61957C0018(00)
CONCLUSIES VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL
K. ROEMER
Vertaald uit het Duits
INHOUD
Blz.
A — De feiten
I — Omschrijving van het geschil
II — Status van eiseres en haar vertegenwoordiging ten processe
III — Voorgeschiedenis en inhoud der bestreden beschikkingen
IV — De conclusies van partijen
V — Overzicht van de gronden waarop het beroep berust, alsmede van de hiertegen ingebrachte verweermiddelen
B — Ten aanzien van het recht
I — Ontvankelijkheid van het beroep
1. voldoet de wijze waarop het beroep is ingesteld, naar de vorm, aan de daartoe gestelde voorschriften? Verplichting, zich te doen bijstaan door een advocaat
2. De bevoegdheid van eiseres om als partij in rechte op te treden; de vertegenwoordiging van eiseres
3. Het aan handelsondernemingen toegekende beroepsrecht
4. Kan men bij hetzelfde beroep opkomen tegen meerdere beschikkingen te zamen?
5. Vormt het gestelde een voldoende basis voor de vordering? Het belang van eiseres
II — Aard der bestreden beschikkingen
1. De beschikkingen 16 tot 18-57
2. De beschikking 19-57
III — Vermelding der middelen in het verzoekschrift
IV — De aangevoerde grieven
1. De beschikkingen 16 tot 18-57
a) „détournement de pouvoir”
— strekken de beschikkingen tot de in artikel 65 vervatte doelstellingen?
— het niet in aanmerking nemen van:
— de bijzondere positie der gevestigde groothandelaren
— de contingentering van kolen
— de mogelijkheid voor industriële verbruikers om rechtstreeks te worden bevoorraad
b) De overige grieven van eiseres
2. De beschikking 19-57
a) Hoe moet de vordering van eiseres worden geïnterpreteerd?
b) „Détournement de pouvoir” en schending van het Verdrag, gelegen in de toegepaste beperking in de mogelijkheid om tot de O.K.U. toe te treden
c) Schending van de voorschriften inzake de mededinging
d) Schending van Duits constitutioneel recht
e) Schending van wezenlijke vormvoorschriften
C — Conclusie
Mijnheer de Voorzitter, mijne heren Rechters,
Heden heb ik de eer om als Advocaat-Generaal mijn conclusies voor te dragen in het geding hetwelk firma I. Nold, KG, groothandel in kolen te Darmstadt, bij een door haar ingesteld beroep van 26 september 1957, heeft aanhangig gemaakt tegen de Hoge Autoriteit van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.
Bij de mondelinge behandeling op 19 november hebben na afloop van de pleidooien der gemachtigden van partijen zowel U, mijnheer de President, als ik hun verzocht bepaalde nadere gegevens met betrekking tot de procesmaterie te verstrekken. De vertegenwoordigers van partijen hebben in hun processtukken van 26 resp. 28 november 1958 deze gegevens verschaft en de gestelde vragen naar genoegen beantwoord. Hetgeen aanvullenderwijs werd aangevoerd, staat als onbetwist tussen partijen vast en kan als onderdeel van de mondelinge behandeling beschouwd worden. Het horen van partijen is thans afgesloten en de procedure wordt vervolgd met de conclusies van de Advocaat-Generaal. Het is krachtens de Verdragen van de Europese Gemeenschappen mijn plicht deze in volkomen onpartijdigheid en onafhankelijkheid mondeling in het openbaar voor te dragen. Met deze conclusies wordt de mondelinge procedure besloten.
Het beroep strekt tot vernietiging van de beschikkingen 16-57, 17-57, 18-57 en 19-57 van de Hoge Autoriteit van 26 juli 1957, afgekondigd in het Publikatieblad van de Gemeenschap van 10 augustus 1957, blz. 319/57 e.v. De beschikkingen 16 t/m 18-57 veroorloven het stellen van kwantitatieve criteria, waaraan moet zijn voldaan teneinde als groothandelaar te kunnen betrekken van de verkoopkantoren voor Ruhrkolen „Geitling”, „Mausegatt” en „Präsident”. Bij de beschikking 19-57 wordt een samenwerking van groothandelaren in kolen toegestaan, welke de gemeenschappelijke aankoop van hetgeen bestemd is voor afzet in Zuid-Duitsland ten doel heeft (O.K.U., Bettag, Putton & Co, Mannheim).
Hangende deze procedure heeft eiseres voorlopige opschorting van de inwerkingtreding der aangevallen beschikkingen 16 tot 19-57 gevorderd. Deze vordering heeft het Hof in zoverre toegewezen, als is beslist:
„De tenuitvoerlegging der bepalingen der beschikkingen 16 tot 18-57 van 26 juli 1957 voor zover bij de daarin vervatte handelsregelingen verzoekster de hoedanigheid van groothandelaar in de eerste hand is ontnomen, wordt opgeschort tot het eindvonnis in de hoofdzaak is gewezen. De beslissing ten aanzien van de kosten wordt aangehouden”.
Alvorens ik overga tot een uiteenzetting van het eigenlijke onderwerp van het geschil, dunkt het mij goed, enige opmerkingen te maken omtrent de status van eiseres.
De juridische vorm van eiseres ten tijde van het instellen van het beroep, te weten op 26 september 1957, blijkt uit het uittreksel uit het handelsregister van het „Amtsgericht” te Darmstadt van 15 oktober 1957. Alstoen was firma Nold een commanditaire vennootschap zonder vennoten met persoonlijke aansprakelijkheid. Het uittreden van de laatste beherende vennote was in januari 1957 in het register ingeschreven. Ten tijde van het instellen van het beroep waren er nog drie commanditaire vennoten, die allen behoren tot de familie Nold.
Voor deze firma, ten aanzien waarvan niet was aangegeven, dat zij in liquidatie verkeerde, trad Erich Nold op, die sedert 1953 niet meer van de vennootschap deel uitmaakte. Door hem is de volmacht aan de advocaten Klibansky, Muller en Thomas van 24 september 1957 ondertekend met het woord „Nold”, zonder voornaam of verdere aanduiding. Naar blijkt uit een later uittreksel uit het Handelsregister van 26 oktober 1957, is Erich Nold eerst weer op 26 oktober 1957 als persoonlijk aansprakelijke vennoot tot de commanditaire vennootschap toegetreden. In de loop der procedure is namens eiseres aangevoerd, dat Erich Nold door de commanditaire vennoten mondeling tot beheer, alsmede tot het voeren van processen was gemachtigd. Gelijkluidende schriftelijke verklaringen van de drie commanditaire vennoten van de firma resp. van de voogd over één hunner, gedateerd 13 maart 1958, werden geproduceerd, waarheen ik moge verwijzen.
Voorts werd zijdens eiseres overgelegd een van Erich Nold afkomstige, met de hand geschreven verklaring, gedateerd 12 november 1957, van de volgende inhoud:
„Ik, ondergetekende Erich Nold, beherend vennoot van de firma I. Nold, Darmstadt, bekrachtig hierbij alle handelingen, door mij tot nog toe verricht in het door mij ingestelde beroep 18-57 tegen de Hoge Autoriteit en anderen, en machtig de heer Thomas, advocaat, ook verder namens mij op te treden”.
Alvorens over te gaan tot een beoordeling van het beroep zelve, wil ik nog een enkele opmerking maken m.b.t. de vertegenwoordiging van eiseres ten processe.
Het verzoekschrift d.d. 26 september 1957, waarbij is gevoegd de proces-volmacht d.d. 24 september 1957, is ondertekend door de advocaat Joseph Klibansky. Hem nu had de „Rechtsanwaltskammer” in het ressort van het „Oberlandesgericht Frankfurt a.M.” een „Vertretungsverbot” opgelegd. Bij de mondelinge behandeling van 12 november 1957 inzake de voorlopige voorziening, alsmede in de verdere procedure, trad de heer Thomas, advocaat, namens eiseres op.
Na deze inleidende opmerkingen over de juridische vorm van eiseres en haar vertegenwoordiging ten processe dient de essentie van de inhoud der aangevochten beschikkingen te worden uiteengezet. Daar de beschikkingen verband houden met vroegere beschikkingen van de Hoge Autoriteit, waarbij gemeenschappelijke verkoop van Ruhrkolen werd toegestaan, kunnen de nieuwe thans bestreden beschikkingen 16 tot 18-57 niet worden begrepen, zonder de, dezelfde materie betreffende vroegere beschikkingen (5 t/m 7-56 en 10 t/m 12-57) in onze beschouwing te betrekken.
Vóór het tot stand komen van de gemeenschappelijke markt waren de mijnondernemingen in het Ruhrgebied verenigd in de „Gemeinschaftsorganisation Ruhrkohle GmbH”, die gemeenschappelijke verkoop ten doel had. Als resultaat van jarenlange onderhandelingen van de Hoge Autoriteit met de mijnondernemingen in het Ruhrgebied, werd in het voorjaar van 1956 de verkoop van Ruhrkolen opnieuw georganiseerd. Drie gelijksoortige verkoopkantoren „Geitling”, „Mausegatt” en „Präsident” werden opgericht. Bij de beschikkingen 5 tot 7-56 van de Hoge Autoriteit van 15 februari 1956 (Publikatieblad van de Gemeenschap, 1956, blz. 29 e.v.) werd aan de in deze organisaties verenigde mijnondernemingen op hun verzoek de gemeenschappelijke verkoop van kolen toegestaan, alsmede het invoeren van handelsregelingen, waarin de voorwaarden waren vastgelegd, waaronder rechtstreekse bevoorrading van industriële afnemers en groothandelaren zou plaatsvinden. Daarnevens bevatten de beschikkingen nog andere bepalingen, alsmede door de Hoge Autoriteit gemaakte reserves wat betreft het uitoefenen van toezicht.
Wat betreft de bevoorrading van industriële afnemers, was het navolgende bepaald:
Transacties met industriële verbruikers die in het voorafgaande kolenjaar niet meer dan 30.000 ton steenkool, steenkoolcokes of steenkoolbriketten hebben verbruikt, moeten worden overgelaten aan de groothandel.
Tot en met 31 maart 1958 moeten aan de groothandel in kolen eveneens transacties met die industriële verbruikers worden overgelaten, die in het kolenjaar 1955/56 weliswaar een hoeveelheid van meer dan 30.000 ton per jaar der genoemde kolensoorten hadden verbruikt, doch tot nu toe via de groothandel in kolen werden bevoorraad.
De Hoge Autoriteit behield zich het recht voor bij een latere beschikking te bepalen, of de bevoorrading via de handel van industriële verbruikers met een jaarlijks verbruik van meer dan 30.000 ton der genoemde kolensoorten kan worden geweigerd, indien deze verbruikers via de handel wensen in te kopen.
Voor rechtstreekse bevoorrading van groothandelaren waren kwantitatieve criteria vastgesteld, die verschilden al naar gelang het betrof de afzet van kolen, afkomstig uit het tot de Gemeenschap behorende gebied, binnen de Gemeenschap; de afzet van gemeenschapskolen binnen een verkoopdistrict, en die van Ruhrkolen van een verkoopkantoor in een verkoopdistrict.
De beschikkingen bevatten voorts een overgangsregeling, krachtens welke tot na afloop van het kolenjaar 1956/57, mitsdien tot en met 31 maart 1957, ook die groothandelaren rechtstreeks betrekken konden, die in het kolenjaar 1955/56 als groothandelaar in de eerste hand bevoorraad waren, doch niet de als criteria vastgestelde kwantiteiten aan omzet bereikten.
Ten slotte bepaalden de beschikkingen, dat de kwantitatieve criteria ten aanzien van alle groothandelaren moesten worden herzien, voor zover na afloop van de overgangstijd, te weten na 1 april 1957, zou blijken, dat in een district meer dan 10 % der in het kolenjaar 1955/56 toegelaten groothandelaren niet meer voldeden aan de bij de handelsregeling gestelde voorwaarden.
In de considerans van deze beschikkingen was gewezen op de noodzakelijkheid van een gemeenschappebjke verkoop, zowel met het oog op de talrijkheid der kolensoorten en het gedifferentieerde karakter van de vraag, als met het oog op het gevaar voor sociale spanningen in het geval van een eventuele teruglopende vraag, alsook met het oog op het gevaar voor ongelijkheden ten aanzien van de bevoorrading bij een overmatig grote vraag. Het invoeren van de handelsregeling berustte op de overweging, dat een beperking van de directe bevoorrading tot groothandelaren met een aan de regeling beantwoordende omzet en een adequate outillage een verbetering van de distributie zou betekenen.
De overgangsregeling voor de zgn. gevestigde groothandelaren die niet voldeden aan de kwantitatieve criteria, werden door de beschikkingen 10 tot 12-57 van de Hoge Autoriteit van 1 april 1957 (Publikatieblad van de Gemeenschap, 1957, blz. 159 e.v.) verlengd tot en met 30 juni 1957, „teneinde” zoals letterlijk is bepaald „het de betrokken kolenmijnondernemingen mogelijk te maken om op grond van de gedurende het afgelopen kolenjaar opgedane ervaringen wijziging te brengen in de huidige regeling met betrekking tot de toelating van groothandelaren in de eerste hand met het doel zoveel mogelijk een vermindering van het aantal toegelaten groothandelaren te voorkomen en de huidige regeling beter aan de behoeften van de markt aan te passen”.
