62021CJ0825
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 20ής Οκτωβρίου 2022 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Μεταναστευτική πολιτική – Οδηγία 2008/115/ΕΚ – Επιστροφή παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών – Αίτηση ασύλου – Απόρριψη – Διαταγή εγκατάλειψης της επικράτειας – Άρθρο 6, παράγραφος 4 – Αίτηση χορηγήσεως άδειας διαμονής για ιατρικούς λόγους – Αίτηση παραδεκτώς υποβληθείσα – Χορήγηση άδειας προσωρινής διαμονής κατά την εξέταση της αιτήσεως – Απόρριψη της αιτήσεως – Παροχή κοινωνικής αρωγής – Άρνηση – Προϋπόθεση σχετικά με τη νομιμότητα της διαμονής – Έλλειψη απόφασης επιστροφής – Συνέπειες της άδειας προσωρινής διαμονής επί της διαταγής εγκατάλειψης της επικράτειας»
Στην υπόθεση C‑825/21,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Βέλγιο) με απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 23 Δεκεμβρίου 2021, στο πλαίσιο της δίκης
UP
κατά
Centre public d’action sociale de Liège,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους E. Regan (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, Δ. Γρατσία, M. Ilešič, I. Jarukaitis και Z. Csehi, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: J. Richard de la Tour
γραμματέας: Α. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η UP, εκπροσωπούμενη από τον D. Andrien, δικηγόρο,
–
η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις M. Jacobs, C. Pochet και M. Van Regemorter, επικουρούμενες από την C. Piront, δικηγόρο,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις A. Azéma και Α. Κατσιμέρου,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 6 και 8 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ 2008, L 348, σ. 98).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ μιας υπηκόου τρίτης χώρας και του centre public d’action sociale de Liège (δημόσιου κέντρου κοινωνικής δράσεως Λιέγης, Βέλγιο, στο εξής: CPAS), σχετικά με την απόφαση του τελευταίου με την οποία έπαυσε να χορηγείται στην πρώτη παροχή κοινωνικής αρωγής.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Η αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας 2008/115 έχει ως εξής:
«Θα πρέπει να θεσπισθούν σαφείς, διαφανείς και δίκαιοι κανόνες για τη χάραξη μιας αποτελεσματικής πολιτικής περί επιστροφής, απαραίτητο στοιχείο για την καλή διαχείριση της μεταναστευτικής πολιτικής.»
4
Το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
[…]
4)
“απόφαση επιστροφής”: διοικητική ή δικαστική απόφαση ή πράξη με την οποία κηρύσσεται ή αναφέρεται ως παράνομη η παραμονή υπηκόου τρίτης χώρας και του επιβάλλεται ή αναφέρεται υποχρέωση επιστροφής,
[…]».
5
Το άρθρο 6 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απόφαση επιστροφής», ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη εκδίδουν απόφαση επιστροφής για υπηκόους τρίτης χώρας που διαμένουν παράνομα στο έδαφός τους, με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που προβλέπονται στις παραγράφους 2 έως 5.
[…]
4.   Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν, ανά πάσα στιγμή, να χορηγήσουν αυτόνομη άδεια διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα παραμονής για λόγους φιλευσπλαχνίας, ανθρωπιστικούς ή άλλους λόγους, σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος διαμένει παράνομα στο έδαφός τους. Στην περίπτωση αυτή, δεν εκδίδεται απόφαση επιστροφής. Εφόσον η απόφαση επιστροφής έχει ήδη εκδοθεί, τότε αυτή ανακαλείται ή αναστέλλεται για τη διάρκεια ισχύος του τίτλου διαμονής ή άλλης άδειας που παρέχει δικαίωμα παραμονής.
[…]»
6
Το άρθρο 8 της οδηγίας 2008/115, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απομάκρυνση», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εκτελέσουν την απόφαση επιστροφής, εάν δεν έχει χορηγηθεί χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 4 ή εάν ο συγκεκριμένος υπήκοος δεν έχει συμμορφωθεί με την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης που έχει χορηγηθεί σύμφωνα με το άρθρο 7.»
Το βελγικό δίκαιο
Η νομοθεσία περί κοινωνικής αρωγής
7
Το άρθρο 57, παράγραφος 2, του loi organique des centres publics d’action sociale (οργανικού νόμου περί των δημόσιων κέντρων κοινωνικής δράσης), της 8ης Ιουλίου 1976 (Moniteur belge της 5ης Αυγούστου 1976, σ. 9876), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί των CPAS), ορίζει τα εξής:
«Κατά παρέκκλιση από τις λοιπές διατάξεις του παρόντος νόμου, η αποστολή του δημόσιου κέντρου κοινωνικής δράσης περιορίζεται:
1°
στην παροχή επείγουσας ιατρικής βοήθειας σε αλλοδαπό που διαμένει παράνομα εντός του Βασιλείου·
2°
[…]
Η παραμονή στο Βασίλειο αλλοδαπού ο οποίος δηλώνει πρόσφυγας και έχει ζητήσει να του αναγνωριστεί το καθεστώς του πρόσφυγα είναι παράνομη οσάκις η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί και του έχει κοινοποιηθεί διαταγή να εγκαταλείψει την επικράτεια.
