62023CJ0798_RES
Sprawa C‑798/23 [Abbottly] (
i
)
Minister for Justice
przeciwko
SH
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Supreme Court (Irlandia)]
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 9 października 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca policyjna i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Artykuł 4a ust. 1 – Procedura przekazywania osób między państwami członkowskimi – Europejski nakaz aresztowania – Warunki wykonania – Podstawy fakultatywnej odmowy wykonania – Wykonanie obligatoryjne – Wyjątki – Pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” – Kara dodatkowa w postaci dozoru policyjnego – Niedopełnienie warunków dozoru policyjnego – Orzeczenie o zamianie dozoru policyjnego na karę pozbawienia wolności – Kara orzeczona pod nieobecność oskarżonego
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi – Podstawy fakultatywnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Nakaz wydany w celu wykonania kary orzeczonej pod nieobecność osoby ściganej – Niestawiennictwo osobiste danej osoby na rozprawie – Pojęcie rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie – Pojęcie orzeczenia – Orzeczenie zamieniające karę dozoru policyjnego na karę pozbawienia wolności na podstawie stałego współczynnika – Włączenie
(decyzja ramowa Rady 2002/584, zmieniona decyzją ramową 2009/299, art. 4a ust. 1)
(zob. pkt 36, 44–51, 54; sentencja)
Streszczenie
W ramach postępowania dotyczącego wykonania europejskiego nakazu aresztowania (zwanego dalej „rozpatrywanym europejskim nakazem aresztowania”) wydanego przeciwko osobie fizycznej w celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej po zamianie kary dodatkowej w postaci dozoru policyjnego Trybunał dokonał wykładni pojęcia „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” zawartego w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 (
1
).
W 2014 r. sądy łotewskie wydały wobec osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, SH, wyroki skazujące za dwa przestępstwa. W 2015 r. kary orzeczone na podstawie tych dwóch wyroków zostały połączone w jedną karę pozbawienia wolności w łącznym wymiarze czterech lat i dziewięciu miesięcy z dodatkową karą trzyletniego dozoru policyjnego, rozpoczynającą swój bieg po odbyciu przez SH kary pozbawienia wolności.
Ponieważ SH nie dochował obowiązku stawienia się na komisariacie policji w ciągu trzech dni roboczych po opuszczeniu zakładu karnego, co było jednym z warunków dozoru policyjnego, został uznany winnym popełnienia wykroczenia administracyjnego i skazany na karę dwóch grzywien.
W dniu 19 sierpnia 2020 r. na wniosek właściwego łotewskiego organu policji właściwy sąd łotewski wydał na podstawie stosownych przepisów łotewskiego prawa karnego (
2
) postanowienie nakazujące zamianę pozostałej do odbycia części kary dodatkowej w postaci objęcia SH dozorem policyjnym, czyli dwóch lat i dwóch dni, na karę pozbawienia wolności w wymiarze jednego roku i jednego dnia. Postanowienie to zostało wydane po przeprowadzeniu rozprawy, na której SH, nie potwierdziwszy odbioru skierowanego do niego wezwania, nie stawił się. SH nie wniósł środka zaskarżenia od tego postanowienia.
Właściwy sąd łotewski wydał następnie wobec SH europejski nakaz aresztowania w celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec niego w dniu 19 sierpnia 2020 r.
Minister for Justice and Equality (minister sprawiedliwości i równości, Irlandia) zwrócił się do właściwych irlandzkich organów sądowych o przekazanie SH Republice Łotewskiej na podstawie rozpatrywanego europejskiego nakazu aresztowania. Po oddaleniu wniosku w pierwszej instancji, a następnie w postępowaniu apelacyjnym, na podstawie przepisu transponującego do prawa irlandzkiego art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 (
3
), minister sprawiedliwości i równości wniósł apelację nadzwyczajną do Supreme Court (sądu najwyższego, Irlandia), będącego sądem odsyłającym.
