61996CJ0346_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-346/96,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Rechtbank van eerste aanleg te Brussel προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Belgisch Interventie- en Restitutiebureau
και
Prolacto NV,
">η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1354/83 της Επιτροπής, της 17ης Μαου 1983, για τις γενικές λεπτομέρειες της διακίνησης και της χορήγησης αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, βουτύρου και βουτυρελαίου στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας (ΕΕ L 142, σ. 1),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους R. Schintgen (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, G. F. Mancini και G. Hirsch, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: P. Lιger
γραμματέας: L. Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- ο Belgisch Interventie- en Restitutiebureau, εκπροσωπούμενος από τους M. Fruy και B. De Moor, δικηγόρους Βρυξελλών,
- η εταιρία Prolacto NV, εκπροσωπούμενη από τον F. Lebacq, δικηγόρο Αμβέρσας,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον H. van Vliet, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, και την B. Vilΰ Costa, δημόσιο υπάλληλο κράτους μέλους αποσπασμένη στην υπηρεσία αυτή,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις του Belgisch Interventie- en Restitutiebureau, που εκπροσωπήθηκε από τον B. de Moor, της Prolacto NV, που εκπροσωπήθηκε από τον M. Buyens, δικηγόρο Αμβέρσας, και της Επιτροπής, που εκπροσωπήθηκε από τον H. van Vliet, κατά τη συνεδρίαση της 2ας Οκτωβρίου 1997,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 13ης Νοεμβρίου 1997,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 11ης Οκτωβρίου 1996 που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 21 Οκτωβρίου του ίδιου έτους, το Rechtbank van eerste aanleg te Brussel υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1354/83 της Επιτροπής, της 17ης Μαου 1983, για τις γενικές λεπτομέρειες της διακίνησης και της χορήγησης αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, βουτύρου και βουτυρελαίου στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας (ΕΕ L 142, σ. 1).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο δίκης μεταξύ του Belgisch Interventie- en Restitutiebureau (Βελγικός Οργανισμός Παρεμβάσεως, στο εξής: οργανισμός) και της βελγικού δικαίου εταιρίας Prolacto NV (στο εξής: Prolacto), σχετικά με αίτημα καταβολής αποζημιώσεως καλύπτουσας το σύνολο των προσθέτων εξόδων που προκλήθηκαν από τη διοργάνωση δευτέρου διαγωνισμού για την προμήθεια διαφόρων παρτίδων αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, στο πλαίσιο της κοινοτικής επισιτιστικής βοήθειας, ο οποίος κατέστη αναγκαίος λόγω μη εκτελέσεως της προμήθειας από τον πρώτο υπερθεματιστή, τη στιγμή που οι εγγυήσεις τις οποίες αυτός είχε συστήσει είχαν ήδη καταπέσει υπέρ του οργανισμού.
Κανονιστικό πλαίσιο
3 Ο κανονισμός 1354/83 της Επιτροπής προβλέπει τις γενικές λεπτομέρειες διακινήσεως και χορηγήσεως αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, βουτύρου και βουτυρελαίου που προορίζονται για επισιτιστική βοήθεια.
4 Το άρθρο 9, παράγραφος 1, του κανονισμού ορίζει ότι διεξάγεται διαγωνισμός σύμφωνα με τους κανόνες που ορίζουν τα άρθρα 10 έως 14, προκειμένου να καθοριστούν τα έξοδα προμηθείας του αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, περιλαμβανομένης της τιμής αγοράς και συσκευασίας του προϋόντος, στην περίπτωση που αυτό δεν τίθεται στη διάθεση του υπερθεματιστή από οργανισμό παρεμβάσεως αλλά πρέπει να αγοραστεί στην κοινοτική αγορά.
5 Το άρθρο 11, παράγραφος 6, στοιχείο ββ, ορίζει ότι η προσφορά του διαγωνιζομένου ισχύει μόνον αν συνοδεύεται από απόδειξη συστάσεως της εγγυήσεως στην οποία αναφέρεται το άρθρο 12 πριν από τη λήξη της προθεσμίας που έχει ταχθεί για την υποβολή των προσφορών.
6 Σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, δεύτερη περίπτωση, η εγγύηση του διαγωνισμού ανέρχεται στο 3 % της τιμής παρεμβάσεως του αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη που εφαρμόζεται στην ποσότητα της προσφοράς, όταν πρόκειται για προϋόντα που αγοράζονται στην αγορά της Κοινότητας.
7 Κατά το άρθρο 11, παράγραφος 7, η υποβληθείσα προσφορά δεν μπορεί να αποσυρθεί.
8 Βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 1, ο διαγωνισμός κατακυρώνεται υπέρ του προσφέροντος που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά.
9 Το άρθρο 16 ορίζει στην παράγραφο 2 ότι ο υπερθεματιστής δεν μπορεί να αποποιηθεί μονομερώς την εκτέλεση της εργασίας για την οποία κηρύχθηκε υπερθεματιστής και στην παράγραφο 4 ότι ο υπερθεματιστής παρέχει το συντομότερο δυνατό όλες τις χρήσιμες πληροφορίες στους αρμόδιους οργανισμούς οι οποίοι τις μεταβιβάζουν αμέσως στην Επιτροπή.
