62024CJ0328_RES
Υπόθεση C‑328/24 P
Constantin Mincu Pătrașcu Brâncuși
κατά
Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 16ης Απριλίου 2026
«Αίτηση αναιρέσεως – Θεσμικό δίκαιο – Κανονισμός (ΕE) 2017/1939 – Ευρωπαϊκή Εισαγγελία – Άρθρο 42, παράγραφος 1 – Διαδικαστικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας που προορίζονται να παραγάγουν έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων – Διενέργεια δικαστικού ελέγχου από τα εθνικά δικαστήρια – Ένσταση περί ελλείψεως νομιμότητας – Παραδεκτό – Αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ελέγχει τη νομιμότητα των πράξεων της Ένωσης – Άρθρο 86, παράγραφοι 2 και 3, ΣΛΕΕ – Άσκηση ποινικής δίωξης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων – Εξουσιοδότηση του νομοθέτη της Ένωσης να καθορίζει τους κανόνες που ισχύουν για τον δικαστικό έλεγχο των διαδικαστικών πράξεων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας – Μη επιτρεπόμενη παρέκκλιση από το άρθρο 263 ΣΛΕΕ – Δεν υφίσταται – Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Προσβολή – Δεν υφίσταται – Αναρμοδιότητα του Γενικού Δικαστηρίου»
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Παραδεκτό – Προϋποθέσεις – Παράθεση επιχειρημάτων που έχουν προβληθεί επίσης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
(Άρθρο 256 § 1, εδ. 2· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρα 168 § 1, στοιχείο δʹ, και 169 § 2)
(βλ. σκέψεις 38-40)
Προσφυγή ακυρώσεως – Προϋποθέσεις παραδεκτού – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Ζήτημα δημοσίας τάξεως – Ένσταση περί ελλείψεως νομιμότητας προκειμένου να αποδειχθεί παραβίαση του πρωτογενούς δικαίου της Ένωσης – Πράξη του παράγωγου δικαίου που αποκλείει την αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Υποχρέωση του δικαστή της Ένωσης να εξετάσει την ένσταση αυτή προτού κηρύξει εαυτόν αναρμόδιο για την εκδίκαση της προσφυγής της κύριας δίκης
(Άρθρα 256 § 1, εδ. 2, και 263 ΣΛΕΕ· κανονισμός 2017/1939 του Συμβουλίου, άρθρο 42)
(βλ. σκέψεις 53, 58-61)
Προσφυγή ακυρώσεως – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Προσφυγή κατά της αποφάσεως μόνιμου τμήματος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για την παραπομπή της υπόθεσης που αφορά τον προσφεύγοντα ενώπιον της δικαιοσύνης – Διαδικαστική πράξη της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας – Αναρμοδιότητα – Αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Προσβολή – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 19 §§ 1 και 3, ΣΕΕ· άρθρα 86 §§ 1 έως 3, 263, εδ. 4, 267 και 277 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 47 και 48· κανονισμός 2017/1939 του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 83, 85, 86, 87, εδ. 1, και 88 και άρθρα 10 § 2, 13 § 1, 28 § 1, 30 § 5, 31 § 3, 36, 37 § 2, 41 και 42 §§ 1 έως 3 και 8)
(βλ. σκέψεις 64-91, 96-100)
Αίτηση αναιρέσεως – Λόγοι – Διαδικαστική πλημμέλεια – Απόφαση για την εξέταση της ένστασης απαραδέκτου μαζί με την ουσία της υπόθεσης – Εξουσία εκτιμήσεως του Γενικού Δικαστηρίου
(Άρθρο 256 ΣΛΕΕ· κανονισμός 2017/1939 του Συμβουλίου, άρθρο 130 §§ 1 και 7)
(βλ. σκέψη 106)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως αναιρέσεως την οποία απορρίπτει, αποφαίνεται επί της σχέσης μεταξύ του δικαιοδοτικού συστήματος που καθιερώνουν οι Συνθήκες και του άρθρου 42, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939 (
1
), κατά το οποίο οι διαδικαστικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας που προορίζονται να παραγάγουν έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων υπόκεινται σε έλεγχο από τα αρμόδια εθνικά δικαστήρια.
