62021CC0677
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JULIANE KOKOTT
της 12ης Ιανουαρίου 2023 (
1
)
Υπόθεση C‑677/21
Fluvius Antwerpen
κατά
MX
[αίτηση του Vredegerecht te Antwerpen(ειρηνοδικείου Αμβέρσας, Βέλγιο)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Φόρος προστιθεμένης αξίας – Οδηγία 2006/112/ΕΕ – Φορολογητέες πράξεις – Υποκείμενος στον φόρο – Παράνομη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας – Υπολογισμός της παρανόμως καταναλωθείσας ηλεκτρικής ενέργειας από τον αρμόδιο προς τούτο διαχειριστή του δικτύου διανομής – Έννοια της “οικονομικής δραστηριότητας” – Έννοια των “λοιπών οργανισμών δημοσίου δικαίου” – Αμελητέος χαρακτήρας των μνημονευόμενων στο άρθρο 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας ΦΠΑ πράξεων»
I. Εισαγωγή
1.
Στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, το Δικαστήριο καλείται να εξετάσει τις συνέπειες μιας «ρευματοκλοπής» ως προς τον ΦΠΑ. Πιο συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν το πρόσωπο το οποίο χρησιμοποίησε παρανόμως ηλεκτρική ενέργεια οφείλει να καταβάλει το ποσό που αντιστοιχεί στην καταναλωθείσα ηλεκτρική ενέργεια πλέον ΦΠΑ ή μόνο τη λεγόμενη καθαρή τιμή χωρίς ΦΠΑ. Στην προκειμένη περίπτωση, πραγματοποιήθηκε παράνομη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στη διεύθυνση κατοικίας για προσωπική χρήση, η οποία ανακαλύφθηκε από τον διαχειριστή του δικτύου διανομής και στη συνέχεια χρεώθηκε στον «αυτουργό της ρευματοκλοπής».
2.
Το Δικαστήριο εξετάζει, επομένως, το θεμελιώδες ζήτημα εάν ο καταναλωτής που ενεργεί παρανόμως οφείλει ΦΠΑ κατά τον ίδιο τρόπο με τον καταναλωτή που ενεργεί νομίμως εφόσον καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια αντίστοιχης ποσότητας ή εάν ενδεχομένως μπορεί να «απαλλαγεί» από τον ΦΠΑ. Συνεπώς, τούτο εξαρτάται αποκλειστικώς από το αν μια «ακούσια» προμήθεια σε καταναλωτή από υποκείμενο στον φόρο συνιστά επίσης φορολογητέα και υποκείμενη στον φόρο πράξη κατά την έννοια του δικαίου περί ΦΠΑ.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
3.
Το πλαίσιο του δικαίου της Ένωσης χαράσσεται από την οδηγία 2006/112/ΕΚ σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας (στο εξής: οδηγία ΦΠΑ) (
2
).
4.
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ προβλέπει τα εξής:
«Στον ΦΠΑ υπόκεινται οι ακόλουθες πράξεις:
α)
Οι παραδόσεις αγαθών που πραγματοποιούνται εξ επαχθούς αιτίας στο έδαφος ενός κράτους μέλους από υποκείμενο στον φόρο που ενεργεί με την ιδιότητα αυτή».
5.
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ ορίζει τα ακόλουθα:
«Νοείται ως “υποκείμενος στον φόρο” οποιοσδήποτε ασκεί, κατά τρόπο ανεξάρτητο και σε οποιονδήποτε τόπο, οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από τον επιδιωκόμενο σκοπό και τα αποτελέσματα της δραστηριότητας αυτής.
Ως “οικονομική δραστηριότητα” θεωρείται κάθε δραστηριότητα του παραγωγού, του εμπόρου ή του παρέχοντος υπηρεσίες, περιλαμβανομένων και των δραστηριοτήτων εξόρυξης, των αγροτικών δραστηριοτήτων καθώς και των δραστηριοτήτων των ελεύθερων επαγγελμάτων. Ως οικονομική δραστηριότητα θεωρείται, επίσης, η εκμετάλλευση ενσώματου ή άυλου αγαθού, με σκοπό ιδίως την άντληση εσόδων διαρκούς χαρακτήρα.»
6.
Το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ έχει ως εξής:
«1.   Τα κράτη, οι περιφέρειες, οι νομοί, οι δήμοι και κοινότητες και οι λοιποί οργανισμοί δημοσίου δικαίου δεν θεωρούνται ως υποκείμενοι στον φόρο για τις δραστηριότητες ή πράξεις, τις οποίες πραγματοποιούν ως δημόσια εξουσία, έστω και αν, για τις δραστηριότητες ή πράξεις αυτές, εισπράττουν δικαιώματα, τέλη, εισφορές ή άλλες επιβαρύνσεις.
Εντούτοις, όταν πραγματοποιούν τέτοιες δραστηριότητες ή πράξεις, πρέπει να θεωρούνται υποκείμενοι στον φόρο για τις δραστηριότητες ή πράξεις αυτές εφόσον η μη υπαγωγή τους στον φόρο θα οδηγούσε σε σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
Σε κάθε περίπτωση, οι οργανισμοί δημοσίου δικαίου θεωρούνται υποκείμενοι στον φόρο, ιδίως για τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι και εφόσον οι πράξεις αυτές δεν είναι αμελητέες.»
7.
Το άρθρο 14, παράγραφος 1 και παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ καθορίζει πότε υφίσταται παράδοση:
«1.   Ως “παράδοση αγαθών” θεωρείται η μεταβίβαση του δικαιώματος να διαθέτει κάποιος, ως κύριος, ενσώματο αγαθό.
2.   Εκτός από την πράξη της παραγράφου 1, ως παράδοση αγαθών νοούνται οι κατωτέρω πράξεις:
α)
η μεταβίβαση, με καταβολή αποζημίωσης, της κυριότητας αγαθού, κατόπιν επιταγής της δημόσιας αρχής ή στο όνομά της ή σε εκτέλεση νόμου».
8.
Το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ αφορά την παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας και διευκρινίζει τα εξής:
«Εξομοιώνονται με ενσώματα αγαθά η ηλεκτρική ενέργεια, το αέριο, η θερμότητα ή το ψύχος και παρόμοια αγαθά.»
Β.
Το βελγικό δίκαιο
9.
Η οδηγία ΦΠΑ μεταφέρθηκε στην έννομη τάξη του Βελγίου με τον κώδικα ΦΠΑ. Επιπλέον, κανόνες σχετικά με την παράδοση ενέργειας και την αντίστοιχη τιμολόγηση περιέχονται στη φλαμανδική κανονιστική απόφαση περί ενέργειας.
10.
Το άρθρο 5.2.3, παράγραφος 1, της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας προβλέπει ότι οικιακός πελάτης κατά του οποίου υποβάλλεται καταγγελία από τον προμηθευτή ενέργειας λόγω, παραδείγματος χάριν, μη πληρωμής και ο οποίος δεν συνάπτει νέα σύμβαση με άλλον προμηθευτή ενέργειας θα προμηθεύεται ενέργεια από τον διαχειριστή του δικτύου διανομής.
11.
Από την 1η Μαΐου 2018, μετά την τροποποίηση του διατάγματος περί ενέργειας και της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας, υπάρχουν ειδικές διατάξεις που ρυθμίζουν την παράνομη κατανάλωση ενέργειας και την καταβολή αποζημίωσης για την εν λόγω χρήση. Επί του παρόντος, οι εν λόγω διατάξεις περιέχονται στο άρθρο 1.1.3, 40°/1, σε συνδυασμό με το άρθρο 5.1.2 του διατάγματος περί ενέργειας και το άρθρο 4.1.2 της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας.
12.
