Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
12 ta’ Frar 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trasport bl-ajru – Regolament (KE) Nru 549/2004 – Ajru Uniku Ewropew – Regolament (KE) Nru 550/2004 – Provvista ta’ servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru fl-Ajru Uniku Ewropew – Artikolu 8 – Fornituri ta’ servizzi tat-traffiku tal-ajru – Artikoli 14 u
15 – Tariffi imposti fuq l-utenti tal-ispazju tal-ajru – Ħsara ta’ server ta’ telekomunikazzjonijiet ajrunawtiċi – Kanċellazzjoni ta’ titjiriet – Allegat nuqqas
kolpevoli min-naħa tal-fornitur ikkonċernat – Utenti tal-ispazju tal-ajru – Protezzjoni ta’ dawn l-utenti mid-dannu ekonomiku kkawżat minn tali nuqqas”
Fil-Kawża C‑408/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija), permezz ta’ deċiżjoni tas‑27 ta’ Mejju 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ Ġunju 2024, fil-proċedura
Ir-Repubblika tal-Awstrija
vs
Austrian Airlines AG
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn C. Lycourgos, President tal-Awla, O. Spineanu‑Matei, S. Rodin, N. Piçarra (Relatur) u N. Fenger, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: G. Chiapponi, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑21 ta’ Mejju 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal Republik Österreich, minn C. Nemeth u S. Ullreich, bħala aġenti,
–        għal Austrian Airlines AG, minn J. Eichmeyer, Rechtsanwältin,
–        għall-Gvern Awstrijak, minn A. Posch, J. Schmoll u G. Kunnert, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Belġjan, minn S. Baeyens u P. Cottin, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Franċiż, minn B. Herbaut u B. Travard, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn R. Álvarez Vinagre u G. Meessen, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑4 ta’ Settembru 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 8 tar-Regolament (KE) Nru 550/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2004 dwar il-forniment ta’ servizzi ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru fl-ajru uniku Ewropew (ir-“Regolament tal-forniment tas-servizz”) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 31), kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 1070/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ Ottubru 2009 (ĠU 2009, L 300, p. 34) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 550/2004”), u tal-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament (KE) Nru 549/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2004 li jippreskrivi l-qafas għall-ħolqien ta’ l-Ajru Uniku Ewropew (ir-“Regolament qafas”) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 23), kif emendat bir-Regolament Nru 1070/2009 (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 549/2004”).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn ir-Republik Österreich (ir-Repubblika tal-Awstrija), irrappreżentata mill-Finanzprokuratur, u Austrian Airlines AG dwar il-kumpens għad-dannu ekonomiku subit minn din il-kumpannija tal-ajru minħabba l-kanċellazzjoni ta’ titjiriet ikkawżata mill-ħsara ta’ server ta’ telekomunikazzjonijiet ajrunawtiċi amministrat minn Austro Control.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Ir-Regolament Nru 549/2004
3        Il-premessa 7 tar-Regolament Nru 549/2004 tistabbilixxi:
“L-ispazju ta’ l-ajru jikkostitwixxi riżorsa limitata, li l-aħjar u l-aktar użu effiċjenti tagħha tkun possibbli biss jekk jitqiesu r-rekwiżiti ta’ l-utenti kollha u fejn relevanti, irrappreżentati fl-iżvilupp kollu kemm hu (sħiħ), fil-proċess ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet u implimentazzjoni ta’ l-Ajru Uniku Ewropew, inkluż il-Kumitat dwar Ajru Uniku.”
4        L-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Għan u ambitu”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-għan tal-inizzjattiva dwar l-ajru uniku Ewropew hu li jittejbu l-istandards attwali tat-traffiku tal-ajru, biex tikkontribwixxi għall-iżvilupp sostenibbli tas-sistema tat-trasport bl-ajru u biex ittejjeb il-prestazzjoni ġenerali tal-ġestjoni tat-traffiku tal-ajru (ATM) u s-sistema ta’ servizzi ta’ navigazzjoni bl-ajru (ANS) għat-traffiku tal-ajru ġenerali fl-Ewropa, bil-ħsieb li jinqdew il-ħtiġijiet ta’ dawk li jużaw l-ispazju tal-ajru. L-ajru uniku Ewropew se jkun jikkonsisti minn netwerk pan-Ewropew koerenti ta’ rotot, ġestjoni tan-netwerk u sistemi tal-ġestjoni tat-traffiku tal-ajru bbażati biss fuq is-sikurezza, l-effiċjenza u l-kunsiderazzjonijiet tekniċi, għall-benefiċċju tal-utenti kollha tal-ispazju tal-ajru. Biex jilħaq dan il-għan, dan ir-Regolament jistabbilixxi qafas regolatorju armonizzat għall-ħolqien tal-ajru uniku Ewropew.”
5        L-Artikolu 2 tal-imsemmi regolament jinkludi, fost l-oħrajn, id-definizzjonijiet li ġejjin:
“1.      ‘servizz tal-kontroll tat-traffiku ta’ l-ajru (KTA)’ tfisser servizz ipprovdut għall-għan:
(a)      li jimpedixxi kolliżjonijiet:
–        bejn ajruplani, u
–        fiż-żona ta’
mmanuvrar bejn ajruplani u ingombri; u
(b)      li jħaffef u
jżomm fluss bl-ordni ta’ traffiku ta’ l-ajru;
[...]
4.      ‘servizzi ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru’ tfisser servizzi ta’ traffiku ta’ l-ajru; servizzi ta’ komunikazzjoni, navigazzjoni u sorveljanza; servizzi meteoroloġiċi għal navigazzjoni ta’ l-ajru:
[...]
8.      ‘utenti tal-ispazju tal-ajru” tfisser l-inġenji tal-ajru kollha operati bħala traffiku tal-ajru ġenerali;
[...]
