Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)
της 11ης Δεκεμβρίου 2025 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Ιθαγένεια της Ένωσης – Άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και ελεύθερης διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών – Προϋποθέσεις καταχώρισης, στο εθνικό μητρώο, γαμικού συμφώνου που έχει συναφθεί σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος της καταχώρισης – Αναγραφή του προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων – Περιορισμός – Δικαιολόγηση – Ακρίβεια και γνησιότητα των δεδομένων που περιέχονται στο εθνικό μητρώο – Αναλογικότητα »
Στην υπόθεση C‑789/23 [Tatrauskė] (i),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Λιθουανίας) με απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 21 Δεκεμβρίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
I. J.
κατά
«Registrų centras» VĮ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. Jürimäe (εισηγήτρια), πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, Πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του δευτέρου τμήματος, F. Schalin, M. Gavalec και Z. Csehi δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Λιθουανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον K. Dieninis και την V. Kazlauskaitė-Švenčionienė,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την E. Montaguti και την A. Steiblytė,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 22ας Μαΐου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της I. J. και του Registrų centras V (κεντρικού μητρώου, Λιθουανία) σχετικά με την απόρριψη από αυτό της αίτησης που υπέβαλε η I. J. για την καταχώριση δεδομένων σχετικών με το καθεστώς περιουσιακών σχέσεων των συζύγων στο εθνικό μητρώο γαμικών συμφώνων.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ προβλέπει τα εξής:
«Κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, υπό την επιφύλαξη των περιορισμών και με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στις Συνθήκες και στις διατάξεις που θεσπίζονται για την εφαρμογή τους.»
Το λιθουανικό δίκαιο
Ο αστικός κώδικας
4        Το άρθρο 3.101 του Lietuvos Respublikos civilinis kodeksas (αστικού κώδικα της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, στο εξής: αστικός κώδικας), με τίτλο «Γαμικό σύμφωνο», προβλέπει τα εξής:
«Το γαμικό σύμφωνο είναι σύμβαση συναπτόμενη από τους συζύγους, η οποία καθορίζει τα περιουσιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις τους κατά τη διάρκεια του γάμου, καθώς και σε περίπτωση διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού (διάσταση).»
5        Το άρθρο 3.103 του αστικού κώδικα, με τίτλο «Τύπος του γαμικού συμφώνου», προβλέπει τα εξής:
«1.      Το γαμικό σύμφωνο συνάπτεται με συμβολαιογραφική πράξη.
2.      Το γαμικό σύμφωνο, καθώς και οι τροποποιήσεις του, καταχωρίζονται στο μητρώο γαμικών συμφώνων […]
3.      Το γαμικό σύμφωνο και οι τροποποιήσεις του αντιτάσσονται σε τρίτους μόνο αν το σύμφωνο και οι τροποποιήσεις του έχουν καταχωριστεί στο μητρώο γαμικών συμφώνων. Ο κανόνας αυτός δεν εφαρμόζεται αν, κατά τον χρόνο κατάρτισης δικαιοπραξίας, οι τρίτοι είχαν γνώση του γαμικού συμφώνου ή των τροποποιήσεών του.»
Κανονισμός λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων
6        Με το Lietuvos Respublikos Vyriausybės nutarimas Nr. 1284 «Dėl Vedybų sutarčių registro nuostatų patvirtinimo» (διάταγμα 1284 της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Λιθουανίας για τη θέσπιση του κανονισμού λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων), της 13ης Αυγούστου 2002 (Žin., 2002, αριθ. 82‑3523), η Κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Λιθουανίας θέσπισε τον κανονισμό λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων. Ο κανονισμός αυτός τροποποιήθηκε, το δε κείμενο που κατά το αιτούν δικαστήριο εφαρμοζόταν στη διαφορά της κύριας δίκης ήταν το κείμενο της 10ης Σεπτεμβρίου 2015, όπως τροποποιήθηκε με το Lietuvos Respublikos Vyriausybės nutarimas Nr. 773 (διάταγμα 773 της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Λιθουανίας), της 8ης Ιουλίου 2020 (TAR, 2020, αριθ. 2020‑15562) (στο εξής: κανονισμός λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων).
