2024-11-202411T127201905260-00-TRA-DOC-EL-ARRET-T-0526-19-202408915-07,00
Απόφαση της 27.11.2024 – Υπόθεση T‑526/19 RENV
Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο πενταμελές τμήμα)
της 27ης Νοεμβρίου 2024  (
*
)
«Ενέργεια – Εσωτερική αγορά του φυσικού αερίου – Οδηγία (ΕΕ) 2019/692 – Τροποποίηση της οδηγίας 2009/73/ΕΚ – Ασφάλεια δικαίου – Ίση μεταχείριση – Αναλογικότητα – Κατάχρηση εξουσίας – Διαδικαστικές παρατυπίες»
Στην υπόθεση T‑526/19 RENV,
Nord Stream 2 AG, με έδρα το Steinhausen (Ελβετία), εκπροσωπούμενη από τους T. Winter και K. Hobér, δικηγόρους,
προσφεύγουσα,
κατά
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, εκπροσωπούμενου από τους A. Tamás, O. Denkov και J. Etienne,
και
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπροσωπούμενου από τις K. Παυλάκη, L. Vétillard και A. Jensen,
καθών,
υποστηριζόμενων από τις:
Δημοκρατία της Εσθονίας, εκπροσωπούμενη από την M. Kriisa,
Δημοκρατία της Λεττονίας, εκπροσωπούμενη από την K. Pommere,
Δημοκρατία της Λιθουανίας, εκπροσωπούμενη από τους K. Dieninis, R. Dzikovič, S. Grigonis και τη V. Kazlauskaitė‑Švenčionienė,
Δημοκρατία της Πολωνίας, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna, τις K. Rudzińska, S. Żyrek και τον M. Rzotkiewicz,
και από την
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την O. Beynet και τον B. De Meester,
παρεμβαίνουσες,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο πενταμελές τμήμα),
συγκείμενο από τους M. van der Woude, Πρόεδρο, J. Svenningsen (εισηγητή), C. Mac Eochaidh, J. Martín y Pérez de Nanclares και M. Stancu, δικαστές,
γραμματέας: I. Kurme, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
κατόπιν της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2022,
κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 11ης Απριλίου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με την υπό κρίση προσφυγή βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, η προσφεύγουσα, Nord Stream 2 AG, ζητεί την ακύρωση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/692 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/73/ΕΚ σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου (ΕΕ 2019, L 117, σ. 1, στο εξής: προσβαλλόμενη οδηγία).
I.
Ιστορικό της διαφοράς
Α.
Η οδηγία 2009/73
2
Η οδηγία 2009/73/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 211, σ. 94), εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κανονιστικό πλαίσιο καλούμενο «τρίτη δέσμη μέτρων για την “Ενέργεια”». Σκοπός της οδηγίας 2009/73 είναι η θέσπιση κοινών κανόνων στον τομέα της μεταφοράς, διανομής, προμήθειας και αποθήκευσης φυσικού αερίου, προκειμένου να παρασχεθεί πρόσβαση στην αγορά και να προωθηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού χωρίς διακρίσεις.
3
Η οδηγία 2009/73 προβλέπει διάφορες υποχρεώσεις για την επίτευξη του σκοπού αυτού. Συναφώς, μεταξύ άλλων, το άρθρο της 9 προβλέπει την υποχρέωση διαχωρισμού των συστημάτων μεταφοράς και των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς, το δε άρθρο της 32 καθιερώνει σύστημα πρόσβασης τρίτων στα συστήματα μεταφοράς και διανομής και στις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) με βάση δημοσιευμένα τιμολόγια, το οποίο πρέπει να εφαρμόζεται αντικειμενικά και αμερόληπτα μεταξύ των χρηστών του συστήματος (στο εξής, από κοινού: υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73).
4
Το άρθρο 36 της οδηγίας 2009/73 προβλέπει κατ’ ουσίαν ότι η κύρια νέα υποδομή φυσικού αερίου, δηλαδή οι διασυνδέσεις, οι εγκαταστάσεις ΥΦΑ και αποθήκευσης, μπορεί, κατόπιν αιτήσεως, να εξαιρείται, για καθορισμένο χρονικό διάστημα, από τις υποχρεώσεις που προβλέπει η εν λόγω οδηγία, υπό τους όρους της παραγράφου 1 του εν λόγω άρθρου.
Β.
Η προσφεύγουσα
5
Η προσφεύγουσα είναι εταιρία ελβετικού δικαίου, της οποίας μοναδικός μέτοχος είναι η ρωσική δημόσια μετοχική εταιρία (PJSC) Gazprom. Έχει αναλάβει τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την εκμετάλλευση του αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου Nord Stream 2 [στο εξής: αγωγός Nord Stream 2].
6
Όπως και ο αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου Nord Stream 1 [στο εξής: αγωγός Nord Stream 1], ο οποίος αποτελείται από σύστημα δύο επιμέρους αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου με δυναμικότητα ανερχόμενη σε 55 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως των οποίων η κατασκευή ολοκληρώθηκε το 2012, ο αγωγός Nord Stream 2, ο οποίος επίσης αποτελείται από δύο επιμέρους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που διασχίζουν τη Βαλτική θάλασσα, αποσκοπεί στη διασφάλιση της διοχέτευσης φυσικού αερίου από το Oust-Louga (Ρωσία) στο Lubmin (Γερμανία), αυξάνοντας τη συνολική δυναμικότητα μεταφοράς των δύο αγωγών Nord Stream 1 και Nord Stream 2 σε 110 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Με αφετηρία το Lubmin, το φυσικό αέριο που διοχετεύεται μέσω του αγωγού Nord Stream 2 πρέπει να μεταφέρεται εντός χερσαίων αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου.
Γ.
Η προσβαλλόμενη οδηγία
7
Στις 8 Νοεμβρίου 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/73 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου [COM(2017) 660 final, στο εξής: πρόταση οδηγίας].
8
Στις 17 Απριλίου 2019 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσαν την προσβαλλόμενη οδηγία, η οποία άρχισε να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα, ήτοι στις 23 Μαΐου 2019.
9
Το άρθρο 2, σημείο 17, της οδηγίας 2009/73, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1, σημείο 1, της προσβαλλόμενης οδηγίας, προβλέπει ότι η έννοια του «αγωγού διασύνδεσης» καταλαμβάνει όχι μόνον κάθε αγωγό μεταφοράς που διασχίζει ή γεφυρώνει σύνορο μεταξύ δύο κρατών μελών με σκοπό τη σύνδεση των εθνικών συστημάτων μεταφοράς των κρατών αυτών, αλλά πλέον και κάθε αγωγό μεταφοράς μεταξύ ενός κράτους μέλους και μιας τρίτης χώρας μέχρι το έδαφος των κρατών μελών ή τα χωρικά ύδατα του εν λόγω κράτους μέλους (στο εξής: αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας).
10
Ωστόσο, όσον αφορά τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που ολοκληρώθηκαν πριν από τις 23 Μαΐου 2019, το άρθρο 49α, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73, όπως προστέθηκε με το άρθρο 1, σημείο 9, της προσβαλλόμενης οδηγίας, ορίζει ότι το κράτος μέλος στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το πρώτο σημείο διασύνδεσης ενός τέτοιου αγωγού με το σύστημα του εν λόγω κράτους μέλους δύναται να αποφασίσει να παρεκκλίνει από τις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 για τα τμήματα του αγωγού που βρίσκονται στο έδαφός του και στα χωρικά του ύδατα (στο εξής: άρθρο 49α). Η παρέκκλιση χορηγείται για αντικειμενικούς λόγους, όπως είναι η δυνατότητα απόσβεσης των πραγματοποιηθεισών επενδύσεων ή για λόγους ασφάλειας του εφοδιασμού, υπό τον όρο ότι δεν είναι επιζήμια για τον ανταγωνισμό, την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου ή την ασφάλεια εφοδιασμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
11
Επιπροσθέτως, το άρθρο 49α προβλέπει, αφενός, ότι οι παρεκκλίσεις του είδους αυτού περιορίζονται χρονικά σε μέγιστο διάστημα 20 ετών βάσει αντικειμενικής αιτιολογίας, το οποίο μπορεί να ανανεωθεί εφόσον κριθεί σκόπιμο, και μπορεί να υπόκεινται σε προϋποθέσεις που συμβάλλουν στην εκπλήρωση των ανωτέρω όρων και, αφετέρου, ότι οι παρεκκλίσεις αυτές δεν ισχύουν όσον αφορά αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας η οποία υποχρεούται να μεταφέρει στο εσωτερικό της δίκαιο την οδηγία 2009/73, όπως τροποποιήθηκε, δυνάμει συμφωνίας που έχει συναφθεί με την Ένωση.
12
Εξάλλου, το άρθρο 1, σημείο 5, στοιχείο αʹ, της προσβαλλόμενης οδηγίας τροποποίησε το άρθρο 36 της οδηγίας 2009/73 προσθέτοντας κατ’ ουσίαν, στην παράγραφο 1, στοιχείο εʹ, του άρθρου αυτού, ότι η εξαίρεση που χορηγείται δυνάμει του ίδιου άρθρου δεν πρέπει να αποβαίνει σε βάρος της ασφάλειας του εφοδιασμού με φυσικό αέριο εντός της Ένωσης (στο εξής: άρθρο 36, όπως τροποποιήθηκε).
13
Όσον αφορά τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των τροποποιήσεων που επέφερε η προσβαλλόμενη οδηγία στην οδηγία 2009/73, το άρθρο 2 της προσβαλλόμενης οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν προς την τελευταία αυτή οδηγία το αργότερο στις 24 Φεβρουαρίου 2020, με την επιφύλαξη τυχόν παρέκκλισης δυνάμει του άρθρου 49α.
II.
Προηγούμενες διαδικασίες ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου
14
Στο σημείο 4 του διατακτικού της διατάξεως της 20ής Μαΐου 2020, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (T‑526/19, EU:T:2020:210), το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή που άσκησε η προσφεύγουσα ως απαράδεκτη.
15
Με απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548), αφενός, το Δικαστήριο αναίρεσε το εν λόγω σημείο 4 του διατακτικού της διατάξεως της 20ής Μαΐου 2020, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (T‑526/19, EU:T:2020:210). Αφετέρου, το Δικαστήριο έκρινε ότι η προσφυγή που άσκησε η προσφεύγουσα ήταν παραδεκτή κατά το μέρος που έβαλλε κατά των άρθρων 36 και 49α της οδηγίας 2009/73, όπως τροποποιήθηκαν και προστέθηκαν, αντιστοίχως, από την προσβαλλόμενη οδηγία.
III.
Αιτήματα των διαδίκων
16
Η προσφεύγουσα ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει την προσβαλλόμενη οδηγία στο σύνολό της·
–
να καταδικάσει το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στα δικαστικά έξοδα.
17
Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από την Επιτροπή, ζητούν από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την προσφυγή·
–
να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.
18
Η Δημοκρατία της Εσθονίας, η Δημοκρατία της Λιθουανίας και η Δημοκρατία της Πολωνίας ζητούν από το Γενικό Δικαστήριο να απορρίψει την προσφυγή.
IV.
Σκεπτικό
Α.
Επί των αιτημάτων ακύρωσης της προσβαλλόμενης οδηγίας στο σύνολό της
19
Η προσφεύγουσα, απαντώντας σε γραπτή ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου, διευκρίνισε ότι, κατόπιν της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548), εξακολουθεί να ζητεί την ακύρωση της προσβαλλόμενης οδηγίας στο σύνολό της καθόσον η προαναφερθείσα απόφαση δεν αποκλείει το αίτημα αυτό. Κατ’ ουσίαν, υποστηρίζει ότι η ως απόφαση του Δικαστηρίου απλώς περιόρισε τον έλεγχο του Γενικού Δικαστηρίου στην εκτίμηση της νομιμότητας του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, και του άρθρου 49α. Φρονεί ότι, αν το Γενικό Δικαστήριο καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αμφότερες οι διατάξεις ή μία εξ αυτών δεν είναι σύμφωνες με το δίκαιο της Ένωσης, θα πρέπει να εξετάσει αν ο παράνομος χαρακτήρας των διατάξεων αυτών μπορεί να επιφέρει την ακύρωση της προσβαλλόμενης οδηγίας στο σύνολό της. Συναφώς, η προσφεύγουσα υπογραμμίζει ότι, λόγω της φύσης και του σκοπού της, η προσβαλλόμενη οδηγία στρέφεται ειδικώς κατ’ αυτής και ότι, ως εκ τούτου, στερείται νομίμου ερείσματος και πρέπει να ακυρωθεί στο σύνολό της.
20
Η προσφεύγουσα προσέθεσε, με την ίδια απάντηση, ότι, αν το Γενικό Δικαστήριο αποφασίσει να μην ακυρώσει την προσβαλλόμενη οδηγία στο σύνολό της, ζητεί, επικουρικώς, την ακύρωση του άρθρου 49α.
21
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προσφεύγουσα επιβεβαίωσε ότι, στην περίπτωση αυτή, δηλαδή αν το Γενικό Δικαστήριο αποφασίσει να μην ακυρώσει την προσβαλλόμενη οδηγία στο σύνολό της, δεν ζητεί την ακύρωση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε.
22
Συναφώς, είναι αληθές ότι, όπως υποστηρίζει η προσφεύγουσα, όταν ο δικαστής της Ένωσης διαπιστώνει την έλλειψη νομιμότητας διάταξης πράξης και προτίθεται να ακυρώσει τη διάταξη αυτήν, πρέπει να εξετάζει αν η ακύρωση της συγκεκριμένης διάταξης πρέπει να επιφέρει την ακύρωση της επίμαχης πράξης στο σύνολό της.
23
Είναι επίσης αληθές ότι, κατά πάγια νομολογία, η μερική ακύρωση πράξης του δικαίου της Ένωσης είναι δυνατή μόνον εφόσον τα στοιχεία των οποίων ζητείται η ακύρωση δύνανται να διαχωριστούν από την υπόλοιπη πράξη (αποφάσεις της 27ης Ιουνίου 2006, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, C‑540/03, EU:C:2006:429, σκέψη 27, και της 26ης Απριλίου 2022, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑401/19, EU:C:2022:297, σκέψη 17).
24
Εντούτοις, εν προκειμένω, το Δικαστήριο έκρινε, στο σημείο 3 του διατακτικού της αποφάσεως της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548), ότι η προσφυγή που άσκησε η προσφεύγουσα ήταν παραδεκτή κατά το μέρος που έβαλλε κατά των άρθρων 36 και 49α της οδηγίας 2009/73, όπως τροποποιήθηκαν και προστέθηκαν, αντιστοίχως, με την προσβαλλόμενη οδηγία.
25
Για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, το Δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, στη σκέψη 165 της απόφασης της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548), ότι τα εν λόγω άρθρα 36 και 49α μπορούσαν να αποσυνδεθούν από τις λοιπές διατάξεις της οδηγίας 2009/73, όπως αυτή τροποποιήθηκε με την προσβαλλόμενη οδηγία.
26
Με άλλα λόγια, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 1, σημείο 5, της προσβαλλόμενης οδηγίας, το οποίο τροποποιεί το άρθρο 36 της οδηγίας 2009/73, και το άρθρο 1, σημείο 9, της προσβαλλόμενης οδηγίας, το οποίο εισάγει το άρθρο 49α στην οδηγία 2009/73 (βλ. σκέψεις 10 και 12 ανωτέρω), ήταν δυνατό να διαχωριστούν από τις λοιπές διατάξεις της προσβαλλόμενης οδηγίας και δη από το άρθρο της 1, σημείο 1, το οποίο επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, αντικαθιστώντας το άρθρο 2, σημείο 17, της τελευταίας αυτής οδηγίας (βλ. σκέψη 9 ανωτέρω).
27
Κατά το άρθρο 61, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε περίπτωση αναπομπής, το Γενικό Δικαστήριο δεσμεύεται ως προς τα νομικά ζητήματα που έχουν επιλυθεί με την απόφαση του Δικαστηρίου.
28
Επομένως, το Δικαστήριο έκρινε οριστικώς ότι η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να ζητήσει παραδεκτώς την ακύρωση της προσβαλλόμενης οδηγίας στο σύνολό της. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο δεσμεύεται ως προς αυτό το νομικό ζήτημα κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 61, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
29
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το πρώτο αίτημα της προσφυγής πρέπει να απορριφθεί κατά το μέρος που με αυτό ζητείται η ακύρωση της προσβαλλόμενης οδηγίας στο σύνολό της.
30
Αντιθέτως, το εν λόγω πρώτο αίτημα της προσφυγής, όπως αποσαφηνίστηκε από την προσφεύγουσα κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση (βλ. σκέψη 20 ανωτέρω), είναι παραδεκτό κατά το μέρος που με αυτό ζητείται η ακύρωση του άρθρου 1, σημείο 9, της προσβαλλόμενης οδηγίας, το οποίο προσθέτει το άρθρο 49α στην οδηγία 2009/73.
Β.
Επί των αιτημάτων ακύρωσης του άρθρου 49α
31
Προς στήριξη της υπό κρίση προσφυγής, η προσφεύγουσα προβάλλει έξι λόγους ακυρώσεως, εκ των οποίων ο πρώτος αφορά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης, ο δεύτερος παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, ο τρίτος παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου, ο τέταρτος κατάχρηση εξουσίας, ο πέμπτος παράβαση ουσιώδους τύπου και ο έκτος παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης.
32
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προσφεύγουσα δήλωσε ότι παραιτείται από τον έκτο λόγο ακυρώσεως.
33
Όσον αφορά τους λοιπούς πέντε λόγους ακυρώσεως τους οποίους προέβαλε η προσφεύγουσα, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι, κατόπιν της έκθεσης ορισμένων προκαταρκτικών παρατηρήσεων, πρέπει να εξεταστεί πρώτα ο τρίτος λόγος ακυρώσεως, ο οποίος αφορά παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου.
1.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
34
Πρώτον, ο δικαστής της Ένωσης έχει αναγνωρίσει στον νομοθέτη της Ένωσης, στο πλαίσιο της άσκησης των αρμοδιοτήτων που του παρέχονται, ευρεία εξουσία εκτίμησης όταν η δράση του συνεπάγεται επιλογές πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής φύσεως εκ μέρους του και όταν καλείται να προβεί σε σύνθετες εκτιμήσεις και αξιολογήσεις. Πάντως, ακόμη και δεδομένης αυτής της εξουσίας, ο νομοθέτης της Ένωσης υποχρεούται να βασίσει την επιλογή του επί αντικειμενικών και πρόσφορων κριτηρίων σε σχέση με τον σκοπό που επιδιώκει η επίμαχη νομοθεσία, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα πραγματικά στοιχεία καθώς και τα διαθέσιμα τεχνικά και επιστημονικά δεδομένα κατά τον χρόνο έκδοσης της οικείας πράξης (απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine κ.λπ., C‑127/07, EU:C:2008:728, σκέψεις 57 και 58).
35
Εν προκειμένω, η προσβαλλόμενη οδηγία στηρίζεται στο άρθρο 194, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει, κατ’ ουσίαν, ότι, με την επιφύλαξη της εφαρμογής λοιπών διατάξεων των Συνθηκών, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θεσπίζουν τα μέτρα που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων της πολιτικής της Ένωσης στον τομέα της ενέργειας που μνημονεύονται στην παράγραφο 1 του ίδιου άρθρου.
36
Επομένως, η Συνθήκη ΛΕΕ εξουσιοδοτεί το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να αποφασίζουν σχετικά με το περιεχόμενο της παρέμβασής τους στον τομέα της ενέργειας, εφόσον τα θεσπιζόμενα μέτρα είναι αναγκαία για την επίτευξη των στόχων της πολιτικής της Ένωσης.
37
Κατά συνέπεια, όσον αφορά τον δικαστικό έλεγχο της άσκησης αυτής της αρμοδιότητας, ο δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον νομοθέτη της Ένωσης στην εκτίμησή του, αλλά πρέπει να εξετάζει μόνο μήπως αυτή πάσχει από πρόδηλο σφάλμα ή κατάχρηση εξουσίας ή μήπως ο νομοθέτης υπερέβη προδήλως τα όρια της κανονιστικής του εξουσίας (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 12ης Μαΐου 2011, Λουξεμβούργο κατά Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, C‑176/09, EU:C:2011:290, σκέψη 35, και της 21ης Ιουνίου 2018, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑5/16, EU:C:2018:483, σκέψη 150).
38
Δεύτερον, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως, η νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που υφίστανται κατά τον χρόνο έκδοσης της πράξης (βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2019, HTTS κατά Συμβουλίου, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία· απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2007, Microsoft κατά Επιτροπής, T‑201/04, EU:T:2007:289, σκέψη 260).
39
Επομένως, δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη το προβαλλόμενο από την προσφεύγουσα γεγονός ότι όλοι οι άλλοι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, οι οποίοι βρίσκονται στη θάλασσα και ολοκληρώθηκαν πριν από τις 23 Μαΐου 2019, υπήχθησαν στην παρέκκλιση βάσει του άρθρου 49α μετά την έκδοση της προσβαλλόμενης οδηγίας. Το ίδιο ισχύει και για το προβαλλόμενο, μεταξύ άλλων, από το Συμβούλιο γεγονός ότι ο αγωγός της προσφεύγουσας εξακολουθεί να μη λειτουργεί.
40
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω σκέψεων πρέπει να εκτιμηθεί το βάσιμο των λόγων ακυρώσεως που προβάλλει η προσφεύγουσα.
2.
Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου
41
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το γεγονός ότι οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου που δεν είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019 είναι οι μόνοι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας για τους οποίους οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να τύχουν ούτε εξαίρεσης βάσει του άρθρου 36 όπως τροποποιήθηκε ούτε παρέκκλισης βάσει του άρθρου 49α αποτελεί πηγή ανασφάλειας δικαίου. Η προσφεύγουσα εκθέτει ότι, κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας, είχε ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές και μη αναστρέψιμες επενδύσεις στον αγωγό Nord Stream 2, σε αντίθεση με τις επιχειρήσεις που δεν είχαν ακόμη λάβει οριστική επενδυτική απόφαση.