Το άρθρο 1.1.3, 40°/1, του διατάγματος περί ενέργειας ορίζει την έννοια της ενεργειακής απάτης ως κάθε παράνομη πράξη ή παράλειψη προσώπου η οποία συνοδεύεται από την απόκτηση αδικαιολόγητου οφέλους.
13.
Το άρθρο 5.1.2 του διατάγματος περί ενέργειας ορίζει επίσης ότι οι δαπάνες στις οποίες υποβλήθηκε ο διαχειριστής του δικτύου για την αποκατάσταση της ενεργειακής απάτης που προβλέπεται στο άρθρο 1.1.3, 40°/1, οι δαπάνες για την αποσύνδεση, για την αποκατάσταση της συνδέσεως ή την επισκευή της συσκευής μετρήσεως και την επανασύνδεση, το παρανόμως αποκτηθέν όφελος, οι δαπάνες για το παρανόμως αποκτηθέν όφελος και οι τόκοι βαρύνουν τον εμπλεκόμενο χρήστη του δικτύου. Επιπροσθέτως, ο διαχειριστής δικτύου ή ο εντολοδόχος του ζητεί τις εν λόγω δαπάνες καθώς και το παρανόμως αποκτηθέν όφελος και τους τόκους απευθείας από τον χρήστη του δικτύου.
14.
Το άρθρο 4.1.2, παράγραφος 1, της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας προβλέπει τον τρόπο υπολογισμού του αδικαιολόγητου οφέλους και τα στοιχεία που αποτελούν μέρος του παρανόμως αποκτηθέντος οφέλους. Επομένως, το παρανόμως αποκτηθέν όφελος αφορά, μεταξύ άλλων, τα έξοδα σχετικά με την παρασχεθείσα ενέργεια των οποίων την καταβολή διέφυγε ο χρήστης (άρθρο 4.1.2, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, σημείο 4, της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας).
15.
Το άρθρο 4.1.2, παράγραφος 3, της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας προβλέπει επίσης ότι η αποζημίωση που οφείλεται για το παρανόμως αποκτηθέν όφελος καθορίζεται με σαφώς προσδιορισμένο τρόπο, συμπεριλαμβανομένων φόρων, τελών και ΦΠΑ.
III. Τα πραγματικά περιστατικά και η διαδικασία εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως
16.
Ο διαχειριστής δικτύου διανομής Fluvius Antwerpen (στο εξής: Fluvius) άσκησε αγωγή κατά του φυσικού προσώπου ΜΧ (στο εξής: εναγόμενος) για καταβολή 813,41 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ) για κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας κατά την περίοδο από 7ης Μαΐου 2017 έως την 7η Αυγούστου 2019.
17.
Όπως προκύπτει από τις πληροφορίες οι οποίες είναι δημόσια διαθέσιμες στο διαδίκτυο, ο διαχειριστής του δικτύου διανομής Fluvius είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου το οποίο, ως ένωση περισσότερων δήμων, είναι επιφορτισμένο με καθήκοντα που εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον. Τα εν λόγω καθήκοντα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη διαχείριση του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου κατά την έννοια των φλαμανδικών διατάξεων. Αντιθέτως, κατά τη Fluvius, ο ανωτέρω διαχειριστής αποτελεί νομικό πρόσωπο αστικού δικαίου, το οποίο το Βασίλειο του Βελγίου περιγράφει ως sui generis νομική μορφή.
18.
Η Fluvius χρέωσε τον εναγόμενο για την παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας 813,41 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ ύψους 131,45 ευρώ. Η τιμολόγηση δεν βασίστηκε στο ότι η Fluvius παρείχε ηλεκτρική ενέργεια στον εναγόμενο δυνάμει της υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας που υπείχε σύμφωνα με το άρθρο 5.2.3, παράγραφος 1, της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας. Βασίστηκε στο ότι o MX κατανάλωνε ηλεκτρική ενέργεια στη διεύθυνση κατοικίας του χωρίς να έχει συνάψει σύμβαση με εμπορικό προμηθευτή ενέργειας και χωρίς προηγουμένως να έχει καταγγελθεί τυχόν σύμβαση από (άλλον) εμπορικό προμηθευτή ενέργειας στη διεύθυνση αυτή. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από το δίκτυο χωρίς τη σύναψη εμπορικής συμβάσεως και χωρίς ειδοποίηση του διαχειριστή του δικτύου διανομής μπορεί να θεωρηθεί ως παράνομη πράξη η οποία συνοδεύεται από την απόκτηση αδικαιολόγητου οφέλους και, ως εκ τούτου, συνιστά ενεργειακή απάτη.
19.
Η τιμολόγηση πραγματοποιήθηκε αφού η Fluvius διαπίστωσε με την πάροδο του χρόνου την πραγματική κατανάλωση (στο εξής: παράνομη κατανάλωση). Βάσει συγκρίσεως μεταξύ της ενδείξεως του μετρητή κατά την έναρξη της παράνομης κατανάλωσης και της ενδείξεως του μετρητή κατά το πέρας της παράνομης κατανάλωσης, χρεώθηκε κατανάλωση για την περίοδο αυτή αξίας 813,41 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ ύψους 131,45 ευρώ.
20.
Για το χρονικό διάστημα για το οποίο πραγματοποιήθηκε η χρέωση, κρίσιμοι είναι οι κανόνες συνδέσεως της Fluvius. Οι εν λόγω κανόνες συνδέσεως δεν διευκρινίζουν όμως το ύψος της αποζημιώσεως που είναι καταβλητέα σε περίπτωση παράνομης κατανάλωσης ούτε το αν η αποζημίωση πρέπει να περιλαμβάνει και ΦΠΑ. Στους εν λόγω κανόνες επισημαίνεται απλώς, υπό τον τίτλο «Παράνομη κατανάλωση ενέργειας και αποζημίωση για την αποκατάσταση», ότι ο διαχειριστής του δικτύου διανομής επιβάλλει στον λήπτη χρέωση τόσο για την καταγραφείσα κατανάλωση όσο και για την ενδεχομένως μη καταγραφείσα κατανάλωση συνεπεία της παράνομης κατανάλωσης.
21.
Η Fluvius είναι της γνώμης ότι ο διαχειριστής δικτύου μπορεί να χρεώνει τον χρήστη για την κατανάλωση που πραγματοποιείται χωρίς σύμβαση προμήθειας. Για την παράνομη αυτή κατανάλωση επιβάλλεται ΦΠΑ σύμφωνα με τον βελγικό κώδικα ΦΠΑ. Με βάση τον εν λόγω κώδικα, υφίσταται παράδοση υποκείμενη στον ΦΠΑ όταν η κυριότητα αγαθού μεταβιβάζεται έναντι καταβολής αποζημιώσεως κατόπιν επιταγής δημόσιας αρχής ή στο όνομα δημόσιας αρχής και, γενικότερα, δυνάμει νόμου, διατάγματος, πράξεως νομοθετικού περιεχομένου, κανονιστικής αποφάσεως ή κανονιστικής πράξεως.
22.
Πριν από την 1η Μαΐου 2018, καμία κανονιστική διάταξη δεν όριζε ρητώς αν έπρεπε ή όχι να επιβληθεί ΦΠΑ επί του ποσού –το οποίο το αιτούν δικαστήριο χαρακτηρίζει ως αποζημίωση– που όφειλε το πρόσωπο το οποίο κατανάλωσε παρανόμως ενέργεια. Από την 1η Μαΐου 2018, μετά την τροποποίηση του διατάγματος περί ενέργειας και της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας, υπάρχουν σχετικές διατάξεις που προβλέπουν και τη χρέωση ΦΠΑ. Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται μήπως οι διατάξεις αυτές, οι οποίες προβλέπουν την επιβολή ΦΠΑ, αντιβαίνουν προς την οδηγία ΦΠΑ.
