Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ANDREI BIONDIEGO
przedstawiona w dniu 15 stycznia 2026 r.(1)
Sprawy połączone C‑52/25 i C‑53/25 [Binanrier](i)
RZ,
GT (C‑52/25)
AX,
UI (C‑53/25)
przeciwko
Région wallonne,
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour d’appel de Mons (sąd apelacyjny w Mons, Belgia)]
Odesłanie prejudycjalne – Pomoc państwa – Rozporządzenie (UE) nr 702/2014 – Wyłączenie grupowe niektórych systemów pomocy na rzecz sektorów rolnego i leśnego – Pomoc przeznaczona na wyrównanie szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej – Obniżenie kwoty pomocy w przypadku braku zawarcia umowy ubezpieczenia – Niemożność zawarcia wymaganej umowy ubezpieczania przez beneficjenta pomocy
I.      Wprowadzenie
1.        We wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonych w niniejszych sprawach połączonych Cour d’appel de Mons (sąd apelacyjny w Mons, Belgia – sąd odsyłający) przedkłada Trybunałowi trzy pytania dotyczące wykładni art. 25 rozporządzenia nr 702/2014(2), przepisu dotyczącego pomoc na wyrównanie małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP)
szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej. Pomoc, która spełnia wszystkie przesłanki określone w tym artykule i w rozdziale I tego rozporządzenia, jest wyłączona z obowiązku zgłoszenia Komisji przewidzianego w art. 108 ust. 3 TFUE.
2.        Konkretnie, trzy pytania prejudycjalne przedłożone przez sąd odsyłający dotyczą ust. 9 tego artykułu, który przewiduje, że „pomoc przyznaną na mocy niniejszego artykułu zmniejsza się o 50 %, chyba że przyznawana jest ona beneficjentom, którzy zawarli umowę ubezpieczenia pokrywającą co najmniej 50 % średniej produkcji rocznej lub dochodu uzyskanego z produkcji i obejmującą ryzyko statystycznie najczęściej występujących w danym państwie członkowskim lub regionie zagrożeń klimatycznych, które są objęte ochroną ubezpieczeniową”(3).
3.        Pytania prejudycjalne przedłożono w ramach sporów dotyczących roszczeń odszkodowawczych wniesionych przez kilku przedsiębiorców (RZ, GT AX i UI; zwanych dalej „skarżącymi”), którzy ponieśli szkody spowodowane suszą, która miała miejsce w Belgii w okresie od sierpnia 2016 r. do czerwca 2017 r. Susza ta została uznana przez organy belgijskie za klęskę rolną kwalifikującą się do odszkodowania. W celu obliczenia odszkodowania administracja belgijska zastosowała przepis krajowy(4) wdrażający art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014, zgodnie z którym kwotę odszkodowania obniża się o 50 %, „jeżeli poszkodowany się nie zawarł umowy ubezpieczenia od ryzyka klimatycznego obejmującej co najmniej pięćdziesiąt procent jego produkcji”.
4.        W niniejszej sprawie, ponieważ skarżący nie zawarli żadnego umowy ubezpieczenia od ryzyka klimatycznego, właściwe organy belgijskie obniżyły wysokość odszkodowania o 50 % na podstawie wyżej wymienionego przepisu krajowego.
5.        Powodowie wytoczyli jednak powództwo odszkodowawcze przed sądami belgijskimi, podnosząc, że nie byli w stanie zawrzeć umowy ubezpieczenia, ponieważ w chwili wystąpienia szkody w Belgii nie było możliwe ubezpieczanie ich gospodarstw przed pewnymi zagrożeniami klimatycznymi, takimi jak susza.