42
Διευκρινίζει ότι, όταν πραγματοποίησε τις εν λόγω επενδύσεις, ο αγωγός Nord Stream 2, όπως και ο αγωγός Nord Stream 1, δεν θεωρούνταν ως εμπίπτοντες στην οδηγία 2009/73. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν ζήτησε εξαίρεση βάσει του άρθρου 36 της οδηγίας 2009/73. Προσθέτει ότι μπορούσε δικαιολογημένα να πιστεύει ότι οι επενδύσεις της δεν θα στερούνταν παντελώς αποδοτικότητας λόγω απροσδόκητης και αιφνίδιας μεταβολής της νομοθεσίας.
43
Επομένως, ο νομοθέτης της Ένωσης όφειλε να λάβει υπόψη την ιδιαίτερη κατάστασή της προκειμένου να προσαρμόσει την εφαρμογή της προσβαλλόμενης οδηγίας και, ειδικότερα, το χρονικό πεδίο εφαρμογής του άρθρου 49α.
44
Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από τη Δημοκρατία της Εσθονίας, τη Δημοκρατία της Λιθουανίας, τη Δημοκρατία της Πολωνίας και την Επιτροπή, αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
45
H αρχή της ασφάλειας δικαίου επιτάσσει οι κανόνες δικαίου να είναι σαφείς και ακριβείς και τα αποτελέσματά τους προβλέψιμα, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να καθορίζουν αναλόγως τη συμπεριφορά τους στις έννομες καταστάσεις και σχέσεις που διέπονται από την έννομη τάξη της Ένωσης (βλ. απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2019, Τσεχική Δημοκρατία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑482/17, EU:C:2019:1035, σκέψη 148 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Τούτο συμβαίνει, ιδίως, όταν οι κανόνες αυτοί ενδέχεται να έχουν δυσμενείς συνέπειες για τους ιδιώτες και τις επιχειρήσεις [πρβλ. απόφαση της 30ής Απριλίου 2019, Ιταλία κατά Συμβουλίου (Αλιευτική ποσόστωση για τον ξιφία της Μεσογείου), C‑611/17, EU:C:2019:332, σκέψη 111].
46
Δικαίωμα επίκλησης της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, η οποία αποτελεί απόρροια της αρχής της ασφάλειας δικαίου, έχει κάθε ιδιώτης ευρισκόμενος σε κατάσταση από την οποία προκύπτει ότι η Διοίκηση της Ένωσης του δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες. Διαβεβαιώσεις ικανές να δημιουργήσουν τέτοιες προσδοκίες συνιστούν οι πληροφορίες που είναι ακριβείς, ανεπιφύλακτες, συγκλίνουσες και προέρχονται από αρμόδιες και αξιόπιστες πηγές. Αντιθέτως, ουδείς μπορεί να επικαλεσθεί παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, αν η Διοίκηση δεν του έχει δώσει συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις. Ομοίως, όταν ένας προνοητικός και ενημερωμένος επιχειρηματίας είναι σε θέση να προβλέψει τη θέσπιση μέτρου της Ένωσης ικανού να βλάψει τα συμφέροντά του, δεν μπορεί να επικαλεστεί την αρχή αυτή μετά τη λήψη του εν λόγω μέτρου (πρβλ. απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2019, Τσεχική Δημοκρατία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑482/17, EU:C:2019:1035, σκέψη 153 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47
Οι επιχειρηματίες δεν μπορούν δικαιολογημένα να τρέφουν προσδοκίες για τη διατήρηση μιας υφιστάμενης κατάστασης η οποία μπορεί να μεταβληθεί στο πλαίσιο της άσκησης της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτουν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης (βλ. απόφαση της 26ης Ιουνίου 2012, Πολωνία κατά Επιτροπής, C‑335/09 P, EU:C:2012:385, σκέψη 180 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
48
Εν προκειμένω, είναι αληθές ότι, στη σκέψη 80 της αποφάσεως της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548), το Δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι, κατά τον χρόνο έκδοσης και έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, η προσφεύγουσα είχε ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις για την κατασκευή του αγωγού της διασύνδεσης κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 17, της οδηγίας 2009/73, όπως τροποποιήθηκε, και ότι η εν λόγω διασύνδεση βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο.
49
Εξάλλου, στις σκέψεις 104 και 160 της απόφασης της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548), το Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι, κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας, η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να τύχει ούτε εξαίρεσης βάσει του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, ούτε παρέκκλισης βάσει του άρθρου 49α. Ειδικότερα, το Δικαστήριο υπογράμμισε, αφενός, ότι οι επενδύσεις για τον αγωγό Nord Stream 2 είχαν ήδη αποφασιστεί κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας, γεγονός που απέκλειε τον αγωγό αυτόν από την εξαίρεση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, και, αφετέρου, ότι, κατά τον χρόνο εκείνο, ήταν προφανές ότι ο εν λόγω αγωγός δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019, γεγονός που απέκλειε τη χορήγηση παρέκκλισης βάσει του άρθρου 49α.
50
Συναφώς, επισημαίνεται ότι το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να τύχει ούτε της εξαίρεσης του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, ούτε της παρέκκλισης του άρθρου 49α κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548), δεν είναι ικανό να αποδείξει ότι ο νομοθέτης παραβίασε την αρχή της ασφάλειας δικαίου και τη συνακόλουθή της αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
51
Πράγματι, η τήρηση της αρχής της ασφάλειας δικαίου και της συνακόλουθής της αρχής πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα των γνώσεων τις οποίες ένας συνετός και ενημερωμένος επιχειρηματίας μπορούσε ευλόγως να έχει όσον αφορά την εξέλιξη του νομικού πλαισίου και των συνεπειών που έπρεπε να συναγάγει εντεύθεν για να καθορίσει τη συμπεριφορά του. Η τήρηση αυτή πρέπει επίσης να εξετάζεται υπό το πρίσμα των περιστάσεων που περιβάλλουν την εξέλιξη αυτή και, ιδίως, της συμπεριφοράς των αρμόδιων θεσμικών οργάνων.
α)
Επί της μη δυνατότητας υπαγωγής της προσφεύγουσας στην εξαίρεση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε
52
Από τα στοιχεία που προσκομίστηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δεν καθίσταται δυνατή η εξακρίβωση του ισχυρισμού της προσφεύγουσας ότι έλαβε την τελική επενδυτική απόφασή της για το έργο Nord Stream 2 τον Σεπτέμβριο του 2015. Πράγματι, η προσφεύγουσα δεν στηρίζεται σε κανένα από τα παραρτήματα για να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό της. Εξάλλου, από άλλα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι η απόφαση αυτή δεν λήφθηκε τον Σεπτέμβριο του 2015, αλλά το 2016, και στη συνέχεια τέθηκε σε εφαρμογή την άνοιξη του 2017.
53
Ανεξαρτήτως της ακριβούς ημερομηνίας κατά την οποία η προσφεύγουσα έλαβε πράγματι την τελική επενδυτική απόφαση, διαπιστώνεται, πρώτον, ότι η προσφεύγουσα αποφάσισε να προβεί σε επενδύσεις εντός ενός προβλέψιμου πλαισίου εφαρμογής των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας και, δεύτερον, ότι συνέχισε τις επενδύσεις της αφού το ενδεχόμενο αυτό έλαβε υπόσταση.
1)
Επί του πλαισίου εντός του οποίου η προσφεύγουσα αποφάσισε να προβεί σε επενδύσεις
54
Η προσφεύγουσα αποφάσισε να προβεί σε επενδύσεις σε ένα πλαίσιο εντός του οποίου πολλά θεσμικά όργανα της Ένωσης είχαν, σαφώς και προ πολλού, εκδηλώσει τη βούλησή τους να εφαρμόσουν τις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73, πρώτον, στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας εν γένει και, δεύτερον, στον αγωγό Nord Stream 2 ειδικότερα.
55
Συναφώς, πρώτον, η προσφεύγουσα αποφάσισε να προβεί σε επενδύσεις εντός ενός πλαισίου χαρακτηριζόμενου από πολυάριθμες τοποθετήσεις της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, κατά τις οποίες, εν γένει, οι εισαγωγές ενέργειας στην Ένωση και οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας θα έπρεπε, βάσει του υφιστάμενου δικαίου ή βάσει προς τροποποίηση δικαίου, να υπόκεινται πλήρως στους κανόνες που διέπουν την εσωτερική αγορά ενέργειας.
56
Πράγματι, η αιτιολογική σκέψη 22 της οδηγίας 2009/73 εξέθετε ήδη ότι η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού συνιστά σημαντικό στοιχείο της δημόσιας ασφάλειας, οπότε δεν θα πρέπει να επιτρέπεται σε πρόσωπα από τρίτες χώρες να ελέγχουν συστήματα μεταφοράς ή διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς παρά μόνον εφόσον συμμορφώνονται προς τις προδιαγραφές περί πραγματικού διαχωρισμού που ισχύουν εντός της Ένωσης. Στην ίδια αιτιολογική σκέψη, η Επιτροπή ενθαρρύνεται επίσης, όπου κρίνεται απαραίτητο, να υποβάλει συστάσεις για τη διαπραγμάτευση των σχετικών συμφωνιών με τρίτες χώρες που να διαλαμβάνουν την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Ένωσης.
57
Από το 2010, η Επιτροπή, απαντώντας σε ερωτήσεις του Ρώσου υπουργού Ενέργειας, έκανε, κατ’ ουσίαν, γνωστό ότι οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας υπέκειντο στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους, πλην της περιπτώσεως τροποποιήσεως του νομικού πλαισίου με διεθνή συμφωνία.
58
Εν συνεχεία, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, στην αιτιολογική σκέψη 3 της απόφασής τους 994/2012/ΕΕ, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση μηχανισμού ανταλλαγής πληροφοριών όσον αφορά τις διακυβερνητικές συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών στον τομέα της ενέργειας (ΕΕ 2012, L 299, σ. 13), διευκρίνισαν ότι, για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, η ενέργεια που εισάγεται στην Ένωση πρέπει να διέπεται πλήρως από τους κανόνες για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.
59
Τον Δεκέμβριο του 2013 εκπρόσωπος της Επιτροπής εξέφρασε δημοσίως την άποψη του θεσμικού αυτού οργάνου ότι οι διακυβερνητικές συμφωνίες που είχαν συνάψει διάφορα κράτη μέλη με τη Ρωσική Ομοσπονδία σχετικά με έργο αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου με την ονομασία «South Stream», το οποίο επρόκειτο να συνδέσει τη Ρωσία με την Ιταλία και την Αυστρία μέσω της Μαύρης Θάλασσας και για το οποίο είχαν αρχίσει ορισμένες εργασίες κατασκευής, δεν ήταν σύμφωνες με τις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73.
60
Απαντώντας σε κοινοβουλευτική ερώτηση, το αρμόδιο για την ενέργεια μέλος της Επιτροπής επισήμανε, στις 31 Μαρτίου 2014, ότι η Επιτροπή θα εξέταζε τις αποφάσεις των εθνικών ρυθμιστικών αρχών που εκδόθηκαν κατόπιν αιτήματος εξαίρεσης βάσει του άρθρου 36 της οδηγίας 2009/73 το οποίο είχαν υποβάλει οι φορείς υλοποίησης του έργου South Stream.
61
Στην ανακοίνωσή της προς το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, της 28ης Μαΐου 2014, με τίτλο «Ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενεργειακή ασφάλεια» [COM(2014) 330 final], η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, βραχυπρόθεσμα, οι νέες επενδύσεις σε υποδομές που προωθούνται από τους προμηθευτές με δεσπόζουσα θέση πρέπει να τηρούν όλους τους κανόνες σχετικά με την εσωτερική αγορά και τον ανταγωνισμό. Ειδικότερα, κατά την Επιτροπή, το έργο South Stream έπρεπε να ανασταλεί μέχρις ότου διασφαλιστεί η πλήρης συμμόρφωση με τη νομοθεσία της Ένωσης και, στη συνέχεια, να επαναξιολογηθεί υπό το πρίσμα των προτεραιοτήτων της Ένωσης στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας.
62
Στην ανακοίνωσή της προς το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, της 25ης Φεβρουαρίου 2015, με τίτλο «Στρατηγικό πλαίσιο για μια ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση με μακρόπνοη πολιτική για την κλιματική αλλαγή» [COM(2015) 80 final], η Επιτροπή ανέφερε ότι σημαντικό στοιχείο για την κατοχύρωση της ασφάλειας του εφοδιασμού με ενέργεια αποτελούσε η πλήρης συμμόρφωση των συμφωνιών που αφορούν την αγορά ενέργειας από τρίτες χώρες με το δίκαιο της Ένωσης.
63
Στις 15 Μαρτίου 2015 η Επιτροπή εκδήλωσε επίσης την επιθυμία της να υπαχθεί στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 ο διαχειριστής του πολωνικού τμήματος του αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου Yamal-Europe, ο οποίος μεταφέρει φυσικό αέριο από τη Ρωσία.
64
Στο ψήφισμά του 2015/2113(INI), της 15ης Δεκεμβρίου 2015, με τίτλο «Προς μια Ενεργειακή Ένωση», το Κοινοβούλιο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι η Ένωση βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία, η οποία είχε αποδειχθεί αναξιόπιστος εταίρος και χρησιμοποιούσε τον ενεργειακό εφοδιασμό ως πολιτικό όπλο. Προσέθεσε ότι οι αντιδικίες του 2006 και του 2009 για το φυσικό αέριο, μεταξύ της Ρωσίας και της Ουκρανίας ως χώρας διαμετακόμισης, είχαν ως αποτέλεσμα πολλές χώρες της Ένωσης να αντιμετωπίσουν σοβαρές ελλείψεις. Κατά το Κοινοβούλιο, οι διακοπές αυτές έδειχναν ότι τα μέτρα που είχαν ληφθεί μέχρι τότε δεν ήταν αρκετά για να σταματήσει η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο. Ως εκ τούτου, κάλεσε την Επιτροπή να μεριμνήσει για την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης με στόχο την αποφυγή στρεβλώσεων στην εσωτερική αγορά.
65
Τέλος, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι, στα συμπεράσματά του της 18ης Δεκεμβρίου 2015 (EUCO 28/15), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επισήμανε ότι οποιαδήποτε νέα υποδομή θα πρέπει να συμμορφώνεται πλήρως με την τρίτη δέσμη μέτρων για την «Ενέργεια» και με τη λοιπή εφαρμοστέα νομοθεσία της Ένωσης, καθώς και με τους στόχους της Ενεργειακής Ένωσης.
66
Επομένως, από τις σκέψεις 56 έως 65 ανωτέρω προκύπτει ότι, μεταξύ 2009 και 2015, πολλά θεσμικά όργανα της Ένωσης είχαν τοποθετηθεί υπέρ της εφαρμογής των κανόνων που διέπουν την εσωτερική αγορά ενέργειας σε όλους τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας.
67
Δεύτερον, εντός του ίδιου πλαισίου, πολλά κράτη μέλη, το Κοινοβούλιο και η Επιτροπή εξέφρασαν σαφώς τη βούλησή τους να υπαχθεί ο αγωγός Nord Stream 2 στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 μόλις έλαβαν γνώση της ύπαρξης του έργου αυτού.
68
Συγκεκριμένα, τα στοιχεία που προσκόμισε, μεταξύ άλλων, η προσφεύγουσα καταδεικνύουν ότι, τον Νοέμβριο του 2015 και, στη συνέχεια, τον Μάρτιο του 2016, πολλά κράτη μέλη απηύθυναν δύο έγγραφα στην Επιτροπή με τα οποία εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με το έργο του αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου της προσφεύγουσας και ζήτησαν από την Επιτροπή να ενεργήσει προκειμένου, κατ’ ουσίαν, να υπαγάγει τον μελλοντικό αγωγό στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73.
69
Στις 15 Δεκεμβρίου 2015 το αρμόδιο για την ενέργεια μέλος της Επιτροπής, απαντώντας σε κοινοβουλευτική ερώτηση, εξήγησε ότι το έργο της προσφεύγουσας θα έπρεπε να συνάδει πλήρως με το δίκαιο ανταγωνισμού της Ένωσης. Προσέθεσε ότι η Ένωση θα στήριζε μόνο έργα υποδομών που συνάδουν με τις θεμελιώδεις αρχές της Ενεργειακής Ένωσης. Το ίδιο μέλος της Επιτροπής έδωσε παρόμοια απάντηση σε άλλη κοινοβουλευτική ερώτηση στις 21 Ιανουαρίου 2016.
70
Στις 15 Δεκεμβρίου 2015 το Κοινοβούλιο εξέδωσε το ψήφισμα που μνημονεύεται στη σκέψη 64 ανωτέρω, από το οποίο προκύπτει ρητώς ότι το θεσμικό αυτό όργανο επιθυμούσε την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης στον αγωγό Nord Stream 2.
71
Στο πλαίσιο διάσκεψης που έλαβε χώρα στο Κοινοβούλιο στις 6 Απριλίου 2016, με θέμα «Nord Stream II – Energy Union at the crossroads» (Nord Stream 2 – Η Ενεργειακή Ένωση σε κρίσιμη καμπή), ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής δήλωσε ότι η κατασκευή ενός τόσο σημαντικού έργου υποδομών όπως ο αγωγός Nord Stream 2 δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε κενό δικαίου και ότι δεν είναι δυνατό η εκμετάλλευσή του να διέπεται αποκλειστικώς από το ρωσικό δίκαιο. Συναφώς, διευκρίνισε ότι, εάν κατασκευαστεί, ο αγωγός Nord Stream 2 θα πρέπει να λειτουργεί εντός νομικού πλαισίου που λαμβάνει δεόντως υπόψη τις βασικές αρχές της αγοράς ενέργειας της Ένωσης.
72
Από άλλα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι στις αρχές του 2017 πολλοί ευρωβουλευτές ζήτησαν από την Επιτροπή να λάβει επείγοντα μέτρα σχετικά με το έργο της προσφεύγουσας. Κατά τον ίδιο χρόνο, δύο κράτη μέλη ζήτησαν από την Επιτροπή να αναλάβει ενέργειες προτού χορηγήσει στην προσφεύγουσα τις άδειες τις οποίες είχε ζητήσει σχετικά με τη χάραξη του αγωγού Nord Stream 2 στη Βαλτική Θάλασσα, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 79 της Συμβάσεως των Ηνωμένων Εθνών για το δίκαιο της θάλασσας, η οποία υπογράφηκε στο Montego Bay στις 10 Δεκεμβρίου 1982.
73
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η προσφεύγουσα αποφάσισε να προβεί σε επενδύσεις εντός ενός πλαισίου χαρακτηριζόμενου, από μακρού χρόνου, από τη σταθερή και επαναλαμβανόμενη βούληση, ιδίως πολλών κρατών μελών, του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής, να υπαχθούν οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, εν γένει, και ο αγωγός Nord Stream 2, ειδικότερα, στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73.
74
Επομένως, κατά τον χρόνο κατά τον οποίο η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι έλαβε την απόφασή της να προβεί σε επενδύσεις, δεν διέθετε καμία διαβεβαίωση ότι το δίκαιο της Ένωσης θα συνέχιζε να μην εφαρμόζεται στον αγωγό Nord Stream 2.
75
Αντιθέτως, ήταν δυνατό να προβλεφθεί ότι τα θεσμικά όργανα της Ένωσης θα έκαναν χρήση των εξουσιών που διέθεταν προκειμένου να διασφαλίσουν την υπαγωγή των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, εν γένει, και του αγωγού Nord Stream 2, ειδικότερα, στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2009/73.
2)
Επί της συνεχίσεως των επενδύσεων
76
Η προσφεύγουσα συνέχισε τις επενδύσεις της αφού έλαβε υπόσταση το ενδεχόμενο υπαγωγής του αγωγού Nord Stream 2 στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 μέσω προτάσεων εκ μέρους της Επιτροπής.
77
Συγκεκριμένα, στα τέλη Μαρτίου του 2017, η Επιτροπή υπενθύμισε ότι ο αγωγός Nord Stream 2 παρουσίαζε δυσκολίες και ανακοίνωσε ότι επεξεργαζόταν σχέδιο εντολής το οποίο επρόκειτο να απευθύνει στο Συμβούλιο, προκειμένου να λάβει εξουσιοδότηση ώστε να διαπραγματευθεί με τη Ρωσική Ομοσπονδία σχετικά με την εκμετάλλευση του αγωγού αυτού.
78
Στο πλαίσιο αυτό, στις 9 Ιουνίου 2017, η Επιτροπή ανακοίνωσε δημοσίως, με ανακοινωθέν Τύπου, ότι είχε ζητήσει εντολή από τα κράτη μέλη ώστε να διαπραγματευθεί συμφωνία με τη Ρωσική Ομοσπονδία σχετικά με τον αγωγό Nord Stream 2. Το αίτημα αυτό έλαβε τη μορφή σύστασης την οποία η Επιτροπή απηύθυνε αυθημερόν στο Συμβούλιο για την έκδοση απόφασης περί της έγκρισης της έναρξης διαπραγματεύσεων σχετικά με διεθνή συμφωνία μεταξύ της Ένωσης και της Ρωσικής Ομοσπονδίας όσον αφορά την εκμετάλλευση του αγωγού Nord Stream 2 (στο εξής: αίτημα εντολής).
79
Όπως προκύπτει από το εν λόγω ανακοινωθέν Τύπου, η Επιτροπή εξήγησε, με το αίτημα εντολής, ότι το έργο Nord Stream 2 δεν συνέβαλλε στην επίτευξη των στόχων της Ενεργειακής Ένωσης, διότι, αφενός, θα μπορούσε να διευκολύνει την επέκταση της θέσης της Gazprom στις κύριες αγορές φυσικού αερίου της Ένωσης και, αφετέρου, θα έθετε υπό αμφισβήτηση τις υφιστάμενες οδούς διοχέτευσης φυσικού αερίου.
80
Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή ζήτησε από το Συμβούλιο να της χορηγήσει εντολή ώστε να διαπραγματευθεί διεθνή συμφωνία η οποία θα λάμβανε υπόψη τις θεμελιώδεις αρχές που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης στον τομέα της ενέργειας και, ιδίως, τις αρχές της διαφάνειας κατά την εκμετάλλευση, τον καθορισμό τιμών που δεν εισάγουν διακρίσεις, το κατάλληλο επίπεδο πρόσβασης τρίτων χωρίς διακρίσεις και το επίπεδο διαχωρισμού των δραστηριοτήτων προμήθειας και μεταφοράς.
