała jeszcze w Zjednoczonym Królestwie, poddana została ocenie prenatalnej, organizowanej przez ośrodek ochrony dzieci w miejscu swojego zamieszkania w związku ze spodziewanymi narodzinami jej drugiego dziecka, z uwagi na wcześniejsze problemy zdrowotne i rodzinne. Z oceny tej wynikało, że D. wykazywała się uczuciowością względem pierwszego dziecka, że miała pozytywne nastawienie do narodzin drugiego dziecka oraz że poczyniła przygotowania do tych narodzin. Wyraziła gotowość do współpracy z pracownikami socjalnymi oraz wskazała, że jest w stanie utrzymać długoterminowy najem. Niemniej jednak, właściwe organy uznały, że drugie dziecko powinno zostać po urodzeniu umieszczone w rodzinie zastępczej, w celu przeprowadzenia procedury adopcyjnej.
13.
D. rozwiązała zatem umowę najmu i sprzedała swój majątek w Wielkiej Brytanii celem osiedlenia się w Irlandii. Jej drugie dziecko, R., urodziło się w tym państwie członkowskim miesiąc później, w dniu 25 października 2014 r. Obydwoje odtąd tam pozostają.
14.
Wkrótce po narodzeniu R., agencja wystąpiła do właściwego District Court (sądu rejonowego w Irlandii) o wydanie postanowienia o natychmiastowym umieszczeniu tego dziecka w placówce opiekuńczej. Wniosek ten został jednak odrzucony z uwagi na to, że dowody w postaci pogłosek z Wielkiej Brytanii, które przedstawiła agencja, były niedopuszczalne.
15.
Rozpatrując apelację agencji, właściwy Circuit Court (sąd okręgowy, Irlandia) nakazał tymczasowe umieszczenie R. w rodzinie zastępczej. Stosowanie tego środka było odtąd kolejno przedłużane. Pani D. uzyskała prawo do osobistej styczności z dzieckiem, z którego korzystała.
16.
Agencja w skardze do High Court (sąd naczelny, Irlandia) wniosła o przekazanie sprawy do High Court of Justice (England & Wales) (Sąd Najwyższy Anglii i Walii) (Zjednoczone Królestwo) celem rozpoznania co do istoty, na podstawie art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003. Wniosek ten został poparty przez kuratora sądowego powołanego dla R. (zwanego dalej „kuratorem”).
17.
Wyrokiem z dnia 26 marca 2015 r. High Court (sąd naczelny) zezwolił agencji na wystąpienie do High Court of Justice (England & Wales) (sąd naczelny Anglii i Walii) o przejęcie jurysdykcji w stosunku do rozpatrywanej sprawy. Natomiast, jak wynika z postanowienia odsyłającego High Court (sąd naczelny) nie wydał postanowienia o odebraniu R. rodzinie zastępczej, w której został umieszczony.
18.
D. wniosła o zezwolenie na wniesienie odwołania od tego wyroku bezpośrednio do Supreme Court (sądu najwyższego), który po wysłuchaniu stron uwzględnił żądanie.
19.
W postanowieniu odsyłającym Supreme Court (sąd najwyższy) przyjął, że sprawa należy do wyłącznej właściwości organów zajmujących się ochroną dzieci oraz sądów irlandzkich i budzi wiele wątpliwości co do warunków stosowania art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003.
20.
Supreme Court stawia sobie w pierwszej kolejności pytanie, czy przepis ten może mieć zastosowanie do sprawy z zakresu prawa publicznego, takiej jak sprawa w postępowaniu głównym, pomimo tego, że w Wielkiej Brytanii nie toczy się żadne postępowanie dotyczące R. oraz, że przyjęcie jurysdykcji sądów tego państwa członkowskiego oznaczałoby zatem w dalszej kolejności, że organy zajmujące się ochroną dzieci na terenie tego państwa członkowskiego same zgodziłyby się rozpatrzyć sprawę R.
21.
Ponadto, Supreme Court (sąd najwyższy) stawia sobie pytanie o to, jak interpretować pojęcie „dobra dziecka”, o którym mowa w art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003. Sąd ten stoi na stanowisku, że pojęcie to należy rozumieć w świetle celu polegającego na bezzwłocznym ustaleniu sądu mającego jurysdykcję dla osądzenia sprawy z zakresu stosowania tego rozporządzenia. Sąd ten wywodzi stąd, że zastosowanie tego przepisu nie wymaga przeprowadzania przez sąd posiadający zwykle jurysdykcję „pełnego, merytorycznego rozpatrzenia” kwestii dobra dziecka, w sytuacji, gdy rozważa przekazanie sprawy do sądu innego państwa członkowskiego, który w jego ocenie jest lepiej umiejscowiony do jej rozpoznania. W konsekwencji sąd ten stwierdza, że sąd mający jurysdykcję powinien raczej dokonać pobieżnej oceny tej kwestii, w świetle „zasady, że zgodnie z dobrem dziecka sprawę powinien rozpoznawać sąd lepiej umiejscowiony dla osądzenia sprawy”, pozostawiając pogłębioną analizę sądowi innego państwa członkowskiego.
22.
Wreszcie, sąd odsyłający ma wątpliwość co do elementów, które należy wziąć pod uwagę w ramach takiej pobieżnej analizy. W tym względzie, sąd ten uważa, że nie należy zachęcać do osiedlania się w Irlandii obywateli Zjednoczonego Królestwa pragnących wyłączyć swoje dzieci spod władzy organów właściwych w obszarze ochrony dzieci i ogólniej rzecz biorąc, nie tworzyć ani nie tolerować sytuacji „forum shopping”. Niemniej jednak, sąd ten stawia sobie pytanie o to, w jakim zakresie tego rodzaju względy mogą być brane pod uwagę przy stosowaniu art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003.
23.
W tych okolicznościach Supreme Court (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z sześcioma pytaniami prejudycjalnymi:
IV – Pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
24.
Postanowieniem z dnia 31 lipca 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 sierpnia 2015 r. Supreme Court (sąd najwyższy) zwrócił się z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 15 rozporządzenia (WE) nr 2201/2003 stosuje się w przypadku wniosków składanych w zakresie ochrony dzieci na podstawie prawa publicznego przez organ administracji terytorialnej państwa członkowskiego w sytuacji, w której, gdyby sąd innego państwa członkowskiego uznał swą jurysdykcję, spowodowałoby to konieczność wszczęcia odrębnego postępowania przez inny organ na podstawie innych przepisów i – ewentualnie – prawdopodobnie w oparciu o inne okoliczności faktyczne?