6.        W następstwie szeregu czynności procesowych sprawy toczące się w postępowaniach głównych zostały przydzielone cour d’appel de Mons (sądowi apelacyjnemu w Mons). Z postanowienia odsyłającego wynika, po pierwsze, że
ryzyko suszy nie należy do najczęstszych występujących zagrożeń klimatycznych w Belgii, ponieważ najczęstszym ryzykiem klimatycznym w tym państwie członkowskim jest gradobicie; po drugie, że w momencie zajścia okoliczności faktycznych sprawy w Belgii nie istniało ubezpieczenie od suszy, a jedynie ubezpieczenie od gradobicia; oraz po trzecie, że skarżący podnieśli, że ich gospodarstwa składają się z trwałych i tymczasowych użytków zielonych oraz gruntów trawiastych przeznaczonych do wypasu zwierząt gospodarskich i że jako takie użytki zielone i tereny trawiaste nie podlegają ubezpieczeniu od ryzyka gradobicia.
7.        W tych okolicznościach sąd odsyłający postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z trzema pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi wykładni art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014.
8.        Na wniosek Trybunału niniejsza opinia koncentruje się na trzecim pytaniu prejudycjalnym, w którym sąd odsyłający pyta:
„Czy przepis ten zezwala państwu członkowskiemu odstąpić od zmniejszenia pomocy przeznaczonej na wyrównanie rolnikom szkód spowodowanych zjawiskiem klimatycznym uznanym za klęskę żywiołową, w sytuacji gdy beneficjent pomocy wykaże, że rodzaj produkcji, którą prowadzi w swoim gospodarstwie (w tym przypadku produkcji w oparciu o trwałe i tymczasowe użytki zielone i grunty trawiaste przeznaczone do wypasu zwierząt, a nie uprawy) w danym państwie członkowskim (w tym przypadku w Belgii) nie podlega ubezpieczeniu od ryzyka statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych do wysokości co najmniej 50 % średniej produkcji rocznej lub dochodu związanego z rodzajem produkcji w jego gospodarstwie?”.
II.    Analiza
9.        Poprzez trzecie pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży
zasadniczo do ustalenia, czy art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może zostać upoważnione do nieobniżania o 50 % pomocy mającej na celu wyrównanie szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi porównywalnymi do klęsk żywiołowych, jeżeli beneficjent pomocy wykaże, że objęcie rodzaju produkcji w jego gospodarstwie ochroną ubezpieczeniową od ryzyka statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych nie było możliwe, ponieważ nie podlegał on ubezpieczeniu w tym państwie członkowskim.
10.      W celu udzielenia odpowiedzi na trzecie pytanie prejudycjalne przedłożone przez sąd odsyłający należy dokonać wykładni art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014.
11.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa Unii należy brać pod uwagę nie tylko ich brzmienie, lecz także ich kontekst oraz cele regulacji, której część stanowią(5)
12.      Co się tyczy przede wszystkim brzmienia art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014, przypomnianego w pkt 2 niniejszej opinii, przepis ten przewiduje, że przedmiotowa pomoc zostaje obniżona o 50 %, chyba że beneficjent zawarł umowę ubezpieczania, która musi spełniać dwie przesłanki.
13.      Po pierwsze, umowa ubezpieczania musi pokrywać co najmniej 50 % średniej produkcji rocznej lub względnego dochodu; po drugie, ubezpieczanie to powinno pokrywać ryzyko statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych w danym państwie członkowskim lub regionie, w związku z czym przewidziana jest ochrona ubezpieczeniowa.
14.      Co się tyczy drugiej przesłanki, z brzmienia omawianego przepisu wyraźnie wynika (w większości wersj językowych, jak zaznaczono poniżej w pkt 17 niniejszej opinii), że ochrona ubezpieczeniowa od najczęściej występujących zagrożeń
klimatycznych powinna być „przewidziana”. Moim zdaniem wynika z tego a contrario, że jeżeli ochrona ubezpieczeniowa nie jest przewidziana dla takich częściej występujących zagrożeń klimatycznych, przesłanka dotycząca konieczności zawarcia umowy ubezpieczenia nie może mieć zastosowania i że w konsekwencji obniżenie pomocy również nie może mieć zastosowania. Z drugiej strony przesłanka ta wydaje się rozsądna: nie jest bowiem logiczne, aby warunkiem uzyskania części odszkodowania było zawarcie umowy ubezpieczenia, której nie można zawrzeć, ponieważ nie przewiduje ona pokrycia ryzyka, które ma być ubezpieczone.
