SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJAta' l-10 ta' April 1984 (*)"Trattament ugwali bejn l-iġiel u n-nisa – Aċċess għall-impjieg"Fil-kawża C-14/83li
għandha bħala suġġett talba indirizzata lill-Qorti taħt l-artikolu 177
tat-trattat KEE mill-Arbeitsgericht de Hamm intiża biex tikseb,
fil-kawża fl-ismijiet Sabine Von Colson u Elisabeth KamannvsIl-Land Nordhein-WestfalenIL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA_komposta
minn, J. Mertens de Wilmars, President, T. Koopmans, K. Bahlmann,
President ta' Awla, Y. Galmot, P. Pescatore, Mackenzie Stuart, A.
O'Keeffe, G. Bosco, O. Due, U. Everling, C. Kakouris, ImħallfinAvukat Ġenerali: S. Rozes_Reġistratur: H. A. Rühl, administrateur principaltagħti l-preżentiSentenzadeċiżjoni
preliminari dwar l-interpretazzjoni tad-direttiva 76/207 tal-Kunsill
tad-9 ta' Frar 1976, dwar l-implementazzjoni tal-prinċipju ta'
ugwaljanza fit-trattament bejn l-irġiel u n-nisa f'dak li għandu
x'jaqsam ma' l-aċċess għall-impjiegi, mat-taħriġ u l-promozzjoni
professjonali, u mal-kundizzjonijiet tax-xogħol (ĠU L 39, p. 40). 1        B'digriet
tas-6 ta' Diċembru 1982, li waslet il-Qorti tal-Ġustizzja fl-24 ta'
Jannar 1983, l-Arbeitsgericht de Hamm ressqet, bis-saħħa ta' l-artikolu
177 tat-trattat KEE, diversi domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni
tad-direttiva 76/207 tal-Kunsill, tad-9 ta' Frar 1976, dwar
l-implementazzjoni tal-prinċipju ta' ugwaljanza fit-trattament bejn
l-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-aċċess
għall-impjiegi, mat-taħriġ u l-promozzjoni professjonali, u
mal-kundizzjonijiet tax-xogħol (ĠU L 39, p. 40).2        Dawn
id-domandi tqajmu fil-mori tal-kawża bejn żewġ assistenti soċjali
ggradwati, Sabine von Colson u Elisabeth Kamann, u l-Land de Nordhrein
Westfalen. Jirriżulta mill-motivazzjoni tad-digriet ta' rinviju li
l-istituzzjoni penitenzjarja ta' Werl, li hija rriżervata għal
priġunieri rġiel biss u mmexxija mill-Land ta' Nordrhein Westfalen,
irrifjutat li timpjega lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali minħabba
raġunijiet marbutin mas-sess tagħhom. Jidher li l-uffiċjali inkarigati
mir-reklutaġġ immotivaw ir-rifjut li jimpjegaw lir-rikorrenti minħabba
l-problemi u r-riskji marbutin ma' l-ingaġġ ta' kandidati nisa
f'istituzzjonijiet ta' din ix-xorta u għal-dawn ir-raġunijiet ippreferew
kandidati rġiel, li kellhom inqas kwalifiki.3        Il-qorti
nazzjonali, wara li kkunsidrat li d-diskriminazzjoni kienet ġiet
ippruvata, qieset li l-unika sanzjoni għal diskriminazzjoni mwettqa fi
proċess ta' reklutaġġ, skond il-liġi Ġermaniża, kienet il-kumpens
għall-"ħsara lill-fiduċja", (Vertrauensschaden), jiġifieri l-ħsara li
ssir lill-kandidati ddiskriminati bil-fatt li jemmnu li r-rapport ta'
l-impjieg jista' jiġi stabbilit mingħajr diskriminazzjoni. Tali kumpens
huwa previst fl-artikolu 611a (2), tal-BGB.4        Bis-saħħa
