62019CC0938
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
H. SAUGMANDSGAARD ØE
van 3 juni 2021 (
1
)
Zaak C‑938/19
Energieversorgungscenter Dresden-Wilschdorf GmbH & Co. KG
tegen
Bundesrepublik Deutschland
[verzoek van het Verwaltungsgericht Berlijn (bestuursrechter in eerste aanleg Berlijn, Duitsland) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Milieu – Richtlijn 2003/87/EG – Regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten – Artikel 2, lid 1 – Werkingssfeer – Artikel 3, onder e) – Begrip ‚installatie’ – Hulpinrichtingen die geen broeikasgassen uitstoten – Artikel 10 bis – Overgangsregeling voor de kosteloze toewijzing van emissierechten – Gecorrigeerd aandeel – Berekeningsmethode – Besluit 2011/278/EU – Artikel 6, lid 1, derde alinea – Export van koud water naar een entiteit in een bedrijfstak die aan een significant CO2-weglekrisico is blootgesteld”
I. Inleiding
1.
Dit verzoek om een prejudiciële beslissing, dat is ingediend door het Verwaltungsgericht Berlin (bestuursrechter in eerste aanleg Berlijn, Duitsland), betreft de uitlegging van, ten eerste, artikel 2, lid 1, en artikel 3, onder e), van richtlijn 2003/87/EG (
2
), waarin een systeem voor de handel in broeikasgasemissierechten in de Europese Unie is neergelegd, en van, ten tweede, artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit 2011/278/EU (
3
), waarin een overgangsregeling is vastgesteld voor de geharmoniseerde kosteloze toewijzing van emissierechten.
2.
Dit verzoek wordt voorgelegd in het kader van een geding tussen Energieversorgungscenter Dresden-Wilschdorf GmbH & Co.KG (hierna: „EDW” of „verzoekster in het hoofdgeding”) en de Bundesrepublik Deutschland (Bondsrepubliek Duitsland), vertegenwoordigd door het Umweltbundesamt (federaal agentschap voor het milieu, Duitsland), over de weigering om een deel van de rechten voor de derde handelsperiode (2013 tot en met 2020) die door EDW waren aangevraagd voor een hoogrenderende warmte-krachtkoppelingsinstallatie kosteloos toe te wijzen. De partijen in het geding voor de verwijzende rechter zijn het oneens over de afbakening van de installatie van EDW, en met name over de vraag of die installatie ook hulpinrichtingen (en meer specifiek absorptiekoelmachines (
4
)) omvat die geen broeikasgassen uitstoten, alsook over de gevolgen daarvan voor de kosteloze toewijzing van emissierechten.
3.
Afgezien van deze technische details biedt deze zaak het Hof met name de gelegenheid om de werkingssfeer van richtlijn 2003/87, zoals vastgesteld in artikel 2, lid 1, van die richtlijn, te verduidelijken en om nadere uitlegging te geven aan het begrip „installatie” in artikel 3, onder e), van de richtlijn, meer in het bijzonder wat betreft het criterium van de „gevolgen voor de emissies en de verontreiniging”.
4.
In dat verband zal ik het Hof in overweging geven te oordelen dat die bepalingen zich er niet tegen verzetten dat een lidstaat, met het oog op administratieve coördinatie, in zijn nationale recht opneemt dat een installatie op dezelfde manier wordt afgebakend in alle vergunningen die aan de exploitant ervan worden verleend voor zowel broeikasgasemissies als verontreiniging. (
5
) Uit voornoemde bepalingen, gelezen in samenhang met artikel 3, onder b), van de richtlijn, vloeit evenwel voort dat hulpinrichtingen slechts in aanmerking mogen worden genomen voor de voorlopige toewijzing van kosteloze emissierechten indien de activiteiten van deze hulpinrichtingen, die rechtstreeks moeten samenhangen met de activiteiten van de hoofdinstallatie en er technisch mee in verband moeten staan, gevolgen kunnen hebben voor de broeikasgasemissies.
II. Toepasselijke bepalingen
A.
Unierecht
1. Richtlijn 2003/87
5.
Artikel 2 van richtlijn 2003/87, met het opschrift „Werkingssfeer”, bepaalt in lid 1:
„Deze richtlijn is van toepassing op emissies uit de in bijlage I genoemde activiteiten en de in bijlage II genoemde broeikasgassen.”
6.
Artikel 3 van deze richtlijn, met als opschrift „Definities”, bepaalt:
„In deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
b)
‚emissie’: emissie van broeikasgassen in de atmosfeer door in een installatie aanwezige bronnen, of de emissie door een vliegtuig dat een in bijlage I genoemde luchtvaartactiviteit uitoefent, van de met betrekking tot die activiteit gespecificeerde gassen;
[...]
e)
‚installatie’: vaste technische eenheid waarin één of meer van de in bijlage I genoemde activiteiten plaatsvinden alsmede andere, daarmee rechtstreeks samenhangende activiteiten plaatsvinden, die technisch in verband staan met de op die plaats ten uitvoer gebrachte activiteiten en gevolgen kunnen hebben voor de emissies en de verontreiniging;
[...]”
7.
In artikel 8 van de richtlijn, met als opschrift „Coördinatie met richtlijn 96/61/EG”, is bepaald:
„De lidstaten treffen de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat, wanneer installaties activiteiten verrichten die in bĳlage I bĳ richtlijn [96/61] zĳn vermeld, de voorwaarden voor en de procedure voor het verlenen van een vergunning voor broeikasgasemissies worden gecoördineerd met die voor de in die richtlijn bepaalde vergunning. De in de artikelen 5, 6 en 7 vastgestelde eisen kunnen worden opgenomen in de in richtlijn [96/61] vastgelegde procedure of procedures.”
8.
Artikel 10 bis van deze richtlijn, met het opschrift „Overgangsregels voor de hele Gemeenschap voor een geharmoniseerde kosteloze toewijzing”, bepaalt in lid 12:
„Onder voorbehoud van artikel 10 ter worden in 2013 en in elk daaropvolgend jaar tot en met 2020, overeenkomstig lid 1, aan installaties in bedrijfstakken of deeltakken waar een significant risico op het weglekeffect bestaat, kosteloos emissierechten toegewezen voor 100 % van de overeenkomstig lid 1 vastgestelde maatregelen.”
2. Besluit 2011/278
9.
Artikel 6 van besluit 2011/278 heeft als opschrift „Opsplitsing in subinstallaties”. Lid 1 ervan luidt:
„Voor de toepassing van dit besluit splitsen de lidstaten elke krachtens artikel 10 bis van richtlijn [2003/87] voor de kosteloze toewijzing van emissierechten in aanmerking komende installatie zoals vereist op in een of meer van de volgende subinstallaties:
a)
een productbenchmark-subinstallatie;
b)
een warmtebenchmark-subinstallatie;
c)
een brandstofbenchmark-subinstallatie;
d)
een procesemissies-subinstallatie.
Subinstallaties komen zo veel mogelijk overeen met fysieke delen van de installatie.
Voor warmtebenchmark-, brandstofbenchmark- en procesemissies-subinstallaties maken de lidstaten op basis van NACE (
6
)- en Prodcom-codes een duidelijk onderscheid tussen processen die wél en processen die niet in dienst staan van een bedrijfstak of deeltak die geacht wordt te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico zoals bepaald bij besluit 2010/2/EU. (
7
)
Wanneer een in de EU-regeling opgenomen installatie meetbare warmte heeft geproduceerd en geëxporteerd naar een niet in de EU-regeling opgenomen installatie of andere entiteit, gaan de lidstaten ervan uit dat het betrokken proces van de warmtebenchmark-subinstallatie voor deze warmte niet in dienst staat van een bedrijfstak of deeltak die geacht wordt te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico zoals bepaald bij besluit [2010/2], tenzij ten genoegen van de bevoegde autoriteit is aangetoond dat de verbruiker van de meetbare warmte behoort tot een bedrijfstak of deeltak die geacht wordt te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico zoals bepaald bij besluit [2010/2].”
3. Besluiten 2010/2 en 2014/746
10.
In punt 1.4 van de bijlage bij besluit 2010/2 wordt de vervaardiging van elektronenbuizen en andere elektronische onderdelen, onder code 3210 van de NACE, vermeld als een van de bedrijfstakken die zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico.
11.
In punt 1.1 van de bijlage bij besluit 2014/746/EU (
8
), waarbij besluit 2010/2 is ingetrokken, wordt bij de bedrijfstakken die zijn blootgesteld aan een dergelijk risico eveneens de vervaardiging van elektronische onderdelen vermeld, onder NACE-code 2611.
4. Richtlijn 96/61
12.
Artikel 2 van richtlijn 96/61, met als opschrift „Definities”, luidt:
„In deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
2)
‚verontreiniging’: de directe of indirecte inbreng door menselijke activiteiten van stoffen, trillingen, warmte of geluid in lucht, water of bodem, die de gezondheid van de mens of de milieukwaliteit kan aantasten, schade kan toebrengen aan materiële goederen, dan wel de belevingswaarde van het milieu of ander rechtmatig milieugebruik kan aantasten of in de weg kan staan;
3)
‚installatie’ een vaste technische eenheid waarin een of meer van de in bijlage I vermelde activiteiten en processen alsmede andere daarmee rechtstreeks samenhangende activiteiten plaatsvinden, die technisch in verband staan met de op die plaats ten uitvoer gebrachte activiteiten en die gevolgen kunnen hebben voor de emissies en de verontreiniging;
[...]
5)
‚emissie’: de directe of indirecte lozing, uit puntbronnen of diffuse bronnen van de installatie, van stoffen, trillingen, warmte of geluid in de lucht, het water of de bodem;
[...]”
5. Richtlijn 2010/75
13.
In artikel 3 van richtlijn 2010/75, met als opschrift „Definities”, is bepaald:
„Voor de toepassing van deze richtlijn gelden de volgende definities:
[...]
2.
‚verontreiniging’: de directe of indirecte inbreng door menselijke activiteiten van stoffen, trillingen, warmte of geluid in lucht, water of bodem die de gezondheid van de mens of de milieukwaliteit kan aantasten, schade kan toebrengen aan materiële goederen, dan wel de belevingswaarde van het milieu of ander rechtmatig milieugebruik kan aantasten of in de weg kan staan;
3.
‚installatie’: een vaste technische eenheid waarin een of meer van de in bijlage I of in deel 1 van bijlage VII vermelde activiteiten en processen alsmede andere op dezelfde locatie ten uitvoer gebrachte en daarmee rechtstreeks samenhangende activiteiten plaatsvinden die technisch in verband staan met de in die bijlagen vermelde activiteiten en die gevolgen kunnen hebben voor de emissies en de verontreiniging;
4.
‚emissie’: de directe of indirecte uitstoot, uit puntbronnen of diffuse bronnen van de installatie, van stoffen, trillingen, warmte of geluid in de lucht, het water of de bodem;
[...]”
B.
Duits recht
14.
§ 4, lid 1, van het Bundes-Immissionsschutzgesetz (federale wet betreffende de bescherming tegen emissies) van 15 maart 1974 (BGBl. 1974 I, blz. 721; hierna: „BImSchG”), in de versie van 17 mei 2013 (BGBl. 2013 I, blz. 1274), luidt als volgt:
„De bouw en de exploitatie van installaties die wegens hun kenmerken of hun exploitatie in bijzondere mate schadelijke gevolgen voor het milieu kunnen veroorzaken of [...] gevaar, aanzienlijk nadeel of aanzienlijke hinder voor het publiek of de omgeving kunnen opleveren, [...] zijn vergunningsplichtig.”