15.      Analiza rozpatrywanego przepisu pod względem językowym wydaje się zatem prowadzić do wykładni, zgodnie z którą obniżenie odszkodowania nie ma zastosowania, jeżeli zostanie wykazane, że zawarcie umowy ubezpieczenia, od której uzależnione jest niezastosowanie takiego obniżenia, nie było możliwe, ponieważ nie przewidziano dla beneficjenta ochrony ubezpieczeniowej od ryzyka statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych.
16.      W tym względzie istotne są jeszcze dwie inne spostrzeżenia.
17.      Po pierwsze, nie wszystkie wersje językowe rozpatrywanego przepisu są całkowicie zbieżne. Jednakże włoska wersja przepisu, z którego wywiodłem tę wykładnię, znajduje potwierdzenie w treści kilku innych wersji językowych, w tym w wersji angielskiej, która odnosi się do „risks […] for which insurance coverage is provided”, w wersji niemieckiej, w której mowa jest o „riziken für die Versicherungsschutz gegeben ist”, oraz w wersji hiszpańskiej, której tekst odnosi się do „riesgos para los que seporciona cobertura de seguros”. Również inne wersje językowe tego przepisu mają takie samo brzmienie(6). Wersja francuska jest mniej jasna w tej kwestii, ale jej treść nie jest niezgodna z interpretacją przedmiotowego przepisu omówioną w pkt 15 powyżej(7).
18.      Po drugie, interpretację tę potwierdza komunikat Komisji w sprawie wytycznych w sprawie pomocy państwa w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich(8).
19.      Punkt 363 wytycznych z 2014 r., który dotyczy pomocy na wyrównanie szkód w produkcji rolnej lub w środkach produkcji rolnej oraz na zapobieganie szkodom, wyraźnie przewiduje, że „[o]dstępstwo od tego warunku jest możliwe tylko wtedy, gdy państwo członkowskie może w przekonujący sposób wykazać, że mimo wszystkich podjętych odpowiednich starań wykupienie ubezpieczenia pokrywającego statystycznie najczęściej występujące zagrożenia klimatyczne w danym państwie członkowskim lub regionie nie było możliwe w czasie wystąpienia szkody”(9).
20.      Z przytoczonych wytycznych wynika zatem, że jedynym możliwym odstępstwem od warunku zawarcia umowy ubezpieczenia w celu uniknięcia obniżenia o 50 % odszkodowania, jest brak w dniu wystąpienia szkody dostępności ubezpieczenia od danego rodzaju ryzyka, pomimo dopełnienia wszystkich odpowiednich starań w celu zawarcia takiej umowy.
21.      Chociaż dokument taki jak wytyczne jest wiążący jedynie dla Komisji(10), a zatem niekoniecznie wiąże Trybunał czy sądy krajowe przy dokonywaniu wykładni danego przepisu, stanowi jednak ważne źródło interpretacyjne. Jest tak w szczególności w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, w którym dokonuje się wykładni rozporządzenia przyjętego właśnie przez Komisję. W takich okolicznościach dokument taki jak wytyczne stanowi bowiem interpretację aktu dokonaną przez instytucję, która go przyjęła.
22.      Wykładnia art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 przedstawiona w pkt 15 niniejszej opinii wydaje się znajdować potwierdzenie zarówno w analizie systemowej, jak i teleologicznej.
23.      Z systemowego punktu widzenia przepis ten należy rozpatrywać w ogólnym kontekście wspólnej polityki rolnej (WPR), w której zarządzanie ryzykiem stało się kluczowym elementem
zwiększenia odporności gospodarstw rolnych na rosnące zagrożenia, w szczególności związane z coraz częstszymi katastrofami spowodowanymi zmianami klimatu, przy jednoczesnym wspieraniu rozpowszechniania praktyk zwiększających zapobieganie ryzyku i dostosowywanie się do niego. Cele te uznano za fundamentalne zarówno w obecnym okresie programowania 2023–2027, który przewiduje zintegrowany system zarządzania ryzykiem(11), jak i w okresie poprzednim (2014–2022) (12). Dostosowanie się do zmian klimatu i zwiększenie odporności przedsiębiorstw w tym kontekście są ponadto uważane za podstawowe priorytety w ramach WPR, w świetle których należy rozpatrywać zarządzanie ryzykiem(13).