ta' din id-dispożizzjoni, min iħaddem huwa marbut, fil-każ ta'
diskriminazzjoni fl-aċċess għall-impjieg, "għal danni bl-imgħax
għall-ħsara li l-ħaddiem ibati bil-fatt li emmen in buona fede li
vjolazzjoni bħal din (tal-prinċipju ta' ugwaljanza fit-trattament) ma
kinitx sejra tkun ta' xkiel għall-istabbiliment ta' relazzjoni ta'
xogħol". Dan l-artikolu hu intiż li jagħti effett lid-direttiva
tal-Kunsill 76/207 hawn fuq imsemmija.5        B'konsegwenza,
il-qorti nazzjonali rriteniet illi skond il-liġi Ġermaniża hija setgħet
biss tordna r-rimbors ta' l-ispejjeż tal-vjaġġ indikati mir-rikorrenti
von Colson fl-okkażjoni tal-kandidatura tagħha għall-impjieg (7,20 DM), u
li kellha tiċħad il-kapijiet l-oħra tar-rikors tar-rikorrenti.6        Madankollu,
sabiex tiffissa r-regoli ġuridiċi applikabbli fuq livell komunitarju
fil-każ ta' diskriminazzjoni fl-aċċess għall-impjieg, il-qorti
nazzjonali għamlet is-segwenti domandi lil din il-Qorti:"1)
Jirriżulta, mid-dispożizzjonjiet tad-direttiva tal-Kunsill tad-9 ta'
Frar 1976 dwar l-implementazzjoni tal-prinċipju ta' ugwaljanza
fit-trattament bejn l-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x'jaqsam ma'
l-aċċess għall-impjiegi, mat-taħriġ u l-promozzjoni professjonali, u
mal-kundizzjonijiet tax-xogħol (76/207/KEE) illi diskriminazzjoni
bbażata fuq is-sess waqt l-aċċess għall-impjieg (nuqqas ta' konklużjoni
ta' kuntratt ta' xogħol minħabba s-sess tal-kandidat / preferenza
lill-kandidat ieħor minħabba s-sess tiegħu) għandha tiġi ssanzjonata
billi min qed iħaddem, awtur tad-diskriminazzjoni, jiġi obbligat
jikkonkludi kuntratt ta' xogħol mal-kandidat iddiskriminat?2) Fil-każ ta' risposta affermattiva għall-ewwel domanda, fil-prinċipju:a)
Is-sanzjoni li tinsab fl-obbligu li
"jiġi konkluż kuntratt ta' xogħol" hija applikabbli, barra milli meta
jiġi ppruvat li min iħaddem ikun ħa effettivament id-deċiżjoni tiegħu
b'mod suġġettiv a bażi ta' kriterji marbuta mas-sess, ukoll meta jista'
jiġi ppruvat li l-kandidat iddiskriminat huwa oġġettivament - skond
kriterji aċċettabbli - iktar ikkwalifikat biex jeżerċita x-xogħol in
kwistjoni mill-kandidat l-ieħor li miegħu jkun ġie konkluż il-kuntratt? b)      L-obbligu
li jiġi impjegat il-kandidat iddiskriminat minn min iħaddem jibqa' anki
jekk, wara li jkun ġie ppruvat li huwa jkun ħa d-deċizjoni tiegħu b'mod
suġġettiv abbażi ta' kriterji marbuta ma' sess, il-kandidat
iddiskriminat u dak li jkun ġie ppreferut oġġettivament ikollhom
l-istess kwalifiki?ċ)      Fl-aħħar,
il-kandidat iddiskriminat jista' jinvoka d-dritt li jiġi impjegat anki
jekk huwa jkun oġġettivament inqas ikkwalifikat mill-kandidat li jkun
ġie magħżul, meta jiġi ppruvat li min iħaddem kien, sa mill-bidu
eskludieħ suġġettivament mill-għażla abbażi ta' kriterji aċċettabbli,
minħabba s-sess tiegħu?3)
Fil-każ illi, għad-domandi 2 a) u 2
ċ) is-soluzzjoni tiddependi mill-kwalifiki oġġettivi tal-kandidat:Din
