62019CJ0649_RES
Sprawa C‑649/19
Postępowanie karne
przeciwko
IR
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Spetsializiran nakazatelen sad)
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 28 stycznia 2021 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Dyrektywa 2012/13/UE – Artykuły 4–7 – Pouczenia o prawach zawarte w załącznikach I i II – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Prawo do informacji w postępowaniu karnym – Pouczenie o prawach w przypadku zatrzymania – Prawo do informacji dotyczących oskarżenia – Prawo dostępu do materiałów sprawy – Osoba zatrzymana na podstawie europejskiego nakazu aresztowania w państwie członkowskim wykonującym nakaz
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Prawo do informacji w postępowaniu karnym – Dyrektywa 2012/13 – Prawa osób podejrzanych lub oskarżonych, które są zatrzymane lub aresztowane – Prawo do otrzymania pouczenia o prawach w przypadku zatrzymania – Prawo do informacji dotyczących oskarżenia – Prawo dostępu do materiałów sprawy – Zakres podmiotowy stosowania tych praw – Osoby zatrzymane w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Wyłączenie
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13, motywy 14, 27, 39, art. 1, art. 4 ust. 3, art. 5, art. 6 ust. 2, art. 7 ust. 1, załączniki I, II; decyzja ramowa Rady 2002/584 zmieniona decyzją ramową 2009/299)
(zob. pkt 48, 49, 53–58, 61, 62, pkt 1 sentencji)
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi – Treść i forma europejskiego nakazu aresztowania – Zakres informacji przekazywanych osobom zatrzymanym w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Naruszenie praw do wolności i skutecznego środka prawnego – Brak
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 6, 47; decyzja ramowa Rady 2002/584 zmieniona decyzją ramową 2009/299, art. 8 ust. 1, załącznik; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13, art. 4, 6, 7, załącznik II)
(zob. pkt 73, 74, 76–81, pkt 2 sentencji)
Streszczenie
Spetsializirana prokuratura (wyspecjalizowana prokuratura, Bułgaria) wszczęła postępowanie karne przeciwko IR, oskarżonemu o udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw skarbowych. Na etapie przygotowawczym postępowania karnego IR, jako „osoba oskarżona”, został poinformowany tylko o niektórych przysługujących mu prawach. Jednakże w chwili wszczęcia sądowego etapu postępowania karnego, w lutym 2017 r., nie zdołano ustalić miejsca pobytu IR. W kwietniu 2017 r. Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny, Bułgaria) przyjął wobec IR postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, stanowiące krajowy nakaz aresztowania. W maju 2017 r. wobec IR, którego nadal nie odnaleziono, wydano europejski nakaz aresztowania (ENA). Jednakże, nie mając pewności, czy ENA wydany w odniesieniu do IR jest zgodny z prawem Unii, Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny) uchylił ów nakaz aresztowania.
Zamierzając wydać nowy ENA w odniesieniu do IR, sąd ten dąży do ustalenia, jakie informacje należy załączyć do wspomnianego nakazu, tak aby zapewnić poszanowanie praw przyznanych na mocy dyrektywy w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym (zwanej dalej „dyrektywą 2012/13”) (
1
). W szczególności sąd ten dąży do ustalenia, czy osoby aresztowane w celu wykonania ENA mogą się powołać, poza prawami przyznanymi im wyraźnie w dyrektywie 2012/13, na prawa, z jakich korzystają one jako „osoby podejrzane lub oskarżone, które zostały zatrzymane lub aresztowane”, w rozumieniu tej dyrektywy. Na wypadek udzielenia odpowiedzi przeczącej na to pytanie, Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny) rozpatruje ważność decyzji ramowej w sprawie ENA (
2
), w świetle prawa do wolności i prawa do skutecznego środka prawnego określonych, odpowiednio, w art. 6 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”). Informacje przekazywane osobom aresztowanym w celu wykonania ENA, na podstawie decyzji ramowej w sprawie ENA, są bardziej ograniczone niż informacje przekazywane osobom podejrzanym lub oskarżonym, które są aresztowane lub zatrzymane, na mocy dyrektywy 2012/13, w związku z czym sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy zaskarżenie przez te pierwsze osoby wydanych przeciwko nim nakazów nie staje się niemożliwe lub nadmiernie trudne.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał wskazał, że przewidziane w dyrektywie 2012/13 prawa osób podejrzanych lub oskarżonych, które są aresztowane lub zatrzymane, nie mają zastosowania do osób aresztowanych w celu wykonania ENA. Wśród tych praw wskazano w szczególności prawo do otrzymania pisemnego pouczenia o prawach w przypadku zatrzymania, które powinno zawierać informację o możliwości zakwestionowania zgodności z prawem aresztowania, oceny zasadności decyzji o aresztowaniu lub złożenia wniosku o zwolnienie tymczasowe (
3
). Wskazano również prawo do otrzymania informacji dotyczących oskarżenia (
4
), a także prawo dostępu do materiałów sprawy istotnych dla zaskarżenia zgodności z prawem aresztowania lub zatrzymania (
5
).
