62024CJ0206_RES
Sprawa C‑206/24
YX oraz Logística i Gestió Caves Andorranes i Vidal SA
przeciwko
Directeur général des douanes et droits indirects i Ministre de l’Économie, des Finances et de la Relance
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja)]
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 1 sierpnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Unia celna – Zwrot lub umorzenie należności celnych przywozowych albo wywozowych – Rozporządzenie (EWG) nr 1430/79 – Należności celne pobrane z naruszeniem prawa Unii – Artykuł 2 ust. 2 akapit trzeci – Warunki zwrotu z urzędu – Stwierdzenie, że należności te zostały nienależnie pobrane, przed upływem trzech lat od dnia ich zaksięgowania – Stwierdzenie oznaczające, że krajowe organy celne znały tożsamość zainteresowanych podmiotów gospodarczych oraz kwotę podlegającą zwrotowi na rzecz każdego z nich – Obowiązek podjęcia przez te organy koniecznych i odpowiednich działań w celu uzyskania informacji niezbędnych do dokonania takiego zwrotu
Zasoby własne Unii Europejskiej – Zwrot lub umorzenie należności celnych przywozowych albo wywozowych – Należności celne pobrane z naruszeniem prawa Unii – Zwrot z urzędu – Warunki – Stwierdzenie przez krajowy organ celny, że należności te zostały nienależnie pobrane, przed upływem trzech lat od daty ich zaksięgowania – Stwierdzenie oznaczające, że krajowy organ celny znał tożsamość zainteresowanych podmiotów gospodarczych oraz kwotę podlegającą zwrotowi – Obowiązek podjęcia przez ten organ koniecznych i odpowiednich działań w celu uzyskania informacji niezbędnych do dokonania takiego zwrotu
[rozporządzenie Rady nr 1430/79, art. 1 ust. 2 lit. e), art. 2 i 15]
(zob. pkt 25–38, 42, 43; sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wyjaśnił zakres ciążącego na krajowym organie celnym obowiązku dokonania z urzędu zwrotu nienależnie pobranych należności celnych oraz związane z tym warunki w świetle art. 2 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1430/79 (
1
).
W latach 1988–1991 spółki prawa andorskiego przywoziły do Andory za pośrednictwem spółki Ysal, agenta celnego z siedzibą we Francji, towary pochodzące przede wszystkim z państw trzecich. W związku z przywozem tych towarów powstawał obowiązek zapłaty należności celnych we Francji. W tamtym czasie francuskie organy celne wymagały bowiem, aby towary pochodzące z państw trzecich i przeznaczone do Andory zostały dopuszczone do obrotu w trakcie ich przewozu przez terytorium francuskie.
W styczniu 1991 r. Komisja Europejska stwierdziła w uzasadnionej opinii (
2
), że przewidując taki wymóg dopuszczenia do obrotu, Republika Francuska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy niektórych przepisów prawa Unii. W związku z tym wezwała ją do podjęcia niezbędnych środków w celu uregulowania sytuacji.
W drodze zawiadomienia ministerialnego (
3
) francuskie organy zaprzestały tej praktyki w odniesieniu do wszystkich towarów pochodzących z państw trzecich i przeznaczonych do Andory.
W 2015 r. wspomniani importerzy z Andory, w których prawa wstąpiły spółki Caves Andorranes i YX, pozwali francuskie organy celne o zapłatę kwoty odpowiadającej nienależnie pobranym przez te organy administracji należnościom celnym z tytułu przywozu towarów pochodzących z państw trzecich i przeznaczonych do Andory w latach 1988–1991. Ponieważ żądanie to zostało oddalone w pierwszej instancji i w postępowaniu odwoławczym, Caves Andorranes i YX wnieśli skargę kasacyjną do Cour de cassation (sądu kasacyjnego), który jest sądem odsyłającym.
Sąd ten zwrócił się do Trybunału z dwoma pytaniami prejudycjalnymi zmierzającymi w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1430/79 należy interpretować w ten sposób, że istnienie obowiązku dokonania zwrotu należności celnych z urzędu przez krajowy organ celny jest uzależnione, po pierwsze, od tego, że organ ten sam stwierdził przed upływem trzech lat od zaksięgowania tych należności, iż zostały one nienależnie pobrane, a po drugie, od tego, że organ ten znał tożsamość zainteresowanych podmiotów gospodarczych oraz kwotę podlegającą zwrotowi na rzecz każdego z nich. W tym kontekście sąd ten zastanawiał się, jakie ewentualne działania musi podjąć wspomniany organ w celu uzyskania takich informacji.
