Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ANDREA BIONDI
της 29ης Ιανουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑721/24
Vista‑Life Pharma SA,
Vista‑Life Pharma Belgium SCRL
κατά
Laboratoires S.M.B. SA,
Brussels Reps Pharma SRL
[αίτηση
του
Cour d’appel de Bruxelles (εφετείου
Βρυξελλών, Βέλγιο) για
την
έκδοση
προδικαστικής
αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Κανονισμός (ΕΚ) 1924/2006 – Διαφημιζόμενα συμπληρώματα διατροφής – Ισχυρισμοί σχετικά με τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθένειας – Ειδικοί όροι χρήσης »
1.        Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το Cour d’appel de Bruxelles (εφετείο Βρυξελλών) ζητεί από το Δικαστήριο να αποσαφηνίσει την εφαρμογή ορισμένων διατάξεων του κανονισμού 1924/2006 (2). Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο, αφενός, να προσδιορίσει πότε οι αναφορές στη συχνότητα και τον τρόπο χορήγησης των συμπληρωμάτων διατροφής μπορούν, όπως παρουσιάζονται, να αφορούν την υγεία· αφετέρου, να διευκρινίσει την έκταση και τη μορφή του ενημερωτικού μηνύματος που συνοδεύει μνεία περί μείωσης των κινδύνων για την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της θέσης του μεταξύ της επισήμανσης και της διαφήμισης.
I.      Νομικό πλαίσιο
2.        Ο κανονισμός 1924/2006 σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα, ορίζει, στο άρθρο 2, παράγραφος 2, σημεία 1 και 5, τις κρίσιμες για την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως έννοιες ως εξής: «“ισχυρισμός”: κάθε μήνυμα ή απεικόνιση, η οποία δεν είναι υποχρεωτική σύμφωνα με την κοινοτική ή εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένης τυχόν εικαστικής, γραφικής ή συμβολικής απεικόνισης, υπό οποιαδήποτε μορφή, η οποία δηλώνει, υπονοεί ή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το τρόφιμο έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά»· «“ισχυρισμός επί θεμάτων υγείας”: κάθε ισχυρισμός που δηλώνει, υπονοεί ή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σχέση μεταξύ κατηγορίας τροφίμων, τροφίμου ή συστατικού του και της υγείας».
3.        Το άρθρο 14, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού ορίζει τα εξής:
«[…] για τους ισχυρισμούς που αφορούν τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθένειας, στην επισήμανση ή, εάν δεν υπάρχει επισήμανση, στην παρουσίαση ή τη διαφήμιση, πρέπει να υπάρχει επίσης δήλωση ότι η ασθένεια, στην οποία αναφέρεται ο ισχυρισμός, έχει πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου και ότι η μεταβολή ενός από αυτούς ενδέχεται να έχει ή να μην έχει ευεργετικό αποτέλεσμα».
4.        Για τον ορισμό της «επισήμανσης», το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 1924/2006 παραπέμπει στο άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2000/13/ΕΚ (3), το οποίο καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού 1169/2011 (4). Κατά το άρθρο αυτό, ως «επισήμανση» νοούνται «οποιεσδήποτε μνείες, ενδείξεις, εμπορικά σήματα, εμπορικές ονομασίες, εικόνες ή σύμβολα που αναφέρονται σε ένα τρόφιμο και τοποθετούνται σε κάθε συσκευασία, έγγραφο, πινακίδα, ετικέτα, δακτύλιο ή περιλαίμιο που συνοδεύει ή αναφέρεται στο τρόφιμο αυτό».
5.        Μολονότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται μόνον ως προς την ερμηνεία του κανονισμού 1924/2006, εντούτοις θεωρώ αναγκαίο να υπενθυμίσω τον τρόπο με τον οποίο ο κανονισμός αυτός μεταφέρθηκε στο βελγικό δίκαιο. Ειδικότερα, το άρθρο VI.104 του Code de droit économique (5) (κώδικα οικονομικού δικαίου) απαγορεύει τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές για την προστασία των επαγγελματικών συμφερόντων των επιχειρήσεων.
II.    Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
6.        Οι διάδικοι της κύριας δίκης δραστηριοποιούνται στον βελγικό φαρμακευτικό και παραφαρμακευτικό τομέα. Η Laboratoires S.M.B. SA και η Brussels Reps Pharma SRL (στο εξής, από κοινού: SMB) παρασκευάζουν και εμπορεύονται
φάρμακα και συμπληρώματα διατροφής. Η Vista‑Life Pharma SA και η Vista‑Life Pharma Belgium SCRL (στο εξής, από κοινού: Vista‑Life) εμπορεύονται και αυτές συμπληρώματα διατροφής, μεταξύ των οποίων τα Vista‑D3 και VistaSterol. Η SMB και
η
Vista‑Life είναι
ανταγωνιστές
στον
τομέα
της
εμπορίας
συμπληρωμάτων διατροφής.
7.        Η διαφορά της κύριας δίκης αφορά εμπορικές ανακοινώσεις σχετικές με τα προαναφερθέντα προϊόντα. Οι επίμαχες διαφημιστικές εκστρατείες πραγματοποιήθηκαν σε εξειδικευμένα περιοδικά για φαρμακοποιούς και ιατρούς.
