62024CJ0296_RES
Sprawa C‑296/24 [Jouxy] (
i
)
SM i PX
przeciwko
Caisse pour l’avenir des enfants
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour de cassation du Grand-Duché de Luxembourg (Luksemburg)]
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 18 grudnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 45 TFUE – Swobodny przepływ pracowników – Równość traktowania – Rozporządzenie (UE) nr 492/2011 – Artykuł 7 ust. 2 – Przywileje socjalne – Dodatek rodzinny – Warunek przyznania tego dodatku pracownikowi niebędącemu rezydentem na dziecko jego małżonka lub zarejestrowanego partnera – Wymóg, zgodnie z którym ów pracownik musi „uczestniczyć w utrzymaniu” tego dziecka – Kryteria oceny – Domniemanie oparte na istnieniu wspólnego miejsca zamieszkania – Dyrektywa 2004/38/WE – Artykuł 2 pkt 2 lit. c) – Pojęcie „członka rodziny”
Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Równość traktowania – Przywileje socjalne – Beneficjenci zasady równego traktowania – Dzieci pracownika migrującego – Pojęcie – Dziecko współmałżonka lub zarejestrowanego partnera tego pracownika – Włączenie
(art. 45 TFUE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 492/2011, art. 7 ust. 2)
(zob. pkt 27, 29, 31, 32)
Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Równość traktowania – Przywileje socjalne – Pojęcie – Dodatek rodzinny powiązany z wykonywaniem przez pracownika przygranicznego pracy najemnej w państwie członkowskim – Włączenie
(art. 45 TFUE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 492/2011, art. 7 ust. 2)
(zob. pkt 28)
Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Równość traktowania – Przywileje socjalne – Dodatek rodzinny powiązany z wykonywaniem przez pracownika przygranicznego pracy najemnej w państwie członkowskim – Warunek przyznania tego dodatku pracownikowi przygranicznemu na dziecko jego małżonka lub zarejestrowanego partnera – Wymóg związany z utrzymywaniem dziecka – Dowód – Istnienie wspólnego miejsca zamieszkania pracownika niebędącego rezydentem i dziecka – Domniemanie utrzymywania dziecka – Konieczność stałego dzielenia miejsca zamieszkania – Brak
[art. 45 TFUE; rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: nr 883/2004, art. 1 lit. i), art. 67; nr 492/2011, art. 7 ust. 2; dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2]
(zob. pkt 33–39, 44, 45; sentencja)
Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Równość traktowania – Przywileje socjalne – Dodatek rodzinny powiązany z wykonywaniem przez pracownika przygranicznego pracy najemnej w państwie członkowskim – Warunek przyznania tego dodatku pracownikowi przygranicznemu na dziecko jego małżonka lub zarejestrowanego partnera – Wymóg związany z utrzymywaniem dziecka – Dowód – Brak wspólnego miejsca zamieszkania pracownika przygranicznego i dziecka – Możliwość przedstawienia innych obiektywnych dowodów, takich jak uczestniczenie w kosztach zakwaterowania, podróży lub codziennego życia tego dziecka
[art. 45 TFUE; rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: nr 883/2004, art. 1 lit. i), art. 67; nr 492/2011, art. 7 ust. 2; dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2]
(zob. pkt 40)
Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Równość traktowania – Przywileje socjalne – Dodatek rodzinny powiązany z wykonywaniem przez pracownika przygranicznego pracy najemnej w państwie członkowskim – Warunek przyznania tego dodatku pracownikowi przygranicznemu na dziecko jego małżonka lub zarejestrowanego partnera – Wymóg związany z utrzymywaniem dziecka – Dowód – Istnienie obowiązku alimentacyjnego lub prawa do osobistej styczności z dzieckiem po stronie drugiego, biologicznego lub adopcyjnego, rodzica dziecka małżonka lub zarejestrowanego partnera pracownika niebędącego rezydentem – Brak wpływu
[art. 45 TFUE; rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: nr 883/2004, art. 1 lit. i), art. 67; nr 492/2011, art. 7 ust. 2; dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 2]
(zob. pkt 41–43)
Streszczenie
Trybunał, do którego zwrócono się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przedstawił, w kontekście sporów dotyczących odmowy wypłaty przez Caisse pour l’avenir des enfants (kasę na rzecz przyszłości dzieci, Luksemburg, zwaną dalej „CAE”) dodatków rodzinnych pracownikom przygranicznym, wyjaśnienia dotyczące wymogu, zgodnie z którym pracownik niebędący rezydentem musi uczestniczyć w utrzymaniu dziecka swojego małżonka lub zarejestrowanego partnera, aby zgodnie z prawem Unii mógł otrzymać taki dodatek na to dziecko.
