62023CJ0432_RES
Sprawa C-432/23
F SCS_iOrdre des Avocats du Barreau de Luxembourg
przeciwko
Administration des contributions directes
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour administrative)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 26 września 2024 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca administracyjna w dziedzinie opodatkowania – Dyrektywa 2011/16/UE – Wymiana informacji na wniosek – Skierowana do adwokata decyzja nakazująca udzielenie informacji – Tajemnica zawodowa adwokata – Artykuł 7 i art. 52 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
Prawa podstawowe – Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego – Zapisanie zarówno w Karcie praw podstawowych, jak i w Europejskiej konwencji praw człowieka – Poziom ochrony zapewniany przez Kartę nienaruszający poziomu ochrony zagwarantowanego w tej konwencji
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7, art. 52 ust. 3)
(zob. pkt 47, 48)
Prawa podstawowe – Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego – Artykuł 7 Karty praw podstawowych – Zakres stosowania – Konsultacje z adwokatem w dziedzinie prawa spółek – Włączenie – Decyzja nakazująca adwokatowi dostarczenie wszystkich dokumentów i informacji dotyczących jego relacji z klientem – Ingerencja w prawo do poszanowania komunikacji między adwokatem a jego klientem
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7; dyrektywa Rady 2011/16)
(zob. pkt 49-52; pkt 1 sentencji)
Zbliżanie ustawodawstw – Współpraca administracyjna w dziedzinie opodatkowania – Dyrektywa 2011/16 – Wymiana informacji na wniosek – Zakres – Brak przepisów dotyczących ochrony poufności komunikacji pomiędzy adwokatem i jego klientem – Naruszenie poszanowania życia prywatnego i rodzinnego – Brak
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7, art. 51 ust. 1, art. 52 ust. 1; dyrektywa Rady 2011/16)
(zob. pkt 59-61; pkt 2 sentencji)
Zbliżanie ustawodawstw – Współpraca administracyjna w dziedzinie opodatkowania – Dyrektywa 2011/16 – Wymiana informacji na wniosek – Obowiązki w zakresie informowania i współpracy nałożone na adwokatów – Uregulowanie krajowe wyłączające z tajemnicy zawodowej treść konsultacji w dziedzinie podatków – Decyzja nakazująca adwokatowi dostarczenie wszystkich dokumentów i informacji dotyczących jego relacji z klientem – Niedopuszczalność – Naruszenie istotnej treści prawa do poszanowania komunikacji pomiędzy adwokatem a jego klientem
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7, art. 52 ust. 1, dyrektywa 2011/16)
(zob. pkt 67, 70-74, pkt 3 sentencji)
Streszczenie
W ramach odesłania prejudycjalnego Trybunał orzekł, że skierowana do adwokata decyzja nakazująca dostarczenie organowi administracji wszystkich dokumentów i informacji dotyczących jego relacji z klientem, związanych z konsultacją w dziedzinie prawa spółek, narusza podstawowe prawo do poszanowania komunikacji między adwokatem a jego klientem.
W 2022 r., na wniosek hiszpańskich organów podatkowych oparty na dyrektywie 2011/16 (
1
), administration des contributions directes (organ ds. podatków bezpośrednich, Luksemburg) skierował do F SCS, kancelarii adwokackiej utworzonej w formie spółki komandytowej w Luksemburgu, decyzje nakazujące jej dostarczenie wszystkich dostępnych dokumentów i informacji dotyczących usług świadczonych przez nią na rzecz K, spółki prawa hiszpańskiego, w ramach nabycia przedsiębiorstwa i objęcia większościowego udziału w spółce. F odpowiedziała, iż nie posiadała informacji nieobjętych tajemnicą zawodową. Wyjaśniła ona również, że pełnomocnictwo w ramach akt spornej sprawy nie miało charakteru podatkowego, lecz dotyczyło wyłącznie prawa spółek (
2
). Organ podatkowy nałożył na nią grzywnę podatkową za niewykonanie owej decyzji nakazującej. F wniosła zatem skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji nakazującej.
Po tym jak Tribunal administratif (sąd administracyjny, Luksemburg) oddalił skargę F jako niedopuszczalną, Cour administrative (sąd administracyjny drugiej instancji, Luksemburg) postanowił zwrócić się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi, po pierwsze, możliwości zastosowania art. 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) do konsultacji prawnych z udziałem adwokata w dziedzinie prawa spółek, po drugie, ważności dyrektywy 2011/16 w świetle art. 7 i art. 52 ust. 1 Karty, biorąc pod uwagę brak przepisów dotyczących ochrony poufności komunikacji między adwokatem a jego klientem, a po trzecie, zgodności decyzji nakazującej, takiej jak nakaz skierowany do F (zwanej dalej „sporną decyzją nakazującą”) z art. 7 i art. 52 ust. 1 Karty.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności, jeżeli chodzi o zakres wzmocnionej ochrony zagwarantowanej w art. 7 Karty, Trybunał zauważył, że podobnie jak art. 8 ust. 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (
3
), art. 7 Karty gwarantuje również tajemnicę konsultacji prawnych, i to zarówno w odniesieniu do ich treści, jak i ich istnienia. Szczególna ochrona przyznana w tych dwóch artykułach tajemnicy zawodowej adwokatów jest uzasadniona tym, że adwokatom powierzono podstawowe zadanie w społeczeństwie demokratycznym, a mianowicie obronę podmiotów prawa. To podstawowe zadanie obejmuje, po pierwsze, wymóg, aby każdy podmiot prawa miał możliwość swobodnego zwracania się do swojego adwokata, a po drugie, związany z tym wymóg lojalności adwokata wobec swojego klienta. Z powyższych rozważań wynika, że konsultacja prawna z adwokatem korzysta niezależnie od dziedziny prawa, którego ona dotyczy, ze wzmocnionej ochrony zagwarantowanej w art. 7 Karty w odniesieniu do komunikacji między adwokatem a jego klientem. Wynika z tego, że decyzja nakazująca adwokatowi dostarczenie organowi administracji wszystkich dokumentów i informacji dotyczących jego stosunków z klientem związanych z konsultacją w dziedzinie prawa spółek, stanowi ingerencję w zagwarantowane w tym artykule prawo do poszanowania komunikacji między adwokatem a jego klientem.