8.        Στις διαφημίσεις του προϊόντος Vista‑D3 χρησιμοποιήθηκαν οι ακόλουθοι ισχυρισμοί: «σταθερά επίπεδα πλάσματος», «το προϊόν Vista‑D3 αποτρέπει την αύξηση του κινδύνου θνησιμότητας», «το προϊόν Vista‑D3 αποτρέπει τον μεταβολισμό της πρώτης διόδου και την ενζυμική αποδόμηση στο στομάχι»,
«προτιμάται η καθημερινή χορήγηση από τη χορήγηση εφάπαξ δόσης» και, όσον αφορά τον τρόπο υπογλώσσιας χορήγησης, «η καλύτερη δυνατή απορρόφηση για όλους τους ασθενείς».
9.        Στις διαφημίσεις του προϊόντος VistaSterol χρησιμοποιήθηκε ο ισχυρισμός «η λύση για τον έλεγχο της χοληστερόλης».
10.      Με δύο χωριστά δικόγραφα, της 9ης Ιουνίου 2021 και της 9ης Δεκεμβρίου 2022, η SMB άσκησε αγωγή ενώπιον του Τribunal de l’entreprise francophone de Bruxelles (γαλλόφωνου δικαστηρίου επιχειρηματικών διαφορών Βρυξελλών) αμφισβητώντας τη συμβατότητα των εν λόγω ισχυρισμών με τον κανονισμό 1924/2006. Ειδικότερα, η SMB υποστηρίζει ότι οι ισχυρισμοί αυτοί αποτελούν «ισχυρισμούς επί θεμάτων
υγείας» κατά την έννοια του κανονισμού 1924/2006 και είναι αντίθετοι με το άρθρο 10
του κανονισμού καθώς και με το άρθρο
VI.104 του Code de droit économique (κώδικα οικονομικού δικαίου).
Όσον αφορά τους ισχυρισμούς σχετικά με τα σταθερά επίπεδα πλάσματος και τα επίπεδα χοληστερόλης, η SMB υποστηρίζει ότι οι ισχυρισμοί αυτοί είναι αντίθετοι με το άρθρο 14, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού και το άρθρο
VI.104 του Code de droit économique (κώδικα οικονομικού δικαίου).
11.      Με
δύο
αποφάσεις
της 6ης
Απριλίου 2022 και
της 5ης
Απριλίου 2023, το
πρωτοβάθμιο
δικαστήριο
διαπίστωσε
την
ύπαρξη
παράβασης του άρθρου 10
και του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 καθώς και του άρθρου VI.104 του
Code
de
droit économique (κώδικα οικονομικού δικαίου), και διέταξε την Vista‑Life να παύσει την παράβαση.
12.      Η
Vista‑Life άσκησε
έφεση
ενώπιον
του Cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών), το οποίο συνένωσε τις υποθέσεις.
13.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Cour d’appel de Bruxelles (εφετείο Βρυξελλών) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1      Έχουν τα σημεία 1 και 5 του άρθρου 2, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 την έννοια ότι οι όροι “ιδιαίτερα χαρακτηριστικά” και “μια κατηγορία τροφίμων, ένα τρόφιμο ή ένα συστατικό του” καταλαμβάνουν ισχυρισμούς σχετικά με τη συχνότητα λήψης και/ή τον τρόπο χορήγησης του τροφίμου;
2      Έχει το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 την έννοια ότι στην επισήμανση ή, εάν δεν υπάρχει επισήμανση, στην παρουσίαση ή τη διαφήμιση πρέπει να αναπαράγεται κατά γράμμα η δήλωση ότι η ασθένεια, στην οποία αναφέρεται ο ισχυρισμός “έχει πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου και […] η μεταβολή ενός από αυτούς ενδέχεται να έχει ή να μην έχει ευεργετικό αποτέλεσμα”;
3      Έχει το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 την έννοια ότι στη διαφήμιση η οποία αναπαράγει ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας για τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης μιας ασθένειας πρέπει να υπάρχει η δήλωση ότι η “ασθένεια στην οποία αναφέρεται ο ισχυρισμός έχει πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου και ότι η μεταβολή ενός από αυτούς ενδέχεται να έχει ή να μην έχει ευεργετικό αποτέλεσμα”, όταν η δήλωση αυτή περιλαμβάνεται στη συσκευασία, στο φύλλο οδηγιών χρήσης και/ή στον ιστότοπο του προϊόντος;»
14.      Οι διάδικοι της κύριας δίκης, η Βελγική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή, κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις.
III. Νομική ανάλυση
Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
15.      Ο κανονισμός 1924/2006 θεσπίζει ένα πλήρες και άμεσα εφαρμοστέο πλαίσιο εναρμόνισης το οποίο προστατεύει την ορθή πληροφόρηση του καταναλωτή και διασφαλίζει θεμιτούς όρους ανταγωνισμού (6).
16.      Τα κράτη μέλη έχουν εποπτικά καθήκοντα και καθήκοντα επιβολής· η Επιτροπή (από κοινού με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων – EFSA) είναι υπεύθυνη για την επικαιροποίηση των καταλόγων των επιτρεπόμενων ισχυρισμών, την παροχή καθοδήγησης και τον συντονισμό της εφαρμογής του κανονισμού, σύμφωνα με τους στόχους που επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης, όπως η αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και το υψηλό επίπεδο προστασίας του καταναλωτή (7). Πέραν της προστασίας του καταναλωτή, η προστασία της υγείας συγκαταλέγεται επίσης στους κύριους σκοπούς του κανονισμού 1924/2006 (8).