23.
Το Vredegerecht te Antwerpen (ειρηνοδικείο Αμβέρσας, Βέλγιο) αποφάσισε, ως εκ τούτου, να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
1)
Έχει το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ την έννοια ότι η παράνομη κατανάλωση ενέργειας συνιστά παράδοση αγαθών, ήτοι μεταβίβαση του δικαιώματος ενός προσώπου να διαθέτει ως κύριος ενσώματο αγαθό;
2)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο ως άνω ερώτημα, έχει το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ την έννοια ότι η παράνομη κατανάλωση ενέργειας συνιστά παράδοση αγαθών, ήτοι μεταβίβαση, με καταβολή αποζημιώσεως, της κυριότητας αγαθού κατόπιν επιταγής της δημόσιας αρχής ή στο όνομά της ή δυνάμει νόμου;
3)
Έχει το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ την έννοια ότι, αν η Fluvius δικαιούται αποζημίωση λόγω παρανόμως καταναλωθείσας ενέργειας, πρέπει να θεωρηθεί ως υποκείμενη στον φόρο για τον λόγο ότι η παράνομη κατανάλωση αποτελεί συνέπεια μιας «οικονομικής δραστηριότητας» της Fluvius, δηλαδή της εκμεταλλεύσεως ενσώματου αγαθού με σκοπό τη συνεχή άντληση εσόδων;
4)
Αν, κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/112/ΕΚ, η παράνομη κατανάλωση ενέργειας αποτελεί οικονομική δραστηριότητα, έχει το άρθρο 13, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας ΦΠΑ την έννοια ότι η Fluvius αποτελεί αρχή και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, έχει το άρθρο 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, την έννοια ότι η παράνομη κατανάλωση ενέργειας είναι το αποτέλεσμα μιας μη αμελητέας δραστηριότητας της Fluvius;
24.
Στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου, η Fluvius, το Βασίλειο του Βελγίου και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις. Το Δικαστήριο έκρινε ότι παρέλκει η διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως δυνάμει του άρθρου 76, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας.
IV. Νομική εκτίμηση
25.
Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν η παράνομη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας σε βάρος του διαχειριστή του δικτύου διανομής αποτελεί φορολογητέα και υποκείμενη στον φόρο πράξη κατά την έννοια του δικαίου περί ΦΠΑ. Το άρθρο 15 της οδηγίας ΦΠΑ ορίζει την ηλεκτρική ενέργεια ως ενσώματο αγαθό. Δεδομένου ότι αυτό αναλώθηκε από τον εναγόμενο, πρέπει να εξεταστεί η ύπαρξη παραδόσεως με βάση το άρθρο 14, παράγραφος 1 ή παράγραφος 2, της οδηγίας ΦΠΑ (βλ. συναφώς υπό Α). Εάν υφίσταται φορολογητέα και υποκείμενη στον φόρο παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας (στο εξής: και ηλεκτρικό ρεύμα), το αιτούν δικαστήριο ζητεί να αποσαφηνισθεί επίσης εάν η Fluvius ασκεί κατά τον τρόπο αυτόν οικονομική δραστηριότητα (βλ. συναφώς υπό Β) και εάν το άρθρο 13 της οδηγίας ΦΠΑ αποκλείει ενδεχομένως τη φορολόγηση (βλ. συναφώς υπό Γ).
Α.
Παράνομη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ως παράδοση με βάση το άρθρο 14, παράγραφος 1 ή παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ (πρώτο και δεύτερο ερώτημα)
26.
Τα δύο πρώτα ερωτήματα σκοπούν στο να διευκρινιστεί εάν και δυνάμει ποιας διατάξεως υπάρχει εν προκειμένω παράδοση εξ επαχθούς αιτίας κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ. Εάν ο εναγόμενος είχε ενεργήσει σύμφωνα με τον νόμο, δεν θα αμφισβητούνταν ότι πρόκειται για φορολογητέα και υποκείμενη στον φόρο παράδοση ηλεκτρικού ρεύματος (ηλεκτρικής ενέργειας κατά την έννοια του άρθρου 15 της οδηγίας ΦΠΑ). Το ζήτημα τίθεται μόνο για τον λόγο ότι ο εναγόμενος κατανάλωσε την ηλεκτρική ενέργεια χωρίς να έχει συνάψει σύμβαση ηλεκτρικής ενέργειας με προμηθευτή ενέργειας και χωρίς να πληρούνται οι προϋποθέσεις για εκ του νόμου υποχρέωση, όπως αυτή της «βασικής προμήθειας» από τον διαχειριστή του δικτύου διανομής.
27.
Κατά το βελγικό δίκαιο, πρόκειται επομένως για «ρευματοκλοπή» σε βάρος του διαχειριστή του δικτύου διανομής, ο οποίος όμως την ανακάλυψε και ζητεί να αποζημιωθεί από τον «αυτουργό» για την καταναλωθείσα ηλεκτρική ενέργεια. Η σχετική βελγική κανονιστική απόφαση περί ενέργειας περιγράφει την περίπτωση αυτή ως αδικαιολόγητο όφελος του οικείου χρήστη («υπαιτίου ρευματοκλοπής»), το οποίο μπορεί να χρεωθεί ως αποζημίωση. Σε άλλα κράτη μέλη, θα μπορούσε ενδεχομένως να γίνει λόγος για αποζημίωση ίση προς την αξία ή ακόμη και για αποκατάσταση ζημίας.
28.
Στην πραγματικότητα, πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 14, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 15 της οδηγίας ΦΠΑ. Κατά συνέπεια, υπόκειται στον ΦΠΑ η παράδοση αγαθών εξ επαχθούς αιτίας που πραγματοποιεί υποκείμενος στον φόρο, υπό την ιδιότητά του αυτή, στο έδαφος κράτους μέλους. Ο τόπος παραδόσεως ήταν το Βέλγιο, η Fluvius ήταν διαχειριστής δικτύου διανομής υποκείμενος στον ΦΠΑ (το κατά πόσον ενήργησε υπό την ιδιότητα αυτή στο συγκεκριμένο πλαίσιο θα εξεταστεί για το τρίτο ερώτημα υπό Β) και η ηλεκτρική ενέργεια εξομοιούται με ενσώματο αγαθό δυνάμει του άρθρου 15 της οδηγίας ΦΠΑ.
29.
Με την κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας, μεταφέρθηκε και η εξουσία διαθέσεως (βάσει του άρθρου 14 της οδηγίας ΦΠΑ) από τη Fluvius στον εναγόμενο, ο οποίος στη συνέχεια κατανάλωσε αμέσως την ηλεκτρική ενέργεια. Η Fluvius δεν συμφωνούσε, ενδεχομένως, με την κατανάλωση αυτή, αλλά δεν μπορούσε και να την αποτρέψει. Επομένως, μπορεί να θεωρηθεί ότι αντικειμενικά η Fluvius προέβη, αν και ενδεχομένως παρά τη βούλησή της, σε παράδοση αγαθών στον εναγόμενο. Για τον λόγο αυτόν, ο εναγόμενος πρέπει τώρα να καταβάλει χρηματικό ποσό ανάλογο προς την ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώθηκε, ώστε να θεωρηθεί ότι η παράδοση πραγματοποιήθηκε εξ επαχθούς αιτίας.
30.