2)
Jeśli tak, to w jakim zakresie, o ile w ogóle, sąd powinien rozważyć prawdopodobny wpływ uwzględnienia wniosku złożonego na podstawie art. 15 na prawo do swobodnego przemieszczania się osób, których ten wniosek dotyczy?
3)
Jeśli „dobro dziecka”, o którym mowa w art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, odnosi się jedynie do decyzji w przedmiocie sądu właściwego, to jakie czynniki sąd może w ramach tego pojęcia rozważyć, których nie wziął już pod uwagę rozstrzygając, czy inny sąd nie jest »lepiej umiejscowiony«?
4)
Czy na potrzeby art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 sąd może wziąć pod uwagę prawo materialne, przepisy proceduralne lub praktykę sądów odpowiedniego państwa członkowskiego?
5)
Stosując art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, w jakim zakresie sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę szczególne okoliczności sprawy, w tym chęć matki przeniesienia się poza obszar właściwości służb socjalnych jej państwa pochodzenia, poprzez udanie się celem urodzenia dziecka do innego państwa, którego system służb socjalnych uważa za korzystniejszy?
6)
Jakie dokładnie kwestie powinien rozważyć sąd krajowy w celu stwierdzenia, który sąd jest lepiej umiejscowiony do rozpatrzenia sprawy?”.
25.
Ponadto, sąd odsyłający zwrócił się o rozpoznanie sprawy w pilnym trybie prejudycjalnym, o którym mowa w art. 23a statutu Trybunał Sprawiedliwości i art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości.
26.
Podczas posiedzenia administracyjnego w dniu 14 sierpnia 2015 r. czwarta izba Trybunału postanowiła, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, nie uwzględnić powyższego wniosku, uznawszy, że okoliczności przedstawione we wniosku, nie wykazują pilnego charakteru, wymaganego do zastosowania tego trybu.
27.
Zdecydował jednak o rozpoznaniu tej sprawy w pierwszej kolejności na podstawie art. 53 § 3 regulaminu postępowania.
28.
Uwagi na piśmie przedstawiły: agencja, D., kurator, rządy irlandzki, czeski i słowacki oraz Komisja Europejska. Z wyjątkiem rządów czeskiego i słowackiego, wszyscy powyżsi uczestnicy przedstawili swe stanowiska podczas rozprawy, która odbyła się w dniu 12 maja 2016 r.
V – Analiza
29.
Pierwsze pytanie postawione przez sąd odsyłający różni się od pozostałych pięciu pytań. Pytanie to dotyczy bowiem warunku „wstępnego” stosowania art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003. Natomiast pozostałe pytania wymagają sprecyzowania warunków stosowania tego przepisu rozporządzenia nr 2201/2003 i mogą zostać rozpoznane łącznie.
A – W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
30.
Poprzez swoje pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 może mieć zastosowanie do pozwu lub wniosku z zakresu ochrony dziecka, opartego na prawie publicznym, jeżeli pozew lub wniosek został przedstawiony przez organ administracji terytorialnej państwa członkowskiego, podczas gdy to instytucja innego państwa członkowskiego powinna wystąpić z odrębnym powództwem na podstawie innych przepisów prawa oraz ewentualnie, a nawet prawdopodobnie, w świetle innych okoliczności faktycznych, czy sąd tego innego państwa członkowskiego uzna swą jurysdykcję.
31.
Moim zdaniem, pytanie to wymaga przeanalizowania trzech odrębnych kwestii. Pierwsza dotyczy ewentualnego wpływu kwalifikacji postępowania w prawie krajowym jako prywatnoprawnego lub publicznoprawnego. Druga dotyczy możliwości stosowania art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 w sytuacji, gdy w państwie członkowskim siedziby sądu, do którego ma nastąpić przekazanie sprawy nie toczy się postępowanie administracyjne lub sądowe. Trzecia kwestia to kwestia wszczęcia postępowania przed sądem innego państwa członkowskiego. O ile Trybunał miał już okazję zająć stanowisko co do pierwszej kwestii podniesionej w pierwszym pytaniu prejudycjalnym, o tyle pozostałe dwie kwestie nie były jeszcze poruszane.
1. W przedmiocie wpływu kwalifikacji postępowania jako publicznoprawnego lub prywatnoprawnego
32.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 zakres stosowania tego rozporządzenia ogranicza się do „spraw cywilnych”.
33.
Trybunał orzekł już, że pojęcie to należy interpretować autonomicznie (
3
) oraz że jednolite stosowanie rozporządzenia nr 2201/2003 wymaga, aby wszystkie orzeczenia w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej objęte były zakresem zastosowania tego rozporządzenia (
4
).
34.
W oparciu o powyższe uwagi, Trybunał stoi na stanowisku, że pojęcie spraw cywilnych określające zakres stosowania rozporządzenia nr 2201/2003 należy interpretować w ten sposób, że może ono obejmować również środki, które z punktu widzenia prawa państwa członkowskiego należą do instrumentów prawa publicznego (
5
).
35.
A konkretniej, Trybunał orzekł, że na podstawie art. 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 2201/2003 (
6
) oraz jego motywu 5 orzeczenia o objęciu dziecka opieką wpisują się „w ramy środka publicznoprawnego, którego celem jest zaspokojenie potrzeb małoletnich w dziedzinie ochrony i pomocy” (
7
). Trybunał orzekł ponadto, że „ani organizacja wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich, ani przyznanie kompetencji organom administracyjnym nie mogą mieć wpływu na zakres zastosowania tego rozporządzenia i na wykładnię pojęcia sprawy cywilne” (
8
).
36.
Podsumowując, jeżeli odpowiedzialność rodzicielska, o której mowa w rozporządzeniu nr 2201/2003 dotyczy zatem formalnie „spraw cywilnych”, bez znaczenia pozostaje kwalifikacja sprawy w świetle przepisów krajowych (
9
).
2. W przedmiocie wymogu, by postępowanie administracyjne lub sądowe toczyło się w drugim państwie członkowskim
37.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 jurysdykcja w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej należy, co do zasady do sądu państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt. Artykuł 15 rozporządzenia nr 2201/2003 pozwala na odstępstwo od tej ogólnej zasady.
38.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jakim został umieszczony, oraz cele regulacji, której część stanowi. Wykładnia przepisów rozporządzenia nr 2201/2003 nie może naruszać powyższych zasad (
10
).
39.