[…]»
Η νομοθεσία περί αλλοδαπών
8
Το άρθρο 9ter του loi du 15 décembre 1980 sur l’accès au territoire, le séjour, l’établissement et l’éloignement des étrangers (νόμου της 15 Δεκεμβρίου 1980 περί της εισόδου στην επικράτεια, της διαμονής, της εγκαταστάσεως και της απομακρύνσεως των αλλοδαπών) (Moniteur belge της 31ης Δεκεμβρίου 1980, σ. 14584), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί αλλοδαπών), ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Αλλοδαπός που διαμένει στο Βέλγιο […] και πάσχει από ασθένεια που εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη ζωή ή τη φυσική του ακεραιότητα ή πραγματικό κίνδυνο απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχειρίσεως, οσάκις δεν υπάρχει κατάλληλη θεραπευτική αγωγή στη χώρα καταγωγής του ή στη χώρα στην οποία διαμένει, μπορεί να ζητήσει άδεια διαμονής στο Βασίλειο […]».
9
Το άρθρο 7 του arrêté royal fixant des modalités d’exécution de la loi du 15 septembre 2006 modifiant la [loi sur les étrangers] (βασιλικού διατάγματος σχετικά με τη θέσπιση εκτελεστικών διατάξεων του νόμου της 15ης Σεπτεμβρίου 2006 ο οποίος τροποποιεί τον νόμο περί αλλοδαπών) της 17ης Μαΐου 2007 (Moniteur belge της 31ης Μαΐου 2007, σ. 29535), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: βασιλικό διάταγμα της 17ης Μαΐου 2007), προβλέπει τα εξής:
«Εξαιρουμένων των περιπτώσεων που μνημονεύονται στο άρθρο 9ter § 3 του νόμου, το εξουσιοδοτημένο από τον Υπουργό πρόσωπο εντέλλεται τη δημοτική αρχή να εγγράψει τον ενδιαφερόμενο στο μητρώο αλλοδαπών και να του χορηγήσει βεβαίωση εγγραφής στο μητρώο, υποδείγματος Α. […]»
10
Το άρθρο 8 του βασιλικού αυτού διατάγματος ορίζει τα εξής:
«Η άδεια προσωρινής διαμονής και το πιστοποιητικό εγγραφής στο μητρώο αλλοδαπών που εκδίδονται βάσει του άρθρου 9ter του νόμου έχουν διάρκεια ισχύος τουλάχιστον ενός έτους.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
11
Στις 19 Αυγούστου 2014 η προσφεύγουσα της κύριας δίκης, υπήκοος της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, υπέβαλε στο Βέλγιο αίτηση διεθνούς προστασίας.
12
Με απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2014, ο Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Γενικός Επίτροπος για τους πρόσφυγες και τους ανιθαγενείς, Βέλγιο, στο εξής: CGRA) απέρριψε την ως άνω αίτηση και αρνήθηκε να της χορηγήσει τόσο το καθεστώς πρόσφυγα όσο και το καθεστώς επικουρικής προστασίας (στο εξής: απόφαση του CGRA).
13
Στις 13 Οκτωβρίου 2014 το Βελγικό Δημόσιο, μέσω της Office des étrangers (υπηρεσίας αλλοδαπών, Βέλγιο), κοινοποίησε στην προσφεύγουσα της κύριας δίκης διαταγή εγκατάλειψης της επικράτειας.
14
Στις 16 Οκτωβρίου 2014 η αναιρεσείουσα προσέφυγε ενώπιον του Conseil du contentieux des étrangers (συμβουλίου επίλυσης ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών, Βέλγιο) κατά της αποφάσεως του CGRA. Κατά της διαταγής εγκατάλειψης της επικράτειας δεν ασκήθηκε μέσο έννομης προστασίας.
15
Στις 19 Ιανουαρίου 2015 η προσφεύγουσα της κύριας δίκης υπέβαλε στην Office des étrangers (υπηρεσία αλλοδαπών) αίτηση χορηγήσεως άδειας διαμονής για ιατρικούς λόγους, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 9ter του νόμου περί αλλοδαπών.