10.      ‘ġestjoni tat-traffiku tal-ajru (ATM)’ tfisser l-aggregazzjoni tal-funzjonijiet fl-ajru u dawk ibbażati fl-art (servizzi ta’ traffiku tal-ajru, ġestjoni tal-ispazju tal-ajru u ġestjoni tal-fluss ta’ traffiku tal-ajru) rekwiżita biex ikun żgurat il-moviment salv u effiċjenti tal-inġenju tal-ajru matul il-fażijiet kollha tal-operati;
11.      ‘servizzi ta’ traffiku ta’ l-ajru’ tfisser is-servizzi varji ta’ informazzjoni ta’ titjir, servizzi ta’ allarm, servizzi ta’ avviżi għal traffiku ta’ l-ajru u servizzi ta’ KTA (servizzi taż-żona, avviċinament u kontroll ta’ l-ajrudrom);
[...]
23a.      ‘servizz ta’ informazzjoni dwar it-titjira’ tfisser servizz provdut sabiex jingħataw pariri u informazzjoni utli għat-tmexxija sikura u effiċjenti tat-titjiriet;
23b.      ‘servizz ta’ twissija ta’ allarm’ tfisser servizz provdut biex javża lill-organizzazzjonijiet xierqa dwar ajruplani fi bżonn ta’ għajnuna ta’ tiftix u salvataġġ, u biex jgħin tali organizzazzjonijiet skont il-ħtieġa;
[...]”
6        L-Artikolu 3 tal-istess regolament, intitolat “Oqsma għal azzjoni mill-Komunità”, jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Dan ir-Regolament jistabbilixxi qafas regolatorju armonizzat għall-ħolqien ta’ ajru uniku Ewropew flimkien ma’:
[...]
b)      Ir-Regolament Nru 550/2004; [...]
[...]
u mar-regoli ta’ implimentazzjoni addottati mill-Kummissjoni fuq il-bażi ta’ dan ir-Regolament u r-regolamenti li hemm referenza għalihom hawn aktar ’il fuq.”
Ir-Regolament Nru 550/2004
7        Il-premessi 4 u 10 tar-Regolament Nru 550/2004 jipprovdu:
“(4)      Biex jinħoloq ajru uniku Ewropew, għandhom ikunu addottati miżuri biex jiżguraw il-forniment salv w effiċjenti ta’ servizzi ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru konsistenti ma’ l-organizzazzjoni w l-użu ta’ l-ispazju ta’ l-ajru kif jipprovdi għalihom ir-Regolament (KE) Nru 551/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ta’ l-10 ta’ Marzu 2004 dwar l-organizzazzjoni u l-użu ta’ l-ispazju ta’ l-arja fl-ajru uniku Ewropew (ir-Regolament ta’ l-ispazju ta’ l-arja) [(ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 41)]. L-istabbiliment ta’ organizzazzjoni armonizzata għal forniment ta’ servizzi tali hija importanti biex twieġeb b’mod adegwat għad-domanda ta’ l-utenti ta’ l-ispazju ta’ l-ajru u tirregola t-traffiku ta’ l-ajru b’mod salv w effiċjenti.
[...]
(10)      Filwaqt
li tkun iggarantita l-kontinwita ta’ forniment ta’ servizz, sistema komuni għandha tkun stabbilita biex tiċċertifika fornituri ta’ servizz ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru, li tikkostitwixxi mezz li jiddefinixxi d-drittijiet u l-obbligi ta’ dawk il-fornituri u għal moniteraġġ regolari tal-konformita ma’ rekwiżiti tali.”
8        L-Artikolu 1 tar-Regolament (KE) Nru 550/2004, intitolat “Ambitu u għanijiet”, jipprevedi, fl-ewwel paragrafu tiegħu:
“Fl-ambitu tar-[Regolament Nru 549/2004], dan ir-Regolament jjikkonċerna l-forniment ta’ servizzi ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru fl-ajru uniku Ewropew. L-għan ta’ dan ir-Regolament huwa li jistabbilixxi rekwiżiti komuni għall-forniment salv w effiċjenti ta’ servizzi ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru fil-Komunità.”
9        L-Artikolu 6 tar-Regolament Nru 550/2004, intitolat “Rekwiżiti komuni”, li jiftaħ il-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament li jistabbilixxi r-regoli dwar il-provvista ta’ dawn is-servizzi, huwa fformulat kif ġej:
“Rekwiżiti komuni għall-forniment ta’ servizzi ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru għandhom ikunu stabbiliti skond il-proċedura li jirreferi għaliha l-Artikolu 5(3) tar-[Regolament Nru 549/2004]. Ir-rekwiżiti komuni għandhom jinkludu li ġej:
–        kompetenza u konvenjenza teknika u operazzjonali,
–        sistemi u proċessi għall-management ta’ sigurezza u kwalita,
–        sistemi ta’
rappurtagg,
–        kwalita ta’ servizzi,
–        Saħħa finanzjarja,
–        kopertura ta’
responsabbilta u assigurazzjoni,
–        struttura ta’ pussess u organizzazzjoni, inkluża l-prevenzjoni ta’ konflitti ta’ interess,
–        riżorsi umani, inklużi pjanijiet ta’
staffing (provvediment tan-nies) adegwat,
–        sigurta.”
10      L-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 550/2004, intitolat “Ċertifikazzjoni tal-fornituri ta’ servizz ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru”, jipprevedi:
“1.      Il-forniment tas-servizzi kollha ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru ġewwa l-Komunità għandu jkun suġġett għal ċertifikazzjoni mill-Istati Membri.
[...]
3.      L-awtoritajiet nazzjonali ta’ sorveljanza għandhom joħorġu ċertifikati lill-fornituri ta’ servizz ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru fejn jikkonformaw mar-rekwiżiti komuni li jirreferi għalihom l-Artikolu 6. [...]
[...]
7.      L-awtoritajiet nazzjonali ta’ sorveljanza għandhom jimmonitorjaw il-konformita mar-rekwiżiti komuni u mal-kondizzjonijiet mehmuża maċ-ċertifikati. Dettalji ta’ tali moniteraġġ għandhom ikunu inklużi fir-rapporti annwali li għandhom ikunu sottomessi mill-Istati Membri skont l-Artikolu 12(1) tar-[Regolament Nru 549/2004]. Jekk awtorita nazzjonali ta’ sorveljanza ssib li d-detentur ta’ ċertifikat m’għadux jissodisfa rekwiżiti jew tali kundizzjonijiet, hija għandha tieħu miżuri xierqa filwaqt li tiżgura l-kontinwita ta’ servizzi bil-kondizzjoni li ma tiġix kompromessa s-sikurezza. Miżuri tali jistgħu jinkludu r-revoka taċ-ċertifikat.”