Jeżeli chodzi o brzmienie art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, należy stwierdzić, że nie wymaga on wprost, aby postępowanie administracyjne lub cywilne toczyło się już w innym państwie członkowskim niż wynikające z jurysdykcji ustalonej według art. 8 tego rozporządzenia, aby sąd tego ostatniego państwa mógł zastosować przepis art. 15.
40.
Wprost przeciwnie, zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, jeżeli sąd, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty uzna, że sąd innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma szczególny związek, mógłby lepiej osądzić sprawę oraz jeśli jest to zgodne z dobrem dziecka, może wezwać sądu innego państwa członkowskiego do uznania swojej jurysdykcji lub zawiesić rozpoznanie sprawy i „wezwać strony do wniesienia pozwu lub wniosku do sądu innego państwa członkowskiego” (
11
).
41.
Skoro przepis stanowi, że strony są wzywane do „wniesienia pozwu lub wniosku” do sądu innego państwa członkowskiego, oznacza to, że żaden analogiczny pozew czy wniosek nie został jeszcze, a priori, wniesiony do sądu innego państwa członkowskiego.
42.
Uważam, że powyższa wykładnia, stosownie do której dla celów zastosowania art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 nie jest konieczne, by w drugim państwie członkowskim toczyło się postępowanie administracyjne lub sądowe jest zgodna z celami realizowanymi przez powyższe rozporządzenie.
43.
Zgodnie bowiem z motywem 12 ustanowione w rozporządzeniu nr 2201/2003 przepisy jurysdykcyjne zostały pomyślane jako pochodne dobra dziecka oraz, w szczególności, kryterium bliskości (
12
). Co za tym idzie, rozporządzenie to opiera się na koncepcji, zgodnie z którą przeważać powinno dobro dziecka (
13
).
44.
W oparciu o powyższe analizy Trybunał orzekł, że prorogacja jurysdykcji przewidziana w art. 12 ust. 3 rozporządzenia nr 2201/2003 – która również stanowi odstępstwo od ogólnej zasady jurysdykcji – może mieć zastosowanie bez takiej konieczności, by postępowanie w obszarze odpowiedzialności rodzicielskiej wiązało się z innym postępowaniem, toczącym się już przed sądem, na rzecz którego miałaby nastąpić prorogacja jurysdykcji (
14
). W ocenie Trybunału inna wykładnia naruszałaby skuteczność tego przepisu (
15
). Naruszałaby ona, między innymi, cele realizowane przez rozporządzenie nr 2201/2003, gdyż wykluczyłoby to możliwość skorzystania z tej prorogacji w licznych sytuacjach, mimo iż ta prorogacja jurysdykcji byłaby zgodna z dobrem dziecka (
16
).
45.
Uważam, że to samo dotyczy odstępstwa od zasady jurysdykcji, o którym mowa w art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003. W stanie faktycznym, którego dotyczy ten przepis, również chodzi o ustalenie jurysdykcji sądu, która bardziej służyłaby dobru dziecka, tym bardziej, że przepis art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 stanowi wyraźnie, że wyjątek dopuszczalny jest jedynie, jeżeli jest to zgodne z dobrem dziecka.
46.
Zarówno brzmienie art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, jak i cele realizowane przez to rozporządzenie prowadzą zatem do przyjęcia wykładni, zgodnie z którą powyższy przepis może być stosowany, nawet gdy w państwie członkowskim, do którego sąd posiadający zwykle jurysdykcję zamierza przekazać sprawę nie toczy się żadne postępowanie administracyjne ani sądowe.
3. W przedmiocie wszczęcia postępowania przed sądem innego państwa członkowskiego
47.
Zgodnie z proponowaną przeze mnie wykładnią art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, nie jest konieczne, by w państwie członkowskim, do którego sąd posiadający zwykle jurysdykcję zamierza przekazać sprawę toczyło się postępowanie administracyjne lub sądowe. Niemniej jednak, pierwsze pytanie prejudycjalne postawione przez sąd odsyłający wymaga uściślenia sposobu, w jaki sąd innego państwa członkowskiego może zapoznać się z aktami sprawy.
48.
Zdaniem bowiem sądu odsyłającego „gdyby sąd innego państwa członkowskiego uznał swą jurysdykcję, spowodowałoby to konieczność wszczęcia odrębnego postępowania przez inny organ na podstawie innych przepisów i – ewentualnie – prawdopodobnie w oparciu o inne okoliczności faktyczne”.
49.
Na pierwszy rzut oka pytanie to jest wewnętrznie sprzeczne: jak sąd mógłby uznać swą jurysdykcję, skoro konieczne jest następnie wszczęcie odrębnego postępowania w tym celu?
50.
Artykuł 15 rozporządzenia nr 2201/2003 stanowi wyjątek od systemu jurysdykcji ogólnej ustanowionego przez to rozporządzenie. W związku z tym powinien podlegać ścisłej wykładni (
17
).
51.
Tymczasem jak już wskazałem, jeżeli sąd, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty uzna, że sąd innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma szczególny związek mógłby lepiej osądzić sprawę i jeśli jest to zgodne z dobrem dziecka, art. 15 rozporządzenia przewiduje jedynie dwie możliwości.
52.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 sąd, posiadający zwykle jurysdykcję może „zawie[sić] rozpoznanie sprawy lub odnośnej jej części i [wezwać] strony do wniesienia pozwu lub wniosku do sądu innego państwa członkowskiego [w wyznaczonym przez siebie terminie]” (
18
) lub „[wezwać] sąd innego państwa członkowskiego do uznania swojej jurysdykcji” (
19
).
53.
Artykuł 15 ust. 4 rozporządzenia nr 2201/2003 wymaga również, by „postępowanie przed sądami innego państwa członkowskiego [zostało wszczęte] zgodnie z ust. 1” (
20
) a art. 15 ust. 5 stanowi ponadto, że „sądy tego innego państwa członkowskiego, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, o ile jest to zgodne z dobrem dziecka, mogą uznać swoją jurysdykcję w ciągu sześciu tygodni po wszczęciu postępowania zgodnie z ust. 1 lit. a) lub b)” (
21
). Tymi przypadkami są zatem wyłącznie: wniesienie pozwu lub wniosku przez strony postępowania toczącego się przed sądem, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty lub wystosowane przez ten sąd wezwanie innego sądu do uznania swojej jurysdykcji.
54.
Tymczasem zdaniem sądu odsyłającego, sąd innego państwa członkowskiego może rozpoznać akta sprawy, w odniesieniu do której sąd pierwszego państwa członkowskiego wzywa go o uznanie swojej jurysdykcji na podstawie art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 tylko, jeżeli organ administracji terytorialnej Zjednoczonego Królestwa wytoczy przed nim odrębne powództwo w oparciu o przepisy drugiego państwa członkowskiego (
22
).