81
Τον Αύγουστο του 2017 το αρμόδιο για την ενέργεια μέλος της Επιτροπής, απαντώντας σε κοινοβουλευτική ερώτηση, υπενθύμισε τη βούληση της Επιτροπής να υπαχθεί ο αγωγός Nord Stream 2 όχι μόνο στο δίκαιο της χώρας προέλευσής του, αλλά και στο δίκαιο της Ένωσης.
82
Στις 8 Νοεμβρίου 2017 η Επιτροπή εξέδωσε την πρόταση οδηγίας. Η πρόταση προέβλεπε ήδη την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου, όπως αυτός της προσφεύγουσας, καθώς και τη δυνατότητα παρέκκλισης για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που είχαν ολοκληρωθεί πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας που επρόκειτο να εκδοθεί. Το ουσιαστικό περιεχόμενο της πρότασης είχε ανακοινωθεί τον Σεπτέμβριο του 2017. Εξάλλου, τον Οκτώβριο του 2017 εκπρόσωπος της Επιτροπής είχε διευκρινίσει ότι, κατά την άποψή του, η πρόταση αυτή επρόκειτο να υποβληθεί τον Νοέμβριο του 2017, ότι θα ακολουθούσε μια διαδικασία «fast-track» και ότι θα ετίθετο σε ισχύ το αργότερο στα τέλη του 2018, εφόσον γίνονταν δεκτές οι προτεινόμενες τροποποιήσεις.
83
Επομένως, κατά την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος εντολής και, στη συνέχεια, κατά την ημερομηνία υποβολής της πρότασης οδηγίας, το ενδεχόμενο υπαγωγής της προσφεύγουσας στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 είχε λάβει υπόσταση και η προσφεύγουσα μπορούσε να αναμένει ότι οι εν λόγω υποχρεώσεις επρόκειτο να ισχύσουν εντός σύντομου χρονικού διαστήματος για τον αγωγό Nord Stream 2. Επομένως, βάσει των στοιχείων που είχε στη διάθεσή της, η προσφεύγουσα ήταν σε θέση να προβλέψει τη θέσπιση μέτρου της Ένωσης ικανού να θίξει τα συμφέροντά της.
84
Η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι της ήταν αδύνατο να προσαρμοστεί προκειμένου να τύχει της εξαιρέσεως του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, όταν θα ετίθετο σε ισχύ η προσβαλλόμενη οδηγία.
85
Πράγματι, αφενός, η προσφεύγουσα δεν υποστηρίζει ότι, κατά την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος εντολής που απηύθυνε η Επιτροπή στο Συμβούλιο και, το αργότερο, κατά την ημερομηνία υποβολής της πρότασης οδηγίας, επιχείρησε να διακόψει ή να αναστείλει την εκτέλεση των συμβάσεων που είχε προηγουμένως συνάψει ή να επαναδιαπραγματευθεί τους όρους τους.
86
Αφετέρου, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι, κατά τις ίδιες αυτές ημερομηνίες, αδυνατούσε να διακόψει ή να αναστείλει το έργο της και, γενικότερα, ότι οι επενδύσεις της είχαν καταστεί μη αναστρέψιμες.
87
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι η προσφεύγουσα δεν προσκόμισε τις συμβάσεις αγοράς σωλήνων, τη σύμβαση σχετικά με την επικάλυψη από βαρύ σκυρόδεμα των σωλήνων και τη σύμβαση τοποθέτησης των σωλήνων, τις οποίες συνήψε η προσφεύγουσα, όπως υποστηρίζει, στις 6 Απριλίου 2016, στις 6 Σεπτεμβρίου 2016 και στις 6 Απριλίου 2017, αντιστοίχως. Δύο παραρτήματα που προσκόμισε η προσφεύγουσα απλώς πιστοποιούν ότι [εμπιστευτικό]  (
1
).
88
Εξάλλου, όπως προκύπτει από απόφαση της Bundesnetzagentur (Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Δικτύων, Γερμανία) της 22ας Φεβρουαρίου 2009, σχετικά με αίτηση εξαίρεσης βάσει της διάταξης του γερμανικού δικαίου με την οποία μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 36 της οδηγίας 2009/73 (BK7-08-009), η σύναψη σύμβασης αγοράς σωλήνων έναντι υψηλού τιμήματος δεν αποδεικνύει κατ’ ανάγκην την ύπαρξη αμετακίνητης απόφασης για την πραγματοποίηση επενδύσεων ούτε ότι κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης αυτής πραγματοποιήθηκε μη αναστρέψιμη επένδυση, ιδίως για τον λόγο ότι οι σωλήνες αυτοί μπορούν ακόμη να μεταπωληθούν.
89
Επομένως, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι, κατά την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος εντολής που απηύθυνε η Επιτροπή στο Συμβούλιο και, το αργότερο, κατά την ημερομηνία υποβολής της πρότασης οδηγίας, οι επενδύσεις που συνδέονταν με τις μνημονευόμενες στη σκέψη 87 ανωτέρω συμβάσεις είχαν καταστεί μη αναστρέψιμες.
90
Όσον αφορά τη συμφωνία μεταφοράς φυσικού αερίου την οποία συνήψε η προσφεύγουσα στις 23 Απριλίου 2017, υπογραμμίζεται ότι η συμφωνία αυτή, η οποία αφορά τη μελλοντική εκμετάλλευση του αγωγού Nord Stream 2, δεν παρέχει καμία πληροφορία σχετικά με τη χρονική αλληλουχία και την έκταση των επενδύσεων στις οποίες προέβη η προσφεύγουσα. Επιπλέον, η συμφωνία αυτή συνήφθη σε χρόνο κατά τον οποίο η Επιτροπή είχε ήδη ανακοινώσει ότι προετοίμαζε αίτημα εντολής (βλ. σκέψη 77 ανωτέρω). Επιπλέον, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει, με συγκεκριμένες παραπομπές στα μόνα αποσπάσματα της συμφωνίας αυτής που προσκόμισε ως παράρτημα του δικογράφου της προσφυγής, ότι αδυνατούσε να διακόψει ή να αναστείλει την εκτέλεση της συμφωνίας ή να επαναδιαπραγματευθεί τους όρους της λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή της, ήτοι αφού η Επιτροπή όντως υπέβαλε το αίτημα εντολής στις 9 Ιουνίου 2017. Εξάλλου, δεδομένου ότι η συμφωνία αυτή είχε υπογραφεί με την Gazprom Export LLC, ήτοι εταιρία ρωσικού δικαίου η οποία ήταν κατά 100 % θυγατρική του μοναδικού μετόχου της προσφεύγουσας, δεν μπορούσε να αποκλειστεί η δυνατότητα επαναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας αυτής κατά την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος εντολής και κατά την ημερομηνία υποβολής της πρότασης οδηγίας.
91
Όσον αφορά τις συμφωνίες χρηματοδότησης που συνήψε η προσφεύγουσα τον Απρίλιο και τον Ιούνιο του 2017, ούτε αυτές παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τη χρονολογική αλληλουχία και την έκταση των επενδύσεων που πραγματοποίησε. Επιπλέον, από τις εξηγήσεις που παρέσχε η προσφεύγουσα και τα προσκομισθέντα αποσπάσματα των συμφωνιών αυτών δεν προκύπτει με την απαιτούμενη ακρίβεια η ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν πράγματι σε ισχύ οι εν λόγω συμφωνίες. Εξάλλου, οι συμφωνίες υπογράφηκαν σε ημερομηνία κατά την οποία η Επιτροπή είχε ήδη ανακοινώσει, τον Μάρτιο του 2017, ότι επεξεργαζόταν σχέδιο εντολής διαπραγμάτευσης για τη σύναψη συμφωνίας με τη Ρωσική Ομοσπονδία και μερικές εβδομάδες ή, όσον αφορά τη συμφωνία του Ιουνίου του 2017, μερικές ημέρες πριν από την υποβολή του αιτήματος εντολής στο Συμβούλιο. Τέλος, οι εξηγήσεις που παρέσχε η προσφεύγουσα ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δεν αποδεικνύουν εν γένει ότι της ήταν αδύνατο να επαναδιαπραγματευθεί τις συμφωνίες αυτές κατά την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος εντολής και, το αργότερο, κατά την ημερομηνία υποβολής της πρότασης οδηγίας. Εξάλλου, επισημαίνεται ότι οι εγγυηθείσες με τις συμφωνίες αυτές χρηματοδοτήσεις παρέχονταν, κατά το ήμισυ, από τον μοναδικό μέτοχό της, την PJSC Gazprom.
92
Κατά συνέπεια, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι η μη δυνατότητα υπαγωγής της στην εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 36, όπως τροποποιήθηκε, κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας αποτελεί άμεση συνέπεια απρόβλεπτης μεταβολής της νομοθεσίας ούτε ότι δεν ήταν σε θέση να προσαρμοστεί εγκαίρως σε μια τέτοια κατάσταση.
93
Αντιθέτως, τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το Γενικό Δικαστήριο τείνουν να καταδείξουν ότι η προσφεύγουσα πραγματοποίησε και συνέχισε αδιαλείπτως τις επενδύσεις της, παρά το γεγονός ότι μπορούσε ευλόγως να προβλέψει τη μελλοντική εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, περιλαμβανομένου του αγωγού Nord Stream 2.
94
Λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου εντός του οποίου εκδόθηκε η προσβαλλόμενη οδηγία και, ιδίως, της κατάστασης της προσφεύγουσας πριν από την έκδοσή της, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να υπαχθεί στην εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 36, όπως τροποποιήθηκε, κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας δεν υποχρέωνε τον νομοθέτη της Ένωσης να προσαρμόσει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 49α στην ιδιαίτερη κατάσταση της προσφεύγουσας προκειμένου να τηρηθεί η αρχή της ασφάλειας δικαίου.
β)
Επί της μη δυνατότητας υπαγωγής της προσφεύγουσας στην παρέκκλιση του άρθρου 49α
95
Πρώτον, επισημαίνεται ότι το κριτήριο της ολοκλήρωσης πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, η τήρηση του οποίου αποτελούσε προϋπόθεση για τη δυνατότητα υπαγωγής στην παρέκκλιση του άρθρου 49α, περιλαμβανόταν ήδη στην πρόταση οδηγίας, η δε προσφεύγουσα ήταν σε θέση να προβλέψει ότι ο αγωγός Nord Stream 2 δεν θα είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έκδοσης και έναρξης ισχύος της εν λόγω οδηγίας.
96
Συναφώς, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι, κατά την ημερομηνία υποβολής της πρότασης οδηγίας, στις 8 Νοεμβρίου 2017, η καθαυτό κατασκευή του αγωγού Nord Stream 2, ήτοι, μεταξύ άλλων, η τοποθέτηση σωλήνων στον βυθό της Βαλτικής Θάλασσας, δεν είχε ακόμη αρχίσει.
97
Πράγματι, η προσφεύγουσα έλαβε από τις αρμόδιες γερμανικές αρχές τις διάφορες αναγκαίες άδειες για την εγκατάσταση και εκμετάλλευση της υποδομής της στα χωρικά ύδατα και στην αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας μόλις μεταξύ της 2ας Νοεμβρίου 2017 και της 27ης Μαρτίου 2018.
98
Εξάλλου, οι κατασκευαστικές εργασίες για την τοποθέτηση των σωλήνων και την κατασκευή του τερματικού σταθμού άφιξης εντός της ζώνης αρμοδιότητας του εν λόγω κράτους μέλους άρχισαν μόλις τον Φεβρουάριο του 2018 και συνεχίστηκαν στα χωρικά ύδατα και στη γερμανική ΑΟΖ μόνον μετά τα μέσα του 2018.
99
Επιπλέον, οι αναγκαίες άδειες εκ μέρους των ρωσικών, φινλανδικών και σουηδικών αρχών, σχετικά με τη χάραξη του αγωγού Nord Stream 2, εκδόθηκαν μόλις μεταξύ της 5ης Απριλίου και της 14ης Αυγούστου 2018.
100
Υπό τις συνθήκες αυτές, κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας, ήτοι στις 17 Απριλίου 2019, μεγάλο μέρος καθενός από τους δύο επιμέρους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου, που απαρτίζουν τον αγωγό Nord Stream 2, δεν είχε ακόμη τοποθετηθεί στον βυθό της θάλασσας, όπως αποδεικνύεται από τα αριθμητικά στοιχεία, εκφραζόμενα σε χιλιόμετρα, τα οποία επικαλέστηκε η προσφεύγουσα. Ειδικότερα, κατά την ημερομηνία έκδοσης και κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, η προσφεύγουσα εξακολουθούσε να αναμένει την άδεια για τα 147 χιλιόμετρα των επιμέρους αγωγών που ενέπιπταν στην αρμοδιότητα των δανικών αρχών. Η έγκριση αυτή χορηγήθηκε τελικά στις 30 Οκτωβρίου 2019 και κατέστη οριστική στις 28 Νοεμβρίου 2019. Επομένως, κατά την ημερομηνία έκδοσης και κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, οι σωλήνες δεν είχαν αναπτυχθεί εντός των δανικών υδάτων. Κατά τις ίδιες ημερομηνίες, τα τμήματα σωλήνων που είχαν ήδη αναπτυχθεί στον βυθό της θάλασσας δεν είχαν συνδεθεί όλα μεταξύ τους με τη μέθοδο που αποκαλείται «above water tie-in», τουλάχιστον στα χωρικά ύδατα και στην ΑΟΖ της Γερμανίας και στα ρωσικά ύδατα.
101
Κατά συνέπεια, η προσφεύγουσα ήταν σε θέση να προβλέψει ότι δεν θα μπορούσε να υπαχθεί στην παρέκκλιση για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που θα είχαν ολοκληρωθεί πριν από την έναρξη ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας αν ο νομοθέτης της Ένωσης υιοθετούσε την πρόταση της Επιτροπής να εισαχθεί τέτοια παρέκκλιση.
102
Δεύτερον, το γεγονός ότι, κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας, η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να υπαχθεί σε παρέκκλιση βάσει του άρθρου 49α όχι μόνον μπορούσε να προβλεφθεί από την προσφεύγουσα, αλλά περαιτέρω απορρέει και από την εφαρμογή κριτηρίου σύμφωνου προς την αρχή της ασφάλειας δικαίου και την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
103
Πράγματι, το κριτήριο της ολοκλήρωσης πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας είναι σαφές, ακριβές και αντικειμενικό.
104
Συναφώς, το κριτήριο αυτό απηχεί την αρχή κατά την οποία ένας νέος κανόνας δικαίου εφαρμόζεται από την έναρξη ισχύος της πράξης με την οποία θεσπίζεται. Μολονότι δεν εφαρμόζεται επί των εννόμων καταστάσεων οι οποίες γεννήθηκαν και διαμορφώθηκαν οριστικώς υπό το κράτος του προγενέστερου νόμου, εφαρμόζεται στα μελλοντικά αποτελέσματα κατάστασης που γεννήθηκε υπό το κράτος του παλαιότερου κανόνα, καθώς και στις νέες έννομες καταστάσεις. Άλλως έχουν τα πράγματα, υπό την επιφύλαξη της αρχής της μη αναδρομικότητας των νομικών πράξεων, μόνο σε περίπτωση που ο νέος αυτός κανόνας συνοδεύεται από ειδικές διατάξεις οι οποίες καθορίζουν συγκεκριμένα τις προϋποθέσεις διαχρονικής του εφαρμογής (βλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 2022, Volvo και DAF Trucks, C‑267/20, EU:C:2022:494, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
105
Η προσέγγιση ότι λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία έναρξης ισχύος μιας πράξης για την οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής ratione temporis διάταξης στον τομέα του φυσικού αερίου είχε εξάλλου ακολουθηθεί από την οδηγία 2003/55/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2003, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 98/30/ΕΚ (ΕΕ 2003, L 176, σ. 57). Συγκεκριμένα, το άρθρο 2, σημείο 33, της οδηγίας 2003/55 όριζε ως «νέα υποδομή» την υποδομή η οποία δεν είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της εν λόγω οδηγίας. Μια νέα υποδομή μπορούσε να απαλλαγεί βάσει του άρθρου 22 της ίδιας οδηγίας, μετέπειτα άρθρου 36 της οδηγίας 2009/73.
106
Το αντικειμενικό κριτήριο της ολοκλήρωσης πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας καταδεικνύει ότι ο νομοθέτης έλαβε υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση των ολοκληρωμένων αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου, καθόσον επέτρεψε να ζητηθεί η υπαγωγή των αγωγών αυτών στην παρέκκλιση που προβλέπει το άρθρο 49α.
107
Όσον αφορά την ιδιαίτερη κατάσταση του αγωγού Nord Stream 2, από τη σκέψη 100 ανωτέρω προκύπτει ότι ο αγωγός αυτός βρισκόταν ακόμη υπό κατασκευή κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας και ότι, επομένως, η κατάσταση της προσφεύγουσας δεν είχε διαμορφωθεί οριστικώς κατά την ημερομηνία αυτή υπό την έννοια της νομολογίας που μνημονεύεται στη σκέψη 104 ανωτέρω.
108
Εξάλλου, η προσφεύγουσα όχι μόνο ήταν σε θέση να προβλέψει ότι δεν θα μπορούσε να υπαχθεί στην παρέκκλιση του άρθρου 49α κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, αλλά διέθετε και επιπλέον προθεσμία ώστε να αναδιαμορφώσει τον σχεδιαζόμενο τρόπο εκμετάλλευσης του αγωγού Nord Stream 2, δεδομένου ότι η προθεσμία μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη είχε οριστεί το αργότερο στις 24 Φεβρουαρίου 2020, ήτοι δέκα μήνες μετά την έκδοσή της.
109
Συναφώς, πρέπει να προστεθεί ότι το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να υπαχθεί στην παρέκκλιση του άρθρου 49α δεν την εμποδίζει να εκμεταλλεύεται τον αγωγό Nord Stream 2 κατά τρόπο οικονομικώς αποδεκτό και να επιτυγχάνει κατάλληλη απόδοση των επενδύσεών της, όπως προκύπτει ιδίως από το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2009/73 και από το άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΚ) 715/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους όρους πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1775/2005 (ΕΕ 2009, L 211, σ. 36).
110
Κατά συνέπεια, η προσφεύγουσα δεν απέδειξε ότι ο νομοθέτης παραβίασε την αρχή της ασφάλειας δικαίου και τη συνακόλουθή της αρχή, δηλαδή την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, διότι επέλεξε, με το άρθρο 49α, να επιτρέπεται η υπαγωγή σε παρέκκλιση βάσει της διάταξης αυτής μόνον των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019.
111
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να τύχει ούτε της εξαίρεσης βάσει του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, ούτε της παρέκκλισης βάσει του άρθρου 49α κατά την ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας δεν είναι ικανό να αποδείξει ότι ο νομοθέτης παραβίασε την αρχή της ασφάλειας δικαίου και τη συνακόλουθή της αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
112
Επομένως, ο τρίτος λόγος ακυρώσεως απορρίπτεται.
3.
Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης
113
Η αρχή της ίσης μεταχείρισης, ως γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης, επιτάσσει να μην επιφυλάσσεται σε παρόμοιες καταστάσεις διαφορετική μεταχείριση ούτε σε διαφορετικές καταστάσεις παρόμοια μεταχείριση, εκτός αν η διαφοροποίηση δικαιολογείται αντικειμενικώς (βλ. απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine κ.λπ., C‑127/07, EU:C:2008:728, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
114
Πρέπει να εξεταστούν διαδοχικά τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας με τα οποία προβάλλεται ότι υφίσταται διαφορετική μεταχείριση παρόμοιων καταστάσεων και εκείνα με τα οποία προβάλλεται έλλειψη αντικειμενικής δικαιολόγησης.
α)
Επί της διαφορετικής μεταχείρισης παρόμοιων καταστάσεων
115
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι ο αγωγός Nord Stream 2 βρίσκεται σαφώς σε κατάσταση παρόμοια με εκείνη των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα και ολοκληρώθηκαν πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, οι οποίοι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 49α.
116
Συγκεκριμένα, πρώτον, ο αγωγός Nord Stream 2 και οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου που έχουν ολοκληρωθεί είναι όλοι «αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας» κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 17, της οδηγίας 2009/73, όπως τροποποιήθηκε, και εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής, διότι αποτελούν «διασυνδέσεις».
117
Δεύτερον, κατά την προσφεύγουσα, ο αγωγός Nord Stream 2 και οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα και έχουν ολοκληρωθεί είναι όλοι αγωγοί ως προς τους οποίους το άρθρο 36, όπως τροποποιήθηκε, δεν μπορεί να εφαρμοστεί αντικειμενικώς και να εκπληρώσει τον στόχο του που συνίσταται στην παροχή βεβαιότητας «πριν» από την επένδυση. Όσον αφορά τον αγωγό Nord Stream 2 και τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα και έχουν ολοκληρωθεί, η πραγματοποιηθείσα επένδυση είναι μη αναστρέψιμη και δεν μπορεί να εγκαταλειφθεί όπως συμβαίνει και στην περίπτωση των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου που βρίσκονται στο στάδιο του σχεδιασμού. Συναφώς, όλες σχεδόν οι επενδύσεις στον αγωγό Nord Stream 2 είχαν ήδη πραγματοποιηθεί και ο αγωγός αυτός είχε σχεδόν ολοκληρωθεί. Επομένως, ο αγωγός Nord Stream 2 και οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα και έχουν ολοκληρωθεί βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση υπό το πρίσμα του σκοπού που επιδιώκει το άρθρο 49α, δηλαδή να καταστεί δυνατή η απόσβεση της πραγματοποιηθείσας επένδυσης.
118
Τρίτον, οι επενδύσεις στον αγωγό Nord Stream 2 στηρίζονται στο ίδιο είδος μακροπρόθεσμων συμφωνιών μεταφοράς φυσικού αερίου με εκείνες στις οποίες στηρίζονται οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου που βρίσκονται στη θάλασσα και έχουν ολοκληρωθεί και οι οποίες συνήφθησαν πολλά έτη πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης οδηγίας.
119
Τέταρτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι από το γεγονός ότι είναι ευχερέστερο να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος που έχουν στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, στον ανταγωνισμό και στην ασφάλεια του εφοδιασμού οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου που έχουν ολοκληρωθεί και έχουν ήδη τεθεί σε λειτουργία δεν μπορεί να συναχθεί ότι ο αγωγός Nord Stream 2 δεν είναι παρόμοιος με τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που έχουν ολοκληρωθεί. Συγκεκριμένα, αντίστοιχη αξιολόγηση απαιτείται από το άρθρο 36, όπως τροποποιήθηκε, για τους σχεδιαζόμενους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου, μία διάταξη βάσει της οποίας έχει διαμορφωθεί πρακτική λήψης αποφάσεων.