10 Το άρθρο 25 του κανονισμού 1354/83 έχει ως εξής:
«1. Ο υπερθεματιστής αναλαμβάνει όλες τις οικονομικές συνέπειες που συνεπάγεται η μη χορήγηση, εν όλω ή εν μέρει, του εμπορεύματος υπό τους όρους που έχουν καθοριστεί, αν ο δικαιούχος έχει καταστήσει δυνατή τη χορήγηση υπό τους εν λόγω όρους.
Αν, εξαιτίας του υπερθεματιστή, η φόρτωση δεν πραγματοποιηθεί μέσα σε περίοδο τριών μηνών από την ημερομηνία λήξης της περιόδου [προθεσμίας] φόρτωσης που καθορίζεται στην προκήρυξη του διαγωνισμού ή τροποποιείται σύμφωνα με το άρθρο 17, σημείο 5, ο οργανισμός που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή απαλλάσσει τον υπερθεματιστή από τις υποχρεώσεις του. Σε τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα.
2. Τα έξοδα που προκύπτουν από τη μη χορήγηση του εμπορεύματος λόγω ανωτέρας βίας αναλαμβάνονται από τον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή.»
11 Το άρθρο 26, παράγραφος 5, του εν λόγω κανονισμού ορίζει ότι ο ενδιαφερόμενος οργανισμός παρεμβάσεως οφείλει να παρακρατήσει, για κάθε ημέρα καθυστέρησης και κατ' αναλογία των ποσοτήτων που δεν φορτώθηκαν, ποσοστό 1 % του ποσού της εγγύησης του διαγωνισμού, αν εξαιτίας του υπερθεματιστή δεν τηρήθηκε η προθεσμία φόρτωσης όπως αυτή καθορίστηκε με την προκήρυξη του διαγωνισμού ή όπως τροποποιήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 17, σημείο 5.
12 Το άρθρο 26, παράγραφος 6, του κανονισμού 1354/83, προβλέπει:
«Όλες οι εγγυήσεις καταπίπτουν στην περίπτωση που ο υπερθεματιστής απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο.»
13 Με την απόφαση 87/203/ΕΟΚ, της 10ης Μαρτίου 1987, για τον καθορισμό των συνολικών ποσοτήτων επισιτιστικής βοήθειας και την κατάρτιση του πίνακα των προϋόντων που θα χορηγηθούν στα πλαίσια της ενίσχυσης για το 1987 (ΕΕ L 80, σ. 32), η Επιτροπή καθόρισε σε 94 100 τόνους κατ' ανώτατο όριο την ποσότητα αποκορυφωμένου γάλακτος που επρόκειτο να χορηγηθεί ως επισιτιστική βοήθεια για το 1987.
14 Σύμφωνα με τον κανονισμό 1354/83, οι κανονισμοί (ΕΟΚ) 345/87, της 3ης Φεβρουαρίου 1987 (ΕΕ L 34, σ. 8), και 1358/87, της 15ης Μαου 1987 (ΕΕ L 131, σ. 1), της Επιτροπής πρόβλεψαν τη χορήγηση εκ μέρους των οργανισμών παρεμβάσεως (στο Βασίλειο του Βελγίου επρόκειτο για τον οργανισμό) επισιτιστικής βοήθειας εκ διαφόρων παρτίδων αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη υπό τους ειδικούς όρους που καθόρισε το παράρτημα των κανονισμών.
Η διαφορά της κύριας δίκης
15 Στις 23 Φεβρουαρίου 1987, δηλαδή την τελευταία ημέρα της προθεσμίας, η Prolacto υπέβαλε προσφορές βάσει του κανονισμού 345/87 για δύο παρτίδες, αντιστοίχως, των 232 τόνων στην τιμή των 82 070 βελγικών φράγκων (BFR) ανά τόνο και των 270 τόνων στην τιμή των 82 360 BFR ανά τόνο. Η Prolacto θα αγόραζε το εν λόγω αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη στην αγορά της Κοινότητας.
16 Στις 5 Μαρτίου 1987, ο οργανισμός πληροφόρησε την Prolacto ότι οι προσφορές της έγιναν δεκτές και υπενθύμισε ότι η παράδοση του γάλακτος θα έπρεπε να γίνει σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 1354/83. Το γάλα έπρεπε να φορτωθεί μέχρι τις 30 Απριλίου 1987 το αργότερο σε πλοία που θα διέθετε ο δικαιούχος της επισιτιστικής βοήθειας.
17 Στις 17 Ιουνίου 1987, ο δικαιούχος των παρτίδων τις οποίες ανέλαβε να παραδώσει η Prolacto πληροφόρησε τον οργανισμό ότι το γάλα δεν είχε παραδοθεί.
18 Στις 30 Ιουνίου 1987, ο οργανισμός επισήμανε στην Prolacto τη σοβαρή καθυστέρηση στη φόρτωση του γάλακτος και την κάλεσε να του γνωστοποιήσει πότε θα πραγματοποιήσει την προμήθεια. Η επιστολή αυτή παρέπεμπε στα άρθρα 25, παράγραφος 1, και 26, παράγραφος 6, του κανονισμού 1354/83.