7        Το σημείο 13 του κανονισμού αυτού ορίζει τα εξής:
«Στο μητρώο καταχωρίζονται:
13.1.      τα γαμικά σύμφωνα·
[…]
13.3.      οι πράξεις διανομής περιουσιακών στοιχείων που προβλέπονται στον [αστικό κώδικα]».
8        Το σημείο 17 του ως άνω κανονισμού προβλέπει τα ακόλουθα:
«Στο μητρώο υποβάλλονται σε επεξεργασία τα ακόλουθα δεδομένα που αφορούν τη διανομή περιουσιακών στοιχείων:
17.1.      ο αναγνωριστικός κωδικός της διανομής των περιουσιακών στοιχείων·
17.2.      η βάση επί της οποίας καταρτίστηκε η διανομή των περιουσιακών στοιχείων (σύμβαση ή δικαστική απόφαση)·
17.3.      η ημερομηνία επικύρωσης της σύμβασης διανομής των κοινών περιουσιακών στοιχείων (στο εξής: σύμβαση διανομής) ή την ημερομηνία της δικαστικής απόφασης σχετικά με τη διανομή των κοινών περιουσιακών στοιχείων (στο εξής: απόφαση διανομής)·
17.4.      τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα (προσωπικός αριθμός αναγνώρισης και ονοματεπώνυμο· αν δεν υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στο μητρώο πληθυσμού, ημερομηνία γέννησης και ονοματεπώνυμο) των φυσικών προσώπων που έχουν συνάψει τη σύμβαση διανομής ή των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία διανέμονται με δικαστική απόφαση·
[…]
17.7.      το ονοματεπώνυμο του συμβολαιογράφου και η επωνυμία του συμβολαιογραφείου όπου επικυρώθηκε η σύναψη, η τροποποίηση ή η λύση της σύμβασης διανομής ή η ονομασία του δικαστηρίου που εξέδωσε την απόφαση διανομής·
[…]
17.9.      το νομικό καθεστώς που ορίζεται με τη σύμβαση διανομής ή την απόφαση διανομής·
[…]
17.12.      η ημερομηνία και η ώρα καταχώρισης της διανομής περιουσιακών στοιχείων στο μητρώο ή της διαγραφής της από το μητρώο, καθώς και η καταχώριση ή η τροποποίηση των δεδομένων που αφορούν την εν λόγω διανομή.»
9        Το κεφάλαιο IV του ως άνω κανονισμού διέπει την καταχώριση στο μητρώο των νομικών γεγονότων και πράξεων που αποτελούν αντικείμενο της καταχώρισης. Το κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα σημεία 67 και 68, τα οποία ορίζουν τα εξής:
«67.      Γαμικό σύμφωνο ή σύμφωνο συμβίωσης που συνάπτεται στην αλλοδαπή μπορεί να καταχωριστεί στο μητρώο εφόσον περιέχει τον προσωπικό αριθμό αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των προσώπων που συνήψαν το σύμφωνο, ο οποίος χορηγείται από τον φορέα που τηρεί το μητρώο πληθυσμού της Λιθουανίας.»
68.      Αν ένας από τους συζύγους ή συντρόφους επιθυμεί την καταχώριση στο μητρώο ενός γαμικού συμφώνου ή συμφώνου συμβίωσης ή τροποποιήσεων τέτοιου συμφώνου που έχουν επικυρωθεί στην αλλοδαπή ή δεδομένων σχετικά με τη λύση τέτοιου συμφώνου, δύναται να διαβιβάσει τα δεδομένα αυτά προσωπικά ή μέσω αντιπροσώπου, ταχυδρομικώς ή ηλεκτρονικά, στον φορέα που τηρεί το μητρώο, σύμφωνα με τις διαδικασίες που ορίζει ο εν λόγω φορέας.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
10      Η εκκαλούσα της κύριας δίκης είναι πολίτης της Ένωσης, εγγεγραμμένη στο λιθουανικό μητρώο πληθυσμού. Ως εκ τούτου, διαθέτει προσωπικό αριθμό αναγνώρισης χορηγούμενο από τον φορέα που τηρεί το μητρώο αυτό, καθώς και δελτίο ταυτότητας στο οποίο αναγράφεται ο εν λόγω αριθμός.
