61988J0315
ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠ' ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ ΣΥΖΉΤΗΣΗ
στην υπόθεση C-315/88 (
*1
)
Ι — Κανονιστικό πλαίσιο
1.
Οι βασικές διατάξεις για την οργάνωση των αγορών στον αμπελοοινικό τομέα κωδικοποιήθηκαν με τον κανονισμό ( ΕΟΚ ) 822/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987 ( ΕΕ L 84, σ. 1 ).
Ο τίτλος II του κανονισμού αυτού περιέχει τους κανόνες που αφορούν τις οινολογικές πρακτικές και επεξεργασίες. Το παράρτημα VI του κανονισμού αυτού περιέχει κατάλογο των επιτρεπομένων. οινολογικών πρακτικών και επεξεργασιών.
Η παράγραφος 2 του άρθρου 15 (τίτλος II) του κανονισμού ορίζει ότι «τα κράτη μέλη μπορούν, σε ό,τι αφορά τις οινολογικές πρακτικές και επεξεργασίες που αναφέρονται στο παράρτημα VI, να επιβάλουν αυστηρότερους όρους για να εξασφαλίζεται η διατήρηση των ουσιωδών χαρακτηριστικών των v.q.p.r.d. ».
2.
Παράλληλα, ο κανονισμός (ΕΟΚ) 823/87 του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 1987 ( ΕΕ L 84, σ. 59 ), κωδικοποιεί τις ειδικές διατάξεις σχετικά με τους οίνους ποιότητας που παράγονται εντός καθορισμένων περιοχών.
Προς διαφύλαξη της γνησιότητας των οίνων, η παράγραφος 2 του άρθρου 6 του κανονισμού αυτού ορίζει την αρχή ότι:
« Η μεταποίηση των σταφυλιών που αναφέρονται στην παράγραφο 1, στοιχείο α) (
1
), σε γλεύκος και του γλεύκους σε οίνο εξασφαλίζεται εντός της καθορισμένης περιοχής όπου τα σταφύλια αυτά τρυγήθηκαν.
Η επεξεργασία ενός v.m.q.p.r.d. μπορεί να γίνεται μόνον εντός της καθορισμένης περιοχής που αναφέρεται στο πρώτο εδάφιο. »
Η ίδια διάταξη όμως διευκρινίζει:
« Εντούτοις, οι εργασίες που αναφέρονται στο πρώτο και δεύτερο εδάφιο μπορούν να γίνονται εκτός της καθορισμένης περιοχής:
α)
αν το επιτρέπει η ρύθμιση του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου έχουν τρυγηθεί τα χρησιμοποιούμενα σταφύλια,
και
β)
αν εξασφαλίζεται έλεγχος της παραγωγής. »
Η παράγραφος 3 του άρθρου 6 του εν λόγω κανονισμού προβλέπει ότι οι διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες τα κράτη μέλη θα μπορούν να παρεκκλίνουν από την γενική αρχή θα θεσπιστούν κατά τη διαδικασία του άρθρου 83 του κανονισμού 822/87.
Με το άρθρο 20 του κανονισμού αυτού καταργήθηκε, την 1η Απριλίου 1987, ο κανονισμός (ΕΟΚ) 338/79 του Συμβουλίου, της 5ης Φεβρουαρίου 1979, περί καθορισμού ειδικών διατάξεων σχετικών με τους οίνους ποιότητος που παράγονται εντός καθορισμένων περιοχών (v.q.p.r.d.) (EE ειδ. έκδ. 03/024, σ. 159) που ήταν ταυτόσημες με τις προαναφερθείσες.
3.
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1698/70 της Επιτροπής, της 25ης Αυγούστου 1970 (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/005, σ. 176), ορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν από την αρχή της διεξαγωγής των εργασιών οινοποιήσεως εντός των περιοχών παραγωγής v.q.p.r.d.
Ο κανονισμός αυτός εκδόθηκε βάσει του καταργηθέντος ήδη κανονισμού (ΕΟΚ) 817/70 του Συμβουλίου, της 28ης Απριλίου 1970, περί καθορισμού ειδικών διατάξεων σχετικών με τους v.q.p.r.d. (GU 1970, L 99, σ. 20).
II — Πραγματικά περιστατικά
1.
Ο Angelo Bagli Pennacchiotti είναι πρόεδρος συνεταιριστικής οινοποιίας στο Monte Porzio στο Λάτιο της Ιταλίας.