17.      Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, για την επίτευξη των σκοπών αυτών, πρέπει
να παρέχεται στους καταναλωτές η αναγκαία πληροφόρηση, ώστε να είναι σε θέση να επιλέγουν έχοντας πλήρη επίγνωση των δεδομένων (9).
18.      H γενική αρχή του κανονισμού 1924/2006 είναι ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα απαγορεύονται, εκτός εάν συνάδουν προς τον κανονισμό, έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή και περιλαμβάνονται στους καταλόγους επιτρεπόμενων ισχυρισμών (10).
19.      Ο κίνδυνος για την υγεία είναι επίσης ο λόγος ύπαρξης των ειδικών κανόνων σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας και
σχετικά με τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθένειας. Όταν η εμπορική ανακοίνωση
περιέχει ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής ή ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας, η ανακοίνωση αυτή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού. Κατά το Δικαστήριο, απαιτείται ευρεία και λειτουργική ερμηνεία της έννοιας «ισχυρισμός επί θεμάτων υγείας», που καλύπτει όχι μόνον τη βελτίωση της κατάστασης της υγείας, αλλά και την απουσία ή μείωση των αρνητικών για την υγεία συνεπειών που συνοδεύουν την κατανάλωση του τροφίμου, καθώς και τις βραχυπρόθεσμες συνέπειες της άπαξ κατανάλωσης αλλά και τις συνέπειες της επανειλημμένης κατανάλωσης (11).
20.      Στην απόφαση Deutsches Weintor, το Δικαστήριο χαρακτήρισε την ένδειξη «εύπεπτος» (που αναφέρεται σε οίνο) ως ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας, επισημαίνοντας ότι το μήνυμα υποδήλωνε ότι δεν υπάρχουν επιβλαβείς συνέπειες στο πεπτικό σύστημα· αυτό επιβεβαιώνει ότι εμπίπτουν επίσης στην έννοια «ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας» οι ισχυρισμοί περί ωφέλιμης επίδρασης στην υγεία «παρά» τη δυνητικώς επιβλαβή κατανάλωση (12).
Με άλλα λόγια, τονίζεται η συνολική εντύπωση που προκαλείται στον καταναλωτή και ο πειστικός χαρακτήρας του μηνύματος (13).
21.      Η προστασία του καταναλωτή και της υγείας πρέπει επίσης να συμβιβάζεται με την επιχειρηματική ελευθερία (14). Η στάθμιση αυτή δεν εμποδίζει οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας να υπόκεινται σε ορισμένες προϋποθέσεις, προκειμένου ο καταναλωτής να είναι σε θέση να προβεί σε τεκμηριωμένη επιλογή (15).
22.      Όταν προβαίνει στη στάθμιση αυτή, το Δικαστήριο λαμβάνει ως σημείο αναφοράς τον «μέσο καταναλωτή, ο οποίος έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως παρατηρητικός και προσεκτικός» (16).
23.      Η
μνεία (17) για την οποία γίνεται λόγος στο άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 έχει ως σκοπό να θέσει τον ισχυρισμό περί μείωσης του κινδύνου σε ένα ρεαλιστικό πλαίσιο, υπογραμμίζοντας:
i)
την ύπαρξη πολλαπλών αιτιών της επίμαχης ασθένειας και
ii)
το ενδεχόμενο η εξάλειψη
μίας μόνον από τις αιτίες αυτές να μην έχει ευεργετικά αποτελέσματα. Τα προεκτεθέντα συνάδουν με τον σκοπό της προστασίας της υγείας τον οποίο επιδιώκει ο κανονισμός (18).
24.      Στο ψηφιακό περιβάλλον, όπου οι καταναλωτές ενημερώνονται και πραγματοποιούν αγορές τακτικά μέσω διαδικτύου, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της νομοθεσίας. Η διαφήμιση δεν πρέπει να διαχωρίζει τον ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας από εκείνον της
προφύλαξης που προβλέπει ο κανονισμός 1924/2006: εάν ο μεν ισχυρισμός επί θεμάτων υγείας απαντά σε ιστότοπο, πλην όμως ο ισχυρισμός προφύλαξης εμφανίζεται στην επισήμανση, θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο να υπάρχει σαφής παραπομπή στο σημείο όπου αναγράφεται πλήρως, ούτως ώστε να διασφαλίζεται η άμεση πρόσβαση σε αυτόν (19).
25.       Εναπόκειται στις εθνικές αρχές και στα εθνικά δικαστήρια να διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα του κανονισμού, διατηρώντας ταυτόχρονα την πλήρη εφαρμογή του. Παράλληλα, η Επιτροπή οφείλει να επικαιροποιεί τον κατάλογο ισχυρισμών, να υιοθετεί επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές και να συντονίζει την επιβολή, προς όφελος της ασφάλειας για τις επιχειρήσεις και της προστασίας των καταναλωτών.