11      L-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 550/2004, intitolat “Nominazzjoni tal-fornituri tas-servizzi tat-traffiku tal-ajru”, jipprevedi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw il-forniment ta’ servizzi ta’ traffiku tal-ajru fuq bażi esklussiva ġewwa blokok speċifiċi ta’ spazju tal-ajru rigward l-ispazju tal-ajru taħt ir-responsabbiltà tagħhom. Għal dan il-għan, Stati Membri għandhom jinnominaw fornitur ta’ servizz tat-traffiku tal-ajru li jkollu ċertifikat validu fil-Komunità.
[...]
3.      Stati Membri għandhom jiddefinixxu d-drittijiet u obbligi li l-fornituri tas-servizz tat-traffiku tal-ajru nominati għandhom jissodisfaw. [...]
4.      Stati Membri għandu jkollhom setgħa diskrezzjonali fil-għażla ta’ fornitur ta’ servizz tat-traffiku tal-ajru, bil-kundizzjoni li dan tal-aħħar jissodisfa r-rekwiżiti u kundizzjonijiet li jirreferu għalihom l-Artikli 6 u 7.
[...]”
12      Skont l-Artikolu 14 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Ġenerali”, li jinsab fil-Kapitolu III tiegħu, huwa stess intitolat “Skemi ta’ ħlasijiet”:
“F’konformità mar-rekwiżiti tal-Artikoli 15 u 16, l-iskema tat-talbiet għall-ħlas għas-servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru għandha tikkontribwixxi għal aktar trasparenza fid-determinazzjoni, l-impożizzjoni u l-infurzar tal-ħlasijiet lill-utenti tal-ispazju tal-ajru u għandha tikkontribwixxi mal-effiċjenza tan-nefqa għal forniment ta’ servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru u għall-effiċjenza tat-titjiriet, filwaqt li jinżamm livell tajjeb ta’ sikurezza. [...]”
13      L-Artikolu 15 tal-imsemmi regolament, intitolat “Prinċipji”, jipprevedi:
“1.      L-iskema ta’ tariffi ghandha tkun ibbażata fuq il-kont ta’ spejjeż ghas-servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru minfuqa minn fornituri ta’ servizz ghall-beneficcju tal-utenti tal-ispazju tal-ajru. L-iskema ghandha talloka dawn l-ispejjeż fost il-kategoriji tal-utenti.
[...]
3.      L-Istati Membri għandhom ikunu konformi mal-prinċipji li ġejjin meta jiġu stabbiliti t-tariffi skont il-paragrafu 2:
[...]
f)      it-tariffi għandhom jinkoraġġixxu l-forniment sikur, effiċjenti u effettiv u sostenibbli ta’ servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru bil-ħsieb tal-kisba ta’ livell għoli ta’ sikurezza u ta’ effiċjenza mqabbla mal-ispiża u li jilħqu l-miri ta’ prestazzjoni u huma għandhom jistimulaw il-forniment ta’ servizz integrat filwaqt li jnaqqsu l-impatt ambjentali tal-avjazzjoni. [...]”
Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni Nru 1035/2011
14      Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 1035/2011 tas‑17 ta’ Ottubru 2011 li jistabbilixxi rekwiżiti komuni għall-forniment ta’ servizzi tan-navigazzjoni tal-ajru u li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 482/2008 u (UE) Nru 691/2010 (ĠU 2011, L 271, p. 23), kif emendat bir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 448/2014 tat‑2 ta’ Mejju 2014 (ĠU 2014, L 132, p. 53) (iktar
’il quddiem ir-“Regolament ta’ Implimentazzjoni Nru 1035/2011”), jinkludi l-Anness I, intitolat “Rekwiżiti ġenerali għall-forniment ta’ servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru”, li huwa fformulat kif ġej:
“1.      KOMPETENZA U KAPAĊITÀ TEKNIĊI U OPERATTIVI
Il-fornituri ta’ servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru
għandhom ikunu jistgħu jipprovdu s-servizzi tagħhom b’mod sikur, effiċjenti, kontinwu u sostenibbli li jkun konsistenti ma’ kwalunkwe livell raġonevoli ta’ domanda ġenerali għal spazju tal-ajru partikolari. Għal dan il-għan, huma għandhom iżommu kapaċità u kompetenza teknika u operattiva adegwati.
[...]
3.      ĠESTJONI TAS-SIKUREZZA U TAL-KWALITÀ
[...]
3.2.      Sistema ta’ ġestjoni tal-kwalità
Il-fornituri ta’ servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru
għandu jkollhom fis-seħħ sistema ta’ ġestjoni tal-kwalità li tkopri lis-servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru
kollha li jipprovdu, skont il-prinċipji li ġejjin.
Is-sistema ta’ ġestjoni tal-kwalità għandha:
(a)      tiddefinixxi l-politika ta’ kwalità b’tali mod li tissodisfa kemm jista’ jkun il-ħtiġijiet ta’ utenti differenti;
[...]
7.      RESPONSABBILTÀ U KOPERTURA TAL-ASSIGURAZZJONI
Il-fornituri ta’ servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru
għandu jkollhom stabbiliti arranġamenti sabiex ikunu koperti r-responsabbiltajiet tagħhom li jirriżultaw mil-liġi applikabbli.
[...]”
Id-dritt Awstrijak
Il-Liġi dwar l-Avjazzjoni
15      L-Artikolu 120 tal-Bundesgesetz über die Luftfahrt (il-Liġi Federali dwar in-Navigazzjoni tal-Ajru), tat‑2 ta’ Diċembru 1957 (BGBl. 253/1957), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali (iktar
’il quddiem il-“Liġi dwar l-Avjazzjoni”), jipprevedi:
“(1)      Sakemm ma jkunx previst mod ieħor fi jew bis-saħħa ta’ ftehimiet internazzjonali, ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jew ta’ din il-liġi federali, l-eżerċizzju tan-navigazzjoni tal-ajru bħala kompitu tal-awtorità pubblika tal-Istat Federali hija fdata lil Austro Control. Din il-kumpannija hija maħtura sabiex twettaq is-servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru msemmija fil-punt 1(a) tal-Artikolu 119(2) [ta’ din il-liġi] u s-servizzi meteoroloġiċi għan-navigazzjoni tal-ajru msemmija fil-punt 1(c) tal-Artikolu 119(2) [ta’ din il-liġi] fuq bażi esklużiva, fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 tar-Regolament [Nru 550/2004].
