Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
JULIANE KOKOTT
przedstawiona w dniu 16 kwietnia 2026 r.(1)
Sprawa C‑24/26 PPU [Casotta](i)
CV
Postępowanie karne
przy udziale:
Procuratore generale presso la Corte d’appello
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Corte d’appello di Roma (sad apelacyjny w Rzymie, Włochy)]
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Dyrektywa (UE) 2016/343 – Prawo do obecności na rozprawie – Wyrok skazujący wydany pod nieobecność oskarżonego – Postępowanie w przedmiocie uchylenia wyroku – Prawo do wznowienia postępowania – Przesłanki – Unikanie wiedzy o pierwotnym postępowaniu – Minimalna harmonizacja – Możliwość zapewnienia przez państwa członkowskie wyższego poziomu ochrony – Przesłanki – Dyrektywa 2012/29/UE – Prawo ofiary do udziału w postępowaniu w przedmiocie uchylenia wyroku
I.      Wprowadzenie
1.        Zgodnie z dyrektywą (UE) 2016/343 w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym(2) prawo podejrzanych i oskarżonych do obecności na rozprawie wywodzi się z prawa do rzetelnego procesu sądowego, które jest jedną z podstawowych zasad społeczeństwa demokratycznego.
2.        Jednakże, jak precyzuje wspomniana dyrektywa, prawo do obecności na rozprawie nie jest prawem bezwzględnym(3). Państwa członkowskie mogą postanowić, że wyrok wydany pod nieobecność może zostać wykonany bez wznowienia postępowania. Warunkiem jest jednak, aby zainteresowany, należycie poinformowany, dobrowolnie i jednoznacznie zrzekł się prawa do obecności na rozprawie i aby jego nieobecność wynikała w związku z tym ze świadomej decyzji(4). Natomiast jeżeli istnienie takiej
decyzji nie zostało udowodnione, wykonanie wyroku wydanego pod nieobecność jest możliwe jedynie pod warunkiem, że zainteresowany ma prawo do wznowienia postępowania, jeżeli o to wnioskuje.
3.        W ramach niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Corte d’appello di Roma (sąd apelacyjny w Rzymie, Włochy) zwraca się z pytaniem, czy dyrektywa 2016/343 stoi na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, który nie pozwala mu, przy rozpatrywaniu takiego wniosku, na uwzględnienie zachowania oskarżonego w celu zbadania, czy dobrowolnie unikał on wiedzy o postępowaniu. Innymi słowy, sąd ten zmierza do ustalenia, czy prawo Unii zobowiązuje państwa członkowskie nie tylko do zagwarantowania prawa zainteresowanego do obrony, ale również do zapobiegania jego nadużywaniu.
4.        Ponadto sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy dyrektywa 2012/29/UE ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW(5) stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który nie przewiduje,
w kontekście rozpatrywania wniosku o wznowienie postępowania po wydaniu wyroku pod nieobecność oskarżonego, informowania ofiary przestępstwa lub jej udziału w postępowaniu.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo Unii
1.      Dyrektywa 2012/29
5.        Motywy 12, 20, 22, 26 i 31 dyrektywy 2012/29 stanowią:
„(12)      Prawa określone w niniejszej dyrektywie pozostają bez uszczerbku dla praw sprawcy […].
[…]
(20)      Rola ofiar w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych oraz możliwości ich aktywnego udziału w postępowaniu karnym różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, w zależności od systemów krajowych, i uzależnione są od jednego lub kilku następujących kryteriów […]. Państwa członkowskie powinny ustalić, które z tych kryteriów mają zastosowanie przy określaniu zakresu praw określonych w niniejszej dyrektywie, w przypadku odniesienia do roli ofiary w danym systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.
[…]
(22)      Na użytek niniejszej dyrektywy moment złożenia zawiadomienia powinien być uznany za mieszczący się w ramach postępowania karnego. Powinno obejmować to także sytuacje, gdy w wyniku przestępstwa popełnionego na szkodę ofiary organy wszczynają postępowanie karne z urzędu.
[…]
(26)      Przekazywane informacje powinny być wystarczająco szczegółowe, by zagwarantować traktowanie ofiar z szacunkiem oraz umożliwić im podejmowanie świadomych decyzji co do udziału w postępowaniu. W tym kontekście szczególnie istotne znaczenie mają informacje umożliwiające ofierze poznanie aktualnego stanu postępowania […].
[…]
(31)      Prawo do informacji o dacie i miejscu procesu sądowego będącego wynikiem złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa na szkodę ofiary ma zastosowanie również do informacji o dacie i miejscu rozprawy dotyczącej odwołania od wyroku w danej sprawie”.
6.        Artykuł 1 ust. 1 akapit pierwszy oraz art. 6, 10, 18 i art. 20 lit. b) dyrektywy 2012/29 stanowią, co następuje:
„Artykuł 1
Cele
1.      Niniejsza dyrektywa ma na celu zapewnienie, by ofiary przestępstwa otrzymały odpowiednie informacje, wsparcie i ochronę oraz by mogły uczestniczyć w postępowaniu karnym.
[...]
Artykuł 6
Prawo do otrzymania informacji o sprawie
1.      Państwa członkowskie zapewniają, by ofiary były bez zbędnej zwłoki powiadamiane o przysługującym im prawie do otrzymania poniższych informacji o postępowaniu karnym wszczętym na skutek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa na szkodę ofiary oraz by na wniosek otrzymały następujące informacje:
a)      informacje o decyzjach o zaprzestaniu prowadzenia lub zakończeniu dochodzenia lub o nieściganiu sprawcy;
b)      informacje o dacie i miejscu rozprawy oraz o rodzaju zarzutów wobec sprawcy.
2.      Państwa członkowskie zapewniają, by ofiary – zgodnie z ich rolą w danym systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych – były bez zbędnej zwłoki powiadamiane o przysługującym im prawie do otrzymania poniższych informacji o postępowaniu karnym wszczętym na skutek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa na szkodę ofiary oraz by na wniosek otrzymały te informacje w formie ustnej lub pisemnej:
a)      informacje o prawomocnym orzeczeniu wydanym w procesie;
b)      informacje umożliwiające ofierze zapoznanie się ze stanem postępowania karnego, chyba że w wyjątkowych okolicznościach takie powiadomienie mogłoby zaszkodzić właściwemu rozpatrzeniu sprawy.
3.      Informacje przewidziane w ust. 1 lit. a) i w ust. 2 lit. a) obejmują uzasadnienie lub krótkie streszczenie uzasadnienia danej decyzji, z wyjątkiem decyzji wydanych przez ławę przysięgłych lub decyzji, których uzasadnienie jest poufne i zgodnie z prawem krajowym nie jest przedstawiane.
4.      Wola ofiar w kwestii otrzymywania lub nieotrzymywania informacji jest wiążąca dla właściwego organu, chyba że informacje te muszą zostać przekazane ze względu na prawo ofiary do czynnego udziału w postępowaniu karnym. Państwa członkowskie umożliwiają ofiarom zmianę swojego wyboru w dowolnym momencie i uwzględniają taką zmianę.
5.      Państwa członkowskie zapewniają ofiarom możliwość uzyskania bez zbędnej zwłoki powiadomienia o tym, że osoba tymczasowo aresztowana, oskarżona lub skazana w związku z przestępstwami jej dotyczącymi została zwolniona lub zbiegła z miejsca zatrzymania. Ponadto państwa członkowskie zapewniają, by ofiary były informowane o wszelkich odpowiednich środkach wydanych w celu ich ochrony w przypadku zwolnienia lub ucieczki sprawcy.
6.      Ofiary otrzymują, na wniosek, informacje przewidziane w ust. 5, co najmniej w przypadkach gdy występuje zagrożenie lub stwierdzone ryzyko, że poniosą one szkodę, chyba że istnieje stwierdzone ryzyko, że wskutek takiego powiadomienia szkodę poniesie sprawca.
[…]
Artykuł 10
Prawo do bycia wysłuchanym
1.      Państwa członkowskie zapewniają ofiarom możliwość bycia wysłuchanymi podczas postępowania karnego i możliwość przedstawiania dowodów […].
2.      Zasady proceduralne zapewniania ofiarom możliwości bycia wysłuchanym podczas postępowania karnego i możliwości zgłaszania dowodów określa prawo krajowe.
[…]
Artykuł 18
Prawo do ochrony
Bez uszczerbku dla prawa do obrony państwa członkowskie zapewniają dostępność środków służących ochronie ofiar i członków ich rodzin przed wtórną i ponowną wiktymizacją, zastraszaniem oraz odwetem – w tym także środków przeciwko ryzyku szkód, emocjonalnych lub psychologicznych – oraz służących ochronie godności ofiar podczas przesłuchania lub składania zeznań […].