Zdaniem sądu odsyłającego rozpatrywane orzeczenie można zrównać z uchyleniem zawieszenia wykonania kary, które zgodnie z wyrokiem Trybunału w sprawie Ardic (
4
) nie jest objęte art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584. Trybunał orzekł w tym wyroku, że pojęcie „orzeczenia” w rozumieniu tego przepisu nie obejmuje orzeczenia w przedmiocie wykonania lub zastosowania wcześniej orzeczonej kary pozbawienia wolności, takiego jak uchylenie zawieszenia wykonania kary, chyba że celem lub skutkiem tego orzeczenia jest zmiana charakteru lub wymiaru tej kary, zaś organ, który je wydał, dysponował w tym względzie swobodą oceny
Ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie wydano żadnego nowego orzeczenia sądowego zmieniającego charakter i wymiar kary pozbawienia wolności wcześniej orzeczonej przez sąd łotewski, który wydał przedmiotowy europejski nakaz aresztowania, sąd odsyłający uważa, że nie ma podstaw do odmowy przekazania SH. W przypadku naruszenia warunków dozoru policyjnego okres pozbawienia wolności, który może zostać orzeczony, jest bowiem określany w oparciu o przewidziane w prawie łotewskim działanie arytmetyczne. Postanowienie o zamianie kary dodatkowej dozoru policyjnego na karę pozbawienia wolności może być zatem zbliżone do orzeczenia w przedmiocie wykonania lub zastosowania wcześniej orzeczonej kary pozbawienia wolności, i jako takie nie wchodzi w zakres stosowania art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584.
Sąd odsyłający ma jednak wątpliwości, gdyż mimo że perspektywa dalszego pozbawienia wolności była wpisana w kary wcześniej orzeczone wobec SH i połączone w 2015 r., to kara orzeczona w dniu 19 sierpnia 2020 r. nie wymagała po prostu odbycia przez SH kar pozbawienia wolności, które zostały wobec niego pierwotnie orzeczone.
W tym kontekście Sąd Najwyższy zastanawia się, czy pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 obejmuje postępowanie, w wyniku którego sąd krajowy może zarządzić, ze względu na naruszenie warunków związanych z karą dozoru policyjnego, na którą dana osoba została wcześniej skazana obok kary pozbawienia wolności, zamianę nieodbytej jeszcze części tej kary dodatkowej na karę pozbawienia wolności.
Ocena Trybunału
Trybunał przypomniał, że art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 ogranicza możliwość odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania, wymieniając w sposób wyczerpujący w lit. a)–d) tego przepisu przypadki, w których nie można odmówić uznania i wykonania orzeczenia wydanego w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście.
W każdym bowiem z przypadków, o których mowa w art. 4a ust. 1 lit. a)–d) decyzji ramowej 2002/584, wykonanie europejskiego nakazu aresztowania nie narusza prawa zainteresowanej osoby do skutecznego środka prawnego i rzetelnego procesu sądowego ani prawa do obrony.
Przed zbadaniem istnienia jednej z tych okoliczności wykonujący nakaz organ sądowy musi ustalić, czy ma do czynienia z sytuacją, w której osoba, której dotyczy nakaz, nie stawiła się osobiście na „rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powyższe sformułowanie zawarte w rozpatrywanym przepisie należy rozumieć jako oznaczające postępowanie, które doprowadziło do wydania orzeczenia prawomocnie skazującego osobę, o której przekazanie zwrócono się w ramach wykonania europejskiego nakazu aresztowania (
5
).
Trybunał uznał, że orzeczenie w przedmiocie wykonania lub zastosowania wcześniej orzeczonej kary pozbawienia wolności nie stanowi „orzeczenia” w rozumieniu art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, chyba że wywiera ono wpływ na orzeczenie o winie lub też celem lub skutkiem tego orzeczenia jest zmiana charakteru albo wymiaru tej kary i że organ, który je wydał, korzystał w tym względzie ze swobody oceny (
6
).