120
Πέμπτον, η προσφεύγουσα προβάλλει ότι, για τον ίδιο λόγο, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι το κριτήριο της «τελικής επενδυτικής απόφασης» είναι ασαφές, σε αντίθεση με το κριτήριο της «ολοκλήρωσης» που προβλέπεται στο άρθρο 49α. Συγκεκριμένα, το άρθρο 36, όπως τροποποιήθηκε, προϋποθέτει ότι δεν έχει ληφθεί καμία τελική επενδυτική απόφαση.
121
Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από τη Δημοκρατία της Εσθονίας, τη Δημοκρατία της Λιθουανίας, τη Δημοκρατία της Πολωνίας και την Επιτροπή, αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
122
Η παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης λόγω διαφορετικής μεταχείρισης προϋποθέτει ότι οι εξεταζόμενες καταστάσεις είναι παρόμοιες υπό το πρίσμα του συνόλου των στοιχείων που τις χαρακτηρίζουν. Τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν διαφορετικές καταστάσεις και, ως εκ τούτου, τον παρεμφερή χαρακτήρα τους πρέπει, ειδικότερα, να προσδιορίζονται και να εκτιμώνται υπό το πρίσμα του αντικειμένου και του σκοπού της πράξης της Ένωσης που θεσπίζει την εν λόγω διάκριση. Πρέπει, εξάλλου, να λαμβάνονται υπόψη οι αρχές και οι στόχοι του τομέα στον οποίο εμπίπτει η επίμαχη πράξη (βλ. απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine κ.λπ., C‑127/07, EU:C:2008:728, σκέψεις 25 και 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
123
Εν προκειμένω, όσον αφορά τις αρχές και τους στόχους που επιδιώκει ο τομέας στον οποίο εμπίπτει η προσβαλλόμενη οδηγία, το άρθρο 194, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ προβλέπει ότι, στο πλαίσιο της εγκαθίδρυσης ή της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και λαμβανομένης υπόψη της απαίτησης να προστατευθεί και να βελτιωθεί το περιβάλλον, η πολιτική της Ένωσης στον τομέα της ενέργειας έχει ως στόχο να διασφαλίζει τη λειτουργία της αγοράς ενέργειας, να διασφαλίζει τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ένωσης, να προωθεί την ενεργειακή αποδοτικότητα και την εξοικονόμηση ενέργειας καθώς και την ανάπτυξη νέων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και να προωθεί τη διασύνδεση των ενεργειακών δικτύων (πρβλ. απόφαση της 4ης Μαΐου 2016, Επιτροπή κατά Αυστρίας, C‑346/14, EU:C:2016:322, σκέψη 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
124
Η προσβαλλόμενη οδηγία έχει, στο σύνολό της, ως αντικείμενο την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας.
125
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική της σκέψη 3, ο σκοπός που εν γένει επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία είναι να αντιμετωπίσει τα εμπόδια για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, τα οποία απορρέουν από τη μη εφαρμογή των κανόνων της αγοράς της Ένωσης στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου προς και από τρίτες χώρες. Η αιτιολογική αυτή σκέψη διευκρινίζει ότι οι τροποποιήσεις που επέρχονται προορίζονται, πρώτον, να διασφαλίσουν ότι οι κανόνες που εφαρμόζονται στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου οι οποίοι συνδέουν δύο ή περισσότερα κράτη μέλη εφαρμόζονται και στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, δεύτερον, να διασφαλίσουν τη συνοχή του νομικού πλαισίου αποτρέποντας παράλληλα τη στρέβλωση του ανταγωνισμού και τις αρνητικές συνέπειες στην ασφάλεια εφοδιασμού και, τρίτον, να ενισχύσουν τη διαφάνεια και να παράσχουν ασφάλεια δικαίου στους συμμετέχοντες στην αγορά, ιδίως στους επενδυτές σε υποδομές αερίου και στους χρήστες του συστήματος, όσον αφορά το εφαρμοστέο νομικό καθεστώς.
126
Όσον αφορά το άρθρο 49α, σκοπός του είναι να παράσχει στο κράτος μέλος στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το πρώτο σημείο διασύνδεσης αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ του εν λόγω κράτους μέλους και τρίτης χώρας, ο οποίος έχει ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019, τη δυνατότητα να αποφασίσει να παρεκκλίνει από τις υποχρεώσεις που επιβάλλει η οδηγία 2009/73. Η παρέκκλιση αυτή πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικούς λόγους, όπως η δυνατότητα απόσβεσης των πραγματοποιηθεισών επενδύσεων ή οι λόγοι ασφάλειας του εφοδιασμού, υπό τον όρο ότι η παρέκκλιση δεν είναι επιζήμια για τον ανταγωνισμό, την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου ή την ασφάλεια εφοδιασμού στην Ένωση.
127
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 4 της προσβαλλόμενης οδηγίας, σκοπός του άρθρου 49α είναι να ληφθεί υπόψη το ότι δεν υπήρχαν ειδικοί κανόνες της Ένωσης για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας αυτής.
128
Συναφώς, επισημαίνεται, προκαταρκτικώς, ότι δεν αμφισβητείται ότι το άρθρο 49α έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο, αφενός, οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου οι οποίοι είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019 και για τους οποίους μπορεί να ζητηθεί η υπαγωγή τους σε παρέκκλιση βάσει της διάταξης αυτής και, αφετέρου, οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου οι οποίοι δεν είχαν ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία αυτή και για τους οποίους δεν μπορεί να ζητηθεί η υπαγωγή τους σε τέτοια παρέκκλιση.
129
Πρώτον, υπογραμμίζεται ότι αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος έχει ολοκληρωθεί είναι ο αγωγός ο οποίος διαθέτει όλα τα αναγκαία χαρακτηριστικά για τη μεταφορά φυσικού αερίου διότι έχει περατωθεί η κατασκευή του. Επομένως, αγωγός ο οποίος έχει ολοκληρωθεί μπορεί να τεθεί σε λειτουργία και να αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης. Εξάλλου, στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας, η Επιτροπή περιέγραψε τους αγωγούς που έχουν ολοκληρωθεί, τους οποίους αφορά η παρέκκλιση που προβλέπεται πλέον στο άρθρο 49α, ως υφιστάμενες υποδομές που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία.
130
Αντιθέτως, αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος δεν έχει ολοκληρωθεί δεν διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά ενός αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου και, ως εκ τούτου, δεν είναι κατάλληλος για τη μεταφορά φυσικού αερίου και για να αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης.
131
Δεύτερον, υπό το πρίσμα του σκοπού του άρθρου 49α, το οποίο θεσπίστηκε διότι δεν υπήρχαν ειδικοί κανόνες της Ένωσης για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος δεν είχε ολοκληρωθεί έως τις 23 Μαΐου 2019 δεν βρίσκεται σε κατάσταση παρόμοια με εκείνη ενός αγωγού που είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία αυτή.
132
Πράγματι, για να υπάρχει αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος έχει ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας και βρίσκεται σε λειτουργία πρέπει κατ’ ανάγκην να έχει προηγηθεί επένδυση η οποία δεν είναι πλέον δυνατό να ανατραπεί. Εξάλλου, ένας αγωγός ο οποίος έχει ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία αυτή θα έχει αρχίσει να λειτουργεί στο πλαίσιο νομικού καθεστώτος το οποίο δεν προέβλεπε την εφαρμογή, στην περίπτωσή του, των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 ή τη δυνατότητα υπαγωγής του σε εξαίρεση δυνάμει του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, το οποίο εφαρμόζεται στις νέες υποδομές φυσικού αερίου.
133
Αντιθέτως, καταρχάς, επενδυτής σε αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος δεν είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας ενδέχεται να έχει υποβληθεί σε μικρότερες δαπάνες ή να διαθέτει περισσότερες δυνατότητες να προσαρμόσει την επένδυσή του, να αποδεσμευθεί από τις ήδη αναληφθείσες συμβατικές υποχρεώσεις, να τροποποιήσει τις εν λόγω υποχρεώσεις ή να μεταπωλήσει αγαθά που έχουν ήδη αγοραστεί για την κατασκευή του αγωγού του.
134
Εν συνεχεία, ακόμη και αν αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος δεν είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας απαίτησε σημαντικές επενδύσεις και εργασίες κατασκευής, οι εν λόγω επενδύσεις και εργασίες μπορεί να έχουν αποφασιστεί μετά λόγου γνώσεως, εντός δυνάμενου να προβλεφθεί πλαισίου τροποποίησης της εφαρμοστέας νομοθεσίας κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της τροποποίησης αυτής.
135
Εν προκειμένω, ιδίως από τις σκέψεις 75, 83, 93 και 101 ανωτέρω προκύπτει ότι η προσφεύγουσα αποφάσισε πράγματι να επενδύσει έχοντας γνώση της κατάστασης, εντός πλαισίου που της επέτρεπε να κατανοήσει, ακόμη και πριν από την υποβολή της πρότασης οδηγίας από την Επιτροπή και, το αργότερο κατά το χρονικό εκείνο σημείο, ότι ο αγωγός Nord Stream 2 επρόκειτο να υπαχθεί στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73.
136
Τέλος, και γενικότερα, επενδυτής σε αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος δεν είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, έχει τον χρόνο να προσαρμοστεί στις νομοθετικές μεταβολές που προβλέπει η οδηγία αυτή. Οι δυνατότητες και ο χρόνος που έχει στη διάθεσή του ένας επενδυτής σε αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος δεν έχει ολοκληρωθεί για να προσαρμοστεί στις συνέπειες μιας νομοθετικής μεταβολής πραγματοποιούμενης με την έκδοση οδηγίας αυξάνονται ακόμη περισσότερο όταν, αφενός, ο επενδυτής αυτός έχει ενημερωθεί, πολλούς μήνες πριν από την έκδοση της επίμαχης νομοθετικής πράξης, για το αντικείμενο και τον σκοπό των σχεδιαζόμενων νομοθετικών τροποποιήσεων και, αφετέρου, τα κράτη μέλη διαθέτουν προθεσμία για να μεταφέρουν τις τροποποιήσεις αυτές στο εσωτερικό δίκαιο.
137
Τρίτον, υπό το πρίσμα του αντικειμένου του άρθρου 49α, αλλά και του αντικειμένου και των σκοπών της προσβαλλόμενης οδηγίας, καθώς και των αρχών και στόχων της πολιτικής της Ένωσης στον τομέα της ενέργειας, η κατάσταση αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου που είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας αυτής διαφέρει από την κατάσταση αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου του οποίου η κατασκευή δεν είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία αυτή.
138
Πράγματι, ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ένας αγωγός ο οποίος έχει ήδη ολοκληρωθεί, ιδίως όσον αφορά τα αποτελέσματα στον ανταγωνισμό και στην ασφάλεια του εφοδιασμού, μπορεί να αξιολογηθεί εκ των υστέρων. Η εκ των υστέρων αξιολόγηση διενεργείται βάσει της πείρας που αποκτήθηκε κατά την εκμετάλλευση του οικείου αγωγού και βάσει εμπειρικών δεδομένων που αποκτήθηκαν από την εκμετάλλευση αυτή. Επομένως, η αξιολόγηση της επιρροής που ασκεί υφιστάμενος αγωγός στην εσωτερική αγορά είναι ευχερέστερη και, ως εκ τούτου, μπορεί να πραγματοποιηθεί γρήγορα με μια απλή διαδικασία, υπό την αποκλειστική ευθύνη των αρμόδιων κρατών μελών.
139
Εξάλλου, η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που είχαν ολοκληρωθεί και τεθεί σε λειτουργία κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας ενέχει τον κίνδυνο διατάραξης της δυναμικότητας και της ροής του εφοδιασμού και, επομένως, θέτει σε κίνδυνο τον ανταγωνισμό και την ασφάλεια του εφοδιασμού. Ο κίνδυνος αυτός δικαιολογεί επίσης την ταχεία εξέταση της κατάστασής τους υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων του άρθρου 49α.
140
Αντιθέτως, στην περίπτωση αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος δεν είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, η αξιολόγηση του αντικτύπου του αγωγού αυτού στην εσωτερική αγορά και στην ασφάλεια του εφοδιασμού μπορεί να αφορά μόνο το μέλλον και να στηρίζεται σε υποθέσεις. Επομένως, ακόμη και αν μια τέτοια αξιολόγηση είναι πράγματι δυνατή, απαιτεί πιο εμπεριστατωμένες και σύνθετες εκτιμήσεις σχετικά με τον αντίκτυπο της εκμετάλλευσης του μελλοντικού αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου στην επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία στο σύνολό της και η πολιτική της Ένωσης στον τομέα της ενέργειας.
141
Επιπλέον, στο μέτρο που αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου ο οποίος δεν έχει ολοκληρωθεί, όπως ο αγωγός της προσφεύγουσας, δεν είναι ικανός να μεταφέρει φυσικό αέριο και να αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης, η εφαρμογή της προσβαλλόμενης οδηγίας σε μια τέτοια κατηγορία αγωγών δεν ενέχει κίνδυνο διατάραξης των ροών του εφοδιασμού ή ακόμη και διακοπής του εφοδιασμού.
142
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, διαπιστώνεται ότι, αφενός, οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου που είχαν ολοκληρωθεί στις 23 Μαΐου 2019 και, αφετέρου, οι αγωγοί που δεν είχαν ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία αυτή, και ιδίως εκείνοι που τελούσαν υπό κατασκευή, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, δεν βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση, δεδομένου του συνόλου των στοιχείων που τους χαρακτηρίζουν.
143
Επομένως, το άρθρο 49α έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο διαφορετικές καταστάσεις και, ιδίως, ο αγωγός Nord Stream 2 να αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που έχουν ολοκληρωθεί, δεδομένου ότι ο εν λόγω αγωγός τελούσε, κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, σε διαφορετική κατάσταση.
144
Ακόμη και αν υποτεθεί ότι το άρθρο 49α συνεπάγεται διαφορετική μεταχείριση παρόμοιων καταστάσεων, για τον λόγο ότι η προσφεύγουσα είχε ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις για την κατασκευή του αγωγού Nord Stream 2, η διαφορετική αυτή μεταχείριση και το απορρέον από αυτή μειονέκτημα είναι, εν πάση περιπτώσει, δικαιολογημένα (βλ. σκέψεις 145 επ. κατωτέρω).
β)
Επί της δικαιολόγησης της ενδεχόμενης διαφορετικής μεταχείρισης παρόμοιων καταστάσεων
145
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η διαφορετική μεταχείριση του αγωγού Nord Stream 2 δεν δικαιολογείται αντικειμενικώς.
146
Κατά την άποψή της, το γεγονός ότι ο αγωγός Nord Stream 2 δεν είχε ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019 δεν μπορεί να αποτελέσει αντικειμενική δικαιολόγηση της διαφορετικής μεταχείρισής του. Συγκεκριμένα, μια τέτοια δικαιολόγηση δεν συνάδει με τον ειδικό σκοπό που επιδιώκει το άρθρο 49α. Ο σκοπός αυτός αφορά τους επενδυτικούς κινδύνους που έχουν ήδη αναληφθεί και συνίσταται στη συμπλήρωση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, το οποίο εφαρμόζεται στους επενδυτικούς κινδύνους που δεν έχουν ακόμη αναληφθεί. Ο περιορισμός του χρονικού πεδίου εφαρμογής του άρθρου 49α στις υποδομές «που έχουν ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019» δημιουργεί κενό από άποψη χρόνου σε σχέση με το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε.
147
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι είχε τις ίδιες θεμιτές προσδοκίες με τις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου που λειτουργούσαν ήδη διότι είχε ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις πριν από την έναρξη ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, στις 23 Μαΐου 2019. Όπως και οι προαναφερθείσες επιχειρήσεις, η προσφεύγουσα αποφάσισε να υλοποιήσει το έργο της, προέβη σε μη αναστρέψιμες επενδύσεις και συνήψε την πλειονότητα των δεσμευτικών συμβατικών συμφωνιών βάσει της νομικής κατάστασης που υφίστατο πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας.
148
Εξάλλου, κατά την προσφεύγουσα, το κριτήριο της «ολοκλήρωσης» δεν αποτελεί αντικειμενικό κριτήριο. Δεν είναι σαφές γιατί ήταν αναγκαίο να καθοριστεί τόσο πρώιμη καταληκτική ημερομηνία προκειμένου να μην υπάρξει ανασφάλεια δικαίου σε σχέση με τις υποδομές που είχαν ολοκληρωθεί. Ο νομοθέτης θα μπορούσε να ορίσει απώτερη καταληκτική ημερομηνία χωρίς να επηρεαστεί η κατάσταση των υποδομών που είχαν ολοκληρωθεί. Η προσφεύγουσα υπογραμμίζει ότι, κατά τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, η εφαρμογή του άρθρου 49α στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου για τους οποίους οι εργασίες είχαν αρχίσει πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας είχε προταθεί ως εναλλακτική της τελικώς επιλεγείσας λύσης.
149
Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από τη Δημοκρατία της Πολωνίας και την Επιτροπή, αμφισβητούν τη βασιμότητα των επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.
150
Υπενθυμίζεται ότι διαφορετική μεταχείριση δικαιολογείται εφόσον στηρίζεται σε αντικειμενικό και εύλογο κριτήριο, δηλαδή εφόσον σχετίζεται με τον νομίμως επιδιωκόμενο από την επίμαχη νομοθεσία σκοπό, η δε διαφορά αυτή είναι ανάλογη προς τον σκοπό που επιδιώκεται με την οικεία μεταχείριση (απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine κ.λπ., C‑127/07, EU:C:2008:728, σκέψη 47).
151
Προκαταρκτικώς, υπογραμμίζεται ότι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η προσφεύγουσα, ο ειδικός σκοπός του άρθρου 49α δεν αφορά αποκλειστικώς τους επενδυτικούς κινδύνους. Πράγματι, το άρθρο 49α έχει ευρύτερο σκοπό, ήτοι να ληφθεί υπόψη το ότι δεν υπήρχαν κανόνες για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, κατά τη διάταξη αυτήν, η προβλεπόμενη παρέκκλιση πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικούς λόγους, όπως η δυνατότητα απόσβεσης της πραγματοποιηθείσας επένδυσης ή λόγοι ασφάλειας του εφοδιασμού.
152
Εν προκειμένω, πρώτον, διαπιστώνεται ότι το κριτήριο της ολοκλήρωσης πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας αποτελεί αντικειμενικό κριτήριο το οποίο απηχεί τις αρχές που διέπουν τη διαχρονική εφαρμογή πράξης της Ένωσης (βλ. σκέψη 104 ανωτέρω). Εξάλλου, το κριτήριο αυτό συνδέεται στενά με τον σκοπό που επιδιώκει το άρθρο 49α, ήτοι να ληφθεί υπόψη ότι δεν υπήρχαν ειδικοί κανόνες της Ένωσης για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας. Εξάλλου, το κριτήριο αυτό είχε ήδη εφαρμοστεί στο άρθρο 2, σημείο 33, της οδηγίας 2003/55 προκειμένου να δοθεί ορισμός στην έννοια «νέα υποδομή» (βλ. σκέψη 105 ανωτέρω).
153
Επομένως, το κριτήριο της ολοκλήρωσης πριν από την έναρξη ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας αποτελεί αντικειμενικό και εύλογο κριτήριο.
154
Δεύτερον, η ενδεχόμενη διαφορετική μεταχείριση, ως απόρροια της εφαρμογής του κριτηρίου της ολοκλήρωσης πριν από τις 23 Μαΐου 2019, είναι κατάλληλη για την επίτευξη του σκοπού που συνίσταται στο να ληφθεί υπόψη ότι δεν υπήρχαν κανόνες για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας.
155
Αφενός, το προαναφερθέν κριτήριο παρέχει ευχερώς στους ιδιοκτήτες αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου τη δυνατότητα να εκτιμήσουν αν ο αγωγός τους εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της παρέκκλισης του άρθρου 49α.
156
Αφετέρου, το κριτήριο αυτό μπορεί να εφαρμοστεί ευχερώς από τα κράτη μέλη προκειμένου να εκτιμηθεί ταχέως αν υποβάλλεται αίτηση παρέκκλισης η οποία πράγματι αφορά αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου εμπίπτοντα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 49α. Με άλλα λόγια, το κριτήριο αυτό επιτρέπει τον ευχερή προσδιορισμό των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου για τους οποίους θα μπορούσε να απαιτηθεί ευελιξία υπό το πρίσμα, αφενός, της αρχής της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του ιδιοκτήτη τους και, αφετέρου, των κινδύνων διατάραξης του εφοδιασμού που θα μπορούσε να προκαλέσει η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους εν λόγω ήδη ευρισκόμενους σε λειτουργία αγωγούς.
157
Τρίτον, η διαφορετική μεταχείριση που ενδεχομένως απορρέει από την εφαρμογή του κριτηρίου της ολοκλήρωσης πριν από τις 23 Μαΐου 2019 δεν υπερβαίνει τα όρια του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του επιδιωκόμενου με το άρθρο 49α σκοπού.
158
Πράγματι, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι ο επιδιωκόμενος με το άρθρο 49α σκοπός μπορούσε να επιτευχθεί με τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της προβλεπόμενης από τη διάταξη αυτήν παρέκκλισης ώστε να καταλαμβάνει και τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου για τους οποίους οι εργασίες είχαν αρχίσει πριν από τις 23 Μαΐου 2019 ή για τους οποίους είχε ήδη ληφθεί τελική επενδυτική απόφαση πριν από την ημερομηνία αυτή.
159
Συναφώς, είναι αληθές ότι αν εφαρμόζονταν τα κριτήρια που μνημονεύει η προσφεύγουσα θα μπορούσε να ζητηθεί η υπαγωγή και των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου που είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019 σε παρέκκλιση βάσει του άρθρου 49α.