Εκ πρώτης όψεως, η οδηγία ΦΠΑ δεν επιφυλάσσει διαφορετική μεταχείριση για το πρόσωπο το οποίο χρησιμοποιεί παρανόμως ηλεκτρική ενέργεια (εν προκειμένω, τον εναγόμενο) σε σχέση με το πρόσωπο το οποίο χρησιμοποιεί νομίμως ηλεκτρική ενέργεια. Αμφότεροι οφείλουν να καταβάλλουν αντίτιμο (ο ένας βάσει συμβάσεως, ο άλλος εκ του νόμου) για την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώθηκε πραγματικά, το οποίο περιλαμβάνει τον ΦΠΑ. Ούτε το γεγονός ότι το δίκαιο περί ΦΠΑ έχει τον χαρακτήρα φόρου καταναλώσεως ούτε η αρχή της ουδετερότητας ή η αρχή της αναλογικότητας αποκλείουν το εν λόγω αποτέλεσμα. Αντιθέτως, η αρχή της ουδετερότητας επιτάσσει καταρχήν την ίση μεταχείριση νόμιμων και παράνομων δραστηριοτήτων (
3
).
31.
Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο του Βελγίου εκτιμά, προφανώς, ότι είναι πιθανό η ως άνω παράνομη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από τον εναγόμενο να συνιστά μη φορολογητέα πράξη. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο εναγόμενος δεν θα μπορούσε να επιβαρυνθεί με ΦΠΑ σύμφωνα με την οδηγία ΦΠΑ. Επομένως, ανακύπτει το κρίσιμο ζήτημα εάν παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας η οποία, κατά τα λοιπά, είναι φορολογητέα και υπόκειται στον φόρο πρέπει να θεωρείται ως μη φορολογητέα μόνο για τον λόγο ότι ο καταναλωτής απέκτησε ο ίδιος παρανόμως το αντικείμενο της παραδόσεως (εν προκειμένω, την ηλεκτρική ενέργεια), αλλά υποχρεούται –όχι βάσει συμβάσεως, αλλά εκ του νόμου– να καταβάλει γι’ αυτήν ποσό ανάλογο προς την κατανάλωση.
1. Η φορολόγηση παράνομων δραστηριοτήτων στο δίκαιο περί ΦΠΑ
32.
Εξ όσων γνωρίζω, το Δικαστήριο δεν έχει λάβει ακόμη θέση επί του ζητήματος της παράνομης προμήθειας καταναλωτικού αγαθού από τον λήπτη της παροχής. Ωστόσο, υπάρχει πάγια νομολογία σχετικά με τον τρόπο μεταχειρίσεως των παράνομων δραστηριοτήτων του προμηθευτή στο πλαίσιο του δικαίου περί ΦΠΑ.
33.
Από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι η αρχή της φορολογικής ουδετερότητας απαγορεύει, όσον αφορά την είσπραξη του ΦΠΑ, μια γενικευμένη διαφοροποίηση μεταξύ των νομίμων και των παρανόμων συναλλαγών (
4
). Κατά το Δικαστήριο, διαφοροποίηση επιτρέπεται μόνο στις περιπτώσεις όπου, λόγω των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών ορισμένων εμπορευμάτων, αποκλείεται κάθε ανταγωνισμός μεταξύ ενός νόμιμου και ενός παράνομου οικονομικού τομέα (
5
).
34.
Εν προκειμένω, πάντως, δεν ισχύει τέτοια εξαίρεση «res extra commercium». Η ηλεκτρική ενέργεια δεν συνιστά εμπόρευμα, η εμπορία του οποίου απαγορεύεται λόγω της φύσης του ή των σχετικών χαρακτηριστικών του. Συνεπώς, η νόμιμη και η παράνομη παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να τυγχάνουν της ίδιας μεταχειρίσεως από απόψεως ΦΠΑ.
35.
Ασφαλώς, η μέχρι τούδε νομολογία αφορούσε μόνον τις παράνομες δραστηριότητες του προμηθευτή. Ωστόσο, οι λήπτες της παροχής μπορεί επίσης να δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά, δηλαδή να είναι ανταγωνιστές. Εάν δεν έχουν πλήρες δικαίωμα εκπτώσεως του φόρου εισροών, η μη φορολόγηση των παράνομων δραστηριοτήτων τους θα αποτελούσε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα γι’ αυτούς και, επομένως, θα παραβίαζε την αρχή της φορολογικής ουδετερότητας. Κατά συνέπεια, η παράνομη προμήθεια ενός καταναλωτικού αγαθού από τον λήπτη της παροχής πρέπει να τυγχάνει της ίδιας μεταχειρίσεως με τη νόμιμη προμήθειά του.
2. Ο χαρακτήρας του ΦΠΑ ως γενικού φόρου καταναλώσεως
36.
Υπέρ της ίσης μεταχειρίσεως της νόμιμης και της παράνομης καταναλώσεως ηλεκτρικής ενέργειας συνηγορεί και ο χαρακτήρας του ΦΠΑ ως γενικού φόρου καταναλώσεως. Ο ΦΠΑ σκοπεί στη φορολόγηση της αγοραστικής ισχύος του καταναλωτή, όπως αυτή εκδηλώνεται στην εκ μέρους του ανάλωση περιουσίας με σκοπό την άντληση αναλώσιμου οφέλους (
6
). Η παρανόμως καταναλωθείσα ηλεκτρική ενέργεια συνιστά τέτοιο αναλώσιμο όφελος. Εν προκειμένω, ο «αυτουργός της ρευματοκλοπής» οφείλει να δαπανήσει χρήματα για αυτό.
37.
Εάν πρέπει να φορολογείται, εν γένει, η οικονομική δαπάνη για την κατανάλωση ενός καταναλωτικού αγαθού από τον τελικό καταναλωτή, δεν μπορεί να ασκεί καμία επιρροή το αν η κατανάλωση πραγματοποιήθηκε παράνομα και ενδεχομένως εν αγνοία ή ακόμη και παρά τη βούληση του προμηθευτή, εφόσον έπρεπε να δαπανηθούν χρήματα γι’ αυτήν.
38.
Η ανωτέρω προσέγγιση μπορεί να συναχθεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου. Σε ορισμένες αποφάσεις, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι παράδοση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας υφίσταται όταν υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της παρεχόμενης υπηρεσίας και της λαμβανόμενης αντιπαροχής (
7
). Καθοριστικός παράγοντας συναφώς ήταν το κατά πόσον υπάρχει σχέση μεταξύ της έκτασης των πλεονεκτημάτων και του ύψους της αντιπαροχής (
8
). Δεδομένου ότι εν προκειμένω η ποσότητα της ηλεκτρικής ενέργειας που λήφθηκε παράνομα (δηλαδή το όφελος) τελεί σε άμεση σχέση με το ποσό που απαίτησε η Fluvius, υφίσταται παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας από τη Fluvius προς τον εναγόμενο εξ επαχθούς αιτίας.
39.
Μολονότι, σε μεταγενέστερο στάδιο, το Δικαστήριο στηρίχθηκε περισσότερο στο ότι υπηρεσία παρέχεται «εξ επαχθούς αιτίας» μόνον αν υφίσταται μεταξύ του παρέχοντος την υπηρεσία και του λήπτη αυτής έννομη σχέση (
9
), τούτο δεν επηρεάζει το ως άνω συμπέρασμα. Άλλωστε, το Δικαστήριο δεν έχει αποσαφηνίσει μέχρι σήμερα τον χαρακτήρα που πρέπει να έχει τέτοια έννομη σχέση. Ο εν λόγω χαρακτήρας πρέπει να ερμηνεύεται μάλλον ευρέως στο πεδίο εφαρμογής ενός γενικού φόρου καταναλώσεως (
10
). Δεν απαιτείται να είναι «τυπική» συμβατική έννομη σχέση, δεδομένου ότι ακόμη και η λεγόμενη ηθική δέσμευση δεν θα μπορούσε να αποκλείσει τη σύνδεση μεταξύ της παροχής και του αντιτίμου που καταβάλλεται «για λόγους ηθικής» (
11
).
