62023CJ0048_RES
Sprawa C‑48/23
Alajärven Sähkö Oy i in.iElenia Verkko Oyj
przeciwko
Energiavirasto
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Markkinaoikeus)
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 6 marca 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Dyrektywa (UE) 2019/944 – Artykuł 57 ust. 4 i 5 – Niezależność krajowego organu regulacyjnego w ramach wykonywania swoich uprawnień i obowiązków – Wytyczne opracowane przez państwo członkowskie – Zmiana ustawodawcza mająca na celu obniżenie cen dystrybucji energii elektrycznej – Wydana w następstwie tej zmiany decyzja zainteresowanego organu regulacyjnego w sprawie metod kontroli taryf eksploatacji systemu elektroenergetycznego – Uwzględnienie prac przygotowawczych dotyczących ustawy poprzedzających rzeczoną zmianę
Energia – Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Dyrektywa 2019/944 – Organy regulacyjne – Niezależność – Zobowiązania państw członkowskich – Zakres – Uchwalenie ustawy mającej na celu wywieranie wpływu na ceny dystrybucji energii elektrycznej – Brak przepisów regulujących taryfy za przesył lub dystrybucję energii elektrycznej – Zmiana metod kontroli taryf eksploatacji systemu elektroenergetycznego, o której zadecydował organ regulacyjny w następstwie wejścia w życie tej ustawy – Naruszenie obowiązku państwa członkowskiego w zakresie poszanowania niezależności organu regulacyjnego – Brak
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/944, art. 57 ust. 4, 5, art. 59)
(zob. pkt 29–47, sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego markkinaoikeus (sąd gospodarczy, Finlandia) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wyjaśnił zakres spoczywającego na państwach członkowskich obowiązku poszanowania niezależności krajowych organów regulacyjnych w ramach wykonywania zadań powierzonych im na mocy dyrektywy 2019/944 w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej (
1
).
W drodze szeregu decyzji przyjętych w grudniu 2021 r. (zwanych dalej „spornymi decyzjami”) fiński organ regulacyjny zmienił dla okresu od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. metody kontroli taryf za eksploatację sieci elektroenergetycznej ustalone przez niego w 2015 r. Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi w tych decyzjach organ ten z własnej inicjatywy dokonał tej rewizji w następstwie wejścia w życie ustawy 730/2021 (
2
), która przedłużała okres wdrożenia niektórych wymogów dotyczących budowy i utrzymania sieci elektroenergetycznej.
W tym względzie sąd gospodarczy wyjaśnił, że z prac przygotowawczych nad ustawą 730/2021 wynika, iż miała ona na celu obniżenie cen dystrybucji energii elektrycznej, nie zawiera jednak przepisów regulujących taryfy za przesył lub dystrybucję energii elektrycznej ani metod ich obliczania.
Dwa fińskie przedsiębiorstwa, będące operatorami systemu elektroenergetycznego, wniosły do sądu gospodarczego skargę o stwierdzenie nieważności spornych decyzji w zakresie, w jakim zmieniły one metody kontroli taryf za eksploatację sieci elektroenergetycznej. Przedsiębiorstwa te podniosły w szczególności, powołując się na związek istniejący między ustawą 730/2021 a spornymi decyzjami, że fiński organ regulacyjny nie wydał tych decyzji w sposób autonomiczny, zgodnie z wymogami przewidzianymi w tym względzie w dyrektywie 2019/944.
W świetle tego zarzutu sąd gospodarczy postanowił zwrócić się do Trybunału o wyjaśnienie w istocie, czy z puntu widzenia związku między wejściem w życie ustawy 730/2021 a przyjęciem spornych decyzji przez fiński organ regulacyjny art. 57 ust. 4 i 5 oraz art. 59 dyrektywy 2019/944 stoją na przeszkodzie przepisom krajowym takim jak ustawa 730/2021.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał przypomniał, że zgodnie z art. 57 ust. 4 dyrektywy 2019/944 państwa członkowskie gwarantują niezależność organu regulacyjnego w wykonywaniu zadań regulacyjnych powierzonych mu na mocy tej dyrektywy i powiązanych przepisów. Ponadto art. 57 ust. 5 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy stanowi, że w celu ochrony niezależności organu regulacyjnego państwa członkowskie w szczególności zapewniają, aby organ ten mógł podejmować samodzielne decyzje, niezależnie od jakichkolwiek podmiotów politycznych.