[...]
(5)      Il-fornituri tas-servizzi tan-navigazzjoni tal-ajru għandu jkollhom disponibbli l-faċilitajiet tan-navigazzjoni bl-ajru meħtieġa għat-twettiq xieraq u sikur tal-kompiti fdati lilhom u konformi mal-istandards internazzjonali, kif ukoll għandhom jiżguraw il-manutenzjoni u l-operat tagħhom kif xieraq.
[...]”
Il-Liġi dwar Austro Control
16      L-Artikolu 2 tal-Bundesgesetz über die Austro Control Gesellschaft mit beschränkter Haftung (il-Liġi Federali dwar il-Kumpannija b’Responsabbiltà Limitata Austro Control) (BGBl. 898/1993), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali (iktar
’il quddiem il-“Liġi dwar Austro Control”), huwa fformulat kif ġej:
“(1)      Austro Control għandha twettaq il-kompiti kollha preċedentement fdati lill-Bundesamt für Zivilluftfahrt [(l-Uffiċċju Federali tal-Avjazzjoni Ċivili, l-Awstrija)] skont
il-Liġi dwar l-Avjazzjoni, id-digrieti adottati abbażi ta’ din il-liġi kif ukoll il-Flugsicherungsstreckengebührengesetz [(il-Liġi dwar l-Imposti tar-Rotot Dovuti għall-Provvista ta’ Servizzi ta’ Navigazzjoni bl-Ajru) (BGBl. 137/1986)], bl-eċċezzjoni tal-missjonijiet li ngħataw permezz ta’ digriet konformement mal-Artikolu 140b tal-[Liġi dwar l-Avjazzjoni]. Austro Control għandha wkoll tassumi l-funzjonijiet fdati lilha mil-liġijiet federali jew mid-digrieti adottati abbażi ta’ dawn il-liġijiet federali. Dawn il-kompiti huma suġġetti għal obbligu operattiv. Austro Control għandha tieħu l-miżuri preventivi kollha ta’ natura organizzattiva li jippermettulha twettaq l-imsemmija funzjonijiet taħt il-kontroll tal-awtoritajiet pubbliċi.
[...]”
17      L-Artikolu 10 tal-Liġi dwar Austro Control, intitolat “Responsabbiltà”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istat Federali għandu jkun responsabbli, skont id-dispożizzjonijiet tal-Amtshaftungsgesetz [(il-Liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Amministrazzjoni) (BGBl. 20/1949)], għad-danni kkawżati lil kull persuna mill-impjegati ta’ Austro Control, fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tal-liġijiet, waqt it-twettiq tal-funzjonijiet fdati lilhom skont l-Artikolu 2(1) u (3) ta’ din il-liġi federali. L-impjegat ma huwiex responsabbli fil-konfront tal-vittma. [...]”
Il-liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Amministrazzjoni
18      Il-liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Amministrazzjoni, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Amministrazzjoni”), tipprovdi, fl-Artikolu 1(1) tagħha:
“L-Istat Federali, il-Länder, il-muniċipalitajiet, il-persuni ġuridiċi l-oħra rregolati mid-dritt pubbliku u l-organi tas-sigurtà soċjali [...] huma responsabbli, skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt ċivili, għad-dannu patrimonjali jew fiżiku kkawżat lil kull persuna minħabba l-aġir illegali u kolpevoli tal-persuni li jaġixxu, bħala korpi tal-Istat Federali, b’eżekuzzjoni tal-liġijiet; il-korp ma għandux ikun responsabbli fil-konfront tal-vittma. Il-kumpens għad-dannu huwa neċessarjament pekunjarju.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
19      Austro Control hija kumpannija b’responsabbiltà limitata li l-uniku azzjonist tagħha hija r-Repubblika tal-Awstrija. Fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet legali tagħha, Austro Control tamministra s-server tan-Network tat-Telekomunikazzjoni Fissa Ajrunawtika (iktar
’il quddiem is-“server NTFA”), li jiżgura t-trażmissjoni ta’ informazzjoni teknika dwar,
fost l-oħrajn, it-traffiku tal-ajru, bejn il-kumpanniji tal-ajru, Austro Control stess u Eurocontrol, l-organu Ewropew ta’ koordinazzjoni stabbilit fi Brussell (il-Belġju).
20      Austrian Airlines, kumpannija tal-ajru bbażata fl-ajruport ta’ Vjenna-Schwechat (l-Awstrija), tuża s-servizzi tat-traffiku tal-ajru pprovduti minn Austro Control għat-titjiriet tagħha minn u lejn dan l-ajruport, permezz tal-ħlas tat-tariffi previsti għal dawn is-servizzi.
21      Fit‑28 ta’ Awwissu 2016, ħsara teknika tas-server NTFA wasslet għal tnaqqis notevoli fir-rati ta’ nżul u ta’ tluq fl-imsemmi ajruport. Austrian Airlines issostni li dan in-nuqqas obbligaha tikkanċella 60 titjira, li kkawżalha dannu ta’
ammont ta’ EUR 373 140.46 li jinkludi r-rimborsi ta’ biljetti, ir-rotot differenti fuq titjiriet ta’ kumpanniji terzi, it-telf marbut mat-titjiriet ta’ kondiviżjoni tal-kodiċi, l-ispejjeż tal-ikel, ta’ akkomodazzjoni u ta’ trasport tal-passiġġieri, l-ispedizzjoni mill-ġdid tal-bagalji u r-remunerazzjoni għas-sahra tal-persunal.
22      Billi qieset li Austro Control kienet responsabbli għan-nuqqas tas-server NTFA, peress li naqset milli tieħu, b’mod preventiv, il-miżuri tekniċi u umani neċessarji għall-funzjonament tajjeb ta’ dan is-server, Austrian Airlines ippreżentat rikors għad-danni kontra r-Repubblika tal-Awstrija abbażi tal-Artikolu 10(1) tal-Liġi dwar Austro Control u tal-Artikolu 1(1) tal-Liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Amministrazzjoni.