Bij de bestreden beschikkingen 16 tot 18-57 van 26 juli 1957 verleende de Hoge Autoriteit ontheffing ten aanzien van een nieuwe handelsregeling die op lagere kwantitatieve criteria was gebaseerd.
Om als groothandelaar in de eerste hand te kunnen worden erkend, moest men voortaan:
a)
in het voorafgaande kolenjaar op de gemeenschappelijke markt een afzet hebben gehad van 60.000 ton (voorheen 75.000 ton) steenkool, steenkoolcokes, steenkoolbriketten, bruinkoolbriketten, bruinkoolhalfcokes of pek-kool uit de bekkens van de Gemeenschap, alsmede gascokes;
b)
in het voorafgaande kolenjaar in het verkoopdistrict waaronder de handelaar ressorteert, een afzet hebben gehad van 30.000 ton (voorheen 40.000 ton) van genoemde kolensoorten uit de bekkens van de Gemeenschap;
c)
in het voorafgaande kolenjaar in het verkoopdistrict waaronder de handelaar ressorteert, een afzet hebben gehad van 9.000 ton (voorheen 12.500 ton) steenkool, steenkoolcokes en steenkoolbriketten van een verkoopkantoor.
De goedkeuring bevatte nog een bepaling, welke ik letterlijk moge citeren:
De handelaar moet ook overigens voldoen aan de in de handel gebruikelijke voorwaarden waaraan gewoonlijk een groothandelaar voldoet (bijv. kredietwaardigheid, voldoende zekerheidsstelling, gevestigd zijn in het verkoopgebied, het aanhouden van voldoende voorraden, markt- en warenkennis, brede kring van afnemers, verkoop van een ruime schakering in soorten en grootten).
Ook deze beschikkingen bevatten een herzieningsclausule, welke de Hoge Autoriteit zou hebben toegestaan om de kwantitatieve criteria te wijzigen, indien aan het einde van het kolenjaar 1957/58 zou zijn gebleken, dat het aantal groothandelaren in een verkoopdistrict ingevolge de voorwaarden inzake de minimumomzet met meer dan 10 % was afgenomen.
De beschikkingen traden op 1 augustus 1957 in werking en moeten ingevolge artikel 15, lid 1, tot en met 31 maart 1958 van kracht blijven, voor zover niet ten aanzien van enkele bepalingen een kortere geldigheidsduur werd vastgesteld. Krachtens artikel 15, lid 2, van deze beschikkingen werden met ingang van 31 juli 1957 buiten werking gesteld de artikelen 7, 8 en 9 van de beschikkingen 5 tot 7-56, waarbij onder meer de vroegere hogere kwantitatieve criteria voor groothandelaren in de eerste hand waren omschreven. Van de beschikkingen 10 tot 12-57, waarbij de zoëven genoemde beschikkingen werden verlengd, werd in het hierbedoelde artikel geen gewag gemaakt. Mitsdien dient artikel 15, lid 2, te worden gelezen als volgt:
Na 31 juli 1957 treden de artikelen 7, 8 en 9 der beschikkingen 5-56, 6-56 en 7-56 buiten werking, voor zover deze bepalingen niet reeds door het verstrijken van haar geldigheidsduur haar kracht hebben verloren.
Wel te verstaan: artikel 9, sub 3, van de beschikkingen 5-56, 6-56 en 7-56 was ingevolge de beschikkingen 10-57, 11-57 en 12-57 reeds buiten werking getreden.
Gelijktijdig met de beschikkingen 16 tot 18-57 werd de door eiseres eveneens aangevallen beschikking 19-57 gegeven, voor goed begrip waarvan ik mij veroorloof te verwijzen naar de aanbeveling van de Hoge Autoriteit van 11 juli 1953, afgekondigd in het Publikatieblad van de Gemeenschap, 1953, blz. 165. Bij de beschikking 19-57 werd goedkeuring verleend aan de oprichting van een commanditaire vennootschap, die ten doel had de gemeenschappelijke aankoop van brandstoffen uit bepaalde bekkens van de Gemeenschap voor wederverkoop in Zuid-Duitsland (de zgn. „O.K.U.”). Commanditaire vennoten van deze vennootschap zijn groothandelaren in kolen en voor een bepaalde tijd ook enige kolenmijnondernemingen en hun verkooporganisaties.
Recht op toetreding tot deze vennootschap heeft iedere groothandelaar die krachtens de voorwaarden der verkooporganisaties inzake de afzet rechtstreeks betrekken kan. Ook deze beschikking trad in werking op 1 augustus 1957 en haar geldigheidsduur is bepaald tot 31 maart 1959. Zij werd gegeven in de overweging, dat een groot deel van de Zuidduitse behoefte over de Rijn en haar zijrivieren wordt vervoerd, en dat moeilijkheden bij de bevoorrading die het gevolg zijn van de wisselende vervoersmogelijkheden op de boven-Rijn, alleen kunnen worden vermeden, wanneer de aankoop en de vervoersplanning van de grote verkoopmaatschappijen worden gecoördineerd. Voor de details der motivering moge ik verwijzen naar de tekst.
Zich baserend op de beschikkingen 16 t/m 18-57, richtten de drie verkoopkantoren van Ruhrkolen aan eiseres nagenoeg gelijkluidende brieven, gedateerd 19, resp. 21 september 1957, waarbij werd medegedeeld, dat zij vanaf 1 oktober 1957 niet meer als groothandelaar in de eerste hand kon worden bevoorraad, en dat de maanden augustus en september, wat betreft de over deze tijd gedane leveranties, als overgangsperiode dienden te worden beschouwd.
Naar aanleiding van deze mededeling heeft eiseres beroep ingesteld. Haar vorderingen en de verscheidene wijzigingen, die deze hebben ondergaan, heeft de Rechter-Rapporteur tot in bijzonderheden beschreven. Ik beperk mij hier tot een herhaling van de vorderingen, zoals deze luiden in haar laatste redactie.
Primair wordt gevorderd:
vernietiging van de beschikkingen 16-57, 17-57, 18-57 en 19-57 van de Hoge Autoriteit, alle gegeven op 26 juli 1957;
Subsidiair wordt gevorderd:
vernietiging van de beschikkingen 16-57, 17-57, 18-57 en 19-57, althans verklaring voor recht, dat deze beschikkingen niet van toepassing zijn, in zoverre als groothandelaren die als groothandelaar in de eerste hand werden bevoorraad, bij toepassing van deze beschikkingen bedoelde hoedanigheid zouden verliezen.
De Hoge Autoriteit vordert:
dat het beroep als niet-ontvankelijk, althans als ongegrond, zal worden verworpen.
Over en weer vorderen partijen veroordeling van de tegenpartij in de kosten van het geding.
Na deze oriënterende opmerkingen over het onderwerp des geschils, dienen de gronden van het beroep, resp. de hiertegen aangevoerde verweermiddelen te worden vermeld. Ik beperk mij hierbij, gezien de zeer uitvoerige uiteenzetting van de Rechter-Rapporteur, tot een schetsmatige weergave, die de aard der grieven en hetgeen hiertegen ingebracht is, laat zien, zonder te dezer plaatse in te gaan op bijzonderheden. Bij de bespreking der juridische mérites van een en ander zullen wij hierop nog terugkomen.
I.
De beschikkingen 16 t/m 18-57, die nagenoeg gelijkluidend zijn, worden aangevochten met de navolgende grieven:
a)
schending van het Verdrag door schending van het discriminatieverbod, alsmede van de voorschriften inzake de mededinging;
b)
schending van Duits constitutioneel recht;
c)
„détournement de pouvoir” wegens het niet in aanmerking nemen van belangrijke economische omstandigheden en het buiten beschouwing laten van de uitwerking der handelsregelingen ;
d)
gebrekkige motivering van de beschikkingen.
II.
Tegen de beschikking 19-57 wordt als grief aangevoerd, dat hierin een vorm van discriminatie zou zijn gelegen, alsmede dat daarbij een monopolie wordt gevestigd, terwijl voor de verdere grieven tegen deze beschikking wordt verwezen naar hetgeen in het verzoekschrift tegen de beschikkingen 16 tot 18-57 in het midden werd gebracht.
De tegenwerpingen van de Hoge Autoriteit kunnen worden samengevat als volgt:
1.
De Hoge Autoriteit bestrijdt de ontvankelijkheid van het beroep
a)
omdat t.a.v. de proces-gemachtigde van eiseres, die het verzoekschrift ondertekende, een „Vertretungsverbot” van kracht was;
b)
omdat eiseres ten tijde van het instellen van beroep een c.v. in liquidatie was;
2.
De Hoge Autoriteit stelt, dat eiseres niet ontvankelijk is in haar grieven, althans dat deze ongegrond zijn, in zoverre als:
a)
zowel het beroep tegen de beschikkingen 16 t/m 18-57 als het beroep tegen de beschikking 19-57 bij gebreke aan een voldoende omschrijving der gronden en middelen niet ontvankelijk is;
b)
tegen algemene beschikkingen slechts op grond van „détournement de pouvoir” in beroep kan worden gekomen;
c)
deze grief en de grief betreffende gebrekkige motivering niet tijdig zijn opgeworpen;
d)
de beschikkingen door het Hof niet kunnen worden getoetst aan nationaal constitutioneel recht;
e)
de afzonderlijke grieven, gezien de omzet van eiseres en het aantal groothandelaren in het district van eiseres, niet gegrond zijn.
Na deze uiteenzetting van de procesmaterie ga ik thans over tot het belichten van de juridische aspecten. Hierbij zullen procesrechtelijke vragen — ik moet zeggen, tot mijn leedwezen — een belangrijke plaats innemen.
DE ONTVANKELIJKHEID VAN HET BEROEP
De allereerste vraag, die in dit verband aan de orde komt, is of het verzoekschrift voldoet aan de bij het Statuut en het Reglement van het Hof gestelde vereisten.
Zoals gezegd, is het verzoekschrift ondertekend door een Duitse advocaat, die weliswaar was ingeschreven bij de balie Frankfort a/d M., doch aan wie door de bevoegde „Rechtsanwaltskammer” een „Vertretungs verbot” was opgelegd. In dit verband is van belang het bepaalde in artikel 20 van het Statuut en artikel 29 van het Reglement.
Artikel 20, lid 2, van het Statuut schrijft uitdrukkelijk voor, dat alle natuurlijke of rechtspersonen zich moeten doen bijstaan door een advocaat. Hoever dit beginsel strekt in zijn totaliteit, wil ik hier niet nagaan. De vraag, of de in artikel 20, lid 2, genoemde personen geen enkele effect-sorterende processuele handeling kunnen verrichten blijve dus voor het ogenblik onbeantwoord. In de onderhavige procedure is alleen in het geding de regelmatigheid van het verzoekschrift, de vraag dus, hoe het woord „gegebenenfalls” („le cas échéant”) in artikel 29, par. 1, van het Reglement moet worden geïnterpreteerd.
Naar mijn overtuiging is hier slechts één zinvolle uitleg mogelijk; artikel 20 van het Statuut schrijft in het algemeen de verplichting voor, zich te doen bijstaan door een advocaat, zonder deze verplichting te beperken tot bepaalde gedeelten van de procedure. Mitsdien kan „gegebenenfalls” in artikel 29, par. 1, van het Reglement slechts betekenen: In het proces, waarin advocatenb ij stand is voorgeschreven, moet reeds het verzoekschrift door een advocaat zijn ondertekend.
Hiervan uitgaande, komt de vraag aan de orde, welke voorwaarden moeten zijn vervuld in de persoon van de advocaat die het verzoekschrift ondertekent. In artikel 20 van het Statuut wordt alleen gesproken over ingeschreven zijn bij de balie van een der deelnemende staten. Men kan dus stellen, dat met betrekking tot de vraag aan welke vereisten een advocaat moet voldoen, wil hij ten processe effect-sorterende handelingen kunnen verrichten, het procesrecht van de Gemeenschap verwijst naar het nationale recht. Wat betreft het „Vertretungsverbot”, hetwelk op het tijdstip waarop het beroep werd ingesteld ten aanzien van de advocaat van eiseres van kracht was, wil dit zeggen, dat wij moeten nagaan of volgens het in het ressort van deze advocaat geldende recht een „Vertretungsverbot” effect onthoudt aan desalniettemin door de betreffende advocaat verrichte processuele handelingen.