Β.      Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος: συχνότητα και τρόπος χορήγησης
26.      Ο κανονισμός 1924/2006 υιοθετεί μια ευρεία και λειτουργική ερμηνεία των όρων «ισχυρισμός» και «ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας». Στις έννοιες αυτές εμπίπτει κάθε μήνυμα το οποίο δηλώνει, υπονοεί ή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σχέση μεταξύ του τροφίμου (ή συστατικού του) και της υγείας. Η αναφορά στα «ιδιαίτερα χαρακτηριστικά» του τροφίμου δεν περιορίζεται μόνο στις εγγενείς ιδιότητές του (σύνθεση, περιεχόμενο, συστατικά), αλλά καταλαμβάνει επίσης στοιχεία τα οποία, όπως παρουσιάζονται στον καταναλωτή, χαρακτηρίζουν τον τρόπο με τον οποίο προορίζεται να καταναλωθεί το προϊόν και προσδιορίζουν τις προσδοκίες του αποδέκτη όσον αφορά τα οφέλη. Στο πλαίσιο αυτό, οι αναφορές στη συχνότητα πρόσληψης (π.χ. «προτιμάται η καθημερινή χορήγηση από τη χορήγηση εφάπαξ δόσης») και/ή στον τρόπο χορήγησης (π.χ. «υπογλώσσιο» διότι εξασφαλίζει «σταθερά επίπεδα πλάσματος» ή «καλύτερη απορρόφηση») μπορεί να συνιστούν «ισχυρισμό» κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 2, σημεία 1 και 5, όταν συνεπάγονται ευεργετικά αποτελέσματα για την υγεία.
27.      Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται από μια ερμηνεία τόσο γραμματική όσο και συστηματική και τελολογική: γραμματική ερμηνεία, διότι το άρθρο 2, παράγραφος 2, σημείο 5, του κανονισμού 1924/2006 περιλαμβάνει ρητώς τα μηνύματα που «οδηγούν στο συμπέρασμα» ότι υπάρχει σχέση μεταξύ υγείας και τροφίμου· συστηματική ερμηνεία, διότι, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 16 του κανονισμού 1924/2006, το κριτήριο του μέσου καταναλωτή δεν αποτελεί στατιστικό κριτήριο, αλλά αντιθέτως απαιτείται εκτίμηση της τυπικής αντίδρασης του καταναλωτή σε δεδομένη περίπτωση· τελολογική ερμηνεία, διότι οι σκοποί της προστασίας του καταναλωτή και της υγείας αποτρέπουν την υπόσχεση οφέλους μέσω μερικών ή τεχνικών μορφών που εκφεύγουν του ελέγχου των ισχυρισμών. Η νομολογία επιβεβαιώνει την προσέγγιση αυτή, σύμφωνα με την οποία ως «ισχυρισμός επί θεμάτων υγείας» νοείται επίσης το μήνυμα που δεν υπόσχεται κλινική βελτίωση υπό στενή έννοια, αλλά υποδηλώνει την απουσία ή τη μείωση αρνητικών συνεπειών και, ως εκ τούτου, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ο καταναλωτής κατανοεί το μήνυμα στο σύνολό του και αποφασίζει αναλόγως (20).
28.      Ως εκ τούτου, στην έννοια «ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας» εμπίπτουν οι δηλώσεις σχετικά με τον τρόπο χορήγησης και τη συχνότητα πρόσληψης οι οποίες, λόγω της διατύπωσής τους, της γραφικής απεικόνισής τους, των παρακείμενων ισχυρισμών ή εικόνων, προσδίδουν στους τρόπους αυτούς έναν ρόλο ο οποίος συμβάλλει στην επίτευξη ευεργετικών αποτελεσμάτων για την υγεία (για παράδειγμα: «σταθερά επίπεδα πλάσματος», «καλύτερη απορρόφηση», «αποτρέπει τον μεταβολισμό πρώτης διόδου»). Από την άλλη πλευρά, εξαιρούνται οι οδηγίες χρήσης που δεν έχουν περιεχόμενο προτροπής σχετικά με την υγεία (π.χ.: «κατανάλωση με νερό», «ένα δισκίο ημερησίως»), όταν δεν συνοδεύονται από οποιαδήποτε ρητή ή σιωπηρή αναφορά σε οφέλη ή κινδύνους. Επομένως, κρίσιμη δεν είναι απλώς η αναφορά στον τρόπο πρόσληψης, αλλά η παρουσίασή του ως αιτίας του οφέλους ή της μείωσης του κινδύνου.
29.      Τέλος, η ερμηνεία αυτή δεν επιβάλλει στις επιχειρήσεις υπερβολικές τυπικότητες. Ο επιχειρηματίας μπορεί να παρέχει ουδέτερες οδηγίες χρήσης. Εάν, ωστόσο, χρησιμοποιεί τον τρόπο και τη συχνότητα της χορήγησης ως επιχειρήματα προτροπής σε θέματα υγείας, τότε το μήνυμα αυτό υπόκειται στις απαιτήσεις του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει in concreto, αν οι επίδικες δηλώσεις πληρούν τα κριτήρια που καθορίζονται κατά τον τρόπο αυτό.
30.      Επομένως, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η συχνότητα πρόσληψης και ο τρόπος χορήγησης, όταν παρουσιάζονται ως στοιχεία που ωφελούν την υγεία, συνιστούν «ιδιαίτερα χαρακτηριστικά» τα οποία
αποτελούν «ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας» κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 2, σημεία 1 και 5, του κανονισμού 1924/2006.
