62023CJ0543_RES
Sprawa C‑543/23 [Gnattai] (
i
)
AR
przeciwko
Ministero dell’Istruzione e del Merito
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunale di Padova)
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 4 września 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Klauzula 4 – Nauczyciele, którzy nabyli doświadczenie zawodowe w niektórych placówkach edukacyjnych, których działanie i organizacja nie podlegają państwu – Zatrudnienie na czas nieokreślony w państwowych placówkach edukacyjnych – Ustalenie stażu pracy przy ustalaniu wynagrodzenia – Uregulowania krajowe nieprzewidujące uwzględnienia okresów pracy świadczonej w niektórych placówkach edukacyjnych, których działanie i organizacja nie podlegają państwu – Odmienne traktowanie ze względu na kryterium inne niż charakter stosunku pracy, który nawiązano na czas określony albo nieokreślony – Artykuły 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Stosowanie – Brak stosowania prawa Unii
Pytania prejudycjalne – Dopuszczalność – Pytania dotyczące zastosowania prawa Unii – Pytania dotyczące istoty sprawy – Pytania dopuszczalne
(art. 267 TFUE)
(zob. pkt 27)
Pytania prejudycjalne – Dopuszczalność – Konieczność dostarczenia Trybunałowi wystarczających wyjaśnień w zakresie stanu faktycznego i łącznika między sporem w postępowaniu głównym a przepisami prawa Unii, których dotyczą pytania prejudycjalne – Zakres – Wniosek dostarczający wystarczających danych dotyczących kontekstu faktycznego i prawnego – Możliwość udzielenia przez Trybunał przydatnej odpowiedzi sądowi odsyłającemu – Dopuszczalność
[art. 267 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 20, 21; regulamin postępowania przed Trybunałem, art. 94 lit. c)]
(zob. pkt 28–31)
Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Zakres stosowania – Odmienne traktowanie pracowników zatrudnionych na czas określony i pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony znajdujących się w porównywalnej sytuacji – Objęcie
(dyrektywa Rady 1999/70, załącznik, klauzula 4)
(zob. pkt 34, 35)
Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Zakaz dyskryminacji pracowników zatrudnionych na czas określony – Pracownik zatrudniony na czas określony rekrutowany w charakterze pracownika zatrudnionego na czas nieokreślony – Okresy pracy świadczonej w niektórych placówkach edukacyjnych, których działanie i organizacja nie podlegają państwu – Nieuwzględnianie tych okresów przy ustalaniu stażu pracy i wynagrodzenia w momencie zatrudniania na czas nieokreślony w charakterze nauczyciela w państwowej placówce edukacyjnej – Dopuszczalność
(dyrektywa Rady 1999/70, załącznik, klauzula 4, pkt 1)
(zob. pkt 36–46, 49, 50 i sentencja)
Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice – Wniosek o wykładnię Karty praw podstawowych Unii – Uregulowania krajowe niestanowiące stosowania prawa Unii – Brak właściwości Trybunału
(art. 267 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 51 ust. 1)
(zob. pkt 56–64)
Streszczenie
Trybunał, do którego Tribunale di Padova (sąd w Padwie, Włochy) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w kwestii zatrudniania na czas nieokreślony w państwowych placówkach edukacyjnych, wypowiedział się, w świetle klauzuli 4 pkt 1 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony stanowiącego załącznik do dyrektywy Rady 1999/70/WE (
1
), w przedmiocie nieuwzględniania przez uregulowania krajowe stażu pracy nauczycieli, którzy nabyli doświadczenie zawodowe w placówkach edukacyjnych, których działanie i organizacja nie podlegają państwu, lecz które są placówkami akredytowanymi, zrównanymi z państwowymi placówkami edukacyjnymi.
AR, nauczyciel uprawniony do nauczania języka włoskiego, historii i geografii, pracował w szkole „akredytowanej” w rozumieniu ustawodawstwa włoskiego (
2
) w latach 2002–2007 na podstawie pięciu umów o pracę na czas określony. W dniu 1 września 2008 r. AR został zatrudniony przez Ministero dell’Istruzione e del Merito (ministerstwo edukacji i osiągnięć, Włochy, zwane dalej „ministerstwem edukacji”) na czas nieokreślony w celu wykonywania zawodu nauczyciela w szkole państwowej. W momencie zatrudnienia ministerstwo to zaklasyfikowało owego nauczyciela do przedziału wynagrodzenia odpowiadającego „zerowemu stażowi pracy” ze względu na to, że art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 (
3
) nie pozwala na uwzględnienie przy obliczaniu stażu pracy AR lat pracy świadczonej we wspomnianej szkole akredytowanej.