16
Δεδομένου ότι η Υπηρεσία Αλλοδαπών έκρινε την αίτηση αυτή παραδεκτή, στις 8 Ιουνίου 2015 χορηγήθηκε στην προσφεύγουσα της κύριας δίκης βεβαίωση εγγραφής στο μητρώο αλλοδαπών, δυνάμει του άρθρου 7 του βασιλικού διατάγματος της 17ης Μαΐου 2007. Ως εκ τούτου, το CPAS της χορήγησε οικονομικού χαρακτήρα παροχή κοινωνικής αρωγής.
17
Στις 22 Ιουλίου 2015 το Conseil du contentieux des étrangers (συμβούλιο επίλυσης ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών) απέρριψε την προσφυγή που είχε ασκήσει η προσφεύγουσα της κύριας δίκης κατά της αποφάσεως του CGRA.
18
Με απόφαση της 20ής Απριλίου 2016 η Office des étrangers (υπηρεσία αλλοδαπών) απέρριψε την αίτηση χορηγήσεως άδειας διαμονής για ιατρικούς λόγους, οπότε έπαυσαν πλέον να χορηγούνται στην προσφεύγουσα της κύριας δίκης οι βεβαιώσεις εγγραφής στο μητρώο αλλοδαπών. Η απόφαση αυτή επιδόθηκε στην προσφεύγουσα στις 29 Απριλίου 2016.
19
Η προσφεύγουσα της κύριας δίκης άσκησε ενώπιον του Conseil du contentieux des étrangers (συμβουλίου επίλυσης ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών) προσφυγή κατά της εν λόγω αποφάσεως, η οποία δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα.
20
Με αποφάσεις της 31ής Μαΐου, της 28ης Ιουνίου και της 19ης Ιουλίου 2016, το CPAS ανακάλεσε το επίδομα κοινωνικής αρωγής από 1ης Μαΐου 2016 και αποφάσισε την ανάκτηση του ποσού των 56,69 ευρώ που είχε καταβληθεί από τις 29 Απριλίου 2016.
21
Με απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2016, το tribunal du travail de Liège (πρωτοβάθμιο δικαστήριο εργατικών διαφορών Λιέγης, Βέλγιο) απέρριψε την προσφυγή που είχε ασκήσει η προσφεύγουσα της κύριας δίκης κατά των ως άνω τριών αποφάσεων.
22
Με απόφαση της 15ης Μαρτίου 2017 το cour du travail de Liège (δευτεροβάθμιο δικαστήριο εργατικών διαφορών Λιέγης, Βέλγιο) απέρριψε την έφεση που είχε ασκήσει η προσφεύγουσα της κύριας δίκης κατά της πρωτόδικης αποφάσεως, με το σκεπτικό, κατ’ ουσίαν, ότι η διαταγή εγκατάλειψης της επικράτειας που είχε εκδοθεί πριν από την υποβολή της αιτήσεως χορηγήσεως άδειας διαμονής για ιατρικούς λόγους ανεστάλη ως προς τα αποτελέσματά της, μολονότι εξακολουθούσε να υφίσταται, και ότι η αναστολή αυτή έληξε όταν έπαυσαν να χορηγούνται οι βεβαιώσεις εγγραφής στο μητρώο αλλοδαπών. Ως εκ τούτου, η διαμονή της προσφεύγουσας της κύριας δίκης κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 1ης Μαΐου και 2ας Νοεμβρίου 2016 ήταν παράνομη. Κατά συνέπεια, η προσφεύγουσα της κύριας δίκης δεν θα μπορούσε να λάβει, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 57, παράγραφος 2, του νόμου περί των CPAS, άλλη παροχή κοινωνικής αρωγής πλην της επείγουσας ιατρικής βοήθειας.
23
Η προσφεύγουσα της κύριας δίκης άσκησε αίτηση αναιρέσεως κατά της ανωτέρω αποφάσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Βέλγιο). Υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι η εν λόγω απόφαση κακώς θέτει σε εφαρμογή τη διαταγή εγκατάλειψης της επικράτειας η οποία της επιδόθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2014. Συγκεκριμένα, η χορήγηση βεβαιώσεων εγγραφής στο μητρώο αλλοδαπών σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος ζητεί, βάσει του άρθρου 9ter του νόμου περί αλλοδαπών, τη χορήγηση άδειας διαμονής για ιατρικούς λόγους αποτελεί ένδειξη ότι αυτός διαθέτει δικαίωμα διαμονής, έστω προσωρινό και επισφαλές, και συνεπάγεται, ως εκ τούτου, σιωπηρή ανάκληση της διαταγής εγκατάλειψης της επικράτειας που του είχε προηγουμένως επιδοθεί. Επομένως, η κρίση που διατυπώνεται με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ότι η προσφεύγουσα της κύριας δίκης διέμενε παρανόμως στην επικράτεια κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 1ης Μαΐου και 2ας Νοεμβρίου 2016 και ότι, ως εκ τούτου, δεν είχε δικαίωμα στην επίμαχη παροχή κοινωνικής αρωγής, δεν μπορούσε να στηριχθεί στην εν λόγω διαταγή εγκατάλειψης της επικράτειας.