Η επιχείρηση την οποία διευθύνει οινοποίησε 1495 εκατόλιτρα οίνου Frascati, που κατατάσσεται ως v.q.p.r.d. ή v.m.q.p.r.d., πραγματοποιώντας τις εργασίες οινοποιήσεως σε μια βοηθητική αποθήκη της οινοποιίας κείμενη εκτός της ζώνης όπου τρυγούνται τα σταφύλια.
2.
Για τις πράξεις αυτές, ο Bagli Pennacchiotti διώκεται βάσει του άρθρου 515 του codice penale (ιταλικού Ποινικού Κώδικα), περί απάτης κατά την άσκηση της εμπορίας, και του άρθρου 28 του decreto del Presidente della Repubblica (DPR, προεδρικού διατάγματος) υπ' αριθ. 930, της 12ης Ιουλίου 1963, που τιμωρεί « όποιον παράγει, πωλεί, θέτει προς πώληση ή καθ' οιονδήποτε τρόπο διανέμει προς κατανάλωση με ονομασία προελεύσεως ελεγχόμενη ή ελεγχόμενη και εγγυημένη οίνους που δεν πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για τη χρήση τέτοιων ονομασιών... ».
3.
Ενώπιον του pretore di Frascati, ο κατηγορούμενος της κύριας δίκης, επικαλούμενος την ύπαρξη « διισταμένων διοικητικών πράξεων » στην ιταλική έννομη τάξη σχετικών με τη μεταφορά εκτός της ζώνης τρύγησης των σταφυλιών, ζήτησε να υποβληθεί στο Δικαστήριο βάσει του άρθρου 177 της Συνθήκης το ερώτημα αν ο κανονισμός 822/87 του Συμβουλίου περιείχε απλή και ανεπιφύλακτη απαγόρευση τέτοιων μεταφορών ή επέτρεπε στα κράτη μέλη να ρυθμίζουν το θέμα αυτό διαφορετικά.
4.
Ο pretore di Frascati, κρίνοντας ότι το ζήτημα αυτό ήταν σημαντικό για να αποφανθεί για την ποινική ευθύνη του κατηγορουμένου, δέχτηκε το αίτημα αυτό και υπέβαλε στο Δικαστήριο, με διάταξη της 21ης Σεπτεμβρίου 1988, το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
« Σύμφωνα με τις εξουσίες που απονέμει στα κράτη μέλη ο κανονισμός 822/87 σχετικά με τις μεταφορές και τα γεωγραφικά όρια οινοποιήσεως, έχει το κράτος μέλος την ευχέρεια να ρυθμίζει διαφορετικά μέ κανονιστικές πράξεις ή αυτό απαγορεύεται ρητά; »
5.
Η διάταξη του pretore di Frascati πρωτοκολλήθηκε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 27 Οκτωβρίου 1988.
6.
Σύμφωνα με το άρθρο 20 του πρωτοκόλλου περί του Οργανισμού του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν:
— ο Angelo Bagli Pennacchiotti, εκπροσωπούμενος από τον Enrico Esposito, δικηγόρο Ρώμης·
— η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενη από τον Ivo Μ. Braguglia, avvocato dello Stato·
— η κυβέρνηση του Βασιλείου της Ισπανίας, εκπροσωπούμενη από τους Javier Conde de Saro, γενικό διευθυντή επί του συντονισμού των νομικών και θεσμικών κοινοτικών υποθέσεων, και Rafael García Valdecasas, abogado del Estado, προϊστάμενο της νομικής υπηρεσίας για τις ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων υποθέσεις·
— η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Alberto Prozzillo, νομικό σύμβουλο της Επιτροπής.
7.
Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και μετά από ακρόαση του γενικού εισαγγελέα, το Δικαστήριο αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων. Κάλεσε ωστόσο την Επιτροπή να απαντήσει γραπτώς σε δύο ερωτήσεις' οι σχετικές απαντήσεις δόθηκαν εντός της ταχθείσας προθεσμίας.
8.
Με απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 1989, το Δικαστήριο ανέθεσε την εκδίκαση της υποθέσεως στο τρίτο τμήμα.
III — Γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου
1.
α)
Κατά τον Bagli Pennacchiotti, οι εφαρμοστέες εν προκειμένω κοινοτικές πράξεις είναι οι εξής:
—
ο κανονισμός 338/79 του Συμβουλίου, και ειδικότερα τα άρθρα 2, παράγραφος 2, που αφορά την εξουσία των κρατών μελών να ορίζουν τις ειδικότερες προϋποθέσεις παραγωγής v.q.p.r.d., και 6, παράγραφος 2, που αφορά τις εργασίες μεταποίησης των σταφυλιών και του γλεύκους εκτός ζώνης παραγωγής τους·
—
ο κανονισμός 822/87, του οποίου το άρθρο 15, παράγραφος 2, σε συνδυασμό προς το παράρτημα VI, επιτρέπει, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, μετακινήσεις εκτός ζώνης παραγωγής προς εκτέλεση ορισμένων εργασιών όπως ο αερισμός και οι θερμικές επεξεργασίες.