15.
§ 2 van het Treibhausgas-Emissionshandelsgesetz (wet betreffende de handel in broeikasgasemissierechten) van 21 juli 2011 (BGBl. 2011 I, blz. 1475; hierna: „TEHG”), met als opschrift „Werkingssfeer”, bepaalt:
„(1)   Deze wet is van toepassing op de emissie van de in bijlage 1, deel 2, genoemde broeikasgassen uit de daar genoemde activiteiten. Voor de in bijlage 1, deel 2, genoemde installaties geldt deze wet ook wanneer zij onderdeel zijn van of horen bij een installatie die niet is vermeld in bijlage 1, deel 2.
(2)   De werkingssfeer van deze wet omvat voor de in bijlage 1, deel 2, punten 2 tot en met 31, genoemde installaties alle
1. voor de exploitatie noodzakelijke installatieonderdelen en procesfasen, en
2. hulpinstallaties die in ruimtelijke en bedrijfstechnische zin verband houden met de in punt 1 bedoelde installatieonderdelen en procesfasen en die kunnen bijdragen tot het ontstaan van de in bijlage 1, deel 2, genoemde broeikasgassen.
De eerste volzin is van overeenkomstige toepassing op de in bijlage 1, deel 2, punt 1, bedoelde verbrandingseenheden.
[...]
(4)   Indien installaties in de zin van bijlage 1, deel 2, punten 2 tot en met 30, overeenkomstig § 4, lid 1, derde volzin, BImSchG vergunningsplichtig zijn, zijn de specificaties in de overeenkomstig het BImSchG verleende vergunning doorslaggevend voor de afbakening van de in de leden 2 en 3 genoemde installaties. De eerste volzin is van overeenkomstige toepassing op de in bijlage 1, deel 2, punt 1, genoemde verbrandingseenheden. In de in lid 1, tweede volzin, bedoelde gevallen is de eerste volzin van overeenkomstige toepassing op de specificaties in de overeenkomstig het BImSchG verleende vergunning voor de installatieonderdelen of hulpinstallaties.”
16.
§ 4 TEHG, met het opschrift „Emissievergunning”, bepaalt:
„(1)   Voor de uitstoot van broeikasgassen door de activiteiten genoemd in bijlage 1, deel 2, punten 1 tot en met 32, is een vergunning vereist. De vergunning wordt door de bevoegde autoriteit verleend op verzoek van de exploitant van de installatie wanneer de autoriteit de in lid 3 bedoelde informatie kan vaststellen op basis van de bij het verzoek overgelegde documenten.
[...]
(4)   Voor installaties waarvoor vóór 1 januari 2013 overeenkomstig het BImSchG een vergunning is verleend, is de overeenkomstig het recht inzake de bescherming tegen emissies verleende vergunning de vergunning die is verleend overeenkomstig lid 1. De exploitant van de installatie kan echter ook in het in de eerste volzin bedoelde geval om een afzonderlijke vergunning overeenkomstig lid 1 verzoeken. In dat geval is de eerste volzin uitsluitend van toepassing totdat de afzonderlijke vergunning is verleend.”
17.
In § 9, lid 2, TEHG, met als opschrift „Kosteloze toewijzing van emissierechten aan exploitanten van installaties”, is bepaald:
„Voor de kosteloze toewijzing van emissierechten moet een verzoek worden ingediend bij de bevoegde autoriteit. [...]”
III. Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
18.
Verzoekster in het hoofdgeding, EDW, exploiteert in Dresden (Duitsland) een industriële warmte-krachtcentrale op gasmotoren (hierna: „warmte-krachtcentrale van EDW” of „hoofdinstallatie”). De vergunning voor broeikasgasemissies waarover EDW voor deze installatie beschikt, omvat als hulpinrichtingen eveneens koelmachines, meer in het bijzonder absorptiekoelmachines, die warmte omzetten in koeling zonder broeikasgasemissies uit te stoten. (
9
)
19.
De warmte-krachtcentrale van EDW levert uitsluitend aan een fabriek die halfgeleiders produceert en die toebehoort aan een derde, Global Foundries, en niet onder de ETS valt (hierna: „fabriek van Global Foundries”). Tussen partijen staat vast dat de activiteit van de fabriek van Global Foundries tot een bedrijfstak behoort die is blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico (
10
) overeenkomstig de besluiten 2010/2 en 2014/746.
20.
De activiteit van de installatie van EDW (met inbegrip van de absorptiekoelmachines) omvat drie fasen die ten doel hebben heet, koud en warm water te exporteren naar de fabriek van Global Foundries:
–
fase 1: de warmte-krachtcentrale van EDW produceert heet water van 80 °C. Een deel van dat hete water wordt rechtstreeks aan de fabriek van Global Foundries geleverd, een ander deel stroomt naar de absorptiekoelmachines;
–
fase 2: op basis van het hete water en de stoom uit deze centrale leveren de absorptiekoelmachines, via een koelproces, koud water (met een temperatuur van 5 °C dan wel 11 °C) aan de fabriek van Global Foundries;
–
fase 3: op basis van het water dat van de fabriek van Global Foundries terugstroomt naar de absorptiekoelmachines (en dat een temperatuur van 11 °C of 17 °C heeft) en de warmte die de machines afgeven tijdens het koelproces, produceren deze machines ook warm water van 32 °C. Dat warme water wordt eveneens aan de fabriek van Global Foundries geleverd. (
11
)
21.
Op 19 januari 2012 heeft verzoekster in het hoofdgeding een verzoek tot kosteloze toewijzing van emissierechten (
12
) ingediend bij de Deutsche Emissionshandelsstelle (Duitse autoriteit voor handel in emissierechten; hierna: „DEHSt”). Bij besluit van 17 februari 2014 heeft de DEHSt geweigerd om alle gevraagde emissierechten toe te wijzen. Na die weigering heeft EDW aanspraak gemaakt op aanvullende rechten. De DEHSt heeft die rechten op 28 april 2017 gedeeltelijk toegezegd.
22.
Wat dat betreft, was de DEHSt van mening dat de absorptiekoelmachines en de hoofdinstallatie van EDW één enkele installatie vormden, waarop een warmtebenchmark moest worden toegepast. (
13
) Gelet op die beoordeling heeft zij voor de berekening van het voorlopige aantal kosteloos toe te wijzen rechten (
14
) uit de door de verzoekster in het hoofdgeding aangevoerde hoeveelheid meetbare warmte, de uit de fabriek van Global Foundries geïmporteerde niet onder de ETS vallende warmte afgeleid (dat wil zeggen de warmte die overeenkomt met de stromen van 11 °C en 17 °C die van de fabriek terugvloeien naar de absorptiekoelmachines voor de productie van warm water in het kader van fase 3). Voorts heeft zij geweigerd in het geval van EDW de gunstigere regeling toe te passen voor bedrijfstakken of deeltakken die worden geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico voor de hoeveelheid warmte die haar warmte-krachtcentrale in het kader van fase 1 aan de absorptiekoelmachines levert. Wat dat betreft, heeft zij geoordeeld dat het koude water dat door die machines wordt geproduceerd (in fase 2), niet behoort tot een bedrijfstak of deeltak die wordt geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico overeenkomstig besluit 2010/2.
23.
Op 1 juni 2017 heeft EDW bij de verwijzende rechter beroep ingesteld tegen de beslissing om haar verzoek gedeeltelijk af te wijzen.
24.
De verwijzende rechter is van oordeel dat de beslechting van het bij hem aanhangige geding ten eerste afhankelijk is van de vraag of richtlijn 2003/87, en met name artikel 2, lid 1, en artikel 3, onder e), zich verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan hulpinrichtingen die geen broeikasgassen uitstoten, zoals de koelmachines in het hoofdgeding, ook tot onder de ETS vallende installaties moeten worden gerekend. De verwijzende rechter wijst erop dat de vraag of die koelmachines binnen dan wel buiten de grenzen van de installatie van EDW vallen, gevolgen heeft voor de hoeveelheid emissierechten die EDW voorlopig kosteloos toegewezen kan krijgen. (
15
)
25.
Vervolgens vraagt de verwijzende rechter zich af of de „corrected eligibility ratio” (hierna: „gecorrigeerde aandeel”) bedoeld in het Data Collection Template (hierna: „gegevensverzamelingssjabloon”) (
16
), op basis waarvan in de omstandigheden van het hoofdgeding rekening kan worden gehouden met het feit dat de uit de fabriek van Global Foundries geïmporteerde warmte „niet in aanmerking komt” voor kosteloze toewijzing, in voorkomend geval moet worden toegepast op de volledige hoeveelheid warmte die in die installatie is geproduceerd, dan wel of dit aandeel uitsluitend kan worden toegepast op de warmtestroom waaraan die geïmporteerde warmte kan worden toegerekend. (
17
)
26.
Tot slot vraagt de verwijzende rechter zich af wat de voorwaarden zijn voor toepassing van de regeling voor bedrijfstakken of deeltakken die worden geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico uit hoofde van artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit 2011/278. Hij wenst met name te vernemen of de levering van koeling aan Global Foundries (in fase 2) de CO2-weglekstatus („carbon leakage status”) kan krijgen indien de absorptiekoelmachines als onderdeel van de installatie van EDW moeten worden beschouwd, hoewel die status in beginsel de export van warmte veronderstelt.
27.
In deze omstandigheden heeft het Verwaltungsgericht Berlin bij beslissing van 16 december 2019, ingekomen bij het Hof op 24 december 2019, de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)
Moet artikel 2, lid 1, van richtlijn [2003/87] aldus worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een regeling als bedoeld in § 2, lid 4, eerste volzin, [TEHG] op grond waarvan een installatie, waarvoor krachtens het [BImSchg] een vergunning is verleend, ook onder de [ETS] valt, wanneer deze vergunning tevens geldt voor hulpinrichtingen die geen broeikasgassen uitstoten?
2)
Indien de eerste vraag bevestigend wordt beantwoord:
Volgt uit de criteria voor de berekening van het gecorrigeerde aandeel [...] van warmte die is geïmporteerd uit installaties die niet onder de regeling voor de emissiehandel vallen, welke criteria zijn neergelegd in het door de Europese Commissie uitgewerkte [gegevensverzamelingssjabloon] en bindend zijn voor de lidstaten, dat dit aandeel moet worden toegepast op de totale warmte die is opgewekt door de installatie die onder de [ETS] valt, ook wanneer de geïmporteerde warmte eenduidig afkomstig is van één van meerdere identificeerbare en afzonderlijk bepaalde warmtestromen en/of het warmteverbruik binnen de installatie?
3)
Moet artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit [2011/278] aldus worden uitgelegd dat het relevante warmteproces van de warmtebenchmark-subinstallatie in dienst staat van een bedrijfstak of deeltak die, zoals bepaald bij besluit [2010/2], wordt geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico, wanneer deze warmte wordt gebruikt voor de productie van koeling en die koeling wordt verbruikt door een niet onder de regeling voor de emissiehandel vallende installatie in een bedrijfstak of deeltak die is blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico?
Is het voor de toepasbaarheid van artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit [2011/278] relevant of de koeling in de onder de [ETS] vallende installatie wordt geproduceerd?”
28.
EDW, het Umweltbundesamt, de Duitse regering en de Europese Commissie hebben bij het Hof schriftelijke opmerkingen ingediend.
IV. Analyse
29.
