Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
EMILIOU
ippreżentati fit‑23 ta’ Ottubru 2025 (1)
Kawża C‑224/24
Società Eredi Raimondo Bufarini Srl – Servizi Ambientali
vs
Ministero dell’Interno,
Ministero della Transizione Ecologica,
Comitato tecnico regionale delle Marche,
Coordinamento per l’uniforme applicazione sul territorio nazionale di cui all’art. 11 del D.Lgs. 105/2015
partijiet magħquda:
Regione Marche,
FP
(Talba għal deċiżjoni preliminari mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja))
(Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 2012/18/EU – Faċilitajiet tat-trattament tal-iskart – Sustanzi perikolużi – Kunċett ta’ “preżenza ta’ sustanzi perikolużi” – Preżenza antiċipata – Obbligu ta’ notifika)
I.      Introduzzjoni
1.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-kriterji għad-determinazzjoni tal-preżenza ta’ sustanzi perikolużi fis-sens tad-Direttiva 2012/18/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Lulju 2012 dwar il-kontroll ta’ perikli ta’ inċidenti kbar li jinvolvu sustanzi perikolużi (komunement imsejħa d-“Direttiva Seveso‑III”). (2)
2.        Id-Direttiva 2012/18 hija t-tielet verżjoni tad-Direttiva Seveso (3), li tieħu isimha minn diżastru industrijali li seħħ qrib il-belt ta’ Seveso (l-Italja) fl‑1976. Peress li huwa wieħed mill-iktar katastrofi ambjentali gravi fl-istorja, dan ħeġġeġ lil-leġiżlatur tal-KEE ta’ dak iż-żmien sabiex jadotta regoli intiżi għall-prevenzjoni ta’ tali diżastri u sabiex jittaffew il-konsegwenzi tagħhom.
3.        Fil-qosor, id-Direttiva 2012/18 timponi diversi obbligi fuq stabbilimenti fejn huma preżenti sustanzi perikolużi fi kwantitajiet daqs jew iktar minn dawk li jinsabu fl-Anness I tagħha. Skont il-kwantitajiet preżenti, stabbilimenti jistgħu jiġu kklassifikati bħala ta’ “livell iktar baxx” jew ta’ “livell ogħla” (li jiskatta obbligi addizzjonali).
4.        Il-kwistjoni mqajma f’din il-kawża għandha għalhekk importanza kunsiderevoli fl-istruttura tad-Direttiva 2012/18, peress li għandha impatt dirett fuq il-klassifikazzjoni tal-istituzzjonijiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva u, f’tali każijiet, fuq it-tip ta’ obbligi li dawn l-istituzzjonijiet għandhom josservaw.
II.    Il-qafas legali
5.        Dawn il-konklużjonijiet jirrigwardaw prinċipalment l-interpretazzjoni tal-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18, li jistabbilixxi d-definizzjoni tal-“preżenza ta’ sustanzi perikolużi”, li t-test tiegħu huwa riprodott fil-punt 18 iktar ’il quddiem.
6.        F’dawn il-konklużjonijiet, ser nirreferi wkoll għall-premessi 1 sa 6, 26 u 29 kif ukoll għall-Artikoli 1, 7, 8 u 10 sa 12 tad-Direttiva. Mill-banda l-oħra, mhux ser nirreferi għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/98/KE (4) u tad-Direttiva 2010/75/UE. (5). Minkejja li jissemmew fl-ewwel domanda preliminari magħmula, dawn id-direttivi ma jidhrux li huma rilevanti fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri.
7.        Id-Direttiva 2012/128 ġiet trasposta fid-dritt Taljan permezz tad-decreto legislativo 26 giugno 2015, n. 150 – Attuazione della direttiva 2012/18/UE relativa al controllo del pericolo di incidenti rilevanti connessi con sostanze pericolose (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 105 tas‑26 ta’ Ġunju 2015 li jimplimenta d-Direttiva 2012/18/UE dwar il-kontroll ta’ perikli ta’ inċidenti kbar fl-użu ta’ sustanzi perikolużi) (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 105” (6)).
III. Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
8.        Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali (Società Eredi Raimondo Bufarini Srl – Servizi Ambientali; iktar ’il quddiem “Bufarini”) hija kumpannija li topera stabbiliment ta’ trattament ta’ skart likwidu (perikoluż u mhux perikoluż) f’Falconara Marittima (l-Italja), bis-saħħa ta’ permess ambjentali integrat maħruġ mill-provinċja ta’ Ancona (l-Italja). Bis-saħħa ta’ din l-awtorizzazzjoni, Bufarini tista’ taħżen sa 800 tunnellata ta’ skart perikoluż u tipproċessa sa 200 tunnellata ta’ skart ta’ dan it-tip kuljum.
9.        F’rapport ippubblikat fl‑2020, il-Comitato tecnico regionale delle Marche (il-Kumitat Tekniku Reġjonali ta’ Marche, l-Italja, iktar ’il quddiem il-“KTR”) wasal għall-konklużjoni li l-istabbiliment operat minn Bufarini, fid-dawl tal-kapaċità tiegħu li jaħżen u jittratta sustanzi perikolużi, kien jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 105. Fuq il-bażi ta’ dan ir-rapport, il-KTR intimat lil Bufarini sabiex tippreżenta, fi żmien 60 jum, in-notifika u r-rapport previsti minn din il-leġiżlazzjoni.