24
Το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) υπενθυμίζει ότι, στο βελγικό δίκαιο, το άρθρο 57, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του νόμου περί των CPAS περιορίζει την αποστολή των τελευταίων, σε σχέση με παρανόμως διαμένοντα αλλοδαπό, στη χορήγηση επείγουσας ιατρικής βοήθειας. Σύμφωνα, όμως, με το τέταρτο εδάφιο της ως άνω διατάξεως, η παραμονή στο Βέλγιο αλλοδαπού ο οποίος δηλώνει πρόσφυγας και έχει ζητήσει να του αναγνωριστεί το καθεστώς του πρόσφυγα είναι παράνομη οσάκις η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί και έχει επιδοθεί σε αυτόν διαταγή εγκατάλειψης της επικράτειας.
25
Το ως άνω δικαστήριο επισημαίνει, αφενός, ότι, κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/115, τα κράτη μέλη υποχρεούνται, κατ’ αρχήν, να εκδίδουν απόφαση επιστροφής εις βάρος κάθε υπηκόου τρίτης χώρας ο οποίος διαμένει παράνομα στο έδαφός τους και, αφετέρου, ότι, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, οφείλουν να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εκτελέσουν την απόφαση επιστροφής. Ωστόσο, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να αποφασίσουν, ανά πάσα στιγμή, να χορηγήσουν αυτόνομη άδεια διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα παραμονής για λόγους φιλευσπλαχνίας, ανθρωπιστικούς ή άλλους, σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος διαμένει παράνομα στο έδαφός τους, στην περίπτωση δε αυτή, η απόφαση επιστροφής, εφόσον έχει ήδη εκδοθεί, ανακαλείται ή αναστέλλεται για τη διάρκεια ισχύος του τίτλου διαμονής ή άλλης άδειας που παρέχει δικαίωμα παραμονής.
26
Συναφώς, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) παρατηρεί ότι το Δικαστήριο έκρινε, με τη σκέψη 36 της αποφάσεως της 19ης Ιουνίου 2018, Gnandi (C‑181/16, EU:C:2018:465), ότι η διαταγή προς εγκατάλειψη της εθνικής επικράτειας η οποία εκδίδεται από την Office des étrangers (υπηρεσία αλλοδαπών) εις βάρος υπηκόου τρίτης χώρας μετά την απόρριψη της αιτήσεώς του υπαγωγής στο καθεστώς διεθνούς προστασίας συνιστά «απόφαση επιστροφής» κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 4, της οδηγίας 2008/115.
27
Ωστόσο, με τη σκέψη 75 της αποφάσεως της 15ης Φεβρουαρίου 2016, N., (C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84), το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας 2008/115 επιβάλλει η διαδικασία που έχει κινηθεί βάσει της ίδιας οδηγίας και στο πλαίσιο της οποίας έχει εκδοθεί απόφαση περί επιστροφής να μπορεί να επαναληφθεί από το σημείο κατά το οποίο διακόπηκε λόγω της υποβολής αιτήσεως διεθνούς προστασίας, εάν η αίτηση αυτή απορριφθεί κατά την πρωτοβάθμια διαδικασία, τα δε κράτη μέλη υποχρεούνται να μην παρακωλύουν την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκει η οδηγία, ήτοι την καθιέρωση αποτελεσματικής πολιτικής απομακρύνσεως και επαναπατρισμού των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών.
28
Συναφώς, το Δικαστήριο, με τη σκέψη 76 της ανωτέρω αποφάσεως, διευκρίνισε ότι τόσο από την υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας που υπέχουν τα κράτη μέλη από το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, όσο και από τις απαιτήσεις αποτελεσματικότητας για τις οποίες γίνεται λόγος, μεταξύ άλλων, στην αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας 2008/115 προκύπτει ότι η υποχρέωση την οποία επιβάλλει το άρθρο 8 της οδηγίας αυτής στα κράτη μέλη να προβαίνουν στην απομάκρυνση πρέπει να εκπληρώνεται εντός του συντομότερου δυνατού χρόνου και ότι η υποχρέωση αυτή δεν θα τηρούνταν στην περίπτωση που η απομάκρυνση καθυστερεί για τον λόγο ότι, μετά την απόρριψη της αιτήσεως διεθνούς προστασίας κατά την πρωτοβάθμια διαδικασία, η επανάληψη μιας διαδικασίας όπως η επίμαχη δεν είναι δυνατή από το σημείο στο οποίο διακόπηκε, αλλά μόνον από την αρχή.