Bij richtlijn 2003/87 is een regeling voor de handel in emissierechten ingevoerd waarmee wordt beoogd de uitstoot van broeikasgassen in de atmosfeer te verminderen tot een niveau waarbij elke gevaarlijke verstoring van het klimaat door de mens wordt voorkomen en waarvan het einddoel de bescherming van het milieu is. (
18
) Gedurende een overgangsperiode is bij artikel 10 bis van richtlijn 2003/87 voorzien in de kosteloze toewijzing van rechten. (
19
)
30.
Juist die voorlopige kosteloze toewijzing van rechten is in het hoofdgeding aan de orde. Met haar beroep bij de verwijzende rechter vordert verzoekster in het hoofdgeding immers een hoger aantal kosteloze rechten dan haar voorlopig was toegekend door de DEHSt. Zij betwist ten eerste de vermindering die is toegepast om rekening te houden met het feit dat de (in de in punt 20 van deze conclusie beschreven fase 3) uit de fabriek van Global Foundries geïmporteerde warmte niet onder de ETS valt en ten tweede het feit dat de warmte die niet aan de fabriek van Global Foundries wordt geleverd maar van de warmte-krachtcentrale van EDW naar de absorptiekoelmachines wordt geëxporteerd (in fase 1) om koeling te produceren (in fase 2), niet onder de gunstigere regeling voor bedrijfstakken en deeltakken die worden geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico zou vallen.
31.
In die context wenst de verwijzende rechter met zijn eerste vraag te vernemen of de werkingssfeer van richtlijn 2003/87, zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1, van die richtlijn, zich verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan een installatie in elk van de vergunningen die aan de exploitant ervan wordt verleend voor broeikasgasemissies en verontreiniging op dezelfde manier wordt afgebakend.
32.
Met deze vraag probeert deze rechter in wezen uit te maken of de absorptiekoelmachines in een zaak zoals het hoofdgeding op grond van artikel 3, onder e), van richtlijn 2003/87 als onderdeel van de installatie van EDW moeten worden beschouwd. (
20
)
33.
De tweede en derde vraag hebben betrekking op twee elementen in verband met de berekening van het aantal emissierechten dat EDW voorlopig kosteloos toegewezen kan krijgen, te weten het verschil tussen de „wegens de herkomst ervan niet in aanmerking komende” hoeveelheid warmte en de „wegens de herkomst ervan in aanmerking komende” hoeveelheid warmte, dat relevant is om het „gecorrigeerde aandeel” (
21
) en de „weglekfactor” te berekenen.
34.
Met het CO2-weglekrisico wordt het risico bedoeld dat activiteiten met een hoge uitstoot van broeikasgassen vanwege de kosten van de regeling voor de handel in emissierechten worden verplaatst naar derde landen waar dergelijke beperkingen niet gelden, waardoor de uitstoot wereldwijd zou toenemen, wat zou indruisen tegen de met de ETS nagestreefde doelstellingen op het gebied van klimaatbescherming. (
22
) Overeenkomstig artikel 10 bis, lid 12, van richtlijn 2003/87 heeft het feit dat een installatie tot een bedrijfstak of deeltak behoort die is blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico, wat de toewijzing op grond van dit artikel betreft, tot gevolg dat de weglekrisicofactor moet worden toegepast op de historische gegevens die in aanmerking moeten worden genomen bij de berekening van de voorlopige kosteloze toewijzing van emissierechten, zodat de voorlopige toewijzing hoger kan uitvallen. (
23
)
35.
Wanneer de weglekfactor van toepassing is op een installatie, worden de rechten die er kosteloos aan worden toegewezen dus niet onderworpen aan de in artikel 10 bis, lid 11, van de richtlijn vastgestelde jaarlijkse verlaging. Het aantal voorlopig kosteloos toegewezen rechten valt daardoor uiteindelijk hoger uit.
36.
De vraag of de uit een fabriek zoals die van Global Foundries geïmporteerde warmte in een zaak zoals die in het hoofdgeding in mindering moet worden gebracht op de door verzoekster in het hoofdgeding aangevoerde hoeveelheid warmte (
24
), omdat deze warmte „niet in aanmerking komt” omdat zij afkomstig is van een niet onder de ETS vallende installatie, heeft evenzeer rechtstreekse gevolgen voor het aantal rechten dat voorlopig kosteloos kan worden toegewezen aan een dergelijke installatie.
37.
Het „gecorrigeerde aandeel” waarop de tweede vraag van de verwijzende rechter betrekking heeft, dat overeenkomt met de verhouding „wegens de herkomst ervan in aanmerking komende hoeveelheid warmte”/„totale meetbare warmte” (
25
), valt des te gunstiger uit voor de exploitant naarmate de in aanmerking komende hoeveelheid warmte (waarin de uit niet onder de ETS vallende installaties geïmporteerde warmte niet is meegerekend) groter is in verhouding tot de totale meetbare warmte („total measurable heat”) van de installatie.
38.
In dit geval geeft het Umweltbundesamt aan dat de totale meetbare warmte van de installatie van EDW (met inbegrip van de absorptiekoelmachines) voor de referentieperiode van 2005 tot en met 2008 voor de helft overeenkwam met de uit de fabriek van Global Foundries geïmporteerde warmte. In de veronderstelling dat die machines daadwerkelijk deel uitmaken van de installatie van EDW, moest die warmte worden meegerekend in de „totale meetbare warmte” van de installatie, maar niet in de „in aanmerking komende hoeveelheid warmte”. Het toepasselijke „gecorrigeerde aandeel” zou dus veel lager zijn dan indien de warmte helemaal niet hoefde te worden meegerekend (dat wil zeggen indien de absorptiekoelmachines geen deel zouden uitmaken van de installatie van EDW). In het totaal zou EDW dus minder voorlopige kosteloze rechten krijgen.
39.
Verderop in deze conclusie zal ik achtereenvolgens elk van de door de verwijzende rechter gestelde vragen analyseren. Eerst zal ik voor de eerste vraag betogen dat de werkingssfeer van richtlijn 2003/87, zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1, zich mijns inziens niet verzet tegen een nationale bepaling op grond waarvan een installatie op dezelfde manier wordt afgebakend in elk van de vergunningen die aan een exploitant wordt verleend voor broeikasgasemissies en voor verontreiniging. Ik zal uitleggen dat dat echter uitsluitend mogelijk is op voorwaarde dat alleen de hulpinrichtingen waarvan de activiteiten gevolgen kunnen hebben voor die emissies (naast de hoofdinstallatie) in aanmerking worden genomen om de bij de ETS ingestelde rechten en plichten vast te stellen. Ik zal eveneens de verschillende criteria in de definitie van het begrip „installatie” in artikel 3, onder e), van de richtlijn verduidelijken, waarbij moet worden onderstreept dat het aan de verwijzende rechter zal staan om te beoordelen of de absorptiekoelmachines in de omstandigheden van het hoofdgeding tot de installatie van EDW behoren.
40.
Vervolgens zal ik voor de tweede vraag van de verwijzende rechter, over de voorwaarden voor de toepassing van het gecorrigeerde aandeel, argumenteren dat dit aandeel moet worden toegepast op de som van de meetbare warmte die wordt verbruikt in de installatie die in aanmerking komt voor kosteloze toewijzing en de meetbare warmte die wordt geëxporteerd naar installaties of entiteiten die niet onder de ETS vallen, en dat het derhalve niet mogelijk is om het slechts aan een van de verschillende warmtestromen van de betrokken installatie toe te schrijven.
41.
Tot slot zal ik de derde vraag van de verwijzende rechter aldus beantwoorden dat een installatie zoals die van EDW in mijn ogen niet onder de weglekfactor kan vallen voor de hoeveelheid warmte die wordt gebruikt voor de productie van koud water dat bestemd is voor een niet onder de ETS vallende installatie in een bedrijfstak die wordt geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico (in dit geval de fabriek van Global Foundries).
A.
Mogelijkheid om in een onder de ETS vallende installatie hulpinrichtingen op te nemen die geen broeikasgassen uitstoten (eerste vraag)
42.
Zoals ik in punt 31 van deze conclusie heb aangegeven, wenst de verwijzende rechter met deze eerste prejudiciële vraag in wezen te vernemen of artikel 2, lid 1, van richtlijn 2003/87 zich ertegen verzet dat een vergunning voor broeikasgasemissies op grond van het nationale recht ook betrekking heeft op hulpinrichtingen die geen broeikasgassen uitstoten, zoals de absorptiekoelmachines van EDW.
43.
Volgens de gegevens die de verwijzende rechter heeft verstrekt, zijn de warmte-krachtcentrale en de absorptiekoelmachines van EDW, wegens de door die koelmachines veroorzaakte geluidsemissies, in de vergunningen voor broeikasgasemissies van EDW door de DEHSt als één enkele installatie beschouwd. Dat zou het gevolg zijn van de bij het Duitse recht (
26
) neergelegde geïntegreerde aanpak voor de tenuitvoerlegging van de richtlijnen 96/61 en 2010/75 inzake preventie en bestrijding van verontreiniging (die bij het BImSchG zijn omgezet in Duits recht), enerzijds, en richtlijn 2003/87, anderzijds, waarin dezelfde definitie van het begrip „installatie” is gehanteerd. (
27
)
44.
De Duitse regering leidt uit die identieke definitie af dat een hulpinrichting al wordt geacht deel uit te maken van een onder de ETS vallende installatie indien die inrichting emissies of verontreiniging veroorzaakt, ongeacht het type emissies of verontreiniging. Het Umweltbundesamt sluit zich daarbij aan. Het feit dat een installatie zoals de installatie die in de omstandigheden van het hoofdgeding door EDW wordt geëxploiteerd, aldus wordt afgebakend dat zij eveneens activiteiten omvat die slechts gevolgen kunnen hebben voor andere soorten emissies of verontreiniging, of die zelfs enkel gevolgen hebben voor het milieu in de brede zin van het woord, doet geenszins afbreuk aan de doelstellingen van artikel 2, lid 1, van richtlijn 2003/87.
45.
Die uitlegging kan volgens mij echter niet worden aanvaard.
46.
Wat dat betreft, stel ik ten eerste vast dat in artikel 3, punt 4, van richtlijn 2010/75 weliswaar is gekozen voor een betrekkelijk ruime uitlegging van het begrip „emissie” (
28
), maar datzelfde begrip in de context van de ETS strikt is beperkt tot broeikasgasemissies (
29
). Bovendien wordt in artikel 3, onder e), van richtlijn 2003/87 weliswaar verwezen naar „verontreiniging”, maar bevat de richtlijn geen autonome definitie van dat begrip. (
30
)
47.
Hoewel de definitie van het begrip „installatie” identiek is in deze drie richtlijnen (richtlijn 2003/87, enerzijds, en de richtlijnen 96/61 en 2010/75, anderzijds), hoeven de begrippen „emissies” en „verontreiniging” in die definities dus kennelijk niet voor elk van deze instrumenten dezelfde betekenis te hebben.
48.
Ten tweede merk ik in dit verband op dat de werkingssfeer van richtlijn 2003/87, zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1, uitsluitend verwijst naar „emissies” en „broeikasgassen” zoals bedoeld in de bijlagen I en II bij die richtlijn. Mijns inziens is duidelijk dat de werkingssfeer van de richtlijn moet worden gezien in het licht van het begrip „emissies” zoals gedefinieerd in artikel 3, onder b), van diezelfde richtlijn, en dat andere emissies dan broeikasgasemissies (zoals geluidsemissies) er derhalve niet onder kunnen vallen.
49.