24.      Rozporządzenie nr 702/2014 i nowe rozporządzenie 2022/2472 wpisują się w te ramy i stanowią realizację tych celów programowych. W ramach tych rozporządzeń pomoc na wyrównanie strat spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi porównywalnymi z klęskami żywiołowymi, o której mowa w art. 25 rozporządzenia nr 702/2014, wpisuje się w ramy „pomoc[y] na zarządzanie ryzykiem i zarządzanie kryzysowe”, jak również pomocy na pokrycie kosztów zapobiegania chorobom zwierząt oraz szkodnikom roślin i zwalczania ich oraz pomoc na opłacenie składek ubezpieczeniowych(14).
25.      W tym kontekście, z teleologicznego punktu widzenia, jak podkreślili zainteresowani, którzy przedstawili uwagi przed Trybunałem(15), szczególnym celem art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 jest zachęcenie rolników do zawierania umów ubezpieczenia od ryzyka klimatycznego, które jest przyczyną większości szkód podlegających likwidacji, w celu zmniejszenia obciążenia finansowego nałożonego na ogół społeczeństwa za pośrednictwem pomocy rolnej przyznanej tytułem odszkodowania za szkody związane z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi.
26.      Ten cel omawianego przepisu wynika z motywu 54 rozporządzenia nr 702/2014, z którego wynika, że z uwagi na to, iż „[p]rodukcja podstawowa produktów rolnych jest narażona na szczególne zagrożenia oraz kryzysy żywiołowe, klimatyczne […], [o]dpowiednie zarządzanie ryzykiem i zarządzanie kryzysowe mają kluczowe znaczenie dla trwałego i konkurencyjnego sektora rolniczego”. W tym kontekście „[p]omoc państwa na wyrównanie szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawiska klimatyczne porównywalne do klęsk żywiołowych […] powinna ograniczać się do pomocy beneficjentom, którzy borykają się ze szczególnymi trudnościami, mimo że podjęli racjonalne wysiłki w celu zminimalizowania danego ryzyka”.
27.      Podobnie wytyczne Komisji(16) podkreślają, że „by jeszcze bardziej udoskonalić proces zarządzania ryzykiem, beneficjentów należy zachęcać do wykupienia ubezpieczenia zawsze, kiedy istnieje taka możliwość”.
28.      W świetle tego celu, aby obniżenie nie zostało zastosowane, beneficjenci pomocy powinni dołożyć wszystkich odpowiednich starań w celu ograniczenia ryzyka szkód wynikających z niekorzystnego zjawiska klimatycznego. Jednakże, jak wynika z wytycznych Komisji, gdy okoliczność ta zostanie wykazana, przedsiębiorstwu, które nie może uzyskać ubezpieczenia od takich strat, należy przyznać maksymalną intensywność pomocy(17).
29.      Analiza celu art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 potwierdza wykładnię, zgodnie z którą obniżenie odszkodowania nie ma zastosowania, jeżeli zostanie wykazane, że zawarcie rozpatrywanej umowy ubezpieczenia nie było możliwe, ponieważ nie przewidziano żadnej ochrony ubezpieczeniowej w odniesieniu do ryzyka statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych. Dodaje on jednak dodatkowy warunek, aby wykazać również, że beneficjenci pomocy dołożyli wszystkich odpowiednich starań, aby zawrzeć tego rodzaju umowę, aby ograniczyć ryzyko związane ze szkodami wynikającymi z niekorzystnych zdarzeń klimatycznych.
30.      Argumenty podniesione przez Komisję w jej uwagach nie sprzeciwiają się takiej wykładni art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014.
31.      Po pierwsze bowiem, jak wynika z pkt 12–21 niniejszej opinii, wykładnia ta jest zgodna z brzmieniem przepisu, który nie odnosząc się, jak podkreśla Komisja, do uzasadnienia braku ubezpieczenia, przewiduje jednak wyraźnie, że należy przewidzieć ochronę ubezpieczeniową.