40.
Επομένως, αρκεί οποιαδήποτε έννομη σχέση μεταξύ του παρέχοντος και του λήπτη της παροχής. Πρόκειται συνήθως για συμβατική έννομη σχέση, αλλά δεν αποκλείεται και έννομη σχέση εκ του νόμου. Κρίσιμη είναι η άμεση σύνδεση μεταξύ της χρηματικής καταβολής και συγκεκριμένου καταναλωτικού αγαθού (
12
). Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δέχθηκε την ύπαρξη παροχής εξ επαχθούς αιτίας, ακόμη και στην περίπτωση που, λόγω πρόωρης καταγγελίας, έπρεπε να καταβληθεί «ποινική ρήτρα» η οποία αντιστοιχούσε στο αντίτιμο που θα έπρεπε να καταβληθεί και χωρίς την καταγγελία (
13
). Το ίδιο ίσχυε και για τη χρήση χώρου στάθμευσης από τον χρήστη κατά παράβαση συμβάσεως (
14
).
41.
Στην υπό κρίση περίπτωση, υπάρχει επίσης άμεση σχέση μεταξύ της χρηματικής καταβολής και της καταναλώσεως της ληφθείσας ηλεκτρικής ενέργειας. Βάσει της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας η οποία ρυθμίζει το αντίτιμο για την εν λόγω ηλεκτρική ενέργεια, υπάρχει αναμφίβολα έννομη σχέση, ήτοι έννομη σχέση εκ του νόμου, μεταξύ του διαχειριστή του δικτύου διανομής (Fluvius) και του καταναλωτή (εναγομένου).
42.
Το γιατί ο έντιμος καταναλωτής ηλεκτρικής ενέργειας επιβαρύνεται με φόρο που δεν επιβαρύνει τον ανέντιμο (παράνομο) καταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας, μολονότι υπάρχει κοινή αγορά για τις υπηρεσίες αυτές και αμφότεροι δαπανούν χρήματα για το ίδιο αναλώσιμο όφελος, δυσχερώς μπορεί να δικαιολογηθεί και υπό το πρίσμα του άρθρου 20 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Εν πάση περιπτώσει, δεν προκύπτουν αντικειμενικοί λόγοι που θα δικαιολογούσαν την άνιση αυτή μεταχείριση.
3. Εξ αντιδιαστολής συμπέρασμα από το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ
43.
Το ανωτέρω συμπέρασμα επιβεβαιώνεται εξ αντιδιαστολής από το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ. Τούτο διευκρινίζει ότι ως παράδοση αγαθών νοείται η μεταβίβαση της κυριότητας αγαθού (αυτός είναι ο πρωτότυπος τρόπος για την κτήση εξουσίας διαθέσεως κατά την έννοια του άρθρου 14, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ), ακόμη και αν η μεταβίβαση πραγματοποιείται κατόπιν επιταγής της δημόσιας αρχής ή στο όνομά της ή σε εκτέλεση νόμου και οφείλεται σχετική αποζημίωση.
44.
Αντιθέτως προς την άποψη που υποστηρίζει το Βέλγιο, οι προϋποθέσεις του άρθρου 14, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ δεν πληρούνται εν προκειμένω. Πράγματι, το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ προϋποθέτει ότι η μεταβίβαση της κυριότητας αγαθού στηρίζεται σε επιταγή της δημόσιας αρχής ή σε εκτέλεση νόμου (
15
). Επομένως, η κλασική περίπτωση εφαρμογής του άρθρου 14, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ είναι η απαλλοτρίωση έναντι καταβολής αποζημιώσεως.
45.
Στην εξεταζόμενη περίπτωση όμως η μεταβίβαση της κυριότητας αγαθού (εν προκειμένω, της ηλεκτρικής ενέργειας) δεν πραγματοποιείται κατόπιν επιταγής της δημόσιας αρχής ή στο όνομά της ή σε εκτέλεση νόμου, αλλά με βάση την παράνομη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από τον εναγόμενο και την άμεση κατανάλωσή της. Η Fluvius αναγκάζεται απλώς στην πράξη να ανεχθεί την εν λόγω κατανάλωση. Αντιθέτως, η καταβολή πληρωμής από τον εναγόμενο οφείλεται εκ του νόμου (εν προκειμένω, δυνάμει της κανονιστικής αποφάσεως περί ενέργειας).
46.
Πάντως, το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ στηρίζεται στην εκτίμηση ότι δεν έχει σημασία το εάν ο υποκείμενος στον φόρο μεταβιβάζει οικειοθελώς ένα καταναλωτικό αγαθό εξ επαχθούς αιτίας ή το εάν η μεταβίβαση είναι ακούσια, αλλά πραγματοποιείται επίσης εξ επαχθούς αιτίας. Η προσέγγιση αυτή κατέστη ακόμη πιο σαφής στην πρόταση της έκτης οδηγίας εκ μέρους της Επιτροπής. Η πρόταση ορίζει, στο άρθρο 5, παράγραφος 2, ότι ως παράδοση θεωρείται: «στ) η μεταβίβαση της κυριότητας αγαθού έναντι καταβολής αποζημιώσεως κατ’ επιταγήν της δημόσιας αρχής, εφόσον η μεταβίβαση του εν λόγω αντικειμένου άνευ επιταγής της δημόσιας αρχής θα υπέκειτο στον φόρο» (
16
). Τούτο μαρτυρούσε σαφέστερα ότι ο νομοθέτης επιδιώκει κατ’ ουσίαν την ίση μεταχείριση σε περίπτωση ίδιας προμήθειας σε καταναλωτές. Δεν πρέπει να ασκεί καμία επιρροή ο λόγος και η βάση όπου στηρίζεται η μεταβίβαση καταναλωτικού αγαθού έναντι καταβολής αντιπαροχής.
47.
Η εκτίμηση αυτή προκύπτει και από το γράμμα του άρθρου 14, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΦΠΑ. Κατά τη γνώμη μου, μπορεί να εφαρμοστεί άνευ ετέρου και στην υπό κρίση περίπτωση. Εάν ο κύριος της ηλεκτρικής ενέργειας (Fluvius) δεν μπορεί να αποτρέψει τη μεταβίβαση της κυριότητας διά της παράνομης κατανάλωσης, αλλά λαμβάνει σχετικό αντίτιμο εκ του νόμου ανάλογο προς την κατανάλωση, τούτο συνηγορεί υπέρ μιας (αναγκαστικής) παραδόσεως εξ επαχθούς αιτίας η οποία υπόκειται στον ΦΠΑ. Τούτο ισχύει ιδίως εάν η συναλλαγή θα υπέκειτο στον ΦΠΑ σε περίπτωση που ο κύριος της ηλεκτρικής ενέργειας την παρείχε οικειοθελώς (δηλαδή συμβατικά).
48.
Πιο συγκεκριμένα, εάν συνιστά παράδοση μια ακούσια μεταβίβαση κυριότητας που πραγματοποιείται επειδή την υπαγορεύει ο νόμος, συνιστά κατά μείζονα λόγο παράδοση μια επίσης ακούσια μεταβίβαση κυριότητας βάσει νόμου ο οποίος δεν υπαγορεύει τη μεταβίβαση αυτήν, αλλά την υποχρέωση καταβολής αντιτίμου. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, ο κύριος πρέπει να αποδεχθεί κατ’ ανάγκην την απώλεια της κυριότητας και να λάβει αντίτιμο ή αποζημίωση από τον λήπτη της παροχής (καταναλωτή).
4. Ενδιάμεσο συμπέρασμα
49.