10.      Fin-nuqqas ta’ miżuri ta’ konformità adegwati min-naħa tal-impriża, il-KTR, permezz ta’ deċiżjoni tal‑24 ta’ Novembru 2020, bagħat ittra intimazzjoni ġdida lil Bufarini, fejn talbet il-preżentata tad-dokumentazzjoni mitluba preċedentement jew, fl-alternattiv, ir-restrizzjoni fiżika tal-użu ta’ ċerti tankijiet li jinsabu fil-kumpless tagħha. Il-KTR adotta l-pożizzjoni li, għall-finijiet tad-determinazzjoni tas-sistema regolatorja applikabbli għal stabbiliment bħal dak operat minn Bufarini skont id-Direttiva 2012/18, għandu jsir riferiment għall-kwantità massima ta’ sustanzi perikolużi li jistgħu jinħażnu jew jiġu pproċessati f’kundizzjonijiet prevedibbli. Fil-fehma tiegħu, is-sempliċi preżenza temporanja ta’ tali sustanzi fis-sit ma hijiex, fiha nnifisha, suffiċjenti sabiex tkun il-bażi għal din l-evalwazzjoni.
11.      Bufarini ma qablitx ma’ din il-pożizzjoni. Fil-fehma tagħha, l-impjant tagħha ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 105. Hija ssostni li hija implimentat sistema ta’ ġestjoni tal-ħażniet u sabiex jiġi kkontrollat li l-limiti stabbiliti mil-leġiżlazzjoni ma jinqabżux.
12.      Konsegwentement, Bufarini kkontestat id-deċiżjoni tal-KTR quddiem it-Tribunale Amministrativo Regionale per le Marche (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Marche, l-Italja). Permezz ta’ sentenza tat‑23 ta’ Ġunju 2021, dik il-qorti ċaħdet ir-rikors.
13.      Bufarini appellat minn dik is-sentenza quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat). Fl‑2022, dik il-qorti ssospendiet il-proċeduri quddiemha u għamlet tliet domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja. It-tielet domanda magħmula kienet tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18.
14.      Dawn id-domandi kienu s-suġġett tal-kawża C‑144/22, deċiża mill-Qorti tal-Ġustizzja permezz tad-Digriet tagħha tal‑15 ta’ Diċembru 2022, Società Eredi Raimondo Bufarini. (7). F’dak id-digriet, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat, madankollu, li ma kienx hemm ħtieġa li tingħata risposta għat-tielet domanda, peress li kienet tqajmet fil-każ biss li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun tat risposta għall-ewwel domanda (li kienet tikkonċerna l-portata tal-obbligu li ssir talba għal deċiżjoni preliminari taħt it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE) fl-affermattiv, li ma għamlitx.
15.      Fil-kuntest tal-istess proċeduri nazzjonali, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda, fil‑21 ta’ Marzu 2024, li jerġa’ jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jressaq it-tieni talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Id-domandi magħmula f’dawn il-proċeduri huma dawn li ġejjin:
“1) Id-definizzjoni ta’ ‘preżenza ta’ sustanzi perikolużi’ li tinsab fil-punt 12 tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 3 tad-[Direttiva 2012/18] tipprekludi prassi li biha t-tbassir tal-kwantitajiet ta’ sustanzi perikolużi preżenti f’impjant tat-trattament tal-iskart isir permezz ta’ proċedura operattiva implimentata mill-operatur (u possibbilment tingħata l-awtorizzazzjoni prevista fl-Artikolu 23 tad-[Direttiva 2008/98] jew fl-Artikolu 4 tad-[Direttiva 2010/75], li, billi jikklassifika skart bħala taħlita fis-sens tal-punt 11 tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18/UE, jipprevedi monitoraġġ kostanti tal-kwantità ta’ sustanzi perikolużi preżenti fl-impjant u jiżgura li l-limiti minimi u massimi stabbiliti rispettivament fil-kolonni 2 u 3 tal-Anness 1 tad-Direttiva 2012/18/UE ma jinqabżux?
2) L-Artikolu 7 tad-Direttiva 2012/18/UE, li jipprevedi li l-operatur għandu l-obbligu li jibgħat ‘notifika lill-awtorità kompetenti’ li jkun fiha l-informazzjoni elenkata fl-Artikolu 7(1) tal-istess direttiva, interpretat fid-dawl tal-prinċipji tal-kompetizzjoni u tal-libertà tal-istabbiliment, jipprekludi regola bħal dik stabbilita fl-Artikolu 13(1), (2) u (5) tad-[Digriet Leġiżlattiv Nru 105/2015] li jipprevedi li l-komunikazzjoni tal-informazzjoni għandha ssir esklużivament permezz ta’ ‘komunikazzjoni, imfassla skont il-formola li tinsab fl-Anness 5’ (paragrafu 1), ‘iffirmata skont il-forom ta’ awtoċertifikazzjoni konformement mal-leġiżlazzjoni fis-seħħ’ (paragrafu 2), ‘mibgħuta mill-operatur lid-destinatarji msemmija fil-paragrafu 1 fil-forma elettronika bl-użu tas-servizzi u tal-istrumenti ta’ trażmissjoni distanti li jinsabu għad-dispożizzjoni permezz tal-inventarju tal-istabbilimenti li jistgħu jikkawżaw inċidenti fis-sens tal-Artikolu 5(3)’ jew ‘esklużivament permezz ta’ posta elettronika ċċertifikata b’firma diġitali’ (paragrafu 5), li teskludi, f’dak li jirrigwarda din it-tilwima, metodu ta’ komunikazzjoni mwettaq permezz ta’ ‘proċedura operattiva implimentata mill-operatur’ li tipprevedi l-monitoraġġ kostanti tal-kwantità ta’ sustanzi perikolużi preżenti fl-impjant u jiżgura li l-limiti minimi u massimi stabbiliti rispettivament fil-kolonni 2 u 3 tal-Anness 1 tad-Direttiva 2012/18/UE ma jinqabżux?”