il-kwistjoni taqa' kompletament taħt id-diskrezzjoni ta' l-imħallef, u
liema huma l-kriterji u r-regoli tal-proċedura applikabbli f'dak li
jikkonċerna l-provi u l-oneru tal-prova sabiex din tiġi stabbilita?4)      Fil-każ ta' risposta affermattiva għall-ewwel domanda:Fil-każ
li, meta jkun hemm iżjed minn żewġ kandidati għall-istess xogħol, u
aktar minn persuna waħda tkun ġiet eskluża mill-bidu skond kriterji
aċċettabbli minħabba raġunijiet marbutin mas-sess tagħhom, għandha kull
waħda minn dawn il-persuni d-dritt li titlob li jiġi konkluż magħha
kuntratt ta' xogħol? F'dan il-każ, għandu
t-tribunal jagħżel hu stess bejn il-kandidati ddiskriminati? Fil-każ ta'
risposta negattiva għad-domanda magħmula fl-ewwel paragrafu, liema
sanzjoni oħra tagħti l-liġi?5)      Fil-każ ta' risposta negattiva għall-ewwel domanda:Liema
għandha tkun, skond id-dispożizzjonijiet tad-direttiva 76/207/KEE,
is-sanzjoni għal diskriminazzjoni kkonstatata waqt l-aċċess
għall-impjieg? F'dan ir-rigward, hemm lok li ssir distinzjoni skond id-domandi 2 a) u 2 ċ)?6)      Id-direttiva
76/207/KEE, fl-interpretazzjoni li tagħtiha l-Qorti tal-Ġustizzja
b'risposta għad-domandi hawn magħmula, hija direttament applikabbli
fir-"Repubblika Federali tal-Ġermanja?"7        Dawn
id-domandi huma intiżi prinċipalment biex ikun magħruf jekk
id-direttiva 76/207 timponix fuq l-Istati Membri li jipprovdu
għall-konsegwenzi ġuridiċi jew sanzjonijiet partikolari fil-każ ta'
diskriminazzjoni fl-aċċess għax-xogħol (domandi 1 u 5) u jekk
l-individwi jistgħux, jekk ikun il-każ, jinvokaw id-dispożizzjonijiet
tad-direttiva quddiem il-qrati nazzjonali fin-nuqqas tat-traspożizzjoni
tagħha fl-ordni ġuridiku nazzjonali fiż-żmien previst (domanda 6).a)      Fuq l-ewwel domanda8        Bl-ewwel
domanda, il-qorti nazzjonali titlob sostanzjalment jekk id-direttiva
76/207 timponix li diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess fl-aċċess
għall-impjieg għandha tkun issanzjonata bl-obbligu impost fuq min
iħaddem, bħala l-awtur tad-diskriminazzjoni, li jagħmel kuntratt ta'
xogħol mal-kandidat iddiskriminat. 9        Skond
il-qorti nazzjonali, jirriżulta mill-preamboli u mill-istess test
tad-direttiva illi din timponi obbligu għall-adozzjoni ta'
dispożizzjonijiet legali mogħnija b'sanzjonijiet effettivi. Fil-fehma
tagħha, huwa biss il-kumpens in natura, li jikkonsisti fl-assunzjoni fl-impjieg tal-persuni ddiskriminati, li huwa effettiv. 10      Skond
ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, l-artikolu 611a(2) tal-BGB,
bil-fatt li jillimita d-dritt ta' kumpens għall-ħsara lill-fiduċja
(Vertrauensschaden) biss, eskluda l-possibbiltà ta' kumpens skond
il-prinċipji ġenerali tad-dritt. Id-direttiva 76/207 tobbliga
lill-Istati Membri jistabbilixxu miżuri approprjati maħsuba biex jevitaw
id-diskriminazzjoni fil-futur. Għalhekk, għandu jitqies li almenu
l-artikolu 611a(2) m'għandux jittieħed in kunsiderazzjoni.