11      Το έτος 2006, η εκκαλούσα της κύριας δίκης και ο C. B., Ιταλός υπήκοος, συνήψαν γάμο στην Ιταλία. Ο γάμος καταχωρίστηκε στο μητρώο γάμων ιταλικού δήμου. Το απόσπασμα της ληξιαρχικής πράξης περιέχει σημείωση στην οποία αναφέρεται ότι οι σύζυγοι έχουν επιλέξει το καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας.
12      Ο γάμος αυτός καταχωρίστηκε στις ληξιαρχικές υπηρεσίες της Λιθουανίας.
13      Στις 15 Φεβρουαρίου 2022 η εκκαλούσα της κύριας δίκης υπέβαλε αίτηση στο κεντρικό μητρώο προκειμένου να καταχωριστεί στο μητρώο γαμικών συμφώνων νομικό γεγονός σχετικά με το περιουσιακό καθεστώς μεταξύ αυτής και του συζύγου της, ήτοι η διανομή της περιουσίας μεταξύ των συζύγων.
14      Με απόφαση της 9ης Μαρτίου 2022, το κεντρικό μητρώο απέρριψε την αίτηση αυτή με την αιτιολογία, αφενός, ότι φυσικό πρόσωπο δεν είχε την εξουσία να παράσχει στο κεντρικό μητρώο δεδομένα σχετικά με τη διανομή της περιουσίας μεταξύ συζύγων και, ως εκ τούτου, η διανομή των επίμαχων περιουσιακών στοιχείων δεν μπορούσε να καταχωριστεί στο μητρώο γαμικών συμφώνων κατόπιν αιτήματος της εκκαλούσας της κύριας δίκης. Αφετέρου, διευκρίνισε ότι το απόσπασμα της ληξιαρχικής πράξης γάμου που προσκόμισε η εκκαλούσα της κύριας δίκης θα μπορούσε να καταχωριστεί στο μητρώο γαμικών συμφώνων ως γαμικό σύμφωνο εφόσον προσκομιζόταν συμπλήρωμα στη ληξιαρχική πράξη γάμου, επικυρωμένο από συμβολαιογράφο ή αρμόδιο Ιταλό δημόσιο υπάλληλο, στο οποίο θα αναγραφόταν ο λιθουανικός προσωπικός αριθμός αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων.
15      Εν συνεχεία, η εκκαλούσα της κύριας δίκης προσκόμισε αντίγραφο μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείο από το οποίο προκύπτει ότι είχε ζητήσει από την οικεία ληξιαρχική υπηρεσία στην Ιταλία να καταρτίσει αντίγραφο της ληξιαρχικής πράξης γάμου στο οποίο θα αναγραφόταν ο δικός της λιθουανικός προσωπικός αριθμός αναγνώρισης, όπως αναγραφόταν στο δελτίο ταυτότητάς της. Η εν λόγω ληξιαρχική υπηρεσία αρνήθηκε να προσθέσει τη μνεία αυτή στο απόσπασμα της ληξιαρχικής πράξης γάμου, με την αιτιολογία ότι δεν ήταν σε θέση να πιστοποιήσει τη γνησιότητα του εν λόγω προσωπικού αριθμού αναγνώρισης.
16      Κατόπιν τούτου, η εκκαλούσα της κύριας δίκης άσκησε ενώπιον του Vilniaus apygardos administracinis teismas (περιφερειακού διοικητικού δικαστηρίου Βίλνιους, Λιθουανία) προσφυγή κατά της απόφασης της 9ης Μαρτίου 2022. Με απόφαση της 29ης Ιουνίου 2022, η προσφυγή αυτή απορρίφθηκε ως αβάσιμη, με την αιτιολογία, μεταξύ άλλων, ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις καταχώρισης στο μητρώο γαμικών συμφώνων «συμφώνου συναφθέντος στην αλλοδαπή», οι οποίες προβλέπονται στο σημείο 67 του κανονισμού λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων, διότι το γαμικό σύμφωνο δεν μνημόνευε τον λιθουανικό προσωπικό αριθμό αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των συμβαλλομένων μερών.