Ten derde zij erop gewezen dat de definitie van „installatie” weliswaar hetzelfde is in richtlijn 2003/87 en in de richtlijnen 96/61 en 2010/75, maar met die drie richtlijnen duidelijk onderscheiden doelstellingen worden nagestreefd. Richtlijn 2003/87 is er specifiek op gericht emissie van broeikasgassen te verminderen (
31
), terwijl richtlijn 2010/75, in het verlengde van de doelstellingen van richtlijn 96/61, ten doel heeft emissie in lucht, water en bodem te beperken (
32
). Die beperktere, specifiekere doelstelling van richtlijn 2003/87 rechtvaardigt dat uitsluitend rekening wordt gehouden met broeikasgasemissies voor de vaststelling van de bij de ETS ingestelde rechten en plichten, en met name voor de kosteloze toewijzing van emissierechten.
50.
In dat verband berust de ETS op een economische logica die elke deelnemer aanspoort een geringere hoeveelheid broeikasgassen uit te stoten dan waarvoor hem aanvankelijk emissierechten zijn toegewezen, teneinde het overschot te kunnen verkopen aan een andere deelnemer. (
33
) Dit principe van veilen van emissierechten, dat afhankelijk is van het vermogen van de deelnemers om hun broeikasgasemissies te beheersen, vereist geenszins dat rekening wordt gehouden met andere emissies of soorten verontreiniging. (
34
)
51.
Ten vierde wijs ik erop dat het hanteren van één enkele definitie van het begrip „installatie” voor de toepassing van de richtlijnen 96/61 en 2010/75, enerzijds, en richtlijn 2003/87, anderzijds, ertoe zou kunnen leiden dat installaties onder de ETS vallen hoewel zij geen broeikasgassen uitstoten.
52.
Een dergelijk resultaat is in mijn ogen ondenkbaar gelet op het arrest van het Hof in de zaak Trinseo Deutschland (
35
), waarin het Hof heeft opgemerkt dat de in bijlage I bij richtlijn 2003/87 genoemde activiteiten volgens de bewoordingen van artikel 2, lid 1, van deze richtlijn zelf alleen binnen de werkingssfeer van die richtlijn en dus van de daarbij ingevoerde ETS vallen indien zij in bijlage II bij richtlijn 2003/87 genoemde „broeikasgasemissies” teweegbrengen.
53.
Het Hof heeft in dat arrest geoordeeld dat een activiteit niet binnen de werkingssfeer van richtlijn 2003/87 en dus van de daarbij ingevoerde ETS kan vallen, ook al wordt zij genoemd in bijlage I bij die richtlijn, indien van CO2-emissies geen sprake is. (
36
) Exploitanten van installaties die zelf niet direct CO2 uitstoten, kunnen door de toewijzing van emissierechten immers niet worden aangezet tot het verminderen van hun broeikasgasemissies. De opname van een dergelijke installatie in de ETS zou indruisen tegen de doelstelling die met de richtlijn wordt nagestreefd en die ik in punt 50 van deze conclusie in herinnering heb gebracht. (
37
)
54.
Gelet op het bovenstaande ben ik van oordeel dat artikel 2, lid 1, van richtlijn 2003/87 aldus moet worden uitgelegd dat de draagwijdte van de bij de ETS ingestelde rechten en plichten uitsluitend mag worden bepaald op basis van de in artikel 3, onder b), van die richtlijn bedoelde „emissies van broeikasgassen”, zoals de Commissie in wezen heeft aangevoerd.
55.
Mijns inziens moet uit deze bepalingen worden afgeleid dat de bewoordingen „gevolgen voor de emissies en de verontreiniging” in artikel 3, onder e), van de richtlijn (dat betrekking heeft op het begrip „installatie”) aldus moeten worden begrepen dat zij uitsluitend verwijzen naar de gevolgen voor de broeikasgasemissies. Daaruit volgt dat hulpinrichtingen voor de toepassing van de ETS slechts in aanmerking kunnen worden genomen als zij voldoen aan de overige criteria van die bepaling en de activiteiten van de hulpinrichting gevolgen kunnen hebben voor de broeikasgasemissies.
56.
Afgezien daarvan klopt het dat de betrokken Duitse bepaling (§ 2, lid 4, eerste volzin, TEHG) er niet toe leidt dat installatieonderdelen die overeenkomstig die bepalingen onder de ETS vallen, van de ETS worden uitgesloten, zoals de Commissie terecht opmerkt. Zij is integendeel bedoeld om in de vergunningen voor broeikasgasemissies ook andere hulpinrichtingen op te nemen, naast de inrichtingen die gevolgen kunnen hebben voor dergelijke emissies. Zij neigt dus naar een ruimere omschrijving van de installatie dan vereist is op grond van de ETS, en niet naar een striktere.
57.
Voorts heeft deze bepaling, zoals ik het begrijp, louter tot gevolg dat de fysieke grenzen van de installatie in die vergunning op dezelfde manier worden vastgesteld als in de vergunning voor verontreiniging. Zij belet dus op zich niet dat alle installatieonderdelen die als zodanig zijn aangemerkt, worden meegenomen in de vaststelling van de rechten en plichten van de exploitant krachtens de ETS. (
38
) In dat verband is in § 2, lid 2, TEHG (waarbij richtlijn 2003/87 wordt omgezet in het Duitse recht) (
39
) overigens bepaald dat alleen hulpinrichtingen die in ruimtelijke en bedrijfstechnische zin verband houden met de andere installatieonderdelen en die voor het ontstaan van broeikasgassen van belang kunnen zijn binnen de werkingssfeer van deze wet vallen. (
40
)
58.
Deze bepalingen, in onderlinge samenhang gelezen, staan er volgens mij dan ook geenszins aan in de weg dat bij het vaststellen van de bij de ETS ingestelde rechten en plichten (naast de hoofdinstallatie) uitsluitend rekening wordt gehouden met hulpinrichtingen waarvan de activiteiten, overeenkomstig het in punt 55 van deze conclusie vastgestelde criterium, gevolgen kunnen hebben voor de emissies van broeikasgassen.
59.
In deze omstandigheden ben ik van oordeel dat artikel 2, lid 1, van richtlijn 2003/87, gelezen in samenhang met artikel 3, onder b) en e), van die richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een nationale regeling, zoals § 2, lid 4, eerste volzin, TEHG, die ertoe leidt dat hulpinrichtingen die zelf geen broeikasgassen uitstoten, worden opgenomen in de vergunning voor een onder de ETS vallende installatie. Dergelijke hulpinrichtingen mogen echter alleen in aanmerking worden genomen bij het bepalen van de bij de ETS ingestelde rechten en plichten, met name wat de voorlopige kosteloze toewijzing van emissierechten betreft, indien zij voldoen aan alle andere in artikel 3, onder e), van de richtlijn opgenomen criteria en de activiteiten ervan gevolgen kunnen hebben voor de broeikasgasemissies.
60.
In het volgende deel van deze conclusie zal ik enige aanwijzingen geven ten aanzien van de vraag of in de omstandigheden van het hoofdgeding aan die laatste voorwaarde is voldaan. Ik zal eveneens de andere criteria in die bepaling toelichten, om de verwijzende rechter in staat te stellen uit te maken of de absorptiekoelmachines en de warmte-krachtcentrale van EDW als één enkele installatie kunnen worden beschouwd.
B.
In artikel 3, onder e), van richtlijn 2003/87 opgenomen criteria voor de afbakening van de installatie
61.
Hoewel de absorptiekoelmachines in de omstandigheden van het hoofdgeding zelf geen broeikasgassen uitstoten maar louter gevolgen hebben voor de CO2-emissie van de warmte-krachtcentrale van EDW, betekent het feit dat die machines als deel van de hoofdinstallatie worden beschouwd dat het aantal rechten dat EDW voorlopig kosteloos toegewezen kan krijgen, lager zal zijn dan indien de machines niet in aanmerking zouden worden genomen. (
41
)
62.
Voor de opname van hulpinrichtingen zijn in artikel 3, onder e), van richtlijn 2003/87 in wezen drie criteria vastgesteld:
–
de activiteit van de hulpinrichting hangt rechtstreeks samen met de activiteit van de hoofdinstallatie die onder bijlage I van de richtlijn valt (
42
) (eerste criterium);
–
deze activiteit staat technisch in verband met de op de plaats ten uitvoer gebrachte activiteiten (tweede criterium), en
–
deze activiteit kan gevolgen hebben voor de emissies en de verontreiniging (derde criterium).
63.
Wat het derde criterium betreft, wil ik verduidelijken dat dit criterium, overeenkomstig punt 59 van deze conclusie, aldus moet worden gelezen dat de activiteit van de hulpinrichting gevolgen moet kunnen hebben voor de emissies van broeikasgassen.
64.
Verzoekster in het hoofdgeding stelt dat de activiteit van de absorptiekoelmachines in de omstandigheden van het hoofdgeding geen gevolgen heeft voor de broeikasgasemissies van haar warmte-krachtcentrale. De Duitse regering, het Umweltbundesamt en de Commissie voeren daarentegen aan dat de exploitatie van deze machines wel gevolgen kan hebben voor de emissies van de centrale. Die zou meer broeikasgassen uitstoten omdat er voor de werking van de machines en voor de productie van koud water voor de fabriek van Global Foundries (in het kader van fase 2) meer warmte nodig is.
65.
Het staat hier aan de verwijzende rechter om te beoordelen of zulks, in de omstandigheden van het hoofdgeding, daadwerkelijk het geval is. Om die vraag bevestigend te kunnen beantwoorden, zou het mijns inziens kunnen volstaan dat deze rechter vaststelt dat een toename of afname van de warmtebehoefte van de absorptiekoelmachines tot een toename of afname van de „verbranding van brandstoffen” in de centrale van EDW en daarmee tot hogere of lagere CO2-emissie leidt. Hoe meer koud water de absorptiekoelmachines produceren, des te meer warmte zij nodig hebben en des te meer brandstoffen er in de warmte-krachtcentrale moeten worden verbruikt om die warmte te produceren.
66.
Wat het criterium van de „rechtstreekse samenhang” (eerste criterium) en dat van het „technische verband” (tweede criterium) betreft, heeft het Hof in het arrest Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ (
43
) met name geoordeeld dat het rechtstreekse verband tussen de verbrandingsactiviteit en de opslag van steenkool werd geconcretiseerd door het technische verband tussen de twee activiteiten. Daaruit leid ik af dat die twee criteria elkaar volgens het Hof in zekere mate overlappen.
67.
In dat verband heeft het tweede criterium mijns inziens uitsluitend betrekking op de technische verbanden die kunnen bestaan tussen de hoofdinstallatie en de hulpinrichting, dat wil zeggen dat een van de activiteiten die er plaatsvinden is geïntegreerd in het gezamenlijke technische proces van de andere activiteit (
44
), met name gelet op de manier waarop de hoofdinstallatie en de hulpinrichting technisch met elkaar zijn verbonden en materieel zijn georganiseerd (
45
) en op hun technische werking. Volgens het eerste criterium (met betrekking tot de „rechtstreekse samenhang”) mag volgens mij rekening worden gehouden met een ruimer verband tussen de hoofdinstallatie en de hulpinrichting. Zoals ik het zie, is de vraag of aan het eerste criterium is voldaan niet beperkt tot een louter technische beoordeling (
46
), maar kan ook rekening worden gehouden met het feit dat de betrokken activiteiten een gemeenschappelijk doel hebben waartoe elke activiteit bijdraagt en dat veronderstelt dat zij tot dezelfde installatie behoren. (
47
)
68.