19 Στις 6 Ιουλίου 1987, η Prolacto ζήτησε παράταση της προθεσμίας παραδόσεως μέχρι τέλους Αυγούστου 1987, το αίτημα όμως δεν έγινε δεκτό με την αιτιολογία ότι ο κανονισμός 1354/83 δεν προβλέπει παράταση της προθεσμίας.
20 Μετά παρέλευση τριών μηνών από την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας φορτώσεως, ο οργανισμός ζήτησε στις 5 Αυγούστου 1987 από την Prolacto να του επιβεβαιώσει ότι δεν θα πραγματοποιούσε τις εν λόγω παραδόσεις.
21 Στις 7 Αυγούστου 1987, η Prolacto πληροφόρησε τον οργανισμό ότι δεν ήταν σε θέση να εκτελέσει τις προμήθειες.
22 Με συστημένη επιστολή της 20ής Αυγούστου 1987, ο οργανισμός γνωστοποίησε στην Prolacto ότι, λόγω μη πραγματοποιήσεως της παραδόσεως, θα κήρυττε καταπεσούσες τις συσταθείσες εγγυήσεις του διαγωνισμού, ανερχόμενες σε 573 330 BFR και σε 667 238 BFR για τις εν λόγω δύο παρτίδες, εκτός αν η Prolacto κατέβαλλε τα αντίστοιχα ποσά, πράγμα που η εταιρία έπραξε. Η επιστολή αυτή παρέθετε το πλήρες κείμενο του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1354/83.
23 Στις 20 Μαου 1987, δηλαδή την τελευταία ημέρα της προθεσμίας, η Prolacto υπέβαλε και πάλι προσφορές βάσει του κανονισμού 1358/87 για τέσσερις παρτίδες, αντιστοίχως, των 425 τόνων στην τιμή των 81 590 BFR ανά τόνο, των 235 τόνων στην τιμή των 81 340 BFR ανά τόνο, των 320 τόνων στην τιμή των 81 390 BFR ανά τόνο και των 720 τόνων στην τιμή των 81 690 BFR ανά τόνο. Η Prolacto θα αγόραζε το εν λόγω αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη στην αγορά της Κοινότητας.
24 Στις 22 Μαου 1987, ο οργανισμός πληροφόρησε την Prolacto ότι οι προσφορές της έγιναν δεκτές και υπενθύμισε ότι η παράδοση έπρεπε να πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 1354/83. Το γάλα έπρεπε να φορτωθεί μέχρι τις 30 Ιουνίου 1987 το αργότερο σε πλοία που θα διέθετε ο δικαιούχος της επισιτιστικής βοήθειας.
25 Η Prolacto δεν προέβη στην παράδοση την οποία είχε αναλάβει να πραγματοποιήσει.
26 Μετά παρέλευση τριών μηνών από την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας που είχε οριστεί για τη φόρτωση, ο οργανισμός ζήτησε, στις 5 Οκτωβρίου 1987, από την Prolacto να του επιβεβαιώσει αν οι παρτίδες είχαν παραδοθεί. Η σχετική επιστολή παρέπεμπε στα άρθρα 25, παράγραφος 1, και 26, παράγραφος 6, του κανονισμού 1354/83.
27 Στις 13 Οκτωβρίου 1987, η Prolacto πληροφόρησε τον οργανισμό ότι δεν ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει την παράδοση.
28 Με επιστολή της 16ης Οκτωβρίου 1987, η οποία παρέπεμπε στα άρθρα 25, παράγραφος 1, και 26, παράγραφος 6, του κανονισμού 1354/83 και παρέθετε πλήρως το πρώτο εδάφιο του άρθρου 25, παράγραφος 1, ο οργανισμός γνωστοποίησε στην Prolacto ότι είναι αναγκασμένος να κηρύξει καταπεσούσες τις συσταθείσες εγγυήσεις, ανερχόμενες αντιστοίχως σε 1 150 281 BFR, 580 744 BFR, 790 800 BFR και 1 779 300 BFR για τις τέσσερις παρτίδες.
29 Σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, τελευταία φράση, του κανονισμού 1354/83, η Επιτροπή αποφάσισε να προκηρύξει νέο διαγωνισμό για τις παρτίδες που δεν παρέδωσε η Prolacto.
30 Όσον αφορά τις δύο παρτίδες που η Prolacto όφειλε να παραδώσει βάσει του κανονισμού 345/87, η Επιτροπή προκήρυξε τον εν λόγω νέο διαγωνισμό με τον κανονισμό 2966/87, της 30ής Σεπτεμβρίου 1987, περί χορηγήσεως διαφόρων παρτίδων αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη ως επισιτιστική βοήθεια (ΕΕ L 281, σ. 20). Ο νέος διαγωνισμός για τις τέσσερις παρτίδες που η Prolacto όφειλε να παραδώσει βάσει του κανονισμού 1358/87 προκηρύχθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3182/87 της Επιτροπής, της 23ης Οκτωβρίου 1987, περί χορηγήσεως διαφόρων παρτίδων αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη ως επισιτιστική βοήθεια (ΕΕ L 305, σ. 8). Σύμφωνα με τους δύο αυτούς κανονισμούς, 2966/86 και 3182/87, η προμήθεια των παρτίδων αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη διεπόταν από τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) 2200/87 της Επιτροπής, της 8ης Ιουλίου 1987, για τις γενικές διατάξεις της συγκέντρωσης στην Κοινότητα των προϋόντων που χορηγούνται ως κοινοτική επισιτιστική βοήθεια (ΕΕ L 204, σ. 1).
