62023CJ0537_RES
Υπόθεση C‑537/23
Società Italiana Lastre SpA (SIL)
κατά
Agora SARL
[αίτηση του Cour de cassation (Γαλλία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 27ης Φεβρουαρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 – Άρθρο 25, παράγραφος 1 – Συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας – Εκτίμηση του κύρους της συμφωνίας – Ασάφεια της συμφωνίας και ανισορροπία που αυτή δημιουργεί – Εφαρμοστέο δίκαιο – Έννοια της “άκυρης ως προς την ουσιαστική της ισχύ” συμφωνίας»
Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – Κανονισμός 1215/2012 – Παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας – Συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας – Εκτίμηση του κύρους της συμφωνίας – Αιτιάσεις που αφορούν την ασάφεια της συμφωνίας και την ανισορροπία που αυτή δημιουργεί – Κριτήρια εκτιμήσεως – Αυτοτελή κριτήρια που συνάγονται από το άρθρο 25 του κανονισμού – Επιτρέπονται – Κριτήρια σχετικά με τους λόγους ακυρότητας «ως προς την ουσιαστική ισχύ» – Δεν επιτρέπονται
(Κανονισμός 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 25 § 1)
(βλ. σκέψεις 32-54, διατακτ. 1)
Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – Κανονισμός 1215/2012 – Παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας – Σύμβαση παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας η οποία απονέμει περισσότερα δικαιώματα στο ένα συμβαλλόμενο μέρος απ’ ό,τι στο άλλο – Κύρος – Προϋποθέσεις
(Κανονισμός 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 25 §§ 1 και 4)
(βλ. σκέψεις 56-68, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία), το Δικαστήριο ερμηνεύει το άρθρο 25, παράγραφοι 1 και 4, του κανονισμού 1215/2012 (
1
) και διευκρινίζει τα κριτήρια βάσει των οποίων πρέπει να εκτιμάται το κύρος συμφωνίας παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, σε περίπτωση αιτιάσεων που αφορούν φερόμενη ασάφεια ή ανισορροπία που δημιουργεί η εν λόγω συμφωνία, καθώς και τις προϋποθέσεις κύρους μιας τέτοιας συμφωνίας, δυνάμει της οποίας ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη μπορεί να προσφύγει μόνον ενώπιον του δικαστηρίου το οποίο ορίζεται στη συμφωνία ως έχον διεθνή δικαιοδοσία, ενώ το άλλο μέρος μπορεί να προσφύγει και ενώπιον κάθε άλλου δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία.
Η Agora SARL, εταιρία γαλλικού δικαίου, συνήψε, για την εκτέλεση έργου που της ανέθεσαν δύο φυσικά πρόσωπα, σύμβαση για την προμήθεια πλακών εξωτερικής επένδυσης τοίχου με τη Società Italiana Lastre SpA (SIL), εταιρία ιταλικού δικαίου. Η εν λόγω σύμβαση περιλάμβανε συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας (στο εξής: επίμαχη συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας), η οποία προέβλεπε τη διεθνή δικαιοδοσία του πρωτοδικείου της Brescia (Ιταλία) για κάθε διαφορά που θα προέκυπτε από τη σύμβαση ή θα σχετιζόταν με αυτήν. Η SIL επιφυλασσόταν, ωστόσο, της δυνατότητάς της να εναγάγει τον αγοραστή «ενώπιον άλλου έχοντος διεθνή δικαιοδοσία δικαστηρίου, στην Ιταλία ή στην αλλοδαπή».