Συναφώς, εκτιμώ –όπως και η Επιτροπή– ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 14, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ. Με την κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας, η Fluvius προέβη (ακριβέστερα: έδειξε ανοχή) σε παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας η οποία πρέπει να αμείβεται βάσει του νόμου. Επομένως, υφίσταται παράδοση εξ επαχθούς αιτίας.
50.
Κατά συνέπεια, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ έχει την έννοια ότι η παράνομη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας συνιστά παράδοση αγαθών εξ επαχθούς αιτίας, όταν, όπως ακριβώς και στην περίπτωση της νόμιμης κατανάλωσης, το αντίτιμο που πρέπει να καταβληθεί δυνάμει του νόμου διαμορφώνεται σε συνάρτηση με την κατανάλωση. Ο ανέντιμος καταναλωτής ενέργειας δεν μπορεί να τύχει ευνοϊκότερης μεταχειρίσεως, από απόψεως ΦΠΑ, σε σύγκριση με τον έντιμο καταναλωτή ενέργειας.
Β.
Η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας μέσω παράνομης κατανάλωσης ως οικονομική δραστηριότητα διαχειριστή δικτύου διανομής όπως της Fluvius (τρίτο προδικαστικό ερώτημα)
51.
Το τρίτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου αφορά το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν διαχειριστής δικτύου διανομής, ο οποίος δεν ενεργεί κανονικά ως προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας, πρέπει να θεωρηθεί επίσης ως υποκείμενος στον φόρο όσον αφορά τις ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας που λαμβάνονται παράνομα.
52.
Το ερώτημα αυτό αφορά εν τέλει τον τρόπο κατά τον οποίο πρέπει να ταξινομούνται οι αμειβόμενες δραστηριότητες που δεν εμπίπτουν στην κύρια δραστηριότητα. Το εν λόγω ζήτημα ανακύπτει πιο συχνά σε σχέση με φυσικά πρόσωπα, καθόσον αυτά αφορά κατ’ ουσίαν η οριοθέτηση μεταξύ επιχειρηματικής (και συνεπώς υποκείμενης στον ΦΠΑ) και ιδιωτικής (μη υποκείμενης στον ΦΠΑ) δραστηριότητας. Ωστόσο, φαίνεται απίθανο να μπορεί να αποτελεί μη επιχειρηματική (ή ακόμη και ιδιωτική) δραστηριότητα η εξ επαχθούς αιτίας προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας από διαχειριστή δικτύου διανομής, ο οποίος πρέπει να αναπληρώσει με δικά του έξοδα τις ελλείπουσες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
53.
Στην περίπτωση αυτή, η παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας συνδέεται άμεσα με τη δραστηριότητα του διαχειριστή δικτύου διανομής. Προφανώς, ο διαχειριστής του δικτύου διανομής στο Βέλγιο οφείλει να αντισταθμίζει, με δικά του έξοδα, τις ελλείψεις ηλεκτρικής ενέργειας που προκύπτουν από την παράνομη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από τρίτους. Επομένως, ο νόμος (εν προκειμένω, η κανονιστική απόφαση περί ενέργειας) εντάσσει στην οικονομική δραστηριότητα της Fluvius τον εν λόγω κίνδυνο «ακούσιων» παραδόσεων στο πλαίσιο έννομης σχέσης εκ του νόμου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, πρόκειται για επέλευση τυπικού επιχειρηματικού κινδύνου στο πλαίσιο της δραστηριότητάς της ως διαχειριστή δικτύου διανομής.
54.
Κατά συνέπεια, το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ έχει την έννοια ότι η παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας από διαχειριστή δικτύου διανομής συνιστά επίσης οικονομική δραστηριότητα εκ μέρους του, εφόσον και επειδή κατ’ αυτόν τον τρόπο επέρχεται κίνδυνος στο πλαίσιο της οικονομικής δραστηριότητάς του ως διαχειριστή δικτύου διανομής.
Γ.
Επί της ιδιότητας ενός διαχειριστή δικτύου διανομής δημοσίου δικαίου ως υποκειμένου στον φόρο με βάση το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ (τέταρτο προδικαστικό ερώτημα)
55.
Το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα απαρτίζεται από δύο σκέλη. Το πρώτο σκέλος συνίσταται στο αν «το άρθρο 13, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας ΦΠΑ έχει την έννοια ότι η Fluvius αποτελεί αρχή (δηλαδή, “οργανισμό δημοσίου δικαίου”, δεδομένου ότι ο όρος “αρχή” δεν χρησιμοποιείται σε ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 13, ενώ σε άλλες αποδόσεις ο όρος αυτός χρησιμοποιείται αλλά όχι για να περιγράψει το καθεστώς του προσώπου που ενεργεί)». Πρόκειται για ζήτημα εκτιμήσεως των συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών για το οποίο αποκλειστικά αρμόδιο είναι το αιτούν δικαστήριο.
56.
Το Δικαστήριο δεν διαθέτει επαρκή πραγματικά στοιχεία για να απαντήσει σε ένα τροποποιημένο ερώτημα σχετικά με το κατά πόσον διαχειριστής δικτύου διανομής με τη νομική μορφή της Fluvius πρέπει να θεωρείται ότι εμπίπτει στους «λοιπούς οργανισμούς δημοσίου δικαίου». Για παράδειγμα, εάν η Fluvius είναι πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, όπως υποστηρίζει, αποκλείεται η υπαγωγή της στους «λοιπούς οργανισμούς δημοσίου δικαίου».
57.
Ερμηνεία της έννοιας του «οργανισμού δημοσίου δικαίου» με τρόπο που να καλύπτει και «οργανισμούς ιδιωτικού δικαίου» δυσχερώς συμβιβάζεται με το γράμμα της οδηγίας. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο εάν το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ πρέπει όντως να «ερμηνεύεται στενά» (
17
). Ωστόσο, στην υπόθεση Saudaçor, το Δικαστήριο έκρινε προφανώς ότι κεφαλαιουχική εταιρία ιδιωτικού δικαίου είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι συγκαταλέγεται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, στους «λοιπούς οργανισμούς δημοσίου δικαίου» (
18
). Το Δικαστήριο όμως διατύπωσε τις σχετικές προϋποθέσεις (ενσωμάτωση στη δημόσια διοίκηση, άσκηση δημόσιας εξουσίας, προνόμια δημόσιας εξουσίας) (
19
) κατά τέτοιον τρόπο ώστε να μην μπορούν σε καμία περίπτωση να συντρέχουν σε κεφαλαιουχική εταιρία ιδιωτικού δικαίου.
58.
Πάντως, όπως προκύπτει από τις πληροφορίες οι οποίες είναι δημόσια διαθέσιμες στο διαδίκτυο, ο διαχειριστής του δικτύου διανομής Fluvius φαίνεται να είναι, ως ένωση πολλών δήμων, νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου επιφορτισμένο με καθήκοντα τα οποία εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον. Υπό το πρίσμα αυτό όμως μπορεί να θεωρηθεί, άνευ ετέρου, ότι εμπίπτει στους «λοιπούς οργανισμούς δημοσίου δικαίου», και δεν είναι σαφές το πρώτο σκέλος του τέταρτου ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου.
59.
Με το δεύτερο σκέλος του τέταρτου ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί η ερμηνεία του άρθρου 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας ΦΠΑ. Αυτό προβλέπει ότι οι οργανισμοί δημοσίου δικαίου, έστω και αν ασκούν δραστηριότητες που εμπίπτουν στο πεδίο ασκήσεως δημόσιας εξουσίας, θεωρούνται υποκείμενοι στον φόρο για ορισμένες δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι (η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας συμπεριλαμβάνεται σε αυτές –βλ. σημείο 2). Τούτο ισχύει ακόμη και αν η μεταχείριση των εν λόγω δραστηριοτήτων ως μη φορολογητέων πράξεων δεν θα οδηγούσε σε σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού (δεύτερο εδάφιο). Ωστόσο, το τρίτο εδάφιο προβλέπει εξαίρεση από την καταρχήν δυνατότητα φορολογήσεως «εφόσον οι πράξεις αυτές δεν είναι αμελητέες». Το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία της συγκεκριμένης παρεκκλίσεως.