160
Ωστόσο, καταρχάς, τα κριτήρια αυτά δεν είχαν τον ίδιο βαθμό ακρίβειας, δεδομένου ότι οι έννοιες της «έναρξης των εργασιών» και της «τελικής επενδυτικής απόφασης» μπορούσαν να οδηγήσουν σε περίπλοκη ερμηνευτική προσπάθεια προκειμένου να εκτιμηθεί αν ένας αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου εμπίπτει ή όχι στο πεδίο εφαρμογής της παρέκκλισης του άρθρου 49α.
161
Στη συνέχεια, τα κριτήρια αυτά θα είχαν ως αποτέλεσμα να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρέκκλισης του άρθρου 49α αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου που δεν είχαν ακόμη τεθεί σε λειτουργία. Επομένως, ο έλεγχος της τήρησης των προϋποθέσεων του άρθρου 49α δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ευχερώς από τα κράτη μέλη παρότι η θεσπιζόμενη με τη διάταξη αυτή διαδικασία είχε σχεδιαστεί ακριβώς ως απλή διαδικασία που έπρεπε να τεθεί ταχέως σε εφαρμογή από τα κράτη μέλη, χωρίς να οδηγήσει σε προγνωστικές και περίπλοκες αναλύσεις.
162
Τέλος, εν αντιθέσει προς το κριτήριο της ολοκλήρωσης πριν από τις 23 Μαΐου 2019, τα κριτήρια που ανέφερε η προσφεύγουσα θα είχαν ως αποτέλεσμα την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 49α σε αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, για τους οποίους είχαν πραγματοποιηθεί επενδύσεις και των οποίων οι εργασίες κατασκευής είχαν αρχίσει σε χρόνο κατά τον οποίο ήταν δυνατό να προβλεφθεί η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας.
163
Όσον αφορά τους περιορισμούς που επιβαρύνουν εν γένει τους επενδυτές σε αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που δεν έχουν ολοκληρωθεί και ειδικότερα την προσφεύγουσα, υπογραμμίζεται ότι η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 δεν εμποδίζει τους επενδυτές στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας να εκμεταλλεύονται τον αγωγό τους κατά τρόπο οικονομικώς αποδεκτό και να επιτυγχάνουν κατάλληλη απόδοση των επενδύσεών τους (βλ. σκέψη 109 ανωτέρω).
164
Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται εξάλλου από τα πολυάριθμα παραδείγματα, που ανέφερε η Επιτροπή, αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας οι οποίοι υπέκειντο, ενίοτε από πολλών ετών, στις υποχρεώσεις που προέβλεπε η οδηγία 2009/73 πριν από την έναρξη ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας.
165
Επομένως, η σπουδαιότητα του σκοπού που συνίσταται στο να ληφθεί υπόψη η δυνάμενη να προβλεφθεί απουσία κανόνων για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019 δικαιολογούσε τους περιορισμούς που επιβάρυναν τους επενδυτές σε αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που δεν είχαν ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία αυτή, όπως η προσφεύγουσα.
166
Κατά τα λοιπά, όπως προκύπτει, κατ’ ουσίαν, από τις σκέψεις 261 έως 263 κατωτέρω, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι οι περιορισμοί στους οποίους υπόκειται λόγω της εφαρμογής των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στον αγωγό Nord Stream 2 είναι προδήλως ακατάλληλοι υπό το πρίσμα των σκοπών που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία.
167
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ούτε τον προδήλως ακατάλληλο χαρακτήρα της επιλογής στην οποία προέβη ο νομοθέτης με το άρθρο 49α, η οποία συνίσταται στον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής της παρέκκλισης που προβλέπει η διάταξη αυτή μέσω του κριτηρίου της ολοκλήρωσης πριν από τις 23 Μαΐου 2019, ούτε τον αδικαιολόγητο χαρακτήρα ενδεχόμενης διαφορετικής μεταχείρισης.
168
Επομένως, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως απορρίπτεται.
4.
Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας
169
Κατά πρώτον, με το δικόγραφο της προσφυγής, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η επέκταση του πεδίου εφαρμογής των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα δεν είναι ανάλογη προς τους σκοπούς που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία ή η οδηγία 2009/73.
170
Η προσφεύγουσα υπογραμμίζει επίσης ότι, αν η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας αποτελούσε λύση για ένα πραγματικό πρόβλημα, οι υποχρεώσεις αυτές θα έπρεπε να εφαρμοστούν κατά τον ίδιο τρόπο σε όλους τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας. Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι οι υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 εφαρμόζονται μόνο σε μέρος της δυναμικότητας εισαγωγής τρίτων χωρών, ήτοι στη δυναμικότητα του αγωγού Nord Stream 2, και όχι στη δυναμικότητα του συνόλου των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας.
171
Κατά δεύτερον, στο υπόμνημα απαντήσεως, η προσφεύγουσα υποστηρίζει, πρώτον, ότι δεν καταδεικνύεται ότι η υπαγωγή μικρού τμήματος ενός μόνον αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου προερχόμενου από τρίτη χώρα, ήτοι του αγωγού Nord Stream 2, στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 είναι αναγκαία για την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία.
172
Δεύτερον, η προσφεύγουσα υπογραμμίζει ότι οι υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 εφαρμόζονται μόνο σε μέρος της δυναμικότητας εισαγωγής τρίτων χωρών, ήτοι στη δυναμικότητα του αγωγού Nord Stream 2, και όχι στη δυναμικότητα του συνόλου των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας. Θεωρεί ότι γίνεται δύσκολα αντιληπτό πώς η εφαρμογή των υποχρεώσεων αυτών σε ένα τόσο μικρό μέρος της συνολικής δυναμικότητας των αγωγών εισαγωγής θα μπορούσε να επιτύχει τους σκοπούς της προσβαλλόμενης οδηγίας.
173
Τρίτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το ποσοτικό και το ποιοτικό σκέλος του σκοπού της προστασίας της ασφάλειας του εφοδιασμού μπορούσε να διασφαλιστεί ακόμη και αν ο αγωγός Nord Stream 2 ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 49α. Συγκεκριμένα, η εξαίρεση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, και η παρέκκλιση του άρθρου 49α, οι οποίες χορηγούνται, μεταξύ άλλων, εφόσον πληρούται προϋπόθεση συνδεόμενη με την ασφάλεια του εφοδιασμού, καταδεικνύουν ότι η ασφάλεια αυτή δεν προστατεύεται μόνο με την εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73.
174
Κατά τρίτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν μπορούσε να θεωρηθεί ότι η προσβαλλόμενη οδηγία παρουσιάζει ένα οριακό πλεονέκτημα για την εσωτερική αγορά, όπερ δεν συμβαίνει, το πλεονέκτημα αυτό υστερεί έναντι των πολύ σημαντικών μειονεκτημάτων που συνεπάγεται η οδηγία αυτή για την Ένωση, τα κράτη μέλη και τους ιδιοκτήτες, όπως η ίδια, αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα.
175
Η προσφεύγουσα διευκρινίζει ότι οι οικονομικές επιπτώσεις της οδηγίας στην κατάστασή της είναι σημαντικές και μη εύλογες διότι η οδηγία αυτή δεν της επιτρέπει να αποσβέσει τις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν πριν από την έκδοσή της. Της είναι αδύνατο να εκπληρώσει νομίμως τις θεμελιώδεις πτυχές της συμφωνίας μεταφοράς φυσικού αερίου που είχε συνάψει με την Gazprom, η δε χρηματοοικονομική κατάστασή της επηρεάζεται πολύ αρνητικά.
176
Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από τη Δημοκρατία της Εσθονίας, τη Δημοκρατία της Λιθουανίας, τη Δημοκρατία της Πολωνίας και την Επιτροπή, αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
177
Η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί οι πράξεις των θεσμικών οργάνων της Ένωσης να είναι πρόσφορες για την επίτευξη των νομίμως επιδιωκομένων από την οικεία ρύθμιση σκοπών και να μην υπερβαίνουν το αναγκαίο για την επίτευξη των εν λόγω σκοπών μέτρο (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2012, Association Kokopelli, C‑59/11, EU:C:2012:447, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
178
Προκαταρκτικώς, υπογραμμίζεται ότι, όπως επισημαίνει η προσφεύγουσα, ο γενικός σκοπός που προβλέπει η προσβαλλόμενη οδηγία είναι πράγματι η διασφάλιση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς.
179
Εντούτοις, η αιτιολογική σκέψη 3 της προσβαλλόμενης οδηγίας αναφέρει ειδικότερους σκοπούς, οι οποίοι δεν περιορίζονται στην πρόληψη των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και των αρνητικών συνεπειών στην ασφάλεια του εφοδιασμού, αλλά επιδιώκουν επιπροσθέτως, πρώτον, να διασφαλίσουν ότι οι κανόνες που εφαρμόζονται στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που συνδέουν δύο ή περισσότερα κράτη μέλη εφαρμόζονται και στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας και, γενικότερα, να διασφαλίσουν τη συνοχή του νομικού πλαισίου και, δεύτερον, να παράσχουν ασφάλεια δικαίου στους παράγοντες της αγοράς.
180
Ο γενικός σκοπός και οι ειδικότεροι σκοποί που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία συνιστούν, προφανώς, θεμιτούς σκοπούς. Εξάλλου, στο άρθρο 194 ΣΛΕΕ γίνεται αναφορά στην εγκαθίδρυση και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και μνημονεύονται οι σκοποί της διασφάλισης της λειτουργίας της αγοράς ενέργειας και του ενεργειακού εφοδιασμού της Ένωσης.
181
Υπό το πρίσμα αυτών ακριβώς των σκέψεων πρέπει να εκτιμηθεί αν η προσβαλλόμενη οδηγία είναι κατάλληλη για την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει και δεν υπερβαίνει τα όρια του αναγκαίου για την επίτευξή τους, καθόσον ο αγωγός Nord Stream 2 είναι ο μόνος αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας ο οποίος δεν μπορεί να υπαχθεί ούτε στην εξαίρεση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, ούτε στην παρέκκλιση του άρθρου 49α.
α)
Επί της καταλληλότητας της προσβαλλόμενης οδηγίας να επιτύχει τους επιδιωκόμενους σκοπούς, καθόσον η προσφεύγουσα δεν μπορεί να υπαχθεί ούτε σε εξαίρεση ούτε σε παρέκκλιση
182
Πρέπει να εξεταστεί, αρχικώς, αν η προσβαλλόμενη οδηγία είναι κατάλληλη για την επίτευξη των σκοπών της ασφάλειας δικαίου και της συνοχής του νομικού πλαισίου και, εν συνεχεία, αν είναι ικανή να αποτρέψει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και τις αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια του εφοδιασμού.
1)
Επί της καταλληλότητας της προσβαλλόμενης οδηγίας να επιτύχει τους σκοπούς της ασφάλειας δικαίου και της συνοχής του νομικού πλαισίου
183
Κατά πρώτον, επισημαίνεται ότι η προσβαλλόμενη οδηγία είναι κατάλληλη για την επίτευξη του σκοπού της ασφάλειας δικαίου τον οποίο επιδιώκει.
184
Πράγματι, στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας, η Επιτροπή αποσαφήνισε ότι το δίκαιο της Ένωσης δεν όριζε ρητώς ένα νομικό πλαίσιο για τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας.
185
Συναφώς, η διεύρυνση της έννοιας της διασύνδεσης ώστε να καταλαμβάνει και τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου προς και από τρίτες χώρες, στην οποία προέβη η προσβαλλόμενη οδηγία τροποποιώντας τη διαλαμβανόμενη στο άρθρο 2, σημείο 17, της οδηγίας 2009/73 έννοια της «διασύνδεσης», διασφαλίζει σαφή οριοθέτηση του καθ’ ύλην πεδίου εφαρμογής της τελευταίας αυτής οδηγίας και παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με το εδαφικό πεδίο εφαρμογής της.
186
Αφενός, η προσβαλλόμενη οδηγία επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 στο σύνολο των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, περιλαμβανομένου του αγωγού Nord Stream 2, ήτοι στους υφιστάμενους και μελλοντικούς, χερσαίους ή θαλάσσιους, αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου.
187
Αφετέρου, η αιτιολογική σκέψη 9 της προσβαλλόμενης οδηγίας διευκρινίζει ότι, όσον αφορά τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που βρίσκονται στη θάλασσα, η οδηγία 2009/73 θα πρέπει να εφαρμόζεται στα χωρικά ύδατα του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το πρώτο σημείο διασύνδεσης με το σύστημα των κρατών μελών.
188
Επομένως, αποτέλεσμα της προσβαλλόμενης οδηγίας είναι, μεταξύ άλλων, να προβλέπεται ότι οι υποχρεώσεις που επιβάλλει η οδηγία 2009/73 εφαρμόζονται στα τμήματα των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα και διασχίζουν τα χωρικά ύδατα κράτους μέλους, όπως το τμήμα του αγωγού Nord Stream 2 το οποίο διασχίζει τα γερμανικά χωρικά ύδατα. Συνεπώς, η προσβαλλόμενη οδηγία αποτρέπει, συναφώς, ένα κενό δικαίου.
189
Κατά δεύτερον, η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 στο σύνολο των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, διασφαλίζει επίσης τη συνοχή του νομικού πλαισίου εντός της Ένωσης.
190
Πρώτον, όπως είχε ήδη εξηγήσει, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας, η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας διασφαλίζει ότι οι φορείς εκμετάλλευσης των αγωγών αυτών υπόκεινται στο ίδιο νομικό καθεστώς με άλλους παράγοντες της αγοράς στους οποίους ήδη εφαρμόζεται πλήρως η οδηγία 2009/73, δηλαδή τους φορείς εκμετάλλευσης των αγωγών που συνδέουν τα διάφορα κράτη μέλη ή τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς στα κράτη μέλη.
191
Δεύτερον, αφενός, όπως επίσης εξήγησε η Επιτροπή στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας, οι θεμελιώδεις αρχές του ρυθμιστικού πλαισίου που θεσπίζει η οδηγία 2009/73 αντικατοπτρίζονται σε αρκετές διεθνείς συμφωνίες που έχουν συναφθεί μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών ή μεταξύ της Ένωσης και τρίτων χωρών και εφαρμόζονται με συνέπεια στους χερσαίους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας.
192
Η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στο σύνολο των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας συμβάλλει κατ’ αυτόν τον τρόπο στη συνοχή του εφαρμοστέου δικαίου μεταξύ, αφενός, των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας οι οποίοι υπέκειντο ήδη στις εν λόγω υποχρεώσεις κατ’ εφαρμογήν άλλων νομικών πράξεων, όπως είναι οι διεθνείς συμφωνίες, και, αφετέρου, των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που δεν υπέκειντο σε αυτές, όπως ο αγωγός Nord Stream 2.
193
Αφετέρου, όπως εξήγησε, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας σχετικά με την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 στο σύνολο των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας διασφαλίζει την ομοιόμορφη εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 και αποτρέπει μια κατακερματισμένη προσέγγιση που βασίζεται σε εθνικά μέτρα. Ειδικότερα, η επέκταση αυτή αποτρέπει το ενδεχόμενο μία γραμμή διασύνδεσης που διασχίζει περισσότερα κράτη μέλη να διέπεται από διαφορετικά εθνικά συστήματα και παρέχει επίσης στην Επιτροπή τη δυνατότητα να ελέγχει σε κάποιο βαθμό την τήρηση των σχετικών κανόνων.
194
Κατά συνέπεια, η προσβαλλόμενη οδηγία είναι κατάλληλη για την επίτευξη των σκοπών της ασφάλειας δικαίου και της συνοχής του νομικού πλαισίου τους οποίους επιδιώκει κατά κύριο λόγο, καθόσον διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2009/73 και, επομένως, τις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία αυτή.
195
Συναφώς, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα είναι η μόνη η οποία δεν μπορεί να τύχει ούτε εξαίρεσης βάσει του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, ούτε παρέκκλισης βάσει του άρθρου 49α, δεν επηρεάζει την καταλληλότητα της προσβαλλόμενης οδηγίας να επιτύχει τους σκοπούς που επιδιώκει μέσω της διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 2009/73.
2)
Επί της καταλληλότητας της προσβαλλόμενης οδηγίας να αποτρέψει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και τις αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια του εφοδιασμού
196
Προκαταρκτικώς, όσον αφορά τα προβλήματα από άποψη ανταγωνισμού και ασφάλειας του εφοδιασμού που αποτέλεσαν το έναυσμα για την πρόταση οδηγίας, η Επιτροπή εξήγησε, μεταξύ άλλων, στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης αυτής, ότι η Ένωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές φυσικού αερίου από τρίτες χώρες και ότι είναι προς το συμφέρον της Ένωσης και των καταναλωτών φυσικού αερίου να υπάρχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διαφάνεια και ανταγωνιστικότητα όσον αφορά και τους αγωγούς από τις χώρες αυτές.
197
Η Επιτροπή δικαιολόγησε επίσης την εν λόγω πρόταση οδηγίας υπό το πρίσμα της αρχής της επικουρικότητας καθόσον οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας έχουν, στις περισσότερες περιπτώσεις, δυναμικότητα ικανή να επηρεάσει την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την ασφάλεια του εφοδιασμού σε πολλά κράτη μέλη.
198
Στο συνοδευτικό της πρότασης οδηγίας έγγραφο εργασίας, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, το 2016, το 70,4 % της ζήτησης φυσικού αερίου στην Ένωση είχε καλυφθεί από εισαγωγές και ότι το 87 % των εισαγωγών αυτών είχε πραγματοποιηθεί μέσω αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου.
199
Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζεται, κατά πρώτον, ότι, ανεξαρτήτως του μήκους του τμήματος του αγωγού ή των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που υπόκεινται στις υποχρεώσεις της οδηγίας 2009/73, η εφαρμογή των υποχρεώσεων αυτών στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, στο σύνολό τους, και στον αγωγό Nord Stream 2, ειδικότερα, είναι κατάλληλη για την επίτευξη του σκοπού της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου, αποτρέποντας τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και τις αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια του εφοδιασμού.
200
Πράγματι, η οδηγία 2009/73 προβλέπει, μεταξύ άλλων, πρώτον, υποχρέωση διαχωρισμού (unbundling) του συστήματος μεταφοράς και του διαχειριστή συστήματος μεταφοράς, δεύτερον, υποχρέωση παροχής σε τρίτους πρόσβασης στο σύστημα και, τρίτον, άλλες υποχρεώσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, την τιμολογιακή και τη μη τιμολογιακή διαφάνεια.
201
Πρώτον, όσον αφορά την κατά το άρθρο 9 της οδηγίας 2009/73 υποχρέωση διαχωρισμού, το Δικαστήριο έχει, κατ’ ουσίαν, κρίνει ότι, σε περίπτωση κατά την οποία το φυσικό αέριο που παράγεται εκτός της Ένωσης από μια επιχείρηση μεταφέρεται εντός της Ένωσης μέσω δικτύου μεταφοράς που ανήκει στην ίδια επιχείρηση, προκύπτει σαφώς ο κίνδυνος συμπεριφορών που εισάγουν δυσμενείς διακρίσεις κατά την εκμετάλλευση του δικτύου αυτού [πρβλ. απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των οδηγιών 2009/72 και 2009/73), C‑718/18, EU:C:2021:662, σκέψη 37].
202
Συναφώς, από τις αιτιολογικές σκέψεις 6, 8 και 22 της οδηγίας 2009/73 προκύπτει, κατ’ ουσίαν, ότι η υποχρέωση διαχωρισμού αποτρέπει το ενδεχόμενο οι κατέχοντες δεσπόζουσα θέση προμηθευτές φυσικού αερίου να ελέγχουν την υποδομή μεταφοράς και, ως εκ τούτου, να ευνοούν τη δική τους δραστηριότητα προμήθειας, αφενός, και ότι η υποχρέωση αυτή συνιστά αποτελεσματικό και σταθερό τρόπο για την επίλυση της εγγενούς σύγκρουσης συμφερόντων και τη διασφάλιση της ασφάλειας του εφοδιασμού, αφετέρου.
203
Η καταλληλότητα της υποχρέωσης διαχωρισμού για την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία ενισχύεται από το γεγονός ότι η τήρηση της υποχρέωσης διαχωρισμού πρέπει να ελέγχεται στο πλαίσιο της προβλεπόμενης στο άρθρο 10 της οδηγίας 2009/73 διαδικασίας πιστοποίησης του διαχειριστή συστήματος μεταφοράς. Η απόκτηση πιστοποίησης αποτελεί προϋπόθεση για τη δυνατότητα του ιδιοκτήτη αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας να πραγματοποιεί συναλλαγές σχετιζόμενες με τη μεταφορά φυσικού αερίου προς την Ένωση.
204
Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 11 της οδηγίας 2009/73, η εξέταση που διενεργεί η αρμόδια εθνική ρυθμιστική αρχή στο πλαίσιο της διαδικασίας πιστοποίησης λαμβάνει επίσης υπόψη τους κινδύνους που ενδέχεται να ενέχει ο οικείος αγωγός για την ασφάλεια του εφοδιασμού της Ένωσης.
205
Δυνάμει συνδυασμένης εφαρμογής των άρθρων 10 και 11 της οδηγίας 2009/73, η διαδικασία πιστοποίησης θα μπορούσε ενδεχομένως να κινηθεί εκ νέου σε περίπτωση παράβασης των υποχρεώσεων διαχωρισμού ή εφόσον υπάρχει κίνδυνος για την ασφάλεια του εφοδιασμού.
206
Δεύτερον, όσον αφορά την κατά το άρθρο 32 υποχρέωση πρόσβασης των τρίτων, είναι αληθές ότι οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας και δη ο αγωγός Nord Stream 2 δεν διαθέτουν κατ’ ανάγκην σημείο διασύνδεσης και ότι απλώς ενδέχεται να υπάρξει αίτηση πρόσβασης τρίτου.
207
Παρά ταύτα, η υποχρέωση πρόσβασης των τρίτων την οποία προβλέπει το άρθρο 32 της οδηγίας 2009/73 καταλαμβάνει τις υφιστάμενες και τις μελλοντικές αιτήσεις πρόσβασης και διαρθρώνεται σε δύο σκέλη: στην υποχρέωση να καθίσταται δυνατή η φυσική σύνδεση στον αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου και στην υποχρέωση να καθίσταται δυνατή η πρόσβαση σε δυναμικότητες μεταφοράς υπό ισότιμους όρους.