32.      Po drugie, proponowana przeze mnie interpretacja art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 nie jest sprzeczna z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym przepisy rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie pomocy państwa i przesłanki w nim przewidziane należy interpretować w sposób zawężający(18). W rzeczywistości interpretacja ta nie nadaje przepisowi i przewidzianym w nim przesłankom szerszego zakresu niż wynika to z jego dosłownego brzmienia. Przeciwnie, proponowana interpretacja, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, pozwala uniknąć możliwej interpretacji, która, jak wskazano w pkt 14 niniejszej opinii, prowadziłaby do nieracjonalnego stosowania przewidzianych w nim przesłanek.
33.      Po trzecie, interpretacja ta nie jest sprzeczna z podkreślanym przez Komisję wymogiem zapewnienia jednolitej wykładni rozpatrywanego rozporządzenia w różnych państwach członkowskich. Zapewnia ona bowiem stosowanie tego przepisu na podstawie obiektywnych kryteriów (tj. wykazania niemożliwości i podjęcia wszystkich odpowiednich starań ze strony beneficjenta), które mają jednakowe zastosowanie w państwach członkowskich, przy czym sytuacje faktyczne (takie jak możliwość zawarcia umowy ubezpieczenia w danym przypadku) mogą się różnić.
34.      Po czwarte, Komisja przypomina w swoich uwagach o spoczywającym na państwie członkowskim obowiązku zgłoszenia Komisji bardziej korzystnej pomocy dla rolników, aby uwzględnić fakt, że nie są oni w stanie ubezpieczyć się od ryzyka statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych.
35.      W tym względzie pragnę zauważyć, że Trybunał zauważył, iż rozporządzenie nr 702/2014, które zostało przyjęte na podstawie art. 108 ust. 4 TFUE, przewiduje w art. 3, że niezależnie od ogólnego obowiązku zgłaszania wszelkich środków zmierzających do ustanowienia „nowej pomocy” lub jej zmiany w rozumieniu art. 108 ust. 3 TFUE, który stanowi jeden z podstawowych elementów systemu kontroli pomocy państwa, państwo członkowskie może powołać się na wyłączenie z tego obowiązku na podstawie tego rozporządzenia, jeżeli przyjęty przez nie środek pomocy lub planowana przez nie pomoc spełnia przewidziane w nim przesłanki(19).
36.      W związku z tym wykładnia art. 25 rozporządzenia nr 702/2014, która wobec braku zgłoszenia przez państwo członkowskie odmawiałaby przewidzianego w nim odszkodowania beneficjentowi, który spełnia określone w tym przepisie przesłanki przyznania pomocy, byłaby sprzeczna z systematyką tego rozporządzenia.
37.      W tym względzie pragnę zauważyć, że ponadto przesłanka dotycząca zawarcia umowy ubezpieczenia przewidziana w ust. 9 tego artykułu nie warunkuje przyznania pomocy, lecz dotyczy jej wysokości pomocy.
38.      Z tego samego punktu widzenia wykładnia tego przepisu, zgodnie z którą wobec braku zgłoszenia przez państwo członkowskie beneficjent, który spełnia wszystkie wymagane w nim przesłanki, nie mógłby otrzymać całej pomocy, nawet jeśli zostanie wykazane w postępowaniu sądowym, że ubezpieczenie obejmujące najczęstsze zagrożenia klimatyczne nie było obiektywnie dostępne dla tego beneficjenta w chwili wystąpienia szkody, byłaby nie tylko sprzeczna z brzmieniem tegoż przepisu, jak wynika z pkt 12–21 powyżej, ale również sprzeczna z systematyką rozporządzenia nr 702/2014, ponieważ odmawiałaby wypłaty całości odszkodowania beneficjentowi, który spełnia określone w art. 25 ust. 1 tego rozporządzenia przesłanki otrzymania pomocy. Wykładnia ta wykraczałaby również poza cele realizowane przez to rozporządzenie, o których mowa w pkt 25–29 powyżej, w sprzeczności z zasadą proporcjonalności, o której mowa w motywie 8 rozporządzenia nr 702/2014.