Il-konsegwenza ta' dan tkun illi min iħaddem ikun obbligat li
jikkonkludi kuntratt ta' xogħol mal-kandidat iddiskriminat. 11      Il-gvern
tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, waqt li jagħraf il-ħtieġa ta'
traspożizzjoni effikaċi tad-direttiva, itenni l-fatt li kull Stat
Membru, bis-saħħa ta' l-artikolu 189(3) tat-trattat KEE, għandu l-jedd
għal marġni ta' diskrezzjoni f'dak li għandu x'jaqsam mal-konsegwenzi
ġuridiċi li jirriżultaw fil-każ ta' vjolazzjoni tal-prinċipju ta'
ugwaljanza fit-trattament. Dan il-gvern isostni wkoll illi t-tribunali
Germaniżi jistgħu, bis-saħħa tad-dritt privat nazzjonali, u billi
josservaw il-kontenut tad-direttiva, jelaboraw soluzzjonijiet adegwati
li jissodisfaw kemm il-prinċipju ta' ugwaljanza fit-trattament, kif
ukoll l-interessi tal-partijiet kollha. Fl-aħħar nett, skond il-gvern,
ikun biżżejjed biex jiġi rrispettat il-prinċipju ta' ugwaljanza
fit-trattament jekk ikun hemm konsegwenza ġuridika perċettibbli, u din
m'għandhiex tkun prevista ħlief meta l-kandidat iddiskriminat ikun iżjed
ikkwalifikat mill-oħrajn biex iwettaq ix-xogħol in kwistjoni, imma mhux
fil-każ li l-kandidati jkollhom l-istess kwalifiki. 12      Il-gvern
Daniż hu tal-fehma li d-direttiva ħalliet deliberatament lill-Istati
Membri l-għażla tas-sanzjonijiet, skond is-sitwazzjoni nazzjonali u
s-sistemi ġuridiċi tagħhom. Huwa opportun li l-Istati Membri
jissanzjonaw il-vjolazzjonijiet tal-prinċipju ta' l-ugwaljanza
fit-trattament bl-istess mod li jissanzjonaw vjolazzjonijiet analogi
tar-regoli nazzjonali f'dawk l-oqsma relatati li mhumiex irregolati
mid-dritt komunitarju.13      Il-gvern
tar-Renju Unit huwa wkoll tal-fehma li huwa f'idejn l-Istati Membri li
jagħżlu liema provvedimenti jidhrilhom xierqa sabiex jiggarantixxu li
l-obbligi li joħorġu mid-direttiva jkunu osservati. Id-direttiva ma
tagħti l-ebda indikazzjoni dwar liema provvedimenti għandhom jieħdu
l-Istati Membri u d-domandi mressqa quddiem il-Qorti juru minnhom
nfushom u b'mod evidenti d-diffikultajiet iffaċċjati fl-għażla ta'
provvedimenti adatti. 14      Il-Kummissjoni
tal-Komunitajiet Ewropej hi tal fehma li jekk id-direttiva kienet
maħsuba li tħalli lill-Istati Membri l-għażla u l-iffissar
tas-sanzjonijiet, it-traspożizzjoni tagħha għandha madankollu tkun
effikaċi fir-rigward tar-riżultat tagħha. Il-prinċipju ta'
traspożizzjoni effikaċi tad-direttiva jeżiġi li s-sanzjonijiet għandhom
ikunu maħsuba b'mod li jikkostitwixxu kumpens adegwat għall-kandidat
iddiskriminat, u mod kif titqiegħed pressjoni fuq min iħaddem biex dan
jieħu bis-serjeta' u jirrispetta l-prinċipju ta' ugwaljanza
fit-trattament. Leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħti biss dritt għal
kumpens għall-ħsara lill-fiduċja mhux biżżejjed biex tiggarantixxi
r-rispett ta' dan il-prinċipju.15      Skond
it-tielet inċiż ta' l-artikolu 189, "id-direttivi jkunu jorbtu lil kull
Stat Membru li għalih ikunu indirizzati, sa fejn jirrigwarda r-riżultat
li għandu jintlaħaq, iżda għandhom iħallu l-kwistjonijiet ta' forma u
mezzi fil-kompetenza ta' l-awtoritajiet nazzjonali". Jekk huwa veru li
dan il-provvediment iħalli lill-Istati Membri l-għażla ta' forom u mezzi
li jiżguraw l-implementazzjoni tad-direttiva, din l-għażla tħalli
madankollu bla mittiefes l-obbligu ta' kull Stat destinatarju li jieħu,
fil-kuntest ta' l-ordni ġuridiku nazzjonali tiegħu, dawk
il-provvedimenti kollha meħtieġa biex jiżguraw l-effett sħiħ
tad-direttiva, in konformità ma' l-għan tagħha.16      Huwa
opportun għalhekk li tiġi eżaminata d-direttiva 76/207 bl-iskop li jiġi
deċiż jekk din timponix fuq l-Istati Membri li jipprovdu konsegwenzi
ġuridiċi jew sanzjonijiet speċifiċi fil-każ ta' vjolazzjoni
tal-prinċipju ta' ugwaljanza fit-trattament waqt l-aċċess għall-impjieg.17      Din
id-direttiva għandha l-għan li jiġi implementat, fl-Istati Membri,
il-prinċipju ta' ugwaljanza fit-trattament bejn irġiel u nisa filwaqt li
tiġi żgurata, b´mod partikolari, l-ugwaljanza effettiva ta'
opportunitajiet fl-aċċess għall-impjieg lill-ħaddiema taż-żewġ sessi.