29
Από τα ανωτέρω προκύπτει, κατά το αιτούν δικαστήριο, ότι η εξέταση της αιτήσεως αναιρέσεως στην υπόθεση της κύριας δίκης προϋποθέτει την ερμηνεία των άρθρων 6 και 8 της οδηγίας 2008/115.
30
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Αντιβαίνει στα άρθρα 6 και 8 της οδηγίας [2008/115] διάταξη του εθνικού δικαίου κατά την οποία η χορήγηση άδειας η οποία παρέχει δικαίωμα διαμονής στο πλαίσιο της εξετάσεως αιτήσεως χορηγήσεως άδειας διαμονής για ιατρικούς λόγους που υποβλήθηκε παραδεκτώς λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω κριτηρίων, υποδηλώνει ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας επιτρέπεται να παραμείνει στην εθνική επικράτεια, έστω και προσωρινώς και επισφαλώς, κατά τη διάρκεια της εξετάσεως της αιτήσεως αυτής και ότι, ως εκ τούτου, η χορήγηση της ως άνω άδειας συνεπάγεται τη σιωπηρή ανάκληση της προηγουμένως εκδοθείσας στο πλαίσιο διαδικασίας ασύλου αποφάσεως επιστροφής, προς την οποία είναι ασυμβίβαστη;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Επί του παραδεκτού
31
Η Βελγική Κυβέρνηση φρονεί ότι παρέλκει η απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα, δεδομένου ότι αυτό είναι αλυσιτελές για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Συγκεκριμένα, ο κανόνας του εσωτερικού δικαίου στον οποίο αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο με το εν λόγω ερώτημα δεν υφίσταται στο βελγικό δίκαιο. Το αιτούν δικαστήριο εκκινεί, συναφώς, από εσφαλμένη παραδοχή για δύο λόγους.
32
Αφενός, η βεβαίωση εγγραφής στο μητρώο αλλοδαπών, που χορηγείται, σύμφωνα με το άρθρο 7 του βασιλικού διατάγματος της 17ης Μαΐου 2007 και το άρθρο 9ter του νόμου περί αλλοδαπών, σε πρόσωπο του οποίου η αίτηση χορηγήσεως άδειας διαμονής για ιατρικούς λόγους κρίθηκε παραδεκτή, δεν συνιστά άδεια παρέχουσα δικαίωμα διαμονής, αλλά παρέχει απλώς στο εν λόγω πρόσωπο δικαίωμα προσωρινής παραμονής στην επικράτεια.
33
Αφετέρου, κατά το βελγικό δίκαιο, το δικαίωμα παραμονής στην επικράτεια δεν συνεπάγεται τη σιωπηρή ανάκληση της αποφάσεως επιστροφής η οποία είχε προηγουμένως εκδοθεί εις βάρος του ενδιαφερομένου. Συγκεκριμένα, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο), με απόφαση της 23ης Μαΐου 2017, απέρριψε την ερμηνεία αυτή παραπέμποντας στην απόφαση της 15ης Φεβρουαρίου 2016, N. (C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84). Επιπλέον, και κυρίως, ο Βέλγος νομοθέτης έλαβε υπόψη την απόφαση αυτή οσάκις, με τον νόμο της 24ης Φεβρουαρίου 2017, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 29 Απριλίου 2017 και είχε εφαρμογή σε όλες τις εκκρεμείς διαδικασίες, προσέθεσε το άρθρο 1/3 στον νόμο περί αλλοδαπών. Με τη διάταξη αυτή διευκρινίστηκε πλέον σαφώς ότι η απόφαση επιστροφής δεν επηρεάζεται από την υποβολή εκ μέρους αλλοδαπού αιτήσεως χορηγήσεως άδειας διαμονής ή αιτήσεως διεθνούς προστασίας και ότι, αν ο ενδιαφερόμενος μπορεί να παραμείνει προσωρινώς στην επικράτεια εν αναμονή της εκδόσεως αποφάσεως επί της εν λόγω αιτήσεως, αναστέλλεται απλώς η εκτελεστότητα της αποφάσεως επιστροφής.