Tymczasem w niniejszej sprawie podstawą wydania rozpatrywanego europejskiego nakazu aresztowania było orzeczenie zamieniające dodatkową karę dozoru policyjnego na karę pozbawienia wolności. Ponieważ sąd odsyłający zastanawia się, czy takie orzeczenie może być objęte zakresem stosowania art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w zakresie, w jakim jego celem lub skutkiem nie jest zmiana charakteru lub wymiaru kary orzeczonej wcześniej wobec osoby, której dotyczy wniosek, i w jakim organ, który je wydał, nie dysponował w tym względzie swobodą oceny, Trybunał zbadał, czy rozpatrywane orzeczenie można zakwalifikować jako „orzeczenie w sprawie wykonania lub zastosowania wcześniej orzeczonej kary pozbawienia wolności” w rozumieniu orzecznictwa, w którym to przypadku nie stanowi ono „orzeczenia” w rozumieniu art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584.
Trybunał zauważył w tym względzie, że prawo łotewskie wydaje się dokonywać rozróżnienia między orzeczeniem nakładającym karę pozbawienia wolności a orzeczeniem o objęciu danej osoby dozorem policyjnym, ponieważ to ostatnie orzeczenie ze swej natury zawsze stanowi karę dodatkową w stosunku do kary pozbawienia wolności.
Dodatkowo, prawo łotewskie nie wydaje się przewidywać mechanizmu automatycznej zamiany kary dozoru policyjnego na karę pozbawienia wolności, jeżeli dana osoba narusza warunki dozoru policyjnego, ponieważ sąd dysponuje w tym względzie swobodą oceny.
Ponadto kara pozbawienia wolności orzeczona ewentualnie wskutek naruszenia warunków kary dodatkowej nie ma na celu ukarania pierwotnego przestępstwa, które doprowadziło do orzeczenia, jako kary dodatkowej, kary dozoru policyjnego, lecz ma na celu ukaranie konkretnych naruszeń warunków związanych z tą karą.
W konsekwencji orzeczenie o zastosowaniu kary pozbawienia wolności zamiast kary dodatkowej polegającej na objęciu dozorem policyjnym nie stanowi orzeczenia w sprawie wykonania lub zastosowania wcześniej orzeczonej kary pozbawienia wolności, lecz należy je uznać za orzeczenie nakładające nową karę pozbawienia wolności, której charakter różni się od pierwotnie orzeczonej kary pozbawienia wolności.
Tego rodzaju orzeczenie należy uznać za „orzeczenie” w rozumieniu art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, a postępowanie, w wyniku którego zostało ono wydane, należy uznać za wchodzące w zakres pojęcia „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu tego przepisu.
Trybunał wyjaśnił, że dla zakwalifikowania postępowania jako „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 istotne jest, by postępowanie w sprawie zamiany kary mogło prowadzić do pozbawienia wolności, które – mimo że można je przewidzieć w przypadku nieprzestrzegania warunków, jakim podlega kara dozoru policyjnego – nie stanowiło jako takie części pierwotnego wyroku skazującego, a zatem wymagało wydania nowego wyroku skazującego zastępującego ten pierwszy wyrok.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
1
)	Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1), zmieniona decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. 2009, L 81, s. 24) (zwana dalej „decyzją ramową 2002/584”).
(
2
)	W przypadku wydania w okresie jednego roku dwóch wyroków skazujących za naruszenie warunków dozoru policyjnego przepisy łotewskiego prawa karnego przewidują możliwość zamiany przez właściwy sąd krajowy kary dodatkowej dozoru policyjnego na karę pozbawienia wolności na czas określony na podstawie stałego współczynnika, licząc dwa dni dozoru policyjnego jako jeden dzień pozbawienia wolności.
(
3
)	Artykuł ten przewiduje, że wykonujący nakaz organ sądowy może odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności, jeżeli dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie, z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ust. 1 lit. a)–d) tego artykułu.
(
4
)	Wyrok z dnia 22 grudnia 2017 r., Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026).
(
5
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego) (C‑396/22, EU:C:2023:1029, pkt 26, 27 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
6
)	Wyroki: z dnia 22 grudnia 2017 r., Ardic, C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, pkt 77, 88; z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary) (C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 53).