[…]
Artykuł 20
Prawo do ochrony ofiar w trakcie postępowania przygotowawczego
Bez uszczerbku dla praw do obrony i zgodnie z przepisami o swobodzie sędziowskiej państwa członkowskie zapewniają, by podczas postępowania przygotowawczego:
[…]
b)      liczba przesłuchań była jak najbardziej ograniczona i by były one przeprowadzane tylko w tych przypadkach, gdy jest to absolutnie niezbędne do celów postępowania przygotowawczego”.
2.      Dyrektywa 2016/343
7.        Dyrektywa 2016/343 została przyjęta na podstawie art. 82 ust. 2 lit. b) TFUE, a motywy 3, 9, 10, 33, 35, 36, 37, 38, 39, 42 i 48 tej dyrektywy mają następujące brzmienie:
„(3)      Zgodnie z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych w Unii ma opierać się na zasadzie wzajemnego uznawania wyroków i innych orzeczeń sądowych.
[…]
(9)      Celem niniejszej dyrektywy jest wzmocnienie prawa do rzetelnego procesu sądowego w postępowaniu karnym przez ustanowienie wspólnych norm minimalnych dotyczących niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie.
(10)      Dzięki ustanowieniu wspólnych norm minimalnych dotyczących ochrony praw procesowych podejrzanych i oskarżonych niniejsza dyrektywa zmierza do zwiększenia wzajemnego zaufania państw członkowskich do ich systemów wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, przyczyniając się tym samym do ułatwienia wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach karnych. Takie wspólne normy minimalne powinny również umożliwić usunięcie przeszkód dla swobodnego przepływu obywateli na terytoriach państw członkowskich.
[…]
(33)      Prawo do rzetelnego procesu sądowego stanowi jedną z podstawowych zasad społeczeństwa demokratycznego. Prawo podejrzanych i oskarżonych do obecności na rozprawie wywodzi się z tego prawa i powinno być zapewnione w całej Unii.
[…]
(35)      Prawo podejrzanych lub oskarżonych do obecności na rozprawie nie jest prawem bezwzględnym. W pewnych okolicznościach podejrzani lub oskarżeni powinni mieć możliwość zrzeczenia się tego prawa, w sposób wyraźny lub dorozumiany, lecz jednoznaczny.
(36)      W pewnych okolicznościach powinna istnieć możliwość wydania orzeczenia w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, nawet jeżeli jest on nieobecny na rozprawie. Może tak być w przypadku, gdy podejrzany lub oskarżony nie stawia się na rozprawie, pomimo że został on we właściwym czasie poinformowany o tej rozprawie i o konsekwencjach niestawiennictwa. Poinformowanie podejrzanego lub oskarżonego o rozprawie należy rozumieć jako doręczenie mu wezwania do rąk własnych lub przekazanie mu inną drogą urzędowej informacji o terminie i miejscu rozprawy w sposób, który umożliwia dowiedzenie się o tej rozprawie. Powiadomienie podejrzanego lub oskarżonego o konsekwencjach niestawiennictwa powinno w szczególności oznaczać powiadomienie tej osoby, iż orzeczenie może zostać wydane pod jej nieobecność na rozprawie.
(37)      Powinna również istnieć możliwość przeprowadzenia rozprawy, która może skutkować wydaniem orzeczenia w przedmiocie winy lub niewinności pod nieobecność podejrzanego lub oskarżonego, gdy podejrzany lub oskarżony został o niej poinformowany i umocował obrońcę z własnego wyboru lub wyznaczonego z urzędu do reprezentowania go na rozprawie i który reprezentował podejrzanego lub oskarżonego.
(38)      Przy ocenie, czy sposób przekazywania informacji jest wystarczający dla zapewnienia, by dana osoba dowiedziała się o rozprawie, w razie potrzeby szczególną uwagę należy zwrócić z jednej strony na starania podjęte przez organy publiczne w celu powiadomienia tej osoby, a z drugiej strony na starania podjęte przez tę osobę w celu uzyskania skierowanych do niej informacji.
(39)      Jeżeli w państwach członkowskich dopuszcza się możliwość odbywania rozpraw pod nieobecność podejrzanych lub oskarżonych, ale warunki do wydania orzeczenia pod nieobecność konkretnego podejrzanego lub oskarżonego na rozprawie nie zostały spełnione, ponieważ miejsca jego pobytu nie dało się ustalić mimo starań poczynionych w rozsądnym zakresie, na przykład gdy dana osoba zbiegła lub się ukrywa, powinna jednak istnieć możliwość wydania orzeczenia pod nieobecność podejrzanego lub oskarżonego oraz wykonania takiego orzeczenia. W takim przypadku państwa członkowskie powinny zapewnić, aby z chwilą powiadomienia podejrzanego lub oskarżonego o orzeczeniu, w szczególności z chwilą jego zatrzymania, powiadomiono go także o możliwości zaskarżenia orzeczenia i o prawie do wznowienia postępowania lub do innego środka prawnego. Taka informacja powinna być podana na piśmie. Informację tę można także przekazać ustnie, pod warunkiem że fakt jej przekazania zostanie odnotowany zgodnie z procedurą utrwalania czynności procesowych na mocy prawa krajowego.
[…]
(42)      Państwa członkowskie powinny zapewnić, żeby przy wdrażaniu niniejszej dyrektywy, w szczególności prawa do obecności na rozprawie i prawa do wznowienia postępowania, brano pod uwagę specjalne potrzeby osób wymagających szczególnego traktowania. Zgodnie z zaleceniem Komisji z dnia 27 listopada 2013 r. w sprawie gwarancji procesowych dla osób wymagających szczególnego traktowania podejrzanych lub oskarżonych w postępowaniu karnym[(6)] podejrzani lub oskarżeni wymagający szczególnego traktowania oznaczają wszystkich podejrzanych lub oskarżonych, którzy nie są w stanie zrozumieć postępowania karnego lub skutecznie w nim uczestniczyć ze względu na swój wiek, stan psychiczny lub fizyczny bądź niepełnosprawność.
[…]
(48)      Ponieważ w niniejszej dyrektywie ustanawia się normy minimalne, państwa członkowskie powinny mieć możliwość rozszerzenia zakresu praw określonych w niniejszej dyrektywie w celu zapewnienia wyższego poziomu ochrony. Poziom ochrony zapewnianej przez państwa członkowskie nigdy nie powinien być niższy niż poziom wynikający z norm określonych w Karcie lub
EKPC, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości i Europejski Trybunał Praw Człowieka”.
8.        Artykuł 1, art. 8 ust. 1–4 i art. 9 dyrektywy 2016/343 mają następujące brzmienie:
„Artykuł 1
Przedmiot
W niniejszej dyrektywie ustanawia się wspólne normy minimalne dotyczące:
a)      niektórych aspektów domniemania niewinności w postępowaniu karnym;
b)      prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym.
[…]
Artykuł 8
Prawo do obecności na rozprawie
1.      Państwa członkowskie zapewniają podejrzanym lub oskarżonym prawo do obecności na rozprawie.
2.      Państwa członkowskie mogą postanowić, że rozprawa, której wynikiem może być orzeczenie w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, może odbyć się pod jego nieobecność, pod warunkiem że:
a)      podejrzanego lub oskarżonego powiadomiono we właściwym czasie o rozprawie i o konsekwencjach niestawiennictwa; lub
b)      podejrzany lub oskarżony, którego powiadomiono o rozprawie, jest reprezentowany przez umocowanego obrońcę, wybranego przez tego podejrzanego lub oskarżonego lub wyznaczonego z urzędu.
3.      Orzeczenie wydane zgodnie z ust. 2 można wykonać wobec danego podejrzanego lub oskarżonego.
4.      Jeżeli w państwach członkowskich dopuszcza się możliwość odbywania rozpraw pod nieobecność podejrzanych lub oskarżonych, lecz nie ma możliwości spełnienia warunków określonych w ust. 2 niniejszego artykułu, ponieważ nie da się ustalić miejsca pobytu podejrzanego lub oskarżonego mimo podjęcia starań w rozsądnym zakresie, państwa członkowskie mogą postanowić, że orzeczenie może jednak zostać wydane i wykonane. W takim przypadku państwa członkowskie zapewniają, aby z chwilą powiadomienia podejrzanego lub oskarżonego o orzeczeniu, w szczególności z chwilą jego zatrzymania, powiadomiono go także o możliwości zaskarżenia orzeczenia i o prawie do wznowienia postępowania lub do innego środka prawnego, zgodnie z art. 9.