34
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο που έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της μέλλουσας να εκδοθεί δικαστικής αποφάσεως να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιομορφίες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα μιας προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως, όσο και το λυσιτελές των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Συνεπώς, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία ή το κύρος κανόνα του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο οφείλει κατ’ αρχήν να απαντήσει. Επομένως, τα ερωτήματα τα οποία υποβάλλονται από τα εθνικά δικαστήρια θεωρούνται, κατά τεκμήριο, λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να απαντήσει σε προδικαστικό ερώτημα εθνικού δικαστηρίου μόνον όταν προκύπτει ότι η ερμηνεία την οποία ζητεί το εθνικό δικαστήριο δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, αν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη αν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα εν λόγω ερωτήματα (απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 2022, Viva Telecom Bulgaria, C‑257/20, EU:C:2022:125, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι στο Δικαστήριο απόκειται να λαμβάνει υπόψη, στο πλαίσιο της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των δικαστηρίων της Ένωσης και των εθνικών δικαστηρίων, το πραγματικό και νομοθετικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα προδικαστικά ερωτήματα, όπως τα εξειδικεύει η απόφαση περί παραπομπής. Ως εκ τούτου, η εξέταση της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως πρέπει να γίνεται υπό το πρίσμα της ερμηνείας του εθνικού δικαίου στην οποία προέβη το αιτούν δικαστήριο και όχι εκείνης την οποία επικαλείται η κυβέρνηση κράτους μέλους [πρβλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 21ης Ιουνίου 2016, New Valmar, C‑15/15, EU:C:2016:464, σκέψη 25, και της 15ης Απριλίου 2021, État belge (Στοιχεία μεταγενέστερα της απόφασης μεταφοράς), C‑194/19, EU:C:2021:270, σκέψη 26].
36
Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τη ρητή διατύπωση της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, και ειδικότερα από τη διατύπωση του υποβληθέντος στο Δικαστήριο προδικαστικού ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, είναι αναγκαίο να εξεταστεί προηγουμένως αν οι διατάξεις της οδηγίας 2008/115 αντιτίθενται σε κανόνα του εθνικού δικαίου κατά τον οποίο, σε περίπτωση χορηγήσεως δικαιώματος διαμονής σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος έχει υποβάλει παραδεκτώς αίτηση χορηγήσεως άδειας διαμονής για έναν από τους λόγους του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας αυτής, η χορήγηση του εν λόγω δικαιώματος συνεπάγεται τη σιωπηρή ανάκληση της αποφάσεως επιστροφής που είχε προηγουμένως εκδοθεί εις βάρος του εν λόγω υπηκόου μετά την απόρριψη της αιτήσεώς του διεθνούς προστασίας.
37
Δεδομένου ότι, με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο κρίνει ότι το βελγικό δίκαιο περιλαμβάνει έναν τέτοιο κανόνα, το Δικαστήριο δεν δύναται να δεχθεί, στο πλαίσιο της παρούσας προδικαστικής διαδικασίας, την ερμηνεία του δικαίου αυτού στην οποία προέβη η Βελγική Κυβέρνηση και κατά την οποία η άδεια που χορηγείται σε υπήκοο τρίτης χώρας ευρισκόμενο σε τέτοια κατάσταση, αφενός, δεν του παρέχει δικαίωμα διαμονής και, αφετέρου, συνεπάγεται απλώς την αναστολή των αποτελεσμάτων της προγενέστερης αποφάσεως επιστροφής που είχε εκδοθεί εις βάρος του.
38
Κατά συνέπεια, απόκειται αποκλειστικώς στο αιτούν δικαστήριο να προβεί στην ερμηνεία του εφαρμοστέου στη διαφορά της κύριας δίκης εθνικού δικαίου, εξετάζοντας, μεταξύ άλλων, αν το άρθρο 1/3 του νόμου περί αλλοδαπών, το οποίο προστέθηκε με τον νόμο της 24ης Φεβρουαρίου 2017, που τέθηκε σε ισχύ κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, στις 29 Απριλίου 2017, έχει εφαρμογή στη διαφορά αυτή.
39
Επομένως, η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.
Επί της ουσίας
40
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους κατά την οποία, σε περίπτωση χορηγήσεως δικαιώματος διαμονής σε παρανόμως διαμένοντα στο έδαφός του υπήκοο τρίτης χώρας εν αναμονή της ολοκληρώσεως της εξέτασης παραδεκτώς υποβληθείσας αιτήσεως χορηγήσεως άδειας διαμονής για έναν από τους λόγους που περιλαμβάνονται στην ως άνω διάταξη, η χορήγηση του εν λόγω δικαιώματος συνεπάγεται τη σιωπηρή ανάκληση της αποφάσεως επιστροφής που είχε προηγουμένως εκδοθεί εις βάρος του εν λόγω υπηκόου μετά την απόρριψη της αιτήσεώς του διεθνούς προστασίας.