Κατόπιν έρευνας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, με απόφαση μόνιμου τμήματός της, ο αναιρεσείων παραπέμφθηκε ενώπιον ρουμανικού ποινικού δικαστηρίου. Κατά της αποφάσεως αυτής ο αναιρεσείων άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγή ακυρώσεως, συνοδευόμενη από ένσταση περί ελλείψεως νομιμότητας του άρθρου 42 του κανονισμού 2017/1939. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε εαυτό αναρμόδιο, με την αιτιολογία ότι για τον δικαστικό έλεγχο των διαδικαστικών πράξεων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αρμόδια είναι τα εθνικά δικαστήρια.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο κρίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο διαπιστώνοντας την αναρμοδιότητά του να εκδικάσει την προσφυγή, η οποία βάλλει κατά διαδικαστικής πράξης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας κατά την έννοια του άρθρου 42, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939, χωρίς να εξετάσει αν η διαπίστωση αυτή αντιβαίνει στο πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης.
Πράγματι, δεδομένου ότι η αρμοδιότητα αποτελεί ζήτημα δημοσίας τάξεως το οποίο πρέπει, κατά περίπτωση, να εξετάζεται αυτεπαγγέλτως, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να κρίνει εαυτό αναρμόδιο για την εκδίκαση προσφυγής, χωρίς προηγουμένως να εξετάσει το βάσιμο του συνόλου των επιχειρημάτων που προβλήθηκαν ενώπιόν του και αποσκοπούν ακριβώς στη θεμελίωση της σχετικής αρμοδιότητάς του. Πιο συγκεκριμένα, η πάγια νομολογία κατά την οποία το απαράδεκτο της κύριας προσφυγής συνεπάγεται το απαράδεκτο της ενστάσεως περί ελλείψεως νομιμότητας που προβάλλεται προς στήριξη της προσφυγής αυτής δεν μπορεί να νομιμοποιεί το Γενικό Δικαστήριο να κρίνει εαυτό αναρμόδιο να εξετάσει, υπό το πρίσμα του πρωτογενούς δικαίου της Ένωσης, το κύρος διατάξεως του παράγωγου δικαίου, με την αιτιολογία ότι είναι αναρμόδιο να εκδικάσει την κύρια προσφυγή, όταν, ακριβώς, στηρίζεται στη συγκεκριμένη διάταξη προκειμένου να διαπιστώσει την αναρμοδιότητά του. Επομένως, από τη νομολογία προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο, όταν εξετάζει ένσταση περί ελλείψεως νομιμότητας διατάξεως του παράγωγου δικαίου η οποία εξαιρεί από κάθε δικαστικό έλεγχο την απόφαση οργάνου της Ένωσης που προσβάλλεται ενώπιόν του, λόγω μη συμβατού της διατάξεως αυτής προς το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, οφείλει να εξακριβώσει αν η εν λόγω ένσταση περί ελλείψεως νομιμότητας είναι βάσιμη και, ενδεχομένως, να κρίνει εαυτό αρμόδιο για τον έλεγχο της νομιμότητας της αποφάσεως αυτής με βάση το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, προκειμένου να διασφαλίσει αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο.
Το Δικαστήριο αποφαίνεται πάντως ότι ο νομοθέτης της Ένωσης, απονέμοντας στα εθνικά δικαστήρια την αρμοδιότητα να διενεργούν τον δικαστικό έλεγχο των διαδικαστικών πράξεων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας που προορίζονται να παράγουν έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων, δεν έθιξε τις αρμοδιότητες του Δικαστηρίου που προβλέπονται στα άρθρα 19 ΣΕΕ και 263 ΣΛΕΕ.
Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης, στην οποία προβαίνει το άρθρο 42 του κανονισμού 2017/1939, δεν συνιστά μη επιτρεπόμενη παρέκκλιση από την αποκλειστική αρμοδιότητα των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης να ελέγχουν τη νομιμότητα των πράξεων των λοιπών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ. Με την υπαγωγή στον δικαστικό έλεγχο από τα εθνικά δικαστήρια μόνον των διαδικαστικών πράξεων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας που προορίζονται να παραγάγουν έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων, εξαιρουμένων των αποφάσεων περί θέσεως υπόθεσης στο αρχείο, και με την πρόβλεψη της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου στις λοιπές περιπτώσεις, ο νομοθέτης της Ένωσης δεν υπερέβη την εξουσιοδότηση που του παρέχει το άρθρο 86, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ να καθορίζει τους «κανόνες που ισχύουν για τον δικαστικό έλεγχο των διαδικαστικών [...] πράξεων» της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Επιπλέον, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης φύσης των καθηκόντων που αναθέτει η ΣΛΕΕ στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και της έκτασης των εξουσιών που απονέμει η Συνθήκη αυτή στον νομοθέτη της Ένωσης για τον καθορισμό του θεσμικού και διαδικαστικού πλαισίου εντός του οποίου η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί τα καθήκοντά της, η φράση «κανόνες που ισχύουν για τον δικαστικό έλεγχο των διαδικαστικών [...] πράξεων [της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας]» έχει την έννοια ότι μπορεί να περιλαμβάνει τη θέσπιση όχι μόνον των ειδικών προϋποθέσεων και λεπτομερών κανόνων για τα μέσα ένδικης προστασίας κατά των εν λόγω διαδικαστικών πράξεων, αλλά και, κατά περίπτωση, ειδικών κανόνων δικαιοδοτικής αρμοδιότητας.
Εντός του ως άνω θεσμικού και διαδικαστικού πλαισίου, τα έννομα αποτελέσματα που παράγουν οι διαδικαστικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας έναντι τρίτων καθορίζονται, σε μεγάλο βαθμό, από το εθνικό δίκαιο. Επιπλέον, οι διαδικαστικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αποτελούν στάδιο της ποινικής διαδικασίας η έκβαση της οποίας εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων που διαθέτουν εξουσία ελεύθερης εκτίμησης των αποδεικτικών στοιχείων. Υπό τις συνθήκες αυτές, η αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων για τον έλεγχο των ως άνω πράξεων δεν συνιστά μη επιτρεπόμενη παρέκκλιση από το άρθρο 263 ΣΛΕΕ. Κατά τα λοιπά, η γενική οικονομία του άρθρου 42 του κανονισμού επιβεβαιώνει την ως άνω κατανομή αρμοδιοτήτων.
Εξάλλου, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορεί να απονέμει στα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης δικαιοδοσία την οποία δεν διαθέτουν βάσει των Συνθηκών, ούτε να τροποποιήσει το σύστημα δικαστικού ελέγχου που προβλέπουν οι Συνθήκες, και δη τους κανόνες περί παραδεκτού της ευθείας προσφυγής. Εν πάση περιπτώσει, το άρθρο 42, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939 σέβεται το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
Αφενός, ο δικαστικός έλεγχος των διαδικαστικών πράξεων που προορίζονται να παραγάγουν έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων, ερμηνευόμενος υπό το πρίσμα του άρθρου 41 του κανονισμού 2017/1939 και των αιτιολογικών του σκέψεων, διασφαλίζει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Επιπλέον, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν αποτελεσματικά μέσα ένδικης προστασίας.
Αφετέρου, το άρθρο 42, του οποίου η πρώτη παράγραφος πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα της γενικής οικονομίας του, συνάδει απολύτως με το πλήρες σύστημα μέσων ένδικης προστασίας και διαδικασιών, το οποίο αποσκοπεί να διασφαλίσει τον έλεγχο της νομιμότητας των πράξεων της Ένωσης. Μεταξύ άλλων, συνδέεται με την παράγραφο 2, σύμφωνα με την οποία ο μηχανισμός προδικαστικής παραπομπής εφαρμόζεται στον δικαστικό έλεγχο των διαδικαστικών πράξεων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, διασφαλιζομένου κατ’ αυτόν τον τρόπο ότι το Δικαστήριο μπορεί να εξετάζει κάθε ζήτημα σχετικό με την ερμηνεία ή το κύρος των διαδικαστικών πράξεων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας που προσβάλλονται ενώπιον του αρμόδιου εθνικού δικαστηρίου, καθώς και με τον επίμαχο κανονισμό.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2017, σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (ΕΕ 2017, L 283, σ. 1).