Ocena Trybunału
Trybunał stwierdził przede wszystkim, że art. 2 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1430/79 w zakresie, w jakim przewiduje w sposób kategoryczny, że krajowe organy celne „dokonują zwrotu […] z urzędu”, ustanawia obowiązek zwrotu po stronie tych organów bez konieczności składania wniosku przez danego importera. Istnienie tego obowiązku zwrotu z urzędu jest uzależnione od tego, że dany krajowy organ celny sam stwierdził, przed upływem trzech lat od zaksięgowania odnośnych należności celnych (
4
), że należności te zostały nienależnie pobrane. Natomiast zwrot jako taki nie musi koniecznie nastąpić we wspomnianym terminie, tak że może on zostać dokonany po upływie tego terminu.
Ponadto w zakresie, w jakim należności celne nakłada się w dokładnie ustalonych kwotach, określonych przez krajowy organ celny na podstawie zgłoszeń celnych złożonych na rachunek określonej osoby, stwierdzenie przez ten organ, że takie należności zostały nienależnie pobrane, nieuchronnie oznacza stwierdzenie, zgodnie z którym osoba znana rzeczonemu organowi nienależnie zapłaciła określoną kwotę, również znaną temu organowi. W konsekwencji, jeżeli krajowy organ celny stwierdza, że należności celne zostały pobrane nienależnie i podlegają zwrotowi, co do zasady zna on zarówno tożsamość osoby, na rzecz której powinien dokonać zwrotu, jak i dokładną kwotę podlegającą zwrotowi.
Organ ten nie może bowiem powoływać się na okoliczność, że nie dysponuje już zgłoszeniami celnymi złożonymi przez zainteresowanych lub decyzjami indywidualnymi wydanymi w stosunku do nich, w celu uzasadnienia ewentualnego braku zwrotu tym zainteresowanym należności celnych, co do których stwierdził w przewidzianym w art. 2 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1430/79 terminie trzech lat, że zostały one nienależnie pobrane, ponieważ dopóki termin ten nie upłynął, organ ten jest zobowiązany do przechowywania dokumentów i informacji, które mogą być istotne dla dokonania ewentualnego zwrotu.
Jednocześnie w sytuacji gdy rzeczony organ celny nie dysponuje, nie ze swej winy, informacjami niezbędnymi do dokonania zwrotu nienależnie pobranych należności celnych, w celu zastosowania się do ciążącego na nim obowiązku zwrotu wynikającego z rzeczonego przepisu, powinien on podjąć konieczne i odpowiednie działania, aby uzyskać te informacje. Prawdą jest, że działania takie nie obejmują niewspółmiernych ustaleń, czyli ustaleń, które wymagałyby wykorzystania zasobów ludzkich i materialnych niemających żadnego związku z tym, czego można rozsądnie oczekiwać od administracji działającej z należytą starannością. Jednakże bierna postawa organu celnego pod pretekstem, że nie dysponuje on tymi informacjami, nie jest zgodna ani z wyżej wspomnianym obowiązkiem zwrotu ciążącym na nim, ani z wymogami wynikającymi z prawa do dobrej administracji, które stanowi zasadę ogólną prawa Unii mającą zastosowanie do państw członkowskich przy wdrażaniu przez nie tego prawa.
Trybunał doszedł do wniosku, że art. 2 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1430/79 należy interpretować w ten sposób, że istnienie obowiązku dokonania zwrotu należności celnych z urzędu przez krajowy organ celny jest uzależnione od tego, że organ ten sam stwierdził przed upływem trzech lat od zaksięgowania tych należności, iż zostały one nienależnie pobrane. Stwierdzenie to oznacza, że organ ten znał tożsamość osób, które uiściły te należności, oraz kwotę podlegającą zwrotowi na rzecz każdej z nich. Jeżeli wspomniany organ nie dysponuje ani nie mógł dysponować wszystkimi informacjami niezbędnymi do dokonania takiego zwrotu osobie, która uiściła nienależnie pobrane należności celne, lub osobom, które wstąpiły w jej prawa i obowiązki, do tego samego organu należy, w celu wykonania ciążącego na nim obowiązku zwrotu, podjęcie działań, które nie będąc nieproporcjonalne, są niezbędne i odpowiednie do uzyskania tych informacji i dokonania zwrotu.
(
1
)	Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1430/79 z dnia 2 lipca 1979 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych przywozowych lub wywozowych (Dz.U. 1979, L 175, s. 1), zmienione rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3069/86 z dnia 7 października 1986 r. (Dz.U. 1986, L 286, s. 1) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1430/79”).
(
2
)	Uzasadniona opinia COM(90) 2042 wersja ostateczna.
(
3
)	Avis aux importateurs et aux exportateurs du ministère de l’Économie, des Finances et du Budget [zawiadomienie ministerstwa gospodarki, finansów i budżetu skierowane do importerów i eksporterów, (Francja)], opublikowane w Journal officiel de la République française w dniu 6 czerwca 1991 r.
(
4
)	Zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. e) rozporządzenia nr 1430/79 data ta odpowiada dacie wydania aktu administracyjnego, na mocy którego kwota tych należności została pierwotnie ustalona przez właściwe organy.