[…]
Artykuł 9
Prawo do wznowienia postępowania
Państwa członkowskie zapewniają, aby w sytuacji gdy podejrzani lub oskarżeni nie byli obecni na swojej rozprawie, a warunki określone w art. 8 ust. 2 nie zostały spełnione, osoby te miały prawo do wznowienia postępowania lub innego środka prawnego, który umożliwia ponowne rozpoznanie sprawy co do jej istoty, w tym ocenę nowych dowodów, i który może prowadzić do uchylenia pierwotnego orzeczenia. W związku z tym państwa członkowskie zapewniają takim podejrzanym i oskarżonym prawo do obecności i skutecznego udziału, zgodnie z procedurami określonymi w prawie krajowym, oraz do korzystania z prawa do obrony”.
B.      Prawo włoskie
9.        Artykuł 420 bis Codice di procedura penale (kodeksu postępowania karnego), zatytułowany „Nieobecność oskarżonego”, stanowi:
„1.      Jeżeli oskarżony, pozostający na wolności lub zatrzymany, nie stawi się na rozprawie, postępowanie toczy się pod jego nieobecność:
a)      jeżeli oskarżony został wezwany do stawiennictwa poprzez doręczenie mu pisma osobiście lub doręczenia osobie przez niego wyraźnie upoważnionej do odbioru pisma;
b)      jeżeli oskarżony wyraźnie zrezygnował ze stawiennictwa lub, w przypadku istnienia przeszkody w rozumieniu art. 420 ter, wyraźnie zrezygnował z jej podnoszenia.
2.      Sąd kontynuuje postępowanie pod nieobecność oskarżonego również wówczas, gdy uzna, że zostało udowodnione, iż oskarżony ma rzeczywistą wiedzę o toczącym się postępowaniu i że jego nieobecność na rozprawie wynika z jego dobrowolnej i świadomej decyzji. W celu dokonania takiego ustalenia sąd bierze pod uwagę sposób doręczenia pisma, czynności podjęte przez oskarżonego przed rozprawą, wyznaczenie obrońcy oraz wszelkie inne istotne okoliczności.
3.      Sąd kontynuuje postępowanie pod nieobecność oskarżonego również poza przypadkami, o których mowa w ust. 1 i 2, gdy oskarżony został uznany za uciekiniera lub w inny sposób świadomie unika wiedzy o toczącym się postępowaniu.
4.      W przypadkach przewidzianych w ustępach 1, 2 i 3 sąd stwierdza nieobecność oskarżonego. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oskarżony uznany za nieobecnego jest reprezentowany przez obrońcę.
5.      Poza przypadkami przewidzianymi w ust. 1, 2 i 3 przed podjęciem czynności na podstawie art. 420 quater sąd odracza rozprawę i zarządza doręczenie oskarżonemu opinii zgodnie z art. 419, aktu oskarżenia oraz protokołu z rozprawy przez Polizia giudiziaria [(policję sądową)].
6.      Postanowienie stwierdzające nieobecność oskarżonego podlega uchyleniu z urzędu, jeżeli przed wydaniem orzeczenia oskarżony stawi się na rozprawie. Oskarżonemu zostaje przywrócony termin do wykonywania uprawnień, które utracił:
a)      jeżeli przedstawi dowód, że z powodu przypadku losowego, siły wyższej lub innej uzasadnionej przeszkody nie miał żadnej możliwości stawienia się w terminie w celu skorzystania z utraconych uprawnień i że bez swojej winy nie był w stanie w odpowiednim terminie przedstawić dowodu na istnienie przeszkody;
b)      jeżeli w przypadkach przewidzianych w ust. 2 i 3 przedstawi dowód, że nie miał faktycznej wiedzy o toczącym się postępowaniu i że bez swojej winy nie był w stanie w odpowiednim terminie podjąć czynności, aby skorzystać z uprawnień, które utracił;
c)      jeżeli w inny sposób zostanie stwierdzone, że przesłanki postępowania toczącego się pod nieobecność oskarżonego nie zostały spełnione.
7.      Poza przypadkiem przewidzianym w ust. 6, jeżeli zostanie stwierdzone, że przesłanki postępowania toczącego się pod nieobecność oskarżonego nie zostały spełnione, sędzia uchyla, również z urzędu, postanowienie stwierdzające nieobecność oskarżonego i postępuje zgodnie z ust. 5”.
10.      Artykuł 629 bis kodeksu postępowania karnego, zatytułowany „Uchylenie wyroku”, stanowi:
„1.      Poza przypadkami określonymi w art. 628 bis osoba skazana lub poddana środkowi zabezpieczającemu prawomocnym wyrokiem, wobec której postępowanie toczyło się pod jej nieobecność, może uzyskać uchylenie prawomocnego wyroku, jeżeli wykaże, że została uznana za nieobecną bez spełnienia przesłanek przewidzianych art. 420 bis i że nie z własnej winy nie miała możliwości wniesienia w terminie środka zaskarżenia od wyroku zaocznego, chyba że zostanie ustalone, że przed wydaniem wyroku miała wiedzę o toczącym się postępowaniu.
2.      Wniosek, pod rygorem niedopuszczalności, należy złożyć do Corte d’appello [(sądu apelacyjnego,
Włochy)], w którego okręgu znajduje się siedziba sądu, który wydał orzeczenie, osobiście lub przez obrońcę posiadającego specjalne pełnomocnictwo, w terminie 30 dni od dnia, w którym skazany dowiedział się o zapadłym wobec niego orzeczeniu.
3.      Corte d’appello postępuje zgodnie z art. 127 i, jeżeli uwzględni wniosek, uchyla wyrok i nakazuje przekazanie akt do sądu, przed którym toczyło się postępowanie lub który orzekał w sprawie, w której doszło do nieważności.
4.      Zastosowanie mają art. 635 i 640”.
III. Okoliczności powstania sporu
11.      Wyrokiem Tribunale ordinario di Roma (sądu powszechnego w Rzymie, Włochy) z dnia 23 października 2023 r. CV został skazany na karę pięciu lat i trzech miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 1500 EUR jako współsprawca ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i kwalifikowanej kradzieży z użyciem przemocy.
12.      Ponieważ CV nie wniósł odwołania, wyrok stał się prawomocny w dniu 14 kwietnia 2024 r., a w dniu 19 listopada 2024 r. CV został zatrzymany w celu odbycia kary.
13.      W dniu 19 grudnia 2024 r. CV złożył do Corte d’appello di Roma (sądu apelacyjnego w Rzymie) wniosek o uchylenie wyroku Tribunale ordinario di Roma (sądu powszechnego w Rzymie), argumentując, że jego nieobecność w postępowaniu została stwierdzona z naruszeniem przesłanek z art. 420 bis kodeksu postępowania karnego W związku z tym nie wiedział on o tym, że toczy się przeciwko niemu postępowanie.
14.      Po zbadaniu akt postępowania pierwszej instancji Corte d’appello di Roma (sąd apelacyjny w Rzymie) wskazuje, że postępowanie to zostało wszczęte w dniu 2 kwietnia 2022 r. w następstwie zatrzymania CV na gorącym uczynku popełnienia przestępstw spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz kwalifikowanej kradzieży z użyciem przemocy – wspólnie z inną osobą, która również została zatrzymana, oraz ośmioma innymi osobami, których tożsamość pozostała nieznana. CV został ponadto oskarżony o działanie w warunkach powrotu do przestępstwa, ponieważ był już wcześniej skazany za inne przestępstwa tego samego rodzaju.
15.      Na wniosek CV policja poinformowała jego matkę o zatrzymaniu, a CV wyznaczył obrońcę.
16.      W dniu 4 kwietnia 2022 r. CV został postawiony w stan oskarżenia przed Tribunale ordinario di Roma (sądem powszechnym w Rzymie) w celu wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu oraz wydania wyroku w trybie pilnym. Przy tej okazji oświadczył, że jest zameldowany w domu swojej matki na Sycylii, ale od pięciu lat ma stałe miejsce zamieszkania w Rzymie. Ponadto oświadczył, że jego miejsce zamieszkania znajduje się w Rzymie w „mensa per i poveri” (jadłodajni dla ubogich) zarządzanej przez „Comunità di Sant’Egidio”.
17.      Na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2022 r. nie wydano postanowienia o tymczasowym aresztowaniu CV, nie wszczęto postępowania w trybie pilnym, sprawę przekazano prokuraturze, a CV został zwolniony.
18.      Prokuratura zwróciła się następnie do Giudice per le indagini preliminari (sędziego do spraw postępowania przygotowawczego, Włochy) przy Tribunale ordinario di Roma (sądzie powszechnym w Rzymie) o wydanie postanowienia o osądzeniu sprawy w trybie natychmiastowym ze względu na oczywisty charakter dowodów, który pozwalał na bezpośrednie rozpoznanie sprawy bez przeprowadzenia rozprawy wstępnej.