Gezien het met betrekking tot advocaten geldende recht in het ressort van het „Oberlandesgericht Frankfurt a.M.”, is de juridische kant van deze kwestie volkomen duidelijk: het „Vertretungsverbot”, opgelegd door de „Rechtsanwaltskammer”, is een maatregel van standsrecht, een interne maatregel dus van genoemd orgaan tegen een advocaat, aan welker overtreding consequenties van disciplinaire aard kunnen zijn verbonden, doch die extern niet tot gevolg heeft, dat ondanks het verbod door de advocaat ten processe verrichte handelingen rechtskracht zouden missen. Aldus uitdrukkelijk par. 107, Hessische Rechtsanwaltsordnung van 18 oktober 1948 (Gesetz- und Verordnungsblatt für das Land Hessen 1948, Nr. 24).
In het onderhavige geval kan men dus niet de rechtsgeldigheid van het ingestelde beroep bestrijden op grond van het de advocaat van eiseres opgelegde „Vertretungsverbot”. Hiermede is overigens niet gezegd, dat het Hof de bevoegdheid zou missen om een advocaat tegen wie disciplinaire maatregelen als bedoeld in par. 106, lid 1, Hessische Rechtsanwaltsordnung, zijn genomen, toelating te weigeren.
Degeen die de eisende partij ten processe vertegenwoordigt, moet een door deze daartoe rechtsgeldig verleende volmacht overleggen. Derhalve rijst een andere vraag van ontvankelijkheid in verband met de status van eiseres; de bijzonderheid hier is nl., dat ten tijde van het instellen van het beroep de c.v. een persoonlijk aansprakelijke vennoot miste. Het betreft hier een vraag van rechtsbevoegdheid en van de bevoegdheid om als partij ten processe op te treden, welke vraag, bij gebreke van hierop betrekking hebbende bepalingen in het recht van de Gemeenschap, volgens het nationale recht, hier derhalve — nu het betreft een Duitse vennootschap — naar Duits recht moet worden beoordeeld.
Gezien de bepalingen van het Duitse wetboek van koophandel, de jurisprudentie, alsmede de in Duitsland algemeen gehuldigde opvatting mogen wij het volgende stellen:
Voor de ontbinding van de „Kommandit-Gesellschaft” geldt in beginsel hetzelfde als voor de ontbinding van een „Offene Handelsgesellschaft”. Krachtens de wet wordt derhalve een K.G. ontbonden, wanneer een vennoot uittreedt (aldus par. 131 HGB). Is de uittredende vennoot de enige complementaris van de vennootschap, dan is een voortzetting daarvan door de overige vennoten alleen mogelijk, wanneer óf terzelfder tijd een nieuwe complementaris toetreedt, óf een der commanditaire vennoten de hoedanigheid van persoonlijk aansprakelijke vennoot aanneemt. (Ik moge verwijzen naar Weipert, in RGR-Kommentar zum HGB, 2de druk, Erlauterungen 32, betreffende par. 177.)
In het onderhavige geval was ná het uittreden van de enige beherende vennote in januari 1957 geen nieuwe persoonlijk aansprakelijke vennoot tot de vennootschap toegetreden. De vennootschap kwam mitsdien alstoen automatisch te verkeren in de toestand van ontbinding.
Naar Duits handelsrecht dient een onderscheid te worden gemaakt tussen ontbinding en beëindiging van de vennootschap. De ontbinding der vennootschap betekent niet, dat hiermede haar juridisch bestaan en haar bestaan in het economisch verkeer volledig is geëindigd. De vennootschap wijzigt slechts haar status, die thans wordt aangepast aan het nieuwe doel. Uit de zogenaamde werkende vennootschap ontstaat een vennootschap die de vereffening ten doel heeft en welker taak het is om het aanwezige actief liquide te maken ten bate van crediteuren en vennoten. De vennootschap in liquidatie wordt dus niet rechtsonbevoegd, noch verliest zij het vermogen om in rechte als partij op te treden; zij geniet genoemde bevoegdheden echter slechts in de mate waarin zij deze met het oog op haar doel: de vereffening, behoeft. Dit volgt uit par. 156 HGB, welke bepaling ook van toepassing is op de K.G. en die, wat betreft de rechtsverhouding van de ontbonden vennootschap ten opzichte van derden, verwijst naar de algemene, evenwel met het oog op de vereffening, beperkt toepasselijke bepalingen.
Naar aanleiding hiervan rijst dus de vraag, of het voeren van het onderhavige geding ligt binnen de aldus omlijnde rechts- en handelingsbevoegdheid van de ontbonden K.G., m.a.w. of ook een zodanige vennootschap in liquidatie belang hebben kan bij een oplossing der opgeworpen vragen.
Ik moet deze vraag bevestigend beantwoorden. Ik moge evenwel hierbij onderstrepen, dat ik het niet beslist noodzakelijk acht, alle dogmatische finesses van het Duitse recht, die rondom deze problemen zijn ontsproten, tot in bijzonderheden te bespreken. Beslissend en in de onderhavige procedure van overwegend belang is iets anders. Eiseres heeft, naar tussen partijen vaststaat, ook ná haar ontbinding het bedrijf voortgezet, alsof er niets was gebeurd; immers, de betrokken vennoten hadden kennelijk de bedoeling, de onderneming na toetreding van een nieuwe complementaris ongewijzigd te continueren. Het bedrijf van eiseres als economische eenheid en als factor in het economische leven onderging dus van de hiervoor weergegeven rechtsfeiten geen merkbare invloed. Verzoekster bleef evenals voorheen op een voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal relevante wijze in haar rayon deelnemen aan het economische verkeer.
Evenals bij een vennootschap in oprichting, die reeds vóórdat de de vennootschap rechtens bestaat, te haren name het door deze uit te oefenen bedrijf aanvangt, evenals bij een bestaande vennootschap, die als zodanig in het economisch verkeer optreedt, alhoewel zij in juridisch opzicht aan een gebrek lijdt, dient ook hier gewicht te worden toegekend aan de maatschappelijke opvatting. De economische functie nu van de vennootschap in de distributie van goederen is dezelfde alsof zij niet was ontbonden.
Ik meen dus, dat ten tijde van het instellen van het beroep de rechtsbevoegdheid en bevoegdheid tot optreden in rechte — zoals deze beperkt zijn in verband met de beoogde vereffening — de bevoegdheid tot het aanhangig maken van dit geding omvatten. De Duitse literatuur en rechtspraak in verband met deze vragen geven een zeer ruime betekenis aan het begrip „vereffening”. Voor zover in het belang van een doelmatige vereffening, is ook het aangaan van nieuwe verbintenissen geoorloofd. Mitsdien kan betoogd worden, dat ook een vennootschap in liquidatie belang heeft bij de vraag, of zij de afwikkeling harer zaken, waartoe nog niet nagekomen leverantieverplichtingen kunnen behoren, kan uitvoeren als groothandelaar in de eerste dan wel in de tweede hand. Ik huldig dus het standpunt, dat de bijzondere status van eiseres ten tijde van het instellen van het beroep — het in overeenstemming brengen van de vennootschapsverhouding met de eisen van het geldende Duitse recht op een later tijdstip moet buiten beschouwing blijven, omdat dit is geschied na het verstrijken van de beroepstermijn — haar bevoegdheid tot het instellen van beroep in het algemeen en tot het aanhangig maken van het onderhavige geding in het bijzonder onaangetast heeft gelaten.
Hiermede is echter het onderdeel van het geschil, dat betrekking heeft op de status van eiseres, nog niet volledig belicht.
De Hoge Autoriteit heeft er eveneens een beroep op gedaan, dat namens de eisende partij Erich Nold is opgetreden, die ten tijde van het aanhangig maken van het beroep geen deel uitmaakte van de vennootschap en eerst na het verstrijken van de beroepstermijn de hoedanigheid van beherend vennoot verkreeg. Hiertegenover stelde eiseres, dat Erich Nold van de commanditaire vennoten tot voortzetting van het bedrijf en tot het voeren van processen algemene volmacht had bekomen.
Wat aangaat de vertegenwoordiging naar buiten van de vennootschap in liquidatie, hieromtrent moet in de eerste plaats worden opgemerkt, dat de vennootschap ook niet na het uittreden van de enige beherende vennoot in 1957 een rechtens daartoe bevoegde vertegenwoordiger miste. De vereffenaars zijn de wettelijke vertegenwoordigers der ontbonden vennootschap. „Voor zover de vereffening niet bij een besluit der vennoten of bij de akte van oprichting aan enkelen der vennoten of aan andere personen is opgedragen, zijn hiermede alle vennoten belast, die daarbij de hoedanigheid van liquidateur aannemen”, aldus luidt par. 146 HGB, waarheen par. 161 II verwijst. De commanditaire vennoten waren dus allen vereffenaars, m.a.w. wettelijke vertegenwoordigers der vennootschap. Aangezien een „Prokura” te niet gaat bij ontbinding van de vennootschap, althans slechts met toestemming van alle overblijvende vennoten als „Handlungsvollmacht” kan blijven voortbestaan, is derhalve met betrekking tot de geldigheid van alle gedurende de vereffening verrichte handelingen de wil van liquidateuren beslissend. Het staat vereffenaars vrij hun bevoegdheden over te dragen aan andere, eventueel niet van de vennootschap deel uitmakende personen. Het was mitsdien rechtens mogelijk om Erich Nold, een buitenstaander, te machtigen tot beheer en tot het voeren van processen. Dat dit inderdaad het geval is geweest, wil de eisende partij bewijzen door middel van tijdens de procedure overgelegde verklaringen, waarbij de commanditaire vennoten en de voogd over een hunner bevestigen, dat de volmacht aan Erich Nold destijds mondeling was verleend. Dergelijke schriftelijke verklaringen kunnen op zich zelf niet als bewijsmiddel worden aangemerkt, noch als getuigenbewijs, noch als schriftelijk bewijs. Doch in verband met het vaststaande feit, dat de zogenaamde gevolmachtigde en latere complementaris gedurende de overgangsperiode doorlopend als leider van de zaak met de verkoopkantoren heeft onderhandeld en transacties heeft afgesloten, komt deze schriftelijke verklaringen niettemin een zekere bewijskracht toe. Men zal dus mogen aannemen, dat Erich Nold inderdaad door de commanditaire vennoten was gemachtigd tot beheer en tot het voeren van processen. De Duitse wet kent geen vormvoorschriften met betrekking tot het verstrekken van een dergelijke volmacht. Nu verder een goedkeuring van het „Vormundschaftsgericht” niet vereist is voor de volmacht, verstrekt door de voogd die een vennoot vertegenwoordigt, is er geen aanleiding om de rechtsgeldigheid van de volmacht in twijfel te trekken.
Ook in dit opzicht dunkt mij derhalve niets aan de ontvankelijkheid van het beroep in de weg te staan.
Bovendien heeft de heer Nold, die aanvankelijk als gemachtigde de zaak dreef en in en buiten rechte ten name van derden optrad, na later de hoedanigheid van beherend vennoot en daarmede die van leider van deze onderneming te hebben verkregen, alle vroegere ten name van eiseres verrichte rechtshandelingen bekrachtigd. Vast staat, dat zowel in het Duitse burgerlijke procesrecht, alsook in het Duitse administratieve procesrecht een dergelijke goedkeuring met terugwerkende kracht en met als gevolg, dat daarmede achteraf ook de beroepstermijn wordt geacht behoorlijk te zijn in acht genomen, mogelijk is. (Ik moge verwijzen naar Rosenberg, Lehrbuch des Zivilprozessrechts, 5de druk, blz. 166; naar Eyermann-Fröhler, Kommentar zum Verwaltungsgerichtsgesetz, blz. 188; naar Klinger, Kommentar zur VO Nr. 165, blz. 299). Naar het schijnt is in het Franse administratieve procesrecht deze mogelijkheid evenmin onbekend (vgl. Odent, Contentieux Administratif, Fasc. I, blz. 344 e.v.).
Opgemerkt zij ten slotte nog, dat het feit van de omzetting van de vennootschap in liquidatie in een werkende vennootschap voor de verdere procedure irrelevant is. Hierdoor komt geen verandering in de identiteit in rechte van de inmiddels uit haar as herrezen vennootschap met de vennootschap in liquidatie. Er heeft met name geen wisseling plaats in de persoon van de eisende partij.
Onder de beschouwingen over de ontvankelijkheid zou een bespreking thuis horen over de vraag, in hoeverre voor handelsondernemingen volgens het Verdrag beroep open staat. Ik kan mij te dezer zake echter beperken tot een verwijzing naar de procedure over de opschorting der bestreden beschikkingen. Bij het geven van de voorlopige maatregel heeft het Hof aangegeven, in hoeverre in verband met het bepaalde in de artikelen 65 en 66 van het Verdrag, voor handelsondernemingen de mogelijkheid openstaat om in beroep te komen.
Te dezer zake valt niets naders op te merken, nu in het verdere verloop der procedure niet is gebleken, dat eiseres er slechts haar bedrijf van maakt om te verkopen voor huishoudelijk gebruik en aan het ambacht.
Ik behoef evenmin aandacht te schenken aan de omstandigheid, dat eiseres bij hetzelfde beroep meer dan één op zichzelf staande beschikking van de Hoge Autoriteit heeft aangevochten. Herhaaldelijk reeds heeft het Hof zich uitgesproken voor de geoorloofdheid van een dergelijke gang van zaken (bijv. in de zaken 1-54 en 3-54).