31 Με το νέο αυτό διαγωνισμό, οι παρτίδες ανατέθηκαν στον διαγωνιζόμενο που είχε υποβάλει τη χαμηλότερη προσφορά. Η προσφορά πάντως ανήλθε, αντιστοίχως, σε 104 100 BFR ανά τόνο, 104 034 BFR ανά τόνο, 105 013 BFR ανά τόνο, 105 000 BFR ανά τόνο, 105 000 BFR ανά τόνο και 104 952 BFR ανά τόνο, οπότε για τις έξι παρτίδες που είχαν ανατεθεί αρχικά στην Prolacto τα πρόσθετα έξοδα αγοράς του γάλακτος της επισιτιστικής βοήθειας από την Κοινότητα ανήλθαν συνολικά σε 50 781 099 BFR. Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει τη διαφορά μεταξύ του συνολικού κόστους του νέου διαγωνισμού για τις έξι παρτίδες που δεν παρέδωσε η Prolacto και της τιμής την οποία είχε προσφέρει η Prolacto για τις παρτίδες αυτές που της είχαν ανατεθεί αρχικά.
32 Από ένα έγγραφο που η Επιτροπή απηύθυνε στις 17 Ιουλίου 1991 στο Βασίλειο του Βελγίου προκύπτει ότι το εν λόγω ποσό των 50 781 099 BFR χρεώθηκε στο Βελγικό Δημόσιο, το οποίο και κλήθηκε να ζητήσει από την Prolacto να του το καταβάλει. Με την απόφαση 92/235/ΕΟΚ, της 31ης Μαρτίου 1992, για την εκκαθάριση των λογαριασμών ορισμένων κρατών μελών βάσει των δαπανών επισιτιστικής βοήθειας σε γεωργικά προϋόντα των οικονομικών ετών 1984, 1985, 1986 και 1987 (ΕΕ L 121, σ. 29), η Επιτροπή αφαίρεσε το εν λόγω ποσό από το ποσό που θα κατέβαλλε στο Βασίλειο του Βελγίου για έξοδα αυτού του κράτους μέλους στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας.
33 Με συστημένη επιστολή της 3ης Οκτωβρίου 1991, ο οργανισμός κάλεσε την Prolacto να του καταβάλει το ποσό των 50 781 099 BFR βάσει του άρθρου 25 του κανονισμού 1354/83 και γνωστοποίησε στην επιχείρηση αυτή ότι από 1ης Νοεμβρίου 1991 θα υπολογίζονταν τόκοι υπερημερίας.
34 Δεδομένου ότι η Prolacto δεν κατέβαλε αυτό το ποσό, ο οργανισμός την ενήγαγε, στις 15 Απριλίου 1992, ενώπιον του Rechtbank van eerste aanleg te Brussel, με αίτημα την καταβολή του ποσού των 50 781 099 BFR εντόκως από 1ης Νοεμβρίου 1991 μέχρι πλήρους εξοφλήσεως του εν λόγω ποσού και των δικαστικών εξόδων.
35 Ο οργανισμός στήριξε την αγωγή του στα άρθρα 11, παράγραφος 7, και 25, παράγραφος 1, του κανονισμού 1354/83. Υποστηρίζει ότι η κατάπτωση της εγγυήσεως και η καταβολή αποζημιώσεως βάσει του άρθρου 25, παράγραφος 1, αποτελούν δύο χωριστά και ανεξάρτητα μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν σωρευτικά προκειμένου να ελεγχθεί προσηκόντως η μη εκτέλεση των υποχρεώσεων του υπερθεματιστή.
36 Η Prolacto προέβαλε πέντε αμυντικούς ισχυρισμούς, από τους οποίους το Rechtbank van eerste aanleg te Brussel απέρριψε τους τέσσερις πρώτους ως αβάσιμους, εκτιμώντας ιδίως ότι ο υπερθεματιστής δεν αντιμετώπισε περίπτωση ανωτέρας βίας καθιστώσα αδύνατη την παράδοση.
37 Με τον πέμπτο ισχυρισμό της, η Prolacto υποστήριξε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ότι το άρθρο 25 του κανονισμού 1354/83 πρέπει να ληφθεί υπόψη σε συνδυασμό με το άρθρο 26 του ίδιου κανονισμού και ότι, αν ο υπερθεματιστής δεν εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του, οι οικονομικές συνέπειες που πρέπει να υποστεί για τον λόγο αυτό δεν μπορούν να υπερβούν, βάσει του κανονισμού 1354/83, το ποσό της εγγυήσεως την οποία συνέστησε.