55.
Jurysdykcja sądu innego państwa członkowskiego byłaby zatem uzależniona od wystąpienia z nowym pozwem lub wnioskiem przez instytucję tego innego państwa członkowskiego, niebędącą uczestnikiem postępowania toczącego się przed pierwszym sądem.
56.
Stwierdzić należy, że taki przypadek nie został wprost przewidziany w art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003. W konsekwencji, ponieważ przepis ten powinien być interpretowany ściśle, uważam, że nie znajduje zastosowania w takiej sytuacji.
57.
Dodałbym jeszcze, że nie wydaje mi się, aby art. 55 rozporządzenia nr 2201/2003 zatytułowany „Współpraca w sprawach specyficznych dla odpowiedzialności rodzicielskiej” mógł zmienić tę analizę. O ile przepis ten odnosi się bowiem do art. 15 rozporządzenia, o tyle odniesienie to jest jedynie po to, by „ułatwiać kontaktowanie się między sądami” (
23
).
4. Wnioski pośrednie
58.
W świetle powyższych rozważań, proponuję, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne postawione przez sąd odsyłający udzielić następującej odpowiedzi: art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 może znajdować zastosowanie w wypadku pozwów lub wniosków składanych w zakresie ochrony dziecka, kwalifikowanych według prawa krajowego jako sprawy z obszaru prawa publicznego, również wtedy, gdy w państwie członkowskim, do którego sąd posiadający jurysdykcję odnośnie do rozpoznania sprawy co do istoty zamierza przekazać sprawę nie toczy się żadne postępowanie administracyjne ani sądowe. Natomiast, przepis ten nie znajduje zastosowania, jeżeli jurysdykcja sądu, do którego sprawa ma zostać przekazana uzależniona jest od wystąpienia z pozwem czy wnioskiem przez powoda lub wnioskodawcę, który nie jest uczestnikiem postępowania toczącego się przed sądem posiadającym zwykle jurysdykcję.
B – W przedmiocie drugiego, trzeciego, czwartego, piątego i szóstego pytania prejudycjalnego
59.
Poprzez swoje pytania drugie, trzecie, czwarte, piąte i szóste sąd odsyłający dąży do uzyskania wskazówek co do zasad stosowania art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003. Jak już wcześniej wskazałem, na pytania ten odpowiem ogólnie. Jednakże w pierwszej kolejności należy uściślić warunki ustalone przez art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 oraz ich zakres.
1. W przedmiocie przesłanek z art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 (trzecie pytanie prejudycjalne).
60.
Formalnie art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 ustanawia trzy przesłanki, przy spełnieniu których sąd, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty może przekazać sprawę do innego sądu. Wymagane jest, aby dziecko miało szczególny związek z innym państwem członkowskim, aby sąd tego innego państwa członkowskiego był lepiej umiejscowiony do osądzenia sprawy oraz aby było to zgodne z dobrem dziecka.
61.
Pierwsza przesłanka sprecyzowana została w art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 2201/2003. Nie podlega to prawie dyskusji. Po pierwsze, lista zawarta w tym przepisie jest zamknięta. Brak w nim jakiegokolwiek wyrażenia, które wskazywałoby, że zawarta w nim lista jest otwarta jak wyrażenie „w szczególności” lub „na przykład”. Po drugie, przepis ten odnosi się do wyjątku opisanego w art. 15 ust. 1 rozporządzenia. W związku z powyższym, musi być interpretowany ściśle (
24
).
62.
Wyliczenie zawarte w art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 2201/2003 należy w konsekwencji rozumieć jako zamkniętą listę sytuacji w których przyjmuje się istnienie szczególnego związku, wymaganego w ust. 1 tego przepisu (
25
).
63.
Wykładnia pozostałych dwóch przesłanek – sądu lepiej umiejscowionego do osądzenia sprawy i dobra dziecka – sprawia więcej trudności, gdyż prawodawca Unii Europejskiej ich nie zdefiniował oraz nie określił kryteriów oceny.
64.
W pierwszej kolejności należy określić, czy są to przesłanki kumulatywne, które powinny podlegać odrębnej ocenie czy też obie te przesłanki mogą być badane łącznie przez sądy krajowe.
65.
W swoich uwagach na piśmie Komisja stoi na stanowisku, że przesłanki te są nierozerwalnie ze sobą związane oraz że kryterium „dobra dziecka” warunkuje po prostu swobodną ocenę przyznaną sądowi na mocy art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 (
26
). Patrząc z tej perspektywy, ustalenia sądu lepiej umiejscowionego do osądzenia sprawy powinno dokonywać się zawsze zgodnie z dobrem dziecka. Powyższe dwa kryteria stanowią zatem element jednego i tego samego procesu oceny.
66.
Podzielam taką wykładnię art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, którą uważam za zgodną z celami realizowanymi przez to rozporządzenie.
67.
Wprawdzie użycie spójnika „i” sugeruje rozłączność obydwu przesłanek, jednak uściślenie dotyczące dobra dziecka zdaje mi się nie stanowić odrębnej przesłanki, lecz powtórzenie ogólnego celu, którym kierują się zasady jurysdykcji w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Jak już wcześniej wspomniałem, zasady te są ukształtowane w oparciu o dobro dziecka a w szczególności kryterium bliskości (
27
).
68.
Powyższa łączona wykładnia dwóch kryteriów z art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 jest zgodna z wolą prawodawcy wyrażoną w motywach 12 i 13 tego rozporządzenia. Zgodnie bowiem z motywem 12 „podstawy jurysdykcji w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej ustanowione w niniejszym rozporządzeniu ukształtowane są zgodnie z zasadą dobra dziecka, w szczególności według kryterium bliskości”. Niemniej jednak, zgodnie z motywem 13: „w interesie dziecka niniejsze rozporządzenie pozwala – wyjątkowo i w określonych okolicznościach – na przekazanie sprawy przez sąd mający jurysdykcję sądowi innego państwa członkowskiego, jeżeli ten jest lepiej umiejscowiony dla osądzenia sprawy” (
28
).
69.
Analiza ta poparta jest brzmieniem motywu 33 rozporządzenia nr 2201/2003. Zgodnie bowiem z tym motywem, rozporządzenie uznaje prawa podstawowe i jest zgodne z zasadami przyjętymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. W tym celu „zmierza do zapewnienia przestrzegania podstawowych praw dziecka określonych w art. 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej”. Zgodnie z art. 24 ust. 2 tego aktu „[w]e wszystkich działaniach dotyczących dzieci, zarówno podejmowanych przez władze publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka”.