208
Επομένως, οι τρίτοι δικαιούνται να ζητήσουν τη σύνδεση ή την πρόσβαση στη δυναμικότητα μεταφοράς των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, όσον αφορά το τμήμα των αγωγών αυτών που εμπίπτει στο εδαφικό πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης. Από το άρθρο 41, παράγραφοι 6, 8 και 10, της οδηγίας 2009/73 προκύπτει ότι οι όροι για τη σύνδεση ή την πρόσβαση τρίτων είναι αντικειμενικοί, δεν εισάγουν διακρίσεις και βασίζονται σε τιμολόγια αναλογικά και εγκεκριμένα από την αρμόδια ρυθμιστική αρχή.
209
Τρίτον, όπως επισήμανε η Επιτροπή στο συνοδευτικό της πρότασης οδηγίας έγγραφο εργασίας, η επέκταση των υποχρεώσεων που προβλέπονται από την οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας έχει ως αποτέλεσμα να εφαρμόζονται στους αγωγούς αυτούς οι απαιτήσεις τιμολογιακής και μη τιμολογιακής διαφάνειας τις οποίες προβλέπει η οδηγία. Οι απαιτήσεις διαφάνειας προκύπτουν ιδίως από το άρθρο 41, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και παράγραφος 7, της εν λόγω οδηγίας ή από τις γενικότερες διατάξεις του άρθρου 16, παράγραφος 3, της ίδιας οδηγίας.
210
Συναφώς, στο συνοδευτικό της πρότασης οδηγίας έγγραφο εργασίας, η Επιτροπή εξήγησε, μεταξύ άλλων, ότι η έλλειψη διαφάνειας στην εκμετάλλευση των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας μπορεί να αποτελέσει παράγοντα κινδύνου για την ασφάλεια του εφοδιασμού. Εξ αυτού συνήγαγε ότι ήταν σημαντικό να ληφθεί μέριμνα ώστε οι πληροφορίες σχετικά με την εκμετάλλευση και τη συντήρηση σημαντικών υποδομών να διατίθενται στην αγορά και να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις οικείες εθνικές και ενωσιακές αρχές.
211
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 αφορούν τον τρόπο εκμετάλλευσης των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου, τη δυναμικότητά τους μεταφοράς ή την τιμολογιακή ή μη τιμολογιακή διαφάνεια στο πλαίσιο της εκμετάλλευσής τους. Λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου των υποχρεώσεων αυτών, το γεγονός ότι εφαρμόζονται μόνο σε ένα τμήμα των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας ουδόλως επηρεάζει την καταλληλότητα των εν λόγω υποχρεώσεων να αποτρέπουν τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και τις αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια του εφοδιασμού και, επομένως, να επιτυγχάνουν τους σκοπούς που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία, όπως εξέθεσαν το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή απαντώντας σε μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας.
212
Κατά δεύτερον, το ότι, όπως προβάλλει η προσφεύγουσα, η προσβαλλόμενη οδηγία εφαρμόζεται μόνο σε τμήμα της δυναμικότητας εισαγωγής τρίτων χωρών, ήτοι στη δυναμικότητα του αγωγού Nord Stream 2, δεν είναι ικανό να θέσει υπό αμφισβήτηση την καταλληλότητα της προσβαλλόμενης οδηγίας να αποτρέψει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και τις αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια του εφοδιασμού.
213
Συναφώς, πρώτον, υπογραμμίζεται ότι το έργο του αγωγού Nord Stream 2 ξεκίνησε εντός ενός ιδιαίτερου πλαισίου. Πράγματι, πριν από την έναρξη του εν λόγω έργου, πολλά κράτη μέλη αντιμετώπισαν επανειλημμένες ελλείψεις φυσικού αερίου λόγω διαφορών στις οποίες εμπλεκόταν η Ρωσική Ομοσπονδία. Οι τρεις κύριες οδοί φυσικού αερίου από την εν λόγω τρίτη χώρα ήταν τότε το ουκρανικό σύστημα διαμετακόμισης, ο αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου Nord Stream 1 και ο αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου Yamal-Europe που διέρχεται από τη Λευκορωσία.
214
Εξάλλου, ο αγωγός Nord Stream 2 είναι χρονολογικώς ο δεύτερος αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου στη θάλασσα ο οποίος, μετά τον αγωγό Nord Stream 1, συνδέει απευθείας τη Ρωσία με τη Γερμανία. Επομένως, ο αγωγός Nord Stream 2 έχει ως αποτέλεσμα τον διπλασιασμό της δυναμικότητας φυσικού αερίου που μπορεί να μεταφερθεί μέσω οδού ευρισκόμενης αποκλειστικά στη θάλασσα (βλ. σκέψη 6 ανωτέρω). Ως εκ τούτου, οι αγωγοί Nord Stream 1 και Nord Stream 2 έχουν δυναμικότητα μεταφοράς άνω του 80 % του εισαγόμενου από τη Ρωσία φυσικού αερίου, δεδομένου ότι οι εισαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία αντιπροσώπευαν το 42 % των εισαγωγών στην Ένωση το 2016.
215
Επομένως, καταρχάς, το έργο της προσφεύγουσας είναι δυνατό να καταλήξει σε συγκέντρωση πηγών φυσικού αερίου. Πράγματι, μπορεί εν δυνάμει να ενισχύσει τη θέση των εισαγωγών από τη Ρωσία στον βαθμό που συμβάλλει στην αύξηση της δυναμικότητας εισαγωγής φυσικού αερίου από την εν λόγω τρίτη χώρα. Κατά συνέπεια, μπορεί να αποθαρρύνει την κατασκευή ή την ανάπτυξη υποδομών που συνδέουν την Ένωση με άλλες τρίτες χώρες.
216
Εν συνεχεία, το έργο της προσφεύγουσας ενέχει τον κίνδυνο να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη συγκέντρωση των προμηθευτών φυσικού αερίου στην Ένωση. Πράγματι, το έργο αυτό είναι ικανό να ενισχύσει τη θέση της Gazprom στις αγορές χονδρικής και λιανικής της Ένωσης, ως επιχείρησης με καθετοποιημένη δομή.
217
Συναφώς, είναι αληθές ότι η προσφεύγουσα δεν είναι ούτε αποστολέας του φυσικού αερίου ούτε συμβαλλόμενο μέρος στις συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου που αφορούν το διοχετευόμενο μέσω του αγωγού Nord Stream 2 φυσικό αέριο. Ωστόσο, ο αποστολέας του φυσικού αερίου και ο υπογράφων τις συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου είναι είτε ο μοναδικός μέτοχός της είτε θυγατρική της.
218
Τέλος, το έργο της προσφεύγουσας οδηγεί σε συγκέντρωση των σημείων εισόδου του φυσικού αερίου που εισάγεται στην Ένωση και των οδών διοχέτευσης αερίου. Συγκεκριμένα, το έργο αυτό μπορεί να καταλήξει σε συγκέντρωση, σε ένα μόνον κράτος μέλος, της εισόδου φυσικού αερίου προέλευσης Ρωσίας και να μεταβάλει την κατεύθυνση κυκλοφορίας των ροών φυσικού αερίου εντός της Ένωσης. Επομένως, το έργο μπορεί να επιφέρει την εγκατάλειψη των χερσαίων αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου και των υφιστάμενων οδών, που υπόκεινται στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73, προς όφελος ενός διαδρόμου αποτελούμενου από τους αγωγούς Nord Stream 1 και Nord Stream 2. Ο κίνδυνος αυτός είναι ακόμη μεγαλύτερος καθόσον, όπως προκύπτει από τα έγγραφα της δικογραφίας που υποβλήθηκαν στο Γενικό Δικαστήριο, η δυναμικότητα των εν χρήσει αγωγών, οι οποίοι διοχέτευαν ήδη φυσικό αέριο προερχόμενο από τη Ρωσία, δεν είχε αξιοποιηθεί πλήρως.
219
Δεύτερον, η προσβαλλόμενη οδηγία εφαρμόζεται σε όλους τους υφιστάμενους και μελλοντικούς, χερσαίους ή θαλάσσιους, αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου.
220
Συναφώς, το γεγονός ότι, όσον αφορά τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019, μπορεί να ζητηθεί η υπαγωγή τους σε παρέκκλιση βάσει του άρθρου 49α και ότι, όσον αφορά τις νέες υποδομές φυσικού αερίου, μπορεί να ζητηθεί η υπαγωγή τους σε εξαίρεση βάσει του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, δεν σημαίνει ότι χορηγείται αυτομάτως παρέκκλιση ή εξαίρεση όσον αφορά τους εν λόγω αγωγούς. Η εξαίρεση και η παρέκκλιση που προβλέπονται αντιστοίχως στο άρθρο 36, όπως τροποποιήθηκε, και στο άρθρο 49α χορηγούνται μόνον κατόπιν κατά περίπτωση εξέτασης από τις αρμόδιες αρχές. Εξάλλου, είναι χρονικά περιορισμένες και μπορεί να εξαρτώνται από την τήρηση ορισμένων προϋποθέσεων.
221
Τρίτον, υπογραμμίζεται ότι η προσβαλλόμενη οδηγία εκδόθηκε εντός πλαισίου στο οποίο πολλοί, χερσαίοι κυρίως, αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που είχαν ολοκληρωθεί υπέκειντο ήδη στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 δυνάμει άλλων νομικών πράξεων, όπως διεθνείς συμφωνίες.
222
Επομένως, μολονότι, κατά την ημερομηνία έκδοσης και έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας, ο αγωγός Nord Stream 2 ήταν ο μόνος ο οποίος δεν μπορούσε να υπαχθεί σε εξαίρεση ή παρέκκλιση, η οδηγία αυτή αυξάνει τη δυναμικότητα εισαγωγής από τρίτες χώρες για την οποία ισχύουν οι υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73.
223
Ταυτόχρονα, η προσβαλλόμενη οδηγία διασφαλίζει ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ, αφενός, των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας οι οποίοι υπέκειντο ήδη στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 και, αφετέρου, των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας οι οποίοι, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, θα υπόκεινται στις εν λόγω υποχρεώσεις δυνάμει της προσβαλλόμενης οδηγίας.
224
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, εν γένει, και στον αγωγό Nord Stream 2, ειδικότερα, είναι κατάλληλη ώστε να αποτρέψει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και τις αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια του εφοδιασμού.
225
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τα λοιπά επιχειρήματα που προβάλλει η προσφεύγουσα.
226
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα, και ιδίως στον αγωγό Nord Stream 2, δεν συμβάλλει στην πραγματοποίηση ολοκληρωμένης αγοράς χονδρικής πώλησης φυσικού αερίου εντός της Ένωσης.
227
Συναφώς, υπογραμμίζεται ότι, ασφαλώς, οι οικείες τρίτες χώρες δεν επιδιώκουν να επιτύχουν την ολοκλήρωση των αγορών τους χονδρικής πώλησης.
228
Εντούτοις, οι επιχειρήσεις των εν λόγω τρίτων χωρών επιδιώκουν να πωλήσουν χονδρικώς το φυσικό τους αέριο εντός της Ένωσης και να το μεταφέρουν μέσω αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, των οποίων τουλάχιστον ένα τμήμα βρίσκεται στο έδαφος της Ένωσης.
229
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει επίσης ότι οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας που βρίσκονται στη θάλασσα και, ειδικότερα, ο αγωγός Nord Stream 2 είναι εγγενώς διαφορετικοί από τα συστήματα μεταφοράς φυσικού αερίου κατά την έννοια της οδηγίας 2009/73 και παρουσιάζουν μεγαλύτερη ομοιότητα με τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου προς τα ανάντη.
230
Συναφώς, υπογραμμίζεται ότι το άρθρο 2, σημείο 2, της οδηγίας 2009/73 ορίζει το «προς τα ανάντη δίκτυο αγωγών» ως κάθε αγωγό ή δίκτυο αγωγών που λειτουργεί ή/και κατασκευάζεται ως μέρος ενός έργου παραγωγής πετρελαίου ή φυσικού αερίου, ή χρησιμοποιείται για την παροχέτευση φυσικού αερίου από ένα ή περισσότερα τέτοια έργα προς ένα εργοστάσιο ή τερματικό σταθμό επεξεργασίας ή τελικό παράκτιο σταθμό εκφόρτωσης.
231
Αφενός, όμως, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, σχεδιάζονται στο πλαίσιο συγκεκριμένου έργου παραγωγής φυσικού αερίου ή σχεδιάζονται για την παροχέτευση φυσικού αερίου από τόπους παραγωγής προς εργοστάσιο ή τερματικό σταθμό επεξεργασίας ή τελικό παράκτιο σταθμό εκφόρτωσης.
232
Όσον αφορά ειδικότερα τον αγωγό Nord Stream 2, οι τόποι παραγωγής που βρίσκονται στη Ρωσία δεν συνδέονται απευθείας με τον εν λόγω αγωγό, αλλά μόνο μέσω του συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Επομένως, ο αγωγός Nord Stream 2 συνδέει το ρωσικό σύστημα μεταφοράς και το σύστημα μεταφοράς ενός κράτους μέλους και είναι εν δυνάμει σε θέση να μεταφέρει, από το σημείο εκκίνησής του, φυσικό αέριο το οποίο έχει εξαχθεί με διάφορα μέσα από διάφορες πηγές.
233
Αφετέρου, η προσβαλλόμενη οδηγία αποσκοπεί ακριβώς στην αντιμετώπιση των προβλημάτων για τον ανταγωνισμό και την ασφάλεια του εφοδιασμού που ανακύπτουν διότι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, κατέχονται, άμεσα ή έμμεσα, από έχοντες δεσπόζουσα θέση προμηθευτές φυσικού αερίου και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τους εν λόγω προμηθευτές.
234
Εξάλλου, η οδηγία 2009/73 εφαρμόζεται στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου προς τα ανάντη που βρίσκονται στο έδαφος της Ένωσης, το δε άρθρο της 34 διασφαλίζει την πρόσβαση των τρίτων στους αγωγούς αυτούς.
235
Κατά συνέπεια, η προσφεύγουσα δεν απέδειξε ότι η προσβαλλόμενη οδηγία και, ειδικότερα, η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας δεν είναι κατάλληλη για την επίτευξη του συνόλου των σκοπών που αυτή επιδιώκει (βλ. σκέψεις 179 και 180 ανωτέρω), για τον λόγο ότι ο αγωγός Nord Stream 2 αποτελεί τον μόνο αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας ο οποίος δεν μπορεί να υπαχθεί ούτε στην εξαίρεση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, ούτε στην παρέκκλιση του άρθρου 49α.
β)
Επί της απουσίας υπέρβασης των ορίων του αναγκαίου για τον λόγο ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να τύχει ούτε εξαίρεσης ούτε παρέκκλισης
236
Πρέπει να εξεταστεί, πρώτον, η επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας όσον αφορά τον επαρκή χαρακτήρα της ρύθμισης σχετικά με το πρώτο σημείο εισόδου στην Ένωση και, δεύτερον, η επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας όσον αφορά τους περιορισμούς στους οποίους πρέπει να υποβληθεί για τον λόγο ότι δεν μπορεί να τύχει ούτε εξαίρεσης βάσει του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, ούτε παρέκκλισης βάσει του άρθρου 49α.
1)
Επί του προβαλλόμενου επαρκούς χαρακτήρα της ρύθμισης σχετικά με το πρώτο σημείο εισόδου στην Ένωση
237
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η ρύθμιση σχετικά με το σημείο εισόδου στο σύστημα μεταφοράς φυσικού αερίου της Ένωσης αρκούσε για την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία.
238
Συναφώς, επισημαίνεται ότι το επιχείρημα αυτό στηρίζεται στην απορριφθείσα στις ανωτέρω σκέψεις 229 έως 234 παραδοχή ότι οι αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, όπως ο αγωγός Nord Stream 2, μπορούν να εξομοιωθούν με αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου προς τα ανάντη.
239
Η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει, επομένως, ότι η ρύθμιση σχετικά με το πρώτο σημείο εισόδου στην Ένωση καθιστά δυνατή την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία.
240
Εν πάση περιπτώσει, από την οδηγία 2009/73 προκύπτει, αντιθέτως, ότι οι υποχρεώσεις που προβλέπει δεν ισχύουν μόνο για το συγκεκριμένο σημείο εισόδου σε σύστημα μεταφοράς, αλλά γενικότερα για τα συστήματα μεταφοράς, τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και τις γραμμές μεταφοράς. Επιπλέον, οι υποχρεώσεις αυτές, οι οποίες έχουν εφαρμογή στη μεταφορά φυσικού αερίου, λειτουργούν συμπληρωματικά προς τη ρύθμιση που ισχύει μόνο για την προμήθεια φυσικού αερίου, η οποία περιορίζεται στο πρώτο σημείο εισόδου στην Ένωση.
241
Επομένως, τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το Γενικό Δικαστήριο καταδεικνύουν ότι η ρύθμιση που ισχύει μόνο για το πρώτο σημείο εισόδου στην Ένωση ουδόλως μετέβαλε την κατάσταση που επικρατούσε πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης οδηγίας και ότι, επομένως, η προσφεύγουσα θα ήταν σε θέση να εκμεταλλευθεί τον αγωγό Nord Stream 2 και να μεταφέρει το φυσικό αέριο που προμηθεύει ο μοναδικός της μέτοχος χωρίς να υπόκειται στο δίκαιο της Ένωσης, όπερ δεν συνιστά τον επιδιωκόμενο από την οδηγία αυτή σκοπό.
2)
Επί των περιορισμών στους οποίους υπήχθη η προσφεύγουσα
242
Κατά πρώτον, είναι αληθές ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας και από το συνοδευτικό της πρότασης αυτής έγγραφο εργασίας, η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 49α συμβάλλει στην αναλογικότητα της προσβαλλόμενης οδηγίας, διότι διασφαλίζει επαρκή ευελιξία ώστε να αποτρέπονται τυχόν αρνητικές συνέπειες της εφαρμογής των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73.
243
Ωστόσο, από το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να υπαχθεί ούτε στην εξαίρεση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε, ούτε στην παρέκκλιση του άρθρου 49α δεν είναι δυνατό να συναχθεί ότι η προσβαλλόμενη οδηγία υπερβαίνει τα όρια του αναγκαίου για την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών.
244
Συγκεκριμένα, πρώτον, η κατάσταση της προσφεύγουσας εξηγείται από το γεγονός ότι αποφάσισε να προβεί σε επενδύσεις και να συνεχίσει να επενδύει στον αγωγό Nord Stream 2 εντός ενός πλαισίου στο οποίο ήταν δυνατό να προβλεφθεί η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στο σύνολο των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, στους οποίους συγκαταλέγεται και ο αγωγός Nord Stream 2 (βλ. σκέψεις 54 έως 94 ανωτέρω).
245
Δεύτερον, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να υπαχθεί στην παρέκκλιση του άρθρου 49α δεν συνεπάγεται αδικαιολόγητη διαφορετική μεταχείριση εις βάρος της. Πράγματι, δεδομένου ότι ο αγωγός Nord Stream 2 δεν είχε ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019, η προσφεύγουσα δεν βρισκόταν σε κατάσταση παρόμοια με εκείνη των αγωγών που είχαν ολοκληρωθεί πριν από την ημερομηνία αυτή (βλ. σκέψεις 122 έως 143 ανωτέρω). Εν πάση περιπτώσει, ενδεχόμενη διαφορετική μεταχείριση ήταν αντικειμενικώς δικαιολογημένη υπό το πρίσμα του σκοπού που επιδιώκει το άρθρο 49α, δηλαδή να ληφθεί υπόψη ότι δεν υπήρχαν ειδικοί κανόνες της Ένωσης πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της προσβαλλόμενης οδηγίας (βλ. σκέψεις 150 έως 168 ανωτέρω).
246
Κατά δεύτερον, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να εκμεταλλευθεί τον αγωγό Nord Stream 2 όπως είχε αρχικώς προβλέψει δεν αποδεικνύει ότι η προσβαλλόμενη οδηγία τής επιβάλλει υπέρμετρους περιορισμούς.
247
Συγκεκριμένα, πρώτον, η οδηγία 2009/73 προβλέπει την επιλογή μεταξύ τριών μοντέλων διαχωρισμού τα οποία έχουν μεταφερθεί στο σύνολό τους στο γερμανικό δίκαιο, ήτοι το μοντέλο πλήρους διαχωρισμού της ιδιοκτησίας, το μοντέλο του ανεξάρτητου διαχειριστή συστήματος και το μοντέλο του ανεξάρτητου διαχειριστή συστήματος μεταφοράς.
248
Επιπροσθέτως, η θέσπιση της προσβαλλόμενης οδηγίας ήταν δυνατό να προβλεφθεί από την προσφεύγουσα, τα δε κράτη μέλη όφειλαν να μεταφέρουν την οδηγία στην εσωτερική τους έννομη τάξη το αργότερο στις 24 Φεβρουαρίου 2020. Επομένως, η προσφεύγουσα είχε στη διάθεσή της αρκετά μακρά προθεσμία για να προβλέψει και να λάβει μέτρα σχετικά με την υποχρέωση πιστοποίησης και τη σχετική διαδικασία.
249
Δεύτερον, η υποχρέωση παροχής πρόσβασης στον αγωγό Nord Stream 2 σε τρίτους εμποδίζει, όντως, την προσφεύγουσα να δεσμεύσει το 100 % της δυναμικότητας μεταφοράς του αγωγού αυτού μακροπρόθεσμα προς όφελος μίας θυγατρικής εταιρίας του μοναδικού μετόχου της.
250
Εντούτοις, από τα αποσπάσματα της συμφωνίας μεταφοράς φυσικού αερίου που προσκόμισε η προσφεύγουσα δεν προκύπτει ότι η συμφωνία αυτή προέβλεπε δέσμευση δυναμικότητας κατά 100 %. Εν πάση περιπτώσει, η προσφεύγουσα αναγνωρίζει ότι, ακόμη και αν έχουν εφαρμογή στην περίπτωσή της οι υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73, εξακολουθεί να έχει το δικαίωμα να δεσμεύσει το 80 % της δυναμικότητας του αγωγού Nord Stream 2 για μέγιστη διάρκεια δεκαπέντε ετών.