Ook overigens geeft de wijze waarop de procedure is verlopen, geen aanleiding tot kritiek of verdere opmerkingen.
Ik ga derhalve over tot de vraag, of hetgeen eiseres heeft gesteld, een voldoende basis vormt voor haar vorderingen en of zij bij dit geding een rechtens te beschermen belang heeft. In dit opzicht staan de meningen van partijen tegenover elkaar.
De Hoge Autoriteit betoogt, dat eiseres niet is gedupeerd door de beschikkingen 16 tot 18-57, waarbij goedkeuring verleend werd aan nieuwe verlaagde kwantitatieve maatstaven voor de toelating tot de groothandel in de eerste hand, omdat eiseres, ook al zouden genoemde beschikkingen achterwege zijn gebleven, toch niet als groothandelaar in de eerste hand zou zijn toegelaten. In wezen zou zij alleen nadeel hebben ondervonden door de omstandigheid, dat de overgangsregeling voor ex-groothandelaren ten einde liep, als datum waarvoor bij de beschikkingen 5 tot 7-56 30 maart 1957 en vervolgens bij de beschikkingen 10 tot 12-57 30 juni 1957 was bepaald.
Ook zou, aldus de Hoge Autoriteit, de beschikking 19-57 op zich zelf eiseres geen nadeel kunnen berokkenen, nu de voorwaarden om tot de O.K.U. te kunnen toetreden, waaraan zij haar goedkeuring verleende, dezelfde zijn als de door haar goedgekeurde voorwaarden welke zijn gesteld voor de toelating tot de groothandel in de eerste hand.
Ten dele heeft het Hof deze vragen reeds onderzocht bij gelegenheid van de procedure inzake de opschorting van de beschikkingen.
De opvatting, dat bij opschorting van het in werking treden der bestreden beschikkingen de vroegere hogere kwantitatieve criteria weer van kracht zouden worden, werd alstoen verworpen. In de huidige stand der procedure heeft de vraag een andere strekking. Wij dienen te onderzoeken, of door het uitvallen der aangevochten beschikkingen met alle daaruit krachtens het Verdrag voor de Hoge Autoriteit voortvloeiende gevolgen, eiseres, in stede van er beter op te worden, er zelfs op zou achteruitgaan, omdat dan weer de oude hogere kwantitatieve criteria van kracht zouden worden. Ik moge bij voorbaat reeds opmerken, dat ik deze conclusie onjuist acht. Aldus redenerende, zou men nl. geen rekening houden met de omstandigheid, dat reeds na afloop van het kolenjaar 1956/57 de Hoge Autoriteit tot de conclusie was gekomen, dat de gestelde kwantitatieve maatstaven tot een te sterke teruggang in het aantal groothandelaren hadden geleid en dat deze deswege op een lager niveau moesten worden gebracht. Om deze reden werd dan ook de overgangsregeling voor gevestigde groothandelaren bij de beschikkingen 10 tot 12-57 tot en met 30 juni 1957 verlengd.
Veeleer dient men zich af te vragen, tot welke maatregelen de Hoge Autoriteit krachtens artikel 34 van het Verdrag verplicht zou zijn, teneinde tegemoet te komen aan de gevolgen van een eventuele beslissing tot vernietiging. Hierop bestaat slechts één antwoord. De Hoge Autoriteit zou er voor moeten zorgen, dat de criteria tot redelijke proporties zouden worden teruggebracht. De reden, waarom de oude kwantitatieve maatstaven niet meer zouden mogen worden toegepast, is, dat de daaraan verleende goedkeuring was vervallen op het moment dat goedkeuring aan de nieuwe criteria werd verleend, terwijl voorts het beroep zich uitsluitend richt tegen de nieuwe goedkeuring en niet tegen het feit, dat de oude werd ingetrokken. Meent men evenwel, dat de goedkeuring aan de nieuwe maatstaven zo nauw met het vervallen van de oude maatstaven samenhangt, dat de eerste niet kan wegvallen zonder dat de opheffing van de laatste ongedaan wordt gemaakt, dan nóg zou de Hoge Autoriteit verplicht zijn met adequate maatregelen de wedertoepassing der oude criteria te beletten, omdat uit de aard der zaak de vaststelling van de nietigheid der nieuwe minder rigoureuze maatstaven de nietigheid der daaraan voorafgaande zwaardere maatstaven impliceert.
Derhalve kan niet worden betoogd, dat het vervallen der bestreden beschikkingen geen verbetering zou kunnen betekenen voor de rechtspositie van eiseres, en dat mitsdien het beroep zou moeten worden verworpen. Een andere verwante vraag is echter, of niet het belang van eiseres bij haar vorderingen kan worden betwist op de grond, dat ook bij vernietiging der bestreden beschikkingen een bepaling der kwantitatieve criteria op zodanig niveau, dat de ons bekende omzetten van eiseres daaraan zouden voldoen, als uitgesloten kan worden geacht.
Over deze vraag komen wij straks nog te spreken in verband met de aan de kwantitatieve maatstaven te wijden beschouwingen.
Gelijksoortige opmerkingen kunnen gemaakt worden ten aanzien van de beschikking 19-57. Hierop zal ik verderop nog terugkomen. Te dezer plaatse beperk ik mij er toe te constateren, dat het mij niet goed mogelijk voorkomt, om op grond dat het eiseres ook in dit opzicht slechts te doen is om de bij andere beschikkingen gegeven omlijning van het begrip groothandelaar, te betwisten, dat zij belang heeft bij opheffing van deze beschikking. Bij de mondelinge behandeling heeft eiseres naar aanleiding van een door mij gestelde vraag duidelijk te kennen gegeven, dat het tegen de beschikking ingestelde beroep zich met name richt tegen het feit op zich zelf, dat voor toetreding tot de O.K.U. voorwaarden zijn gesteld, althans dat deze criteria gelijk zijn aan die welke zijn gesteld voor de toelating tot de groothandel in de eerste hand. Daarom heeft eiseres wel degelijk een zelfstandig belang bij opheffing der beschikking 19-57, omdat bij eventuele wijziging van de tonnagegrenzen voor de toelating tot de groothandel in de eerste hand, nog niet bereikt wordt hetgeen verzoekster met haar beroep tegen de beschikking 19-57 mogelijkerwijs nastreeft, nl. opheffing van iedere beperking om tot de O.K.U. te kunnen toetreden, dan wel schepping van een recht tot toetreding ook voor die handelaren die niet voldoen aan de ten aanzien van een groothandelaar gestelde voorwaarden.
Ik acht het deswege ook in dit opzicht niet houdbaar, het beroep niet-ontvankelijk te verklaren wegens gebrek aan belang.
Bij het onderzoek naar de ontvankelijkheid behoort ten slotte nog te worden nagegaan, in hoeverre op de aangevoerde gronden een beroep kan worden gedaan en of, voor zover dit het geval is, het beroep daarop heeft plaatsgehad binnen de daarvoor gestelde termijn.
Het Verdrag beperkt de gronden waarop in beroep kan worden gekomen, al naar gelang dit zich richt tegen een algemene, dan wel een individuele beschikking. Waaraan men echter een algemene of een individuele beschikking kan herkennen, zegt het Verdrag niet, noch in artikel 33, noch in artikel 15, noch elders. Het Verdrag heeft het vinden van een bruikbare en in deszelfs systeem passende definitie overgelaten aan het Hof.
Ik heb bij mijn conclusies in het kort geding inzake de opschorting der beschikkingen summier mijn mening ten aanzien van deze vraag uiteengezet. In het huidige stadium van de procedure is het mijn taak, mijn opvatting nader te preciseren. Hierbij ga ik er van uit, dat niet de vorm, maar het karakter, met name de materiële inhoud en de praktische gevolgen der beschikking, beslissend is.
Reeds verscheidene malen zijn bij gelegenheid van procedures voor dit Hof de elementen naar voren gekomen, waaraan men een algemene beschikking kan herkennen. Dienvolgens hebben wij met een algemene beschikking te doen, wanneer een door de Hoge Autoriteit in het leven geroepen regeling niet een bepaalde persoon of een beperkte kring van personen raakt, maar een ieder die behoort tot een bepaalde categorie binnen de gemeenschappelijke markt, of een deel van die markt waarvoor de regeling geldt; en voorts, wanneer de beschikking zo algemeen is geformuleerd, dat haar werking zich uitstrekt tot een ieder die ten tijde harer uitvaardiging en in de toekomst voldoet, resp. zal voldoen aan de daarin gestelde voorwaarden.
Aangezien het mij doelmatig voorkomt om bij de bespreking van deze kwestie een onderscheid te maken tussen de beschikkingen 16 tot 18-57 enerzijds en de beschikking 19-57 anderzijds, komt het eerst de vraag aan de orde, of de beschikkingen 16 tot 18-57 passen in het raam der hiervoor vermelde begripsomschrijving. In de allereerste plaats is van wezenlijke betekenis, dat het hier betreft een in het kader der kartelvoorschriften verleende ontheffing ten aanzien van een handelsregeling, welke bedoeld is om door drie verkoopkantoren te worden toegepast op de betrekkingen met hun afnemers.
Het valt niet te loochenen, dat deze door de Hoge Autoriteit verleende ontheffing individuele facetten vertoont. Zij is gegeven naar aanleiding van een desbetreffend verzoek van een aantal mijnondernemingen en zij geeft aan deze ondernemingen de bevoegdheid hun afzet op bepaalde wijze te organiseren. Onze beschouwing mogen wij echter in geen geval beperken tot dit gezichtspunt. Een handelsregeling is niet een eenzijdig iets, maar bedoelt, zoals de naam reeds aanduidt, de handelsbetrekkingen tussen telkens twee ondernemingen te regelen. Uit haar aard en noodzakelijkerwijs — en niet slechts indirect en incidenteel — richt zij zich enerzijds tot de verkopers en anderzijds tot de kopers. In de zuiver privaatrechtelijke sfeer zou men haar rekenen tot de categorie algemene handelsvoorwaarden, m.a.w. de regelingen die weliswaar in het leven zijn geroepen door particuliere deelnemers aan het economische verkeer, maar desniettemin, gezien de vorm harer redactie en door haar algemene strekking, op wetten gelijken. In de sfeer van het recht van de Gemeenschap zijn dergelijke handelsregelingen deel van een algemene marktordening; zij behoren tot het economische publiekrecht. Haar kracht is uit dien hoofde afhankelijk van een, door de Hoge Autoriteit als overheid, verleende goedkeuring.
Gezien van de kant der betrokken verkopers, d.w.z. in feite de achter de verkoopkantoren schuil gaande kolenmijnen, kan, zoals gezegd, niet ontkend worden, dat een individueel facet valt aan te tonen. Van de kant van de betrokken kopers gezien, vertoont zich een geheel ander beeld. Hier zijn alle groothandelaren in kolen binnen het gebied van de gemeenschappelijke markt belanghebbenden. Wie hunner op het ogenblik dat de beschikkingen van kracht worden, binnen derzelver bereik vallen, is wellicht bepaalbaar. Men zou in deze omstandigheid ook nog een individueel element kunnen zien, ware het niet dat het aantal dergenen wie de beschikkingen aangaan — ik zeg niet: benadeelden, omdat deze bijzondere omstandigheid niet beslissend zijn kan — gezien de betekenis der Ruhrkolen voor de gehele Gemeenschap, zeer aanzienlijk is, hetgeen veeleer ertoe aanleiding geeft de beschikking in tegenovergestelde zin te kwalificeren.
Daarbij komt nog het volgende. De handelsregeling is niet bedoeld om slechts gedurende één kolenjaar te worden toegepast, maar zij beoogt de markt van Ruhrkolen voor jaren te regelen. Het is derhalve zeer zeker denkbaar, dat ten gevolge van deze regeling na één jaar door toe- en uittreding wijziging komt in het aantal toegelaten groothandelaren. De mogelijkheid van een dergelijke ontwikkeling in de ene of de andere richting voorziende, heeft men bij de vaststelling van de tekst der beschikkingen daarmede rekening gehouden (vgl. bijv. de artikelen 4 en 8 der beschikkingen 16 tot 18-57). Op het ogenblik waarop de goedkeuring werd verleend, was dus bepaald niet te voorspellen, wie gedurende de tijd dat de beschikkingen van kracht zullen blijven, binnen derzelver bereik zouden vallen. Om deze reden koos men voor een formulering met algemene strekking, welke daardoor doet denken aan in abstracto gegeven wetsvoorschriften. Om dezelfde reden ook vond afkondiging plaats in het Publikatieblad van de Gemeenschap en werd het tijdstip van inwerkingtreding der beschikkingen uitdrukkelijk bepaald.