Għal dan il-għan, l-artikolu 2 jiddefinixxi l-prinċipju ta' ugwaljanza
fit-trattament u l-limitazzjonijiet tiegħu, waqt li l-artikolu 3(1)
jispeċifika l-portata tiegħu preċiżament f'dak li għandu x'jaqsam ma'
l-aċċess għall-impjieg. L-artikolu 3(2)a, jipprovdi li l-Istati Membri
għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jitħassru dawk il-provvedimenti
leġiżlattivi, regolamentari u amminstrattivi jmorru kontra l-prinċipju
ta' ugwaljanza fit-trattament.18      L-artikolu
6 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jdaħħlu fl-ordni ġuridiku
intern tagħhom il-miżuri meħtiega biex jippermettu lil kull min iħoss
ruħu leż minn diskriminazzjoni, "li jinforza d-drittijiet tiegħu
ġuridikament". Isegwi minn din id-dispożizzjoni illi l-Istati Membri
huma obbligati jieħdu dawk il-miżuri li jkunu effikaċi biżżejjed biex
jilħqu l-għan tad-direttiva u li jagħmlu mezz li dawn id-drittijiet
ikunu jistgħu jiġu invokati effettivament mill-persuni kkonċernati
fit-tribunali nazzjonali. Miżuri bħal dawn jistgħu, per eżempju,
jinkludu dispożizzjonijiet li jeżiġu li min ħaddem jimpjega
lill-kandidat iddiskriminat jew li jiżguraw kumpens pekunjarju adegwat,
imsaħħah, jekk ikun il-każ, b'sistema ta' ammendi. Huwa opportun
madankollu li jingħad illi d-direttiva ma timponix sanzjoni speċifika
iżda tħalli lill-Istati Membri fil-liberta' li jagħżlu bejn
soluzzjonijiet differenti adatti biex jilħqu l-għan tagħha. 19      Konsegwentement,
hemm lok li jingħad b'risposta għall-ewwel domanda li d-direttiva
76/207 ma timponix li diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess waqt l-aċċess
għall-impjieg għandha tkun issanzjonata b'obbligu fuq min iħaddem li
jagħmel kuntratt ta' impjieg mal-kandidat iddiskriminat.b)      Fuq id-domandi 2 sa 420      Peress
illi d-domandi 2 sa 4 kienu magħmula biss fil-każ li min iħaddem ikun
obbligat jimpjega lill-kandidat iddiskriminat, allura m'huwiex il-każ li
jingħatawlhom risposta.ċ)      Fuq il-ħames u s-sitt domandi21      Bil-ħames
domanda, il-qorti nazzjonali titlob fis-sustanza lil din il-Qorti jekk
hux possibbli li wieħed jippreżumi mid-direttiva sanzjoni oħra fil-każ
ta' diskriminazzjoni barra dik ta' konklużjoni ta' kuntratt ta' xogħol.