41
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για την ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (πρβλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 20ής Ιουνίου 2022, London Steam-Ship Owners’ Mutual Insurance Association, C‑700/20, EU:C:2022:488, σκέψη 55).
42
Επισημαίνεται ότι, κατά το γράμμα της πρώτης περιόδου του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115, τα κράτη μέλη μπορούν «ανά πάσα στιγμή» να χορηγήσουν «αυτόνομη άδεια διαμονής» ή «άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα διαμονής» για «λόγους φιλευσπλαχνίας, ανθρωπιστικούς ή άλλους» σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος διαμένει παράνομα στο έδαφός τους.
43
Επομένως, από το ίδιο το γράμμα της εν λόγω διατάξεως, ιδίως από την αναφορά σε «άλλους» λόγους, προκύπτει ότι αυτή παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χορηγούν, σε οποιοδήποτε στάδιο, στους εν λόγω υπηκόους δικαίωμα διαμονής όχι μόνο για τους ρητώς προβλεπόμενους λόγους, δηλαδή για λόγους φιλευσπλαχνίας ή ανθρωπιστικούς, αλλά και για κάθε λόγο διαφορετικής φύσεως που κρίνουν σκόπιμο.
44
Εξ αυτού συνάγεται ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρύτατη εξουσία εκτιμήσεως για τη χορήγηση, σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, δικαιώματος διαμονής σε υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι διαμένουν παράνομα στο έδαφός τους.
45
Επομένως, τίποτε δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να χορηγήσουν δικαίωμα διαμονής σε παρανόμως διαμένοντα στο έδαφός τους υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος έχει υποβάλει παραδεκτώς αίτηση άδειας διαμονής για έναν από τους λόγους του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115, εν αναμονή της ολοκληρώσεως της εξέτασης της αιτήσεως επί της ουσίας.
46
Από το σαφές γράμμα της τρίτης και τελευταίας περιόδου του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115, ιδίως από τη λέξη «ή», προκύπτει ότι τα κράτη μέλη, όταν παρέχουν δικαίωμα διαμονής για λόγους φιλευσπλαχνίας, ανθρωπιστικούς ή άλλους, μολονότι δύνανται, ασφαλώς, να προβλέπουν ότι το δικαίωμα αυτό συνεπάγεται την αναστολή, κατά τη διάρκεια ισχύος της σχετικής πράξεως, της αποφάσεως επιστροφής που είχε προηγουμένως εκδοθεί εις βάρος του ενδιαφερομένου, δύνανται επίσης να προβλέπουν ότι το εν λόγω δικαίωμα διαμονής συνεπάγεται την ανάκληση μιας τέτοιας προγενέστερης αποφάσεως επιστροφής.
47
Ως εκ τούτου, κράτος μέλος το οποίο χορηγεί δικαίωμα διαμονής σε παρανόμως διαμένοντα στο έδαφός του υπήκοο τρίτης χώρας εν αναμονή της ολοκληρώσεως της εξέτασης παραδεκτώς υποβληθείσας αιτήσεως χορηγήσεως άδειας διαμονής για έναν από τους λόγους του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115 μπορεί, σύμφωνα με το ίδιο το γράμμα της εν λόγω διατάξεως, να προβλέπει ότι η χορήγηση ενός τέτοιου δικαιώματος διαμονής συνεπάγεται τη σιωπηρή ανάκληση της αποφάσεως επιστροφής που είχε προηγουμένως εκδοθεί εις βάρος του εν λόγω υπηκόου.
48
Η ερμηνεία αυτή του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115 δεν μπορεί, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Βελγική Κυβέρνηση, να τεθεί εν αμφιβόλω από το πλαίσιο και τους σκοπούς που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας η διάταξη αυτή αποτελεί μέρος.
49
Ασφαλώς, η οδηγία 2008/115 αποσκοπεί στην καθιέρωση μιας αποτελεσματικής πολιτικής περί απομακρύνσεως και επαναπατρισμού με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (απόφαση της 10ης Μαρτίου 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
50
Ωστόσο, τόσο από την υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας που υπέχουν τα κράτη μέλη από το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, όσο και από τις απαιτήσεις αποτελεσματικότητας για τις οποίες γίνεται λόγος, μεταξύ άλλων, στην αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας 2008/115 προκύπτει ότι η υποχρέωση την οποία επιβάλλει το άρθρο 8 της οδηγίας αυτής στα κράτη μέλη να προβαίνουν στην απομάκρυνση, στις προβλεπόμενες στην παράγραφο 1 του ίδιου άρθρου περιπτώσεις, πρέπει να εκπληρώνεται εντός του συντομότερου δυνατού χρόνου (πρβλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2011, Achughbabian, C‑329/11, EU:C:2011:807, σκέψη 45).