Αφού διαπίστωσαν παρατυπίες κατά την εκτέλεση του επίμαχου έργου, οι κύριοι του έργου ενήγαγαν την Agora και τη SIL ενώπιον του tribunal de grande instance de Rennes (πολυμελούς πρωτοδικείου Rennes, Γαλλία), με αίτημα την αναγνώριση ευθύνης και την καταβολή αποζημίωσης. Η Agora προσεπικάλεσε ως δικονομικό εγγυητή τη SIL, η οποία, βάσει της επίμαχης συμφωνίας παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, αντιτάχθηκε στην ως άνω προσεπίκληση προβάλλοντας ένσταση ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας του γαλλικού δικαστηρίου. Δεδομένου ότι η ένσταση αυτή απορρίφθηκε με πρωτόδικη απόφαση, η οποία επικυρώθηκε κατ’ έφεση, η SIL άσκησε αναίρεση ενώπιον του Cour de cassation (Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Γαλλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
Το αιτούν δικαστήριο, έχοντας αμφιβολίες ως προς δύο ζητήματα σχετικά με το κύρος της συμφωνίας παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, αποφάσισε να υποβάλει προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο. Κατ’ αρχάς διερωτάται αν, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του κύρους συμφωνίας παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, οι αιτιάσεις που αφορούν φερόμενη ασάφεια ή ανισορροπία που δημιουργεί η εν λόγω συμφωνία πρέπει να εξετάζονται υπό το πρίσμα των κριτηρίων σχετικά με τους λόγους για τους οποίους η συμφωνία παρέκτασης είναι «άκυρη ως προς την ουσιαστική της ισχύ», κριτηρίων τα οποία καθορίζονται από το δίκαιο των κρατών μελών σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, ή υπό το πρίσμα αυτοτελών κριτηρίων που συνάγονται από το εν λόγω άρθρο. Στη δεύτερη περίπτωση, διερωτάται κατά πόσον η συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας εν προκειμένω είναι έγκυρη υπό το πρίσμα του εν λόγω άρθρου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα σχετικά με τα κριτήρια βάσει των οποίων πρέπει να εξετάζονται οι αιτιάσεις που αφορούν φερόμενη ασάφεια ή ανισορροπία που δημιουργεί η συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, το Δικαστήριο υπενθυμίζει, κατ’ αρχάς, ότι ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια δεν ορίζει την έννοια της ακυρότητας «ως προς την ουσιαστική ισχύ» ούτε παραπέμπει στο δίκαιο των κρατών μελών για τον ορισμό της έννοιας αυτής. Κατά συνέπεια, η εν λόγω έννοια πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο αυτοτελή και ομοιόμορφο, με γνώμονα όχι μόνον το σύνηθες νόημά της στην καθημερινή γλώσσα, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η εν λόγω διάταξη και τον σκοπό που επιδιώκει η κανονιστική ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει, πρώτον, ότι, κατά το σύνηθες νόημά του στην καθημερινή γλώσσα, ο όρος «ουσιαστικός» χρησιμοποιείται, στις δικαστικές αποφάσεις και στα διαδικαστικά έγγραφα, για να δηλώσει ότι ο δικαστής, αφού εξετάσει τα ζητήματα που αφορούν τη δικαιοδοσία, τον τύπο και το παραδεκτό, εξετάζει τα ζητήματα που αφορούν το ίδιο το αντικείμενο της δίκης, ήτοι τα πραγματικά ή νομικά ζητήματα επί των οποίων ο δικαστής πρέπει να αποφανθεί κατόπιν αιτήματος των διαδίκων. Τούτου λεχθέντος, στο μέτρο που το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια προβλέπει ότι τα δικαστήρια τα οποία τα μέρη συμφώνησαν ότι θα δικάσουν τις διαφορές τους έχουν διεθνή δικαιοδοσία «εκτός αν» η συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας είναι «άκυρη ως προς την ουσιαστική της ισχύ» βάσει της νομοθεσίας του κράτους μέλους τα δικαστήρια του οποίου ορίζονται ως έχοντα διεθνή δικαιοδοσία, η διάταξη αυτή διευκρινίζει απλώς ποιο είναι το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο ως προς το ζήτημα αν, παρά το γεγονός ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις κύρους που προβλέπει το ως άνω άρθρο, μια συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας είναι άκυρη για άλλους λόγους που εμπίπτουν στο εν λόγω εθνικό δίκαιο.
Όσον αφορά, δεύτερον, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η ρύθμιση, πέραν της αναφοράς στην έννοια της ακυρότητας «ως προς την ουσιαστική ισχύ», το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερη και τρίτη περίοδος, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια προβλέπει ουσιαστικές και τυπικές προϋποθέσεις κύρους που προσιδιάζουν στις συμφωνίες παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας. Η ως άνω έννοια αφορά, συνεπώς, τους γενικούς λόγους ακυρότητας μιας συμβάσεως, ήτοι, μεταξύ άλλων, τα ελαττώματα βούλησης, όπως η πλάνη, η απάτη ή η απειλή, και την έλλειψη δικαιοπρακτικής ικανότητας, λόγους οι οποίοι, σε αντίθεση προς τις προϋποθέσεις κύρους που προσιδιάζουν στις συμφωνίες παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, δεν διέπονται από τον εν λόγω κανονισμό, αλλά από το δίκαιο του κράτους μέλους τα δικαστήρια του οποίου ορίζονται ως έχοντα διεθνή δικαιοδοσία.
Τρίτον, η ως άνω ερμηνεία είναι σύμφωνη με τους σκοπούς που επιδιώκει ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια, ιδίως με τον σκοπό της ασφάλειας δικαίου, ο οποίος επιτάσσει να δύναται ευχερώς το επιληφθέν της υποθέσεως εθνικό δικαστήριο να αποφαίνεται επί της διεθνούς δικαιοδοσίας του, χωρίς να είναι αναγκασμένο να προβεί σε εξέταση της υποθέσεως επί της ουσίας.