70.
Z powyższych rozważań jasno wynika, że wyjątek od ogólnej zasady jurysdykcji może być stosowany jedynie na rzecz sądu lepiej umiejscowionego w świetle dobra dziecka oraz że w tej perspektywie dobro dziecka stanowi nie przesłankę stosowania wyjątku, podlegającą odrębnej ocenie, lecz ogólne kryterium, którym kierować należy się przy podejmowaniu wszelkich decyzji dotyczących jurysdykcji w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, niezależnie od tego czy chodzi o ogólną zasadę, czy też o wyjątek. Dobro dziecka pojawia się bowiem jako kryterium oceny w motywie 12 i jest powtórzone w motywie 13 celem wprowadzenia wyjątku. Z powyższych rozważań wynika, że „jurysdykcję w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej należy ustalić przede wszystkim w świetle zasady dobra dziecka” (
29
).
71.
W ramach art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 prawodawca Unii jako okoliczność pozwalającą na odstępstwo od kryterium bliskości wybrał „szczególny związek” dziecka z innym państwem członkowskim. Okoliczności wymienione w ust. 3 nie wymagają jednak bezwzględnie tego, by sąd innego państwa członkowskiego był lepiej umiejscowiony do osądzenia sprawy. Jest to powód, dla którego sąd państwa członkowskiego posiadający zwykle jurysdykcję w zakresie rozpoznania sprawy co do istoty powinien ocenić taką możliwość w świetle dobra dziecka (
30
).
72.
W konsekwencji uważam, że art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 wymaga, by sprawdzenia, czy sąd, któremu sąd posiadający zwykle jurysdykcję zamierza przekazać sprawę jest lepiej od niego umiejscowiony do wydania orzeczenia w przedmiocie odpowiedzialności rodzicielskiej, które ponadto jest zgodne z dobrem dziecka. Zresztą w świetle tego jedynego kryterium sąd, któremu sprawa zostanie przekazana zgodzi się na wykonywanie jurysdykcji na podstawie art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003. Nie chodzi zatem o to, czy wynik sprawy będzie korzystniejszy dla dobra dziecka, lecz czy przekazanie jurysdykcji będzie z nim zgodne.
73.
Innymi słowy, dobro dziecka jest przesłanką i podstawą decyzji sądu posiadającego zwykle jurysdykcję do przekazania sprawy innemu sądowi (art. 15 ust. 1) i decyzji sądu, któremu sprawa jest przekazywana o przyjęciu sprawy do rozpoznania (art. 15 ust. 5) (
31
).
74.
Kończąc, dodam, że bez konkretnego znaczenia wydaje mi się odrębna czy też łączna analiza drugiej i trzeciej przesłanki, które wynikają z art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, gdyż wszystkie trzy przesłanki określone w tym przepisie powinny być w każdym wypadku spełnione.
75.
Tymczasem ponieważ podniesiony problem dotyczy jedynie jurysdykcji sądu a nie istoty sprawy, nie pojmuję, jak sąd mógłby zadecydować o tym, że inny sąd jest lepiej umiejscowiony do osądzenia sprawy z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej inaczej niż w oparciu o zasadę dobra dziecka. Podobnie nie rozumiem, na jakiej zasadzie przekazanie sprawy mogłoby być zgodne z dobrem dziecka, jeżeli sąd, któremu sprawa zostanie przekazana nie byłby najlepiej umiejscowiony do jej osądzenia. Analiza przesłanek sądu „lepiej umiejscowionego do osądzenia sprawy” i „dobra dziecka” wydaje mi się nieuchronnie związana z obydwiema przesłankami.
2. W przedmiocie czynników, które można uwzględnić przy ocenie sądu lepiej umiejscowionego do osądzenia sprawy
a) Uwagi w przedmiocie ograniczeń stawianych Trybunałowi (szóste pytanie prejudycjalne)
76.
Tytułem wstępu przypominam, że zgodnie z art. 13 ust. 2 TUE Trybunał działa w granicach uprawnień przyznanych mu na mocy traktatów. Na podstawie art. 267 TFUE Trybunał jest właściwy do orzekania o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje.
77.
Odpowiadając w tym względzie na szóste pytanie prejudycjalne, uważam, że do Trybunału nie należy określanie szczegółowego wykazu punktów wymagających przeanalizowania przez sąd krajowy celem określenia sądu lepiej umiejscowionego do osądzenia sprawy, skoro sam prawodawca Unijny nie uznał za stosowne tego uczynić (
32
).
78.
Natomiast, zadaniem Trybunału jest udzielenie sądowi krajowemu wskazówek interpretacyjnych użytecznych przy ocenie rozpatrywanej przez niego sprawy.
b) W przedmiocie konieczności uwzględnienia prawa materialnego, przepisów proceduralnych lub praktyki sądów państwa członkowskiego, posiadających ewentualnie jurysdykcję (czwarte pytanie prejudycjalne)
79.
Poprzez swoje pytanie czwarte sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy sąd, który zamierza zastosować art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 powinien uwzględnić prawo materialne, przepisy proceduralne lub praktykę sądu innego państwa członkowskiego, posiadającego ewentualnie jurysdykcję.
80.
Irlandia stoi na stanowisku, że sąd nie powinien przeprowadzać tego rodzaju porównawczej oceny przepisów proceduralnych, norm prawa materialnego czy też orzecznictwa odnoszącego się do tych norm (
33
). Komisja jest w tym względzie mniej kategoryczna. Jej zdaniem sąd nie powinien „notorycznie” dokonywać analizy przepisów proceduralnych, norm kolizyjnych czy mających zastosowanie przepisów prawa materialnego (
34
).
81.
Uważam, że wyłączenie analizy przepisów prawa materialnego ze stosowania rozporządzenia nr 2201/2003 jest zgodne z zasadą wzajemnego zaufania leżącą u podstaw tego rozporządzenia.
82.
Jak bowiem Trybunał miał już okazję uściślić, to właśnie wzajemne zaufanie umożliwiło ustanowienie obligatoryjnego systemu jurysdykcji, do którego poszanowania są zobowiązane wszystkie sądy objęte zakresem stosowania rozporządzenia nr 2201/2003 (
35
).
83.
Tego rodzaju zaufanie pozwoliło nawet na ustanowienie szczególnego systemu celem ułatwienia wykonywania orzeczeń odnoszących się do prawa osobistej styczności z dzieckiem uznawanego za fundamentalne dla ochrony podstawowego prawa dziecka, zapisanego w art. 24 ust. 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, zgodnie z którym każde dziecko ma prawo do utrzymywania stałego, osobistego związku i bezpośredniego kontaktu z obojgiem rodziców.