51
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο, με τις σκέψεις 74 έως 76 και 80 της αποφάσεως της 15ης Φεβρουαρίου 2016, N. (C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84), έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας 2008/115 επιτάσσει η διαδικασία που κινήθηκε βάσει της ίδιας οδηγίας και στο πλαίσιο της οποίας εκδόθηκε απόφαση περί επιστροφής να μπορεί να επαναληφθεί όχι από την αρχή, αλλά από το σημείο κατά το οποίο διακόπηκε λόγω της υποβολής αιτήσεως διεθνούς προστασίας, εάν η αίτηση απορριφθεί κατά την πρωτοβάθμια διαδικασία, τα δε κράτη μέλη υποχρεούνται να μην παρακωλύουν την επίτευξη του επιδιωκόμενου από την εν λόγω οδηγία σκοπού, που συνίσταται στην απομάκρυνση εντός του συντομότερου δυνατού χρόνου.
52
Εντούτοις, όπως ορθώς υποστήριξαν η προσφεύγουσα της κύριας δίκης και η Επιτροπή, η ερμηνεία της οδηγίας 2008/115 που έγινε δεκτή στην προηγούμενη σκέψη δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην υπό κρίση υπόθεση.
53
Πράγματι, η ερμηνεία αυτή διαμορφώθηκε από το Δικαστήριο στο πλαίσιο διαφοράς η οποία ανέκυψε κατόπιν της υποβολής, εκ μέρους παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας, πολλαπλών αιτήσεων διεθνούς προστασίας και η οποία έθετε το ζήτημα των συνεπειών που πρέπει να έχει η υποβολή νέας αιτήσεως αυτού του είδους, δεδομένου ότι το δίκαιο της Ένωσης δεν περιέχει διάταξη η οποία να ρυθμίζει ρητώς τις συνέπειες της χορηγήσεως άδειας παραμονής στην επικράτεια για τους σκοπούς της διαδικασίας που αφορά προηγούμενη απόφαση επιστροφής.
54
Αντιθέτως, το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα ανακύπτει στο πλαίσιο διαφοράς που αφορά την υποβολή εκ μέρους παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας αιτήσεως χορηγήσεως άδειας διαμονής για λόγους φιλευσπλαχνίας, ανθρωπιστικούς ή άλλους, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115, μετά την απόρριψη της αιτήσεώς του διεθνούς προστασίας.
55
Σε μια τέτοια περίπτωση, ωστόσο, όπως διαπιστώθηκε με τις σκέψεις 46 και 47 της παρούσας αποφάσεως, η τρίτη και τελευταία περίοδος της ως άνω διατάξεως επιτρέπει ρητώς στα κράτη μέλη, όταν αποφασίζουν να χορηγήσουν αυτόνομη άδεια διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα διαμονής στον εν λόγω υπήκοο, να προβλέπουν ότι η χορήγησή της συνεπάγεται την ανάκληση αποφάσεως επιστροφής η οποία είχε προηγουμένως εκδοθεί εις βάρος του τελευταίου.
56
Κατά συνέπεια, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους κατά την οποία, σε περίπτωση χορηγήσεως δικαιώματος διαμονής σε παρανόμως διαμένοντα στο έδαφός του υπήκοο τρίτης χώρας εν αναμονή της ολοκληρώσεως της εξέτασης παραδεκτώς υποβληθείσας αιτήσεως χορηγήσεως άδειας διαμονής για έναν από τους λόγους που περιλαμβάνονται στην ως άνω διάταξη, η χορήγηση του εν λόγω δικαιώματος συνεπάγεται τη σιωπηρή ανάκληση της αποφάσεως επιστροφής που είχε προηγουμένως εκδοθεί εις βάρος του εν λόγω υπηκόου μετά την απόρριψη της αιτήσεώς του διεθνούς προστασίας.
Επί των δικαστικών εξόδων
57
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών,
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται σε ρύθμιση κράτους μέλους κατά την οποία, σε περίπτωση χορηγήσεως δικαιώματος διαμονής σε παρανόμως διαμένοντα στο έδαφός του υπήκοο τρίτης χώρας εν αναμονή της ολοκληρώσεως της εξέτασης παραδεκτώς υποβληθείσας αιτήσεως χορηγήσεως άδειας διαμονής για έναν από τους λόγους που περιλαμβάνονται στην ως άνω διάταξη, η χορήγηση του εν λόγω δικαιώματος συνεπάγεται τη σιωπηρή ανάκληση της αποφάσεως επιστροφής που είχε προηγουμένως εκδοθεί εις βάρος του εν λόγω υπηκόου μετά την απόρριψη της αιτήσεώς του διεθνούς προστασίας.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.