23      Ir-Repubblika tal-Awstrija, irrappreżentata mill-Finanzprokuratur, ikkontestat kull aġir dannuż jew kolpevoli ta’ Austro Control fil-ġestjoni tas-server NTFA. Hija sostniet, barra minn hekk, li d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni dwar in-navigazzjoni bl-ajru jservu esklużivament l-interess ġenerali tas-sigurtà tat-trasport bl-ajru u mhux l-interessi patrimonjali tal-utenti tal-ispazju tal-ajru, kif tikkonferma l-assenza ta’ dispożizzjonijiet li jipprevedu sistema ta’ responsabbiltà f’dan il-qasam.
24      Il-qorti tal-ewwel istanza ċaħdet ir-rikors għad-danni ppreżentat minn Austrian Airlines minħabba li d-dispożizzjonijiet nazzjonali u d-dispożizzjonijiet tal-Unjoni dwar in-navigazzjoni bl-ajru għandhom biss l-għan li jirregolaw it-traffiku tal-ajru u mhux li jipproteġu l-patrimonju tat-trasportaturi tal-ajru. F’dawn iċ-ċirkustanzi, din il-qorti qieset li ma kienx neċessarju li jiġi eżaminat jekk il-persunal ta’ Austro Control kienx aġixxa b’mod illegali u kolpevoli.
25      Kuntrastament, il-qorti tal-appell, adita minn Austrian Airlines, ikkonkludiet li, għalkemm id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar in-navigazzjoni bl-ajru huma intiżi prinċipalment sabiex jiggarantixxu s-sigurtà tal-ajru, huma jipproteġu wkoll l-interessi ekonomiċi tat-trasportaturi tal-ajru bħala utenti tal-ispazju tal-ajru, iktar u iktar peress li dawn tal-aħħar iħallsu tariffi għas-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru pprovduti lilhom minn fornituri bħal Austro Control.
26      L-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija), li hija l-qorti tar-rinviju, adita b’rikors tar-Repubblika tal-Awstrija, irrappreżentata mill-Finanzprokuratur, kontra d-deċiżjoni ta’ appell, tesponi li, skont il-ġurisprudenza tagħha dwar l-Artikolu 1(1) tal-Liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Amministrazzjoni, anki fil-każ ta’ ksur kolpevoli ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali, huma biss id-danni li l-prevenzjoni tagħhom tikkostitwixxi mill-inqas wieħed mill-għanijiet tad-dispożizzjoni miksura li jistgħu jiġu kkumpensati. Din il-qorti tippreċiża li l-kriterju determinanti għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-amministrazzjoni huwa l-għan ta’ protezzjoni tad-dispożizzjoni miksura, kif iddeterminat bl-interpretazzjoni.
27      L-imsemmija qorti tirrikonoxxi bħala prinċipju li dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali għandha għan ta’ protezzjoni tal-interessi individwali meta jkun hemm relazzjoni ġuridika partikolari bejn l-entità li tkun kisret tali dispożizzjoni u l-individwu leż. Kuntrastament, hija għandha t-tendenza li teskludi l-eżistenza ta’ tali għan meta t-twettiq ta’ missjonijiet ta’ servizz pubbliku minn din l-entità jikkonċerna numru tant kbir u indeterminat ta’ persuni li jkollhom jiġu assimilati mal-pubbliku inġenerali, u dan jeskludi l-possibbiltà li tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-amministrazzjoni anki fil-każ ta’ aġir illegali u kolpevoli.
28      Il-qorti tar-rinviju tirrileva li n-nuqqas ta’ qbil bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali jirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li jikkonċernaw in-navigazzjoni bl-ajru, li l-għan prinċipali tagħhom huwa li tiġi ggarantita s-sigurtà tal-ajru, jipproteġux ukoll lill-utenti tal-ispazju tal-ajru kontra d-danni patrimonjali kkawżati minn nuqqas illegali u kolpevoli tal-fornitur ta’ servizzi tat-traffiku tal-ajru, indikat konformement mal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 550/2004, jiġifieri, f’dan il-każ, Austro Control. Fil-fehma tagħha, l-għan ta’ dan ir-regolament huwa deċiżiv u għandu jiġi ddeterminat b’mod awtonomu fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni u tal-metodi ta’ interpretazzjoni tiegħu.
29      Skont dik il-qorti, mis-sentenza tat‑2 ta’ Ġunju 2022, Skeyes (C‑353/20, EU:C:2022:423), jirriżulta li d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 550/2004, moqrija flimkien mal-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 549/2004, li jiddefinixxi s-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru, jagħtu lill-utenti tal-ispazju tal-ajru drittijiet li jistgħu jiġu affettwati mill-għeluq ta’ dan l-ispazju u li l-għan tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar in-navigazzjoni bl-ajru ma huwiex limitat għas-sigurtà tal-ajru fis-sens strett.
30      L-imsemmija qorti tistaqsi jekk l-interessi patrimonjali ta’ dawn l-utenti jaqgħux taħt l-għan ta’ protezzjoni mfittex minn dawn id-dispożizzjonijiet, li jippermetti li tiġi stabbilita r-responsabbiltà tar-Repubblika tal-Awstrija għad-danni patrimonjali kkawżati minn aġir illegali u kolpevoli ta’ Austro Control, konformement mal-Liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Amministrazzjoni.
31      L-istess qorti tirrileva li l-obbligu għal Austrian Airlines li tħallas tariffi sabiex tibbenefika mis-servizzi tat-traffiku tal-ajru pprovduti minn Austro Control jimmilita favur l-eżistenza ta’ relazzjoni ġuridika partikolari bejn dawn iż-żewġ entitajiet. Għal din ir-raġuni, b’mod partikolari, hija tikkunsidra li l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 550/2004, moqri flimkien mal-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 549/2004 u l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, jipproteġi wkoll l-interessi patrimonjali tal-utenti individwali tal-ispazju tal-ajru.