Verzoekster in het hoofdgeding is van mening dat het Hof in het arrest Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ (
48
) heeft geconcludeerd dat er sprake is van rechtstreekse samenhang omdat het op te nemen installatieonderdeel (een kolenpark) onontbeerlijk was voor de werking van de hoofdinstallatie (een steenkoolcentrale). Wat de absorptiekoelmachines in het hoofdgeding betreft, moet volgens haar worden geoordeeld dat de activiteiten van die machines niet rechtstreeks samenhangen met die van de warmte-krachtcentrale van EDW, omdat de productie van koud water door die machines noch noodzakelijk, noch nuttig is voor de „verbranding van brandstoffen” door die centrale.
69.
In dat verband onderstreep ik dat uit het arrest Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ niet blijkt dat er enkel sprake kan zijn van rechtstreekse samenhang indien de activiteit van de hulpinrichting onontbeerlijk is voor de activiteit van de hoofdinstallatie, maar niet in de omgekeerde situatie (dat wil zeggen wanneer de activiteit van de hoofdinstallatie onontbeerlijk is voor die van de hulpinrichting). Volgens mij heeft het Hof in dat arrest bovendien niet geoordeeld dat alleen een activiteit die „onontbeerlijk” is voor een andere activiteit, kan worden geacht aan het criterium „rechtstreekse samenhang” met die andere activiteit te voldoen. (
49
)
70.
In casu ben ik van oordeel dat de verwijzende rechter zich voor de „rechtstreekse samenhang” tussen de activiteiten van de warmte-krachtcentrale van EDW en die van haar koelmachines dus wel degelijk op diverse elementen kan baseren, waaronder het feit dat de door de centrale geproduceerde warmte bijdraagt aan (of zelfs noodzakelijk is voor) de werking van de machines. De rechter zou eveneens kunnen oordelen dat die machines „deel uitmaken van het productieproces” van EDW, zoals de Commissie aanvoert, of hij zou rekening kunnen houden met het door het Umweltbundesamt onderstreepte feit dat de installatie van EDW ten doel heeft het nodige hete, koude en warme water te leveren om in de behoeften van de fabriek van Global Foundries te voorzien en kunnen oordelen dat dat doel alleen kan worden bereikt indien alle onderdelen van de installatie, met inbegrip van de koelmachines, werken.
71.
Gelet op bovenstaande overwegingen en onder voorbehoud van de beoordeling die door de verwijzende rechter zal moeten worden verricht, lijken de activiteiten van de betrokken absorptiekoelmachines mij rechtstreeks verband te houden met die van de warmte-krachtcentrale van EDW. Op voorwaarde dat er eveneens een technisch verband bestaat tussen die activiteiten (
50
) en dat de machines gevolgen kunnen hebben voor de CO2-emissie, kunnen zij mijns inziens door de verwijzende rechter worden geacht samen met de centrale één enkele installatie in de zin van artikel 3, onder e), van richtlijn 2003/87 te vormen.
72.
In dat geval zouden de machines met name in aanmerking moeten worden genomen bij de voorlopige kosteloze toewijzing van emissierechten. Die benadering zou tot gevolg hebben dat het aantal voorlopig aan EDW toegewezen emissierechten, zoals ik in punt 61 van deze conclusie heb aangegeven, lager zou zijn dan het aantal waarop zij aanspraak had gemaakt, wat strookt met de doelstelling van de ETS om te streven naar een algehele vermindering van broeikasgasemissies. (
51
)
73.
In het volgende onderdeel, dat een antwoord moet bieden op de tweede prejudiciële vraag, zal ik uitgaan van de hypothese dat EDW één enkele installatie exploiteert, die de warmte-krachtcentrale en de absorptiekoelmachines omvat die in het hoofdgeding aan de orde zijn. Uit het verzoek van de verwijzende rechter blijkt dat deze vraag in het omgekeerde geval, indien de machines niet tot de installatie van EDW behoren, niet hoeft te worden beantwoord.
C.
Gecorrigeerd aandeel („corrected eligibility ratio”) van het gegevensverzamelingssjabloon („Data Collection Template”) (tweede vraag)
74.
Met de tweede prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of het gecorrigeerde aandeel („corrected eligibility ratio”) – op basis waarvan in de omstandigheden van het hoofdgeding rekening zou kunnen worden gehouden met het feit dat de warmte die door de absorptiekoelmachines van EDW uit de fabriek van Global Foundries wordt geïmporteerd voor de productie van warm water in fase 3 (zoals beschreven in punt 20 van deze conclusie), wordt „geïmporteerd uit een installatie die niet onder de ETS valt” en dus niet in aanmerking komt (
52
) – uitsluitend mag worden toegepast op de stroom warm water van 32 °C, zoals verzoekster in het hoofdgeding aanvoert.
75.
Wat dat betreft, merk ik ten eerste op dat het in de veronderstelling dat de absorptiekoelmachines deel uitmaken van de installatie van EDW, geen twijfel lijdt dat die installatie warmte importeert uit een installatie die niet onder de ETS valt, aangezien de koelmachines warmte uit de fabriek van Global Foundries gebruiken om warm water te produceren. De partijen betwisten deze beoordeling niet. (
53
)
76.
Ten tweede herinner ik eraan dat noch het gegevensverzamelingssjabloon van de Commissie noch de richtsnoeren die de Commissie met betrekking tot dat sjabloon heeft vastgesteld (
54
), die beide verwijzen naar het gecorrigeerde aandeel, juridisch bindend zijn. (
55
)
77.
Desalniettemin hebben de lidstaten het volste recht om dat sjabloon te gebruiken voor de voorlopige kosteloze toewijzing van broeikasgasemissierechten. Indien een lidstaat aan een exploitant het gebruik van een ander elektronisch sjabloon of een specifieke bestandsindeling voor de indiening van de gegevens oplegt, is die lidstaat er overeenkomstig artikel 7, lid 5, tweede alinea, van besluit 2011/278 in het algemeen (
56
) toe gehouden ook het gebruik van dat sjabloon door de exploitant te aanvaarden. Het gegevensverzamelingssjabloon van de Commissie kan dus duidelijk rechtsgevolgen teweegbrengen.
78.
Ten derde merk ik op dat de warmtebenchmark voor de berekening van het voorlopige jaarlijkse aantal emissierechten dat kosteloos aan een warmtebenchmark-installatie kan worden toegewezen, moet worden vermenigvuldigd met „de warmtegerelateerde historische activiteitsniveaus”. (
57
) Die komen overeen met de mediane historische jaarproductie en/of jaarinvoer van meetbare warmte uit een onder de ETS vallende installatie die tijdens de referentieperiode heeft plaatsgevonden. (
58
) Zij worden dus bepaald op basis van de warmte die tijdens de referentieperiode uit andere onder de ETS vallende installaties is geïmporteerd en/of de warmte die tijdens de referentieperiode door de betrokken installatie is geproduceerd. (
59
)
79.
Daaruit leid ik af dat de hoeveelheid uit niet onder de ETS vallende installaties geïmporteerde warmte eenvoudigweg niet relevant is voor de berekening van het voorlopige jaarlijkse aantal emissierechten dat kosteloos kan worden toegewezen aan een warmtebenchmark-installatie.
80.
Het is derhalve terecht dat de DEHSt in het hoofdgeding de uit de fabriek van Global Foundries geïmporteerde warmte wil uitsluiten van de „in aanmerking komende” hoeveelheid warmte van de installatie van EDW. Zoals het Umweltbundesamt onderstreept, zou elke andere uitlegging leiden tot een overschatting van de warmte die recht geeft op de voorlopige kosteloze toewijzing van emissierechten.
81.
Het gecorrigeerde aandeel bedoeld in het gegevensverzamelingssjabloon heeft bovendien juist tot doel dit probleem te voorkomen: zoals ik in punt 37 van deze conclusie heb uitgelegd, komt het gecorrigeerde aandeel overeen met de verhouding „wegens de herkomst ervan in aanmerking komende hoeveelheid warmte”/„totale meetbare warmte”. De wegens de herkomst ervan niet in aanmerking komende hoeveelheid warmte is de warmte die, net als de warmte die afkomstig is uit de fabriek van Global Foundries, wordt geïmporteerd uit niet onder de ETS vallende installaties.
82.
Ten aanzien van de vraag of dit aandeel op slechts één warmtestroom in de betrokken installatie kan worden toegepast, stel ik vast dat uit het gegevensverzamelingssjabloon uitdrukkelijk blijkt dat het aandeel moet worden toegepast op de „total amount of heat potentially part of the heat benchmark sub-installations”, die overeenkomt met de som van de meetbare warmte die wordt
verbruikt in de installatie die in aanmerking komt voor kosteloze toewijzing, enerzijds, en de meetbare warmte die wordt geëxporteerde naar niet onder de ETS vallende installaties of entiteiten, anderzijds. (
60
) In tegenstelling tot wat verzoekster in het hoofdgeding voorstelt, is het dus niet de bedoeling dat dit aandeel slechts op een warmtestroom (in dit geval de stroom warm water van 30 °C) wordt toegepast.
83.
Uit het gegevensverzamelingssjabloon blijkt eveneens dat de berekening van het gecorrigeerde aandeel als dusdanig reeds een geïntegreerde aanpak veronderstelt waarin rekening wordt gehouden met alle warmtestromen. (
61
)
84.
Tot slot lijkt het mij nuttig te onderstrepen dat de toepassing van het gecorrigeerde aandeel op alle warmtestromen het voordeel heeft dat wordt gegarandeerd dat in alle lidstaten op het niveau van de installatie (en niet slechts van onderdelen daarvan) rekening wordt gehouden met de mate waarin de warmte binnen de installatie wordt geproduceerd (en dus recht geeft op de kosteloze toewijzing van emissierechten) en de mate waarin warmte wordt geïmporteerd uit een niet onder de ETS vallende installatie (en dus geen recht geeft op de toewijzing van dergelijke rechten), zoals het Umweltbundesamt terecht opmerkt.
85.
Ik geef het Hof daarom in overweging de tweede prejudiciële vraag aldus te beantwoorden dat het gecorrigeerde aandeel moet worden toegepast op de som van de meetbare warmte die wordt verbruikt in de betrokken installatie die in aanmerking komt voor kosteloze toewijzing en van de meetbare warmte
die wordt
geëxporteerd naar niet onder de ETS vallende installaties of entiteiten, zonder dat daarbij een onderscheid kan worden gemaakt tussen verschillende warmtestromen.
D.
Toepassing van de weglekfactor (derde vraag)
86.
Met zijn derde prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of een installatie zoals die van EDW de CO2-weglekstatus kan krijgen voor het gedeelte van de warmte dat niet rechtstreeks wordt geëxporteerd naar een installatie in een bedrijfstak die wordt geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico, maar in plaats daarvan met behulp van absorptiekoelmachines wordt omgezet in koeling (meer specifiek in koud water) alvorens het naar de desbetreffende installatie wordt getransporteerd.
87.
Zoals ik in punt 34 van deze conclusie reeds heb aangegeven, heeft de wetgever in artikel 10 bis, lid 12, van richtlijn 2003/87 voorzien in een bijzondere regel voor de kosteloze toewijzing van rechten aan installaties in bedrijfstakken of deeltakken waar een „significant risico op het weglekeffect” bestaat. (
62
) Die regel is ingevoerd om te vermijden dat er economische nadelen zouden ontstaan voor bijzonder energie-intensieve bedrijfstakken en deeltakken in de Unie die onderhevig zijn aan internationale concurrentie die niet onderworpen is aan vergelijkbare beperkingen van de uitstoot van CO2.