17      Η εκκαλούσα της κύριας δίκης άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου της Λιθουανίας), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
18      Προκαταρκτικώς, το αιτούν δικαστήριο σημειώνει ότι η εκκαλούσα της κύριας δίκης δεν επιδιώκει στην πραγματικότητα να καταχωριστεί στο μητρώο γαμικών συμφώνων η διανομή περιουσιακών στοιχείων ως προς την οποία συμφώνησαν οι σύζυγοι, αλλά το γαμικό σύμφωνο που συνήφθη σε κράτος μέλος άλλο από τη Δημοκρατία της Λιθουανίας. Η επίμαχη νομική
κατάσταση εμπίπτει στο σημείο 68 του κανονισμού λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων, κατά το οποίο ένας από τους συζύγους μπορεί να ζητήσει την καταχώριση γαμικού συμφώνου που έχει επικυρωθεί «στην αλλοδαπή».
19      Επισημαίνει, συναφώς, ότι η εν λόγω καταχώριση εξαρτάται από την προβλεπόμενη στο σημείο 67 του ως άνω κανονισμού προϋπόθεση ότι το επίμαχο σύμφωνο περιλαμβάνει τον λιθουανικό προσωπικό αριθμό αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των συμβαλλομένων μερών.
20      Πλην όμως, το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι ο λιθουανικός προσωπικός αριθμός αναγνώρισης της εκκαλούσας της κύριας δίκης δεν περιλαμβάνεται στη ληξιαρχική πράξη γάμου της, λόγω της άρνησης της οικείας ιταλικής ληξιαρχικής υπηρεσίας να εγγράψει το στοιχείο αυτό, και, ως εκ τούτου, δεν πληρούται η προϋπόθεση του σημείου 67 του εν λόγω κανονισμού.
21      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι τέτοια προϋπόθεση προβλέπεται εντούτοις μόνο για τα γαμικά σύμφωνα που συνάπτονται εκτός της επικράτειας της Λιθουανίας και ότι ο κανονισμός λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων δεν προβλέπει καμία εναλλακτική λύση όσον αφορά την αναγνώριση των συμβαλλομένων σε γαμικό σύμφωνο συναφθέν «στην αλλοδαπή».
22      Υπό τις περιστάσεις αυτές, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον η ρύθμιση που θεσπίζεται με τον κανονισμό λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων μπορεί να θεωρηθεί ικανή να περιορίσει το δικαίωμα που αναγνωρίζεται σε κάθε πολίτη της Ένωσης να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, όπως αυτό κατοχυρώνεται στο άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
23      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Λιθουανία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση κατά την οποία γαμικό σύμφωνο το οποίο έχει συναφθεί σε άλλο κράτος μέλος της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] δεν μπορεί να καταχωριστεί στο μητρώο γαμικών συμφώνων, αν στο σύμφωνο αυτό δεν αναγράφεται ο προσωπικός αριθμός αναγνώρισης, που χορηγείται από τον οργανισμό που τηρεί το λιθουανικό μητρώο πληθυσμού, τουλάχιστον ενός εκ των συμβαλλομένων μερών, όταν, σε περιπτώσεις όπως αυτή της υπό κρίση υπόθεσης, οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους στο οποίο συνήφθη το γαμικό σύμφωνο αρνούνται να χορηγήσουν απόσπασμα του εν λόγω συμφώνου συμπληρωμένο με τα προσωπικά στοιχεία ταυτοποίησης;»
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
24      Η Λιθουανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη. Υποστηρίζει ότι κατόπιν των τροποποιήσεων που επήλθαν στον κανονισμό λειτουργίας του μητρώου γαμικών συμφώνων με τη θέσπιση ρύθμισης που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2023, ο εν λόγω κανονισμός δεν προβλέπει πλέον ότι γαμικό σύμφωνο που έχει συναφθεί στην αλλοδαπή πρέπει να αναγράφει, προκειμένου να καταχωριστεί στο εθνικό μητρώο γαμικών συμφώνων, τον λιθουανικό προσωπικό αριθμό αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων. Ως εκ τούτου, το προδικαστικό ερώτημα είναι αλυσιτελές και, κατά συνέπεια, παρέλκει η απάντηση του Δικαστηρίου επ’ αυτού.
25      Το αιτούν δικαστήριο, απαντώντας σε αίτηση παροχής πληροφοριών που του απηύθυνε το Δικαστήριο στις 16 Οκτωβρίου 2024, επισήμανε ότι οι ως άνω τροποποιήσεις δεν έχουν εφαρμογή ratione temporis στη διαφορά της κύριας δίκης.