Aby dokonać tego stwierdzenia i po wskazaniu, że analiza brzmienia przepisów dyrektywy 2012/13 przewidujących te poszczególne prawa nie umożliwia, sama w sobie, określenia, czy osoby aresztowane w celu wykonania ENA stanowią część osób podejrzanych lub oskarżonych, które są aresztowane lub zatrzymane w rozumieniu tej dyrektywy i do których mają zastosowanie wspomniane prawa, Trybunał, po pierwsze, dokonał analizy kontekstu, w jaki wpisują się te przepisy. W tym względzie wskazał on, że dyrektywa 2012/13 zawiera inne przepisy, które wyraźnie dotyczą praw osób aresztowanych w celu wykonania ENA (
6
). Co więcej, odniesienia w dyrektywie 2012/13 do osób podejrzanych lub oskarżonych, które są aresztowane lub zatrzymane, należy rozumieć jako odniesienia do każdej sytuacji, w której w toku postępowania karnego osoby podejrzane lub oskarżone zostają pozbawione wolności w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. c) europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”) (
7
). Sytuacja ta różni się zaś od sytuacji zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania osoby, przeciwko której toczy się postępowanie o wydalenie lub ekstradycję, również wskazanej w EKPC (
8
) i odpowiadającej wypadkowi wydania ENA. Dla Trybunału z powyższego wynika, że przepisy odnoszące się do osób podejrzanych lub oskarżonych, które są aresztowane lub zatrzymane, nie dotyczą osób aresztowanych w celu wykonania ENA.
Po drugie, Trybunał jest zdania, że taki sposób wykładni znajduje potwierdzenie w okoliczności, że dyrektywa 2012/13 realizuje podwójny cel (
9
). Z jednej strony określa ona bowiem normy minimalne, które mają być stosowane w odniesieniu do informowania osób podejrzanych lub oskarżonych o popełnienie przestępstwa, aby umożliwić im przygotowanie obrony i zagwarantować rzetelność postępowania. Z drugiej strony ma ona także na celu zachowanie szczególnych cech procedury dotyczącej ENA, charakteryzującej się wolą uproszczenia i zapewnienia szybkości procedury wydawania osób.
W drugiej kolejności Trybunał potwierdził ważność decyzji ramowej dotyczącej ENA w świetle art. 6 i 47 karty, ustanawiających, odpowiednio, prawo do wolności i prawo do skutecznego środka prawnego.
W tym względzie Trybunał przypomniał przede wszystkim, że ze względu na to, iż wydanie ENA może naruszyć prawo do wolności danej osoby, ochrona praw, z jakich powinna korzystać ta osoba, w zakresie procedury i praw podstawowych, wymaga, aby decyzja spełniająca wymogi związane ze skuteczną ochroną sądową została przyjęta albo w chwili przyjęcia krajowego nakazu aresztowania, albo w chwili wydania ENA.
Następnie Trybunał podkreślił, że osoba wskazana w ENA wydanym dla celów postępowania karnego nabywa, od chwili jego wydania, status „osoby oskarżonej” w rozumieniu dyrektywy 2012/13. W konsekwencji, od tej chwili, korzysta ona z wszystkich praw związanych z tym statusem, w związku z czym może przygotować swoją obronę i korzystać z gwarancji rzetelności postępowania.
Co się tyczy okresu poprzedzającego wydanie, Trybunał, po pierwsze, wskazał, że decyzja ramowa w sprawie ENA przewiduje, iż ENA musi zawierać informacje dotyczące charakteru i kwalifikacji prawnej przestępstwa, a także opis okoliczności popełnienia przestępstwa (
10
). Informacje te odpowiadają zaś w istocie informacjom wskazanym w przepisach dyrektywy 2012/13 dotyczących prawa osób podejrzanych lub oskarżonych do informacji o wysuniętym przeciwko nim oskarżeniu (
11
). Po drugie, Trybunał przypomniał, że prawo do skutecznej ochrony sądowej nie wymaga, by prawo do zaskarżenia decyzji o wydaniu ENA mogło być wykonane przed przekazaniem danej osoby. W konsekwencji żadne naruszenie prawa do skutecznej ochrony sądowej nie może wynikać jedynie z okoliczności, że dana osoba została powiadomiona o środkach odwoławczych dostępnych w wydającym nakaz państwie członkowskim i otrzymała dostęp do materiałów zawartych w aktach sprawy dopiero po jej przekazaniu właściwym organom tego państwa członkowskiego.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13/UE z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym (Dz.U. 2012, L 142, s. 1).
(
2
)	Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1), zmieniona decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. 2009, L 81, s. 24) (zwana dalej „decyzją ramową w sprawie ENA”).
(
3
)	Zobacz art. 4 dyrektywy 2012/13, w szczególności art. 4 ust. 3.
(
4
)	Zobacz art. 6 ust. 2 dyrektywy 2012/13.
(
5
)	Zobacz art. 7 ust. 1 dyrektywy 2012/13.
(
6
)	Zobacz art. 5 dyrektywy 2012/13/WE. Zobacz także załącznik II do tej dyrektywy, w którym przewidziano orientacyjny wzór pouczenia o prawach dla osób aresztowanych na podstawie ENA, odmienny od orientacyjnego wzoru pouczenia o prawach, jaki należy doręczyć osobom podejrzanym lub objętym wnioskiem, które są aresztowane lub zatrzymane, przewidzianego w załączniku I do tej dyrektywy i wskazanego w art. 4 dyrektywy 2012/13.
(
7
)	Zobacz motyw 21 dyrektywy 2012/13.
(
8
)	Zobacz art. 5 ust. 1 lit. f) EKPC.
(
9
)	Zobacz art. 1 dyrektywy w związku z jej motywami 14, 27 i 39.
(
10
)	Zobacz art. 8 ust. 1 lit. d) i e) decyzji ramowej w sprawie ENA.
(
11
)	Zobacz art. 6 dyrektywy 2012/13.