Al deze kenmerkende omstandigheden bijeengenomen, brengen mij tot de conclusie, dat het algemene karakter der beschikkingen 16 tot 18-57 overweegt. Niet beslissend is het feit, dat de regeling tot stand kwam in de vorm van een goedkeuring op een desbetreffend verzoek van enige mijnbouwondernemingen, maar de omstandigheid, dat de beoogde werking der beschikkingen zich zal uitstrekken tot een zeer groot en uiteindelijk niet bepaalbaar aantal personen en over geruime tijd. Naar ik meen, beantwoordt deze wijze van kwalificeren ook het meest aan zin en doel van het gemaakte onderscheid tussen individuele en algemene beschikking, te weten, de afbakening van het recht om in beroep te komen.
Hoe moeten wij te dezer zake oordelen ten aanzien van de beschikking 19-57, niet voor zover het betreft de goedkeuring, verleend aan het zich aaneensluiten van handelaren in de O.K.U., doch in zoverre als goedkeuring verleend werd aan de voorwaarden welke zijn gesteld voor toetreding tot de O.K.U.?
Op het eerste gezicht schijnt dit juridisch niet anders te liggen. De ontheffing is verleend aan een nauwkeurig omschreven groep van handelsondernemingen; maar daarnevens raakt zij andere die belang hebben bij het lidmaatschap. De omvangrijkheid van deze groep is voor het tijdstip waarop de beschikking werd gegeven, wellicht eveneens bepaalbaar, doch niet over de gehele geldigheidsduur der beschikking. Met name is in de trant van in abstracto gegeven wetsvoorschriften als formulering gebruikt: hij die voldoet aan de kwantitatieve voorwaarden, is gerechtigd tot het lidmaatschap. De omstandigheid, dat de norm is neergelegd in een privaatrechtelijke regeling — hierop had de goedkeuring betrekking — is niet doorslaggevend. De regeling bindt nl. rechtens niet eerder dan nadat zij is goedgekeurd. In feite is het dus de beschikking van de Hoge Autoriteit, die rechtscheppend is.
Wij mogen echter niet over het hoofd zien, dat de praktische gevolgen van de beschikking 19-57 bijzondere trekken vertonen, die in juridisch opzicht zouden kunnen leiden tot een andere conclusie, dan met betrekking tot de beschikkingen 16 tot 18-57. De beschikking schept slechts een gedeeltelijke ordening van de groothandel in kolen in Zuid-Duitsland, m.a.w. een betrekkelijk klein deel van de gemeenschappelijke markt. Het aantal dergenen die gedurende de twee jaren van haar geldigheidsduur aan deze handel zullen kunnen deelnemen, is weliswaar niet nauwkeurig bepaalbaar, gezien de aan het begrip groothandelaar gegeven definitie; het is nl. niet uitgesloten, dat enkele handelaren uitvallen, omdat hun omzet niet meer de tonnagelimiet bereikt, die als voorwaarde is gesteld om aanspraak op rechtstreekse bevoorrading te kunnen maken, terwijl het anderzijds mogelijk is, dat er nieuwe handelaren bij komen. Hoogst waarschijnlijk zal de wijziging in het aantal slechts zeer gering zijn, omdat het in de aard der zaak ligt, dat in een verkoopdistrict een bepaald vast aantal handelaren is gevestigd. De gehele regeling inzake de toelatingsvoorwaarden zal mitsdien naar alle waarschijnlijkheid slechts voor enkele groothandelaren praktische gevolgen hebben, die, wat betreft hun bestaan als onderneming en hun betekenis voor de mededinging op het betreffende gedeelte van de markt, te allen tijde kunnen worden bepaald. Gezien de omstandigheid, dat de hier bedoelde groep van belanghebbenden op elk willekeurig moment valt te overzien, komt het mij — de inkleding in algemene bewoordingen ten spijt — bijzonder twijfelachtig voor, of hier wel van een algemene beschikking kan worden gesproken. De functie van dit begrip, nl. de afpaling van het beroepsrecht, leidt er eerder toe om in 19-57 een individuele beschikking te zien. Overigens is dit punt, naar ik straks hoop aan te tonen, voor het onderhavige geding niet van beslissende betekenis.
Na de gegeven karakteristiek der bestreden beschikkingen 16 tot 18-57 enerzijds, en 19-57 anderzijds, levert het geen moeilijkheden op uit te maken, in welke mate eiseres in de door haar aangevoerde grieven ontvankelijk is. Tegen algemene beschikkingen kunnen ondernemingen, naar uit het Verdrag blijkt, en zoals het Hof reeds enige malen heeft beslist, slechts in beroep komen op de grond, dat deze te hunnen opzichte „détournement de pouvoir” oplevert; daarentegen is beroep tegen individuele beschikkingen op alle in artikel 33 van het Verdrag genoemde gronden mogelijk.
De vraag rijst nu, of het beroep op „détournement de pouvoir”, hetwelk eiseres ten aanzien van de beschikkingen 16 tot 18-57 heeft gedaan, tijdig is geschied en, wat de vorm betreft, voldoet aan de hiervoor gestelde vereisten. Een uitdrukkelijk beroep op „détournement de pouvoir”, het met zoveel woorden noemen van dit middel, vindt voor het eerst plaats in de schriftuur van eiseres van 11 november 1957, die op 12 november 1957 ter griffie van het Hof is ingekomen. Het betreft hier de repliek op de conclusie van antwoord van de verwerende partij, die alleen inging op het processuele gedeelte van het geschil. De beroepstermijn was op dat ogenblik reeds verstreken, aangezien de aangevallen beschikkingen op 10 augustus 1957 waren afgekondigd in het Publikatieblad van de Gemeenschap. Tegen deze beschikkingen kon ingevolge artikel 33, lid 3, van het Verdrag binnen de termijn van één maand na het ingaan der beroepstermijn, voor in Duitsland wonende partijen te verlengen met 3 dagen (vgl. artikel 85, par. 2, van het Reglement van het Hof) in beroep worden gekomen, dat wil dus zeggen — waar de appèltermijn ingevolge artikel 85, par. 1, van het Reglement op de 15de dag na het verschijnen van het Publikatieblad van de Gemeenschap ingaat — uiterlijk tot en met 27 september 1957.
De vraag is dus: is het in strijd met het voor het Hof geldende procesrecht, wanneer een beroep wordt gedaan op een bepaalde grond door het stellen van rechtens relevante feiten (arguments), welke in hun verband met de ingestelde vordering er geen twijfel over kunnen laten bestaan op welk middel de eiser doelt, zonder dat daarbij gebruik wordt gemaakt van de in artikel 33 voorkomende bijzondere rechtsterminologie.
Naar mijn mening is een algemeen geldend antwoord niet te geven; veeleer moet het aan de rechter worden overgelaten om van geval tot geval te beslissen. Bij het onderzoek op dit punt in het onderhavige geval rijst in concretis de preliminaire vraag: wat voert eiseres in haar verzoekschrift in dit opzicht aan? Zij stelt, dat het haar ingevolge het toegepaste distributiestelsel niet mogelijk is geweest om haar omzet naar goeddunken te vergroten; in feite zou dus de objectieve mogelijkheid hebben ontbroken om het vastgestelde minimumaantal tonnen aan omzet te bereiken. Voorts stelt zij letterlijk op blz. 5 van het verzoekschrift: „Er kan geen twijfel over bestaan, dat het doel van de reeds sedert enige jaren nagestreefde regeling geen ander is dan om een groot percentage der tot nog toe gevestigde groothandelszaken te elimineren”, en verderop „De voorwaarde inzake de minimumkwantiteit geeft niet alleen aan bijna 50 % van alle groothandelsondernemingen de doodsteek…”. Bovendien stelt zij dat de Hoge Autoriteit zich heeft schuldig gemaakt aan een onrechtmatige daad, door aan de handelsregeling haar fiat te verlenen.
Onder welke der in het Verdrag erkende beroepsgronden dit deel van de klacht behoort te worden gerangschikt, kan geen probleem vormen; er valt niet aan te twijfelen, dat in deze in feite opgeworpen grieven een beroep op „détournement de pouvoir” moet worden gezien. Eiseres gebruikt zelf deze juridische kwalificatie in haar conclusie van repliek, waarbij zij tevens de feiten en gronden waarop het beroep berust, verder ontwikkelt.
Eiseres doet in haar verzoekschrift alsmede in de verdere loop van het geding een beroep op de omstandigheid, dat discriminatie heeft plaatsgevonden en is van mening, dat een zodanige grief steeds een beroep op „détournement de pouvoir” impliceert, zodat, wanneer discriminatie is gesteld, het Hof verplicht zou zijn te onderzoeken of het gestelde tevens „détournement de pouvoir” oplevert. Weliswaar kan deze opvatting, volgens welke „discriminatie” als genusbegrip steeds „détournement de pouvoir” te hunnen opzichte zou omvatten, niet worden aanvaard. Men kan evenwel betogen, dat de omstandigheid, dat eiseres heeft nagelaten een rechtskundige kwalificatie te gebruiken, dan wel dat zij in dit opzicht, zo men wil, de door haar aangevoerde beroepsgronden onjuist heeft gekwalificeerd, niet tot de niet-ontvankelijkheid van het beroep mag leiden.
Kan men zich met deze opvatting verenigen, dan moet men ook tot de conclusie komen, dat het beroep op „détournement de pouvoir” zowel tijdig als ook regelmatig is geschied. Eiseres heeft eveneens, zoals artikel 33 van het Verdrag voorschrijft, gemotiveerd gesteld, dat haar onderneming het slachtoffer zou zijn geworden van het door de Hoge Autoriteit gepleegde misbruik van bevoegdheid; hierbij voert eiseres aan, dat men er reeds lang naar had gestreefd om haar en soortgelijke handelszaken te stoten uit de rijen der groothandelaren in de eerste hand, en dat de onderhavige beschikkingen die een en ander effectueren, op een, gezien de economische structuur van de markt, slecht gekozen tijdstip werden gegeven.
Wat betreft de beschikkingen 16 tot 18-57, verzet ik mij mitsdien niet tegen de ontvankelijkheid van het beroep.
Ten aanzien van de beschikking 19-57 rijzen genoemde vragen niet, wanneer men de opvatting deelt, dat dit een individuele beschikking is. De vraag, in hoeverre het beroep tegen deze beschikking ontvankelijk is, rijst alleen in zoverre als wordt geklaagd over gebrek aan motivering; hierop zal evenwel in een verderop te bespreken verband nader worden ingegaan.
DE ZAAK TEN PRINCIPALE
Overgaande tot de materiële strekking van het beroep: ik zal bij de bespreking dienaangaande deze indeling volgen, dat eerst aan de orde komen de gelijkluidende beschikkingen 16 tot 18-57, waarna de beschikking 19-57 in de beschouwingen zal worden betrokken.
Ons op het standpunt stellende, dat de beschikkingen 16 tot 18-57 ten aanzien van eiseres een algemeen karakter hebben, zal slechts de vraag, in hoeverre zij „détournement de pouvoir” opleveren, onderwerp van het onderzoek kunnen zijn.
Ik moge er in dit verband op wijzen, dat de beschikkingen niet los gezien mogen worden van de beschikkingen 5 tot 7-56, die hetzelfde algemene karakter maar een ruimere strekking hebben. Voorts mogen de beschikkingen 10 tot 12-57, welker geldigheidsduur was bepaald van 1 april tot 30 juni 1957, niet uit het oog worden verloren.
Reeds enige malen heeft het Hof gestaan voor de vraag, welke definitie van het begrip „détournement de pouvoir” moet worden gegeven. De door het Hof ten deze aanvaarde omschrijving komt neer op het volgende: „détournement de pouvoir” is aanwezig, wanneer de Hoge Autoriteit haar bevoegdheid heeft aangewend voor andere dan de in de wet omschreven doeleinden, dan wel wanneer bij het geven van een beschikking, doordat geen behoorlijke afweging van belangen en gevolgen heeft plaatsgevonden, — hetgeen gelijkgesteld kan worden met een miskenning van de wettelijk toelaatbare doeleinden — andere doeleinden werden nagestreefd dan waarvoor de bevoegdheden zijn verleend (vgl. het vonnis in de zaak 8-55).
Ik wil thans daarlaten, of deze formule een bevredigende en uitputtende omschrijving van het begrip oplevert. Voorshands wil ik de juistheid van deze definitie aanvaarden en zonodig achteraf nagaan of een ruimere omschrijving van het begrip tot een andere conclusie zou moeten leiden. Ik moge er evenwel op wijzen, dat ons begrip van „détournement de pouvoir” niet identiek is aan het gelijknamige Duitse begrip.
De beschikking van de Hoge Autoriteit berust op artikel 65 van het Verdrag. Terecht beschouwt de Hoge Autoriteit een handelsregeling, die de distributie ordent in, op de omzet der daarbij betrokkenen afgestemde stadia, als een verdeling van de afnemers en van de markten, als bedoeld in genoemd artikel. Derhalve kan t.a.v. een zodanige handelsregeling slechts ontheffing worden verleend van de desbetreffende verbodsbepalingen, indien deze voldoet aan de in artikel 65 aangeduide voorwaarden; derhalve slechts indien:
a)
„deze gemeenschappelijke verkopen tot een duidelijke verbetering van de verdeling van de bedoelde produkten zullen bijdragen”;
b)
„de overeenkomst onmisbaar is voor het bereiken van deze doeleinden en niet van een meer beperkende aard is dan voor het doel van de overeenkomst noodzakelijk is”, en
c)
„de overeenkomst niet aan de belanghebbende ondernemingen de macht zou kunnen geven om voor een belangrijk gedeelte van de betrokken produkten op de gemeenschappelijke markt de prijzen vast te stellen, de produktie of de afzet te beheersen of te beperken, noch deze ondernemingen zou kunnen onttrekken aan een daadwerkelijke mededinging van andere ondernemingen op de gemeenschappelijke markt”.