Is-sitt domanda hija intiża taċċerta jekk id-direttiva, skond
l-interpretazzjoni li għandha tingħata, tistax tiġi invokata
mill-persuni leżi fil-qrati nazzjonali.22      F'dan
ir-rigward, huwa l-każ li jingħad li ugwaljanza effettiva ta'
opportunitajiet ma tistax tintlaħaq mingħajr sistema ta' sanzjonijiet
adegwati. Tali konsegwenza tirriżulta mhux biss mill-għan ta' l-istess
direttiva iżda b'mod iktar partikolari mill-artikolu 6 tagħha li,
filwaqt li jagħti dritt ta' rikors għall-qrati lill-kandidati
għall-impjieg li lilhom tkun saret diskriminazzjoni, jagħraf fuq kollox
l-eżistenza ta' drittijiet li jistgħu jiġu invokati fi proċeduri
ġudizzjarji.23      Għalkemm
applikazzjoni sħiħa tad-direttiva ma timponix, bħalma ntqal
fir-risposta għall-ewwel domanda, forma speċifika ta' sanzjoni fil-każ
ta' vjolazzjoni tal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni, din għandha
madankollu tinftiehem li s-sanzjoni għandha tkun tali li tiżgura
protezzjoni ġudizzjarja effettiva u effikaċi. Barra minn hekk, għandha
verament ikollha, fil-konfront ta' min iħaddem, effett dissważiv.
Jirriżulta għalhekk illi meta l-Istat Membru jagħżel li jippenalizza
vjolazzjoni tal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni permezz ta' kumpens
dan għandu jkun f'kull każ adegwat għad-dannu soffert.24      Jidher
għalhekk illi leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita d-drittijiet
għall-kumpens ta' persuni li jkunu sofrew diskriminazzjoni fl-aċċess
għall-impjieg għal ammont purament simboliku, bħal, per eżempju,
ir-rimbors ta' l-ispejjeż tal-kandidatura tagħhom, mhijiex konformi ma'
l-eżiġenzi ta' traspożizzjoni effikaċi tad-direttiva. 25      In-natura
tas-sanzjonijiet previsti fir-Repubblika Federali Germaniża fil-każ ta'
diskriminazzjoni fl-aċċess għall-impjieg, u b'mod partikolari,
il-kwistjoni jekk ir-regolament tal-artikolu 611a(2) tal-BGB jeskludix
il-possibbiltà ta' kumpens li joħroġ mill-prinċipji ġenerali tad-dritt,
ġie ttrattat fit-tul quddiem din il-Qorti. F'dan ir-rigward, il-gvern
tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, waqt il-proċedura orali, sostna
illi dan l-artikolu ma jeskludix neċessarjament l-applikazzjoni
tal-prinċipji ġenerali tad-dritt fi kwistjoni ta' kumpens. Hija biss
kompetenza tal-qrati nazzjonali li jiddeċiedu fuq dan il-punt ta'
interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali.26      Huwa
opportun madankollu li jiġi preċiżat illi l-obbligu ta' l-Istati
Membri, li joħroġ minn direttiva, li jilħqu r-riżultat previst minnha,
kif ukoll id-dmir tagħhom bis-saħħa ta' l-artikolu 5 tat-Trattat li
jieħdu dawk il-miżuri kollha ġenerali jew partikolari meħtieġa biex
jiżguraw l-eżekuzzjoni ta' dan l-obbligu, huma imposti fuq
l-awtoritajiet kollha ta' l-Istati Membri kif ukoll fuq l-awtoritajiet
ġudizzjarji, dejjem skond il-kompetenzi tagħhom. Isegwi għalhekk illi,
b'applikazzjoni tad-dritt nazzjonali, u partikolarment
tad-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali maħruġa speċifikament biex
jimplementaw id-direttiva 76/207, il-qorti nazzjonali hija marbuta li
tinterpreta d-dritt nazzjonali tagħha fid-dawl tat-test u ta'
l-għanijiet tad-direttiva biex tilħaq ir-riżultat previst fl-artikolu
189(3).27      Min-naħa
l-oħra, kif jirriżulta wkoll mill-kunsiderazzjonijiet ta' hawn fuq,
id-direttiva ma tinkludi - f'dak li għandu x'jaqsam ma' sanzjonijiet
fil-każ ta' diskriminazzjoni - ebda obbligu inkundizzjonat u speċifiku
biżżejjed li jista' jiġi invokat minn individwu, fin-nuqqas ta' miżuri
adottati għall-implementazzjoni fil-ħin, bl-intenzjoni li jingħata
rimedju speċifiku bis-saħħa tad-direttiva meta tali rimedju ma jkunx