26      Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο διευκρίνισε ότι η εκκαλούσα της κύριας δίκης δεν είχε παραιτηθεί από την έφεσή της και ότι δεν είχε υποβάλει, σύμφωνα με τις πληροφορίες που είχε στη διάθεσή του το δικαστήριο αυτό, νέα αίτηση καταχώρισης στο μητρώο γαμικών συμφώνων κατόπιν της έναρξης ισχύος των εν λόγω τροποποιήσεων. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο εξακολουθεί να υποχρεούται να αποφανθεί επί της νομιμότητας και της βασιμότητας της απόφασης της 9ης Μαρτίου 2022.
27      Το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως τονίσει επ’ αυτού ότι η διαδικασία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ συνιστά έναν μηχανισμό συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, χάρη στον οποίο το μεν παρέχει στα δε τα ερμηνευτικά στοιχεία του ενωσιακού δικαίου που τους είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς επί της οποίας καλούνται να αποφανθούν, καθώς και ότι ο δικαιολογητικός λόγος της προδικαστικής παραπομπής δεν έγκειται στη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, αλλά στην αυτονόητη ανάγκη αποτελεσματικής επίλυσης μιας ένδικης διαφοράς [πρβλ. αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, σκέψη 18, και της 9ης Ιανουαρίου 2024, G. κ.λπ. (Διορισμός δικαστών στα τακτικά δικαστήρια στην Πολωνία), C‑181/21 και C‑269/21, EU:C:2024:1, σκέψη 62].
28      Όπως προκύπτει από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, η ζητούμενη προδικαστική απόφαση πρέπει να είναι «αναγκαία» για να μπορέσει το αιτούν δικαστήριο να «εκδώσει την απόφασή του» στην υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί [αποφάσεις της 17ης Φεβρουαρίου 2011, Weryński, C‑283/09, EU:C:2011:85, σκέψη 35, και της 9ης Ιανουαρίου 2024, G. κ.λπ. (Διορισμός δικαστών στα τακτικά δικαστήρια στην Πολωνία), C‑181/21 και C‑269/21, EU:C:2024:1, σκέψη 63].
29      Συνακόλουθα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι τόσο από το γράμμα όσο και από την οικονομία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ προκύπτει ότι η διαδικασία προδικαστικής παραπομπής προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι εκκρεμεί πράγματι ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων διαφορά στο πλαίσιο της οποίας αυτά καλούνται να εκδώσουν απόφαση που θα λαμβάνει υπόψη την προδικαστική απόφαση [πρβλ. αποφάσεις της 21ης Απριλίου 1988, Pardini, 338/85, EU:C:1988:194, σκέψη 11, και της 9ης Ιανουαρίου 2024, G. κ.λπ. (Διορισμός δικαστών στα τακτικά δικαστήρια στην Πολωνία), C‑181/21 και C‑269/21, EU:C:2024:1, σκέψη 64].
30      Εν προκειμένω, από τα στοιχεία που εκτίθενται στις σκέψεις 25 και 26 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι η απάντηση του Δικαστηρίου στο ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο είναι αναγκαία προκειμένου αυτό να μπορέσει να αποφανθεί επί της έφεσης η οποία εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιόν του.
31      Συνεπώς, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
32      Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί
κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία εξαρτά την καταχώριση στο εθνικό μητρώο γαμικών συμφώνων ενός γαμικού συμφώνου που έχει συναφθεί σε άλλο κράτος μέλος από την προϋπόθεση αναγραφής, στο σύμφωνο αυτό, του χορηγούμενου από το πρώτο κράτος μέλος προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων, ενώ τέτοια προϋπόθεση δεν προβλέπεται για την καταχώριση στο εν λόγω μητρώο γαμικού συμφώνου συναφθέντος στο ίδιο κράτος μέλος.
33      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης της οποίας απολαύει η εκκαλούσα της κύριας δίκης δυνάμει του άρθρου 20, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ συνιστά τη θεμελιώδη ιδιότητα των υπηκόων των κρατών μελών [πρβλ. αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, Grzelczyk, C‑184/99, EU:C:2001:458, σκέψη 31, της 4ης Οκτωβρίου 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, σκέψη 51, και της 29ης Απριλίου 2025, Επιτροπή κατά Μάλτας (Χορήγηση ιθαγένειας σε επενδυτές), C‑181/23, EU:C:2025:283, σκέψη 92].