Γ.      Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος: η κατά γράμμα επανάληψη του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006
31.      Το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 δεν επιβάλλει μια διατύπωση η οποία πρέπει να επαναλαμβάνεται κατά γράμμα. Περιγράφει το ουσιαστικό περιεχόμενο της δήλωσης, η οποία πρέπει να αναφέρει: πρώτον, την παρουσία πολλαπλών αιτιών της εν λόγω ασθένειας και, δεύτερον, το ενδεχόμενο η εξάλειψη μίας μόνον από τις αιτίες αυτές να μην έχει ευεργετικά αποτελέσματα. Η γραμματική διατύπωση της διάταξης αυτής υποδεικνύει τι πρέπει να παρουσιάζεται στον καταναλωτή και όχι κατ’ ανάγκη τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διατυπώνεται.
32.      Αυτό επιβεβαιώνεται και από την ανάλυση άλλων διατάξεων του ίδιου κανονισμού. Πράγματι, όταν ο νομοθέτης προτίθεται να επιβάλει μια τυποποιημένη διατύπωση, το πράττει ρητώς. Βλ., για παράδειγμα, το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ (21), και τις καταχωρίσεις στο Παράρτημα (22) του κανονισμού 1924/2006, όπου, για ορισμένους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής, απαιτείται κατά γράμμα δήλωση (π.χ. η υποχρέωση προσθήκης της ένδειξης «περιέχει φυσικά σάκχαρα», εάν υπάρχουν φυσικά σάκχαρα στο τρόφιμο, δίπλα στον ισχυρισμό «χωρίς πρόσθετα σάκχαρα»). Το άρθρο 14, παράγραφος 2, δεν λειτουργεί κατ’ αυτόν τον τρόπο, καθόσον καθορίζει τον σκοπό και το περιεχόμενο της προειδοποίησης και όχι το γράμμα της.
33.      Το σκεπτικό είναι σαφές: να αποφευχθεί το ενδεχόμενο ο ισχυρισμός περί μείωσης του κινδύνου να εκληφθεί ως οιονεί υπόσχεση θεραπείας. Αυτό επιτυγχάνεται συνοδεύοντας τον ισχυρισμό με μια δήλωση που σχετικοποιεί το περιεχόμενό του.
34.      Ελλείψει τέτοιας απαίτησης, μια δήλωση που περιέχει τα απαιτούμενα ουσιώδη στοιχεία, ήτοι, πρώτον, ότι η ασθένεια οφείλεται σε διάφορους παράγοντες και, δεύτερον, ότι η παρέμβαση σε έναν μόνον από αυτούς ενδέχεται να μην έχει ευεργετικό αποτέλεσμα συνάδει με το άρθρο 14, παράγραφος 2.
35.      Με την προτεινόμενη ερμηνεία αποφεύγονται άσκοπες δυσκαμψίες, ενώ συγχρόνως διαφυλάσσονται σαφή πρότυπα πληροφόρησης για την προστασία της υγείας. (23).
36.      Στην προκειμένη περίπτωση, από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η δήλωση που μεταφέρει την ουσία του μηνύματος είναι σύμφωνη με το άρθρο 14, παράγραφος 2, χωρίς να χρειάζεται να επαναληφθεί η διάταξη κατά λέξη. Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, βάσει της συνολικής εντύπωσης του καταναλωτή, αν η χρησιμοποιούμενη διατύπωση διασφαλίζει το αναγκαίο πληροφοριακό περιεχόμενο κατά τρόπο σαφή και κατανοητό.
Δ.      Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος: υποχρέωση αναπαραγωγής της δήλωσης στη διαφήμιση όταν η δήλωση αυτή περιλαμβάνεται στη συσκευασία, στο φύλλο οδηγιών χρήσης και/ή στον ιστότοπο του προϊόντος
37.      Το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 ορίζει ότι, για τους ισχυρισμούς που αφορούν τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης μιας ασθένειας, «στην επισήμανση ή, εάν δεν υπάρχει επισήμανση, στην παρουσίαση ή τη διαφήμιση» πρέπει να υπάρχει η δήλωση προφύλαξης.
38.      Από τη διατύπωση αυτή προκύπτει ένας απλός κανόνας: η μνεία είναι απαραίτητη στη διαφήμιση μόνον «εάν δεν υπάρχει επισήμανση». Εάν υπάρχει επισήμανση και είναι σύμφωνη με το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού, η υποχρέωση εκπληρώνεται στον εν λόγω κύριο φορέα.
39.      Με άλλα λόγια: i) εάν υπάρχει επισήμανση, αυτή πρέπει να φέρει τη δήλωση προφύλαξης, ii) εάν δεν υπάρχει επισήμανση, η δήλωση πρέπει να εμφανίζεται στην παρουσίαση ή τη διαφήμιση. Ο κανόνας δεν επιβάλλει άνευ ετέρου επανάληψη σε κάθε διαφημιστικό υλικό.
40.      Υπενθυμίζω συναφώς ότι το Δικαστήριο έχει αποφανθεί όσον αφορά το άρθρο 10, παράγραφος 3, του κανονισμού 1924/2006, το οποίο προβλέπει ότι η μνεία γενικών, μη προσδιοριζομένων, ευεργετικών αποτελεσμάτων είναι δυνατή μόνον «εάν συνοδεύεται» από συγκεκριμένο ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας (24). Ειδικότερα, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι στην ειδική περίπτωση κατά την οποία οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας δεν μπορούν να περιληφθούν στο σύνολό τους στην ίδια πλευρά της συσκευασίας όπου βρίσκεται η μνεία την οποία προορίζονται να τεκμηριώσουν, η απαίτηση άμεσης οπτικής σύνδεσης θα μπορούσε να εκπληρωθεί, κατ’ εξαίρεση, με ρητή παραπομπή, για παράδειγμα με αστερίσκο, εφόσον διασφαλίζεται, κατά τρόπο σαφή και απολύτως κατανοητό για τον καταναλωτή, η αντιστοιχία του περιεχομένου, από χωρικής απόψεως, μεταξύ των ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας και της μνείας (25).