16.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati minn Bufarini u mill-Kummissjoni Ewropea.
IV.    Analiżi
A.      L-ewwel domanda
17.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq li tiġi ċċarata d-definizzjoni ta’ “preżenza ta’ sustanzi perikolużi” li tinsab fil-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18 u, b’mod iktar partikolari, it-tifsira tal-kunċett ta’ “preżenza antiċipata” li jinsab fih.
18.      Din id-dispożizzjoni hija fformulata kif ġej:
“‘preżenza ta’ sustanzi perikolużi’ tfisser il-preżenza effettiva jew antiċipata ta’ sustanzi perikolużi fl-istabbiliment, jew ta’ sustanzi perikolużi li jkun raġonevoli li jiġi previst li jistgħu jiġu ġġenerati matul telf ta’ kontroll fil-proċessi, inklużi l-attivitajiet ta’ ħżin, fi kwalunkwe stallazzjoni fi ħdan stabbiliment, fi kwantitajiet li jkunu ugwali għal jew ogħla mill-kwantitajiet kwalifikattivi stabbiliti fil-Parti 1 jew il-Parti 2 tal-Anness I” (8).
19.      Minn dan isegwi li s-sustanzi perikolużi, fis-sens ta’ din id-direttiva, huma kkunsidrati bħala preżenti fi stabbiliment – sakemm il-kwantitajiet tagħhom ikunu daqs jew ogħla minn dawk indikati fl-Anness I – fi tliet każijiet: (i) meta jkunu effettivament preżenti; (ii) meta l-preżenza tagħhom tista’ tiġi antiċipata; jew (iii) meta jkun raġonevoli li jiġi previst li dawn jistgħu jiġu ġġenerati waqt it-telf tal-kontroll tal-proċessi fi stabbiliment.
20.      Il-klassifikazzjoni ta’ stabbiliment f’wieħed mit-tliet xenarji għandha, fil-prinċipju, issir qabel il-bidu ta’ kwalunkwe attività li tinvolvi t-trattament ta’ sustanzi perikolużi. Kif indikat iktar ’il fuq, hija t-tieni sitwazzjoni li hija rilevanti f’dan il-każ.
21.      Essenzjalment, il-kwistjoni hija jekk l-awtoritajiet nazzjonali (jiġifieri l-KTR) ikkunsidrawx ġustament li, f’każ bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-kwantitajiet “antiċipati” għandhom jiġu ddeterminati abbażi tal-kapaċità massima tal-istabbiliment, skont il-permess ambjentali. Din il-pożizzjoni ġiet difiża wkoll mill-Kummissjoni f’dawn il-proċeduri.
22.      B’kuntrast ma’ dan, Bufarini hija tal-fehma li, sabiex tiġi ddeterminata l-“preżenza antiċipata” ta’ sustanzi perikolużi, operatur jista’ jinvoka mekkaniżmu li jipprevedi monitoraġġ kostanti tal-kwantità ta’ sustanzi perikolużi preżenti fl-installazzjoni u li jiżgura li l-limiti stabbiliti mid-Direttiva 2012/18 ma jinqabżux. Hija tenfasizza li l-istabbiliment tagħha jaħżen u jipproċessa kemm sustanzi perikolużi kif ukoll sustanzi mhux perikolużi.
23.      Għandu jiġi nnotat li d-Direttiva 2012/18 ma tiddefinixxix it-terminu “antiċipat” u lanqas ma tipprovdi preċiżazzjonijiet addizzjonali dwar it-tifsira tiegħu. Dan in-nuqqas ta’ definizzjoni preċiża jqajjem mistoqsijiet dwar kif l-awtoritajiet kompetenti għandhom jevalwaw il-preżenza “antiċipata” ta’ sustanzi perikolużi għall-finijiet tal-klassifikazzjoni skont id-Direttiva.
24.      Fl-assenza ta’ definizzjoni espliċita, l-interpretazzjoni tat-terminu “antiċipat” għandha għalhekk tkun iggwidata mill-kliem tad-dispożizzjoni, kif ukoll mill-għanijiet u mill-istruttura ġenerali tad-Direttiva.
25.      Fir-rigward tal-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, nirrileva li, fil-lingwaġġ ta’ kuljum, il-kelma “antiċipata” hija ġeneralment mifhuma bħala sinonimu ta’ termini bħal “mistennija”, “immaġinata”, “ippjanata”, “imbassra” u “prevista”. Paragun tad-diversi verżjonijiet lingwistiċi tad-Direttiva jikkonferma din il-konstatazzjoni (9).