84.
Trybunał orzekł bowiem, że „system ten opiera się na wzajemnym zaufaniu państw członkowskich, że ich krajowe porządki prawne są w stanie zaoferować równoważne i skuteczne poziomy ochrony praw podstawowych uznanych na płaszczyźnie Unii, w szczególności w karcie (wyrok Aguirre Zarraga, C‑491/10 PPU, EU:C:2010:828, pkt 70), wykluczając jakąkolwiek formę kontroli orzeczenia wydanego w państwie członkowskim pochodzenia” (
36
).
85.
Zatem sąd posiadający początkowo jurysdykcję powinien właśnie ocenić jedynie for najlepsze z punktu widzenia dobra dziecka (
37
). Z tego wynika, że „jurysdykcję w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej należy ustalić przede wszystkim w świetle zasady dobra dziecka” (
38
).
86.
Nie chodzi zatem o określenia miejsca, w którym uzyskane może zostać najlepsze rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, ale wskazanie sądu najlepiej umiejscowionego dla dokonania tego rozstrzygnięcia. W tym celu, analiza przepisów proceduralnych towarzyszących wykonywaniu jurysdykcji innego sądu lub praktyki z tym związanej może okazać się przydatna. Są to bowiem z definicji zasady „stanowiące ramy prawne” wykonywania jurysdykcji.
87.
Zdefiniowawszy ogólne ramy analizy, spróbuję określić pewne konkretne czynniki, które należy wziąć pod uwagę, w szczególności spośród przepisów proceduralnych, dla określenia sądu najlepiej umiejscowionego do osądzenia sprawy.
c) W przedmiocie czynników, które można uwzględnić (drugie, trzecie i piąte pytanie prejudycjalne)
88.
Jak już wielokrotnie podkreślałem, w utrwalonym orzecznictwie Trybunału potwierdzone zostało, że normy jurysdykcyjne zawarte w rozporządzeniu nr 2201/2003 zostały ukształtowane w oparciu o kryterium bliskości, w celu zagwarantowania, aby sąd krajowy najściślej związany z dzieckiem orzekał zgodnie z jego dobrem (
39
).
89.
Jak już wskazałem w pkt 70 niniejszej opinii, z motywów 12
i 13 rozporządzenia jasno wynika, że dobro dziecka stanowi ogólne kryterium, które powinno leżeć u podstaw wszelkich decyzji w kwestii jurysdykcji w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, bez względu na to czy chodzi to o zasadę czy odstępstwo.
90.
Chcąc zastosować art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 sąd posiadający zwykle jurysdykcję powinien zatem znaleźć czynniki pozwalające obalić silne domniemanie jurysdykcji sądu państwa miejsca zwykłego pobytu dziecka. Powyższe badanie powinno odbywać się w oparciu o analizę in concreto (
40
), czyli że sąd powinien przeanalizować, dlaczego konkretnie czynniki te wpływają na jego jurysdykcję.
91.
Ostatecznie sąd posiadający zwykle jurysdykcję powinien upewnić się, czy orzeczenie w kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej zostanie wydane przez sąd, mający najbliższy związek z czynnikami danego stanu faktycznego.
92.
Na potrzeby ustalenia tego sądu, podzielam opinię wyrażoną przez rzecznika generalnego Pedra Cruza Villalóna w kwestii określania miejsca zwykłego pobytu dziecka, zgodnie z którą „badanie to […] należy przeprowadzać z punktu widzenia dziecka, w żadnym wypadku zaś nie z punktu widzenia rodziców, niezależnie od zasadności ich żądań dotyczących dziecka” (
41
).
93.
Tym samym właśnie, powołując się na przykład podany przez sąd odsyłający w piątym pytaniu prejudycjalnym, chęć matki przeniesienia się poza obszar właściwości służb socjalnych jej państwa pochodzenia, udając się do innego państwa członkowskiego, którego system służb socjalnych uważa za korzystniejszy, nie wydaje mi się, sama w sobie, znacząca dla określenia sądu lepiej umiejscowionego do osądzenia sprawy. Innymi słowy, czynnik ten może być brany pod uwagę jedynie, jeżeli może mieć wpływ na możliwość rozpoznania sprawy przez sąd zgodnie z dobrem dziecka.
94.
Podobnie, rozważania związane ze swobodą przepływu osób mają sens jedynie wówczas, jeżeli może ona mieć wpływ na określenie możliwości sądu do rozpoznania sprawy zgodnie z dobrem dziecka.
95.
Natomiast elementy takie jak język postępowania, dostępność istotnych dowodów odnoszących się, na przykład, do możliwości w zakresie edukacji i utrzymania rodzica lub rodziców, możliwość powołania świadków oraz prawdopodobieństwo ich stawiennictwa, dostępność raportów medycznych i socjalnych oraz możliwość ich aktualizacji w odpowiednich przypadkach, czy też okres, w jakim orzeczenie zostanie wydane (
42
) mogą mieć bezpośredni wpływ na zdolność sądu do oceny sprawy zgodnie z dobrem dziecka. Mogą być zatem brane pod uwagę
96.
Występowanie tych czynników lub niektórych z nich na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo siedziby sądu posiadającego zwykle jurysdykcję nie powinno osłabiać znaczenia środowiska, w którym rozwija się dziecko – to jest miejsca zwykłego pobytu dziecka – oraz wpływu, jaki przemieszczenie się, związane z przekazaniem sprawy do innego sądu z siedzibą w innym państwie członkowskim, może wywrzeć na jego stan fizyczny i psychiczny.
97.
W tym względzie, uważam, że pewne dokumenty użyteczne dla dokonania oceny sprawy mogą zostać z łatwością uzyskane, przykładowo, poprzez samo skorzystanie z obowiązku współpracy wynikającego z art. 15 ust. 5 rozporządzenia nr 2201/2003.
3. Wnioski pośrednie
98.
W świetle powyższych rozważań, uważam zatem, że art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 nakłada na sąd posiadający zwykle jurysdykcję obowiązek sprawdzenia, czy sąd któremu zamierza on przekazać sprawę jest lepiej niż on umiejscowiony do wydania orzeczenia w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej, tym bardziej zgodnie z zasada dobra dziecka.
99.