previst jew permess mil-leġiżlazzjoni nazzjonali.28      Huwa
l-każ madankollu li jiġi ppreċiżat lill-qorti nazzjonali li waqt li
d-direttiva 76/207 tħalli f'idejn l-Istati Membri sabiex jissanzjonaw
il-vjolazzjoni tal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni, il-liberta' li
jagħżlu fost is-soluzzjonijiet differenti adatti biex jilħqu l-għan
tagħha, timplika f'kull każ li jekk Stat Membru jagħżel li jissanzjona
l-vjolazzjoni tal-projbizzjoni in kwistjoni permezz ta' kumpens, dan
dejjem għandu jkun adegwat fil-konfront tad-dannu sofferti sabiex
jiżgura l-effikaċja u l-effett dissważiv tagħha, u għalhekk irid imur
lil hinn minn kumpens purament simboliku, bħal, per eżempju, is-sempliċi
rimbors ta' l-ispejjeż ikkawżati mill-kandidatura. Hija l-qorti
nazzjonali li għandha tagħti, lil-liġi nazzjonali li tapplika
d-direttiva, fil-limiti tal-marġni ta' diskrezzjoni mogħti lilha,
l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni konformi ma' l-eżiġenzi tad-dritt
komunitarju. Fuq l-ispejjeż29      L-ispejjeż
tal-gvern tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, tad-Danimarka u
tar-Renju Unit u dawk tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej li
ssottomettew osservazzjonijiet lill-Qorti, ma jistgħux jitħallsu lura.
Peress illi l-proċedura fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali
għandha n-natura ta' kwistjoni mqajma quddiem il-qorti nazzjonali, hija
din il-qorti li għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż.Għal dawn il-motivi, IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA_taqta'
u tiddeċiedi dwar id-domandi mressqa quddiemha mill-Arbeitsgericht de
Hamm, bid-digriet tas-6 ta' Diċembru 1982, u tiddikjara:1)      Id-direttiva
76/207 ma timponix illi diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess waqt
l-aċċess għall-impjieg trid tiġi ssanzjonata bl-obbligu impost fuq min
iħaddem, bħala awtur tad-diskriminazzjoni, li jikkonkludi kuntratt ta'
xogħol mal-kandidat li ġie ddiskriminat.2)      F'dak
li għandu x'jaqsam mas-sanzjoni ta' diskriminazzjoni, id-direttiva ma
tinkludi ebda obbligu ikkundizzjonat u speċifiku biżżejjed li jista'
jiġi invokat minn individwu, fin-nuqqas ta' miżuri adottati
għall-implementazzjoni fil-ħin, bl-intenzjoni li jingħata kumpens
speċifiku bis-saħħa tad-direttiva meta tali rimedju ma jkunx previst jew
permess mil-leġiżlazzjoni nazzjonali.3)      Għalkemm
id-direttiva 76/207 tħalli, f'idejn l-Istati Membri li jissanzjonaw
il-vjolazzjoni ta' projbizzjoni tad-diskriminazzjoni, il-liberta' li
jagħżlu bejn soluzzjonijiet differenti adatti biex jilħqu l-għan tagħha,
hija timplika f'kull każ illi jekk Stat Membru jagħżel li jissanzjona
l-vjolazzjoni tal-projbizzjoni in kwistjoni permezz ta' kumpens, dan
dejjem għandu jkun adegwat fil-konfront tad-danni sofferti, sabiex
jiżgura l-effikaċja u l-effett dissważiv tagħha, u għalhekk irid imur
lil hinn minn kumpens purament simboliku, bħal, per ezempju, is-sempliċi
rimbors ta' l-ispejjeż ikkawżati mill-kandidatura. Hija l-qorti
nazzjonali li għandha tagħti, lil-liġi nazzjonali li tapplika
d-direttiva, fil-limiti tal-marġni ta' diskrezzjoni mogħti lilha,
l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni konformi ma' l-eżiġenzi tad-dritt
komunitarju.Mertens de WilmarsKoopmansBahlmannGalmotPescatore      Mackenzie StuartO'KeeffeBosco      DueEverling       KakourisMogħtija f'Qorti fil-miftuh fil-Lussemburgu, 10 ta' April, 1984 P. Heim       J. Mertens de WilmarsIr-Reġistratur                                                                Il-President* Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.