88.
In artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit 2011/278 is bepaald dat de CO2-weglekstatus eveneens kan worden toegekend aan installaties die zelf weliswaar niet tot een bedrijfstak of deeltak behoren die geacht wordt te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico, maar die meetbare warmte exporteren naar een installatie in een dergelijke bedrijfstak die niet in de ETS is opgenomen.
89.
In casu zijn partijen het erover eens dat de installatie van EDW zelf niet behoort tot een bedrijfstak die geacht wordt te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico. In het kader van de in punt 20 van deze conclusie beschreven fase 2, exporteert EDW echter koud water, geproduceerd op basis van het hete water en de stoom die door haar warmte-krachtcentrale worden geleverd, naar de fabriek van Global Foundries. Die fabriek, die niet in de ETS is opgenomen, behoort tot een dergelijke bedrijfstak.
90.
De Commissie en het Umweltbundesamt voeren in wezen aan dat de CO2-weglekstatus volgens de bewoordingen van artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit 2011/278 hoe dan ook niet kan worden toegekend voor warmte die door een installatie zoals die van EDW voor de verwezenlijking van fase 2 (die plaatsvindt in de absorptiekoelmachines) wordt geproduceerd. Deze warmte wordt namelijk niet verbruikt in een installatie die niet onder de ETS valt en behoort tot een bedrijfstak die wordt geacht te zijn blootgesteld aan een „significant CO2-weglekrisico” (te weten in de fabriek van Global Foundries), maar door die machines.
91.
Verzoekster in het hoofdgeding is daarentegen van mening dat de absorptiekoelmachines de samenhang tussen de warmte-krachtcentrale van EDW (die warmte produceert) en de fabriek van Global Foundries (die deze warmte verbruikt in de vorm van koeling) niet doorbreken. De aan de fabriek geleverde koeling komt hoe dan ook overeen met de warmte die is verbruikt om ze te produceren.
92.
Naar mijn oordeel kan deze uitlegging niet worden aanvaard.
93.
Ik merk in dat verband op dat de „verbruiker van de meetbare warmte” in artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit 2011/278 duidelijk is geïdentificeerd als de installatie die behoort tot een bedrijfstak of deeltak die wordt geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico en die niet in de ETS is opgenomen.
94.
Daaruit volgt dat een installatie zoals die van EDW, om de CO2-weglekstatus te kunnen krijgen, ten eerste warmte moet exporteren en ten tweede die warmte moet verbruiken in een installatie die aan het tweeledige criterium uit het voorgaande punt voldoet, zoals de Commissie en het Umweltbundesamt terecht opmerken. Deze status kan zich dus niet uitstrekken tot het koude water dat aan een dergelijke installatie wordt geleverd, aangezien dat zou betekenen dat de warmte reeds is verbruikt.
95.
Het uittreksel van het document van de Commissie, met als opschrift „Frequently Asked Questions on Free Allocation Rules for the EU ETS post 2020” (Vaak gestelde vragen over de regels voor de kosteloze toewijzing in de Europese Unie na 2020) (
63
), dat verzoekster in het hoofdgeding in haar opmerkingen heeft aangevoerd, kan niet tot een andere uitlegging leiden.
96.
Ten eerste is dit document, dat geenszins bindend is, door de Commissie vastgesteld in de context van de vierde handelsperiode (dat wil zeggen de periode die ingaat in 2021), terwijl het hoofdgeding de kosteloze toewijzing uit hoofde van de derde handelsperiode (2013‑2020) betreft.
97.
Ten tweede wordt in het uittreksel van het document dat door verzoekster in het hoofdgeding is aangevoerd, verwezen naar deel 7.1 van bijlage VII bij gedelegeerde verordening (EU) 2019/331 van de Commissie (
64
), inzake de „regels om de netto meetbare warmte te bepalen”. Uit de tweede zin van dat deel blijkt dat wanneer de warmte wordt gebruikt om koeling te produceren in het kader van een absorptiekoelingsproces (zoals het proces dat plaatsvindt in de absorptiekoelmachines van de installatie van EDW), dit koelingsproces als het warmteverbruikende proces wordt beschouwd. Daaruit leid ik af dat de warmte volgens dat document wel degelijk moet worden geacht te zijn verbruikt in de installatie of het installatieonderdeel waarin het koelingsproces wordt uitgevoerd (in casu de absorptiekoelmachines van EDW) en niet in de installatie of het installatieonderdeel waarnaar de aldus geproduceerde koude wordt getransporteerd (in casu de fabriek van Global Foundries).
98.
Gelet op het voorgaande ben ik van oordeel dat de fabriek van Global Foundries in de omstandigheden van het hoofdgeding niet kan worden beschouwd als de installatie waar de warmte die afkomstig is uit de warmte-krachtcentrale van EDW en die door de absorptiekoelmachines wordt gebruikt om koud water te produceren (in fase 2) wordt verbruikt. Aangezien deze voorwaarde niet is vervuld (hoewel zij duidelijk tot uiting komt in de bewoordingen van artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit 2011/278), kan EDW voor deze warmte geen CO2-weglekstatus krijgen.
99.
Tot slot vormt artikel 10 bis, lid 12, van richtlijn 2003/87 een uitzondering op de algemene regel in artikel 10 bis, lid 11, van die richtlijn, waarin is bepaald dat de hoeveelheid kosteloos toegewezen emissierechten in de periode van 2013 tot en met 2020 geleidelijk aan moet worden verlaagd, om die kosteloze toewijzing tegen 2027 volledig af te schaffen. In die context lijkt het mij vanzelfsprekend dat de voorwaarden voor de toepassing van de weglekfactor restrictief moeten worden uitgelegd, opdat de doelstelling van de ETS om de broeikasgasemissies te verminderen, niet in het gedrang komt. (
65
)
100.
Ik geef het Hof daarom in overweging de derde prejudiciële vraag aldus te beantwoorden dat een installatie zoals die van EDW geen CO2-weglekstatus kan krijgen voor de hoeveelheid warmte die zij produceert met het oog op de export van koud water naar een installatie die niet in de ETS is opgenomen maar wel tot een bedrijfstak behoort die wordt geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico. Voor alle duidelijkheid: het antwoord op deze vraag verandert mijns inziens niet naargelang van de vraag of de absorptiekoelmachines in het hoofdgeding deel uitmaken van een dergelijke installatie of niet. In beide gevallen geldt immers dat de fabriek van Global Foundries niet de plek is waar de warmte wordt verbruikt.
V. Conclusie
101.
Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vraag van het Verwaltungsgericht Berlin te beantwoorden als volgt:
„1)
Artikel 2, lid 1, van richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 oktober 2003 tot vaststelling van een regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Gemeenschap en tot wĳziging van richtlijn 96/61/EG van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009, moet aldus worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een nationale bepaling op grond waarvan een installatie op dezelfde manier wordt afgebakend voor elk van de vergunningen die aan een exploitant wordt verleend voor broeikasgasemissies en voor verontreiniging. Uit deze bepaling, gelezen in samenhang met artikel 3, onder b) en e), van de richtlijn, zoals gewijzigd, vloeit evenwel voort dat hulpinrichtingen slechts in aanmerking mogen worden genomen voor de voorlopige kosteloze toewijzing van emissierechten indien de activiteiten van de hulpinrichting, die rechtstreeks moeten samenhangen met de activiteiten van de hoofdinstallatie en er technisch mee in verband moeten staan, gevolgen kunnen hebben voor de emissie van broeikasgassen.
2)
Het in het Data Collection Template van de Europese Commissie bedoelde gecorrigeerde aandeel (‚corrected eligibility ratio’) moet worden toegepast op de som van de meetbare warmte die wordt verbruikt in de installatie die in aanmerking komt voor kosteloze toewijzing en de meetbare warmte die wordt geëxporteerd door die installatie naar installaties of entiteiten die niet onder de regeling voor de handel in emissierechten vallen. Zelfs indien er binnen de installatie verschillende warmtestromen kunnen worden geïdentificeerd, is het niet mogelijk om dit aandeel op slechts één van deze stromen toe te passen.
3)
Artikel 6, lid 1, derde alinea, van besluit 2011/278/EU van de Commissie van 27 april 2011 tot vaststelling van een voor de hele Unie geldende overgangsregeling voor de geharmoniseerde kosteloze toewijzing van emissierechten overeenkomstig artikel 10 bis van richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement en de Raad moet aldus worden uitgelegd dat een installatie die niet tot een bedrijfstak behoort die wordt geacht te zijn blootgesteld aan een aanzienlijk CO2-weglekrisico, geen CO2-weglekstatus kan krijgen voor de hoeveelheid warmte die zij produceert met het oog op de export van koud water naar een installatie die niet in de regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten is opgenomen maar wel tot een dergelijke bedrijfstak behoort.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Frans.
(
2
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 13 oktober 2003 tot vaststelling van een regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Gemeenschap en tot wĳziging van richtlijn 96/61/EG van de Raad (PB 2003, L 275, blz. 32), zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 (PB 2009, L 140, blz. 63) (hierna: „richtlijn 2003/87”). Hierna zal ik de afkorting ETS gebruiken voor de bij deze richtlijn vastgestelde „regeling voor de handel in emissierechten”.
(
3
)	Besluit van de Commissie van 27 april 2011 tot vaststelling van een voor de hele Unie geldende overgangsregeling voor de geharmoniseerde kosteloze toewijzing van emissierechten overeenkomstig artikel 10 bis van richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB 2011, L 130, blz. 1).
(
4
)	Met absorptiekoelmachines kan door gebruik te maken van verschillende temperaturen koeling worden geproduceerd enkel en alleen op basis van warmte. De werking van deze machines is gebaseerd op het vermogen van bepaalde vloeistoffen om damp te absorberen en te desorberen. Zij maken gebruik van een binair mengsel waarin een van de bestanddelen (de koelvloeistof, bijvoorbeeld koud water) vluchtiger is dan het andere (de absorptievloeistof).
(
5
)	Zie richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 inzake industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging) (PB 2010, L 334, blz. 17). Bij die richtlijn is richtlijn 96/61/EG van de Raad van 24 september 1996 inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (PB 1996, L 257, blz. 26) ingetrokken en vervangen.
(
6
)	Algemene Systematische Bedrijfsindeling in de Europese Gemeenschappen (NACE).
(
7
)	Besluit van de Commissie van 24 december 2009 tot vaststelling, overeenkomstig richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement en de Raad, van een lijst van bedrijfstakken en deeltakken die worden geacht te zijn blootgesteld aan een significant CO2-weglekrisico (PB 2010, L 1, blz. 10).
(
8
)	Besluit van de Commissie van 27 oktober 2014 tot vaststelling, overeenkomstig richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement en de Raad, van een lijst van bedrijfstakken en deeltakken waarvan wordt vermoed dat ze een significant risico op koolstoflekkage lopen, voor de periode 2015‑2019 (PB 2014, L 308, blz. 114).
(
9
)	Uit het verzoek om een prejudiciële beslissing blijkt dat de onder bijlage I van richtlijn 2003/87 vallende activiteit die in de hoofdinstallatie van EDW wordt verricht en die ertoe leidt dat EDW onderworpen is aan de ETS [krachtens artikel 2, lid 1, en artikel 3, onder e), van die richtlijn], de „verbranding van brandstoffen” is, met name voor de productie van warmte. Het is bij die activiteit dat CO2 wordt geproduceerd.