W tym celu, powinien on upewnić się, czy orzeczenie w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej wydane zostanie przez sąd posiadający ściślejszy związek z okolicznościami stanu faktycznego. Analiza powinna zostać przeprowadzona z punktu widzenia dziecka, aby chronić jego dobro i nie powinna wymagać przeprowadzenia przez sąd posiadający zwykle jurysdykcję analizy porównawczej prawa materialnego, które będzie stosowane przez sądy innego państwa członkowskiego. Natomiast, przydatna okazać może się analiza przepisów proceduralnych lub praktyk ogólnie stosowanych przez sądy tego innego państwa członkowskiego. Pod uwagę można wziąć takie czynniki jak język postępowania, dostępność istotnych dowodów, możliwość powołania użytecznych świadków oraz prawdopodobieństwo ich stawiennictwa, dostępność raportów medycznych i socjalnych oraz możliwość ich aktualizacji w odpowiednich przypadkach, czy też okres, w jakim orzeczenie zostanie wydane.
100.
Występowanie tych czynników lub niektórych z nich na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo siedziby sądu posiadającego zwykle jurysdykcję nie powinno osłabiać znaczenia środowiska, w którym rozwija się dziecko oraz wpływu, jaki przemieszczenie się, związane z przekazaniem sprawy do sądu z siedzibą w innym państwie członkowskim, mogłoby wywrzeć na jego stan fizyczny i psychiczny.
VI – Wnioski
101.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedstawione przez Supreme Court (sąd najwyższy, Irlandia) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
1)
Artykuł 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 może być stosowany w przypadku pozwów lub wniosków wnoszonych w obszarze ochrony dziecka kwalifikowanych według prawa krajowego jako sprawy z zakresu prawa publicznego również w przypadku, gdy w państwie członkowskim, do którego sąd posiadający jurysdykcję do rozpoznania sprawy co do istoty zamierza przekazać sprawę nie toczy się żadne postępowanie administracyjne ani sądowe. Natomiast przepis ten nie znajduje zastosowania, jeżeli jurysdykcja sądu, do którego sprawa ma zostać przekazana, uzależniona jest od wystąpienia z pozwem lub wnioskiem przez powoda lub wnioskodawcę, który nie jest uczestnikiem postępowania przed sądem posiadającym zwykle jurysdykcję.
2)
Artykuł 15 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 wymaga, aby sąd, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty, zbadał, czy sąd, któremu zamierza przekazać sprawę, jest lepiej niż on umiejscowiony do celów wydania orzeczenia w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej, co tym bardziej jest zgodne z dobrem dziecka.
W tym celu sąd ten powinien upewnić się, czy orzeczenie w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej zostanie wydane przez sąd, który ma najściślejszy związek z okolicznościami danej sprawy. Analiza powinna zostać przeprowadzona z punktu widzenia dziecka, aby chronić jego dobro, bez potrzeby przeprowadzania przez sąd, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty analizy porównawczej prawa materialnego, które zastosują sądy innego państwa członkowskiego. Natomiast, przydatna może być analiza obowiązujących przepisów proceduralnych lub praktyk stosowanych przez sądy tego innego państwa członkowskiego. Można uwzględnić takie elementy jak język postępowania, dostępność istotnych dowodów, możliwość powołania świadków oraz prawdopodobieństwo ich stawiennictwa, dostępność raportów medycznych i socjalnych oraz możliwość ich aktualizacji w razie potrzeby, czy też okres, w jakim orzeczenie zostanie wydane.
Występowanie tych czynników lub niektórych z nich na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo siedziby sądu posiadającego zwykle jurysdykcję nie powinno osłabiać znaczenia środowiska, w którym rozwija się dziecko, oraz wpływu, jaki przemieszczenie się, związane z przekazaniem sprawy do sądu z siedzibą w innym państwie członkowskim, mogłoby wywrzeć na jego stan fizyczny i psychiczny.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Dz.U. 2003, L 338, s. 1.
(
3
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 27 listopada 2007 r., C (C‑435/06, EU:C:2007:714, pkt 46).
(
4
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 27 listopada 2007 r., C (C‑435/06, EU:C:2007:714, pkt 47, 48).
(
5
)	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 27 listopada 2007 r., C (C‑435/06, EU:C:2007:714, pkt 51) i z dnia 2 kwietnia 2009 r., A (C‑523/07, EU:C:2009:225, pkt 27). Odnośnie do prawodawstwa irlandzkiego, zobacz wyrok z dnia 26 kwietnia 2012 r., Health Service Executive (C‑92/12 PPU, EU:C:2012:255, pkt 60).
(
6
)	Zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 2201/2003, sprawy o umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczej są postępowaniami w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej.
(
7
)	Wyrok z dnia 2 kwietnia 2009 r., A (C‑523/07, EU:C:2009:225, pkt 26).
(
8
)	Wyrok z dnia 27 listopada 2007 r., C (C‑435/06, EU:C:2007:714, pkt 45).
(
9
)	Zobacz w szczególności, A. Dutta i A. Schulz „First Cornerstones of the EU Rules on Cross-border Child Cases: the Jurisprudence of the Court of Justice of the European Union on the Brussels IIA Regulation from C to Health Service Executive_Journal of Private International Law, 2014, s. 1–40, szczególnie. s. 5–7; E. Gallant, „Règlement (CE) no 2201/2003 du 27 novembre 2003 relatif à la compétence, la reconnaissance et l’exécution des décisions en matière matrimoniale et en matière de responsabilité parentale abrogeant le règlement no 1347/2000, w Torck, St., Cadiet, L., et Jeuland, E., (dir)., Droit processuel civil de l’Union européenne, LexisNexis, 2011, s. 59–98, i w szczególności nr 177.
(
10
)	Dla przykładu stosowania powyższych zasad w wykładni przepisów rozporządzenia nr 2201/2003 zob., między innymi, wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., L (C‑656/13, EU:C:2014:2364).
(
11
)	Podkreślenie moje.
(
12
)	Zobacz, podobnie, wyroki z dnia 2 kwietnia 2009 r., A (C‑523/07, EU:C:2009:225, pkt 35); z dnia 23 grudnia 2009 r., Detiček (C‑403/09 PPU, EU:C:2009:810, pkt 35); z dnia 22 grudnia 2010 r., Mercredi (C‑497/10 PPU, EU:C:2010:829, pkt 46); z dnia 1 października 2014 r., E. (C‑436/13, EU:C:2014:2246, pkt 44), jak również z dnia 12 listopada 2014 r., L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, pkt 48). Zobacz, również wyrok z dnia 15 lipca 2010 r., Purrucker (C‑256/09, EU:C:2010:437, pkt 91).
(
13
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, pkt 48).