26.      Fid-dawl ta’ dan, interpretazzjoni litterali tal-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18 ma tidhirx li ssostni l-pożizzjoni adottata mill-KTR u sostnuta mill-Kummissjoni, li tgħid li “preżenza antiċipata” għandha tiġi assimilata ma’ kapaċità massima. Dak li jidher li jeħtieġ it-test tad-dispożizzjoni huwa, bħala minimu, probabbiltà raġonevoli li s-sustanzi perikolużi inkwistjoni jistgħu jkunu preżenti f’mument partikolari fi kwantitajiet ogħla minn dawk elenkati fl-Anness I.
27.      Dan huwa kkorroborat ukoll mill-formulazzjoni tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2012/18, li jimponi fuq l-operaturi l-obbligu li jibagħtu lill-awtorità kompetenti notifika li tinkludi, inter alia, “informazzjoni suffiċjenti biex jiġu identifikati s-sustanzi perikolużi u l-kategorija tas-sustanzi involuti jew x'aktarx li jkunu preżenti”, kif ukoll “il-kwantità u l-forma fiżika tas-sustanzi perikolużi jew tas-sustanzi konċernati” (10). B’mod simili, in-Nota 3 tal-Anness I tad-Direttiva 2012/18 tgħid li “[i]l-kwantitajiet li jridu jiġu kkunsidrati għall-applikazzjoni tal-Artikoli rilevanti [tad-Direttiva] huma l-kwantitajiet massimi li jkunu preżenti jew li jistgħu jkunu preżenti fi kwalunkwe ħin partikolari” (11).
28.      Il-mod kif jiena qiegħed nifhem it-terminu “antiċipata” huwa wkoll iktar konformi mat-test tal-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18 fir-rigward tat-tielet sitwazzjoni li fiha sustanzi perikolużi jitqiesu li huma preżenti fi stabbiliment: meta “jkun raġonevoli li jiġi previst li jistgħu jiġu ġġenerati matul telf ta’ kontroll fil-proċessi [...] fi kwalunkwe stallazzjoni fi ħdan stabbiliment”. Din il-parti tad-dispożizzjoni tissuġġerixxi wkoll li s-sempliċi possibbiltà teoretika li sustanzi perikolużi jistgħu jkunu preżenti fi kwantitajiet daqs jew ogħla minn dawk elenkati fl-Anness I ma hijiex biżżejjed sabiex tiskatta l-applikazzjoni tad-Direttiva 2012/18.
29.      Fi kwalunkwe każ, li kieku kien hemm l-intenzjoni li d-Direttiva tkun applikabbli bis-sempliċi kapaċità ta’ stabbiliment li jaħżen, jipproċessa jew jipproduċi sustanzi perikolużi, wieħed ikun jista’ raġonevolment jistenna li l-leġiżlatur tal-Unjoni jkun inkwadra d-dispożizzjonijiet rilevanti kif xieraq. L-użu tal-espressjoni “preżenza antiċipata” sabiex jiġi tradott il-kunċett ta’ kapaċità globali massima jidher impreċiż fuq livell lingwistiku u kunċettwali, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ strument leġiżlattiv li d-dispożizzjonijiet tiegħu kienu, fil-fehma tal-leġiżlatur tal-Unjoni stess, intiżi sabiex ikunu “ċari, koerenti u faċli biex tifhimhom ħalli jgħinu biex jitjiebu l-implimentazzjoni u l-infurzar” (12).
30.      L-interpretazzjoni tal-kelma “antiċipata” issuġġerita mill-KTR u mill-Kummissjoni lanqas ma hija kkorroborata minn interpretazzjoni kuntestwali jew teleoloġika tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2012/18.
31.      Fir-rigward tal-kuntest, m’iniex konvint mill-argumenti mressqa mill-Kummissjoni, li interpretazzjoni bbażata fuq il-kapaċità tat-terminu “maħsub” hija neċessarja inkwantu diversi obbligi previsti mid-Direttiva 2012/18 għandhom jiġu ssodisfatti minn qabel, jiġifieri qabel ma s-sustanzi perikolużi jkunu preżenti għall-ewwel darba fl-istabbiliment. Il-Kummissjoni tagħmel riferiment, b’mod partikolari, għall-obbligi li titfassal u tiġi implimentata politika ta’ prevenzjoni ta’ inċidenti kbar (l-Artikolu 8 tagħha), li jiġi stabbilit rapport ta’ sigurtà (l-Artikolu 10 tagħha), u li jiġi stabbilit pjan ta’ emerġenza u li tiġi pprovduta l-informazzjoni relatata lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti (l-Artikolu 12 tagħha) (13).
32.      Dan l-argument jidher kemxejn ċirkolari, peress li huwa bbażat fuq l-ipoteżi li d-dispożizzjonijiet inkwistjoni għandhom japplikaw għal kull stabbiliment li ma huwiex f’pożizzjoni li jipprevedi, ex ante, il-kwantitajiet preċiżi ta’ sustanzi perikolużi preżenti f’mument partikolari. Fil-fehma tiegħi, din l-ipoteżi ma hijiex fondata. Sakemm il-limiti massimi stabbiliti fl-Anness I ma jinqabżux, l-inkapaċità li jiġu stmati minn qabel il-kwantitajiet eżatti ta’ sustanzi ttrattati fi kwalunkwe ħin huwa irrilevanti. Konsegwentement, il-preokkupazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 8, 10 u 12 tad-Direttiva 2012/18 ma jistgħux, bħala prinċipju, jiġu kkonkretizzati.