19.      Wniosek ten został uwzględniony, a Giudice per le indagini preliminari (sędzia do spraw postępowania przygotowawczego) skierował sprawę CV do Tribunale ordinario de Roma (sądu powszechnego w Rzymie) w celu osądzenia
w trybie natychmiastowym na rozprawie w dniu 4 października 2022 r.
20.      W dniu 9 maja 2022 r. policja udała się do wspomnianej wyżej „mensa per i poveri” w celu doręczenia postanowienia
o sądzeniu w trybie natychmiastowym, jednak nie zastała tam CV i zostawiła postanowienie u jednej z osób odpowiedzialnych za funkcjonowanie stowarzyszenia. Oświadczyła ona, że CV pojawił się na miejscu dwa dni wcześniej, i zapewniła, że umieści postanowienie
o sądzeniu w trybie natychmiastowym w osobistej skrzynce pocztowej CV.
21.      W dniu 13 lipca 2022 r. obrońca wyznaczony przez CV wysłał na adres jego miejsca zamieszkania w „mensa per i poveri” telegram, informując go, że zrzeka się pełnienia swojej funkcji ze względu na niemożność ustalenia miejsca pobytu CV.
22.      W dniu 4 października 2022 r. postanowienie o sądzeniu w trybie natychmiastowym zostało doręczone za pośrednictwem certyfikowanej poczty elektronicznej obrońcy wyznaczonemu przez CV, ponieważ zadeklarowane przez CV miejsce zamieszkania nie było odpowiednie do tego celu.
23.      Podczas posiedzenia
w dniu 4 października 2022 r.
Tribunale ordinario di Roma (sąd powszechny w Rzymie), z powodu zrzeczenia się funkcji przez obrońcę wyznaczonego przez CV, wyznaczył innego obrońcę jako obrońcę z urzędu.
24.      Na tym posiedzenia
w dniu 4 października 2022 r.
Tribunale ordinario di Roma (sąd powszechny w Rzymie) stwierdził, że postanowienie o sądzeniu w trybie natychmiastowym nie zostało doręczone oskarżonemu, i przekazał akta do sekretariatu w celu ponownej próby doręczenia.
25.      Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2023 r.
Tribunale ordinario di Roma (sąd powszechny w Rzymie) stwierdził, że należy poszukiwać zainteresowanego, ponieważ nie zostało udowodnione, że CV rzeczywiście wiedział o postępowaniu, i przekazał w tym celu akta do sekretariatu.
26.      W dniu 20 stycznia 2023 r. policja ponownie udała się do „mensa per i poveri” w celu dokonania doręczenia, ale ponownie nie znalazła tam CV i pozostawiła wezwanie do stawienia się wolontariuszowi, który oświadczył, że umieści je w osobistej skrzynce pocztowej zainteresowanego.
27.      W dniach 20, 21 i 23 stycznia 2023 r. policja bezskutecznie próbowała skontaktować się telefonicznie z CV, który pozostawił swój numer telefonu komórkowego.
28.      W dniu 20 stycznia 2023 r. policja przeprowadziła wyszukiwania w rejestrze stanu cywilnego i ustaliła, że CV mieszkał wraz z matką na Sycylii. W dniu 3 lutego 2023 r. matka CV oświadczyła jednak w gminnym urzędzie stanu cywilnego, że syn opuścił mieszkanie, i złożyła wniosek o wykreślenie go z danych dotyczących jej sytuacji rodzinnej.
29.      Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r.
Tribunale ordinario di Roma (sąd powszechny w Rzymie) stwierdził, że z notatki służbowej policji wynika, iż nie udało się zlokalizować CV, i w związku z tym nakazał przeprowadzenie poszukiwań zainteresowanego pod adresem jego miejsca zamieszkania, czyli pod adresem jego matki na Sycylii, w celu doręczenia mu odpisu postanowienia o sądzeniu w trybie natychmiastowym i odpisu protokołu rozprawy z dnia 13 czerwca 2023 r., podczas której rozprawę odroczono na dzień 23 października 2023 r.
30.      W dniu 19 czerwca 2023 r. policja doręczyła te dokumenty matce CV, wskazanej jako „matka mieszkająca z dzieckiem”.
31.      Na rozprawie w dniu 23 października 2023 r.
Tribunale ordinario di Roma (sąd powszechny w Rzymie) stwierdził, że postanowienie o sądzeniu w trybie natychmiastowym zostało doręczone matce mieszkającej z dzieckiem i że w związku z tym należy uznać, iż zagwarantowano, że oskarżony wiedział o postępowaniu.
32.      W związku z tym Tribunale ordinario di Roma (sąd powszechny w Rzymie) zarządził przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność CV, uznając, że udowodniono, iż wiedział on o postępowaniu i że jego nieobecność na rozprawie powinna być uznana za dobrowolny i świadomy wybór zgodnie z art. 420 bis ust. 3 kodeksu postępowania karnego.
33.      W dniu 23 października 2023 r. w ramach ustnego postępowania dowodowego przesłuchano ofiarę przestępstwa i w wyniku debaty między stronami Tribunale ordinario di Roma (sąd powszechny w Rzymie) skazał CV na karę pozbawienia wolności w wymiarze pięciu lat i trzech miesięcy oraz grzywnę w wysokości 1500 EUR jako współsprawcę ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i kwalifikowanej kradzieży z użyciem przemocy. Wyrok ten stał się prawomocny w dniu 14 kwietnia 2024 r.
34.      CV został zatrzymany w dniu 19 listopada 2024 r. i złożył wniosek o uchylenie prawomocnego wyroku skazującego, o którym mowa w pkt 13 niniejszej opinii.
IV.    Postępowanie przed Trybunałem i pytania prejudycjalne
35.      W ramach tego postępowania, postanowieniem z dnia 7 stycznia 2026 r. złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 22 stycznia 2026 r., Corte d’appello di Roma (sąd apelacyjny w Rzymie) zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 6, 10 i 18 [dyrektywy 2012/29], w związku z art. 47 i 54 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 i 17 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, należy łącznie interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, takim jak art. 629 bis włoskiego kodeksu postępowania karnego, będący podstawą wniosku o wznowienie postępowania,
uchylenia prawomocnego wyroku skazującego i konieczności przeprowadzenia nowego postępowania co do istoty sprawy, które nie przewidują wobec ofiary przestępstwa, która nie wystąpiła z powództwem adhezyjnym, wymogu przekazania informacji, obowiązku doręczeń lub udziału w postępowaniu?
2)      Czy art. 8 i 9 [dyrektywy 2016/343], w świetle art. 47 i 54 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 i 17 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, należy łącznie interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom prawa krajowego takim jak art. 420 bis i 629 bis włoskiego kodeksu postępowania karnego, które są podstawą uchylenia wyroku skazującego, jeżeli oskarżony twierdzi, że nie miał faktycznej wiedzy o postępowaniu, w zakresie, w jakim normy te wykluczają możliwość wywiedzenia z obiektywnych zachowań lub dowodów pośrednich, że oskarżony dobrowolnie unikał wiedzy o postępowaniu, dopuszczając się rażącego niedbalstwa lub świadomie podejmując ryzyko, że pisma sądowe nie zostaną mu doręczone?”.
36.      Po zebraniach administracyjnych, które odbyły się w dniach 5 i 9 lutego 2026 r., czwarta izba Trybunału postanowiła zastosować do niniejszej sprawy tryb pilny przewidziany w art. 107 regulaminu postępowania
przed Trybunałem.
37.      W postępowaniu przed Trybunałem uwagi na piśmie przedstawiły rząd włoski i Komisja Europejska. Ci sami uczestnicy wzięli udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 18 marca 2026 r.
V.      Ocena
A.      W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
38.      W drugim pytaniu prejudycjalnym, które proponuję rozpatrzyć w pierwszej kolejności, sąd odsyłający zwraca się o dokonanie wykładni art. 8 i 9 dyrektywy 2016/343 w świetle art. 47 i 54 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) oraz art. 6 i 17 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,
podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”). Sąd ten zmierza do ustalenia, czy przepisy te stoją na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, które – zgodnie z ich wykładnią w odpowiednim orzecznictwie – wykluczają możliwość, aby sąd, do którego wpłynął wniosek o wznowienie postępowania w związku z wydaniem wyroku skazującego pod nieobecność oskarżonego, mógł wywieść z zachowania zainteresowanego i z dowodów pośrednich, że dobrowolnie unikał on wiedzy o pierwotnym postępowaniu.