(
14
)	Wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, pkt 45).
(
15
)	Wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, pkt 46).
(
16
)	Wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, pkt 48).
(
17
)	Zobacz, podobnie, wyrok z dnia 23 grudnia 2009 r., Detiček (C‑403/09 PPU, EU:C:2009:810, pkt 38).
(
18
)	Artykuł 15 ust. 1 lit a) rozporządzenia nr 2201/2003.
(
19
)	Artykuł 1 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 2201/2003.
(
20
)	Podkreślenie moje.
(
21
)	Podkreślenie moje.
(
22
)	Punkt 17 postanowienia odsyłającego.
(
23
)	Podkreślenie moje.
(
24
)	Zobacz, w tym względzie, wyrok z dnia 23 grudnia 2009 r., Detiček (C‑403/09 PPU, EU:C:2009:810, pkt 38).
(
25
)	Doktryna wydaje się zgodna w tym względzie. Zobacz, w szczególności St. Franck: „La responsabilité parentale en droit international privé. Entrée en vigueur du règlement Bruxelles II bis et du Code de droit international privé”, Revue trimestrielle de droit familial, 2005, s. 700; E. Gallant: „Règlement (CE) no 2201/2003 du 27 novembre 2003 relatif à la compétence, la reconnaissance et l’exécution des décisions en matière matrimoniale et en matière de responsabilité parentale abrogeant le le règlement no 1347/2000”, in Torck, St., L, Cadiet i E. Jeuland: (dir)., Droit processuel civil de l’Union européenne, LexisNexis, 2011, s. 59–98, i w szczególności nr° 177; B. Ancel i H. Muir Watt: „L’intérêt supérieur de l’enfant dans le concert des juridictions: le Règlement Bruxelles II bis”, Revue critique de droit international privé, 2005, s. 569 i nast. i w szczególności nr 29.
(
26
)	Zobacz pkt 33 pisemnych uwag Komisji.
(
27
)	Zobacz pkt 43 niniejszej opinii oraz orzecznictwo przytoczone w przypisie na s. 12.
(
28
)	Podkreślenie moje.
(
29
)	Wyrok z dnia 1 października 2014 r., E. (C‑436/13, EU:C:2014:2246, pkt 45). Podkreślenie moje.
(
30
)	Zobacz, podobnie. A. Dutta i A. Schulz: „First Cornerstones of the EU Rules on Cross-border Child Cases: the Jurisprudence of the Court of Justice of the European Union on the Brussels II A Regulation from C to Health Service Executive”, Journal of Private International Law, 2014, s. 1–40, a w szczególności s. 8; E. Gallant; „Règlement (CE) no 2201/2003 du 27 novembre 2003 relatif à la compétence, la reconnaissance et l’exécution des décisions en matière matrimoniale et en matière de responsabilité parentale abrogeant le règlement no 1347/2000”, in Torck, St., Cadiet, L., et Jeuland, E., (dir)., Droit processuel civil de l’Union européenne, LexisNexis, 2011, s. 59–98, a w szczególności nr 217.
(
31
)	Zobacz, podobnie, B. Ancel i H. Muir Watt: „L’intérêt supérieur de l’enfant dans le concert des juridictions: le Règlement Bruxelles II bis”, Revue critique de droit international privé, 2005, s. 569 i nast., a w szczególności nr 29.
(
32
)	(Zobacz, podobnie, opinia rzecznika generalnego Sharpston w sprawach połączonych Sturgeon i in. (C‑402/07 i C‑432/0, EU:C:2009:416, pkt 94)
(
33
)	Zobacz pkt 46 uwag na piśmie Irlandii.
(
34
)	Zobacz pkt 28 uwag na piśmie Komisji.
(
35
)	Zobacz, podobnie, wyrok z dnia 15 lipca 2010 r., Purrucker (C‑256/09, EU:C:2010:437, pkt 72).
(
36
)	Wyrok z dnia 9 września 2015 r., Bohez (C‑4/14, EU:C:2015:563, pkt 58).
(
37
)	Zobacz, podobnie, C. Henricot, C., „Le mécanisme de renvoi dans l’article 15 du règlement Bruxelles II bis”, Revue trimestrielle de droit familial, 2008, s. 526–533, a w szczególności s. 529, jak również B. Ancel i H. Muir Watt „L’intérêt supérieur de l’enfant dans le concert des juridictions: le Règlement Bruxelles II bis”, Revue critique de droit international privé, 2005, s. 569 i nast., a w szczególności nr 28.
(
38
)	Wyrok z dnia 1 października 2014 r., E. (C‑436/13; EU:C:2014:2246, pkt 45). Podkreślenie moje.
(
39
)	Zobacz pkt 43 i 67 niniejszej opinii oraz orzecznictwo przytoczone w przypisie 12
(
40
)	Zobacz, podobnie, C. Henricot: „Le mécanisme de renvoi dans l’article 15 du règlement Bruxelles II bis”, Revue trimestrielle de droit familial, 2008, s. 526–533, a w szczególności s. 530.
(
41
)	Stanowisko rzecznika generalnego Pedra Cruza Villalóna w sprawie Mercredi (C‑497/10 PPU, EU:C:2010:738, pkt 93).
(
42
)	Niektórzy autorzy wyrażali wątpliwości co do istotności tego kryterium, biorąc pod uwagę „niepewny” charakter prognoz, które mogą być wydawane co do poszanowania rozsądnego terminu przez sądy innych państw członkowskich (zobacz, podobnie P. Wautelet: „Règlement (CE) no 2201/2003 relatif à la compétence, la reconnaissance et l’exécution des décisions en matière matrimoniale et en matière de responsabilité parentale abrogeant le règlement (CE) no 1347/2000 (dit „Bruxelles II bis”)”, in Droit judiciaire européen et international, La jurisprudence du code judiciaire commentée, vol. 5. La Charte, 2012, s. 363–482, a w szczególności s. 424). Znaczenie tempa wydawania orzeczeń w postępowaniach dotyczących dziecka wydaje mi się jednak przeważać nad trudnościami związanymi z oceną takiego terminu. Jak podnoszą tytułem wstępu A. Dutta i A. Schultz, „it is a commonplace that in child matters the time factor plays an important role: cross border child dispute are a race against the clock […]” (A. Dutta, A. i A. Schulz, „First Cornerstones of the EU Rules on Cross-border Child Cases: the Jurisprudence of the Court of Justice of the European Union on the Brussels IIA Regulation from C to Health Service Executive”, Journal of Private International Law, 2014, s. 1–40, a w szczególności s. 2).