34      Η εν λόγω ιδιότητα παρέχει τη δυνατότητα σε όσους από τους υπηκόους αυτούς βρίσκονται στην ίδια κατάσταση να τυγχάνουν, όσον αφορά το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης, της ίδιας νομικής μεταχείρισης, ανεξαρτήτως της ιθαγένειάς τους και υπό την επιφύλαξη των ρητώς προβλεπόμενων επ’ αυτού εξαιρέσεων [πρβλ. αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, Grzelczyk, C‑184/99, EU:C:2001:458, σκέψη 31, και της 25ης Ιουλίου 2018, A (Βοήθεια για άτομο με αναπηρία), C‑679/16, EU:C:2018:601, σκέψη 56].
35      Μεταξύ των καταστάσεων που εμπίπτουν στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης περιλαμβάνονται και αυτές που άπτονται της άσκησης των θεμελιωδών ελευθεριών που εγγυάται η Συνθήκη, μεταξύ άλλων της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών, την οποία κατοχυρώνει το άρθρο 21 ΣΛΕΕ [αποφάσεις της 24ης Νοεμβρίου 1998, Bickel και Franz, C‑274/96, EU:C:1998:563, σκέψεις 15 και 16, και της 25ης Ιουλίου 2018, A (Βοήθεια για άτομο με αναπηρία), C‑679/16, EU:C:2018:601, σκέψη 57].
36      Συναφώς, επισημαίνεται ότι, στο παρόν στάδιο εξέλιξης του δικαίου της Ένωσης, η σύσταση μητρώων γαμικών συμφώνων και ο κανονισμός λειτουργίας τους εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Εντούτοις, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής, τα κράτη μέλη οφείλουν να συμμορφώνονται προς το δίκαιο της Ένωσης και, ιδίως, προς τις διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ σχετικά με το δικαίωμα κάθε πολίτη της Ένωσης να κυκλοφορεί και να διαμένει στο έδαφος των κρατών μελών, αναγνωρίζοντας, προς τον σκοπό αυτόν, την προσωπική κατάσταση των προσώπων όπως αυτή έχει διαπιστωθεί σε άλλο κράτος μέλος σύμφωνα με το δίκαιο του εν λόγω κράτους μέλους (πρβλ. αποφάσεις της 2ας Οκτωβρίου 2003, Garcia Avello, C‑148/02, EU:C:2003:539, σκέψη 25, της 14ης Δεκεμβρίου 2021, Stolichna obshtina, rayon «Pancharevo», C‑490/20, EU:C:2021:1008, σκέψη 52, και της 4ης Οκτωβρίου 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, σκέψη 53).
37      Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι η εκκαλούσα της κύριας δίκης, ως πολίτης της Ένωσης, άσκησε το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας. Κατά την άσκηση αυτή, συνήψε γαμικό σύμφωνο στην Ιταλία, το οποίο επιθυμεί πλέον να καταχωρίσει στο μητρώο γαμικών συμφώνων στη Λιθουανία.
38      Η καταχώριση αυτή απορρίφθηκε με την αιτιολογία ότι το ως άνω σύμφωνο δεν περιείχε τον χορηγούμενο από τη Λιθουανία προσωπικό αριθμό αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων.
39      Πρώτον, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η προϋπόθεση σχετικά με την αναγραφή του προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων στο γαμικό σύμφωνο προβλέπεται μόνο για τα γαμικά σύμφωνα που συνάπτονται σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της καταχώρισης.
40      Δεύτερον, παρατηρείται, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν και ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 59, 61 και 77 των προτάσεών του, ότι ο τύπος μιας δημόσιας πράξης διέπεται από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο συντάσσεται η πράξη αυτή. Επομένως, η τήρηση της προϋπόθεσης σχετικά με την αναγραφή του προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων σε γαμικό σύμφωνο εξαρτάται από τις τυπικές προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος του τόπου σύναψης του συμφώνου.