1.      Wymogi właściwych przepisów
39.      Zgodnie z art. 8 ust. 2 i 3 dyrektywy 2016/343 państwa członkowskie mogą postanowić, że rozprawa, której wynikiem może być orzeczenie w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, może odbyć się pod jego nieobecność. Jest to możliwe pod warunkiem, że zainteresowany został poinformowany we właściwym czasie o rozprawie, jak również o konsekwencjach niestawiennictwa [art. 8 ust. 2 lit. a)], albo jeżeli został po prostu poinformowany o rozprawie, gdy jest on reprezentowany przez umocowanego obrońcę z wyboru lub wyznaczonego z urzędu [art. 8 ust. 2 lit. b)](7). Zgodnie z ust. 4 tego artykułu jeżeli nie jest możliwe spełnienie tych warunków, ponieważ nie można ustalić miejsca pobytu zainteresowanego mimo podjęcia starań w rozsądnym zakresie, orzeczenie może również zostać wydane i wykonane, jednak osoba zainteresowana musi wówczas mieć prawo do wznowienia postępowania zgodnie z art. 9 tej dyrektywy.
40.      Zgodnie z wyrokiem
Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego)(8) przewidziana w art. 8 ust. 2 i 3 dyrektywy 2016/343 możliwość, w przypadku gdy spełnione są warunki określone w ust. 2, przeprowadzenia rozprawy zaocznej i wykonania orzeczenia bez zapewnienia prawa do wznowienia postępowania, opiera się na założeniu, że w sytuacji, o której mowa w tym ust. 2, dana osoba, będąc należycie poinformowana, dobrowolnie i jednoznacznie zrzekła się prawa do obecności na rozprawie.
41.      W tym samym wyroku Trybunał uznał, że podobnie można uznać, że dana osoba została poinformowana o rozprawie
oraz dobrowolnie i jednoznacznie zrzekła się swojego prawa do obecności na rozprawie, jeśli, jak w niniejszej sprawie, nie udało się ustalić miejsca jej pobytu dla celów zawiadomienia jej o wezwaniu na rozprawę. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy z precyzyjnych i obiektywnych przesłanek wynika, że dana osoba, będąc urzędowo powiadomiona o tym, że jest oskarżona o popełnienie przestępstwa, a zatem wiedząc, że w jej sprawie odbędzie się rozprawa, rozmyślnie działa w ten sposób, by nie otrzymać urzędowego powiadomienia o dacie i miejscu rozprawy.
Istnienie takich precyzyjnych i obiektywnych przesłanek można stwierdzić na przykład wtedy, gdy dana osoba umyślnie podaje nieprawidłowy adres właściwym organom krajowym lub nie przebywa już pod podanym adresem, jak miało to miejsce w sprawie zakończonej wydaniem wyroku
Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego)(9).
42.      Sytuacja takiej osoby, która uniemożliwiła organom oficjalne poinformowanie jej we właściwym czasie o rozprawie za pomocą dokumentu urzędowego, mieści się zatem w zakresie zastosowania art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343(10). Co więcej, w takich okolicznościach przesłanie przez odpowiednie organy we właściwym czasie dokumentu urzędowego wskazującego datę i miejsce rozprawy na adres, który dana osoba przekazała tym organom, oraz przedstawienie
dowodu na to, że dokument ten został faktycznie dostarczony pod ten adres,
są równoznaczne z poinformowaniem tej osoby, której miejsca pobytu nie udało się ustalić, o dacie i miejscu rozprawy, zgodnie z art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343.
Może to mieć jednak miejsce jedynie pod warunkiem, że wspomniane organy podjęły starania w rozsądnym zakresie w celu zlokalizowania tej osoby i wezwania jej osobiście lub oficjalnego poinformowania jej, za pomocą innych środków, o terminie i miejscu tej rozprawy(11).
43.      Ponadto taka osoba może zostać pozbawiona prawa do wznowienia postępowania, tylko jeśli zostały jednocześnie spełnione
inne przesłanki przewidziane w art. 8 ust. 2 lit. a) i b) dyrektywy 2016/343, czyli jeśli osoba ta została we właściwym czasie pouczona o konsekwencjach niestawiennictwa na rozprawie albo jeśli osoba ta była reprezentowana na rozprawie przez umocowanego obrońcę(12).
2.      Pytania sądu odsyłającego w kontekście jego rozumienia prawa krajowego
44.      Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy zgodnie z prawem Unii powinien on dysponować swobodną oceną umożliwiającą mu uwzględnienie zachowania CV w celu zbadania, czy CV dobrowolnie unikał wiedzy o postępowaniu, w związku z czym jego wniosek o wznowienie postępowania należy uznać za nadużycie.
45.      W świetle twierdzeń rządu włoskiego pytanie to wydaje się hipotetyczne. Zgodnie z tymi twierdzeniami okoliczności niniejszej sprawy powinny umożliwić sądowi odsyłającemu odmowę wznowienia postępowania. W związku z tym, zgodnie z orzecznictwem krajowym, to właśnie faktyczna wiedza o rozprawie uzasadniałaby uznanie za nieobecnego, a z „niedbalstwa” oskarżonego nie można automatycznie wywodzić woli jej uniknięcia. Takie niedbalstwo można by jednak wziąć pod uwagę, jeżeli właściwe organy podjęły starania w rozsądnym zakresie w celu ustalenia miejsca pobytu zainteresowanego. Wówczas to na tych ostatnich spoczywałby obowiązek przedstawienia „precyzyjnych i obiektywnych przesłanek” wykazujących, że zainteresowany otrzymał wystarczające informacje.
46.      Uwzględnienie tych dwóch przesłanek wykluczyłoby jakiekolwiek nadużywanie prawa do obrony, ponieważ uwzględniałoby
zarówno staranność, jaką wykazały organy w celu poinformowania zainteresowanej osoby, jak i staranność, jaką wykazała ona sama w celu uzyskania istotnych informacji. W świetle tych przesłanek okoliczności przedstawione w postanowieniu odsyłającym pozwalają odmówić CV prawa do wznowienia postępowania.
47.      W tym względzie należy przypomnieć, że tryb postępowania przewidziany w art. 267 TFUE opiera się na całkowitym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, gdzie Trybunał jest wyłącznie właściwy do rozstrzygania w przedmiocie wykładni lub ważności aktów prawa Unii wymienionych w tym artykule. W tym kontekście do Trybunału nie należy ocena wykładni przepisów prawa krajowego ani stwierdzenie, czy ich wykładnia dokonana przez sąd krajowy jest prawidłowa. Do zadań Trybunału należy zatem uwzględnienie kontekstu faktycznego i prawnego, w który wpisują się pytania prejudycjalne, tak jak został on określony przez sąd krajowy. Należy zatem oprzeć się na wykładni przepisów włoskich, która wynika z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i stanowi przesłankę pytania przedłożonego Trybunałowi(13).
48.      Zdaniem sądu odsyłającego art. 420 bis kodeksu postępowania karnego wymienia wprawdzie okoliczności, w których można stwierdzić, że oskarżony miał zamiar uniknąć wiedzy o postępowaniu, a jego nieobecność wynikała ze świadomej decyzji. Jednakże zgodnie z orzecznictwem Corte suprema di cassazione (sądu kasacyjnego, Włochy) wniosek o wznowienie postępowania może zostać oddalony tylko wtedy, gdy zostanie przedstawiony bezpośredni dowód zamiaru uniknięcia wiedzy o postępowaniu.
49.      Zdaniem sądu odsyłającego oznacza to de facto wymóg złożenia przez zainteresowanego wyraźnego oświadczenia wskazującego na chęć uniknięcia postępowania. Nie można zatem stwierdzić, że niemożność ustalenia miejsca jego pobytu wynikała z zachowań wykazujących w sposób pośredni, ale pewny, istnienie takiej woli. Nie można zatem uwzględnić zaniedbania świadczącego o świadomej akceptacji ryzyka niepowzięcia wiedzy o postępowaniu i mogącego zostać uznane za celowe unikanie takiej wiedzy. W związku z tym w okolicznościach niniejszej sprawy sąd odsyłający byłby zobowiązany uwzględnić wniosek o wznowienie postępowania ze względu na brak bezpośredniego dowodu na to, że CV chciał uniknąć wiedzy o pierwotnym postępowaniu.
50.      Sąd odsyłający wydaje się zatem uważać, że prawo krajowe, które byłby zmuszony stosować, w pewnym sensie „nadmiernie chroniłoby” prawo do obrony. Zobowiązywałoby ten sąd do wznowienia postępowania i uniemożliwiłoby zbadanie okoliczności mogących wykazać, że nieobecność CV na rozprawie wynikała, w stosownym przypadku, z jego świadomego wyboru.