32      F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 8 tar-[Regolament Nru 550/2004], flimkien mal-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-[Regolament Nru 549/2004], għandu jiġi interpretat fis-sens li l-provvista ta’ servizzi tat-traffiku tal-ajru hija maħsuba wkoll sabiex tipproteġi lill-utenti individwali tal-ispazju tal-ajru mill-okkorrenza ta’ każijiet ta’ telf ta’ natura purament finanzjarja minħabba nuqqasijiet illegali u li huma tort tal-fornitur tas-servizz ta’ navigazzjoni tal-ajru fdat bil-provvista tas-servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru?”
Fuq id-domanda preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
33      Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li d-domanda magħmula, li tirrigwarda l-portata tal-għan ta’ protezzjoni li għandu, b’mod partikolari, l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 550/2004, tqum mill-fatt li, skont il-Liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Amministrazzjoni, kif interpretata mill-qorti tar-rinviju, il-kriterju determinanti sabiex tiġi stabbilita din ir-responsabbiltà huwa l-għan ta’ protezzjoni tad-dispożizzjoni miksura. Fil-każ ineżami, din id-dispożizzjoni hija l-Artikolu 120 tal-Liġi dwar l-Avjazzjoni, li tiddenomina lil Austro Control sabiex, b’mod partikolari, tiżgura s-servizzi tat-traffiku tal-ajru fuq bażi esklużiva, konformement ma’ dan l-Artikolu 8.
34      Fir-rigward tat-tilwima fil-kawża prinċipali, din il-qorti tippreċiża għalhekk li r-Repubblika tal-Awstrija tista’ tinżamm responsabbli għad-dannu ekonomiku mġarrab minn Austrian Airlines, minħabba eventwali nuqqas kolpevoli ta’ Austro Control, biss jekk id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni jkunu intiżi, fost l-oħrajn, sabiex jipproteġu lill-utenti tal-ispazju tal-ajru, fis-sens tal-punt 8 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 549/2004, kontra tali dannu.
35      Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li d-domanda preliminari magħmula għandha tiġi eżaminata.
Fuq id-domanda magħmula
36      Permezz tal-unika domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 549/2004 u l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 550/2004, moqrija flimkien mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-aħħar regolament dwar il-provvista ta’ servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru u l-impożizzjoni ta’ tariffi fuq dawn is-servizzi, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li dawn id-dispożizzjonijiet kollha huma wkoll intiżi li jipproteġu lill-utenti tal-ispazju tal-ajru mid-dannu ekonomiku kkawżat minn nuqqas kolpevoli tal-fornitur ta’ servizzi tat-traffiku tal-ajru li jwettaq l-obbligi tiegħu taħt dawn id-dispożizzjonijiet.
37      Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li, skont l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 549/2004, dan jistabbilixxi qafas regolatorju armonizzat għall-ħolqien tal-“Ajru Uniku Ewropew”, li għandu l-għan li jsaħħaħ l-istandards ta’ sigurtà attwali tat-traffiku tal-ajru, li jikkontribwixxi għall-iżvilupp sostenibbli tas-sistema ta’ trasport bl-ajru u li jtejjeb il-prestazzjoni globali tas-sistema ta’ ġestjoni tat-traffiku tal-ajru u tas-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru għat-traffiku tal-ajru ġenerali fl-Ewropa sabiex jissodisfa l-bżonnijiet tal-utenti kollha tal-ispazju tal-ajru.
38      Din id-dispożizzjoni tippreċiża wkoll li l-Ajru Uniku Ewropew jinkludi network pan-Ewropew koerenti tar-rotot kif ukoll sistemi ta’ ġestjoni tan-network u tat-traffiku tal-ajru, ibbażati biss fuq kriterji ta’ sigurtà, ta’ effikaċja u ta’ teknika, għall-benefiċċju tal-“utenti tal-ispazju tal-ajru” kollha, kunċett li jinkludi, skont il-punt 8 tal-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament, l-operaturi tal-inġenji tal-ajru operati skont ir-regoli tat-traffiku tal-ajru ġenerali.
39      Min-naħa l-oħra, konformement mal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 550/2004 u “[f]l-ambitu tar-[Regolament Nru 549/2004]”, dan ir-regolament jikkonċerna l-provvista ta’ servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru fl-Ajru Uniku Ewropew, b’mod sigur u effettiv, billi jistabbilixxi rekwiżiti komuni għal dan l-għan. Ir-Regolament Nru 550/2004 jipprevedi wkoll, fil-Kapitolu III, bħala element essenzjali, sistema ta’ impożizzjoni ta’ tariffi għal dawn is-servizzi li tinkludi imposti dovuti mill-utenti tal-ispazju tal-ajru.
40      Barra minn hekk, mill-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 549/2004 jirriżulta li l-qafas regolatorju armonizzat intiż sabiex jitwettaq l-“Ajru Uniku Ewropew” jinkludi wkoll il-miżuri ta’ implimentazzjoni adottati mill-Kummissjoni abbażi b’mod partikolari ta’ dan ir-regolament kif ukoll tar-Regolament Nru 550/2004. Fost dawn il-miżuri ta’ implimentazzjoni hemm ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni Nru 1035/2011.
41      Wara li ġie ppreċiżat dan il-qafas regolatorju, għandu jiġi kkonstatat, fl-ewwel lok, li, skont il-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 549/2004, il-kunċett ta’ “servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru” jinkludi s-servizzi tat-traffiku tal-ajru, imsemmija espressament fid-domanda magħmula, kif ukoll is-servizzi ta’ komunikazzjoni, ta’ navigazzjoni u ta’ sorveljanza, is-servizzi meteoroloġiċi intiżi għan-navigazzjoni bl-ajru u s-servizzi ta’ informazzjoni ajrunawtika.
42      Is-servizzi tat-traffiku tal-ajru jagħmlu parti integrali mill-“ġestjoni tat-traffiku tal-ajru”, li tinkludi, skont il-punt 10 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 549/2004, il-funzjonijiet kollha, abbord u fuq l-art, meħtieġa sabiex jiġi żgurat il-moviment sigur u effettiv tal-inġenji tal-ajru matul il-fażijiet kollha tal-operat. Skont il-punt 11 ta’ dan l-artikolu, dawn is-servizzi jinkludu s-servizzi tal-kontroll tat-traffiku tal-ajru, is-servizzi ta’ informazzjoni tat-titjiriet u s-servizzi ta’ twissija, liema tliet kunċetti huma ddefiniti, rispettivament, fil-punt 1, fil-punt 23a u fil-punt 23b tal-imsemmi artikolu.