β)
Οι εσωτερικές νομοθετικές και κανονιστικές πράξεις της Ιταλικής Δημοκρατίας, κατά τον Bagli Pennacchiotti, διίστανται ως προς το ζήτημα αυτό:
—
το DPR της 8ης Αυγούστου 1983, που ρυθμίζει τα του οίνου Frascati, απαγορεύει, στο άρθρο 5, την διενέργεια εργασιών οινοποιήσεως εκτός των ζωνών παραγωγής·
—
αντιθέτως, το DPR της 12ης Ιουλίου 1963 (πράξη νομοθετικής ισχύος) και το DPR της 31ης Οκτωβρίου 1979 επιτρέπουν τέτοιες πρακτικές υπό τις προϋποθέσεις που διευκρινίστηκαν με την εγκύκλιο αριθ. 12 του υπουργού γεωργίας και δασών.
Η εγκύκλιος αυτή επιτρέπει τις μετακινήσεις εντός και εκτός της ζώνης παραγωγής, πριν οι οίνοι αποκτήσουν τα χαρακτηριστικά που επιβάλλει η ισχύουσα ρύθμιση. Οι μετακινήσεις αυτές επιτρέπονται υπό τον όρο ότι τα εν λόγω προϊόντα συνοδεύονται από διοικητικά έγγραφα εμφαίνοντα την ακριβή φύση τους. Οι οίνοι αυτοί μπορούν να εισέλθουν εκ νέου στη ζώνη παραγωγής τους προς ολοκλήρωση της παρασκευής τους· πάντως, το χρονικό διάστημα που διανύθηκε εκτός της οικείας ζώνης δεν συνυπολογίζεται στον χρόνο παλαιώσεως του οίνου.
γ)
Ο Bagli Pennacchiotti προτείνει, λόγω των αντιφάσεων αυτών της ιταλικής νομοθετικής και κανονιστικής ρύθμισης, να ερμηνευθεί το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα ως αναφερόμενο στο κατά πόσον οι επιτρεπόμενες με την εγκύκλιο 12 μετακινήσεις συμβιβάζονται με τα άρθρα 2 και 6 του κανονισμού 338/79.
δ)
Ο Bagli Pennacchiotti προτείνει να δοθεί στο ερώτημα, ερμηνευόμενο ως άνω, η εξής απάντηση:
—
οι μετακινήσεις για τεχνικούς και/ή οικονομικούς λόγους που δεν βλάπτουν την ταυτότητα της οινοποίησης πρέπει να εμπίπτουν στη σφαίρα των εξουσιών που η Κοινότητα απονέμει στα κράτη μέλη, εφόσον υφίσταται παράλληλα καθεστώς ελέγχου·
—
η ιταλική ρύθμιση που επιτρέπει την αποθήκευση εκτός ζώνης παραγωγής είναι σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο, εφόσον αποκλείει κάθε παρασκευαστική εργασία· και τούτο ούτως ή άλλως, ανεξάρτητα από το άρθρο 6 του κανονισμού 338/79, που επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίζουν μέτρα κατά παρέκκλιση των κανόνων περί τόπου διενέργειας των εργασιών οινοποιήσεως.
2.
Η Επιτροπή, οι κυβερνήσεις της Ιταλικής Δημοκρατίας και τον Βασιλείου της Ισπανίας συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι:
—
εφαρμοστέα ρύθμιση δεν είναι ο κανονισμός 822/87, ο οποίος μνημονεύεται στην διάταξη παραπομπής, αλλά ο κανονισμός 823/87, ο οποίος θέτει, στο άρθρο 6, παράγραφος 2, όσον αφορά τους v.q.p.r.d. και τους v.m.q.p.r.d., την αρχή ότι οι εργασίες οινοποιήσεως χωροθετούνται εντός της περιοχής παραγωγής και μόνο·
—
οι εθνικές ρυθμίσεις μπορούν να παρεκκλίνουν από την αρχή αυτή υπό τις προϋποθέσεις της παραγράφου 3 του ίδιου αυτού άρθρου· ως προς το σημείο αυτό, η Επιτροπή και η ισπανική κυβέρνηση αναφέρονται επίσης στον κανονισμό 1698/70 της Επιτροπής, της 25ης Αυγούστου 1970, περί ορισμένων παρεκκλίσεων που αφορούν την επεξεργασία οίνων ποιότητος παραγομένων εντός καθορισμένων περιοχών.