33.      L-argument tal-Kummissjoni bbażat fuq il-kliem tal-Artikolu 7(4) u tal-Artikolu 11 tad-Direttiva 2012/18 lanqas ma huwa konvinċenti. Il-Kummissjoni tenfasizza li, skont dawn id-dispożizzjonijiet, l-operaturi għandhom jikkomunikaw lill-awtorità kompetenti ż-żidiet jew it-tnaqqis sinjifikattivi fil-kwantità ta’ sustanza perikoluża preżenti qabel iseħħu u, jekk ikun il-każ, jieħdu l-miżuri xierqa. Dan ma huwiex fattibbli, bħalma tenfasizza l-Kummissjoni, fir-rigward ta’ żidiet li ma humiex previsti u li jseħħu f’daqqa, minħabba funzjonament ħażin ta’ proċess ta’ monitoraġġ.
34.      Fil-fehma tiegħi, dawn id-dispożizzjonijiet ma jipprovdux għarfien fl-interpretazzjoni korretta li għandha tingħata lill-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18. Bħalma jintwera mill-kliem u mill-kuntest tal-Artikolu 7(4)(a) u tal-Artikolu 11 tad-Direttiva 2012/18, dawn id-dispożizzjonijiet jikkonċernaw żidiet jew tnaqqis fit-tul fil-kwantità ta’ sustanzi perikolużi preżenti fl-istabbiliment.
35.      Sitwazzjonijiet mhux intenzjonati u tranżitorji li jistgħu jwasslu sabiex il-kwantitajiet ta’ sustanzi perikolużi maħżuna, ipproċessati jew iġġenerati jkunu ogħla mil-livelli nnotifikati lill-awtoritajiet (u, skont il-każ, ogħla mil-livelli permessi mill-permess) jistgħu potenzjalment iseħħu f’ħafna stabbilimenti, jekk mhux f’kollha kemm huma. Dan japplika wkoll għal dawk li jikkonformaw mal-obbligi kollha stabbiliti mid-Direttiva. Huwa ċar ħafna li, f’dawn is-sitwazzjonijiet, l-operaturi ma humiex obbligati jirrevedu jew jaġġornaw in-notifika, il-politika ta’ prevenzjoni ta’ inċidenti kbar, eċċ.
36.      L-istess għandu loġikament japplika f’sitwazzjonijiet fejn, kif issostni Bufarini, jeżisti mekkaniżmu li jimmonitorja kontinwament il-kwantità ta’ sustanzi perikolużi preżenti fl-istabbiliment, sabiex jiġi żgurat li l-limiti stabbiliti fl-Anness I tad-Direttiva 2012/18 ma jinqabżux. Jekk, bi żball, fi kwalunkwe mument il-limiti massimi jistgħu jinqabżu, dan iwassal lill-operatur jaġixxi sabiex inaqqas l-ammont għal taħt il-limiti stabbiliti fl-Anness I. F’dawn il-każijiet ukoll, ma hemm l-ebda bidla fit-tul fil-kwantità ta’ sustanzi perikolużi inkwistjoni, anki meta l-operatur ma jirnexxilux jirreaġixxi immedjatament. Għaldaqstant, dawn is-sitwazzjonijiet jaqgħu ’l barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet imsemmija mill-Kummissjoni (14).
37.      F’dak li jirrigwarda, sussegwentement, l-interpretazzjoni teleoloġika tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2012/18, nosserva dan li ġej.
38.      L-ewwel nett, huwa minnu li l-għan aħħari tad-Direttiva huwa li jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent (15). Madankollu, il-portata tagħha hija limitata – bħalma huwa ċar b’mod partikolari mill-premessi 1 sa 6 u mill-Artikolu 1 tagħha – għall-“prevenzjoni ta’ inċidenti kbar [...] u għal-limitazzjoni tal-konsegwenzi tagħhom” (16). Din ma hijiex strument li jindirizza l-inċidenti industrijali kollha li jinvolvu sustanzi perikolużi, iżda biss dawk li joħolqu perikli sinifikanti għas-saħħa tal-bniedem u għall-ambjent. Lanqas ma għandha l-għan li tnaqqas ir-riskji għal żero (kompitu li huwa impossibbli, naturalment) jew għal livell li joqrob għal dan (17).
39.      Wieħed ma għandux jinsa li, anki fil-każ ta’ funzjonament ħażin tal-mekkaniżmi ta’ monitoraġġ bħal dawk deskritti minn Bufarini, li jistgħu jwasslu sabiex kwantitajiet ta’ sustanzi perikolużi jaqbżu temporanjament il-limiti massimi stabbiliti fl-Anness I, tali avveniment, fih innifsu, ma jikkawżax inċident direttament, u wisq inqas inċident kbir. Dan huwa partikolarment il-każ meta l-operatur iżomm il-kapaċità li jintervjeni malajr u b’mod effettiv sabiex inaqqas il-kwantitajiet ikkonċernati u jerġa’ jistabbilixxi kundizzjonijiet siguri. Konsegwentement, sakemm jiġu implimentati miżuri ta’ mitigazzjoni xierqa malajr, il-profil tar-riskju tal-istabbiliment ma jiżdiedx b’mod sinifikanti. Dan jenfasizza l-importanza li jittieħdu inkunsiderazzjoni kemm is-salvagwardji tekniċi fis-seħħ kif ukoll ir-rispons operattiv tal-operatur meta jevalwa r-riskji potenzjali skont id-Direttiva 2012/18.