(
10
)	Voor het begrip „CO2-weglekrisico” verwijs ik naar punt 34 infra.
(
11
)	Zoals ik de werking van de absorptiekoelmachines en de warmte-krachtcentrale van EDW begrijp, wordt het hete en het warme water dat noodzakelijk is voor de werking van de fabriek van Global Foundries in een ononderbroken stroom geproduceerd en vinden de fasen 1, 2 en 3 in de praktijk gelijktijdig plaats.
(
12
)	Overeenkomstig artikel 10 bis, lid 4, van richtlijn 2003/87 „worden kosteloze toewijzingen gegeven voor stadsverwarmingen voor hoogrenderende warmte-krachtkoppeling [...] voor een economisch aantoonbare vraag, met betrekking tot de productie van warmte of koeling”.
(
13
)	De lidstaten moeten bij de berekening van de voorlopige jaarlijkse hoeveelheid kosteloos toe te wijzen emissierechten overeenkomstig artikel 6 van besluit 2011/278 een onderscheid maken tussen de installaties of subinstallaties naargelang van de activiteit daarvan, teneinde te kunnen bepalen of er een „productbenchmark”, een „warmtebenchmark” dan wel een „brandstofbenchmark” of een specifieke factor voor „procesemissies-(sub)installaties” moet worden toegepast [zie in dat verband arresten van 8 september 2016, Borealis e.a. (C‑180/15, EU:C:2016:647, punt 61), en 18 januari 2018, INEOS (C‑58/17, EU:C:2018:19, punt 28)].
(
14
)	Uit artikel 10, lid 2, onder b), i), van besluit 2011/278 vloeit voort dat voor warmtebenchmark-installaties of -subinstallaties het voorlopige jaarlijkse aantal kosteloos toegewezen emissierechten voor een bepaald jaar overeenstemt met de waarde van de toepasselijke warmtebenchmark, vermenigvuldigd met de warmtegerelateerde historische activiteitsniveaus voor het verbruik van meetbare warmte. Overeenkomstig artikel 7, lid 1, van dat besluit, gelezen in samenhang met bijlage IV, staat het aan de exploitant om in dat verband met name alle relevante informatie en gegevens te verstrekken over de meetbare warmte die door zijn installatie (of subinstallatie) is verbruikt, geïmporteerd of geëxporteerd.
(
15
)	Om te verduidelijken waar het precies om gaat in het hoofdgeding wijs ik erop dat EDW naar aanleiding van haar klacht in totaal 78267 kosteloze emissierechten heeft gekregen van de DEHSt, terwijl zij, uitgaand van het beginsel dat de absorptiekoelmachines geen deel uitmaken van haar hoofdinstallatie, aanspraak maakt op 199280 emissierechten (dus 121013 meer dan de toegewezen hoeveelheid). De hoeveelheid emissierechten voor EDW kan dus aanzienlijk verschillen naargelang de vraag of de absorptiekoelmachines als onderdeel van haar installatie worden beschouwd of niet.
(
16
)	Dit gegevensverzamelingssjabloon, dat het laatst is bijgewerkt op 25 mei 2011, is te vinden op de volgende website van de Commissie (uitsluitend in het Engels): https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/allowances_en#tab-0‑1.
(
17
)	De partijen in het hoofdgeding hebben voor de verwijzende rechter uiteenlopende standpunten over deze kwestie aangevoerd. Volgens verzoekster in het hoofdgeding mag de hoeveelheid uit de fabriek van Global Foundries geïmporteerde warmte niet alleen niet in mindering worden gebracht (aangezien de koelmachines geen deel uitmaken van de installatie van EDW), maar mag deze warmte, indien zij desondanks in mindering zou moeten worden gebracht, ook niet worden toegerekend aan de stroom warm water van 32 °C. De DEHSt is daarentegen van mening dat op basis van het gegevensverzamelingssjabloon geen onderscheid kan worden gemaakt tussen de verschillende warmtestromen.
(
18
)	Zie artikel 1 van richtlijn 2003/87 en arrest van 22 februari 2018, INEOS Köln (C‑572/16, EU:C:2018:100, punt 26).
(
19
)	Die toewijzing verloopt in twee fasen: eerst berekenen de lidstaten de voorlopige jaarlijkse hoeveelheid kosteloos toe te wijzen emissierechten voor elke installatie op hun grondgebied en vervolgens bepaalt de Commissie, in een latere fase, de definitieve toewijzing.
(
20
)	In zijn verzoek om een prejudiciële beslissing vraagt de verwijzende rechter het Hof niet uitdrukkelijk naar artikel 3, onder e), van richtlijn 2003/87. Niettemin merkt de verwijzende rechter op dat de tweede prejudiciële vraag enkel wordt gesteld voor het geval de koelmachines volgens het antwoord op de eerste vraag deel uitmaken van de installatie van EDW. Ik denk dus dat het aangewezen is om, voordat ik de tweede vraag beantwoord, de criteria van deze bepaling te preciseren. In dat verband beperkt de verwijzende rechter zijn eerste vraag formeel weliswaar tot de uitlegging van artikel 2, lid 1, van deze richtlijn, maar een dergelijke omstandigheid belet niet dat het Hof de verwijzende rechter alle uitleggingsgegevens met betrekking tot het Unierecht verschaft die van nut kunnen zijn voor de beslechting van de bij hem aanhangige zaak, ongeacht of hij er in zijn vragen melding van maakt (zie arrest van 9 juli 2020, SantenC‑673/18, EU:C:2020:531, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
21
)	In deel C van deze conclusie zal ik nader ingaan op het belang van het „gecorrigeerde aandeel” voor deze berekening.
(
22
)	Zie in dit verband de overwegingen 24 en 25 van richtlijn 2009/29. Ik verwijs eveneens naar voetnoot 49 van mijn conclusie in de zaak ExxonMobil Production Deutschland (C‑682/17, EU:C:2019:167), en naar punt 60 van mijn conclusie in de zaak INEOS Köln (C‑572/16, EU:C:2017:896).
(
23
)	De concrete toepassing van de weglekfactor bij deze berekening is met name beschreven in voetnoot 53 van mijn conclusie in de zaak ExxonMobil Production Deutschland (C‑682/17, EU:C:2019:167).
(
24
)	Deze warmte wordt gebruikt om warm water te produceren in het kader van de in punt 20 supra beschreven fase 3.
(
25
)	Zie deel II.2, onder i) en j), van blad E, met als opschrift „‚EnergyFlows’ – Data on energy input, measurable heat and electricity”, van het gegevensverzamelingssjabloon. De „meetbare warmte” is in artikel 3, onder e), van besluit 2011/278 gedefinieerd als „een netto warmtestroom getransporteerd door identificeerbare pijpleidingen of leidingen met gebruik van [...] stoom, hete lucht, water [...] waarvoor een warmtemeter geïnstalleerd is of kan worden”.
(
26
)	In het Duitse recht uit die geïntegreerde aanpak zich in het feit dat de overeenkomstig het BImSchG verleende vergunning krachtens § 4, lid 4, TEHG in geval van installaties waarvoor vóór 2013 een vergunning is verleend, ook geldt voor de in richtlijn 2003/87 bedoelde broeikasgasemissies (zie punt 16 supra).
(
27
)	Zie artikel 3, onder e), van richtlijn 2003/87, alsook artikel 2, punt 1, van richtlijn 96/61 en artikel 3, punt 3, van richtlijn 2010/75. Overeenkomstig artikel 8 van richtlijn 2003/87 zijn de lidstaten bovendien verplicht de nodige maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat de voorwaarden voor en de procedure voor het verlenen van een vergunning voor broeikasgasemissies worden gecoördineerd met die voor de in richtlijn 96/61 bepaalde vergunning.
(
28
)	Volgens die bepaling is een „emissie” de directe of indirecte lozing, uit puntbronnen of diffuse bronnen van een installatie, van stoffen, trillingen, warmte of geluid in de lucht, het water of de bodem.
(
29
)	Zie artikel 3, onder b), van richtlijn 2003/87. Zie ook de arresten van 19 januari 2017, Schaefer Kalk (C‑460/15, EU:C:2017:29, punt 32), en 28 februari 2018, Trinseo Deutschland (C‑577/16, EU:C:2018:127, punt 45), waarin het Hof heeft onderstreept dat uit de bewoordingen van deze bepaling volgt dat de „emissie” in de zin van deze bepaling de emissie door een installatie van een broeikasgas in de atmosfeer veronderstelt.
(
30
)	Dat geldt niet voor artikel 2, punt 2), van richtlijn 96/61 en artikel 3, punt 2), van richtlijn 2010/75, aangezien het begrip „verontreiniging” daar aldus wordt gedefinieerd dat het onder meer trillingen en geluid omvat.
(
31
)	Zie artikel 1 van richtlijn 2003/87 en arrest van 22 februari 2018, INEOS Köln (C‑572/16, EU:C:2018:100, punt 26).
(
32
)	Zie artikel 1 van richtlijn 96/61.
(
33
)	Zie in die zin arrest van 20 juni 2019, ExxonMobil Production Deutschland (C‑682/17, EU:C:2019:518, punten 62 en 63 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
34
)	Zoals verzoekster in het hoofdgeding overigens terecht onderstreept, wordt met „verontreiniging” in de context van richtlijn 2003/87 hoe dan ook uitsluitend gedoeld op het vrijkomen van broeikasgassen in de atmosfeer en de klimaatverandering die daaruit voortvloeit.
(
35
)	Zie arrest van 28 februari 2018, Trinseo Deutschland (C‑577/16, EU:C:2018:127, punt 45). Zie ook mijn conclusie in die zaak (EU:C:2017:975).
(
36
)	Zie arrest van 28 februari 2018, Trinseo Deutschland (C‑577/16, EU:C:2018:127, punt 51).
(
37
)	Zie in die zin arrest van 28 februari 2018, Trinseo Deutschland (C‑577/16, EU:C:2018:127, punt 52).
(
38
)	Meer bepaald, en onder voorbehoud van de beoordeling die aan de verwijzende rechter staat, is het in die zin dat ik de eerste volzin van § 2, lid 4, TEHG opvat. Die bepaalt: „Voor de afbakening van de in de leden 2 en 3 [van die paragraaf] genoemde installaties zijn de vaststellingen in de vergunning krachtens het recht betreffende de bescherming tegen emissie voor die installatie maatgevend”. Deze bepaling lijkt me in overeenstemming met de geest van richtlijn 2003/87. In dat verband heeft de Commissie in haar voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een regeling voor de handel in broeikasgasuitstootrechten binnen de Gemeenschap en tot wijziging van richtlijn 96/61/EG van de Raad [COM(2001) 581 definitief] in punt 9 van haar toelichting onderstreept dat dit voorstel „de lidstaten in staat [stelt] zich te baseren op de vergunningenprocedures krachtens [...] richtlijn [96/61]” met het oog op „de toekenning van een aanvullend soort vergunning – de vergunning voor broeikasgasemissies – op basis van meer informatie dan op dit moment krachtens [deze] richtlijn wordt verlangd” (cursivering van mij).
(
39
)	Zie punt 15 supra.
(
40
)	Naar aanleiding van een vraag van het Hof heeft het Umweltbundesamt uiteengezet dat de grenzen van de installatie die zijn vastgesteld in de broeikasgasvergunning (die identiek zijn aan de grenzen in de verontreinigingsvergunning) bindend zijn voor de toewijzing van kosteloze broeikasgasrechten. Als dat de benadering van § 2, lid 4, eerste volzin, TEHG is, vraag ik me af hoe die kan worden verenigd met de werkingssfeer die is omschreven in lid 2 van die paragraaf. Het is aan de verwijzende rechter zich hierover uit te spreken.