Skarżącymi w postępowaniu głównym są pracownicy przygraniczni zamieszkujący w Belgii, Niemczech lub Francji, wykonujący pracę najemną w Luksemburgu.
Decyzjami CAE skarżącym odmówiono przyznania dodatków rodzinnych na dzieci ich małżonków lub zarejestrowanych partnerów albo odebrano, ze skutkiem od dnia 1 sierpnia 2016 r., prawo do dodatków pobieranych na takie dzieci. Według CAE dzieci te nie miały więzi filiacyjnej z zainteresowanymi pracownikami przygranicznymi, a tym samym nie miały statusu „członka rodziny” uprawniającego tych pracowników do pobierania dodatku rodzinnego przewidzianego w ustawodawstwie luksemburskim.
Sąd pierwszej instancji, do którego wniesiono skargi na te decyzje, uwzględnił je, ale decyzje CAE zostały utrzymane w mocy przez sąd apelacyjny.
Skarżący w postępowaniu głównym wnieśli zatem skargę kasacyjną do sądu odsyłającego.
Sąd ten zwrócił uwagę, że w wyroku Caisse pour l’avenir des enfants (
1
) Trybunał uzależnił prawo pracownika przygranicznego do otrzymania dodatku rodzinnego na dziecko jego współmałżonka lub jego zarejestrowanego partnera, z którym nie łączy go więź filiacyjna, od wykazania, że spełnia on wymóg uczestniczenia w utrzymaniu tego dziecka (
2
).
Ponieważ w sprawach w postępowaniach głównych sąd apelacyjny uznał, że taki dowód nie został przedstawiony, sąd odsyłający zastanawia się nad obiektywnymi okolicznościami, które mogłyby świadczyć o takim uczestniczeniu w utrzymaniu dziecka.
W tym kontekście sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału o ustalenie, czy art. 45 TFUE, art. 1 lit. i) i art. 67 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 492/2011 i art. 2 pkt 2 dyrektywy 2004/38 (
3
), zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie Trybunału, należy interpretować w ten sposób, że warunek przyznania pracownikowi niebędącemu rezydentem w państwie członkowskim zatrudnienia dodatku rodzinnego na dziecko jego współmałżonka lub zarejestrowanego partnera, a mianowicie, że pracownik ten jest zobowiązany do „uczestniczenia w utrzymaniu” tego dziecka, jest spełniony przez sam fakt dzielenia przez tego pracownika i to dziecko miejsca zamieszkania, czy też w celu ustalenia istnienia takiego utrzymania należy wziąć pod uwagę inne obiektywne okoliczności.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał zauważył w odniesieniu do dodatku rodzinnego rozpatrywanego w postępowaniu głównym, że jak już miał sposobność orzec w wyroku Caisse pour l’avenir des enfants (
4
), po pierwsze, rozpatrywany dodatek stanowi przywilej socjalny w rozumieniu art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 492/2011 (
5
). Trybunał orzekł również, po drugie, że wskazany przepis stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których pracownicy niebędący rezydentami mogą otrzymywać dodatek rodzinny rozpatrywany w postępowaniu głównym jedynie na własne dzieci, z wyłączeniem dzieci ich współmałżonka, z którymi nie łączy ich więź filiacyjna, lecz w których utrzymaniu uczestniczą, podczas gdy prawo do tego dodatku przysługuje każdemu dziecku mającemu miejsce zamieszkania w tym państwie członkowskim.