40.      Barra minn hekk, dan l-għan aħħari għandu jiġi rrikonċiljat ma’ interessi pubbliċi oħra. B’mod partikolari, kif spjegat fil-premessa 4 tad-Direttiva, il-leġiżlatur tal-Unjoni fittex ukoll li “jitnaqqsu piżijiet amministrattivi mhux meħtieġa billi jiġu ssemplifikati, bil-kundizzjoni li s-sikurezza u l-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa tal-bniedem ma jiġux kompromessi”. Tħassib simili huwa espress fil-premessa 18 tal-imsemmija direttiva, li ssemmi l-ħtieġa “[f]ejn ikun possibbli, sabiex jitnaqqsu l-piżijiet amministrattivi, b’mod partikolari għall-impriżi żgħar u ta’ daqs medju”.
41.      Jekk tiġi aċċettata l-interpretazzjoni tal-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18 adottata mill-Kummissjoni, dan ikun iwassal sabiex jiġi impost ukoll fuq l-operaturi bi profil ta’ riskju baxx ħafna (18) r-rekwiżit li josservaw diversi obbligi li jistgħu jkunu għaljin sabiex jiġu implimentati. Dawn il-piżijiet amministrattivi u finanzjarji jidhru sproporzjonati u ’l bogħod minn approċċ realistiku għall-immaniġġjar ta’ perikli ta’ inċidenti kbar (19).
42.      Fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, huwa raġonevoli li jiġi preżunt li l-leġiżlatur tal-Unjoni adotta approċċ pragmatiku iktar milli formalistiku wisq meta ddefinixxa l-kunċett ta’ “preżenza ta’ sustanzi perikolużi” bħala parametru sabiex jiġi ddeterminat il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2012/18 u sabiex issir distinzjoni bejn l-istabbilimenti ta’ livell iktar baxx u l-istabbilimenti ta’ livell ogħla.
43.      Għaldaqstant, jiena tal-fehma li l-kunċett ta’ “preżenza antiċipata” għandu jiġi interpretat b’mod li jirrifletti approċċ ibbażat fuq ir-riskju konformi mal-għan preventiv tad-Direttiva, b’enfasi fuq il-kundizzjonijiet operattivi prevedibbli iktar milli fuq il-kapaċitajiet massimi teoretiċi. Tali interpretazzjoni hija konformi mal-għan tad-Direttiva li tipprevjeni inċidenti kbar billi tirrikjedi li l-Istati Membri u l-operaturi jevalwaw il-preżenza probabbli u l-immaniġġjar attwali ta’ sustanzi perikolużi, u b’hekk tiffaċilita miżuri regolatorji proporzjonati u infurzabbli.
44.      Naturalment naqbel mat-tħassib tal-Kummissjoni dwar il-ħtieġa li jiġu evitati sitwazzjonijiet fejn operaturi b’mala fide jew sempliċement minħabba negliġenza jistgħu faċilment jaħarbu mill-obbligi tagħhom skont id-Direttiva 2012/18. Interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “preżenza antiċipata” li, de facto, tagħti carte blanche lill-operaturi sabiex jibbażaw ruħhom fuq l-aspettattivi u l-istimi suġġettivi tagħhom tkun tippreġudika l-effettività tas-sistema ta’ protezzjoni stabbilita mid-Direttiva 2012/18.
45.      L-applikabbiltà tad-Direttiva 2012/18 għal stabbiliment partikolari jew il-klassifikazzjoni tagħha bħala istituzzjoni “ta’ livell iktar baxx” jew “ta’ livell ogħla” għandha, fil-fehma tiegħi, tkun ibbażata fuq data oġġettiva li faċilment tista’ tiġi vverifikata mill-awtoritajiet kompetenti. Fin-nuqqas ta’ dan, is-sistema ta’ kontroll u ta’ sanzjonijiet prevista mil-leġiżlatur tal-Unjoni ma tkunx taħdem korrettament (20).
46.      Skont l-Artikolu 20(1) tad-Direttiva 2012/18, “L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-awtoritajiet kompetenti jorganizzaw sistema ta’ spezzjonijiet”. L-għan ta’ dawn l-ispezzjonijiet huwa, qabelxejn, li l-awtoritajiet kompetenti jkunu jistgħu “jieħdu l-miżuri meħtieġa f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità” mad-Direttiva (premessa 26 tagħha). Barra minn hekk, l-Artikolu 28 tad-Direttiva 2012/18, kif rifless fil-premessa 29 tagħha, jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jipprevedu, u li effettivament jimplimentaw, sanzjonijiet applikabbli għal ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati skont din id-direttiva li huma effettivi, proporzjonati u dissważivi.