60.
Προφανώς, εκκινεί από τη λανθασμένη παραδοχή ότι η φορολόγηση των σχετικών πράξεων αποκλείεται per se για τις δραστηριότητες του παραρτήματος Ι που είναι αμελητέες. Εντούτοις, το άρθρο 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας ΦΠΑ συνιστά διάταξη που εφαρμόζεται μόνον εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 13, παράγραφος 1. Σκοπεί μόνο να διασφαλίσει ότι οι οργανισμοί δημοσίου δικαίου οι οποίοι ασκούν τις τυπικές δραστηριότητες προμήθειας προς τους καταναλωτές που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι πρέπει να αντιμετωπίζονται per se ως υποκείμενοι στον φόρο, έστω και αν ασκούν δημόσια εξουσία στο πλαίσιο αυτό. Εάν δεν συντρέχουν επομένως οι προϋποθέσεις του άρθρου 13, παράγραφος 1 (πράξεις, τις οποίες πραγματοποιούν ως δημόσια εξουσία), ή του δεύτερου εδαφίου (χωρίς σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού) της οδηγίας ΦΠΑ, το τρίτο εδάφιο και η εξαίρεση που προβλέπεται σε αυτό για τις αμελητέες πράξεις δεν δύνανται να εφαρμοστούν.
61.
Πάντως το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρίνισε για ποιον λόγο η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας από τη Fluvius, υπό την ιδιότητά της ως διαχειριστή δικτύου διανομής, η οποία καλύπτεται από το παράρτημα Ι, σημείο 2, πρέπει να αποτελεί δραστηριότητα την οποία ασκεί η Fluvius ως δημόσια εξουσία (άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ). Επιχείρημα κατ’ αυτού αντλείται μάλλον από το γεγονός ότι η Fluvius πρέπει να διεκδικήσει την αντιπαροχή για την παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας ενώπιον πολιτικού δικαστηρίου. Ομοίως, το Δικαστήριο δεν μπορεί να εκτιμήσει αν η μη φορολόγηση των εν λόγω παραδόσεων θα οδηγούσε σε σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού (άρθρο 13, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας ΦΠΑ). Τούτο θα εξαρτιόταν πιθανώς από την ποσότητα των παραδόσεων ηλεκτρικής ενέργειας, την οποία το αιτούν δικαστήριο επίσης δεν γνωστοποίησε. Τα στοιχεία που παρέσχε η Fluvius υποδηλώνουν μάλλον στρέβλωση του ανταγωνισμού.
62.
Ωστόσο, εάν το αιτούν δικαστήριο καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στο πλαίσιο παράνομης κατανάλωσης αποτελεί δραστηριότητα που ανατίθεται στη Fluvius ως άσκηση δημόσιας εξουσίας και ότι η μη φορολόγησή της δεν προκαλεί σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, το τρίτο εδάφιο θα ήταν πράγματι εφαρμοστέο. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Fluvius θα έπρεπε να θεωρηθεί ως υποκείμενη στον φόρο λόγω των παραδόσεων ηλεκτρικής ενέργειας που καλύπτονται από το παράρτημα Ι, εκτός εάν οι πράξεις αυτές ήταν αμελητέες. Ακόμη και σε αυτήν την περίπτωση όμως φρονώ ότι η εξαίρεση του τρίτου εδαφίου δεν θα είχε εφαρμογή εν προκειμένω.
63.
Όπως έχω επισημάνει σε άλλη υπόθεση (
20
), το άρθρο 13 της οδηγίας ΦΠΑ στηρίζεται στην παραδοχή ότι, στο πλαίσιο ασκήσεως δημόσιας εξουσίας, οι δραστηριότητες του Δημοσίου, ως δικαιούχου φορολογικής απαίτησης, δεν απαιτείται να φορολογούνται εκ νέου από αυτό προκειμένου να διαφυλαχθεί η ουδετερότητα ως προς τον ανταγωνισμό (
21
). Κατά κανόνα, με βάση την απαιτούμενη τυπολογική θεώρηση, τέτοιες «πράξεις» δεν συνιστούν οικονομικές δραστηριότητες κατά την έννοια του άρθρου 9 της οδηγίας ΦΠΑ.
64.
Πάντως, σε περίπτωση που συνιστούν τέτοιες δραστηριότητες, το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας, υπό μορφή κανόνα καθιερωθέντος για λόγους απλούστευσης, αποκλείει υπό προϋποθέσεις τη γένεση σχετικών φορολογικών υποχρεώσεων (υποχρεώσεων καταχωρίσεως, δηλώσεως και καταβολής) για το Δημόσιο. Συνεπώς, «αμελητέες πράξεις» κατά την έννοια του τρίτου εδαφίου μπορούν επίσης να υφίστανται μόνον εφόσον η προσέγγιση περί απλούστευσης εξακολουθεί να είναι σημαντική. Τούτο προϋποθέτει ότι θα δημιουργούνταν πλέον ειδικές υποχρεώσεις καταχωρίσεως, δηλώσεως και καταβολής για τον οργανισμό δημοσίου δικαίου αποκλειστικώς και μόνο λόγω αμελητέων πράξεων κατά την έννοια του παραρτήματος Ι.
65.
Τούτο δεν ισχύει στην προκειμένη περίπτωση, διότι η Fluvius είναι υποκείμενη στον φόρο λόγω της δραστηριότητάς της ως διαχειριστή δικτύου διανομής. Η φορολόγηση των παραδόσεων ηλεκτρικής ενέργειας μέσω παράνομων καταναλώσεων δεν δημιουργεί επιπλέον υποχρεώσεις που πρέπει να αποτραπούν με την εφαρμογή κανόνα απλοποιήσεως. Η εν λόγω περιοριστική προσέγγιση συνάδει προς τη νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ πρέπει να ερμηνεύεται στενά (
22
).
V. Πρόταση
66.
Κατά συνέπεια, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα ερωτήματα που υπέβαλε το Vredegerecht te Antwerpen (ειρηνοδικείο Αμβέρσας, Βέλγιο) ως εξής:
1)
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ έχει την έννοια ότι η παράνομη κατανάλωση ενέργειας συνιστά παράδοση αγαθού εξ επαχθούς αιτίας, όταν το αντίτιμο που πρέπει να καταβληθεί δυνάμει του νόμου διαμορφώνεται σε συνάρτηση με την κατανάλωση.
2)
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ έχει την έννοια ότι διαχειριστής δικτύου διανομής μπορεί να δραστηριοποιείται οικονομικά ακόμη και όταν παραδίδει ηλεκτρική ενέργεια συμπληρωματικώς. Τούτο ισχύει όταν η παράδοση προκαλεί, για παράδειγμα λόγω παράνομης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, κίνδυνο στο πλαίσιο της οικονομικής του δραστηριότητας ως διαχειριστή δικτύου διανομής.
3)
Αμελητέες πράξεις κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας ΦΠΑ μπορούν να υφίστανται μόνον εφόσον ο οργανισμός δημοσίου δικαίου δεν πρέπει, λόγω άλλων δραστηριοτήτων, να θεωρηθεί ως υποκείμενος στον φόρο.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γερμανική.
(
2
)	Οδηγία του Συμβουλίου της 28ης Νοεμβρίου 2006 (ΕΕ 2006, L 347, σ. 1), ως είχε όσον αφορά τα επίμαχα έτη (Μάιος 2017 έως Αύγουστος 2019).