39.      Podsumowując: z powyższych rozważań wynika, że art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014 należy, w moim przekonaniu, interpretować w ten sposób, że przewidziane w tym przepisie obniżenie o 50 % odszkodowania w ramach pomocy mającej na celu wyrównanie szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi porównywalnymi do klęsk żywiołowych nie ma zastosowania, jeżeli beneficjent pomocy wykaże, że mimo iż dołożył wszystkich odpowiednich starań, aby zawrzeć umowę ubezpieczenia w celu ograniczenia ryzyka związanego ze szkodami wynikającymi z niekorzystnych zjawisk klimatycznych, zawarcie umowy ubezpieczenia nie było możliwe, ponieważ nie przewidziano ochrony ubezpieczeniowej dla danego rodzaju produkcji w jego gospodarstwie od ryzyka statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych.
40.      W niniejszej sprawie skarżący utrzymują, że chociaż co do zasady w momencie, gdy zdarzenie wywołujące szkodę miało miejsce, w Belgii istniała możliwość uzyskania ochrony ubezpieczeniowej od ryzyka najczęściej występującego zagrożenia klimatycznego, mianowicie gradobicia, to jednak taka ochrona nie była możliwa w odniesieniu do szczególnego rodzaju produkcji prowadzonej przez skarżących.
41.      Do sądu odsyłającego należy zbadanie tych okoliczności faktycznych i ustalenie, czy skarżący dołożyli wszystkich odpowiednich starań, aby zawrzeć umowę ubezpieczenia w celu ograniczenia ryzyka związanego ze szkodami wynikającymi z niekorzystnych zjawisk klimatycznych, a zawarcie umowy ubezpieczenia nie było możliwe, ponieważ nie przewidziano ochrony ubezpieczeniowej od ryzyka statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych dla rodzaju produkcji prowadzonej przez skarżących.
III. Wnioski
42.      W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na trzecie pytanie prejudycjalne zadane przez Cour d’appel de Mons (sąd apelacyjny w Mons, Belgia) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi:
Artykuł 25 ust. 9 rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że:
obniżenie o 50 % odszkodowania w ramach pomocy mającej na celu wyrównanie szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi porównywalnymi do klęsk żywiołowych nie ma zastosowania, jeżeli beneficjent pomocy wykaże, że mimo iż dołożył wszystkich odpowiednich starań, aby zawrzeć umowę ubezpieczenia w celu ograniczenia ryzyka związanego ze szkodami wynikającymi z niekorzystnych zjawisk klimatycznych, zawarcie umowy ubezpieczenia nie było możliwe, ponieważ nie przewidziano ochrony ubezpieczeniowej od ryzyka statystycznie najczęściej występujących zagrożeń klimatycznych dla rodzaju produkcji prowadzonej w jego gospodarstwie. Do sądu odsyłającego należy szczegółowe zbadanie tych okoliczności faktycznych.
1      Język oryginału: włoski.
i Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
2      Rozporządzenie Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. 2014, L 193, s. 1). Rozporządzenie to obowiązywało do dnia 31 grudnia 2022 r. i zostało zastąpione z dniem 1 stycznia 2023 r. rozporządzeniem Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznającym niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. 2022, L 327, s. 1).
3      Przepis ten został niemal dosłownie powtórzony w art. 25 ust. 10 nowego rozporządzenia 2022/2472 (z zastrzeżeniem zmiany wersji francuskiej, o której mowa w pkt 7 poniżej). Wynika stąd, że do celów niniejszej sprawy odpowiedź na pytania prejudycjalne przedłożone przez sąd odsyłający pozostaje niezależna od okoliczności, czy poprzednie lub czy nowe rozporządzenie ma zastosowanie do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.
4      Artykuł 6
Arrêté du Gouvernement wallon considérant comme une calamité agricole la sécheresse d’août 2016 à juin 2017, délimitant l’étendue géographique de cette calamité et déterminant l’indemnisation des dommages (rozporządzenia rządu Walonii, w którym uznano suszę, która miała miejsce w okresie od sierpnia 2016 r. do czerwca 2017 r., za klęskę żywiołową, określono zasięg geograficzny tej klęski i ustalono wysokość odszkodowań).