In deze bepaling zijn een reeks voorwaarden opgesomd, waaraan moet zijn voldaan, wil de goedkeuring kunnen worden verleend; de meeste dezer voorwaarden stellen niet, dat met de te verlenen goedkeuring slechts een bepaald omschreven doel mag worden nagestreefd, doch schrijven negatief voor welke de omstandigheden zijn waaronder een goedkeuring moet worden geweigerd.
Alleen van het sub a) genoemde criterium kan men zeggen, dat hierin een doelstelling vervat is, welke met de te verlenen goedkeuring mag worden nagestreefd, m.a.w. een in de wet opgenomen doelstelling als bedoeld in de hiervoor weergegeven definitie van „détournement de pouvoir”. De overige criteria zijn voorwaarden waaraan moet zijn voldaan, wil de goedkeuring niet in strijd komen met het Verdrag, m.a.w. wil deze geen schending van het Verdrag opleveren, als bedoeld bij het beroep tot nietigverklaring.
In de considerans van de beschikkingen 16 tot 18-57 wordt inderdaad de in artikel 65 neergelegde doelstelling aangehaald. Daarin staat:
„… kunnen de grenshoeveelheden slechts worden toegestaan, voor zover daarbij rekening wordt gehouden met de algemene … beginselen voor de invoering van een dergelijke regeling, te weten:
—
de toelating vindt plaats volgens objectieve, niet-discriminerende maatstaven ;
—
zij leidt tot een duidelijke verbetering van de handel …”.
Maar met deze constatering zijn wij er natuurlijk nog niet. Thans moet worden onderzocht, of het aangegeven doel ook daadwerkelijk benaderd werd, c.q. of dit in het geheel wel kón worden bereikt. Ontkent men dit nl., dan volgt uit de hiervoor weergegeven definitie zonder meer, dat „détournement de pouvoir” heeft plaatsgevonden — daargelaten of dit nu ook t.o.v. eiseres het geval is geweest — aangezien dus óf een ander doel werd nagestreefd, dan wel de objectieve onmogelijkheid om de wettige doelstelling te verwezenlijken noodzakelijkerwijs aan de beschikking en de daaraan verbonden gevolgen haar rechtvaardigingsgrond ontnam. Wordt in deze laatste vorm in feite een andere doelstelling nagestreefd, dan levert dit eveneens „détournement de pouvoir” op, indien deze consequentie aan de desbetreffende verantwoordelijke autoriteit wegens ernstig gebrek aan inzicht was ontgaan.
Hoe is het nu in dit opzicht gesteld in het onderhavige geval? Het staat vast, dat in het verkoop district van eiseres slechts 3 van de 76 handelaren de hoedanigheid van groothandelaar hebben verloren ten gevolge van de bestreden handelsregeling. Naar aanleiding hiervan werpt eiseres de vraag op, of men, gezien deze uitwerking, inderdaad mag spreken van een verbetering in de distributie. Uit de omstandigheid, dat niet meer dan 3 groothandelaren, wier omzet gering was, werden uitgeschakeld, zou blijken, dat de beoogde rationalisatie minimaal en van geen betekenis is geweest.
Bepaalt men zich bij de beoordeling der kwestie tot dit gezichtspunt, dan zou men geneigd kunnen zijn eiseres gelijk te geven. Het ware echter onjuist het bij deze beperkte beschouwingswijze te laten; de handelsregeling moet veeleer gezien worden in verband met de aan de gemeenschappelijke verkoop verleende goedkeuring, gegeven bij de beschikkingen 5 tot 7-56, waartegen niet in beroep is gekomen. In aanmerking genomen de verlerlei vormen waarin kolenmijnbedrijven voorkomen, de onderling verschillende condities waaronder zij werken en produceren, alsmede de talrijkheid der kolensoorten, valt het wel niet te betwisten, dat met de aan de gemeenschappelijke verkoop verleende goedkeuring de in artikel 65 genoemde doelstelling benaderd wordt en dat aldus een duidelijke verbetering van de verkoop en distributie van kolen kan worden bereikt. Ik moge er te dezer plaatse aan herinneren, dat hiermede ook een van de fundamentele doelstellingen van de Gemeenschap wordt gediend, welke in artikel 2 van het Verdrag als volgt is omschreven: „De Gemeenschap moet in toenemende mate de omstandigheden scheppen, die uit zichzelf de meest rationele verdeling van de produktie op een zo hoog mogelijk peil verzekeren”. Aanvaardt men nu het rechtmatig karakter
van de gemeenschappelijke verkoop van Ruhrkolen door drie verkoopkantoren — er bestaat voor mij geen aanleiding om deze vraag in de onderhavige procedure nader te onderzoeken — dan dringt zich de onafwijsbare noodzaak op om de verkoop zodanig te regelen, dat willekeur zijdens de verkopers wordt uitgesloten. Anders gezegd: met de invoering van de handelsregeling beoogde men niet slechts een voortzetting van de bestaande gang van zaken bij de kolenafzet, maar zij was onmisbaar voor een behoorlijke ordening van de kolenmarkt, omdat zonder deze regeling het de verkoopkantoren hadde vrijgestaan naar believen m.b.t. de afzet voorwaarden vast te stellen c.q. te wijzigen.
Ziet men dus het noodzakelijkerwijs nauwe verband tussen de gemeenschappelijke verkoop en de invoering van een handelsregeling, dan wordt tevens duidelijk, dat het voldoende is indien de goedkeuring, verleend aan de gemeenschappelijke verkoop, beantwoordt aan de in artikel 65 genoemde doelstelling. Het ware onjuist om te vergen, dat de weliswaar noodzakelijke maar overigens accessoire handelsregeling zelf eveneens voldoet aan deze voorwaarde. Aan deze regeling behoeft dus geen andere eis te worden gesteld, dan dat zij in onderling verband met de gemeenschappelijke verkoop kan bijdragen tot de verwezenlijking van het in artikel 65 genoemde doel.
Na aldus te hebben getracht om aan te geven, waarop in het samenstel der diverse regelingen het accent moet vallen, kom ik tot de conclusie, dat niet reeds kan blijken van een „détournement de pouvoir” uit de enkele omstandigheid, dat de handelsregeling op zichzelf niet tot een duidelijke verbetering in de kolendistributie leidt.
Maar hiermede zijn wij nog niet klaar met deze grief.
Kan men aanvaarden, dat tegen een handelsregeling op zichzelf geen bezwaar behoeft te bestaan — naar ik meen stelt ook eiseres zich op dit standpunt — dan blijft alleen nog over de vraag, hoe zij ter vermijding van een klacht wegens „détournement de pouvoir”, moet worden uitgewerkt.
Niemand zal er aanstoot aan nemen, dat de handelsregeling de deelnemers aan de groothandel indeelt in categorieën, waarbij — hetgeen economisch gezien voor de hand ligt — de omzet als maatstaf wordt gebruikt. De verdeling van afnemers en de beperking van de rechtstreekse bevoorrading tot groothandelaren met een zekere omzet strekt inderdaad tot een rationalisatie als bedoeld in artikel 65.
Wij kunnen daarlaten, of dit doel wellicht niet ware bereikt, indien de omzetlimiet om voor rechtstreekse bevoorrading in aanmerking te komen, een paar duizend ton lager dan in de thans bestreden handelsregeling was gesteld. Dat is een vraag van economische doelmatigheid, waar het Hof niet zonder meer in kan treden. Maar daar gaat het in het onderhavige geding ook in het geheel niet om. De Hoge Autoriteit heeft reeds bij haar vorige beschikkingen 5 tot 7-56, evenals bij de aangevallen beschikkingen, in een herzieningsclausule aangegeven onder welke omstandigheden zij wijziging der kwantitatieve criteria enerzijds vereist, doch anderzijds ook voldoende acht. Krachtens deze bepalingen moeten — teneinde te bereiken, dat steeds een voldoende aantal handelaren overblijft ter verzekering der concurrentie — de getallen worden gewijzigd, indien dit nodig mocht blijken te zijn om te voorkomen, dat meer dan 10 % der toegelaten groothandelaren uitvallen.
Het is de eisende partij echter om iets geheel anders te doen, in het licht waarvan al haar grieven moeten gezien worden: zij meent, dat de omzetlimiet op zodanig niveau moet worden vastgesteld, dat deze de omzetten van de vroegere groothandelaren steeds omvat, althans dat een uitzonderingsregeling moet worden getroffen voor de sinds lang gevestigde groothandelaren (hierna te noemen „de gevestigde groothandelaren”).
Hiermede zijn wij gekomen tot de kern van het geschil.
Laten wij de eerste stelling eens nagaan op haar consequenties: Gesteld, de Hoge Autoriteit zou bij het verlenen van haar goedkeuring zich richten naar de gevestigde groothandelaar met de kleinste omzet, dan ware het geheel onmogelijk om vaste criteria te bepalen die voor een langere periode zouden kunnen gelden; telkenjare zou een nieuwe afpaling met inachtneming van de op dat ogenblik kleinste omzet noodzakelijk zijn. Afgezien ervan, dat aldus de handelsregeling een onzekere en onberekenbare factor zou gaan bevatten, die het nemen van vast omlijnde maatregelen onmogelijk zou maken, zou voorts gevaar bestaan, dat door het dalen van de omzet, nu eens bij de ene, dan weer bij de andere groothandelaar, ten slotte de kring van toegelaten groothandelaren in de eerste hand zich dermate zou uitbreiden, dat van een rationalisatie in de distributie als bedoeld in de artikelen 2 en 65 van het Verdrag, geen sprake meer zou zijn. Op de omstandigheid, dat de Hoge Autoriteit, toen zij het verlenen van ontheffing overwoog, niet heeft aangedrongen op het scheppen van een dergelijke regeling, kan niemand een beroep op „détournement de pouvoir” baseren. Integendeel, een dergelijke regeling zou dermate in strijd komen met het gezonde verstand, dat zij niet zou zijn te handhaven.
Met name uit de zowel door de Hoge Autoriteit, als door eiseres geproduceerde, en tussen partijen vaststaande omzetcijfers van laatstgenoemde blijkt, dat onze zoëven als vrees geuite veronderstellingen niet van grond zijn ontbloot. Een blik op deze cijfers dwingt bovendien tot een andere gevolgtrekking, die wij reeds aanstipten bij het bespreken van de ontvankelijkheid van het beroep. Zelfs al zou men nl. om enigerlei reden tot de conclusie komen, dat de omzetlimiet niet op het bestreden niveau had mogen worden vastgesteld — uitsluitend om de hoogte, niet om de principiële toelaatbaarheid van een limiet, gaat het in het onderhavige geding — dan ware toch nimmer een zodanige verlaging te verwachten, dat de omzet van eiseres binnen de limiet zou komen te liggen. Alhoewel het hier gaat om een vraag die ligt in het economische vlak, zou het Hof dit oordeel mogen vellen, en wel omdat hetgeen eiseres beoogt, kennelijk ligt buiten de grenzen der in economisch opzicht logische mogelijkheden. Zou mitsdien de aanval van eiseres op de bedoelde beschikkingen alleen op dit punt betrekking hebben, dan zou haar belang bij het instellen van beroep moeten worden ontkend, nu zij zelfs bij een wijziging in de handelsregeling niet zou kunnen rekenen op een verbetering van haar rechtspositie.