AR wniósł do sądu w Padwie skargę mającą na celu uwzględnienie przez ministerstwo edukacji stażu pracy nabytego przez niego z tytułu zatrudnienia w szkole akredytowanej, w której to skardze stwierdził, że art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 narusza klauzulę 4 porozumienia ramowego oraz art. 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
W tych okolicznościach sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału w trybie prejudycjalnym. Sąd ten ma między innymi wątpliwości co do zgodności z klauzulą 4 porozumienia ramowego nieuwzględnienia przy ustalaniu wynagrodzenia owego nauczyciela doświadczenia zawodowego nabytego wcześniej w szkołach akredytowanych.
Ocena Trybunału
Tytułem wstępu Trybunał przypomniał, że przewidziana w art. 21 ust. 1 Karty zasada niedyskryminacji stanowi szczególny wyraz zasady równego traktowania, która jest ogólną zasadą prawa Unii Europejskiej zapisaną w art. 20 Karty. Tymczasem, co się tyczy odmiennego traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony i pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony znajdujących się w porównywalnej sytuacji, zasady te zostały wprowadzone w życie i skonkretyzowane w dyrektywie 1999/70, a w szczególności w klauzuli 4 porozumienia ramowego stanowiącego załącznik do tej dyrektywy.
Co się tyczy stosowania porozumienia ramowego do nauczyciela będącego w sytuacji AR, to owo porozumienie ramowe ma zastosowanie do ogółu pracowników świadczących pracę za wynagrodzeniem w ramach łączącego ich z pracodawcą stosunku pracy na czas określony. Sam fakt, że zainteresowany nabył status pracownika zatrudnionego na czas nieokreślony, nie wyklucza możliwości powołania się przez niego, w określonych okolicznościach, na zasadę niedyskryminacji zapisaną w klauzuli 4 porozumienia ramowego. Ponieważ AR podniósł, że jeśli chodzi o uwzględnienie okresów pracy dydaktycznej świadczonej w charakterze pracownika zatrudnionego na czas określony, jest on traktowany odmiennie, porozumienie ramowe ma zastosowanie, co do zasady, do nauczyciela będącego w jego sytuacji.
Trybunał przypomniał zatem, że w klauzuli 4 pkt 1 porozumienia ramowego ustanowiono, jeśli chodzi o warunki pracy, zakaz traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony w sposób mniej korzystny niż porównywalnych pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony jedynie z tego powodu, że pracują oni na czas określony, chyba że odmienne traktowanie jest uzasadnione powodami o charakterze obiektywnym. W pkt 4 tejże klauzuli wprowadzono ten sam zakaz w odniesieniu do kryteriów w zakresie stażu pracy dotyczących szczególnych warunków zatrudnienia.
O ile uregulowania dotyczące okresów świadczenia pracy wymaganych do tego, by pracownik mógł zostać zakwalifikowany do określonej kategorii zaszeregowania płacowego, takie jak te przewidziane w art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994, wchodzą w zakres pojęcia „warunków zatrudnienia” w rozumieniu klauzuli 4 pkt 1 porozumienia ramowego, o tyle zasada niedyskryminacji została wprowadzona w życie i skonkretyzowana w klauzuli 4 porozumienia ramowego jedynie w odniesieniu do odmiennego traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony i pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony znajdujących się w porównywalnej sytuacji. Klauzula ta ma bowiem jedynie na celu stosowanie zasady niedyskryminacji wobec pracowników zatrudnionych na czas określony, tak aby uniemożliwić pracodawcy wykorzystywanie tego rodzaju stosunku pracy do pozbawiania tych pracowników praw przyznanych pracownikom zatrudnionym na czas nieokreślony. Wobec tego odmienne traktowanie, które wynika z kryterium innego niż nawiązanie stosunku pracy na czas określony albo nieokreślony, nie jest objęte zakazem ustanowionym w klauzuli 4 porozumienia ramowego.