3.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι, όσον αφορά τον οίνο Frascati, η ιταλική ρύθμιση, με μία μόνη εξαίρεση που δεν ενδιαφέρει εδώ, δεν έκανε χρήση της ευχέρειας που της παρέχει το κοινοτικό δίκαιο να εισαγάγει παρέκκλιση.
Υπ' αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή προτείνει να δοθεί στο υποβληθέν από το εθνικό δικαστήριο ερώτημα η εξής απάντηση:
«Το κοινοτικό δίκαιο [άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 823/87 του Συμβουλίου ] προβλέπει ότι, για την παραγωγή οίνων ποιότητος παραγομένων εντός καθορισμένων περιοχών, η μετατροπή του γλεύκους σε οίνο και η επεξεργασία πρέπει να γίνονται εντός της οικείας περιοχής, εκτός αν η νομοθεσία του κράτους μέλους, στο έδαφος του οποίου τρυγήθηκαν τα σταφύλια, επιτρέπει το αντίθετο. »
4.
Η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας διατείνεται ότι η εθνική ρύθμιση περί του οίνου Frascati προκύπτει από το DPR της 3ης Μαρτίου 1966, που τροποποιήθηκε διαδοχικά με διατάγματα της 1ης Αυγούστου 1983 και της 18ης Νοεμβρίου 1987.
Η ρύθμιση αυτή είναι σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο, εφόσον, με μόνη εξαίρεση τμήμα του εδάφους μιας κοινότητας, θέτει' σε εφαρμογή την αρχή της απαγόρευσης των εργασιών οινοποιήσεως εκτός της ζώνης παραγωγής ( βλέπε ιδίως άρθρο 6 του διατάγματος της 1ης Αυγούστου 1983).
Η απαγόρευση αυτή προκύπτει επίσης από το DPR της 31ης Οκτωβρίου 1979, που περιέχει τους κανόνες περί των ζωνών οινοποιήσεως των οίνων ελεγχομένης ονομασίας προελεύσεως και ελεγχομένης και εγγυημένης ονομασίας προελεύσεως.
Η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας επισημαίνει, εξάλλου, ότι δεν προβλέπεται η συμπλήρωση κάποιου ειδικού εντύπου για τη μετακίνηση γλεύκους προοριζομένου για την παραγωγή οίνων Frascati.
Προτείνει, επομένως, στο Δικαστήριο να απαντήσει ως εξής στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα:
« Τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέψουν να εκτελούνται εργασίες οινοποιήσεως, για οίνο ποιότητος παραγόμενο σε καθορισμένη περιοχή, εκτός της ζώνης παραγωγής των σταφυλιών, εντός των ορίων του άρθρου 6, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΟΚ) 823/87.»
5.
Η κνβέρνηοη της Ιοπαηκής Δημοκρατίας εκθέτει τις προϋποθέσεις στις οποίες υπόκεινται οι εργασίες οινοποιήσεως όταν γίνονται εκτός της ζώνης παραγωγής.
Οι προϋποθέσεις αυτές, που προκύπτουν από την εφαρμογή του κανονισμού 823/87 του Συμβουλίου και του κανονισμού 1698/70 της Επιτροπής, είναι οι ακόλουθες:
1)
οι εργασίες πρέπει να επιτρέπονται από την κανονιστική ρύθμιση του κράτους μέλους παραγωγής· σχετική άδεια μπορεί να χορηγηθεί μόνον εφόσον δικαιολογείται από σημαντικούς λόγους·
2)
προς λήψη της άδειας αυτής απαιτείται αίτηση απευθυνόμενη στον αρμόδιο οργανισμό του κράτους μέλους·
3)
η άδεια πρέπει να έχει χορηγηθεί ρητά από τον εν λόγω οργανισμό·
4)
η οινοποίηση πρέπει να γίνεται σε περιοχή ευρισκόμενη σε άμεση γειτνίαση με την καθορισμένη περιοχή παραγωγής·
5)
τα σταφύλια και το γλεύκος σταφυλιού που προορίζονται για την παρασκευή v.q.p.r.d. πρέπει να φυλάσσονται χωριστά από άλλα σταφύλια και άλλα γλεύκη·
6)
τα εν λόγω σταφύλια και γλεύκη σταφυλιού πρέπει να εξατομικεύονται σαφώς·
7)
τα σχετικά με την μεταποίηση στοιχεία πρέπει να εμφαίνονται σε βιβλίο όπου αναγράφονται οι εισερχόμενες και εξερχόμενες ποσότητες·
8)
το οικείο κράτος μέλος υποχρεούται να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ελέγχου.