43      Is-“servizzi ta’ kontroll tat-traffiku tal-ajru” huma intiżi, minn naħa, sabiex jipprevjenu l-kolliżjonijiet bejn l-inġenji tal-ajru u, fiż-żona ta’ manuvra, il-kolliżjonijiet bejn l-inġenji tal-ajru u l-ostakoli, kif ukoll, min-naħa l-oħra, sabiex iħaffu u jiżguraw it-traffiku tal-ajru. Is-“servizz ta’ informazzjoni dwar it-titjir” jiżgura l-provvista ta’ pariri u ta’ informazzjoni utli għat-twettiq sikur u
effiċjenti tat-titjiriet. Is-“servizzi ta’ twissija” huma intiżi li jinnotifikaw lill-korpi kompetenti meta l-inġenji tal-ajru jkunu jeħtieġu għajnuna għal tiftix u għal salvataġġ u li jassistu lil dawn il-korpi.
44      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li s-“servizzi tat-traffiku tal-ajru”, fis-sens tal-punt 11 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 549/2004, huma ta’ importanza fundamentali għall-ġestjoni tat-traffiku tal-ajru mhux biss għas-sigurtà u għall-operat ottimali tal-ispazju tal-ajru, iżda wkoll għall-utenti ta’ dan l-ispazju li l-attivitajiet tagħhom jiddependu mill-eżekuzzjoni tajba ta’ dawn is-servizzi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ Ġunju 2022, Skeyes, C‑353/20, EU:C:2022:423, punt 43).
45      Fil-fatt, kif irrilevat l-Avukata Ġenerali fil-punt 39 tal-konklużjonijiet tagħha, il-provvista ta’ servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru, inklużi s-servizzi tat-traffiku tal-ajru, taqdi mhux biss l-interess ġenerali li jikkonsisti fil-garanzija tal-eżistenza ta’ ajru uniku Ewropew sigur u effikaċi, iżda wkoll l-interessi u l-attività ekonomika tal-utenti tal-ispazju tal-ajru, b’mod partikolari t-trasportaturi tal-ajru.
46      F’dan ir-rigward, il-premessa 7 tar-Regolament Nru 549/2004 tippreċiża li l-ispazju tal-ajru jikkostitwixxi riżorsa limitata, li l-użu ottimali u effikaċi tagħha huwa possibbli biss jekk jittieħdu inkunsiderazzjoni l-bżonnijiet tal-utenti kollha.
47      Fit-tieni lok, l-Artikolu 8(1), (3) u (4) tar-Regolament Nru 550/2004 jimponi fuq kull Stat Membru l-obbligu li jaħtar fornitur ta’ servizzi tat-traffiku tal-ajru u li jiddefinixxi d-drittijiet u l-obbligi ta’ dan il-fornitur, li għandu, kif jipprevedi l-paragrafu 4 ta’ dan l-artikolu, jissodisfa r-rekwiżiti komuni għall-provvista ta’ servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru elenkati fl-Artikolu 6 ta’ dan ir-regolament u jiġi ċċertifikat konformement mal-Artikolu 7 tal-imsemmi regolament.
48      Skont dan l-Artikolu 6, dawn ir-rekwiżiti komuni għandhom jirrigwardaw b’mod partikolari l-kompetenza u l-kapaċità teknika u operattiva, il-kwalità tas-servizzi kif ukoll ir-responsabbiltà u l-kopertura tar-riskji. Skont l-Artikolu 7(1) u (3) tal-istess regolament, il-provvista tas-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru fl-Unjoni hija suġġetta għal ċertifikazzjoni mill-Istati Membri, li hija suġġetta għall-osservanza mill-fornitur tal-imsemmija rekwiżiti komuni. Skont l-Artikolu 7(7), jekk awtorità
superviżorja nazzjonali tikkonstata li d-detentur ta’ ċertifikat ma jibqax jissodisfa dawn l-istess rekwiżiti komuni, hija għandha tieħu miżuri xierqa filwaqt li tiżgura l-kontinwità tas-servizzi.
49      Kif tiddikjara l-premessa 4 tar-Regolament Nru 550/2004, il-fornituri maħtura mill-Istati Membri għandhom l-obbligu li jipprovdu s-servizzi tat-traffiku tal-ajru b’mod li jissodisfaw adegwatament il-bżonnijiet tal-utenti tal-ispazju tal-ajru u li jiżguraw funzjonament sigur u effiċjenti ta’ dan it-traffiku, f’qafas armonizzat għall-provvista tas-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru.
50      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li mill-premessa 10, mill-Artikolu 1(1) u mill-Artikolu 7(1) u (7) tar-Regolament Nru 550/2004 jirriżulta li dan għandu wkoll l-għan li jiżgura l-kontinwità tal-provvista tas-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru kollha fl-ajru uniku Ewropew (sentenza tat‑2 ta’ Ġunju 2022, Skeyes, C‑353/20, EU:C:2022:423, punt 44), li mingħajrha l-utenti tal-ispazju tal-ajru ma jkunux jistgħu jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom f’kundizzjonijiet adegwati.
51      Barra minn hekk, l-Anness I tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni Nru 1035/2011, li jistabbilixxi rekwiżiti komuni għall-provvista ta’ servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru u li jissupplimenta l-qafas regolatorju armonizzat għat-twettiq tal-“Ajru Uniku Ewropew”, kif tfakkar fil-punt 40 ta’ din is-sentenza, jippreċiża li l-fornituri ta’ servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru għandhom ikunu kapaċi jipprovdu dawn is-servizzi b’mod sigur, effikaċi, kontinwu u sostenibbli, li jkun konsistenti ma’ kwalunkwe livell raġonevoli ta’ domanda għal spazju tal-ajru partikolari (punt 1 ta’ dan l-anness), għandhom jiddefinixxu politika ta’ kwalità sabiex jissodisfaw bl-aħjar mod il-bżonnijiet tad-diversi utenti (punt 3.2(a) tal-imsemmi anness) u għandhom jieħdu miżuri sabiex ikopru r-riskji li jkunu suġġetti għalihom fil-qasam tar-responsabbiltà ċivili li tirriżulta mil-liġijiet fis-seħħ (punt 7 tal-istess anness).