(
3
)	Kokott J., EU Tax Law, 2022, σ. 127· § 3, σημεία 33 επ. και 36 επ. με περαιτέρω παραπομπές.
(
4
)	Πρβλ. μόνον αποφάσεις της 10ης Νοεμβρίου 2011, Rank Group (C‑259/10 και C‑260/10, EU:C:2011:719, σκέψη 45), της 6ης Ιουλίου 2006, Kittel και Recolta Recycling (C‑439/04 και C‑440/04, EU:C:2006:446, σκέψη 50), και της 29ης Ιουνίου 1999, Coffeeshop Siberië (C‑158/98, EU:C:1999:334, σκέψη 14 και 21).
(
5
)	Τούτο ισχύει, παραδείγματος χάρη, για τα ναρκωτικά και τα πλαστά χρήματα. Πρβλ. αποφάσεις της 29ης Ιουνίου 1999, Coffeeshop Siberië (C‑158/98, EU:C:1999:334, σκέψη 21), της 11ης Ιουνίου 1998, Fischer (C‑283/95, EU:C:1998:276, σκέψη 21), της 28ης Μαΐου 1998, Goodwin και Unstead (C‑3/97, EU:C:1998:263, σκέψη 9), της 2ας Αυγούστου 1993, Lange (C‑111/92, EU:C:1993:345, σκέψη 16), της 6ης Δεκεμβρίου 1990, Witzemann (C‑343/89, EU:C:1990:445, σκέψη 19), και της 5ης Ιουλίου 1988, Vereniging Happy Family Rustenburgerstraat (289/86, EU:C:1988:360, σκέψη 20). Ωστόσο, αντίθετη κρίση διατύπωσε ρητώς, για παράδειγμα, το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, απόφαση της 3ης Μαΐου 2007 – A‑1342/2006, BVGE‑2007‑23, σημεία 5.5.1 επ. (σχετικά με ναρκωτικά).
(
6
)	Πρβλ. για παράδειγμα: αποφάσεις της 3ης Μαΐου 2012, Lebara (C‑520/10, EU:C:2012:264, σκέψη 23), της 11ης Οκτωβρίου 2007, KÖGÁZ κ.λπ. (C‑283/06 και C‑312/06, EU:C:2007:598, σκέψη 37 – «καθορισμός του ύψους του αναλόγως του αντιτίμου που εισπράττει ο υποκείμενος στον φόρο για τα αγαθά και τις υπηρεσίες που παρέχει»), και της 18ης Δεκεμβρίου 1997, Landboden-Agrardienste (C‑384/95, EU:C:1997:627, σκέψεις 20 και 23 – «Το μόνο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι η φύση της αναληφθείσας υποχρεώσεως: προκειμένου να υπάγεται στο κοινό σύστημα του ΦΠΑ, η υποχρέωση αυτή πρέπει να συνεπάγεται κατανάλωση»).
(
7
)	Απόφαση της 8ης Μαρτίου 1988, Apple and Pear Development Council (102/86, EU:C:1988:120, σκέψη 12). Ομοίως, αποφάσεις της 29ης Ιουλίου 2010, Astra Zeneca UK (C‑40/09, EU:C:2010:450, σκέψη 27 με περαιτέρω παραπομπές), και της 16ης Οκτωβρίου 1997, Fillibeck (C‑258/95, EU:C:1997:491, σκέψη 12).
(
8
)	Απόφαση της 8ης Μαρτίου 1988, Apple and Pear Development Council (102/86, EU:C:1988:120, σκέψη 15). Βλ. και απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 1997, Fillibeck (C‑258/95, EU:C:1997:491, σκέψη 16).
(
9
)	Απόφαση της 3ης Μαρτίου 1994, Tolsma (C‑16/93, EU:C:1994:80, σκέψη 14). Ομοίως, αποφάσεις της 2ας Μαΐου 2019, Budimex (C‑224/18, EU:C:2019:347, σκέψη 30), και της 11ης Μαΐου 2017, Posnania Investment (C‑36/16, EU:C:2017:361, σκέψη 31).
(
10
)	Για λόγους ευρύτερης κατανοήσεως, βλ. επίσης τις προτάσεις μου στην υπόθεση MEO – Serviços de Comunicações e Multimédia (C‑295/17, EU:C:2018:413, σημεία 34 επ.).
(
11
)	Απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2002, Town & County Factors (C‑498/99, EU:C:2002:494, σκέψεις 16 επ.).
(
12
)	Πρβλ. και απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2022, Apcoa Parking Danmark (C‑90/20, EU:C:2022:37, σκέψεις 37 επ.).
(
13
)	Απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2018, MEO — Serviços de Comunicações e Multimédia (C‑295/17, EU:C:2018:942, σκέψεις 41 επ.).
(
14
)	Απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2022, Apcoa Parking Danmark (C‑90/20, EU:C:2022:37, σκέψεις 33 και 34).
(
15
)	Αποφάσεις της 25ης Φεβρουαρίου 2021, Gmina Wrocław (Μετατροπή του δικαιώματος ειδικής μακροχρόνιας επικαρπίας) (C‑604/19, EU:C:2021:132, σκέψη 56), και της 13ης Ιουνίου 2018, Gmina Wrocław (C‑665/16, EU:C:2018:431, σκέψη 37).
(
16
)	Πρόταση της Επιτροπής για έκτη οδηγία περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, των σχετικών με τους φόρους κύκλου εργασιών, COM(73) 950 της 20ής Ιουνίου 1973.
(
17
)	Αποφάσεις της 25ης Φεβρουαρίου 2021, Gmina Wrocław (Μετατροπή του δικαιώματος ειδικής μακροχρόνιας επικαρπίας) (C‑604/19, EU:C:2021:132, σκέψη 77), της 22ας Φεβρουαρίου 2018, Nagyszénás Településszolgáltatási Nonprofit Kft. (C‑182/17, EU:C:2018:91, σκέψη 54), της 29ης Οκτωβρίου 2015, Saudaçor (C‑174/14, EU:C:2015:733, σκέψη 49), και της 16ης Σεπτεμβρίου 2008, Isle of Wight Council κ.λπ. (C‑288/07, EU:C:2008:505, σκέψη 60).
(
18
)	Απόφαση της 29ης Οκτωβρίου 2015, Saudaçor (C‑174/14, EU:C:2015:733, σκέψεις 61 και 68).
(
19
)	Απόφαση της 29ης Οκτωβρίου 2015, Saudaçor (C‑174/14, EU:C:2015:733, σκέψεις 56 επ.).
(
20
)	Βλ. τις προτάσεις μου στην υπόθεση Gmina O. (C‑612/21, EU:C:2022:874, σημείο 62).
(
21
)	Βλ., επί του ζητήματος της «αυτοφορολόγησης του Δημοσίου», τις προτάσεις μου στην υπόθεση Gemeente Borsele και Staatssecretaris van Financiën (C‑520/14, EU:C:2015:855, σημεία 23 επ.).
(
22
)	Αποφάσεις της 25ης Φεβρουαρίου 2021, Gmina Wrocław (Μετατροπή του δικαιώματος επικαρπίας) (C‑604/19, EU:C:2021:132, σκέψη 77), της 22ας Φεβρουαρίου 2018, Nagyszénás Településszolgáltatási Nonprofit Kft. (C‑182/17, EU:C:2018:91, σκέψη 54), της 29ης Οκτωβρίου 2015, Saudaçor (C‑174/14, EU:C:2015:733, σκέψη 49), και της 16ης Σεπτεμβρίου 2008, Isle of Wight Council κ.λπ. (C‑288/07, EU:C:2008:505, σκέψη 60).