Het is echter, zoals gezegd, denkbaar, dat eiseres iets anders bedoelt te stellen:
Denkbaar is, dat eiseres opkomt tegen de omstandigheid, dat gevestigde en nieuwe groothandelaren met dezelfde maatstaf worden gemeten, dat dus t.a.v. gevestigde groothandelaren niet, zoals bij de vorige beschikkingen, uitzonderingsbepalingen gemaakt zijn. Men zou zich kunnen afvragen, of deze grief wel „détournement de pouvoir” en niet eerder schending van het Verdrag bedoelt te stellen. Ik zal bij deze vraag niet verder stilstaan, maar er van uitgaan, dat bedoelde stelling een klacht inhoudt wegens — met „détournement de pouvoir” gelijk te stellen — ernstig gebrek aan betamelijke zorgvuldigheid. Ik leg er evenwel de nadruk op, dat ik hiermede de zoëven opgeworpen vraag niet heb willen beantwoorden, nu ik van mening ben, dat de grief, hoe men haar ook kwalificeert, ongegrond is. Ik wil niet tot in bijzonderheden nagaan, of de positie der gevestigde groothandelaren de voortzetting van een uitzonderingsregeling zou hebben vereist. Volgens eiseres zou iemand er aanspraak op kunnen maken om ook voortaan als groothandelaar in de eerste hand te worden bevoorraad, wanneer hierop sedert jaren zijn bedrijf is afgestemd geweest. Het bestaan van een dergelijke aanspraak in de vorm van een subjectief recht zie ik niet, voor zover althans geen afnamecontracten op lange termijn zijn afgesloten, die nog moeten worden nagekomen. Er zijn echter beginselen die leveranciers verplichten ten aanzien van hun klanten een gelijke behandeling toe te passen, en die, door discriminatie te verbieden, voor laatstgenoemden een rechtens te beschermen belang scheppen. Elk rechtstelsel kent bovendien het beginsel der goede trouw, op grond waarvan het een verkoper niet is geoorloofd in de relatie met zijn afnemers een plotselinge wijziging te brengen, waarop deze zich niet op korte termijn kunnen instellen. Dergelijke fundamentele beginselen moeten wel degelijk in acht genomen worden bij het opstellen van handelsregelingen en bij het verlenen van goedkeuring daaraan. Daarom bevatten de beschikkingen 5 tot 7-56 ook een overgangsregeling voor gevestigde groothandelaren, waaruit blijkt, dat de Hoge Autoriteit de bijzondere positie van deze ondernemingen niet over het hoofd heeft gezien. Deze aanvankelijk voor de duur van één jaar bedoelde overgangsregeling werd bij de beschikkingen 10 tot 12-57 met drie maanden verlengd, teneinde de verkoopkantoren in de gelegenheid te stellen een nieuwe handelsregeling uit te werken, die zonder onderscheid van toepassing moest zijn op alle handelaren en moest zijn aangepast aan de tot nog toe opgedane ervaringen. Men zou zich met recht kunnen afvragen — ik onthoud mij ervan verder in te gaan op deze vraag van economische noodzakelijkheid en doelmatigheid — of deze overgangsregeling, gezien haar beperkte tijdsduur, al dan niet een adequate maatregel was. Zoveel staat vast, dat de beschikkingen 10 tot 12-57, de rechtmatigheid waarvan in deze procedure niet mag worden beoordeeld, voor de overgangsregeling een beperkte tijdsduur hebben vastgesteld en hebben bepaald dat na een overgangsperiode één zelfde, op alle handelaren van toepassing zijnde, regeling moest gelden. Ik wijs in dit verband met name op een alinea in artikel 9 van de beschikkingen 5 tot 7-56, luidende:
„Ten aanzien van de overeenkomst der kolenmijnondernemingen (no. II, 2, van de handelsregeling) waarbij wordt bepaald, dat deze overgangsregeling van kracht blijft totdat gedurende een geheel kolenjaar een voldoende hoeveelheid brandstoffen van het verkoopkantoor is aangekocht, wordt geen ontheffing verleend”.
De vraag of er sprake is van een passende overgangsregeling kan mitsdien in deze procedure in het geheel niet meer op het tapijt gebracht worden. In dit geding kan uitsluitend aan de orde gesteld worden de vraag of de algemeen gestelde omzetlimiet, gezien haar niveau, „détournement de pouvoir” kan opleveren, niet echter of t.a.v. gevestigde groothandelaren een uitzonderingsregeling had dienen te worden getroffen.
Evenmin vermag eiseres te stellen, dat zij niet in beroep zou hebben kunnen komen van genoemde beschikkingen, te weten de beschikkingen 5 tot 7-56 en 10 tot 12-57, omdat zij hierin, gezien de daarin vervatte overgangsregeling, niet-ontvankelijk zou zijn verklaard. Zij kon er, redelijkerwijs gesproken van verzekerd zijn, dat de herzieningsclausules in de vorige beschikkingen 5 tot 7-56 nimmer zouden leiden tot een verlaging der kwantitatieve criteria tot het niveau van haar eigen omzet. Nu voorts de geldigheidsduur van de overgangsregeling uitdrukkelijk was bepaald, vermocht zij het tijdstip waarop haar hoedanigheid van groothandelaar zou eindigen, met zekerheid te voorspellen. Zij had dus destijds kunnen en moeten opkomen voor het belang, hetwelk zij had bij een verdergaande uitzonderingsregeling voor gevestigde groothandelaren. Nu zij evenwel niet in beroep is gekomen en bij de Hoge Autoriteit zelfs geen bezwaren heeft ingebracht, waartoe krachtens artikel 46 van het Verdrag onder meer ondernemingen, handelaren en verbruikers te allen tijde bevoegd zijn; en nu anderzijds een vereniging, als bedoeld in artikel 48 van het Verdrag, waarvan eiseres lid is, in verband met de ontworpen beschikkingen door de Hoge Autoriteit werd gehoord, mocht de Hoge Autoriteit — zich veilig baserend op de inmiddels onaantastbaar geworden, ook t.a.v. eiseres van toepassing zijnde overgangsregeling — overgaan tot de huidige ordening van de markt, waarvan de handelsregeling een essentieel onderdeel uitmaakt. Overigens moge ik, wat de feiten betreft, verwijzen naar de U bekende algemene jaarverslagen van de Hoge Autoriteit, en in het bijzonder naar de verslagen 1955/56 en 1956/57.
In dit opzicht kan dus evenmin in het geven der litigieuze beschikkingen een „détournement de pouvoir” worden gezien.
In het voorgaande kwamen de omzetcijfers van eiseres reeds ter sprake. In de loop van het geding heeft eiseres te dier zake gesteld, dat het haar ingevolge het toegepaste distributiestelsel niet mogelijk is geweest, om haar omzet naar goeddunken te vergroten. Laat men buiten beschouwing de elders door eiseres gegeven verklaring, dat het teruglopen van haar omzet verband hield met de reorganisatie van haar onderneming, d.w.z. een subjectieve factor, dan komt deze stelling neer op de grief, dat de Hoge Autoriteit, de criteria goedkeurende, buiten aanmerking heeft gelaten, dat het veelal objectief onmogelijk zou zijn geweest om daaraan te voldoen.
Ook deze grief kan men eveneens toetsen aan het begrip „détournement de pouvoir”, zelfs als men, uitgaande van de door het Hof hiervoor gegeven definitie, in dit opzicht aarzelt; men zou kunnen betogen, dat de Hoge Autoriteit bij het geven van de beschikkingen geen rekening gehouden heeft met een gewichtige omstandigheid, die, hadde zij dit wel gedaan, voor haar aanleiding had moeten zijn de maatstaven op een ander niveau vast te stellen. Bij onderzoek van deze grief blijkt, dat in het betreffende tijdperk slechts een soort rechtens erkende contingentering in de vorm van leverantieprogramma's bestond, ten aanzien waarvan de Hoge Autoriteit goedkeuring had verleend aan de verkoopkantoren, en waarvan men inhoud en doel vindt uiteengezet in de onaantastbaar geworden beschikking 8-56, alsmede in het jaarverslag 1956/57, blz. 141, no. 131 e.v. Een andere belemmering ten gevolge van contingentering in enigerlei vorm — m.a.w. een weigering van de verkoopkantoren voor kolen om te leveren, alhoewel zij rechtens tot het toepassen van een dergelijke beperking niet bevoegd waren, terwijl andere afnemers aanzienlijke leveranties ontvingen — is een feitelijke omstandigheid, die bij de beoordeling van de algemeen geldende handelsregeling op haar rechtmatigheid buiten beschouwing moet blijven. Voor de beoordeling van de handelsregeling is slechts van belang, wat gezien de economische situatie en de bestaande rechtsverhoudingen gedurende de periode in kwestie, ten opzichte van alle handelaren rechtens geldt.
Neemt men in dit verband nogmaals de omzetcijfers van eiseres in ogenschouw, dan blijkt dat het teruglopen van haar omzet niet aan de hiervoor bedoelde leverantieprogramma's kan toegeschreven worden. Deze golden eerst sedert de aanvang van het kolenjaar 1956/57 en hadden dus geen betrekking op de tijd welke maatgevend was voor de in de handelsregeling bedoelde omzetcijfers. Bovendien bepaalden zij slechts het volgende: de leveranties aan alle industrieverbruikers werden voor het kolenjaar 1956/57 met 10 % van de gemiddeld over de kolenjaren 1953/54 tot en met 1955/56 betrokken hoeveelheden verminderd; de bevoorrading van alle verbruikers van huisbrand werd daarentegen met 5 % verruimd.
Men kan dus niet zeggen, dat het teruglopen van de omzet van eiseres veroorzaakt is door een of ander op wettelijke basis stoelend contingenteringsstelsel, met welke omstandigheid de Hoge Autoriteit had rekening behoren te houden. Tot deze conclusie dwingt eveneens een vergelijking met de ontwikkeling in de omzetten der andere kolenhandelsondernemingen in het verkoopdistrict van eiseres, die wij vinden in een door de Hoge Autoriteit samengesteld overzicht, hetwelk onlangs aan het Hof en aan eiseres is overgelegd. Deze vergelijking toont aan, dat bij slechts weinig handelaren een ontwikkeling heeft plaatsgevonden, die gelijksoortig is aan die bij eiseres. Van een algemene teruglopende tendens kan niet worden gesproken. Een reeks handelaren hebben hun omzet zelfs aanzienlijk vergroot. In bedoeld overzicht is niets te zien van de gevolgen ener algemene contingentering. Derhalve kan ook niet worden gezegd, dat de Hoge Autoriteit, door de beweerde contingentering buiten beschouwing te laten, zich heeft schuldig gemaakt aan „détournement de pouvoir”.
Zou eiseres echter, in vergelijking tot haar concurrenten, werkelijk in aanzienlijke mate discriminerend zijn behandeld, zonder dat daartoe een redelijk motief aanwezig was, dan zou zij jegens de hiervoor verantwoordelijke onderneming op deze omstandigheid eventueel voor de Duitse rechter een beroep kunnen doen. Het ware inderdaad in strijd met de goede trouw, zo een producent zich jegens een groothandelaar zou beroepen op de handelsregeling, na het aan deze eerst, en wel onrechtmatig, onmogelijk te hebben gemaakt aan de daarin vervatte criteria te voldoen.
Eiseres stelt ten slotte nog, dat zij onmogelijk aan de kwantitatieve criteria kon voldoen, nu het industriële verbruikers, evenals ook thans nog, toegestaan was om bij een kolenverbruik van een bepaalde omvang rechtstreeks, met voorbijgaan van de groothandel, te betrekken van de verkoopkantoren.
Zou eiseres hiermede de rechtmatigheid der beschikkingen van de Hoge Autoriteit, welke deze mogelijkheid openstelden, in het geding willen brengen, dan zou haar moeten worden tegengeworpen, dat in de onderhavige procedure dit punt niet ter discussie gesteld kan worden, omdat de termijn om tegen bedoelde beschikkingen (5 tot 7-56) in beroep te komen, is verstreken. Kennelijk is dit echter niet de bedoeling van eiseres. Zij wil veeleer betogen, dat ook deze omstandigheid bij de bepaling der kwantitatieve criteria ten onrechte buiten beschouwing is gelaten, hetgeen evenzeer „détournement de pouvoir” oplevert.
De grief van eiseres zou kunnen opgaan, indien zou blijken, dat de door haar aangevoerde omstandigheid in diverse gevallen het bereiken van de vereiste minimumomzet heeft verhinderd. Het staat evenwel vast, dat in het district van eiseres van de gevestigde groothandelaren slechts drie ten gevolge van de handelsregeling van. de groothandel in de eerste hand zijn uitgesloten. Hieruit blijkt duidelijk, dat de rechtstreekse bevoorrading van industriële verbruikers niet de door eiseres beweerde gevolgen heeft gehad voor de groothandel. Wanneer nu deze omstandigheid alleen voor eiseres en een kleine groep handelaren van invloed is, voor het merendeel van de groothandelaren echter, dus voor de structuur van de groothandel in het algemeen, gezien de handelsregeling geen gewicht in de schaal legt, dan kan er ook geen aanleiding zijn om de Hoge Autoriteit, wegens het niet in aanmerking nemen van bedoelde omstandigheid, „détournement de pouvoir” te verwijten.
Beziet men de overige door eiseres tegen de beschikkingen 16 tot 18-57 aangevoerde grieven — schending van het discriminatie-verbod, schending van de voorschriften inzake de mededinging, inbreuk op het nationale constitutioneel recht, schending van op straffe van nietigheid voorgeschreven vormen — dan blijkt, dat men hier heeft te doen met middelen die moeilijk onder het begrip „détournement de pouvoir” kunnen worden gerangschikt. Voor zover zij al door het Verdrag erkende beroepsgronden inhouden — wat de schending van het nationale recht betreft, huldigen de partijen tegenovergestelde meningen — zullen zij moeten worden geacht schending van het Verdrag op te werpen. Dit betekent, dat het Hof — indien het de opvatting, dat de beschikkingen van algemene aard zijn, kan onderschrijven — de bij de middelen opgeworpen vragen in het geheel niet in zijn onderzoek kan betrekken.