38 Το Rechtbank van eerste aanleg te Brussel διατύπωσε αμφιβολίες ως προς την έκταση των υποχρεώσεων που υπέχει ο υπερήμερος υπερθεματιστής και διερωτήθηκε ειδικότερα αν ο κανονισμός 1354/83 πρέπει να ερμηνευθεί κατά την έννοια ότι, σε περίπτωση μη εκτελέσεως της παραδόσεως από τον υπερθεματιστή, επιτρέπει τη σωρευτική εφαρμογή του άρθρου 26, παράγραφος 6, και του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, αυτού και αν, συνεπώς, ο οργανισμός παρεμβάσεως μπορεί, αφενός, να κηρύξει καταπεσούσες τις συσταθείσες εγγυήσεις του διαγωνισμού και, αφετέρου, να ζητήσει αποζημίωση προκειμένου να καλυφθούν οι οικονομικές συνέπειες που είχε η μη προμήθεια του εν λόγω εμπορεύματος.
39 Εκτιμώντας ότι ήταν επομένως αναγκαία η ερμηνεία του κανονισμού 1354/83, για την έκδοση της αποφάσεώς του, το Rechtbank van eerste aanleg te Brussel ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Στην περίπτωση προσφοράς για την παράδοση αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας βάσει των κανονισμών της Επιτροπής (ΕΟΚ) 345/87 και (ΕΟΚ) 1358/87, της 3ης Φεβρουαρίου 1987 και της 15ης Μαου 1987, αντιστοίχως, με σύσταση εγγυήσεως διαγωνισμού σύμφωνα με το άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1354/83 της Επιτροπής, της 17ης Μαου 1983, μπορεί ο βελγικός οργανισμός παρεμβάσεως να αξιώσει από το νομικό πρόσωπο, που δεν συμμορφώθηκε προς τις υποχρεώσεις του και δεν πραγματοποίησε την παράδοση, την καταβολή αποζημιώσεως βάσει του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1354/83, αφού έχει ήδη κατακρατήσει ως καταπεσούσες όλες τις εγγυήσεις διαγωνισμού;»
40 Από το φάκελλο της υποθέσεως της κύριας δίκης προκύπτει ότι με το προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατά τα ουσιώδη, αν ο κανονισμός 1354/83 έχει την έννοια ότι ο υπερθεματιστής, που δεν παρέδωσε το συγκεκριμένο εμπόρευμα εντός της προβλεπομένης προθεσμίας χωρίς να συντρέχει περίπτωση ανωτέρας βίας, υφίσταται όλες τις οικονομικές συνέπειες που συνεπάγεται η μη εκτέλεση των υποχρεώσεών του, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, ακόμη και αν οι εγγυήσεις του διαγωνισμού έχουν ήδη κηρυχθεί καταπεσούσες κατ' εφαρμογήν του άρθρου 26, παράγραφος 6, του ίδιου κανονισμού.
41 Συναφώς η Prolacto παρατηρεί ότι, αφού, σύμφωνα με τον κανονισμό 1354/83, η μη εκ μέρους της εκπλήρωση της υποχρεώσεως παραδόσεως έχει ως συνέπεια την απώλεια των εγγυήσεων που είχε συστήσει, η καταβολή των εγγυήσεων αποκλείει την εκδοχή ότι ο υπερθεματιστής υποχρεούται επιπλέον να αναλάβει τις ζημιογόνες συνέπειες της μη προμηθείας του συγκεκριμένου εμπορεύματος. Κατά την Prolacto, από τη συνδυασμένη εξέταση του άρθρου 25, παράγραφος 1, και του άρθρου 26, παράγραφος 6, του κανονισμού αυτού προκύπτει ότι η κύρωση για τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεών του περιορίζεται στην καταβολή της εγγυήσεως όταν, όπως εν προκειμένω, ο υπερθεματιστής απαλλάχθηκε από τις υποχρεώσεις του κατ' εφαρμογήν του άρθρου 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο. Συνεπώς, ο αρμόδιος οργανισμός παρεμβάσεως δεν έχει πλέον το δικαίωμα να του ζητήσει αργότερα πρόσθετη αποζημίωση.
42 Η άποψη αυτή δεν μπορεί πάντως να γίνει δεκτή.
43 Πρώτον, η ερμηνεία που υποστηρίζει η Prolacto δεν βρίσκει έρεισμα στο κείμενο του άρθρου 25 του κανονισμού 1354/83.
44 Πράγματι, στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1, η διάταξη αυτή ορίζει με εντελώς γενική διατύπωση ότι «Ο υπερθεματιστής αναλαμβάνει όλες τις οικονομικές συνέπειες που συνεπάγεται η μη χορήγηση εν όλω ή εν μέρει του εμπορεύματος υπό τους όρους που έχουν καθοριστεί».
45 Η υποχρέωση δηλαδή η οποία βαρύνει τον υπερθεματιστή που αδυνατεί να εκπληρώσει την παροχή εξαρτάται από τη μοναδική προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος του εμπορεύματος στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας έχει καταστήσει δυνατή την προμήθεια υπό τους καθορισθέντες όρους.
46 Στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν αμφισβητείται ότι συντρέχει η προϋπόθεση αυτή.