41      Εν προκειμένω, η εθνική ρύθμιση του κράτους μέλους καταχώρισης, ήτοι της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, διακρίνει μεταξύ, αφενός, των γαμικών συμφώνων που συνάπτονται στην επικράτειά του, τα οποία μπορούν να καταχωριστούν στο μητρώο γαμικών συμφώνων χωρίς να υφίσταται ειδική απαίτηση περί αναγραφής του προσωπικού αριθμού αναγνώρισης που χορηγείται από το εν λόγω κράτος μέλος, και, αφετέρου, των συναφθέντων σε άλλο κράτος μέλος συμφώνων, τα οποία πρέπει να περιέχουν τέτοιον αριθμό, ανεξαρτήτως των τυπικών προϋποθέσεων που προβλέπει το δίκαιο του τόπου όπου συνάφθηκαν.
42      Το Δικαστήριο έχει κρίνει επανειλημμένως ότι εθνική ρύθμιση η οποία περιάγει σε δυσμενή θέση ορισμένους υπηκόους ενός κράτους μέλους απλώς και μόνον επειδή άσκησαν το δικαίωμά τους ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής σε άλλο κράτος μέλος συνιστά περιορισμό των δικαιωμάτων που διασφαλίζει σε κάθε πολίτη της Ένωσης το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Ιουλίου 2006, De Cuyper, C‑406/04, EU:C:2006:491, σκέψη 39, και της 19ης Νοεμβρίου 2020, ZW, C‑454/19, EU:C:2020:947, σκέψη 30).
43      Όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 54 των προτάσεών του, η αδυναμία καταχώρισης του γαμικού συμφώνου στο μητρώο γαμικών συμφώνων επηρεάζει τη νομική κατάσταση των συζύγων, καθόσον τους στερεί τη δυνατότητα να επωφεληθούν από μέτρο προβλεπόμενο από το εθνικό δίκαιο που διασφαλίζει την προστασία των περιουσιακών τους συμφερόντων.
44      Επομένως, διαπιστώνεται ότι ρύθμιση κράτους μέλους, η οποία εξαρτά την καταχώριση στο εθνικό μητρώο γαμικών συμφώνων ενός γαμικού συμφώνου που έχει συναφθεί σε άλλο κράτος μέλος από την προϋπόθεση αναγραφής, στο σύμφωνο αυτό, του χορηγούμενου από το πρώτο κράτος μέλος προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων, εισάγει διαφορετική μεταχείριση μεταξύ των πολιτών του εν λόγω κράτους μέλους που έχουν ασκήσει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής και εκείνων που δεν το έχουν ασκήσει.
45      Η διαφορετική αυτή μεταχείριση μπορεί να επηρεάσει ή ακόμη και να περιορίσει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής των πολιτών της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
46      Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, περιορισμός στο δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής των πολιτών της Ένωσης ο οποίος είναι ανεξάρτητος από την ιθαγένεια των οικείων προσώπων μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο βάσει αντικειμενικών λόγων γενικού συμφέροντος και εφόσον είναι ανάλογος προς τον θεμιτώς επιδιωκόμενο από το εθνικό δίκαιο σκοπό. Ένα μέτρο έχει αναλογικό χαρακτήρα όταν είναι πρόσφορο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και δεν υπερβαίνει το αναγκαίο για την επίτευξή του μέτρο (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Ιουλίου 2006, De Cuyper, C‑406/04, EU:C:2006:491, σκέψεις 40 και 42, και της 19ης Νοεμβρίου 2020, ZW, C‑454/19, EU:C:2020:947, σκέψη 36).
47      Συναφώς, επισημαίνεται ότι η Λιθουανική Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η προϋπόθεση αναγραφής του προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων σε γαμικό σύμφωνο συναφθέν σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της καταχώρισης αποσκοπούσε στο να καταστήσει δυνατή την ταυτοποίηση των προσώπων που συνήψαν το εν λόγω σύμφωνο και να διασφαλίσει την ακρίβεια και τη γνησιότητα των δεδομένων που περιλαμβάνονται στο μητρώο γαμικών συμφώνων. Διευκρίνισε επ’ αυτού ότι η ως άνω προϋπόθεση οφείλεται στο ότι τα δεδομένα σχετικά με τα γαμικά σύμφωνα που έχουν συναφθεί σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της καταχώρισης μπορούν να προσκομισθούν από τα ίδια τα φυσικά πρόσωπα, ενώ τα δεδομένα σχετικά με τα γαμικά σύμφωνα που έχουν συναφθεί στη Λιθουανία μπορούν να προσκομισθούν μόνον από τον συμβολαιογράφο που επικύρωσε το γαμικό σύμφωνο ή από δικαστήριο μέσω ειδικού λογισμικού.