Εναπόκειται, ωστόσο, στα εθνικά δικαστήρια να διαπιστώνουν εάν, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων της εκάστοτε υπόθεσης, η απαίτηση της οπτικής εγγύτητας
ικανοποιείται με τη χρήση αστερίσκου σύνδεσης (26).
41.      Από την κατ’ αναλογίαν εφαρμογή της συλλογιστικής αυτής στο άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 θα μπορούσε να συναχθεί ότι επισήμανση, παρουσίαση ή διαφήμιση μπορεί να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 διά της παραπομπής στη δήλωση που επιβάλλει το εν λόγω άρθρο η οποία παρατίθεται σε άλλο σημείο. Εναπόκειται, ωστόσο, στα εθνικά δικαστήρια να διαπιστώνουν εάν η παραπομπή στη δήλωση είναι επαρκής για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006.
42.      Όσον αφορά τις έννοιες της συσκευασίας και του φύλλου οδηγιών χρήσης εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι οι έννοιες αυτές εμπίπτουν αναμφισβήτητα στον ορισμό της «επισήμανσης» του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού 1169/2011.
43.      Όσον αφορά τον ιστότοπο, ο κανονισμός 1924/2004 εκδόθηκε σε μια εποχή που το ηλεκτρονικό εμπόριο ήταν πολύ λιγότερο αναπτυγμένο σε σύγκριση με σήμερα. Όπως επισήμανε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εξακολουθούν να αναφέρονται παραπλανητικοί ισχυρισμοί τόσο στις διαδικτυακές όσο και στις μη διαδικτυακές πωλήσεις τροφίμων (27). Πράγματι, το Κοινοβούλιο κάλεσε ρητώς την Επιτροπή να καταρτίσει ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την επιβολή του κανονισμού στο διαδίκτυο (28).
44.      Ο ψηφιακός δίαυλος έχει καταστεί κυρίαρχο μέσο τόσο για την προσυμβατική ενημέρωση όσο και για την αγορά ακόμη και συμπληρωμάτων διατροφής (29).
45.      Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, πρέπει να διαπιστωθεί αν οι ιστότοποι συνιστούν «μνείες, ενδείξεις, εμπορικά σήματα, εμπορικές ονομασίες, εικόνες ή σύμβολα που αναφέρονται σε ένα τρόφιμο και τοποθετούνται σε κάθε συσκευασία, έγγραφο, πινακίδα, ετικέτα, δακτύλιο ή περιλαίμιο που συνοδεύει ή αναφέρεται στο τρόφιμο αυτό» κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού 1169/2011.
46.      Προς τον σκοπό αυτόν, σημασία έχει η λειτουργία την οποία επιτελεί ο ιστότοπος. Αν ο ιστότοπος λειτουργεί ως πλατφόρμα προώθησης του προϊόντος, εμπίπτει στον ορισμό της παρουσίασης ή της διαφήμισης κατά το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006. Αν λειτουργεί ως πλατφόρμα πώλησης του προϊόντος, θα μπορούσε να θεωρηθεί, αντιθέτως, ως «έγγραφο» ή «προειδοποίηση» που συνοδεύει το τρόφιμο ή αναφέρεται σε αυτό και, ως εκ τούτου, εμπίπτει στον ορισμό της επισήμανσης κατά την έννοια του κανονισμού 1169/2011.
47.      Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, η εφαρμογή των συγκεκριμένων κριτηρίων στην περίπτωση των ιστοτόπων εξαρτάται από τη λειτουργία που αυτοί επιτελούν: α) όταν ο ιστότοπος παρουσιάζει ή προωθεί το προϊόν (δελτία προϊόντος, σελίδες παρουσίασης, εκστρατείες), εμπίπτει στον ορισμό της παρουσίασης ή της διαφήμισης που δίνεται στον κανονισμό 1924/2006· β) όταν ο ιστότοπος συνοδεύει την πώληση εξ αποστάσεως (σελίδα αγοράς) και παρέχει τις υποχρεωτικές πληροφορίες πριν από την αγορά, το άρθρο 14 του κανονισμού 1169/2011 απαιτεί οι πληροφορίες αυτές να είναι διαθέσιμες στα μέσα πώλησης εξ αποστάσεως: υπό την ιδιότητα αυτή, η σελίδα μπορεί να θεωρηθεί, στην πράξη, ως «έγγραφο» ή «προειδοποίηση» που συνοδεύει το συμπλήρωμα διατροφής και, ως εκ τούτου, ως επισήμανση κατά την έννοια του ευρέος ορισμού του κανονισμού 1169/2011.