3.      Zakaz nadużywania prawa do wznowienia postępowania zagwarantowanego w dyrektywie 2016/343
51.      Jak wskazuje jej podstawa prawna w art. 82 ust. 2 TFUE, jej motywy 9 i 48 oraz jej art. 1, dyrektywa 2016/343 przewiduje jedynie minimalną harmonizację, a nie harmonizację pełną i wyczerpującą, tak więc państwa członkowskie mogą rozszerzyć określone w niej prawa w celu zapewnienia wyższego poziomu ochrony(14).
52.      Z samego brzmienia art. 8 ust. 2 wspomnianej dyrektywy wynika zatem, że państwa członkowskie „mogą postanowić, że rozprawa, której wynikiem może być orzeczenie w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, może odbyć się pod jego nieobecność”(15). Państwa członkowskie mogą zatem nie przewidzieć w prawie krajowym możliwości przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność oskarżonego(16).
53.      Jeżeli jednak przewidują one możliwość prowadzenia takich procesów, muszą przestrzegać wymogów dyrektywy. Określają one i regulują obowiązki ciążące na państwach członkowskich w celu umożliwienia podejrzanym i oskarżonym obecności na rozprawie, a także wyjątki od tego prawa(17). Oznacza to nie tylko, że państwa członkowskie muszą zagwarantować oskarżonemu prawo do obecności na rozprawie, ale również że muszą zapobiegać nadużywaniu prawa do wznowienia postępowania w przypadku wyroku wydanego pod jego nieobecność, co utrudniłoby skuteczne ściganie i należyte sprawowanie wymiaru sprawiedliwości.
54.      Oczywiście państwa członkowskie zachowują co do zasady swobodę zapewnienia wyższego poziomu ochrony prawa do obrony niż ten przewidziany w dyrektywie 2016/343. Jednakże zagwarantowanie tego prawa nie może utrudniać realizacji celu tej dyrektywy ani jej skutecznego wdrożenia. W rzeczywistości gdy akt Unii przyznaje państwom członkowskim swobodę wyboru spośród kilku sposobów jego stosowania, wykonywanie tych uprawnień dyskrecjonalnych wchodzi w zakres wprowadzania w życie prawa Unii. W związku z tym badanie zgodności ustanowionych w tym celu przepisów krajowych wchodzi w zakres wykładni wspomnianej dyrektywy w świetle ogólnych zasad prawa Unii(18).
55.      Przy wdrażaniu tych przepisów państwa członkowskie są podobnie związane postanowieniami Karty. Mogą one wprawdzie stosować krajowe standardy ochrony praw podstawowych, pod warunkiem jednak, że stosowanie to nie narusza poziomu ochrony przewidzianego w Karcie ani pierwszeństwa, jednolitości i skuteczności prawa Unii(19).
56.      Zgodnie z tymi zasadami Trybunał orzekł już, że przepisy dyrektywy 2016/343 dotyczące prawa do obecności na rozprawie i prawa do wznowienia postępowania należy interpretować w taki sposób, aby zapobiec temu, by osoba, która – mimo że została powiadomiona o rozprawie – zrezygnowała wyraźnie albo w sposób dorozumiany, lecz jednoznaczny, z obecności na
rozprawie, mogła po wydaniu wyroku zaocznego domagać się wznowienia postępowania i w ten sposób, poprzez nadużycie prawa, szkodzić skuteczności ścigania oraz prawidłowemu sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości(20).
57.      Zdaniem Trybunału wykładnia ta wynika z celu dyrektywy 2016/343, który polega, jak wskazano w jej motywach 9 i 10, na wzmocnieniu prawa do rzetelnego procesu w postępowaniu karnym, tak aby zwiększyć zaufanie państw członkowskich do systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych innych państw członkowskich. Założenie, zgodnie z którym, w przypadku gdy spełnione są warunki określone w art. 8 ust. 2 wspomnianej dyrektywy, dana osoba, będąc należycie poinformowana, dobrowolnie i jednoznacznie zrzekła się prawa do obecności na rozprawie, gwarantuje poszanowanie tego celu(21).
58.      Wykładnię tę potwierdza fakt, że dyrektywa 2016/343, przyjęta w celu ułatwienia wzajemnego uznawania oraz współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych między państwami członkowskimi, zmierza do tego samego celu co decyzje ramowe dotyczące wzajemnego uznawania wyroków w sprawach karnych i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi(22). Jako część tej samej całości normatywnej dyrektywę 2016/343 należy interpretować w sposób spójny z tymi decyzjami ramowymi(23).
59.      Jednakże, jak wyjaśnił rzecznik generalny J. Richard de la Tour, zgodnie z tymi ostatnimi decyzjami ramowymi sądy krajowe muszą również dysponować swobodną oceną umożliwiającą im zbadanie, czy w świetle okoliczności danej sprawy prawo do obrony zostało poszanowane mimo wydania wyroku pod nieobecność oskarżonego(24). Opiera on ten pogląd w szczególności na skuteczności ścigania oraz na zasadzie należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości(25).
60.      Wreszcie proponowana wykładnia jest zgodna z prawem ofiary do rozpatrzenia jej sprawy w rozsądnym terminie oraz do uniknięcia ponownej traumy, z zasadą ekonomii procesu karnego, a także z ogólną zasadą zakazu nadużycia prawa, zgodnie z którą podmioty prawa nie mogą powoływać się na normy prawa Unii w sposób noszący znamiona oszustwa lub nadużycia(26).
61.      Zakaz nadużywania prawa ma bowiem zawsze zastosowanie. Prawdą jest, że art. 54 Karty oraz art. 17 EKPC ustanawiają wprost zakaz nadużycia prawa, który nie wydaje się istotny w okolicznościach niniejszej sprawy. Jak podnosi Komisja, przepisy te mają szczególny cel, jakim jest zapobieganie wykorzystywaniu przez osoby fizyczne, grupy lub państwa gwarantowanych w nich swobód w celu zniesienia lub nadmiernego ograniczenia uznanych w nich praw. Ten szczególny zakaz nie wyklucza jednak bardziej ogólnego zakazu uznanego przez Trybunał.
4.      Wnioski w przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
62.      Z powyższych rozważań wynika, że przy badaniu, czy spełnione są przesłanki zastosowania ustanowionego w art. 9 dyrektywy 2016/343 prawa do wznowienia postępowania w przypadku wyroku wydanego pod nieobecność, właściwy sąd powinien dysponować swobodną oceną.
63.      W ramach wykonywania tej swobody sąd ten powinien móc zbadać, czy zostały spełnione przesłanki opisane w punktach 39–43 niniejszej opinii. Powinien on więc ocenić, czy istnieją precyzyjne i obiektywne wskazówki, że dana osoba, będąc urzędowo powiadomiona o tym, że jest oskarżona o popełnienie przestępstwa, a zatem wiedząc, że w jej sprawie odbędzie się rozprawa, rozmyślnie działała w ten sposób, by nie otrzymać urzędowego powiadomienia o dacie i miejscu rozprawy.
Powinien on przy tym należycie uwzględnić szczególną sytuację osób wymagających szczególnego traktowania, o których mowa w motywie 42 dyrektywy 2016/343(27). Wreszcie, w ramach tego badania, sąd odsyłający powinien ustalić, czy jedna z alternatywnych przesłanek wymienionych w art. 8 ust. 2 lit. a) i b) wspomnianej dyrektywy została spełniona, czyli czy daną osobę poinformowano o dacie i miejscu rozprawy i o konsekwencjach niestawiennictwa lub czy była ona reprezentowana przez umocowanego obrońcę w trakcie tej rozprawy(28).
64.      Daną osobę można pozbawić prawa do wznowienia postępowania, tylko jeżeli na podstawie tego badania sąd stwierdzi, że działała ona umyślnie w taki sposób, aby uniknąć oficjalnego otrzymania informacji dotyczących rozprawy, a ponadto
spełniona
została
jedna z wymienionych przesłanek.
Inaczej mogłoby być jedynie wówczas, gdyby udowodniono, że dana osoba rozmyślnie działała w ten sposób, aby zapobiec spełnieniu tych przesłanek, na przykład poprzez unikanie otrzymania informacji o dacie i miejscu rozprawy i o konsekwencjach wydania wyroku zaocznego lub poprzez zerwanie, w sposób umyślny i wielokrotny, kontaktów ze swoim obrońcą. W takim przypadku ogólna zasada zakazu nadużycia prawa może przemawiać przeciwko wznowieniu postępowania.
65.      W niniejszej sprawie, z zastrzeżeniem zbadania przez sąd odsyłający,
nie jest jasne, czy istnieją przesłanki wskazujące na to, że CV w sposób celowy i dążący do nadużycia uniemożliwił spełnienie przesłanek przewidzianych w art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343. Do tego sądu będzie zatem należało zbadanie, w szczególności w świetle protokołu i transkrypcji przesłuchania CV przeprowadzonego w dniu 4 kwietnia 2022 r.