48      Όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 46, 65 και 66 των προτάσεών του, τα μητρώα των γαμικών συμφώνων εγγυώνται την ακρίβεια και τη γνησιότητα των δεδομένων που περιέχουν, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, μέσω της δημοσιότητας που διασφαλίζουν, στην κατοχύρωση της ασφάλειας δικαίου και, ως εκ τούτου, μπορεί να θεωρηθεί ότι η σύσταση των εν λόγω μητρώων στηρίζεται σε αντικειμενικούς λόγους γενικού συμφέροντος, ικανούς να δικαιολογήσουν περιορισμό του δικαιώματος που αναγνωρίζεται σε κάθε πολίτη της Ένωσης να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, όπως καθιερώνεται στο άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
49      Συνεπώς, στο μέτρο που ο προσωπικός αριθμός αναγνώρισης συνιστά στοιχείο που διασφαλίζει την ορθή ταυτοποίηση των φυσικών προσώπων, η απαίτηση αναγραφής του στο γαμικό σύμφωνο όταν αυτό συνάπτεται σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος της καταχώρισης και προσκομίζεται στο μητρώο γαμικών συμφώνων από τα ίδια τα φυσικά πρόσωπα είναι πρόσφορη για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκει η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της ακρίβειας και της γνησιότητας των δεδομένων που περιλαμβάνονται στο εν λόγω μητρώο.
50      Αντιθέτως, όσον αφορά τον αναγκαίο χαρακτήρα της προϋπόθεσης αυτής, παρατηρείται, όπως τόνισε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 74 των προτάσεών του, ότι ο προσωπικός αριθμός αναγνώρισης δεν είναι το μόνο δεδομένο που μπορεί να διασφαλίσει την ορθή ταυτοποίηση του προσώπου που επιθυμεί να καταχωρίσει γαμικό σύμφωνο στο μητρώο γαμικών συμφώνων. Άλλα δεδομένα που περιέχονται στο σύμφωνο αυτό όπως, μεταξύ άλλων, το επώνυμο, το όνομα, η ημερομηνία και ο τόπος γέννησης του οικείου προσώπου καθώς και, ενδεχομένως, ο αριθμός του εγγράφου που προσκομίστηκε κατά τη σύναψη του γαμικού συμφώνου, μπορούν να διασφαλίσουν την ακρίβεια και τη γνησιότητα των δεδομένων που περιλαμβάνονται στο μητρώο αυτό, όπερ εναπόκειται ωστόσο στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
51      Σε μια τέτοια περίπτωση, η προϋπόθεση αναγραφής του προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων στο γαμικό σύμφωνο που έχει συναφθεί σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της καταχώρισης πρέπει να θεωρηθεί ότι βαίνει πέραν του αναγκαίου για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού μέτρου.
52      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία εξαρτά την καταχώριση στο εθνικό μητρώο γαμικών συμφώνων ενός γαμικού συμφώνου που έχει συναφθεί σε άλλο κράτος μέλος από την προϋπόθεση αναγραφής, στο σύμφωνο αυτό, του χορηγούμενου από το πρώτο κράτος μέλος προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων, ενώ τέτοια προϋπόθεση δεν προβλέπεται για την καταχώριση στο εν λόγω μητρώο γαμικού συμφώνου συναφθέντος στο ίδιο κράτος μέλος και τα δεδομένα που περιέχονται στο ως άνω σύμφωνο καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση των προσώπων που το έχουν συνάψει.
Επί των δικαστικών εξόδων
53      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία εξαρτά την καταχώριση στο εθνικό μητρώο γαμικών συμφώνων ενός γαμικού συμφώνου που έχει συναφθεί σε άλλο κράτος μέλος από την προϋπόθεση αναγραφής, στο σύμφωνο αυτό, του χορηγούμενου από το πρώτο κράτος μέλος προσωπικού αριθμού αναγνώρισης τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων, ενώ τέτοια προϋπόθεση δεν προβλέπεται για την καταχώριση στο εν λόγω μητρώο γαμικού συμφώνου συναφθέντος στο ίδιο κράτος μέλος και τα δεδομένα που περιέχονται στο ως άνω σύμφωνο καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση των προσώπων που το έχουν συνάψει.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η λιθουανική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.