48.      Με βάση τα προεκτεθέντα θα μπορούσε να αποφευχθεί η γενική επέκταση της έννοιας της επισήμανσης σε ολόκληρο το διαδίκτυο, διασφαλίζοντας ότι, στους διαύλους πωλήσεων εξ αποστάσεως, η δήλωση προφύλαξης είναι εύκολα διαθέσιμη μέσω διαδικτύου (με ένα κλικ) πριν από την αγορά.
49.      Επομένως, δεν υπάρχει λόγος να επιβληθεί στον επιχειρηματία η υποχρέωση να επαναλάβει τη δήλωση προφύλαξης σε κάθε μορφή επικοινωνίας. Με την υιοθέτηση ενός λειτουργικού κριτηρίου, η δήλωση προφύλαξης θα πρέπει να τοποθετείται σε σημείο όπου επιτελεί την ενημερωτική λειτουργία της και να είναι εύκολα διαθέσιμη στον καταναλωτή που αποφασίζει να προβεί στην αγορά. Συναφώς, δεν αποκλείω στην περίπτωση της πώλησης εξ αποστάσεως, εφόσον η σχετική σελίδα περιέχει τη δήλωση προφύλαξης, η διαδικτυακή διαφήμιση να μπορεί να περιλαμβάνει παραπομπή (για παράδειγμα, με σύνδεσμο) σε αυτή τη σελίδα πώλησης.
50.      Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει in concreto αν η λύση που επέλεξε ο επιχειρηματίας διασφαλίζει ότι ο καταναλωτής λαμβάνει γνώση της μνείας πριν από τη λήψη της απόφασης αγοράς.
51.      Επομένως, το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 δεν επιβάλλει, κατ’ αρχήν, την επανάληψη της δήλωσης στη διαφήμιση, όταν αυτή εμφανίζεται με προσήκοντα τρόπο στην επισήμανση.
IV.    Πρόταση
52.      Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα ερωτήματα που υπέβαλε το Cour d’appel de Bruxelles (εφετείο Βρυξελλών) ως εξής:
Το άρθρο 2, παράγραφος 2, σημεία 1 και 5, του κανονισμού 1924/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται στα τρόφιμα, έχει την έννοια ότι οι όροι
«ιδιαίτερα χαρακτηριστικά» και «κατηγορία τροφίμων, τροφίμου ή συστατικού του»
καταλαμβάνουν τους ισχυρισμούς σχετικά με τη συχνότητα πρόσληψης και/ή τον τρόπο χορήγησης ενός τροφίμου.
Το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 έχει την έννοια ότι δεν απαιτεί στην επισήμανση ή, εάν δεν υπάρχει επισήμανση, στην παρουσίαση ή στη διαφήμιση να αναπαράγεται κατά γράμμα η δήλωση ότι η ασθένεια στην οποία αναφέρεται ο ισχυρισμός «έχει πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου και […] η μεταβολή ενός από αυτούς ενδέχεται να έχει ή να μην έχει ευεργετικό αποτέλεσμα».
Το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 έχει την έννοια ότι στη διαφήμιση η οποία αναπαράγει ισχυρισμό επί θεμάτων υγείας για τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης μιας ασθένειας δεν απαιτείται να υπάρχει η δήλωση ότι «η ασθένεια στην οποία αναφέρεται ο ισχυρισμός έχει πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου και ότι η μεταβολή ενός από αυτούς ενδέχεται να έχει ή να μην έχει ευεργετικό αποτέλεσμα», όταν η δήλωση αυτή περιλαμβάνεται στη συσκευασία, στο φύλλο οδηγιών χρήσης και/ή στον ιστότοπο του προϊόντος.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
2      Κανονισμός (ΕΚ) 1924/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα (ΕΕ 2006, L 404, σ. 9), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 107/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιανουαρίου 2008, για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 σχετικά με τους ισχυρισμούς διατροφής και υγείας που διατυπώνονται στα τρόφιμα όσον αφορά τις εκτελεστικές αρμοδιότητες που ανατίθενται στην Επιτροπή (ΕΕ 2008, L 39, σ. 8)· τον κανονισμό (ΕΚ) 109/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιανουαρίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 σχετικά με τους ισχυρισμούς διατροφής και υγείας που διατυπώνονται στα τρόφιμα (ΕΕ 2008, L 39, σ. 14)· τον κανονισμό (ΕΕ) 116/2010 της Επιτροπής, της 9ης Φεβρουαρίου 2010, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τον κατάλογο των ισχυρισμών διατροφής (ΕΕ 2010, L 37, σ. 16)· τον κανονισμό (ΕΕ) 1169/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, την τροποποίηση των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1925/2006 και την κατάργηση της οδηγίας 87/250/ΕΟΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 90/496/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της οδηγίας 1999/10/ΕΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των οδηγιών της Επιτροπής 2002/67/ΕΚ και 2008/5/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 608/2004 της Επιτροπής (ΕΕ 2011, L 304, σ. 18)· τον κανονισμό (ΕΕ) 1047/2012 της Επιτροπής, της 8ης Νοεμβρίου 2012, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 όσον αφορά τον κατάλογο των ισχυρισμών διατροφής (ΕΕ 2012, L 310, σ. 36).
3      Οδηγία 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής
Μαρτίου 2000, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων (ΕΕ 2000,
L 109, σ. 29).
4      Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, την τροποποίηση των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1925/2006 και την κατάργηση της οδηγίας 87/250/ΕΟΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 90/496/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της οδηγίας 1999/10/ΕΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των οδηγιών της Επιτροπής 2002/67/ΕΚ και 2008/5/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 608/2004 της Επιτροπής (ΕΕ 2011, L 304, σ. 18).