W kontekście niniejszej sprawy w następstwie tego wyroku sąd apelacyjny uznał, że CAE słusznie odmówiła skarżącym dodatku rodzinnego rozpatrywanego w postępowaniu głównym ze względu na to, że nie pokrywali oni całości kosztów utrzymania dzieci swoich małżonków lub zarejestrowanych partnerów.
W tym względzie Trybunał przypomniał, że zgodnie z orzecznictwem (
6
) zakłada się, iż dzieci pozostają na utrzymaniu do ukończenia 21. roku życia, oraz że status członka rodziny pozostającego na utrzymaniu przysługujący dziecku współmałżonka lub zarejestrowanego partnera pracownika przygranicznego może obiektywnie wynikać z dzielenia gospodarstwa domowego przez tego pracownika i dane dziecko.
Trybunał wywiódł z tego, że istnienie wspólnego miejsca zamieszkiwania dzielonego przez pracownika niebędącego rezydentem i dziecko współmałżonka lub zarejestrowanego partnera tego pracownika co do zasady wystarcza do wykazania, że wspomniany pracownik uczestniczy w utrzymaniu tego dziecka, ponieważ wspólne miejsce zamieszkania wskazuje na stabilną więź między nimi. Każda inna wykładnia byłaby zdaniem Trybunału nie tylko sprzeczna z zasadą szerokiej wykładni przepisów ustanawiających swobodny przepływ pracowników, ale również z orzecznictwem Trybunału (
7
), które wymaga uwzględnienia definicji „członka rodziny” zawartej w art. 2 pkt 2 dyrektywy 2004/38, które to pojęcie obejmuje bezpośrednich zstępnych współmałżonka lub partnera, w ramach oceny, czy pracownik przygraniczny może pośrednio korzystać z równego traktowania na podstawie art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 492/2011.
Trybunał wywiódł z tego, że dzielenie miejsca zamieszkania przez pracownika niebędącego rezydentem i dziecko jego współmałżonka lub zarejestrowanego partnera jest wystarczające do wykazania, że wymóg dotyczący utrzymywania tego dziecka jest spełniony. Można bowiem domniemywać, że taki pracownik przyczynia się do pokrycia przynajmniej części wydatków gospodarstwa domowego, a mianowicie kosztów związanych z zakwaterowaniem i utrzymaniem gospodarstwa domowego, a zatem z zaspokajaniem potrzeb jego członków, w tym potrzeb dziecka współmałżonka lub zarejestrowanego partnera. W odniesieniu do tego miejsca zamieszkania Trybunał uściślił jednak, że wspólne zamieszkiwanie niekoniecznie musi mieć charakter stały. Z jednej strony, biorąc pod uwagę wzrost częstotliwości występowania zjawiska zrekonstruowanych rodzin, dziecko może przez część czasu mieszkać również z drugim rodzicem, biologicznym lub adopcyjnym. Z drugiej strony ze względu na pobieranie nauki w ramach szkolnictwa wyższego dziecko może przez część czasu mieszkać poza domem.
W świetle wątpliwości sądu odsyłającego Trybunał dodał, po pierwsze, że organy administracji lub w danym wypadku sądy krajowe nie mogą wymagać od pracownika niebędącego rezydentem, aby wykazał on w sposób bardziej szczegółowy, poza dowodem istnienia wspólnego miejsca zamieszkania, że przyczynia się on do pokrywania codziennych wydatków lub zaspokajania szczególnych potrzeb danego dziecka. Jednakże w przypadku całkowitego braku dzielenia miejsca zamieszkania przez pracownika niebędącego rezydentem i dziecko, w szczególności z powodu pobierania przez to dziecko nauki w ramach szkolnictwa wyższego, należy uwzględnić inne obiektywne elementy charakteryzujące się pewną stabilnością, takie jak w szczególności wkład w koszty zakwaterowania, podróży lub utrzymania tego dziecka, aby ów pracownik mógł wykazać, że nadal uczestniczy w utrzymaniu dziecka.