251
Τρίτον, όσον αφορά τον αντίκτυπο που έχει η τιμολογιακή ρύθμιση στην κατάστασή της, η επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας στηρίζεται στην επωφελή για τους τρίτους υπόθεση, η οποία όμως δεν αποδείχθηκε, ότι η Bundesnetzagentur (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Δικτύων) θα εγκρίνει τιμολόγια σημαντικά χαμηλότερα από το τιμολόγιο που είχε συμφωνηθεί με τη συμφωνία μεταφοράς φυσικού αερίου.
252
Εξάλλου, η τιμολογιακή ρύθμιση που προβλέπει η οδηγία 2009/73 δεν εμποδίζει την εκμετάλλευση του αγωγού Nord Stream 2 από την προσφεύγουσα κατά τρόπο οικονομικώς αποδεκτό και την επίτευξη κατάλληλης απόδοσης των επενδύσεών της (βλ. σκέψη 109 ανωτέρω).
253
Τέταρτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 θα έχει σημαντικές συνέπειες στην κατάστασή της λόγω των όρων της συμφωνίας μεταφοράς φυσικού αερίου και των συμφωνιών χρηματοδότησης που συνήψε πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης οδηγίας.
254
Εντούτοις, η προσφεύγουσα συνήψε τη συμφωνία μεταφοράς φυσικού αερίου με θυγατρική του μοναδικού μετόχου της και δεν αποδεικνύει ότι αδυνατεί να επαναδιαπραγματευθεί τη συμφωνία αυτήν.
255
Όσον αφορά τις συμφωνίες χρηματοδότησης, αυτές συνδέονται, βεβαίως, στενά με τη συμφωνία μεταφοράς φυσικού αερίου. Ωστόσο, οι χρηματοδοτήσεις που καλύπτονταν από τις εν λόγω συμφωνίες χρηματοδότησης παρέχονταν, κατά το ήμισυ, από τον μοναδικό μέτοχο της προσφεύγουσας.
256
Πέμπτον, η προσφεύγουσα δεν απέδειξε τις οικονομικές συνέπειες που συνδέονται με την εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στον αγωγό Nord Stream 2.
257
Συναφώς, δεδομένου ότι η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στον αγωγό Nord Stream 2 δεν εμποδίζει την προσφεύγουσα να εκμεταλλευθεί τον αγωγό αυτόν κατά τρόπο οικονομικώς αποδεκτό και να επιτύχει κατάλληλη απόδοση των επενδύσεών της, τα αριθμητικά στοιχεία που επικαλέστηκε η προσφεύγουσα όσον αφορά το μέγεθος των επενδύσεών της κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας ή το ποσό των 8 δισεκατομμυρίων ευρώ που αναφέρθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση δεν παρέχουν στο Γενικό Δικαστήριο τη δυνατότητα να εκτιμήσει τις εν λόγω οικονομικές συνέπειες.
258
Πράγματι, οι εν λόγω οικονομικές συνέπειες δεν μπορούν προφανώς να εκτιμηθούν σε συνάρτηση με το επίπεδο των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν. Οι συνέπειες αυτές αντιστοιχούν μόνο στο κόστος με το οποίο θα επιβαρυνθεί η προσφεύγουσα προκειμένου να συμμορφωθεί προς την προσβαλλόμενη οδηγία και, ιδίως, στην ενδεχόμενη απώλεια κερδοφορίας λόγω της εφαρμογής των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στον αγωγό Nord Stream 2.
259
Ωστόσο, η προσφεύγουσα δεν προσκόμισε τα εν λόγω αριθμητικά στοιχεία.
260
Κατά τρίτον, η προσβαλλόμενη οδηγία δεν εμποδίζει την Επιτροπή να προβεί σε διαπραγμάτευση διεθνούς συμφωνίας με τη Ρωσική Ομοσπονδία προκειμένου να ρυθμιστεί η ειδική κατάσταση του αγωγού Nord Stream 2.
261
Συνεπώς, αφενός, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι η προσβαλλόμενη οδηγία τής επιβάλλει υποχρεώσεις οι οποίες δεν είναι αναγκαίες υπό το πρίσμα του σκοπού της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς.
262
Αφετέρου, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι τα μειονεκτήματα, για την ίδια ή για την Ένωση και τα κράτη μέλη της, τα οποία απορρέουν από την εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 είναι προδήλως δυσανάλογα σε σχέση με τη σπουδαιότητα των επιδιωκόμενων σκοπών και των πλεονεκτημάτων που αντλεί η Ένωση από τις υποχρεώσεις αυτές.
263
Κατόπιν των προεκτεθέντων και λαμβανομένου υπόψη του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτει ο νομοθέτης (βλ. σκέψεις 34 έως 37 ανωτέρω), η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι η εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας εν γένει, και στον αγωγό Nord Stream 2 ειδικότερα, είναι προδήλως ακατάλληλη για την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία.
264
Επομένως, ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως απορρίπτεται.
5.
Επί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται κατάχρηση εξουσίας
265
Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι από τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη οδηγία δεν είναι κατάλληλη να συμβάλει λυσιτελώς στην επίτευξη των δεδηλωμένων σκοπών της και, εν πάση περιπτώσει, δεν συμβάλλει στην επίτευξη των εν λόγω σκοπών.
266
Αντιθέτως, κατά την προσφεύγουσα, πραγματικός σκοπός της προσβαλλόμενης οδηγίας είναι απλώς να περιαγάγει σε μειονεκτική θέση το έργο Nord Stream 2 και να αποθαρρύνει την εκτέλεσή του, προκειμένου, προφανώς, να προστατευθεί η διαμετακόμιση φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας και των κρατών μελών διαμετακόμισης της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Πολωνία, η Σλοβακία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία, και προκειμένου να επιδιωχθούν ορισμένοι στόχοι που σχετίζονται με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της Ένωσης. Συναφώς, η προσφεύγουσα επικαλείται δηλώσεις της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, έγγραφα ομάδας κρατών μελών που αντιτίθενται στο έργο, ένα ενημερωτικό δελτίο της Επιτροπής που συνοδεύει την πρόταση οδηγίας και, τέλος, το γεγονός ότι η προσβαλλόμενη οδηγία προτάθηκε αποκλειστικώς με σκοπό να παρακαμφθούν οι νομικές δυσχέρειες που ανέκυψαν με το προαναφερθέν στη σκέψη 78 αίτημα εντολής.
267
Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από τη Δημοκρατία της Εσθονίας, τη Δημοκρατία της Λιθουανίας και την Επιτροπή, αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
268
Συναφώς, μια πράξη έχει εκδοθεί κατά κατάχρηση εξουσίας μόνον όταν προκύπτει, βάσει αντικειμενικών, λυσιτελών και συγκλινουσών ενδείξεων, ότι εκδόθηκε με αποκλειστικό ή, τουλάχιστον, πρωταρχικό σκοπό διαφορετικό από τον επιδιωκόμενο με την παροχή της συγκεκριμένης εξουσίας ή με σκοπό την καταστρατήγηση μιας διαδικασίας που προβλέπουν ειδικά οι Συνθήκες για την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων περιστάσεων (βλ. απόφαση της 16ης Απριλίου 2013, Ισπανία και Ιταλία κατά Συμβουλίου, C‑274/11 και C‑295/11, EU:C:2013:240, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
269
Εν προκειμένω, υπενθυμίζεται ότι η προσβαλλόμενη οδηγία στηρίζεται στο άρθρο 194 ΣΛΕΕ και ότι η προσφεύγουσα δεν υποστηρίζει ότι η νομική βάση της οδηγίας είναι εσφαλμένη.
270
Απλώς και μόνον το ότι η προσβαλλόμενη οδηγία έχει αρνητικές συνέπειες για τον αγωγό Nord Stream 2 δεν μπορεί, αφ’ εαυτού, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι πρόθεση του νομοθέτη ήταν να επιδιώξει σκοπό διαφορετικό από εκείνους που επιδιώκει το άρθρο 194, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
271
Όπως προκύπτει από την εξέταση του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι η προσβαλλόμενη οδηγία εκδόθηκε για την επιδίωξη σκοπών διαφορετικών από εκείνους που μνημονεύονται στην οδηγία και ότι η βούληση να περιέλθει σε μειονεκτική θέση ο αγωγός Nord Stream 2 αποτέλεσε σκοπό τον οποίο επιδιώκει η προσβαλλόμενη οδηγία.
272
Αντιθέτως, η προσβαλλόμενη οδηγία έχει πράγματι ως σκοπό την επίλυση ευρύτερων προβλημάτων στην ανάδειξη των οποίων συνέτεινε, μεταξύ άλλων περιστάσεων, το έργο της προσφεύγουσας.
273
Πράγματι, με την προσβαλλόμενη οδηγία αντιμετωπίζονται τα εμπόδια στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου, η οποία αποτελεί, κατ’ ουσίαν, έναν από τους μνημονευόμενους στο άρθρο 194, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ στόχους. Προς τούτο, η εν λόγω οδηγία εκπληρώνει τους ειδικότερους σκοπούς της ασφάλειας δικαίου, της συνοχής του νομικού πλαισίου και της πρόληψης των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και των αρνητικών συνεπειών για την ασφάλεια του εφοδιασμού μέσω της επέκτασης των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στο σύνολο των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου προς και από τρίτες χώρες, ανεξαρτήτως του αν οι αγωγοί αυτοί είναι χερσαίοι ή θαλάσσιοι, μελλοντικοί ή υφιστάμενοι.
274
Εξάλλου, η προσφεύγουσα δεν αποδεικνύει ότι η προσβαλλόμενη οδηγία, η οποία δεν την εμποδίζει να εκμεταλλεύεται τον αγωγό της κατά τρόπο οικονομικώς αποδεκτό και να επιτυγχάνει κατάλληλη απόδοση των επενδύσεών της, υπερβαίνει τα όρια του μέτρου που είναι αναγκαίο για την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών, διότι η ίδια δεν έχει τη δυνατότητα να υπαχθεί στην παρέκκλιση του άρθρου 49α.
275
Τέλος, με την επιφύλαξη της κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών, η προσβαλλόμενη οδηγία αποσκοπεί στη συναγωγή των συνεπειών που έχει η εφαρμογή των αρχών της οδηγίας 2009/73 στους υφιστάμενους και μελλοντικούς αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου επί των υφιστάμενων ή μελλοντικών διεθνών συμφωνιών που έχουν συναφθεί ή πρόκειται να συναφθούν μεταξύ της Ένωσης ή κράτους μέλους, αφενός, και τρίτης χώρας, αφετέρου.
276
Η προσφεύγουσα δεν μπορεί επίσης βασίμως να υποστηρίζει ότι η προσβαλλόμενη οδηγία αποβλέπει στην παράκαμψη των νομικών δυσχερειών που ανέκυψαν λόγω του αιτήματος εντολής που απηύθυνε η Επιτροπή στο Συμβούλιο προκειμένου να εξουσιοδοτηθεί ώστε να διαπραγματευθεί διεθνή συμφωνία με τη Ρωσική Ομοσπονδία σχετικά με τον αγωγό Nord Stream 2.
277
Πράγματι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας, η προσβαλλόμενη οδηγία δεν υποκαθιστά την απόφαση του Συμβουλίου με την οποία εξουσιοδοτείται η Επιτροπή να διαπραγματευθεί μία τέτοια συμφωνία. Η προσβαλλόμενη οδηγία και η διαπραγμάτευση διεθνούς συμφωνίας από την Επιτροπή αποτελούν, αντιθέτως, συμπληρωματικά μέσα.
278
Εξάλλου, οι δηλώσεις και οι τοποθετήσεις που επικαλείται η προσφεύγουσα αιτιολογούνταν ακριβώς από έναν ή περισσότερους από τους σκοπούς που μνημονεύονται στο άρθρο 194 ΣΛΕΕ και επιδιώκονται με την προσβαλλόμενη οδηγία.
279
Επομένως, ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως απορρίπτεται.
6.
Επί του πέμπτου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται παράβαση ουσιώδους τύπου
280
Ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως τον οποίο προβάλλει η προσφεύγουσα διαρθρώνεται σε τρία σκέλη.
281
Με το πρώτο σκέλος, η προσφεύγουσα προβάλλει ότι δεν πραγματοποιήθηκαν ευρείες διαβουλεύσεις, σύμφωνα με το άρθρο 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 2 σχετικά με την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, το οποίο προσαρτάται στη Συνθήκη ΕΕ και στη Συνθήκη ΛΕΕ. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή δεν προέβη σε έλεγχο της καταλληλότητας της υφιστάμενης νομοθεσίας. Κατά την προσφεύγουσα, η πρόταση οδηγίας δεν στηρίζεται σε καθιερωμένη και πάγια πρακτική σύμφωνα με την οποία οι υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73 εφαρμόζονται έναντι των τρίτων χωρών.
282
Με το δεύτερο σκέλος, η προσφεύγουσα προβάλλει ότι δεν διενεργήθηκε εκτίμηση επιπτώσεων. Μια τέτοια εκτίμηση ήταν προδήλως αναγκαία και αποτελούσε προκαταρκτική και ουσιώδη προϋπόθεση για το κύρος της πρότασης οδηγίας λόγω, κατ’ ουσίαν, των σημαντικών συνεπειών της, ιδίως όσον αφορά την προσφεύγουσα.
283
Η παράλειψη διενέργειας ευρείας διαβούλευσης και εκτίμησης επιπτώσεων συνιστά παράβαση ουσιώδους τύπου.
284
Με το τρίτο σκέλος, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι δεν αποσαφηνίστηκαν οι πραγματικοί σκοποί της πρότασης οδηγίας και τα προβλήματα που συνεπάγεται, ιδίως με τη διενέργεια εκτίμησης επιπτώσεων. Ως εκ τούτου, δεν κατέστη δυνατή η πραγματοποίηση αποτελεσματικής κατά νόμο διαβούλευσης κατά παράβαση του πρωτοκόλλου αριθ. 1 σχετικά με τον ρόλο των εθνικών κοινοβουλίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο προσαρτάται στη Συνθήκη ΕΕ και στη Συνθήκη ΛΕΕ.
285
Εξάλλου, η πρόταση οδηγίας δεν περιείχε επί της ουσίας αιτιολογία σύμφωνα με το άρθρο 5 του πρωτοκόλλου αριθ. 2 υπό το πρίσμα των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.
286
Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από τη Δημοκρατία της Εσθονίας, τη Δημοκρατία της Λιθουανίας, τη Δημοκρατία της Πολωνίας και την Επιτροπή, αντικρούουν τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας.
287
Προκαταρκτικώς, υπογραμμίζεται ότι, ακόμη και όταν ο δικαστής της Ένωσης προβαίνει σε περιορισμένο δικαστικό έλεγχο λόγω της ευρείας εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει ο νομοθέτης της Ένωσης, ένας τέτοιος έλεγχος επιβάλλει όπως τα θεσμικά όργανα της Ένωσης που εξέδωσαν την επίμαχη πράξη είναι σε θέση να αποδείξουν ενώπιον του δικαστή της Ένωσης ότι η πράξη εκδόθηκε κατόπιν πραγματικής άσκησης της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτουν, η οποία προϋποθέτει ότι ελήφθησαν υπόψη όλα τα σχετικά στοιχεία και όλες οι σχετικές περιστάσεις της κατάστασης στη ρύθμιση της οποίας αποβλέπει η πράξη αυτή. Συνεπώς, τα εν λόγω θεσμικά όργανα πρέπει, τουλάχιστον, να μπορούν να προσκομίσουν και να εκθέσουν κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο τα βασικά στοιχεία τα οποία έπρεπε να έχουν ληφθεί υπόψη για να θεμελιωθούν τα βαλλόμενα μέτρα της πράξης αυτής και από τα οποία εξαρτιόταν η άσκηση της εξουσίας τους εκτιμήσεως (πρβλ. απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2019, Τσεχική Δημοκρατία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑482/17, EU:C:2019:1035, σκέψη 81).
288
Εξάλλου, όπως προκύπτει, αφενός, από το πρωτόκολλο αριθ. 2 και, ειδικότερα, από το άρθρο 2 αυτού και, αφετέρου, από τη διοργανική συμφωνία της 13ης Απριλίου 2016 μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου» (ΕΕ 2016, L 123, σ. 1), οι ευρείες διαβουλεύσεις, οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις της υφιστάμενης νομοθεσίας και οι εκτιμήσεις επιπτώσεων αποσκοπούν στη διασφάλιση της ποιότητας της νομοθεσίας και στην παροχή της δυνατότητας στους διάφορους παράγοντες που παρεμβαίνουν κατά τη νομοθετική διαδικασία να προβαίνουν σε αξιολόγηση με γνώση της κατάστασης, σύμφωνα με τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους, υπό το πρίσμα των αρχών της επικουρικότητας και/ή της αναλογικότητας.
289
Εν προκειμένω, καταρχάς, δεν αμφισβητείται ότι η Επιτροπή, αφενός, δεν προέβη σε ευρείες διαβουλεύσεις σχετικά με το ειδικό αντικείμενο της πρότασης οδηγίας πριν υποβάλει την πρόταση αυτή και, αφετέρου, δεν δικαιολόγησε την ενέργειά της επικαλούμενη μία εξαιρετική επείγουσα περίπτωση.
290
Στη συνέχεια, στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν ήταν αναγκαία χωριστή και εκ των υστέρων αξιολόγηση της ισχύουσας νομοθεσίας.
291
Τέλος, στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας και στο συνοδευτικό της έγγραφο εργασίας, η Επιτροπή εξέθεσε ότι η πρότασή της δεν απαιτούσε λεπτομερή εκτίμηση επιπτώσεων.
292
Προκειμένου να εκτιμηθεί αν η διαδικασία που ακολουθήθηκε εν προκειμένω είναι νομότυπη, πρέπει να εξεταστούν από κοινού τα τρία σκέλη του πέμπτου λόγου ακυρώσεως και να εκτιμηθούν, πρώτον, τα στοιχεία που έλαβε υπόψη η Επιτροπή για την κατάρτιση της πρότασης οδηγίας τα οποία, στη συνέχεια, παρασχέθηκαν στους λοιπούς μετέχοντες στη νομοθετική διαδικασία και, δεύτερον, τα συμπληρωματικά στοιχεία που διέθεταν το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατά τον χρόνο εξέτασης της πρότασης οδηγίας και, στη συνέχεια, κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας.
α)
Επί των στοιχείων που έλαβε υπόψη η Επιτροπή για την κατάρτιση της πρότασης οδηγίας
293
Κατά πρώτον, υπενθυμίζεται ότι η πρόταση οδηγίας αποτελούσε τη συνέχεια πολιτικών κατευθύνσεων τις οποίες είχαν εκφράσει σαφώς, ενίοτε επανειλημμένως, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 56 έως 72 ανωτέρω. Εξάλλου, οι κατευθύνσεις αυτές συγκεκριμενοποιήθηκαν με το αίτημα εντολής που απηύθυνε η Επιτροπή στο Συμβούλιο και, στη συνέχεια, με την πρόταση οδηγίας (βλ. σκέψεις 78 έως 82 ανωτέρω).
294
Κατά δεύτερον, καταρχάς, η προσβαλλόμενη οδηγία είχε ως αποτέλεσμα την επέκταση αρχών και μηχανισμών που, σύμφωνα με την οδηγία 2009/73, εφαρμόζονταν ήδη στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που διέσχιζαν ή γεφύρωναν τα σύνορα μεταξύ δύο κρατών μελών, με μοναδικό σκοπό τη σύνδεση των συστημάτων μεταφοράς των εν λόγω κρατών μελών.
295
Εν συνεχεία, όσον αφορά τους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας, επισημαίνεται ότι προηγήθηκε της πρότασης οδηγίας της Επιτροπής η έκδοση της απόφασης (ΕΕ) 2017/684 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2017, για τη θέσπιση μηχανισμού ανταλλαγής πληροφοριών όσον αφορά τις διακυβερνητικές συμφωνίες και τις μη δεσμευτικές πράξεις μεταξύ των κρατών μελών και τρίτων χωρών στον τομέα της ενέργειας και την κατάργηση της απόφασης αριθ. 994/2012 (ΕΕ 2017, L 99, σ. 1).
296
Στο πλαίσιο της διαδικασίας που προηγήθηκε της έκδοσης της εν λόγω απόφασης 2017/684, η Επιτροπή είχε προβεί σε πλήθος διαβημάτων, είχε οργανώσει πολυάριθμες συναντήσεις και είχε διεξαγάγει δημόσια διαβούλευση μεταξύ Ιουλίου και Οκτωβρίου του 2015. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή είχε διενεργήσει εκτίμηση επιπτώσεων από την οποία προκύπτει ότι είχε πλήρη γνώση των ζητημάτων τα οποία αφορούσε η πρόταση οδηγίας. Πράγματι, η Επιτροπή γνώριζε λεπτομερώς τα χαρακτηριστικά των υφιστάμενων αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου στους οποίους επρόκειτο να εφαρμοστεί η προτεινόμενη οδηγία. Στο πλαίσιο της εξέτασης των διακυβερνητικών συμφωνιών, που της είχαν κοινοποιηθεί από τα κράτη μέλη υπό το κράτος της απόφασης 994/2012, η Επιτροπή ήταν σε θέση να αναλύσει τις συνέπειες της υπαγωγής των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας στις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία 2009/73.
297
Συναφώς, είναι αληθές ότι η Επιτροπή είχε εκφράσει αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα 17 από τις περίπου 50 διακυβερνητικές συμφωνίες σχετικά με την προμήθεια, την εισαγωγή ή τη διαμετακόμιση ενεργειακών προϊόντων που της είχαν κοινοποιηθεί κατ’ εφαρμογήν της απόφασης 994/2012, με την τρίτη δέσμη μέτρων για την «Ενέργεια» ή με το δίκαιο του ανταγωνισμού.
298
Ωστόσο, έξι από τις συμφωνίες αυτές αφορούσαν το έργο South Stream, το οποίο εγκαταλείφθηκε.
299
Εξάλλου, οι απαιτήσεις που προέβλεπε η οδηγία 2009/73 περιλαμβάνονταν σε πολλές άλλες διακυβερνητικές συμφωνίες. Πράγματι, οι απαιτήσεις αυτές εφαρμόζονταν συστηματικά στους χερσαίους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας.
300
Επιπλέον, ορισμένες τρίτες χώρες είχαν ήδη αναλάβει τη δέσμευση συμμόρφωσής τους προς το δίκαιο της Ένωσης λόγω της συμμετοχής τους στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο ή στην Ενεργειακή Κοινότητα.