(
41
)	Zie de punten 36 en 37 supra.
(
42
)	In de Duitse, de Engelse, de Franse en de Italiaanse versie van richtlijn 2003/87 is niet specifiek vermeld aan de hand waarvan die „rechtstreekse samenhang” moet worden vastgesteld. In de Franse versie is bijvoorbeeld sprake van „toute autre activité s'y rapportant directement” (cursivering van mij), terwijl in de Duitse, de Engelse en de Italiaanse versie de bewoordingen „andere unmittelbar damit verbundene Tätigkeiten”, „directly associated activities” en „attività direttamente associate” worden gebruikt, zonder nadere toelichting. Uit de Spaanse versie blijkt evenwel dat die rechtstreekse samenhang moet worden vastgesteld tussen de activiteit van de hulpinstallatie en de in bijlage I genoemde activiteiten die in de hoofdinstallatie plaatsvinden [in die laatste versie is het begrip „installatie” gedefinieerd als „una unidad técnica fija donde se lleven a cabo una o varias actividades de las enumeradas en el anexo I, así como cualesquiera otras actividades directamente relacionadas con aquéllas” (cursivering van mij)]. Voor die uitlegging lijkt het Hof eveneens te hebben gekozen in de arresten van 9 juni 2016, Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ (C‑158/15, EU:C:2016:422, punt 29; hierna: „arrest Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ”), en 29 april 2021, Granarolo (C‑617/19, EU:C:2021:338, punt 39).
(
43
)	Zie punt 30 van het arrest.
(
44
)	In dat verband heb ik in mijn conclusie in de zaak Granarolo (C‑617/19, EU:C:2020:1016, punt 63) opgemerkt dat het volgens het criterium dat het Hof in het arrest Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ (punt 29) heeft gehanteerd, voor de vaststelling dat er sprake is van activiteiten die „technisch met elkaar in verband staan” niet voldoende is dat die activiteiten op welke wijze dan ook met elkaar verbonden zijn, maar moet worden aangetoond dat een van de activiteiten is geïntegreerd in het gezamenlijke technische proces van de andere. In zijn arrest van 29 april 2021, Granarolo (C‑617/19, EU:C:2021:338, punt 46), heeft het Hof nader verklaard dat dit criterium vereist dat de activiteit „op specifieke en onderscheidende wijze is geïntegreerd” in het technische proces dat kenmerkend is voor de andere activiteit.
(
45
)	Al deze elementen waren volgens mij relevant in het arrest Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ. In dat arrest heeft het Hof (in punt 31) vastgesteld dat de materiële organisatie van de locatie en de aanwezigheid van een transportband tussen het kolenpark en de centrale konden volstaan om vast te stellen dat de opslag van steenkool en de verbranding van brandstoffen technisch met elkaar in verband stonden.
(
46
)	De technische beoordeling is uiteraard relevant om deze rechtstreekse samenhang vast te stellen en kan, in bepaalde gevallen, doorslaggevend zijn. Zo heeft het Hof in het arrest Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ (punt 30) geoordeeld dat de enkele omstandigheid dat de (in het kolenpark) opgeslagen steenkool onontbeerlijk is voor de werking van de centrale, op zich volstaat om aan te nemen dat de opslag rechtstreeks samenhangt met de activiteit van de centrale.
(
47
)	In zijn arrest van 29 april 2021, Granarolo (C‑617/19, EU:C:2021:338, punt 43), heeft het Hof voorts in wezen geoordeeld dat een rechtstreekse samenhang ook moet worden vastgesteld wanneer een van de activiteiten wordt verricht met het oog op de andere activiteit.
(
48
)	Zie punt 30 van het arrest.
(
49
)	In mijn conclusie in de zaak Granarolo (C‑617/19, EU:C:2020:1016, punt 57) heb ik daaruit afgeleid dat het Hof in dat arrest evenmin te kennen heeft gegeven dat alleen aan het criterium van een „technisch verband” kan worden voldaan wanneer een activiteit „onontbeerlijk” is voor een andere activiteit.
(
50
)	In dat verband heeft het Hof in zijn arrest in de zaak Granarolo (C‑617/19, EU:C:2020:1016, punten 64‑69), verklaard dat de activiteiten van een warmte-krachtinstallatie en van een inrichting voor de productie van zuivelproducten niet technisch met elkaar in verband stonden, ondanks het feit dat zij via een distributienet met elkaar waren verbonden. Zelfs indien de contractuele bepalingen tussen exploitanten een geprivilegieerde toegang tot de door de warmte-krachtinstallatie aan de productie-inrichting geleverde energie garandeerden, kon die inrichting wel degelijk functioneren zonder die energietoevoer. Het geschil in het hoofdgeding verschilt mijns inziens van het geschil in de zaak Granarolo, aangezien de absorptiekoelmachines op basis van het hete water en de stoom uit de warmte-krachtcentrale van EDW, via een koelingsproces, koud water leveren aan de fabriek van Global Foundries, zoals uit punt 20 van deze conclusie blijkt. Indien dit inderdaad zo is, zou de verwijzende rechter mijns inziens kunnen oordelen dat de productie van heet water door de warmte-krachtcentrale geïntegreerd is in het gezamenlijke technische proces van de productie van koud water door die machines en dat beide activiteiten derhalve technisch met elkaar in verband staan.
(
51
)	Zelfs als de absorptiekoelmachines geen deel uitmaken van de installatie van EDW moet bij de „totale meetbare warmte” van deze installatie de warmte worden meegenomen die wordt geproduceerd door de warmte-krachtcentrale en wordt verbruikt door deze machines (deze komt overeenkomstig artikel 9, lid 3, van besluit 2011/278 overeen met de warmte „die wordt uitgevoerd naar een niet onder de [ETS] vallende installatie of andere entiteit”. Mijns inziens kan het feit dat die machines deel uitmaken van de installatie onder deze omstandigheden in geen geval leiden tot de inaanmerkingneming van meer warmte, en dus tot meer emissierechten, maar enkel tot een eventuele reductie van het aantal emissierechten die voorlopig worden toegewezen omdat de warmte die werd geïmporteerd uit de fabriek van Global Foundries niet in aanmerking kwam, zoals ik heb uitgelegd in de punten 36 en 37 supra.
(
52
)	Zie de punten 36 en 37 supra.
(
53
)	Verzoekster in het hoofdgeding betwist dat de betrokken absorptiekoelmachines deel uitmaken van dezelfde installatie als haar warmte-krachtcentrale. Zij stelt echter niet ter discussie dat die machines warmte importeren uit de fabriek van Global Foundries.
(
54
)	Guidance Document no 3 on the harmonised free allocation methodology for the EU-ETS post 2012 (Data collection guidance) [richtsnoer nr. 3 betreffende de geharmoniseerde methode voor kosteloze toewijzing in de Europese Unie na 2012 (richtsnoeren voor gegevensverzameling)], van 14 april en 29 juni 2011, beschikbaar op de website van de Commissie op https://ec.europa.eu/clima/sites/default/files/ets/allowances/docs/gd3_data_collection_en.pdf (blz. 46).
(
55
)	Volgens de uitdrukkelijke vermelding in het document met richtsnoeren van de Commissie (blz. 4) is dat document niet juridisch bindend en geeft het niet het officiële standpunt van de Commissie weer: „[t]his guidance document [...] does not represent an official position of the Commission and is not legally binding”. Volgens vaste rechtspraak van het Hof staat de omstandigheid dat een gemeenschapsrechtelijke handeling geen juridisch bindende werking heeft (en behoort dus tot de soft law), er niet aan in de weg dat het Hof in een krachtens artikel 267 VWEU ingeleide procedure bevoegd is uitspraak te doen over de uitlegging ervan [zie arresten van 13 december 1989, Grimaldi (C‑322/88, EU:C:1989:646, punt 9), en 21 januari 1993, Deutsche Shell (C‑188/91, EU:C:1993:24, punt 18 en aldaar aangehaalde rechtspraak)].
(
56
)	Onder „in het algemeen” versta ik, overeenkomstig de bewoordingen van deze bepaling, „tenzij het sjabloon of documentformaat van de lidstaat ten minste de invoer van dezelfde gegevens vereist”.
(
57
)	Zie artikel 10, lid 2, onder b), i), van richtlijn 2011/278.
(
58
)	Zie artikel 9, lid 3, van besluit 2011/278/EU.
(
59
)	Zie in dat verband eveneens de definitie van „warmtebenchmark-subinstallatie” in artikel 3, onder c), van besluit 2011/278.
(
60
)	Volgens het gegevensverzamelingssjabloon moet het gecorrigeerde aandeel worden toegepast op de „total amount of heat potentially part of the heat benchmark sub-installations”, en moet het dus worden vermenigvuldigd met de som van de „net amount measurable heat consumed in the installation and eligible under the heat benchmark” en de „heat exported to installations or entities not covered by the EU ETS” [zie deel II.2., onder o), n), l) en k), van blad E, met als opschrift „‚EnergyFlows’ – Data on energy input, measurable heat and electricity” van het sjabloon].
(
61
)	Om de totale meetbare warmte van een installatie te berekenen moet immers de totale in de installatie beschikbare meetbare waarde worden bepaald, waarvan vervolgens de warmte moet worden afgetrokken die wordt verbruikt binnen de installatie voor de productie van elektriciteit of de vervaardiging van producten door warmtebenchmark-subinstallaties, alsook de warmte die wordt geëxporteerd naar onder de ETS vallende installaties [zie deel II.2., onder i), d), f), g) en h), van blad E, met als opschrift „‚EnergyFlows’ – Data on energy input, measurable heat and electricity” van het gegevensverzamelingssjabloon]. Aangezien deel E.II.2. van het gegevensverzamelingssjabloon (waarin met name de berekening van dat aandeel is omschreven) het opschrift „Complete balance of measurable heat at the installation” („Volledige balans van de meetbare warmte in de installatie”) draagt, lijkt het mij verder duidelijk dat volgens dit sjabloon rekening moet worden gehouden met alle warmtestromen.
(
62
)	Deze regel houdt concreet in dat installaties waarvoor de weglekfactor geldt, in 2013 en in elk daaropvolgend jaar tot en met 2020 kosteloos emissierechten toegewezen moesten krijgen voor 100 % van de overeenkomstig artikel 10 bis, lid 1, van de richtlijn vastgestelde maatregelen.
(
63
)	Dit document is beschikbaar op het internetadres https://ec.europa.eu/clima/sites/clima/files/events/docs/0134/far_faq_2_en.pdf. Het door verzoekster in het hoofdgeding aangehaalde punt is punt 2.4, met als opschrift „How should the production of cooling be treated?”, op bladzijde 5 van dat document.
(
64
)	Gedelegeerde verordening van de Commissie van 19 december 2018 tot vaststelling van een voor de hele Unie geldende overgangsregeling voor de geharmoniseerde kosteloze toewijzing van emissierechten overeenkomstig artikel 10 bis van richtlijn 2003/87 (PB 2019, L 59, blz. 8). Ik wijs erop dat deze gedelegeerde verordening uitsluitend van toepassing is op de vierde handelsperiode (2021‑2030) en derhalve niet van toepassing is in de onderhavige zaak.
(
65
)	Zie mijn conclusie in de zaak Ingredion Germany (C‑320/19, EU:C:2020:983, punt 73).