Τέταρτον, η εν λόγω ερμηνεία συνάδει με το ιστορικό θεσπίσεως του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια.
Εν προκειμένω, όσον αφορά, εν συνεχεία, την εκτίμηση του αρκούντως σαφούς χαρακτήρα μιας συμφωνίας παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, το κύρος μιας τέτοιας συμφωνίας απαιτεί αρκούντως σαφή προσδιορισμό των αντικειμενικών στοιχείων που συμφώνησαν τα μέρη για τον ορισμό του δικαστηρίου ή των δικαστηρίων στα οποία επιθυμούν να υποβάλουν τις διαφορές που έχουν ανακύψει ή πρόκειται να ανακύψουν μεταξύ τους. Επιπροσθέτως, η επιβολή της απαίτησης σαφήνειας συμβάλλει κατ’ ανάγκην στην επίτευξη των σκοπών της προβλεψιμότητας, της διαφάνειας και της ασφάλειας δικαίου που επιδιώκονται με τον εν λόγω κανονισμό. Επομένως, αυτή η απαίτηση σαφήνειας πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα αυτοτελών κριτηρίων που συνάγονται από την εν λόγω διάταξη, όπως αυτή έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο.
Τέλος, όσον αφορά την εκτίμηση φερόμενης ανισορροπίας που δημιουργεί μια συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 4, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, μια τέτοια συμφωνία δεν παράγει αποτελέσματα, ιδίως αν δεν πληροί τις προϋποθέσεις κύρους των άρθρων 15, 19 ή 23 του κανονισμού αυτού. Κατά τα ως άνω άρθρα, διατηρεί το κύρος της συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας η οποία παρέχει στο πλέον ευάλωτο συμβαλλόμενο μέρος σε σύμβαση ασφάλισης, σύμβαση καταναλωτών ή σύμβαση εργασίας τη δυνατότητα να προσφύγει ενώπιον άλλων δικαστηρίων πλην εκείνων που έχουν κατ’ αρχήν διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει των διατάξεων των τμημάτων 3 έως 5 του κεφαλαίου II του εν λόγω κανονισμού. Αντιθέτως, δυνάμει του άρθρου 25, παράγραφος 4, μια τέτοια σύμβαση είναι άκυρη όταν προβλέπει παρέκκλιση ως προς τη διεθνή δικαιοδοσία υπέρ του ασφαλιστή, του αντισυμβαλλομένου του καταναλωτή ή του εργοδότη. Ως εκ τούτου, η εκτίμηση της φερόμενης ανισορροπίας που δημιουργεί μια συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα αυτοτελών κριτηρίων που συνάγονται από το εν λόγω άρθρο 25, όπως αυτό έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο.
Το Δικαστήριο συνάγει εξ αυτού ότι, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του κύρους συμφωνίας παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, οι αιτιάσεις που αφορούν φερόμενη ασάφεια ή ανισορροπία που δημιουργεί η εν λόγω συμφωνία δεν πρέπει να εξετάζονται υπό το πρίσμα των κριτηρίων σχετικά με τους λόγους για τους οποίους η συμφωνία παρέκτασης είναι «άκυρη ως προς την ουσιαστική της ισχύ», κριτηρίων τα οποία καθορίζονται από το δίκαιο των κρατών μελών, αλλά υπό το πρίσμα αυτοτελών κριτηρίων που συνάγονται από το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια.
Όσον αφορά το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, σχετικά με το κύρος συμφωνίας παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας δυνάμει της οποίας ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη μπορεί να προσφύγει μόνον ενώπιον του δικαστηρίου το οποίο ορίζεται στη συμφωνία ως έχον διεθνή δικαιοδοσία, ενώ το άλλο μέρος μπορεί να προσφύγει και ενώπιον κάθε άλλου δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία, πλέον του δικαστηρίου αυτού, το Δικαστήριο διευκρινίζει, πρώτον, ότι το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει οπωσδήποτε να ορίζουν ως έχοντα διεθνή δικαιοδοσία τα δικαστήρια ενός και του αυτού κράτους μέλους. Ειδικότερα, η επιβολή ενός τέτοιου περιορισμού θα αντέβαινε στην αυτονομία της βούλησης των μερών.
Επιπλέον, από τα δικαστήρια που έχουν διεθνή δικαιοδοσία βάσει των διατάξεων του κεφαλαίου ΙΙ του κανονισμού Βρυξέλλες Ια επιβεβαιώνεται ότι οι διάδικοι μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προσφύγουν στα δικαστήρια περισσοτέρων του ενός κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων του δικαστηρίου του τόπου της κατοικίας του εναγομένου, αλλά και των δικαστηρίων του τόπου εκπλήρωσης της συμβατικής παροχής, του τόπου όπου συνέβη το ζημιογόνο γεγονός ή του τόπου της κατοικίας άλλου εναγομένου.