Κατά την ισπανική κυβέρνηση, μόνο με την τήρηση αυτών των προϋποθέσεων μπορεί να διαφυλαχθεί η ποιότητα των v.q.p.r.d., των οποίων τα χαρακτηριστικά εξαρτώνται όχι μόνο από το αμπέλι, από το έδαφος και το σύστημα καλλιέργειας, αλλά και από τις συνθήκες υπό τις οποίες γίνονται οι εργασίες οινοποιήσεως.
Διευκρινίζει, τέλος, ότι η ισπανική νομοθεσία είναι σύμφωνη με τις κοινοτικές διατάξεις, εφόσον, για τους οίνους ονομασίας προελεύσεως, οι εργασίες οινοποιήσεως πρέπει να γίνονται εντός της ζώνης παραγωγής.
Η ισπανική κυβέρνηση προτείνει να δοθεί στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα η ακόλουθη απάντηση:
« Οι κανονισμοί 823/87 και 1698/70 προβλέπουν ότι, για να μπορεί για ορισμένο οίνο να γίνεται χρήση της ονομασίας “οίνος ποιότητος παραγόμενος εντός καθορισμένης περιοχής” (v.q.p.r.d.), πρέπει η διαδικασία παρασκευής του να εξελίσσεται πλήρως εντός της περιοχής όπου παράγονται τα σταφύλια· κατ' εξαίρεσιν, επιτρέπεται η οινοποίηση εκτός της περιοχής παραγωγής, υπό την προϋπόθεση ότι το κράτος μέλος όπου κείται η ζώνη παραγωγής το επιτρέπει με ρητή ρύθμιση και ότι τηρούνται τουλάχιστον όλες οι προϋποθέσεις που τίθενται με τους προαναφερθέντες κοινοτικούς κανονισμούς. »
IV — Απαντήσεις της Επιτροπής στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου
1. Πρώτη ερώνηοη
Η Επιτροπή καλείται να διευκρινίσει για ποιους νομικούς λόγους ο κανονισμός 1698/70 εφαρμόζεται στους v.m.q.p.r.d.
Απάννηοη
Ο κανονισμός 1698/70 εισάγει, κατ' εφαρμογήν ιδίως του άρθρου 6 του βασικού κανονισμού 823/87 (του οποίου οι διατάξεις είναι ταυτόσημες με τις του άρθρου 5 του προϊσχύσαντος βασικού κανονισμού 817/70), ορισμένες παρεκκλίσεις σχετικά με την επεξεργασία των v.q.p.r.d. Επομένως, τα πεδία εφαρμογής αυτών των διατάξεων και αυτού του κανονισμού συμπίπτουν. Κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, που προηγήθηκαν των ρητών τροποποιήσεων που εισήχθησαν με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2044/89 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουνίου 1989 ( ΕΕ L 202, σ. 8 ), το άρθρο 6 του κανονισμού 823/87 εφαρμοζόταν αδιακρίτως σε όλους τους v.q.p.r.d., περιλαμβανομένων και των αφρωδών οίνων ποιότητος που παράγονται σε καθορισμένες περιοχές.
2. Δεύτερη ερώτηση
Η Επιτροπή καλείται να διευκρινίσει για ποιους νομικούς λόγους η απλή αποθήκευση προϊόντων υπό οινοποίηση εκτός των ορίων της καθορισμένης περιοχής απαγορεύεται από την κοινοτική κανονιστική ρύθμιση περί v.q.p.r.d. και v.m.q.p.r.d.
Απάννηοη
Η επεξεργασία v.m.q.p.r.d. περιλαμβάνει την αποθήκευση κατά τη διάρκεια της διαδικασίας οινοποιήσεως του οίνου, όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 17 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 358/79 του Συμβουλίου, της 5ης Φεβρουαρίου 1979, περί των αφρωδών οίνων των παραγομένων στην Κοινότητα ( ΕΕ ειδ. έκδ. 03/024, σ. 231 ).
Ισχύουν, επομένως, ως προς την αποθήκευση αυτή οι διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 823/87 σχετικά με τη διενέργεια των εργασιών οινοποιήσεως εντός των ορίων της καθορισμένης περιοχής.
F. Grévisse
εισηγητής δικαστής
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.
(
1
)	Που ορίζει από ποια σταφύλια φτιάχνονται v.q.p.r.d.