(pkt 16 powyżej), podczas którego był on wspierany przez wybranego przez siebie prawidłowo umocowanego obrońcę(29), czy z dokumentów tych wynika, że CV został wystarczająco poinformowany, iż jest oskarżony o popełnienie przestępstwa i że w jego sprawie zostanie przeprowadzona rozprawa. Podobnie sąd odsyłający powinien zbadać, w szczególności w świetle informacji przekazanych przez CV na temat jego adresów zamieszkania i starań podjętych w celu doręczenia mu informacji o rozprawie, czy należy uznać, że działał on umyślnie w taki sposób, aby uniknąć oficjalnego otrzymania informacji dotyczących daty i miejsca rozprawy, a więc że właściwe organy
dołożyły wystarczających starań w celu ustalenia miejsca jego pobytu.
66.      W trakcie tych badań sąd odsyłający powinien należycie uwzględnić nie tylko trudną sytuację CV wynikającą z jego braku stałego miejsca zamieszkania, ale również to, czy z jego zeznań w trakcie przesłuchania w dniu 4 kwietnia 2022 r. wynika, że był on wystarczająco poinformowany i świadomy, aby móc ocenić konsekwencje sytuacji, w której się znajdował. Ponadto w ramach wznowienia postępowania CV musi mieć zwłaszcza możliwość przedstawienia szczególnych okoliczności, które mogły uniemożliwić mu w danym przypadku otrzymanie zawiadomień dostarczonych do „mensa per i poveri” (jadłodajni dla ubogich) zarządzanej przez „Comunità di Sant’Egidio” (zobacz pkt 16, 20 i 26 powyżej).
67.      Ponadto sąd odsyłający powinien zbadać, czy w niniejszej sprawie została spełniona jedna z dwóch przesłanek wymienionych w art. 8 ust. 2 lit. a) i b) dyrektywy 2016/343. W tym zakresie z jednej strony należy do niego ustalenie, czy można uznać, że CV był reprezentowany przez umocowanego obrońcę w trakcie postępowania w świetle okoliczności sprawy (zobacz pkt 15, 21 i 23 powyżej)(30).
68.      Z drugiej strony, w kwestii przesłanki wymienionej w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2016/343, sąd odsyłający powinien ocenić, czy doręczenie postanowienia o wyroku natychmiastowym do „mensa per i poveri” (jadłodajni dla ubogich) zarządzanej przez „Comunità di Sant’Egidio” może być równoznaczne z poinformowaniem CV o dacie i miejscu rozprawy, zgodnie z art. 8 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy (zob. pkt 42 powyżej). Co więcej, powinien on zbadać, czy wykazano w stopniu wystarczającym, że CV został we właściwym czasie urzędowo powiadomiony, w szczególności w trakcie przesłuchania w dniu 4 kwietnia 2022 r., o konsekwencjach niestawiennictwa.
69.      Wreszcie, na wszelki wypadek, należy przypomnieć, że postępowanie, w ramach którego podejrzany lub oskarżony ma prawo do wznowienia postępowania zgodnie z art. 9 dyrektywy 2016/343, powinno spełniać przesłanki prawa do skutecznego środka prawnego. Oznacza to w szczególności, że wniosek o wznowienie postępowania powinien być rozpatrzony w odpowiednio krótkim czasie, aby zagwarantować, zwłaszcza w przypadku pozbawienia wolności danej osoby, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, skuteczność tego postępowania, mogącego, jak w niniejszej sprawie, doprowadzić do uchylenia pierwotnego orzeczenia i zwolnienia zainteresowanego. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy można wątpić, czy postępowanie główne spełnia te warunki, jako że CV został zatrzymany w dniu 19 listopada 2024 r., złożył wniosek o uchylenie wyroku w dniu 19 grudnia 2024 r., a sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału z niniejszym wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dopiero w dniu 7 stycznia 2026 r., czyli ponad rok później, podczas gdy CV odbył już pewną część wymierzonej mu kary(31).
B.      W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
70.      Poprzez pierwsze pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy art. 6, 10 i 18 dyrektywy 2012/29 w związku z art. 47 i 54 karty oraz art. 6 i 17 EKPC należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu takiemu jak art. 629 bis włoskiego kodeksu postępowania karnego, będący podstawą wniosku o wznowienie postępowania, uchylenia prawomocnego wyroku skazującego i konieczności przeprowadzenia nowego postępowania co do istoty sprawy, który nie przewiduje na rzecz ofiary przestępstwa, która nie wystąpiła z powództwem adhezyjnym, wymogu przekazania jej informacji, obowiązku doręczeń lub jej udziału w postępowaniu.
71.      Zgodnie z art. 1 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2012/29 ma ona na celu zapewnienie, by ofiary przestępstwa otrzymały odpowiednie informacje, wsparcie i ochronę oraz by mogły uczestniczyć w postępowaniu karnym.
72.      W tym celu art. 6 dyrektywy 2012/29 przewiduje prawo ofiary do otrzymania informacji o sprawie. Przepis ten nie odnosi się wyraźnie do postępowania w sprawie wznowienia postępowania, jak to w sprawie przed sądem krajowym, w ramach którego właściwy sąd bada, czy w trakcie pierwotnego postępowania spełnione były warunki wydania wyroku pod nieobecność. Podobnie, w odniesieniu do prawa ofiary do otrzymywania co do zasady wszelkich informacji pozwalających jej na zapoznanie się ze stanem postępowania karnego, zagwarantowanego konkretnie w art. 6 ust. 2 lit. b) wspomnianej dyrektywy, art. 6 ust. 2 odsyła, podobnie jak motyw 20, do roli przypisanej ofiarom w danym systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.
73.      Artykuł 10 dyrektywy 2012/29, który ustanawia prawo ofiar do bycia wysłuchanym, odnosi się również jedynie w sposób ogólny do „postępowań karnych”.
74.      Niemniej jednak z ogólnej systematyki i celu dyrektywy 2012/29 wynika, że opiera się ona na uwzględnieniu poważnych konsekwencji postępowań przeciwko sprawcom przestępstw dla ofiar takich przestępstw i że zmierza ona do zapewnienia ofiarom odpowiedniego i aktywnego udziału w tych postępowaniach.
75.      W tym kontekście motyw 26 dyrektywy 2012/29 podkreśla znaczenie przekazywania ofiarom informacji umożliwiających im poznanie stanu postępowania. Motyw 31
tej dyrektywy stanowi ponadto, że prawo do uzyskania informacji o dacie i miejscu rozprawy powinno mieć również zastosowanie do informacji o dacie i miejscu rozprawy dotyczącej odwołania od wyroku w danej sprawie.
76.      Tymczasem postępowanie, w ramach którego właściwy sąd bada, czy należy uchylić wyrok pierwotny i wznowić postępowanie co do istoty, można porównać do postępowania odwoławczego od wyroku wydanego w sprawie karnej. Taka procedura uchylenia wyroku oznacza bowiem, że postępowanie co do istoty, które co do zasady zostało zakończone prawomocnym wyrokiem, może zostać wznowione.
77.      Takie postępowanie ma zasadnicze znaczenie dla ofiary. Oznacza bowiem, że ofiara może ponownie stanąć w obliczu traumatycznego doświadczenia i może być zobowiązana, w razie potrzeby, do ponownego złożenia zeznań w toku nowego postępowania co do istoty sprawy.
78.      W tych okolicznościach prawo ofiary do aktywnego udziału w postępowaniu karnym nie może moim zdaniem ograniczać się do postępowań co do istoty mających na celu ustalenie popełnienia przestępstwa, lecz powinno mieć również zastosowanie w ramach postępowania o uchylenie pierwotnego wyroku. Podobnie prawo ofiary do udziału w takim postępowaniu nie może zależeć od tego, czy wystąpiła ona z powództwem adhezyjnym, czy też to jej zawiadomienie lub dochodzenie z urzędu doprowadziły do wszczęcia pierwotnego postępowania(32).
79.      Oczywiście, jak podkreśla Komisja, przy ocenie prawa do wznowienia postępowania nie może być mowy o wyważeniu praw ofiary i oskarżonego. Jak wyjaśniono w motywie 12 dyrektywy 2012/29, prawa ofiary określone w tej dyrektywie pozostają bez uszczerbku dla praw sprawcy. Nie chodzi zatem o ograniczenie prawa oskarżonego do rzetelnego procesu sądowego ze względu na konsekwencje wznowienia postępowania co do istoty dla ofiary. Przepisy dyrektywy mające na celu zapobieganie wtórnej wiktymizacji lub niepotrzebnie dużej liczbie rozpraw(33) nie mogą być interpretowane w sposób naruszający prawo oskarżonego do wznowienia postępowania, jeżeli spełnione są przesłanki zastosowania tego prawa.