Δεύτερον, τα δικαστήρια των κρατών μελών ή των κρατών που είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (
2
) τα οποία ορίζονται εν προκειμένω ως έχοντα διεθνή δικαιοδοσία είναι, αφενός, ένα συγκεκριμένο δικαστήριο και, αφετέρου, τα λοιπά δικαστήρια που έχουν διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει των διατάξεων του κεφαλαίου II, τμήματα 1 και 2, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, καθώς και του τίτλου II, τμήματα 1 και 2, της Σύμβασης αυτής. Συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας η οποία ορίζει με επαρκή σαφήνεια τα ως άνω δικαστήρια πληροί την απαίτηση σαφήνειας που απορρέει από το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, καθώς και από τους σκοπούς της προβλεψιμότητας, της διαφάνειας και της ασφάλειας δικαίου που εκτίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 15 και 16 του εν λόγω κανονισμού. Ειδικότερα, πρόκειται, στην πραγματικότητα, για παραπομπή στους γενικούς κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας που προβλέπονται από τον κανονισμό Βρυξέλλες Ια και από τη Σύμβαση του Λουγκάνο ΙΙ.
Τούτου λεχθέντος, σε περίπτωση που η επίμαχη συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας, καθόσον αφορά «άλλ[ο] έχο[ν] διεθνή δικαιοδοσία δικαστ[ήριο] […] στην αλλοδαπή», είχε την έννοια ότι ορίζει επίσης ως έχοντα διεθνή δικαιοδοσία ένα ή περισσότερα δικαστήρια ενός ή περισσοτέρων κρατών που δεν είναι ούτε μέλη της Ένωσης ούτε συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση του Λουγκάνο ΙΙ, τότε η συμφωνία θα ήταν αντίθετη προς τον κανονισμό Βρυξέλλες Ια διότι δεν θα ελάμβανε υπόψη τους σκοπούς αυτούς.
Τρίτον, όσον αφορά το κύρος συμφωνίας παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας η οποία απονέμει περισσότερα δικαιώματα στο ένα μέρος απ’ ό,τι στο άλλο, η ανισορροπία που δημιουργεί μια τέτοια συμφωνία δεν μπορεί να θίξει το κύρος της βάσει των απαιτήσεων του άρθρου 25 του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, πλην των περιπτώσεων τις οποίες ρητώς απαγορεύει ο κανονισμός αυτός. Πράγματι, το εν λόγω άρθρο στηρίζεται στην αρχή της αυτονομίας της βούλησης των μερών, στην οποία δίνει προτεραιότητα ο νομοθέτης της Ένωσης. Επιπροσθέτως, τα άρθρα 15, 19 και 23 του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, στα οποία παραπέμπει το άρθρο 25, παράγραφος 4, επιτρέπουν ρητώς τη σύναψη συμφωνιών παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας που δημιουργούν ανισορροπία υπέρ του πλέον ευάλωτου μέρους σε σύμβαση ασφάλισης, σύμβαση καταναλωτών ή σύμβαση εργασίας. Επομένως, η ανισορροπία που δημιουργεί μια τέτοια συμφωνία δεν την καθιστά παράνομη, αν τα μέρη συναίνεσαν ελεύθερα σε αυτήν.
Το Δικαστήριο συνάγει εξ αυτού ότι, υπό τις εν λόγω συνθήκες, συμφωνία παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας όπως η επίμαχη εν προκειμένω είναι έγκυρη, στο μέτρο που, πρώτον, ορίζει ως έχοντα διεθνή δικαιοδοσία τα δικαστήρια ενός ή περισσοτέρων κρατών που είναι είτε μέλη της Ένωσης είτε συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση του Λουγκάνο II, δεύτερον, προσδιορίζει αρκούντως σαφή αντικειμενικά στοιχεία ώστε να παρέχει στο επιληφθέν δικαστήριο τη δυνατότητα να κρίνει αν έχει διεθνή δικαιοδοσία και, τρίτον, δεν αντιβαίνει στις διατάξεις των άρθρων 15, 19 ή 23 του κανονισμού Βρυξέλλες Ια και δεν παρεκκλίνει από αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία βάσει του άρθρου 24 του κανονισμού.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1, στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες Ια).
(
2
)	Σύμβαση για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, η οποία υπεγράφη στις 30 Οκτωβρίου 2007 (στο εξής: σύμβαση του Λουγκάνο II) και της οποίας η σύναψη εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2009/430/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008 (ΕΕ 2009, L 147, σ. 1).