Po drugie, istnienia obowiązku alimentacyjnego po stronie drugiego rodzica – biologicznego lub adopcyjnego – dziecka małżonka lub zarejestrowanego partnera pracownika niebędącego rezydentem ani też istnienia po stronie tego rodzica prawa do kontaktów z dzieckiem i przyjmowania u siebie nie można uznać za okoliczności pozwalające wykluczyć, że pracownik ten uczestniczy w utrzymaniu tego dziecka, z którym dzieli to samo miejsce zamieszkania. Takie wykluczenie byłoby sprzeczne z zasadą szerokiej wykładni przepisów dotyczących swobodnego przepływu pracowników. Jest tak, tym bardziej że istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie biologicznego lub adopcyjnego rodzica dziecka nie stanowi warunku wykluczającego prawo do dodatku rodzinnego na rzecz dziecka małżonka lub zarejestrowanego partnera pracownika będącego rezydentem, z którym pracownik ten dzieli to samo miejsce zamieszkania.
Po trzecie, pracownikowi niebędącemu rezydentem można odmówić przyznania dodatku rodzinnego jedynie w wyjątkowych okolicznościach. Taka odmowa może być uzasadniona tylko wtedy, gdy z akt sprawy wynika, że pracownik ten złożył fałszywe oświadczenia lub w rzeczywistości w żaden sposób nie uczestniczy w pokrywaniu wydatków związanych z utrzymaniem dziecka, ponieważ koszty te są w całości pokrywane przez osobę trzecią.
W konsekwencji zgodnie z prawem Unii warunek (
8
) przyznania pracownikowi niebędącemu rezydentem w państwie członkowskim zatrudnienia dodatku rodzinnego na dziecko jego współmałżonka lub zarejestrowanego partnera, a mianowicie, że pracownik ten jest zobowiązany do „uczestniczenia w utrzymaniu” tego dziecka, jest spełniony wówczas, gdy ów pracownik i biologiczne lub adoptowane dziecko jego współmałżonka lub zarejestrowanego partnera tworzą wspólnotę rodzinną, charakteryzującą się dzieleniem przez wspomnianego pracownika i to dziecko wspólnego miejsca zamieszkania.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Wyrok z dnia 2 kwietnia 2020 r., Caisse pour l’avenir des enfants (Dziecko współmałżonka pracownika przygranicznego) (C‑802/18, EU:C:2020:269).
(
2
)	Trybunał oparł swoje rozstrzygnięcie na wykładni art. 1 lit. i) i art. 67 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2013, L 188, s. 10; Dz.U. 2020, L 338, s. 18) w związku z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 492/2011 z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii (Dz.U. 2011, L 141, s. 1) oraz z art. 2 pkt 2 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77).
(
3
)	Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77).
(
4
)	Wyrok z dnia 2 kwietnia 2020 r., Caisse pour l’avenir des enfants (Dziecko współmałżonka pracownika przygranicznego) (C‑802/18, EU:C:2020:269).
(
5
)	Z przepisu tego wynika, że pracownicy niebędący rezydentami korzystają, zgodnie z zasadą niedyskryminacji, z takich samych przywilejów podatkowych i socjalnych jak pracownicy krajowi.
(
6
)	Wyrok z dnia 15 grudnia 2016 r., Depesme i in. (od C‑401/15 do C‑403/15, EU:C:2016:955).
(
7
)	Wyroki: z dnia 15 grudnia 2016 r., Depesme i in. (od C‑401/15 do C‑403/15, EU:C:2016:95); z dnia 2 kwietnia 2020 r., Caisse pour l’avenir des enfants (Dziecko współmałżonka pracownika przygranicznego) (C‑802/18, EU:C:2020:269).
(
8
)	Trybunał oparł się na art. 45 TFUE, art. 1 lit. i) i art. 67 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 492/2011 i art. 2 pkt 2 dyrektywy 2004/38.