Heb ik tot nu toe slechts mijn aandacht gericht op de beschikkingen 16 tot 18-57, thans ga ik over tot de eveneens aangevallen beschikking 19-57, die in hoofdzaak met dezelfde argumenten als de beschikkingen 16 tot 18-57 wordt bestreden.
Het is wellicht goed, om alvorens tot de bespreking van de grief over te gaan, nog eens duidelijk aan te geven, waartegen deze zich richt.
Eiseres heeft zelf vooropgesteld, dat zij niet wil opkomen tegen het feit op zichzelf, dat groothandelaren met het oog op een gemeenschappelijke aankoop zich aaneensluiten, doch enkel en alleen tegen de daartoe gestelde voorwaarden, gelijk deze door de Hoge Autoriteit zijn goedgekeurd. Alleen met dit deel der beschikking behoeven wij ons dus in te laten.
Ik moge er hier in het kort aan herinneren, dat — voor zoveel hier van belang — de enige toelatingsvoorwaarde is, dat het de gegadigde ingevolge de door de verkoopkantoren gestelde condities is toegestaan om in de eerste hand kolen te betrekken. Hiervan uitgaande, kan men op diverse manieren de grief interpreteren: óf eiseres klaagt over het feit op zichzelf, dat de toelating aan een voorwaarde werd gebonden, óf haar klacht richt zich tegen de inhoud van de voorwaarde, volgens welke de mogelijkheid tot aansluiting alleen voor groothandelaren in de eerste hand open staat, óf zij verzet zich tegen de omstandigheid, dat de mogelijkheid om als groothandelaar te worden erkend en mitsdien om zich te kunnen aansluiten, afhankelijk is gesteld van de reeds genoemde voorwaarden.
Zou de derde, als mogelijk aangegeven, interpretatie door eiseres bedoeld zijn, dan zou, zoals gezegd, het beroep moeten worden verworpen bij gebrek aan belang. In de beschikking 19-57 wordt nl. niet aangegeven wanneer iemand als groothandelaar met recht op rechtstreekse bevoorrading kan worden aangemerkt, doch in zoverre refereert de beschikking stilzwijgend aan hetgeen dienaangaande in andere beschikkingen is bepaald. Hetgeen geen element ener beschikking vormt, kan evenwel niet met een beroep tegen deze beschikking worden bestreden.
Nu dus deze interpretatie van het beroep daaraan geen zinrijke inhoud geeft, omdat zij zou leiden tot deszelfs niet-ontvankelijkheid, blijven alleen de andere interpretaties over. Eiseres verzet zich óf tegen het feit op zichzelf, dat voor aansluiting bij de O.K.U. voorwaarden zijn gesteld, óf tegen het feit, dat hiertoe dezelfde bezwarende voorwaarden zijn gesteld, als die om in de eerste hand met kolen te kunnen worden bevoorraad.
Laten wij de grief in deze versie nader in beschouwing nemen: volgens eiseres zou de mogelijkheid tot aankoop via de O.K.U. voor elke handelaar zonder enige beperking moeten open staan, althans, zouden voor het betrekken via de O.K.U. minder zware voorwaarden behoren te worden vastgesteld, dan thans — door het gelegde verband met het begrip: groothandelaar in de eerste hand — van kracht zijn. Aangezien echter de O.K.U. niets anders is dan een — de gemeenschappelijke aankoop van kolen ten doel hebbende — vereniging van groothandelaren, die rechtstreeks kunnen betrekken van de verkoopkantoren van de Ruhr, zou, indien men eiseres volgt in haar stellingen, de mogelijkheid worden geschapen om via een achterdeur en met ontduiking der algemeen gestelde tonnage-voorwaarden, rechtstreeks te worden bevoorraad. In Zuid-Duitsland werkzame groothandelaren zouden aldus door opname in de O.K.U. in het genot kunnen geraken van voordelen, welke zij, voor zover en omdat zij niet voldoen aan de kwantitatieve criteria, niet zouden hebben, wanneer zij zelfstandig hun aankopen in het Ruhrgebied zouden verrichten. Eiseres vermag echter geen grief te baseren op het feit, dat deze mogelijkheid niet werd geschapen, en dat voor de gemeenschappelijke aankoop dezelfde voorwaarden zijn gesteld als m.b.t. aankopen door de groothandelaren individueel. Het ware integendeel veeleer een niet te rechtvaardigen doorbreking van de algemene handelsregeling, m.a.w., een discriminatie t.o.v. andere handelaren, wanneer een regeling op de door eiseres beoogde voet zou zijn ingevoerd.
Wanneer eiseres opmerkt, dat ook hier ten gunste van gevestigde groothandelaren een uitzonderingsregeling had moeten worden gemaakt, zo kan men haar tegenwerpen, dat in de beschikking 19-57 kon worden volstaan met een verwijzing naar de elders, nl. in de beschikkingen 16 tot 18-57, aan de categorie van groothandelaren gegeven omlijning. Zo daarin een uitzonderingsbepaling ten behoeve van gevestigde groothandelaren ware opgenomen, dan zou aan bedoelde handelaren toetreding tot de O.K.U. hebben opengestaan, zonder dat in de beschikking 19-57 één woord had behoeven te worden veranderd. De omstandigheid, dat in de algemeen gestelde beschikkingen 16 tot 18-57 inzake de toelating niet voorzien is in een uitzonderingspositie voor gevestigde groothandelaren, brengt ons echter weer op de reeds eerder genoemde vraag omtrent de ontoereikendheid van de overgangsregeling, welke vraag, zoals gezegd, buiten het onderzoek moet blijven.
Wat betreft schending der bepalingen inzake de mededinging kan ik kort zijn. Bij alle beschikkingen die hier in het geding zijn, heeft bij de Hoge Autoriteit vooropgestaan, dat garanties moesten worden geschapen om te bereiken, dat het aantal groothandelaren voldoende zou blijven om de mededinging te handhaven. Dit is dan ook de strekking der, in de beschikkingen 16 tot 18-57 vervatte herzieningsclausules, die moeten voorkomen, dat het aantal groothandelaren in een verkoopgebied met meer dan 10 % afneemt. In het district van eiseres is het aldus gesteld, dat van 76 groothandelaren in de eerste hand, 73 zijn overgebleven. De onderlinge concurrentie tussen deze groothandelaren is dus verzekerd. Evenmin valt echter in te zien, dat de concurrentie naar buiten, d.w.z. de concurrentie met new-comers uit de rijen der groothandelaren in de tweede hand, geheel is uitgesloten. Het moge dan moeilijk zijn, bij gunstige plaatselijke omstandigheden kan het niet als onmogelijk gelden om als groothandelaar in de tweede hand, door uitbreiding van de clientèle en vergroting van de omzet, te promoveren naar de eerste trap. Dus ook, wanneer men onder het begrip „mededinging” meer verstaat dan bedoelde „interne mededinging”, kan in de beperking van het recht tot toetreding tot de O.K.U. geen schending van de beginselen inzake de concurrentie gezien worden.
Na deze uiteenzettingen is het overbodig, nog verder in te gaan op de grieven inzake „détournement de pouvoir” en schending van het Verdrag, welke volgens eiseres in discriminatie is gelegen.
Met betrekking tot de schending van het nationale constitutioneel recht kan het volgende worden opgemerkt: In het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is bepaald in artikel 3:
„De instellingen van de Gemeenschap moeten in het kader van hun onderscheidene bevoegdheden
a)
waken voor een regelmatige voorziening; enz., enz”;
in artikel 5:
„Bij het vervullen van haar taak overeenkomstig de bepalingen van dit Verdrag grijpt de Gemeenschap zo weinig mogelijk rechtstreeks in”;
in artikel 8:
„De Hoge Autoriteit is ermede belast de in dit Verdrag vervatte doelstellingen, overeenkomstig de bepalingen daarvan te verwezenlijken”.
Hieruit volgt, dat de Hoge Autoriteit zich bij het vervullen van haar taken moet laten leiden door de in het Verdrag vervatte voorschriften. Deze opvatting vindt haar bevestiging in de tekst van artikel 34:
„is de Hoge Autoriteit gehouden, daarbij gebruik makende van de bevoegdheden welke haar door dit Verdrag zijn toegekend, de maatregelen te nemen”;
en van artikel 35:
„Indien de Hoge Autoriteit overeenkomstig de bepalingen van dit Verdrag of van zijn uitvoeringsvoorschriften, gehouden is …
Hetzelfde geldt indien de Hoge Autoriteit, hoewel zij ingevolge een bepaling van dit Verdrag of deszelfs uitvoeringsvoorschriften bevoegd is”,
alsmede in de bewoording van artikel 36 en artikel 37, die ik U hier niet zal citeren.
„Het Hof verzekert”, aldus artikel 31 van het Verdrag, „de eerbiediging van het recht bij de uitleg en toepassing van het Verdrag en deszelfs uitvoeringsvoorschriften”. Het Hof onderzoekt dus, of de instellingen van de Gemeenschap bij hun werkzaamheden zich hebben gehouden aan de bepalingen van het Verdrag. Hetzelfde volgt uit de limitatieve opsomming der beroepsgronden in artikel 33. Kan tegen een beschikking van de Hoge Autoriteit alleen op deze gronden worden opgekomen, dan behoeft de verordenende autoriteit andere dan de opgesomde voorschriften ook niet in acht te nemen.
Ten slotte kan in dit verband ook nog artikel 40, lid 3, worden aangehaald, luidende:
„Alle andere geschillen, ontstaan tussen de Gemeenschap en derden, waarop de artikelen van dit Verdrag en de daarop betrekking hebbende uitvoeringsvoorschriften niet van toepassing zijn, worden aan de nationale rechter voorgelegd”.
Ook hieruit kan men concluderen — bij wege van een argumentum a contrario — dat het Hof rechtshandelingen slechts aan het gemeenschapsrecht mag toetsen, en dus niet verplicht is te onderzoeken in hoeverre eventueel ook nationaal recht is geschonden.
Dit sluit niet uit dat, bijv. in het kader van het onderzoek naar gepleegd „détournement de pouvoir”, op elementaire rechtsbeginselen moet worden gelet, die eveneens kunnen zijn neergelegd in de nationale constituties. Vanuit dit gezichtspunt kunnen desnoods de door eiseres aangehaalde grondwetsbepalingen in het onderzoek worden betrokken. Het resultaat blijft dan niettemin hetzelfde. Ten aanzien van het gelijkheidsprincipe gelden dezelfde overwegingen als t.a.v. de grief inzake de discriminatie. Wat de overige grieven aangaat — schending van het eigendomsrecht, het recht tot uitoefenen van een bedrijf, alsmede van de ter bescherming van de middenstand in het leven geroepen voorschriften — moet worden opgemerkt, dat deze zich in feite eveneens richten tegen de omstandigheid, dat aan de overgangsregeling slechts een beperkte geldigheidsduur was toegekend, resp. dat ten bate van gevestigde groothandelaren geen uitzonderingsregeling gemaakt werd. Ik behoef hierop niet verder in te gaan. Wat dit aangaat, vallen geen nieuwe, voor de te nemen beslissing relevante opmerkingen te maken.
Wat de beschikking 19-57 aangaat, blijft ten slotte nog over de grief inzake onvoldoende motivering. Te dezer zake kan ik kort zijn; de grief is niet-ontvankelijk, omdat zij tardief werd aangevoerd; in tegenstelling tot de grief van „détournement de pouvoir” is over deze grief in het verzoekschrift met geen woord gerept. Ik moge verwijzen naar 's Hofs vonnis in de zaak 9-55, Jurisprudentie, deel II, blz. 364. Dat deze grief met betrekking tot de beschikking 19-57 evenmin gegrond is, blijkt uit de beschrijving die wij in het kader van onze uiteenzetting over de feiten gaven van de overwegingen waarop deze beschikking berust. Het Hof heeft reeds in enkele gevallen het beginsel onderschreven, dat een beschikking in haar motivering de overwegingen moet bevatten, waarop zij daadwerkelijk berust, teneinde rechterlijke controle mogelijk te maken. Beoordeelt men de bestreden beschikking naar deze maatstaf, dan valt het oordeel positief uit. Voldoende is gemotiveerd, waarom bedoelde aaneensluiting met het oog op de gemeenschappelijke aankoop werd goedgekeurd. Nu daarbij geen afzonderlijke definitie was gegeven van de tot deelname gerechtigde groothandelaren, doch wat dit aangaat werd verwezen naar andere beschikkingen, is een zelfstandige motivering voor een beperking van de deelname tot groothandelaren in de eerste hand in zoverre in het geheel niet vereist.
Ik kom mitsdien tot de slotsom, dat het beroep, zowel wat de primaire, als wat de subsidiaire vordering betreft, ongegrond is en concludeer,
—
dat het beroep als ongegrond zal worden verworpen,
—
met opheffing van de voorlopige maatregel van 3 december 1957, en
—
veroordeling van eiseres in de kosten der beide gedingen.