47.      Fid-dawl ta’ dan l-isfond, jiena tal-fehma li sistema bħal dik prevista minn Bufarini tista’, f’ċerti ċirkustanzi, tkun adegwata sabiex tiżgura li l-“preżenza antiċipata” ta’ sustanzi perikolużi fl-istabbiliment tibqa’ taħt il-limiti massimi stabbiliti fl-Anness I Din is-sistema tikkonsisti fl-istabbiliment ta’ mekkaniżmu li jimmonitorja l-kwantità ta’ sustanzi perikolużi preżenti fl-istabbiliment fi kwalunke ħin, li tippermetti lill-operatur jintervjeni fil-pront meta jkun hemm riskju li s-sustanzi jkunu jistgħu jeċċedu l-livelli massimi stabbiliti fl-Anness I.
48.      Għandu jingħad b’mod ċar li, sabiex sistema titqies konformi mar-rekwiżiti tad-Direttiva 2012/18, hija għandha tippermetti lill-operatur jintervjeni b’mod preventiv - jiġifieri qabel ma l-kwantitajiet ta’ sustanzi perikolużi jeċċedu l-limiti massimi stabbiliti fl-Anness I. Kwalunkwe mekkaniżmu li jopera biss permezz ta’ miżuri korrettivi ex post, u li jirriżulta fil-preżenza ta’ sustanzi perikolużi ogħla minn dawn il-limiti massimi b’mod pjuttost regolari, ma jistax jitqies bħala ekwivalenti. F’każijiet bħal dawn, l-eċċess ma jkunx aċċidentali iżda prevedibbli u, bħala tali, tiġi skattata b’mod inekwivoku l-applikazzjoni tad-Direttiva.
49.      Barra minn hekk, tali sistema għandha tirreġistra wkoll il-kwantitajiet preżenti fi kwalunkwe ħin, sabiex l-awtoritajiet kompetenti jkunu jistgħu, fi kwalunkwe ħin, jivverifikaw jekk il-limiti massimi inkwistjoni nqabżux u, jekk iva, jiksbu l-informazzjoni meħtieġa (b’mod partikolari, id-dati, it-tul u l-frekwenza tal-okkorrenza jew okkorrenzi, il-kwantitajiet eċċessivi, eċċ.).
50.      Naturalment, il-kwistjoni dwar jekk il-mekkaniżmu speċifiku stabbilit minn operatur partikolari huwiex preċiż, affidabbli u effettiv taqa’ taħt il-kompetenza tal-awtoritajiet nazzjonali, fl-ewwel lok amministrattivi, u ġudizzjarji f’każ ta’ tilwima.
51.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena tal-fehma li l-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix prassi nazzjonali fejn il-preżenza “antiċipata” ta’ sustanzi perikolużi fi stabbiliment tiġi evalwata b’riferiment għall-mekkaniżmi stabbiliti mill-operatur sabiex jiżgura monitoraġġ kontinwu tal-kwantitajiet effettivament preżenti. Tali mekkaniżmi għandhom jippermettu intervent fil-pront sabiex dawn il-kwantitajiet jitnaqqsu f’każijiet fejn ikun hemm riskju prevedibbli li l-limiti massimi stabbiliti fl-Anness I jinqabżu. Madankollu, dan l-approċċ huwa permissibbli biss meta l-mekkaniżmu jżomm rekords adegwati, li jippermetti lill-awtoritajiet kompetenti jwettqu l-verifiki neċessarji.
B.      Fuq it-tieni domanda
52.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk leġiżlazzjoni nazzjonali tistax teżiġi li n-notifika prevista fl-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2012/18 issir b’mod speċifiku wieħed, u b’hekk jiġu esklużi l-forom ta’ notifika bbażati fuq teknoloġiji iktar reċenti. Il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment, f’dan ir-rigward, għat-teknoloġiji użati minn Bufarini u minn operaturi oħra li implimentaw mekkaniżmi ta’ kontroll bħal dawk imsemmija iktar ’il fuq.
53.       Ir-raġunijiet li wasslu lill-qorti tar-rinviju tagħmel din id-domanda ma humiex totalment ċari għalija. Barra minn hekk, ma narax kif risposta għal din id-domanda jista’ jkollha impatt fuq il-proċeduri li bħalissa huma pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju.
54.      Il-kwistjoni li tinsab fil-qalba tal-kawża prinċipali hija, sa fejn naf jien, liema metodu għandu jintuża sabiex jiġi ddeterminat jekk stabbiliment jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2012/18, minħabba li sustanzi perikolużi huma effettivament, jew x’aktarx ikunu, preżenti fl-istabbiliment f’ammont daqs jew ogħla mil-limiti massimi stabbiliti fl-Anness I tad-Direttiva 2012/18. Bufarini targumenta li l-metodu li hija tuża f’dan ir-rigward huwa konformi mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva. Dan ikun ifisser li l-istabbiliment tagħha ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva.
55.      Id-determinazzjoni tal-mod li bih operatur għandu jagħmel in-notifika prevista fl-Artikolu 7 tad-Direttiva 2012/18 – jekk wieħed jassumi li din id-dispożizzjoni hija applikabbli għal Bufarini – tidher li hija irrilevanti għall-kwistjonijiet imqajma fil-kawża prinċipali. Din il-konklużjoni tapplika a fortiori jekk ir-risposta għall-ewwel domanda preliminari tingħata bil-mod li pproponejt iktar ’il fuq.