47 Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 2, μόνο στην περίπτωση όπου η μη προμήθεια του εμπορεύματος οφείλεται σε ανωτέρα βία τα έξοδα που προκύπτουν από την εκ μέρους του υπερθεματιστή μη εκπλήρωση των υποχρεώσεών του βαρύνουν τον αρμόδιο οργανισμό παρεμβάσεως.
48 Όμως, στην απόφαση περί παραπομπής, το Rechtbank van eerste aanleg te Brussel διαπιστώνει ρητά ότι στην υπόθεση της κύριας δίκης η Prolacto δεν αντιμετώπισε περίπτωση ανωτέρας βίας.
49 Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση αφενός ότι το άρθρο 25 του κανονισμού 1354/83 θέτει σαφώς την αρχή ότι ο υπερθεματιστής που δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του αναλαμβάνει όλα τα πρόσθετα έξοδα που προκύπτουν από τη μη εκπλήρωση της υποχρεώσεως προμηθείας, εφόσον ευθύνεται για τη μη προμήθεια του εμπορεύματος. Ειδικότερα η διάταξη αυτή δεν περιέχει καμία ένδειξη για το ότι η καταβολή της εγγυήσεως αποκλείει την υποχρέωση του υπερθεματιστή να ανορθώσει όλες τις ζημίες που προκάλεσε η συμπεριφορά του.
50 Αφετέρου, σε μια περίπτωση όπως της κύριας δίκης, συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου αυτού, καθότι ο συγκεκριμένος επιχειρηματίας δεν εκπλήρωσε την υποχρέωσή του να προμηθεύσει διάφορες παρτίδες αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, για τις οποίες είχε κηρυχθεί υπερθεματιστής, χωρίς ή μη εκπλήρωση της υποχρεώσεώς του να καταλογίζεται στον δικαιούχο του εμπορεύματος ή να οφείλεται σε τυχαίο συμβάν.
51 Δεύτερον, τα επιχειρήματα που προβάλλει η Prolacto δεν συνάδουν προς το σύστημα του κανονισμού 1354/83, όπως αυτό προκύπτει, μεταξύ άλλων, από τη συνδυασμένη εξέταση των άρθρων 25 και 26.
52 Κατά το άρθρο 11, παράγραφος 7, του κανονισμού, η υποβληθείσα προσφορά δεν μπορεί να ανακληθεί και, κατά το άρθρο 16, παράγραφος 2, ο υπερθεματιστής δεν μπορεί μονομερώς να υπαναχωρήσει από την εκτέλεση της εργασίας για την οποία κηρύχθηκε υπερθεματιστής.
53 Βάσει του κανονισμού 1354/83, ο υπερθεματιστής δεν μπορεί να απαλλαγεί από την εκτέλεση των υποχρεώσεών του παρά μόνο με ρητή απόφαση του αρμοδίου οργανισμού παρεμβάσεως.
54 Συναφώς, το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού ορίζει ότι, «Αν εξαιτίας του υπερθεματιστή, η φόρτωση δεν πραγματοποιηθεί μέσα σε περίοδο [προθεσμία] τριών μηνών από την ημερομηνία λήξης της περιόδου [προθεσμίας] φόρτωσης που καθορίζεται στην προκήρυξη του διαγωνισμού (...), ο οργανισμός που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή απαλλάσσει τον υπερθεματιστή από τις υποχρεώσεις του».
55 Όταν δηλαδή ο οργανισμός παρεμβάσεως διαπιστώσει ότι ο υπερθεματιστής παρέλειψε να εκτελέσει τις υποχρεώσεις του εντός τριών μηνών, χωρίς να έχει αντιμετωπίσει περίπτωση ανωτέρας βίας, αποφασίζει να μη συνεχίσει μαζί του τη σχεδιαζομένη εργασία.
56 Η απόφαση αυτή έχει ως αποτέλεσμα, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 26, παράγραφος 6, του κανονισμού 1354/83, ότι ο υπερθεματιστής χάνει όλες τις εγγυήσεις που είχε συστήσει και, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, in fine, του ίδιου κανονισμού, ότι η Επιτροπή μπορεί να λάβει τα κατάλληλα μέτρα και να κινήσει νέα διαδικασία διαγωνισμού προκειμένου να καλύψει την παράλειψη του αρχικού υπερθεματιστή.
57 Κατά συνέπεια, οι υποχρεώσεις από τις οποίες απαλλάσσεται ο εν λόγω υπερθεματιστής, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, είναι οι υποχρεώσεις που είχε αναλάβει προκειμένου να παραδώσει το οικείο εμπόρευμα στον δικαιούχο της επισιτιστικής βοήθειας και όχι οι υποχρεώσεις που του επιβάλλει το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, να υποστεί δηλαδή όλες τις οικονομικές συνέπειες που συνεπάγεται η μη παράδοση του εμπορεύματος εντός της προθεσμίας που τάχθηκε για τη φόρτωσή του.