5      Zobacz wyrok z dnia 19 września 2024 r., Agrarmarkt Austria (C‑350/23, EU:C:2024:771, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
6      Poza wspomnianymi wersjami językowymi wersje bułgarska, chorwacka, maltańska, słowacka, słoweńska i fińska wydają się również zgodne z wersją włoską. Wersje czeska, polska, portugalska i szwedzka wydają się odpowiadać zmienionej wersji francuskiej, o której mowa w następnym przypisie, i są zgodne z proponowaną wykładnią.
7      Wersja francuska art. 25 ust. 10 rozporządzenia 2022/2472 została zmieniona w ostatnim zdaniu w porównaniu z brzmieniem art. 25 ust. 9 rozporządzenia nr 702/2014. Zmiana ta nie pojawia się w innych wersjach językowych. Gdy wersja przepisu rozporządzenia nr 702/2014 odnosiła się do „zagroże[ń] związan[ych] z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi statystycznie najczęściej występującymi w danym państwie członkowskim lub regionie, które są objęte zakresem ubezpieczeń”, nowa wersja odnosi się do „zagroże[ń] związan[ych] z niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi statystycznie najczęściej występującymi w danym państwie członkowskim lub regionie, które są objęte zakresem ubezpieczeń”. Zmiana ta jest zgodna z zaproponowaną przeze mnie interpretacją tego przepisu.
8      Komunikat Komisji „Wytyczne Unii Europejskiej w sprawie pomocy państwa w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich w latach 2014–2020” (Dz.U. 2014, C 204, s. 1, zwany dalej „wytycznymi z 2014 r.”); oraz komunikat Komisji „Wytyczne w sprawie pomocy państwa w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich” (Dz.U. 2022, C 485, s. 1, zwane dalej „wytycznymi z 2022”).
9      Zobacz pkt 363 wytycznych z 2014 r. Zobacz również podobnie pkt 358 wytycznych z 2022 r.
10      Zobacz wyrok z dnia 8 marca 2016 r., Grecja przeciwko Komisji (C‑431/14 P, EU:C:2016:145, pkt 69, 70).
11      Zobacz Komisja Europejska, „Approved 28 CAP Strategic Plans (2023–2027) Summary overview for 27 Member States Facts and figures”, czerwiec 2023 r., dostępny pod adresem: https://agriculture.ec.europa.eu/system/files/2023-06/approved-28-cap-strategic-plans-2023-27.pdf, w szczególności sekcja 4.2 „Better Market Orientation, Increased Competitiveness and Improved Position in the Value Chain”, s. 27, i sekcja „Risk Management”, s. 38.
12      Zobacz między innymi rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.U.2013, L 347, s. 487), w szczególności art. 36, zatytułowany „Zarządzanie ryzykiem”, oraz załącznik VI.
13      W tym względzie zob. motywy 29 i 30 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na
rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U. 2021, L 435, s. 1).
14      Zobacz motywy 42 i 54 rozporządzenia nr 702/2014. Zobacz także motyw 43 rozporządzenia 2022/2472.
15      Mianowicie Komisja i Królestwo Belgii.
16      Zobacz pkt 94 wytycznych z 2014 r. (zob. również pkt 97 wytycznych z 2022 r.).
17      Punkty wytycznych, o których mowa w poprzednim przypisie, przewidują bowiem, że „w zakresie pomocy na wyrównanie strat spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi porównywalnymi do klęsk żywiołowych, w celu uniknięcia ryzyka zakłócenia konkurencji, pomoc o maksymalnej intensywności przyznaje się tylko przedsiębiorstwom, które nie mogą zostać objęte ubezpieczeniem od tego rodzaju strat”.
18      Zobacz wyrok z dnia 20 maja 2021 r., Azienda Sanitaria Provinciale di Catania (C‑128/19, EU:C:2021:401, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
19      Zobacz wyrok z dnia 20 maja 2021 r., Azienda Sanitaria Provinciale di Catania (C‑128/19, EU:C:2021:401, pkt 42); analogicznie wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).