W drugiej kolejności, w odniesieniu do ważności dyrektywy 2011/16 w świetle art. 7 i art. 52 ust. 1 Karty Trybunał zauważył, że do celów przewidzianej w dyrektywie 2011/16 (
4
) wymiany informacji na wniosek prawodawca Unii określił jedynie obowiązki, jakie państwa członkowskie mają względem siebie, jednocześnie zezwalając im na nierozpatrywanie wniosku o udzielenie informacji, jeżeli przeprowadzenie wnioskowanego postępowania lub zgromadzenie odnośnych informacji byłoby sprzeczne z ich prawodawstwem. Tym samym prawodawca Unii pozostawił w szczególności państwom członkowskim zadanie czuwania nad tym, aby ich krajowe procedury wprowadzone w celu zbierania informacji dla celów tej wymiany były zgodne z Kartą, a w szczególności z jej art. 7. Z powyższego wynika, że okoliczność, iż przewidziany w sekcji I rozdziału II dyrektywy 2011/16 system wymiany informacji na wniosek nie zawiera przepisów dotyczących ochrony poufności komunikacji pomiędzy adwokatem a jego klientem w ramach gromadzenia informacji, które spoczywa na współpracującym państwie członkowskim, nie oznacza, że dyrektywa ta narusza art. 7 i art. 52 ust. 1 Karty.
Wreszcie, w trzeciej kolejności, jeżeli chodzi o zgodność z art. 7 i art. 52 ust. 1 Karty decyzji nakazującej, takiej jak sporna w postępowaniu głównym, Trybunał przypomniał, że art. 7 Karty gwarantuje tajemnicę konsultacji prawnych z adwokatem co do ich istnienia i treści. Tym samym osoby, które konsultują się z adwokatem, mogą racjonalnie spodziewać się, że ich komunikacja pozostanie prywatna i poufna, a poza wyjątkowymi sytuacjami mogą mieć zaufanie do tego, że ich adwokat nie ujawni bez ich zgody faktu, że się z nim skonsultowały. Należy przypomnieć, że prawa ustanowione w art. 7 Karty nie stanowią prerogatyw o charakterze absolutnym, lecz należy je rozważać z uwzględnieniem ich funkcji społecznej. Jak wynika bowiem z art. 52 ust. 1 Karty, dopuszcza ona ograniczenia w wykonywaniu tych praw, o ile ograniczenia te zachowują istotę wspomnianych praw.
W niniejszym przypadku sporna decyzja nakazująca opiera się na przepisach krajowych, zgodnie z którymi porada i reprezentowanie przez adwokata w dziedzinie opodatkowania nie korzysta, z wyjątkiem sytuacji, w których istnieje ryzyko wszczęcia przeciwko klientowi postępowania karnego, ze zwiększonej ochrony komunikacji między adwokatem a jego klientem, zagwarantowanej w art. 7 Karty. Tymczasem poprzez wyłączenie prawie w całości z zakresu tej ochrony treści konsultacji adwokatów przeprowadzonych w dziedzinie podatków podatkowych, czyli całej gałęzi prawa, w której adwokaci mogą doradzać swoim klientom, przepisy te prowadzą do pozbawienia tej ochrony jej istotnej treści nawet w tej gałęzi prawa. Z kolei sporna decyzja nakazująca, która dotyczy całości akt sprawy niezwiązanych z dziedziną podatkową, poszerza jeszcze bardziej zakres naruszenia istoty prawa chronionego przez art. 7 Karty. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że takie uregulowanie krajowe, podobnie jak jego zastosowanie w niniejszej sprawie za pomocą spornej decyzji nakazującej, które są dalekie od ograniczenia się do wyjątkowych sytuacji, stanowią poprzez sam zakres wyłączenia z tajemnicy zawodowej adwokata, na które zezwalają w odniesieniu do komunikacji między adwokatem a jego klientem, naruszenie istoty prawa zagwarantowanego w art. 7 Karty. Z powyższego wynika, że decyzja nakazująca, taka jak sporna w postępowaniu głównym, narusza istotę prawa do poszanowania komunikacji między adwokatem a jego klientem, a zatem stanowi ingerencję w to prawo, która nie może być uzasadniona.
(
1
)	Dyrektywa Rady 2011/16/UE z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania i uchylająca dyrektywę 77/799/EWG (Dz.U. 2011, L 64, s. 1).
(
2
)	W niniejszym przypadku § 177 ust. 2 loi générale des impôts du 22 mai 1931 (ustawy ordynacja podatkowa z dnia 22 maja 1931 r.) (Mémorial A 1931, nro 900) zakazuje adwokatowi, którego dotyczy wniosek o przekazanie informacji do organu administracji, odmowy dostępu do informacji powierzonych mu w ramach wykonywania zawodu adwokata w zakresie, w jakim chodzi o fakty, o których dowiedział się w trakcie usług doradztwa lub reprezentacji świadczonych w sprawach podatkowych, chyba że chodzi o pytania, na które odpowiedź narażałaby jego mocodawcę na ryzyko wszczęcia postępowania karnego.
(
3
)	Podpisana w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r.
(
4
)	Sekcja I rozdziału II dyrektywy 2011/16.