W tym kontekście Trybunał stwierdził, po pierwsze, że niezależność organów regulacyjnych powinna być zagwarantowana zarówno wobec podmiotów gospodarczych, jak i podmiotów publicznych, niezależnie od tego, czy są one organami administracyjnymi, czy też organami politycznymi, a w tym ostatnim przypadku nie tylko wobec rządu, lecz również wobec ustawodawcy krajowego.
Po drugie, Trybunał podkreślił, że uprawnienia zastrzeżone dla organu regulacyjnego wchodzą zatem w zakres uprawnień wykonawczych realizowanych w oparciu o techniczną i specjalistyczną ocenę rzeczywistej sytuacji, a przy wykonywaniu tych uprawnień organ ów podlega zasadom i przepisom ustanowionym przez szczegółowe ramy normatywne na szczeblu Unii, które ograniczają przysługujący mu zakres uznania i uniemożliwiają mu podejmowanie decyzji natury politycznej.
O ile bowiem zgodnie z brzmieniem art. 59 ust. 1 lit. m) dyrektywy 2019/944 do organów regulacyjnych należy z pewnością monitorowanie zgodności z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i niezawodności sieci oraz ocena ich dotychczasowych wyników, o tyle z brzmienia tego przepisu nie wynika, że do ich uprawnień należy ustanawianie tych przepisów.
W tym względzie, jak wynika z motywu 87 tej dyrektywy i jak przewiduje art. 194 ust. 2 akapit drugi TFUE, państwa członkowskie mają prawo określać warunki wykorzystania ich zasobów energetycznych. W związku z tym państwa członkowskie mają swobodę w przyjmowaniu własnych uregulowań dotyczących krajowego rynku energii elektrycznej, z wyjątkiem obowiązków i uprawnień organów regulacyjnych przewidzianych w tej dyrektywie.
Z tej perspektywy wykonywanie przez państwo członkowskie swoich własnych uprawnień w zakresie tworzenia swojej polityki energetycznej może wywierać wpływ na koszty eksploatacji systemu elektroenergetycznego. Ponadto sam fakt, że państwo członkowskie zmierza do obniżenia, poprzez przyjęcie przepisów, cen dystrybucji energii elektrycznej, nie jest jako taki niezgodny z art. 57 ust. 4 i 5 dyrektywy 2019/944.
Niemniej jednak w świetle art. 57 ust. 4 i 5 dyrektywy 2019/944 niedopuszczalne są krajowe środki regulacyjne, które zawierają szczegółowe przepisy określające w szczególny sposób elementy, które pozostają w gestii organu regulacyjnego, takie jak poziom taryf sieci elektroenergetycznych lub konkretne metody ich obliczania.
Jednakże okoliczność, że ustawodawca krajowy przyjął ustawę zmieniającą wymogi dotyczące bezpieczeństwa dostaw energii i że w konsekwencji taryfy danej sieci elektroenergetycznej zostały zmienione przez krajowy organ regulacyjny, nie podważa jako taka niezależnego charakteru wykonywania przez ten organ jego uprawnień.
W świetle tych rozważań Trybunał odpowiedział na zadane pytania prejudycjalne, że art. 57 ust. 4 i art. 57 ust. 5 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 2019/944 w związku z jej art. 59 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, których celem – jak wynika z prac przygotowawczych nad tymi przepisami – jest w szczególności wywieranie wpływu na ceny dystrybucji energii elektrycznej, lecz które nie zawierają jednak przepisów wyraźnie regulujących taryfy za przesył lub dystrybucję energii elektrycznej lub metody ich obliczania, choć ich wejście w życie spowodowało, że krajowy organ regulacyjny zmienił metody kontroli taryf za eksploatację systemu elektroenergetycznego przed końcem okresu kontroli obowiązującego w dniu wejścia ich w życie.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (Dz.U. 2019, L 158, s. 125).
(
2
)	Laki sähkömarkkinalain muuttamisesta (730/2021) [ustawa zmieniająca ustawę o rynku energii elektrycznej (730/2021) (zwana dalej „ustawą 730/2021”)].