Trybunał stwierdził w niniejszym przypadku, że podstawą odmiennego traktowania wynikającego z art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 nie jest charakter stosunku pracy, który nawiązano na czas określony albo nieokreślony, lecz charakter placówki edukacyjnej, w której dani pracownicy nabyli doświadczenie zawodowe.
W tych okolicznościach nawet przy założeniu, że można uznać, iż nauczyciele, którzy byli zatrudnieni na czas określony w szkołach akredytowanych (
4
) przed zatrudnieniem ich na czas nieokreślony przez ministerstwo edukacji, i nauczyciele zatrudnieni na czas nieokreślony w szkołach państwowych pracują w tym samym zakładzie w rozumieniu klauzuli 3 pkt 2 porozumienia ramowego oraz że te dwie grupy pracowników znajdują się w porównywalnej sytuacji, odmienne traktowanie, takie jak to wynikające z art. 485 wspomnianego dekretu ustawodawczego, nie jest objęte zakazem ustanowionym w klauzuli 4 tego porozumienia ramowego.
Trybunał stwierdził w związku z tym, że klauzula 4 porozumienia ramowego nie stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które nie przewidują uwzględniania przy ustalaniu stażu pracy i wynagrodzenia nauczycieli w momencie zatrudniania ich na czas nieokreślony w państwowej placówce edukacyjnej okresów pracy świadczonej wcześniej przez tych nauczycieli w ramach zatrudnienia na czas określony lub nieokreślony w niektórych placówkach edukacyjnych, których działanie i organizacja nie podlegają państwu, lecz które są placówkami akredytowanymi, zrównanymi, zgodnie z tymi uregulowaniami, z państwowymi placówkami edukacyjnymi, mimo że wspomniane uregulowania przewidują, iż okresy pracy świadczonej przez nauczycieli zatrudnionych w państwowych placówkach edukacyjnych, w szczególności na czas nieokreślony, uwzględnia się przy ustalaniu ich stażu pracy oraz ich wynagrodzenia.
Co się tyczy kwestii, czy zasady równego traktowania i niedyskryminacji, zapisane w art. 20 i 21 Karty, stoją na przeszkodzie rzeczonym uregulowaniom krajowym, Trybunał stwierdził, że Karta nie ma zastosowania do tychże uregulowań krajowych, ponieważ nie są one przejawem stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty. Trybunał stwierdził, że ponieważ podstawą odmiennego traktowania wynikającego z art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 nie jest charakter stosunku pracy, który nawiązano z danymi pracownikami na czas określony albo nieokreślony, nie ma bezpośredniego związku między stosowaniem owego art. 485 a zakazem dyskryminacji ustanowionym w klauzuli 4 porozumienia ramowego. Ponadto rzeczony art. 485 nie ma związku z jakimkolwiek innym przepisem lub postanowieniem prawa Unii. Trybunał nie jest zatem właściwy do udzielenia odpowiedzi na to pytanie.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony, zawarte w dniu 18 marca 1999 r. (zwane dalej „porozumieniem ramowym”), stanowiące załącznik do dyrektywy Rady 1999/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. 1999, L 175, s. 43).
(
2
)	Artykuł 1 ust. 2 legge n. 62 – Norme per la parità scolastica e disposizioni sul diritto allo studio e all’istruzione (ustawy nr 62 – wprowadzającej przepisy na rzecz równego dostępu do edukacji oraz przepisy dotyczące prawa do nauki i edukacji) z dnia 10 marca 2000 r. (GURI nr 67 z dnia 21 marca 2000 r.).
(
3
)	Decreto legislativo n. 297 – Approvazione del testo unico delle disposizioni legislative vigenti in materia di istruzione, relative alle scuole di ogni ordine e grado (dekret ustawodawczy nr 297 – zatwierdzający tekst jednolity przepisów ustawowych stosowanych w dziedzinie szkolnictwa w odniesieniu do szkół wszystkich typów i poziomów) z dnia 16 kwietnia 1994 r. (GURI nr 115 z dnia 19 maja 1994 r., dodatek zwyczajny nr 79, zwany dalej „dekretem ustawodawczym nr 297/1994”).
(
4
)	W rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy nr 62/2000.