80.      Ponadto w ramach postępowania w sprawie uchylenia wyroku nie chodzi o przestępstwo jako takie, a zeznania ofiary dotyczące tego przestępstwa nie są brane pod uwagę przy badaniu przesłanek wznowienia postępowania co do istoty.
81.      Jest jednak możliwe, że ofiara będzie w stanie przedstawić właściwemu sądowi informacje pozwalające ustalić, czy oskarżony miał zamiar świadomie uniknąć pierwotnego procesu. Dotyczy to w szczególności sytuacji na przykład przemocy domowej, w których oskarżony i ofiara znają się lub pozostają w bliskich relacjach.
82.      Wynika z tego, że w odpowiedzi na pytanie pierwsze sądu odsyłającego należy wskazać, że prawa zagwarantowane ofierze w dyrektywie 2012/29 wymagają, aby została ona poinformowana o każdym wniosku zmierzającym do zagwarantowania wznowienia postępowania. Podobnie ofiara musi mieć możliwość wypowiedzenia się podczas rozpatrywania takiego wniosku, aby mogła przedstawić wszelkie informacje, które mogą być istotne dla oceny zachowania oskarżonego.
VI.    Wnioski
83.      W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania prejudycjalne przedstawione przez Corte d’appello di Roma (sąd apelacyjny w Rzymie, Włochy) odpowiedział w następujący sposób:
Artykuły 8 i 9 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym oraz art. 6, 10 i 18 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW należy interpretować w ten sposób, że
–        sądy krajowe powinny dysponować swobodą oceny w celu ustalenia, czy w świetle wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy oskarżony, który nie był obecny na rozprawie, powinien mieć prawo do wznowienia postępowania w celu zagwarantowania mu prawa do rzetelnego procesu sądowego;
–        w ramach tej oceny sądy krajowe muszą zbadać, czy zostało w wystarczającym stopniu wykazane, że oskarżony wiedział o rozprawie i konsekwencjach wyroku wydanego pod jego nieobecność oraz że nieobecność ta wynikała ze świadomej decyzji;
–        ofiara powinna zostać poinformowana o wniosku oskarżonego o wznowienie postępowania i mieć prawo do bycia wysłuchaną w ramach postępowania, w którym właściwy sąd rozpatruje ten wniosek.
1      Język oryginału: francuski.
i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
2      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 marca 2016 r. (Dz.U. 2016, L 65, s. 1). Zobacz motyw 33.
3      Motyw 35 wspomnianej dyrektywy; zob. także wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 49).
4      Zobacz wyrok z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego)
[C‑569/20, zwany dalej „wyrokiem Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego)”, EU:C:2022:401, pkt 34, 35].
5      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2012 r. (Dz.U. 2012, L 315, s. 57).
6      Dz.U. 2013, C 378, s. 8.
7      Wyroki: z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (pkt 33, 39–43); z dnia 16 stycznia 2025 r., Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, pkt 37); z dnia 20 maja 2025 r., Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 34 i nast.).
8      Zobacz
pkt 34 i 35 tego wyroku; zob. również wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 35, 36, 58).
9      Zobacz
pkt 48 i 49 tego wyroku.
10      Wyrok Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego), pkt 48.
11      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 16 stycznia 2025 r., Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, pkt 42); z dnia 20 maja 2025 r., Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 37). Do tej hipotezy nie odniesiono się w wyroku z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki (C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346, pkt 33 i nast.), wspominanym w niniejszej sprawie, w którym pytanie dotyczyło ustalenia, czy doręczenie
aktu oskarżenia osobie dorosłej mieszkającej z oskarżonym było wystarczające dla celów uznania, że oskarżony został poinformowany o rozprawie, bez ustalania, czy ten ostatni został poinformowany w czasie poprzedzającym to doręczenie o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu.
12      Wyroki:
Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (pkt 38, 54 i nast.);
z dnia 16 stycznia 2025 r., Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, pkt 43);
z dnia 20 maja 2025 r., Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 38). Zobacz również
opinia rzeczniczki
generalnej L. Mediny w sprawie
Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, pkt 41 i nast.).
13      Zobacz podobnie wyrok z dnia 26 września 2013 r., Texdata Software (C‑418/11, EU:C:2013:588, pkt 28, 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
14      Wyrok z dnia 13 lutego 2020 r., Spetsializirana prokuratura (Rozprawa pod nieobecność oskarżonego) (C‑688/18, EU:C:2020:94, pkt 29, 30);
wyrok Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
15      Podkreślenie moje.
16      Wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 37–39).
17      Wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 40, 47).
18      Podobnie i analogicznie zob. wyroki: z dnia 25 maja 2016 r., Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, pkt 39); z dnia 9 marca 2017 r., Milkova (C‑406/15, EU:C:2017:198, pkt 52, 53);
a także z dnia 13 czerwca 2017 r., Florescu i in. (C‑258/14, EU:C:2017:448, pkt 48).
19      Wyroki: z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 60);
Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, pkt 29).
20      Wyrok
Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (pkt 37).
21      Wyrok
Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (pkt 34–36).
22      Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 51). Zobacz również decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1) oraz decyzja ramowa Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonywania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27), zmienione decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. zmieniającą decyzje ramowe 2002/584/WSiSW, 2005/214/WSiSW, 2006/783/WSiSW, 2008/909/WSiSW oraz
2008/947/WSiSW i tym samym wzmacniającą prawa procesowe osób oraz ułatwiającą stosowanie zasady wzajemnego uznawania do orzeczeń wydanych pod nieobecność danej osoby na rozprawie (Dz.U. 2009, L 81, s. 24).
23      Zobacz opinia rzecznika generalnego J. Richarda de la Toura w sprawie Höldermann (C‑447/24, EU:C:2025:716, pkt 83 i nast.).
24      Zobacz opinia rzecznika generalnego J. Richarda de la Toura w sprawie Khuzdar (C‑95/24, EU:C:2025:712, pkt 59 i nast.).
25      Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego J. Richarda de la Toura w sprawie Khuzdar (C‑95/24, EU:C:2025:712, pkt 73).
26      Zobacz w przedmiocie tej ostatniej zasady wyroki: z dnia 9 marca 1999 r., Centros (C‑212/97, EU:C:1999:126, pkt 24); z dnia 5 lipca 2007 r., Kofoed (C‑321/05, EU:C:2007:408, pkt 38); z dnia 2 czerwca 2016 r.,
Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, pkt 57); z dnia 26 lutego 2019 r., T Danmark i Y Denmark (C‑116/16 i C‑117/16, EU:C:2019:135, pkt 70).
27      Zobacz wyrok
Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (pkt 48); a także opinia rzecznika generalnego J. Richarda de la Toura w sprawie
Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego)
(C‑569/20, EU:C:2022:26, pkt 54).
28      Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 20 maja 2025 r., Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 59–63), a także opinia rzeczniczki generalnej L. Mediny w sprawie Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, pkt 61–67).
29      Zobacz w przedmiocie przesłanek wymaganych w tym względzie wyroki: Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego)
(pkt 56); z dnia 16 stycznia 2025 r., Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, pkt 48); z dnia 20 maja 2025 r., Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 41–61).
30      Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 20 maja 2025 r., Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 59–63);
a także opinia rzeczniczki generalnej L. Mediny w sprawie Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, pkt 61–67).
31      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 16 stycznia 2025 r., VB II (Informacja o prawie do wznowienia postępowania) (C‑400/23, EU:C:2025:14, pkt 63, 64); z dnia 20 maja 2025 r., Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 67–70); a także opinia rzeczniczki generalnej L. Mediny w sprawie Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:306, pkt 80).
32      Prawdą jest, że art. 6 ust. 2 dyrektywy 2012/29 odnosi się do „postępowania karnego wszczętego na skutek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa [na szkodę ofiary]”. Takie odniesienie znajduje się również w motywie 31 wspomnianej dyrektywy. Jednakże, biorąc pod uwagę powagę konsekwencji, jakie dla ofiary pociąga za sobą postępowanie w sprawie uchylenia wyroku, jej prawo do udziału w tym postępowaniu nie może zależeć od złożenia zawiadomienia o przestępstwie lub od wniesienia powództwa adhezyjnego. Wykładnię tę potwierdza motyw 22 dyrektywy 2012/29, który zrównuje złożenie zawiadomienia i wszczęcie z urzędu postępowania w celu określenia sytuacji mieszczących się w ramach postępowania karnego.
33      Artykuł 18 i art. 20 lit. b) dyrektywy 2012/29. W przedmiocie tych przepisów zob. wyrok z dnia 29 lipca 2019 r., Gambino i Hyka (C‑38/18, EU:C:2019:628, pkt 30 i nast., 50 i nast.).