56.      Konsegwentement, inqis li t-tieni domanda preliminari hija inammissibbli.
V.      Konklużjoni
57.      Bħala konklużjoni, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) kif ġej:
Il-punt 12 tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2012/18/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Lulju 2012 dwar il-kontroll ta’ perikli ta’ inċidenti kbar li jinvolvu sustanzi perikolużi
–        għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix prassi nazzjonali skont liema l-preżenza “antiċipata” ta’ sustanzi perikolużi fi stabbiliment hija evalwata b’riferiment għal mekkaniżmi implimentati mill-operatur li jiżguraw monitoraġġ kontinwu tal-kwantitajiet attwali preżenti. Tali mekkaniżmi għandhom jippermettu interventi fil-pront sabiex jitnaqqsu dawn il-kwantitajiet meta jkun hemm riskju prevedibbli li jinqabżu l-limiti massimi stabbiliti fl-Anness I tad-Direttiva 2012/18. Dan huwa l-każ sakemm il-mekkaniżmu jżomm rekords adegwati, u b’hekk jippermetti lill-awtoritajiet kompetenti jwettqu l-kontrolli meħtieġa.
It-tieni domanda preliminari hija inammissibbli.
1 Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Direttiva li temenda u sussegwentement tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 96/82/KE (ĠU 2012, L 197, p. 1, u rettifiki fil-ĠU 2017, L 191, p. 13, u fil-ĠU L, 2024/90725).
3      L-ewwel verżjoni tagħha tmur lura għall‑1982: Direttiva tal-Kunsill 82/501/KEE tal‑24 ta’ Ġunju 1982 dwar perikli ta’ inċidenti kbar f’ċerti attivitajiet industrijali (ĠU 1982, L 230, p. 1).
4      Direttiva 2008/98/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Novembru 2008 dwar l-iskart u li tħassar ċerti Direttivi (ĠU 2008, L 312, p. 3).
5      Direttiva 2010/75/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑24 ta’ Novembru 2010 dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) (ĠU 2010, L 334, p. 17, u rettifika fil-ĠU 2012, L 158, p. 25).
6 GURI Nru 161 tal‑14 ta’ Lulju 2015.
7 EU:C:2022:1013.
8 Enfasi miżjuda minni.
9      Ara, pereżempju, il-verżjonijiet tad-Direttiva 2012/18 bil-lingwa Ġermaniża (“vorgesehene”), Griega (“προβλεπόμενη”), Spanjola (“anticipada”), Franċiża (“anticipée”), Olandiża (“verwachte”), Taljana (“prevista”), Pollakka (“przewidywaną”), Portugiża (“prevista”), Rumena (“anticipată”) u Finlandiża (“niitä ennakoidaan olevan”).
10 Enfasi miżjuda minni.
11 Enfasi miżjuda minni.
12 Ara l-premessa 4 tad-Direttiva 2012/18.
13 Għandu jingħad li l-Artikoli 10 u 12 tad-Direttiva 2012/18 japplikaw biss għall-istabbilimenti ta’ livell ogħla.
14      Madankollu, jista’ jkun mod ieħor meta l-kwantitajiet ma jkunux jistgħu jitnaqqsu malajr. F’dawn il-każijiet, il-funzjonament ħażin tas-sistema ta’ monitoraġġ jista’ mhux biss iwassal għall-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet (ara l-punt 48 iktar ’il quddiem), iżda jista’ anki jwassal għall-applikazzjoni tad-Direttiva 2012/18.
15      Ara, b’mod partikolari, il-premessi 2 sa 4 u 6 kif ukoll l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2012/18.
16      Enfasi miżjuda minni. F’dan il-kuntest, ara wkoll s-sentenza tas‑17 ta’ Ġunju 1999, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑336/97, EU:C:1999:314, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
17      Ara, pereżempju, l-OECD, OECD guiding principles for chemical accident prevention, preparedness and response - It-tielet edizzjoni, 2023, p. 15: “Il-miżuri meħuda mill-industrija biex tindirizza r-riskji ta’ aċċidenti kimiċi għandhom ikunu xierqa sabiex jitnaqqsu sa fejn raġjonevolment prattiku. Enfasi miżjuda minni.
18      F’dan ir-rigward, huwa interessanti li jiġi nnotat li, f’rapport riċenti, il-Kummissjoni osservat li, skont id-database ddedikata tagħha, il-parti l-kbira tal-inċidenti (inklużi l-inċidenti “kbar”) irreġistrati matul il-perijodu 2019–2022 seħħew fi stabbilimenti ta’ livell ogħla. Ara r-Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni u t-tħaddim effiċjenti tad-Direttiva 2012/18/UE dwar il-kontroll ta’ perikli ta’ inċidenti kbar li jinvolvu sustanzi perikolużi għall-perjodu 2019‑2022, COM(2025) 508 final tad‑19 ta’ Settembru 2025, p. 13.
19 Ara, f’dan ir-rigward, l-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali dwar il-“Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-kontroll ta’ perikli ta’ inċidenti kbar li jinvolvu sustanzi perikolużi”, COM (2010) 781 final – 2010/0377 (COD), punt 4.9.
20      Fir-rigward tal-importanza li tali sistema tkun implimentata b’mod adegwat, ara s-sentenza tas‑17 ta’ Ġunju 1999, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑336/97, EU:C:1999:314, punt 25).