5      Moniteur
belge,
της 29ης
Μαρτίου 2013, σ. 19975, όπως
τροποποιήθηκε
με
τον
Loi portant insertion du titre VI «Pratiques du marché et protection du consommateur»
dans le Code de droit économique et portant insertion des définitions propres au livre VI, et des dispositions d’application de la loi propres au livre VI, dans les Livres Ier et XV du Code de droit économique (νόμος
περί
προσθήκης
του
τίτλου
VI «Εμπορικές
πρακτικές
και
προστασία
του
καταναλωτή» στον
κώδικα
οικονομικού
δικαίου
και
περί
προσθήκης
των
ορισμών
του
βιβλίου VI και
των
διατάξεων εφαρμογής του νόμου του βιβλίου VI, στα βιβλία I και XV του κώδικα οικονομικού δικαίου, της 21ης
Δεκεμβρίου 2013 (Moniteur
belge,
της 30ής
Δεκεμβρίου 2013, σ. 103506).
6      Βλ. αιτιολογική σκέψη 9
και άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 1924/2006.
7      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 31, 33, 34 και 36, καθώς και άρθρο 1, παράγραφος 1, και άρθρο 20 του κανονισμού 1924/2006.
8      Απόφαση της 30ής
Απριλίου 2025, Novel Nutriology (C‑386/23, EU:C:2025:304, σκέψη 63
και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
9      Απόφαση της 30ής Απριλίου 2025, Novel Nutriology (C‑386/23, EU:C:2025:304, σκέψη 64 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
10      Άρθρο 10, παράγραφος 1, του κανονισμού 1924/2006. Βλ. επίσης κανονισμό (ΕΚ) 983/2009 της Επιτροπής, της 21ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με την έγκριση και την απόρριψη ορισμένων ισχυρισμών υγείας στα τρόφιμα οι οποίοι αφορούν τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθένειας, καθώς και την ανάπτυξη και την υγεία των παιδιών (ΕΕ 2009, L 277, σ. 3) και κανονισμό (ΕΕ) 432/2012 της Επιτροπής, της 16ης Μαΐου 2012, σχετικά με τη θέσπιση καταλόγου επιτρεπόμενων ισχυρισμών υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα, εξαιρουμένων όσων αφορούν τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθένειας και την ανάπτυξη και υγεία των παιδιών (ΕΕ 2012, L 136, σ. 1).
11      Απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2012, Deutsches Weintor (C‑544/10, EU:C:2012:526, σκέψεις 34 έως 36).
12      Όπ.π. (σκέψη 35).
13      Όπ.π. (σκέψη 37).
14      Άρθρα 15 και 16 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2016, C 202, σ. 389).
15      Προτάσεις του Γενικού Εισαγγελέα Α. Ράντου στην υπόθεση Novel Nutriology (C‑386/23, EU:C:2025:304, σημείο 43).
16      Αιτιολογική σκέψη 16 του κανονισμού 1924/2006 και απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Dr. Willmar Schwabe (C‑524/18, EU:C:2020:60, σκέψη 47).
17      Στο εξής: δήλωση προφύλαξης.
18      Ο σκοπός αυτός μνημονεύεται επίσης στην απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2012, Deutsches Weintor (C‑544/10, EU:C:2012:526, σκέψη 45).
19      Βλ. σημεία
37 επ. των παρουσών προτάσεων.
20      Απόφαση
της
6ης
Σεπτεμβρίου 2012, Deutsches Weintor (C‑544/10, EU:C:2012:526, σκέψη 35).
21      Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Προϋποθέσεις για τη χρήση των ισχυρισμών επί θεμάτων διατροφής και υγείας», «[...] Η δήλωση διατυπώνεται ως εξής “Υψηλή περιεκτικότητα σε (ονομασία της θρεπτικής ουσίας που υπερβαίνει τα θρεπτικά χαρακτηριστικά)”».
22      Το παράρτημα «Ισχυρισμοί επί θεμάτων διατροφής και προϋποθέσεις χρήσης τους» προβλέπει υπό τον τίτλο «Χωρίς πρόσθετα σάκχαρα» τα εξής: «[...] Εάν υπάρχουν φυσικά σάκχαρα στο τρόφιμο, η επισήμανση θα πρέπει να φέρει και την ακόλουθη ένδειξη: “ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΦΥΣΙΚΑ ΣΑΚΧΑΡΑ”».
23      Βλ., επίσης, κατ’ αναλογίαν, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα G. Hogan στην υπόθεση Dr. Willmar Schwabe (C‑524/18, EU:C:2020:60, σημεία 60 έως 66).
24      Απόφαση της
30ής Ιανουαρίου 2020, Dr. Willmar Schwabe (C‑524/18, EU:C:2020:60).
25      Όπ.π. (σκέψη 48).
26      Όπ.π. (σκέψη 49).
27      Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 18ης Ιανουαρίου 2024, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 για τους ισχυρισμούς διατροφής και υγείας που διατυπώνονται στα τρόφιμα (EE C, C/2024/5729, της 17.10.2024), σημείο 1.
28      Όπ.π. σημείο 23.
29      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης
Δεκεμβρίου 2003, Deutscher Apothekerverband (C‑322/01, EU:C:2003:664, σκέψη 73).