52      Fit-tielet lok, l-Artikoli 14 sa 16 tar-Regolament Nru 550/2004 jirregolaw l-iffissar, l-impożizzjoni u l-ġbir tal-imposti dovuti mill-utenti tal-ispazju tal-ajru għas-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru pprovduti lilhom. Skont dan l-Artikolu 14, din is-sistema ta’ impożizzjoni ta’ tariffi għandha tikkontribwixxi, b’mod partikolari, għall-effikaċja ekonomika tal-provvista tas-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru u għall-effikaċja tat-titjiriet, filwaqt li jinżamm livell ta’ sigurtà
ottimali.
53      L-Artikolu 15(1) ta’ dan ir-regolament jipprevedi li s-sistema ta’ impożizzjoni ta’ tariffi hija bbażata fuq it-teħid inkunsiderazzjoni tal-ispejjeż tas-servizzi ta’ navigazzjoni tal-ajru sostnuti mill-fornituri għall-benefiċċju tal-utenti tal-ispazju tal-ajru. Il-paragrafu 3(f) ta’ dan l-artikolu jippreċiża li l-imposti għandhom jiffavorixxu l-provvista sigura, effiċjenti, effettiva u sostenibbli tas-servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru sabiex jintlaħaq livell għoli ta’ sigurtà u ta’ effikaċja ekonomika.
54      Minn dak li ntqal jirriżulta li r-Regolamenti Nri 549/2004 u 550/2004 kif ukoll ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni Nru 1035/2011 jeżiġu li l-fornituri ta’ servizzi tat-traffiku tal-ajru jissodisfaw adegwatament il-bżonnijiet tal-utenti tal-ispazju tal-ajru, billi jiggarantixxu s-sigurtà, il-kontinwità, is-sostenibbiltà, l-effettività u l-effikaċja ekonomika tas-servizzi tagħhom, fid-dawl tal-fatt li dawn is-servizzi huma indispensabbli għall-attivitajiet ta’ dawn l-utenti, li jsostnu l-ispejjeż ekonomiċi tagħhom.
55      Huwa f’dan is-sens li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, fis-sentenza tat‑2 ta’ Ġunju 2022, Skeyes (C‑353/20, EU:C:2022:423, punti 39 u 49), li d-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti Nri 549/2004 u 550/2004 jistgħu jikkonferixxu lill-utenti tal-ispazju tal-ajru ċerti drittijiet li jistgħu jiġu affettwati bl-għeluq tal-ispazju tal-ajru.
56      Fil-każ ineżami, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li n-nuqqas tas-server NTFA, amministrat minn Austro Control, bħala fornitur ta’ servizzi ta’ traffiku tal-ajru ddenominat mir-Repubblika tal-Awstrija, wassal għal tnaqqis kunsiderevoli fir-rati ta’ nżul u ta’ tluq fl-ajruport ta’ Vjenna-Schwechat, kif ukoll, sussegwentement, għal kanċellazzjoni ta’ titjiriet operati minn Austrian Airlines, li juri r-relazzjoni ta’ dipendenza, enfasizzata fil-punt 44 ta’ din is-sentenza, bejn, minn naħa, il-provvista ta’ dawn is-servizzi u, min-naħa l-oħra, il-possibbiltà għall-utenti tal-ispazju tal-ajru li jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom.
57      Hija l-qorti nazzjonali, li hija biss għandha ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti tal-kawża prinċipali kif ukoll sabiex tinterpreta u tapplika d-dritt nazzjonali (sentenzi tal‑4 ta’ Ġunju 2013, ZZ, C‑300/11, EU:C:2013:363, punt 36, u tad‑29 ta’ Lulju 2024, protectus, C‑185/23, EU:C:2024:657, punt 36), li għandha tiddetermina jekk, fid-dawl tar-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domanda magħmula, ir-Repubblika tal-Awstrija tistax tinżamm responsabbli għad-dannu ekonomiku mġarrab minn Austrian Airlines li kien ikkawżat minn eventwali nuqqas kolpevoli ta’ Austro Control.
58      Fid-dawl tal-motivi kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 549/2004 u l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 550/2004, moqrija flimkien mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-aħħar regolament dwar il-provvista ta’ servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru u l-impożizzjoni ta’ tariffi fuq dawn is-servizzi, għandhom jiġu interpretati fis-sens li dawn id-dispożizzjonijiet kollha huma wkoll intiżi li jipproteġu lill-utenti tal-ispazju tal-ajru mid-dannu ekonomiku kkawżat minn nuqqas kolpevoli tal-fornitur ta’ servizzi tat-traffiku tal-ajru li jwettaq l-obbligi tiegħu taħt dawn id-dispożizzjonijiet.
Fuq l-ispejjeż
59      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Il-punt 4 tal-Artikolu 2 tar-Regolament (KE) Nru 549/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2004 li jippreskrivi l-qafas għall-ħolqien ta’ l-Ajru Uniku Ewropew (ir-“Regolament qafas”), u l-Artikolu 8 tar-Regolament (KE) Nru 550/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2004 dwar il-forniment ta’ servizzi ta’ navigazzjoni ta’ l-ajru fl-ajru uniku Ewropew (ir-“Regolament tal-forniment tas-servizz”), kif emendati bir-Regolament (KE) Nru 1070/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ Ottubru 2009, moqrija flimkien mad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 550/2004, dwar il-provvista ta’ servizzi tan-navigazzjoni bl-ajru u l-impożizzjoni ta’ tariffi fuq dawn is-servizzi,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
dawn id-dispożizzjonijiet kollha huma wkoll intiżi li jipproteġu lill-utenti tal-ispazju tal-ajru mid-dannu ekonomiku kkawżat minn nuqqas kolpevoli tal-fornitur ta’ servizzi tat-traffiku tal-ajru li jwettaq l-obbligi tiegħu taħt dawn id-dispożizzjonijiet.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.