301
Στο πλαίσιο αυτό, στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας, η Επιτροπή υπογράμμισε, κατ’ ουσίαν, ότι υπήρχε πρακτική συνιστάμενη στην εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 όσον αφορά τις τρίτες χώρες, ιδίως μέσω διακυβερνητικών συμφωνιών.
302
Επομένως, αφενός, πριν από την έγκριση της πρότασης οδηγίας, η Επιτροπή είχε ήδη διεξαγάγει διαβουλεύσεις και είχε προβεί σε εκτίμηση επιπτώσεων όσον αφορά ζητήματα τα οποία συνδέονται στενά με τα εξεταζόμενα στην πρόταση αυτή. Αφετέρου, η Επιτροπή βασίμως επικαλέστηκε την ύπαρξη υφιστάμενης πρακτικής, η οποία συνίστατο στην εφαρμογή των υποχρεώσεων που προβλέπει η οδηγία 2009/73 στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας.
303
Τρίτον, όπως προκύπτει από την εξέταση του δευτέρου λόγου ακυρώσεως (βλ. σκέψεις 181 έως 263 ανωτέρω), το συνοδευτικό της πρότασης οδηγίας έγγραφο εργασίας περιείχε έκθεση των προβλημάτων που δημιουργούσε η προϋπάρχουσα κατάσταση, καθώς και εκτίμηση των νομικών και οικονομικών επιπτώσεων της πρότασης αυτής.
304
Στο πλαίσιο αυτό, είναι αληθές ότι η πρόταση οδηγίας δεν συνοδεύτηκε από χωριστή αξιολόγηση της ποιότητας της υφιστάμενης νομοθεσίας και από λεπτομερή εκτίμηση των επιπτώσεων των προτεινόμενων τροποποιήσεων.
305
Ωστόσο, η Επιτροπή βασίμως έκρινε ότι είχε επαρκή ενημέρωση, λαμβανομένων υπόψη του πλαισίου της πρότασης οδηγίας, του αντικειμένου των προτεινομένων τροποποιήσεων της υφιστάμενης νομοθεσίας, των διαβουλεύσεων και των μελετών επιπτώσεων που είχε προηγουμένως πραγματοποιήσει και, τέλος, της εκτίμησης των επιπτώσεων της πρότασής της, η οποία περιλαμβανόταν στο συνοδευτικό της πρότασης έγγραφο εργασίας.
306
Για τους ίδιους λόγους, η Επιτροπή των Περιφερειών, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), τα εθνικά κοινοβούλια, καθώς και το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο είχαν στη διάθεσή τους επαρκή στοιχεία για να αξιολογήσουν την πρόταση οδηγίας στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους.
307
Η αξιολόγηση περί της οποίας γίνεται λόγος στην προηγούμενη σκέψη δεν κλονίζεται από τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας σχετικά, πρώτον, με τις γνωμοδοτήσεις που εξέδωσαν η Επιτροπή των Περιφερειών και η ΕΟΚΕ και, δεύτερον, με το ότι τα πληροφοριακά στοιχεία που διαβιβάστηκαν στα εθνικά κοινοβούλια δεν τους παρείχαν τη δυνατότητα να τοποθετηθούν έχοντας πλήρη γνώση της υπόθεσης και, επομένως, να ασκήσουν τον έλεγχό τους.
308
Κατά πρώτον, επισημαίνεται ότι, πράγματι, στη γνωμοδότησή της επί της πρότασης οδηγίας, η Επιτροπή των Περιφερειών αναφέρθηκε στη σημασία της εκτίμησης επιπτώσεων, λαμβανομένης υπόψη της διοργανικής συμφωνίας «για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου». Από την πλευρά της, η ΕΟΚΕ τόνισε ότι ήταν λυπηρό το ότι δεν υπήρχε εκτίμηση επιπτώσεων.
309
Ωστόσο, τα δύο αυτά συμβουλευτικά όργανα δεν ανέφεραν ότι αδυνατούσαν να γνωμοδοτήσουν επί της πρότασης οδηγίας. Τα εν λόγω όργανα υποστήριξαν την πρόταση οδηγίας, προτείνοντας παράλληλα τις τροποποιήσεις τις οποίες έκριναν αναγκαίες. Από την ανάγνωση των γνωμοδοτήσεών τους προκύπτει ότι ήταν επαρκώς ενημερωμένα για τα προβλήματα που επιδίωκε να επιλύσει η πρόταση οδηγίας και για τον αντίκτυπό της, ιδίως επί των επενδύσεων σε υφιστάμενες ή μελλοντικές υποδομές. Η ΕΟΚΕ υπογράμμισε επίσης ότι ορισμένα πραγματικά στοιχεία, τεκμηριωτικά των επιχειρημάτων που είχαν διατυπωθεί υπέρ των προτεινόμενων τροποποιήσεων, περιλαμβάνονταν στο συνοδευτικό της πρότασης οδηγίας έγγραφο εργασίας και στις διεξοδικές αναλύσεις που πραγματοποίησε η Επιτροπή, όπως η εκτίμηση επιπτώσεων της οδηγίας 2009/73. Η ΕΟΚΕ τόνισε επιπροσθέτως ότι ήταν σαφές ότι η πρόταση απέβλεπε στην καθιέρωση δυνατότητας πραγματοποίησης σημαντικών παρεμβάσεων η οποία θα μπορούσε να περιορίσει την ενίσχυση της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο και, ως εκ τούτου, να τονώσει την ποικιλομορφία του εφοδιασμού.
310
Κατά δεύτερον, όσον αφορά τα εθνικά κοινοβούλια, επισημαίνεται καταρχάς ότι, όπως υποστηρίζει το Συμβούλιο, τα πρωτόκολλα που επικαλείται η προσφεύγουσα απονέμουν στα εθνικά κοινοβούλια καθήκοντα μόνον όσον αφορά την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας.
311
Επομένως, στο μέτρο που η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι δεν υπήρξε «επαρκής» διαβούλευση με τα εθνικά κοινοβούλια όσον αφορά την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, η επιχειρηματολογία αυτή πρέπει να απορριφθεί.
312
Εν συνεχεία, όσον αφορά τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας που βάλλουν κατά της αιτιολογίας της πρότασης οδηγίας υπό το πρίσμα της αρχής της επικουρικότητας, επισημαίνεται ότι η αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας εκθέτει σαφώς τους λόγους για τους οποίους ήταν αναγκαία η ανάληψη δράσης σε επίπεδο Ένωσης (βλ. σκέψεις 193 και 197 ανωτέρω).
313
Το συνοδευτικό της πρότασης οδηγίας έγγραφο εργασίας περιέχει περαιτέρω εξηγήσεις σχετικά με την ανάγκη ανάληψης νομοθετικής δράσης σε επίπεδο Ένωσης.
314
Ως εκ τούτου, η πρόταση οδηγίας ήταν επαρκώς αιτιολογημένη υπό το πρίσμα της αρχής της επικουρικότητας.
315
Το περιεχόμενο της αιτιολογημένης γνώμης της Γαλλικής Γερουσίας επιβεβαιώνει ότι, βάσει των πληροφοριακών στοιχείων που διέθεταν, δόθηκε στα εθνικά κοινοβούλια η δυνατότητα να τοποθετηθούν σχετικά με την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας. Εξάλλου, κατά τη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το Συμβούλιο προσκόμισε τις γνώμες τριών άλλων εθνικών κοινοβουλίων, με τις οποίες τα τελευταία δεν προέβαλαν αντιρρήσεις όσον αφορά την εν λόγω αρχή.
316
Κατά συνέπεια, η έλλειψη διαβουλεύσεων σχετικά με το ειδικό αντικείμενο της πρότασης οδηγίας και η έλλειψη χωριστής και λεπτομερούς αξιολόγησης της ποιότητας της υφιστάμενης νομοθεσίας και του αντικτύπου της πρότασης οδηγίας πριν από την υποβολή της δεν μπορούν να επηρεάσουν τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης οδηγίας.
317
Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συνέλεξαν συμπληρωματικά πληροφοριακά στοιχεία μετά την υποβολή της πρότασης οδηγίας (βλ. σκέψεις 318 επ. κατωτέρω).
β)
Επί των συμπληρωματικών στοιχείων που συγκεντρώθηκαν μετά την υποβολή της πρότασης οδηγίας
318
Κατά την έκδοση της προσβαλλόμενης οδηγίας, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο είχαν στη διάθεσή τους όχι μόνον τα στοιχεία που μνημονεύονται στις σκέψεις 293 έως 303 ανωτέρω, αλλά και στοιχεία που συγκεντρώθηκαν μετά την υποβολή της πρότασης οδηγίας.
319
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή διεξήγαγε δημόσια διαβούλευση σχετικά με την πρόταση οδηγίας από τις 6 Δεκεμβρίου 2017 έως τις 31 Ιανουαρίου 2018. Σε συνέχεια της διαβούλευσης αυτής, το εν λόγω θεσμικό όργανο έλαβε 37 παρατηρήσεις οι οποίες προέρχονταν, μεταξύ άλλων, από δημόσιες αρχές, μη κυβερνητικές οργανώσεις, επαγγελματικές ενώσεις και ιδιωτικές επιχειρήσεις όπως η προσφεύγουσα. Συναφώς, το Συμβούλιο υποστηρίζει, χωρίς να αντικρούεται από την προσφεύγουσα, ότι έλαβε υπόψη την εν λόγω ανατροφοδότηση πληροφοριών κατά την εξέταση του νομοθετικού φακέλου.
320
Επιπλέον, το Κοινοβούλιο διοργάνωσε δημόσια ακρόαση σχετικά με την «αναθεώρηση της οδηγίας για το φυσικό αέριο» στις 21 Φεβρουαρίου 2018.
321
Τέλος, από τα έγγραφα που προσκόμισε η προσφεύγουσα προκύπτει ότι ο νομοθέτης είχε στη διάθεσή του διάφορες μελέτες και δημοσιεύσεις σχετικές με την πρόταση οδηγίας.
322
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η προσφεύγουσα δεν απέδειξε ότι η έλλειψη εκτεταμένων διαβουλεύσεων σχετικά με το ειδικό αντικείμενο της πρότασης οδηγίας πριν από την έκδοση της οδηγίας, καθώς και η απουσία χωριστής αξιολόγησης της υφιστάμενης νομοθεσίας και λεπτομερούς εκτίμησης επιπτώσεων μπορούν να επηρεάσουν τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης οδηγίας.
323
Στο μέτρο που η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι οι παρατυπίες τις οποίες επικρίνει είχαν ως αποτέλεσμα κατάχρηση εξουσίας ή παραβίαση των αρχών της ίσης μεταχείρισης και της αναλογικότητας εκ μέρους του νομοθέτη, η επιχειρηματολογία αυτή απορρίφθηκε ήδη στις σκέψεις 113 έως 279 ανωτέρω.
324
Όσον αφορά την προβαλλόμενη παραβίαση της αρχής της επικουρικότητας, η προσφεύγουσα δεν προβάλλει κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει τέτοια παραβίαση. Επιπλέον, υπό το πρίσμα του άρθρου 7 του πρωτοκόλλου αριθ. 2, η αιτιολογημένη γνώμη της Γαλλικής Γερουσίας, η οποία είχε μεμονωμένο χαρακτήρα, δεν απαιτούσε ειδική απάντηση εκ μέρους του νομοθέτη.
325
Επομένως, απορρίπτεται ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως και, κατά συνέπεια, το αίτημα ακυρώσεως του άρθρου 49α στο σύνολό του.
Γ.
Επί του αιτήματος για λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας
326
Με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε στις 29 Νοεμβρίου 2019, η προσφεύγουσα ζήτησε από το Γενικό Δικαστήριο να λάβει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας προκειμένου το Συμβούλιο να προσκομίσει το πλήρες κείμενο 25 εγγράφων, τα οποία περιείχαν, μεταξύ άλλων, τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν τα κράτη μέλη επί της πρότασης οδηγίας και στα οποία ένας από τους υπαλλήλους της είχε αποκτήσει μόνο μερική πρόσβαση βάσει του κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43). Η αίτηση αυτή αφορούσε επίσης δύο άλλα έγγραφα στα οποία δεν απέκτησε πρόσβαση ο εν λόγω υπάλληλος.
327
Συναφώς, κατόπιν της διατάξεως της 17ης Φεβρουαρίου 2023, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (T‑526/19 RENV, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2023:85), παρέλκει η έκδοση απόφασης επί του αιτήματος για λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας κατά το μέρος που αυτό αφορά την προσκόμιση του πλήρους κειμένου των παρατηρήσεων της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας της 11ης Δεκεμβρίου 2017 και της 21ης Ιανουαρίου 2019.
328
Όσον αφορά τα λοιπά έγγραφα στα οποία αναφέρεται το αίτημα της προσφεύγουσας, υπογραμμίζεται, κατά πρώτον, ότι σκοπός του αιτήματος αυτού είναι να αποδειχθεί ότι το ειδικό καθεστώς της προσφεύγουσας αποτελούσε τον θεμέλιο λίθο της αιτιολογίας της προσβαλλόμενης οδηγίας και ότι η οδηγία αυτή στόχευε την προσφεύγουσα.
329
Συναφώς, λαμβανομένων υπόψη των λόγων για τους οποίους απορρίφθηκε ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται κατάχρηση εξουσίας (βλ. σκέψεις 269 έως 278 ανωτέρω), το γεγονός ότι τα κράτη μέλη έλαβαν υπόψη την κατάσταση της προσφεύγουσας και ότι το γεγονός αυτό μπορεί να τεκμηριωθεί από περισσότερα έγγραφα τα οποία βρίσκονται ήδη στη διάθεσή της δεν είναι ικανό να αποδείξει κατάχρηση εξουσίας.
330
Κατά δεύτερον, καθόσον με το αίτημα για λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας επιδιώκεται επίσης να αποδειχθεί το βάσιμο των λοιπών λόγων ακυρώσεως που προβάλλει η προσφεύγουσα και, ειδικότερα, η παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης, διαπιστώνεται ότι η προσφεύγουσα κατέχει και έχει προσκομίσει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου μη αμελητέο αριθμό εγγράφων που αφορούν τις διεξαχθείσες στο πλαίσιο του Συμβουλίου συζητήσεις κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έκδοσης της προσβαλλόμενης οδηγίας και ότι η ίδια, στηριζόμενη στα έγγραφα αυτά, ήταν σε θέση να προβάλει τα επιχειρήματά της.
331
Εξάλλου, παρότι, μετά την κατάθεση του δικογράφου της προσφυγής, το Συμβούλιο χορήγησε στην προσφεύγουσα, διά του υπαλλήλου της, πλήρη πρόσβαση στα 23 έγγραφα που είχε ζητήσει και μερική πρόσβαση σε άλλα 25 έγγραφα, η προσφεύγουσα δεν τα αξιοποίησε, στο υπόμνημα απαντήσεως, προς στήριξη των λόγων ακυρώσεως που προέβαλε. Πράγματι, η προσφεύγουσα αξιοποίησε μόνον τρία από τα έγγραφα αυτά, προκειμένου να ισχυριστεί ότι το άρθρο 36, όπως τροποποιήθηκε, και το άρθρο 49α δεν ήταν δυνατό να διαχωριστούν από την υπόλοιπη προσβαλλόμενη οδηγία (βλ. σκέψη 19 ανωτέρω).
332
Κατά τρίτον, από την εξέταση του πρώτου, του δεύτερου και του τρίτου λόγου ακυρώσεως που προέβαλε η προσφεύγουσα προκύπτει ότι ο νομοθέτης δεν παραβίασε τις αρχές της ίσης μεταχείρισης, της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου όταν επέλεξε η παρέκκλιση του άρθρου 49α να έχει εφαρμογή στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου που είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 23 Μαΐου 2019.
333
Συναφώς, το γεγονός ότι, στο πλαίσιο ανοικτής και εξελισσόμενης ανταλλαγής απόψεων κατά τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, ορισμένα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, εξέφρασαν αμφιβολίες ως προς τη νομιμότητα των διαφόρων εκδοχών της πρότασης οδηγίας υπό το πρίσμα των γενικών αρχών του δικαίου, τις οποίες επικαλείται η προσφεύγουσα, δεν σημαίνει ότι η οδηγία αυτή έχει κατ’ ανάγκην παράνομο χαρακτήρα. Εξάλλου, από έγγραφο το οποίο προσκόμισε το Συμβούλιο προκύπτει ότι 27 κράτη μέλη ψήφισαν υπέρ της οδηγίας και ότι ένα κράτος μέλος, το οποίο δεν είναι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, απείχε.
334
Υπό το πρίσμα, πρώτον, της δικαιολογητικής βάσης του αιτήματος για λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, δεύτερον, των εγγράφων στα οποία είχε πρόσβαση η προσφεύγουσα και του τρόπου με τον οποίο τα αξιοποίησε και, τρίτον, των λόγων για τους οποίους απορρίφθηκαν οι διάφοροι λόγοι ακυρώσεως που προέβαλε η προσφεύγουσα, πρέπει να απορριφθεί το αίτημα για λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας όσον αφορά τα έγγραφα για τα οποία το εν λόγω αίτημα δεν κατέστη άνευ αντικειμένου.
335
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.
V.
Επί των δικαστικών εξόδων
336
Σύμφωνα με το άρθρο 195 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, εναπόκειται στο Γενικό Δικαστήριο να αποφανθεί με την παρούσα απόφαση, αφενός, επί του συνόλου των δικαστικών εξόδων των διαδικασιών που κινήθηκαν ενώπιόν του, ήτοι επί των διαδικασιών στις υποθέσεις T‑526/19 και T‑526/19 RENV, και, αφετέρου, επί των δικαστικών εξόδων της αναιρετικής διαδικασίας, ήτοι της διαδικασίας στην υπόθεση C‑348/20 P.
337
Συναφώς, δεδομένου ότι το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ηττήθηκαν ως προς το ουσιώδες μέρος των αιτημάτων τους στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα των υποθέσεων T‑526/19 και C‑348/20 P, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της προσφεύγουσας.
338
Δεδομένου ότι η προσφεύγουσα ηττήθηκε στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, πλην κατά το μέρος που αφορά την παρεμπίπτουσα αίτηση του Συμβουλίου για αφαίρεση ορισμένων εγγράφων από τη δικογραφία (βλ. σκέψη 327 ανωτέρω), πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα της υπό κρίση υποθέσεως, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
339
Εξάλλου, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, η Δημοκρατία της Εσθονίας, η Δημοκρατία της Λεττονίας, η Δημοκρατία της Λιθουανίας, η Δημοκρατία της Πολωνίας και η Επιτροπή φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα, καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Nord Stream 2 AG στο πλαίσιο των υποθέσεων T‑526/19 και C‑348/20 P.
3)
Η Nord Stream 2 φέρει τα δικαστικά της έξοδα, καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στο πλαίσιο της υπόθεσης T‑526/19 RENV.
4)
Η Δημοκρατία της Εσθονίας, η Δημοκρατία της Λεττονίας, η Δημοκρατία της Λιθουανίας, η Δημοκρατία της Πολωνίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρουν τα δικά τους δικαστικά έξοδα.
van der Woude
Svenningsen
Mac Eochaidh
Martín y Pérez de Nanclares
Stancu
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 27 Νοεμβρίου 2024.
(υπογραφές)
Περιεχόμενα
I. Ιστορικό της διαφοράς
2
Α. Η οδηγία 2009/73
2
Β. Η προσφεύγουσα
3
Γ. Η προσβαλλόμενη οδηγία
3
II. Προηγούμενες διαδικασίες ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου
5
III. Αιτήματα των διαδίκων
5
IV. Σκεπτικό
5
Α. Επί των αιτημάτων ακύρωσης της προσβαλλόμενης οδηγίας στο σύνολό της
5
Β. Επί των αιτημάτων ακύρωσης του άρθρου 49α
7
1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
8
2. Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου
9
α) Επί της μη δυνατότητας υπαγωγής της προσφεύγουσας στην εξαίρεση του άρθρου 36, όπως τροποποιήθηκε
11
1) Επί του πλαισίου εντός του οποίου η προσφεύγουσα αποφάσισε να προβεί σε επενδύσεις
11
2) Επί της συνεχίσεως των επενδύσεων
15
β) Επί της μη δυνατότητας υπαγωγής της προσφεύγουσας στην παρέκκλιση του άρθρου 49α
18
3. Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης
21
α) Επί της διαφορετικής μεταχείρισης παρόμοιων καταστάσεων
22
β) Επί της δικαιολόγησης της ενδεχόμενης διαφορετικής μεταχείρισης παρόμοιων καταστάσεων
27
4. Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας
31
α) Επί της καταλληλότητας της προσβαλλόμενης οδηγίας να επιτύχει τους επιδιωκόμενους σκοπούς, καθόσον η προσφεύγουσα δεν μπορεί να υπαχθεί ούτε σε εξαίρεση ούτε σε παρέκκλιση
33
1) Επί της καταλληλότητας της προσβαλλόμενης οδηγίας να επιτύχει τους σκοπούς της ασφάλειας δικαίου και της συνοχής του νομικού πλαισίου
33
2) Επί της καταλληλότητας της προσβαλλόμενης οδηγίας να αποτρέψει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και τις αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια του εφοδιασμού
35
β) Επί της απουσίας υπέρβασης των ορίων του αναγκαίου για τον λόγο ότι η προσφεύγουσα δεν μπορεί να τύχει ούτε απαλλαγής ούτε παρέκκλισης
41
1) Επί του προβαλλόμενου επαρκούς χαρακτήρα της ρύθμισης σχετικά με το πρώτο σημείο εισόδου στην Ένωση
41
2) Επί των περιορισμών στους οποίους υποβλήθηκε η προσφεύγουσα
42
5. Επί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται κατάχρηση εξουσίας
45
6. Επί του πέμπτου λόγου ακυρώσεως με τον οποίο προβάλλεται παράβαση ουσιώδους τύπου
47
α) Επί των στοιχείων που έλαβε υπόψη η Επιτροπή για την κατάρτιση της πρότασης οδηγίας
49
β) Επί των συμπληρωματικών στοιχείων που συγκεντρώθηκαν μετά την υποβολή της πρότασης οδηγίας
52
Γ. Επί του αιτήματος για λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας
53
Επί των δικαστικών εξόδων
55
(
*
) Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.
(
1
) Μη δημοσιοποιούμενα εμπιστευτικά στοιχεία.