58 Σημειωτέον, εξάλλου, ότι στην υπόθεση της κύριας δίκης τα έγγραφα που ο οργανισμός απηύθυνε στην Prolacto μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τριών μηνών καθώς και εκείνα με τα οποία την πληροφόρησε για την κατακράτηση των εγγυήσεων του διαγωνισμού περιείχαν, εκτός της παραπομπής στο άρθρο 26, παράγραφος 6, του κανονισμού 1354/83, και ρητή αναφορά στο άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού και μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, πλήρη παράθεση του πρώτου εδαφίου της διατάξεως αυτής. Συνεπώς, στην υπόθεση της κύριας δίκης ο υπερθεματιστής επιχειρηματίας δεν μπορούσε να πλανάται ως προς την έκταση των υποχρεώσεων που τον βάρυναν λόγω της ασυνεπείας του και επομένως δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίξει ότι, μετά την απόφαση περί κατακρατήσεως των εγγυήσεων, ο οργανισμός παρεμβάσεως δεν είχε πλέον το δικαίωμα να του ζητήσει αργότερα την αποκατάσταση των ζημιών που προκάλεσε με τη συμπεριφορά του.
59 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι ο κανονισμός 1354/83 έχει την έννοια ότι η πληρωμή των εγγυήσεων του διαγωνισμού δεν αποκλείει την υποχρέωση του ασυνεπούς υπερθεματιστή να υποστεί όλες τις οικονομικές συνέπειες που οφείλονται στην εις βάρος του καταλογιζομένη μη παράδοση του εμπορεύματος.
60 Επικουρικώς, η Prolacto υποστηρίζει ότι πρέπει να αφαιρεθεί το ποσό των εγγυήσεων του διαγωνισμού που κατακράτησε ο οργανισμός παρεμβάσεως από το ποσό της αποζημιώσεως που αξιώνει αυτός βάσει του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1354/83.
61 Συναφώς, η Επιτροπή υπογράμμισε, ορθώς, ότι η εγγύηση εξυπηρετεί σκοπό διαφορετικό από την υποχρέωση του υπερθεματιστή να αποκαταστήσει τη ζημία που συνεπάγεται η μη παράδοση του εμπορεύματος, η οποία του καταλογίζεται.
62 Πράγματι, η σύσταση εγγυήσεως έχει σκοπό να εξασφαλίσει την εκ μέρους του υπερθεματιστή τήρηση των υποχρεώσεών του, τον οποίο προτρέπει να πραγματοποιήσει την παράδοση του εμπορεύματος που προορίζεται για επισιτιστική βοήθεια εντός της ταχθείσας προθεσμίας ή, εν πάση περιπτώσει, το ταχύτερο δυνατό μετά την εκπνοή της προθεσμίας αυτής, με την απειλή της κατακρατήσεως ενός ποσοστού της κατατεθείσας χρηματικής εγγυήσεως, το οποίο αυξάνεται αναλόγως της διάρκειας της καθυστέρησης στην εκτέλεση, καθώς επίσης να τιμωρήσει τον υπερθεματιστή με την ολική απώλεια της εγγυήσεως οσάκις, μετά την εκπνοή μιας προθεσμίας που παρίσταται εύλογη, είναι πλέον πρόδηλον ότι ο υπερθεματιστής δεν εκτελεί την υποχρέωσή του και επομένως δεν υπάρχει λόγος να συνεχιστεί με αυτόν η συγκεκριμένη εργασία.
63 Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 26, παράγραφος 5, του κανονισμού 1354/83, ο οργανισμός παρεμβάσεως παρακρατεί, για κάθε ημέρα καθυστερήσεως της παραδόσεως και κατ' αναλογία των ποσοτήτων που δεν έχουν φορτωθεί, ποσοστό 1 % του ποσού της εγγυήσεως, αν εξαιτίας του υπερθεματιστή δεν τηρείται η προθεσμία φορτώσεως που καθορίστηκε με την προκήρυξη του διαγωνισμού.
64 Βάσει του άρθρου 26, παράγραφος 6, του ίδιου κανονισμού, στην περίπτωση που, εξαιτίας του υπερθεματιστή, η φόρτωση δεν πραγματοποιηθεί εντός τριών μηνών από την πάροδο της εν λόγω προθεσμίας φορτώσεως, η εγγύηση καταπίπτει υπέρ του οργανισμού παρεμβάσεως.
65 Επομένως, η απώλεια της συσταθείσας εγγυήσεως εμφανίζει τον χαρακτήρα κυρώσεως οσάκις, μετά την παρέλευση μιας προθεσμίας την οποία ο κανονισμός 1354/83 καθορίζει σε τρεις μήνες, είναι βέβαιον ότι παρά την απειλή που ενέχει η διάταξη του άρθρου 26, παράγραφος 5, ο υπερθεματιστής παρέβη οριστικά την υποχρέωση προμηθείας του συγκεκριμένου εμπορεύματος, η δε παράλειψη εκτελέσεως δεν οφείλεται σε ανωτέρα βία ούτε καταλογίζεται εις βάρος του δικαιούχου της επισιτιστικής βοήθειας.
66 Εξάλλου, το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1354/83 συνιστά εφαρμογή της αρχής της συμβατικής ευθύνης του υπερθεματιστή, βάσει της οποίας ο υπερθεματιστής υποχρεούται να καταβάλει στον οργανισμό παρεμβάσεως όλα τα πρόσθετα έξοδα που προκάλεσε η μη εκπλήρωση της υποχρεώσεως προμηθείας.
67 Η διάταξη αυτή έχει, δηλαδή, σκοπό να αποζημιώσει τον αντισυμβαλλόμενο του υπερθεματιστή για το σύνολο των ζημιών που υπέστη λόγω της εκ μέρους του υπερθεματιστή παραβάσεως των υποχρεώσεών του.
68 Αφού επομένως η κατ' αποκοπή απώλεια της εγγυήσεως σε περίπτωση μη τηρήσεως της προθεσμίας παραδόσεως του εμπορεύματος εξυπηρετεί σκοπό διαφορετικό από την υποχρέωση της αποζημιώσεως για ζημία που όντως προκλήθηκε από την παράβαση των συμβατικών υποχρεώσεων του υπερθεματιστή, αφού δηλαδή οι δύο σχετικές διατάξεις του κανονισμού 1354/83 είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους, δεν υπάρχει λόγος να αφαιρεθεί το ποσό της εγγυήσεως που κατέπεσε κατ' εφαρμογήν του άρθρου 26, παράγραφος 6, από το ποσό της αποζημιώσεως που οφείλεται βάσει του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο. Συνεπώς, εφόσον δεν συντρέχει τυχαίο συμβάν, ούτε ή η μη εκτέλεση καταλογίζεται εις βάρος του δικαιούχου της επισιτιστικής βοήθειας, ο μη συνεπής υπερθεματιστής και οφείλει να υποστεί την απώλεια της εγγυήσεως και βαρύνεται με την πλήρη αποζημίωση του οργανισμού παρεμβάσεως.
69 Η ερμηνεία αυτή είναι, εξάλλου, η μόνη που συνάδει προς τη διατύπωση του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, κατά το οποίο ο υπερθεματιστής αναλαμβάνει «όλες» τις οικονομικές συνέπειες που οφείλονται στη μη προμήθεια του εμπορεύματος για την οποία είναι υπεύθυνος. Κατά τον κανονισμό 1354/83, μόνο στην περίπτωση όπου η παράλειψη παραδόσεως του εμπορεύματος οφείλεται είτε στον δικαιούχο της επισιτιστικής βοήθειας είτε σε ανωτέρα βία τα εντεύθεν προκύπτοντα πρόσθετα έξοδα δεν βαρύνουν τον υπερθεματιστή.
70 Αντίθετα με όσα υποστήριξε η Prolacto, η κατανομή αυτή του βάρους των εξόδων που προκαλούνται από την παράλειψη προμηθείας του εμπορεύματος πρέπει να θεωρηθεί δίκαιη. Θα ήταν πράγματι άδικο να επιβαρυνθεί ο οργανισμός παρεμβάσεως έστω και με μέρος των προσθέτων εξόδων που συνεπάγεται ο νέος διαγωνισμός, ο οποίος κατέστη αναγκαίος από την καταλογιζομένη εις βάρος του αρχικού υπερθεματιστή παράλειψη παραδόσεως του εμπορεύματος.
71 Βάσει όλων των προεκτεθέντων, στο προδικαστικό ερώτημα του Rechtbank van eerste aanleg te Brussel αρμόζει η απάντηση ότι ο κανονισμός 1354/83 έχει την έννοια ότι ο υπερθεματιστής, ο οποίος δεν παρέδωσε το οικείο εμπόρευμα εντός της ταχθείσας προθεσμίας, χωρίς να έχει αντιμετωπίσει περίπτωση ανωτέρας βίας, υφίσταται όλες τις οικονομικές συνέπειες της παραλείψεώς του, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, ακόμη και αν έχουν ήδη καταπέσει οι εγγυήσεις του διαγωνισμού κατ' εφαρμογήν του άρθρου 26, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού, οι οποίες και δεν μπορούν να αφαιρεθούν από τα ποσά που οφείλονται ως αποζημίωση για τη ζημία που προκλήθηκε από την παράλειψη παραδόσεως, βάσει του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
72 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, που κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(δεύτερο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση της 11ης Οκτωβρίου 1996 το Rechtbank van eerste aanleg te Brussel, αποφαίνεται:
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1354/83 της Επιτροπής, της 17ης Μαου 1983, για τις γενικές λεπτομέρειες της διακίνησης και της χορήγησης αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, βουτύρου και βουτυρελαίου στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας, έχει την έννοια ότι ο υπερθεματιστής ο οποίος δεν παρέδωσε το οικείο εμπόρευμα εντός της ταχθείσας προθεσμίας, χωρίς να έχει αντιμετωπίσει περίπτωση ανωτέρας βίας, υφίσταται όλες τις οικονομικές συνέπειες της παραλείψεώς του, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, ακόμη και αν έχουν ήδη καταπέσει οι εγγυήσεις του διαγωνισμού κατ' εφαρμογήν του άρθρου 26, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού, οι οποίες και δεν μπορούν να αφαιρεθούν από τα ποσά που οφείλονται ως αποζημίωση για τη ζημία που προκλήθηκε από την παράλειψη παραδόσεως, βάσει του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού.