62023TJ0366_RES
Sprawa T‑366/23
YH
przeciwko
Europejskiemu Bankowi Centralnemu
Wyrok Sądu (czwarta izba w składzie powiększonym) z dnia 19 listopada 2025 r.
Polityka gospodarcza i pieniężna – Nadzór ostrożnościowy nad instytucjami kredytowymi – Dyrektywa 2013/36/UE – Rozporządzenie (UE) nr 1024/2013 – Szczególne zadania nadzorcze powierzone EBC – Ocena nabycia znacznych pakietów akcji – Sprzeciw wobec nabycia znacznego pakietu akcji – Prawo do bycia wysłuchanym – Pojęcie „znacznego pakietu akcji” – Dobra reputacja i kompetencje zawodowe potencjalnego nabywcy – Prawa chronione Kartą – Proporcjonalność
Skarga o stwierdzenie nieważności – Właściwość sądu Unii – Kontrola zgodności z prawem decyzji Europejskiego Banku Centralnego (EBC) w sprawie nabycia znacznego pakietu akcji w instytucji kredytowej – Zakres – Kontrola aktów przygotowawczych lub propozycji pochodzących od organów krajowych – Włączenie
[art. 263 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1024/2013, art. 4 ust. 1 lit. c), art. 6 ust. 2, art. 15 ust. 3]
(zob. pkt 36–38)
Prawa podstawowe – Karta praw podstawowych – Prawo do dobrej administracji – Prawo do bycia wysłuchanym – Zakres – Decyzja Europejskiego Banku Centralnego (EBC) w przedmiocie nabycia znacznego pakietu akcji instytucji kredytowej – Prawo potencjalnego nabywcy do odpowiedzi i przedstawienia uwag
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41 ust. 2 lit. a); rozporządzenia: Rady nr 1024/2013, art. 22 ust. 1 akapit pierwszy; Europejskiego Banku Centralnego nr 468/2014, art. 31]
(zob. pkt 146–149)
Polityka gospodarcza i pieniężna – Polityka gospodarcza – Nadzór nad sektorem finansowym Unii – Jednolity mechanizm nadzorczy – Nadzór ostrożnościowy nad instytucjami kredytowymi – Szczególne zadania powierzone Europejskiemu Bankowi Centralnemu (EBC) – Procedura oceny nabycia znacznych pakietów akcji – Kryterium dobrej reputacji potencjalnego nabywcy wspomnianych akcji – Pojęcie – Ocena reputacji i uczciwości członka rodziny potencjalnego nabywcy – Włączenie
[dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36, art. 23 ust. 1 lit. a), b), art. 91 ust. 1]
(zob. pkt 248, 253, 254, 282, 287–289, 296, 297)
Prawa podstawowe – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo własności – Zakres – Nadzór nad systemem finansowym Unii – Decyzja Europejskiego Banku Centralnego (EBC) w przedmiocie nabycia znacznego pakietu akcji instytucji kredytowej – Cel polegający na zapewnieniu stabilności systemu finansowego oraz należytego i ostrożnego zarządzania instytucją kredytową – Dopuszczalność
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 17 ust. 1, art. 52 ust. 1)
(zob. pkt 350–355)
Streszczenie
W niniejszym wyroku Sąd oddalił skargę YH na decyzję Europejskiego Banku Centralnego (EBC) sprzeciwiającą się nabyciu znacznego pakietu akcji w instytucji kredytowej (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”). Przy tej okazji Sąd przedstawił wyjaśnienia dotyczące kontroli sprawowanej przez EBC przy nabywaniu znacznych pakietów akcji, możliwości uzupełnienia przez EBC uzasadnienia decyzji po jej doręczeniu, a także oceny dobrej reputacji potencjalnego nabywcy z punktu widzenia uczciwości i reputacji członka jego rodziny.
M.M. Warburg & Co (AG & Co.) KGaA (zwana dalej „spółką docelową”) jest tak zwaną „mniej istotną” instytucją kredytową, nadzorowaną bezpośrednio przez Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin, federalny urząd nadzoru nad usługami finansowymi, Niemcy) i należącą do rodziny męża skarżącej.
Spółka 1. Max Warburg Beteiligungsgesellschaft mbH (zwana dalej „MWB 1”) posiada 40,24 % kapitału holdingu finansowego grupy ostrożnościowej MMWarburg & CO, czyli spółki MMWarburg & CO Gruppe GmbH (zwanej dalej „Warburg Gruppe”). Warburg Gruppe posiada z kolei 100 % kapitału spółki docelowej, która sama posiadała w chwili wydania zaskarżonej decyzji 100 % i 60 % kapitału, odpowiednio dwóch innych spółek docelowych, które są również instytucjami kredytowymi.
Mąż skarżącej chciał dokonać przeniesienia swojego pakietu w kapitale spółki docelowej na swoje dzieci. Najpierw przeniósł 87,5 % kapitału MWB 1 na spółkę Familie Max Warburg Vermögensverwaltung KG (zwaną dalej „FMWV”) na rzecz swoich dzieci, zachowując w ten sposób 12,5 % kapitału MWB 1, z akcją uprzywilejowaną dającą mu 51 % praw głosu w tej spółce. Ponadto FMWV i mąż skarżącej zobowiązali się do wykonywania przysługującego im prawa głosu w sposób jednolity (co nazywane jest dalej „porozumieniem w sprawie połączenia”). W drugiej kolejności skarżąca miała otrzymać uprzywilejowaną akcję swojego męża i w ten sposób nabyć 0,01 % kapitału MWB 1 i 51 % praw głosu w tej spółce (co zwane jest dalej „planowanym nabyciem”), a także stać się stroną porozumienia w sprawie połączenia dotyczącego MWB 1.
W dniu 3 kwietnia 2023 r. skarżąca i jej doradcy spotkali się z przedstawicielami EBC w celu omówienia trudności wynikających z planowanego nabycia. W dniu 4 kwietnia 2023 r. BaFin zaproponował EBC, aby nie sprzeciwiał się planowanemu nabyciu. W dniu 12 kwietnia 2023 r. EBC przekazał skarżącej projekt decyzji w sprawie sprzeciwu wobec planowanego nabycia ze względu na to, że skarżąca nie spełniała wymogów prawnych dotyczących nabycia znacznego pakietu akcji w instytucji kredytowej. W dniu 21 kwietnia 2023 r. skarżąca przedstawiła uwagi na piśmie w przedmiocie tego projektu decyzji.
Wiadomością elektroniczną z dnia 5 maja 2023 r. EBC przekazał skarżącej zaskarżoną decyzję, potwierdzając co do istoty swój projekt decyzji, wskazując powody, dla których uznał, że skarżąca nie spełnia kryteriów prawnych nabycia za pośrednictwem MWB 1 znacznego pakietu akcji w spółce docelowej w wysokości 100 % praw głosu i 100 % kapitału. Po pierwsze, EBC uznał, że skarżąca nie spełnia wymogu posiadania dobrej reputacji, uznając z jednej strony, że skarżąca pozostawała pod wpływem męża, uznanego przez instytucję za nieposiadającego dobrej reputacji, a z drugiej strony, że nie posiadała odpowiednich umiejętności zawodowych. Po drugie, zauważył on, że skarżąca nie miała dobrej kondycji finansowej wymaganej do wniesienia funduszy własnych niezbędnych dla spółki docelowej. Po trzecie, EBC uznał w szczególności, że planowane nabycie nie pozwala na skuteczny nadzór ostrożnościowy nad spółką docelową.
W dniu 8 maja 2023 r., po wielokrotnych próbach nawiązania kontaktu przez EBC w celu potwierdzenia przez doradcę skarżącej prawidłowego otrzymania zaskarżonej decyzji, doradca ten odpowiedział EBC, kwestionując ważność dokonanego doręczenia. W wiadomości elektronicznej z dnia 12 maja 2023 r. skarżąca ponownie zakwestionowała ważność doręczenia zaskarżonej decyzji i zwróciła się o przekazanie jej odrębnej noty w sprawie oceny od uwag sformułowanych w przedmiocie projektu decyzji (zwanej dalej „odrębną notą w sprawie oceny”), o której mowa w zaskarżonej decyzji, która to odrębna nota została jej przekazana w dniu 15 maja 2023 r.
Ocena Sądu
Na wstępie w odniesieniu do zarzutu szczegółowego opartego na zarzucie dotyczącym naruszenia zasad postępowania w sprawie oceny znacznych pakietów akcji spowodowanego upływem terminu wyznaczonego na przeprowadzenie wspomnianej oceny, w związku z czym należało uznać projekt nabycia za zatwierdzony, Sąd podkreślił, że w każdym razie każda strona postępowania powinna przestrzegać mających do niej zastosowanie przepisów. Gdyby zatem powiadomienie o planowanym nabyciu podlegało warunkom ustanowionym w prawie niemieckim, zgodnie z Kreditwesengesetz (
1
), doręczenie decyzji w sprawie nadzoru ostrożnościowego przez EBC musiało być zgodne z ramami prawnymi rozporządzenia ramowego nr 468/2014 (
2
). Z uwagi na ramy prawne i faktyczne niniejszej sprawy w zakresie, w jakim skarżąca wysłała żądane informacje pocztą elektroniczną na adres, który nie był w tym celu przewidziany, zapowiadając wysyłkę w formacie fizycznym i dokonując jej, BaFin nie naruszył prawa, uznając, że doręczenie na piśmie było kompletne w dniu otrzymania informacji przekazanych przez skarżącą na nośniku fizycznym, czyli w dniu 3 lutego 2023 r. W związku z tym Sąd oddalił ten zarzut szczegółowy, a następnie zbadał zaskarżoną decyzję.
W pierwszej kolejności, jeżeli chodzi o zarzucane niewystarczające uzasadnienie zaskarżonej decyzji, Sąd zauważył, po pierwsze, że okoliczności faktyczne dotyczące planowanego przez skarżącą nabycia znacznego pakietu akcji w spółce docelowej, z uwzględnieniem uzgodnionego działania akcjonariuszy Warburg Gruppe, zostały wyjaśnione w zaskarżonej decyzji. Zauważył on również, że kryteria uzasadniające sprzeciw EBC wobec planowanego nabycia zostały wyraźnie zbadane w tej decyzji zarówno pod kątem dobrej reputacji i wypłacalności skarżącej, jak i przestrzegania wymogów ostrożnościowych spółki docelowej. Ponadto zaskarżona decyzja została wydana w kontekście znanym skarżącej, ponieważ ona sama dokonała zgłoszenia danych dotyczących planowanego nabycia i zasięgnięto jej opinii w toku postępowania administracyjnego przed wydaniem wspomnianej decyzji. W związku z tym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja określa istotne okoliczności faktyczne i prawne, na których została oparta, i nie było konieczności odwoływania się do odrębnej noty w sprawie oceny lub późniejszych wyjaśnień EBC, oraz że decyzja ta była wystarczająco uzasadniona.
W drugiej kolejności, w odniesieniu do twierdzenia, zgodnie z którym odrębna nota w sprawie oceny nie może zostać uwzględniona w ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd zauważył, że nota ta została przekazana skarżącej dziesięć dni po doręczeniu zaskarżonej decyzji i że została ona wyraźnie wymieniona w tej decyzji. Uznał on, że w świetle orzecznictwa wspomniana nota może zostać uznana za stanowiącą część kontekstu zaskarżonej decyzji i wzięta pod uwagę przy ocenie jej uzasadnienia. Co więcej, o ile spóźnione wysłanie odrębnej noty w sprawie oceny, dziesięć dni po doręczeniu zaskarżonej decyzji, wynika z wewnętrznego błędu materialnego EBC, o tyle zaskarżona decyzja wyraźnie wspomina o tej nocie, w której opisano elementy uzasadnienia dostępne w momencie wydania zaskarżonej decyzji. Tym samym skarżąca była poinformowana o jej istnieniu od chwili doręczenia zaskarżonej decyzji i mogła zatem zażądać jej przekazania niezwłocznie po otrzymaniu tej decyzji. Pięć dni roboczych po jej otrzymaniu zwróciła się o tę notę. EBC wysłał jej tę notę następnego dnia roboczego.
W związku z tym Sąd stwierdził, że opóźnione wysłanie skarżącej przez EBC odrębnej noty w sprawie oceny nie pozbawiło jej możliwości zapoznania się z nią i że skarżąca nie wykazała ani nawet nie twierdziła, że spóźnione wysłanie odrębnej noty w sprawie oceny miałoby negatywny wpływ na jej prawa.
W drugiej kolejności, w odniesieniu do wykładni pojęcia „znacznego pakietu akcji”, Sąd przypomniał, że rozporządzenie nr 575/2013, do którego odsyła dyrektywa CRD IV (
3
), definiuje znaczny pakiet akcji jako posiadanie w przedsiębiorstwie, bezpośrednio lub pośrednio, udziału stanowiącego co najmniej 10 % kapitału lub praw głosu lub umożliwiającego wywieranie znaczącego wpływu na zarządzanie tym przedsiębiorstwem. Wyjaśnił on, że pojęcie „nabycia znacznego pakietu akcji” w instytucji kredytowej jest autonomicznym pojęciem prawa Unii.
W tym względzie Sąd zauważył, że rozporządzenie nr 1024/2013 (
4
) stanowi, iż uprzednia ocena „odpowiedniości” każdego nowego właściciela przed nabyciem znacznego udziału w instytucji kredytowej stanowi nieodzowne narzędzie dla zapewnienia ciągłej odpowiedniości i dobrej kondycji finansowej właścicieli instytucji kredytowych. Ponadto ze względu na szeroki zakres uznania EBC przy wykonywaniu zadań nadzoru ostrożnościowego, do których należy kontrola nabycia znacznych pakietów akcji, Sąd zbadał, czy zaskarżona decyzja nie opiera się na błędnych ustaleniach faktycznych i nie jest dotknięta oczywistym błędem w ocenie.
W niniejszym przypadku w zaskarżonej decyzji EBC wyjaśnia, że akcjonariusze Warburg Gruppe działają w porozumieniu i że posiadają wspólnie, pośrednio, 100 % akcji w kapitale spółki docelowej i praw głosu w tej spółce. Dodaje on, że ze względu na porozumienie w sprawie połączenia domniemywa się również działanie w porozumieniu na poziomie spółki MWB 1. EBC wnioskuje z tego, że skarżąca przejmie 100 % akcji w kapitale spółki docelowej i praw głosu w tej spółce, którą będzie w stanie kontrolować pośrednio. Dokładniej, w odrębnej nocie w sprawie oceny, w której zbadano kryteria przewidziane we wspólnych wytycznych (
5
), EBC stwierdza, że z uwagi na to działanie w porozumieniu prawa głosu mają zostać przyznane w całości potencjalnemu nabywcy. W związku z tym uwzględnia się umowę zawartą między akcjonariuszami Warburg Gruppe, stosunki istniejące w ramach grupy spółki docelowej, źródła finansowania akcjonariuszy Warburg Gruppe oraz dotychczasowe schematy głosowania tych akcjonariuszy.
W odniesieniu do umowy akcjonariuszy zawartej na poziomie Warburg Gruppe Sąd stwierdza przede wszystkim, że analiza zawarta w odrębnej nocie w sprawie oceny nie jest przestarzała, ponieważ nowy statut Warburg Gruppe przewiduje, podobnie jak wskazana umowa akcjonariuszy, że zbycie akcji osobom spoza rodzin będących akcjonariuszami powinno wymagać uprzedniej zgody „spółki” w drodze uchwały walnego zgromadzenia. Podobnie wspólne wytyczne nie wyłączają tego rodzaju porozumienia z zakresu ich stosowania. Następnie, jeżeli chodzi o posiadanie akcji w Warburg Gruppe przez dwóch innych członków rodziny męża skarżącej, Sąd zauważył, że skarżąca nie zaprzecza okolicznościom faktycznym przywołanym przez EBC i nie przedstawia żadnego dowodu mogącego podważyć dokonaną przez EBC ocenę tych stosunków rodzinnych. Ponadto odnosząc się do stosunków pomiędzy samymi spółkami grupy, Sąd zauważył, że skarżąca nie podważa okoliczności faktycznych przedstawionych przez EBC, ponieważ udział tej fundacji w kapitale Warburg Gruppe nie znajduje się wśród elementów uwzględnionych przez EBC. W przedmiocie uwzględnienia jednego źródła finansowania, o ile skarżąca utrzymuje, że w przypadku gdy wspólne wytyczne przewidują, iż wykorzystanie tego samego źródła finansowania może stanowić wskazówkę co do działania w porozumieniu, chodzi o zewnętrzne źródła finansowania, a nie o źródła wewnętrzne, takie jak dywidendy wypłacane przez spółkę docelową, o tyle Sąd stwierdził, że wspólne wytyczne (
6
) przewidują, iż „[korzystanie przez różne osoby] z tego samego źródła finansowania nabycia lub zwiększenia pakietów akcji w docelowym przedsiębiorstwie”, stanowi dowód działania w porozumieniu, bez rozróżnienia między źródłami „zewnętrznymi” a źródłami „wewnętrznymi”. Wreszcie, jeżeli chodzi o dotychczasowe schematy głosowania, Sąd zauważył, że skarżąca ani nie przedstawiła dowodów podważających stanowisko EBC, ani nie uzasadniła powodów, dla których nie była w stanie przedstawić takich dowodów.
W konsekwencji Sąd orzekł, że EBC nie popełnił oczywistego błędu w ocenie i na podstawie istotnych dowodów stwierdził istnienie działania w porozumieniu między MWB 1 a innymi akcjonariuszami Warburg Gruppe. W związku z tym Sąd oddalił zakwestionowanie przez skarżącą nabycia znacznego pakietu akcji w zakresie prawa głosu, dodając, że prawa głosu i udziały w kapitale zostały wymienione alternatywnie w dyrektywie CRD IV (
7
) i w rozporządzeniu nr 575/2013 (
8
) w celu przyjęcia nabycia znacznego pakietu akcji.
W trzeciej i ostatniej kolejności, w przedmiocie dobrej reputacji potencjalnego nabywcy, uczciwości i reputacji osoby, która pozostaje w ścisłym związku rodzinnym z tym potencjalnym nabywcą, Sąd przypomniał, że we wspólnych wytycznych podkreślono, iż właściwy organ może wziąć pod uwagę uczciwość i reputację każdej osoby powiązanej z potencjalnym nabywcą, czyli każdej osoby, która pozostaje lub wydaje się pozostawać w bliskim stosunku rodzinnym lub zawodowym z potencjalnym nabywcą. Ponadto z orzecznictwa wynika, że dyrektywa CRD IV nie wyklucza, że brak dobrej reputacji potencjalnego nabywcy może wynikać z jego stosunków z osobą trzecią (
9
).
W niniejszej sprawie Sąd wyjaśnił przede wszystkim, że EBC wskazał w zaskarżonej decyzji, iż postępowania w sprawie znacznego pakietu akcji służą zapewnieniu prawidłowego zarządzania instytucjami i ogólnej stabilności finansowej oraz że ocena reputacji potencjalnego nabywcy jest oceną ex ante i wiąże się nieuchronnie z prognozą przyszłego zachowania potencjalnego nabywcy. Fakty muszą wskazywać na abstrakcyjne ryzyko, tj. prawdopodobieństwo planowanego naruszenia.
Następnie Sąd stwierdził, że EBC wskazał w zaskarżonej decyzji, po pierwsze, że ma on bardzo poważne wątpliwości co do reputacji męża skarżącej, z uwagi na ponowną ocenę, której został poddany przez BaFin w 2019 r., po drugie, że wydaje się, iż skarżąca jest finansowo zależna od swojego męża, po trzecie, że skarżąca nie ma żadnego doświadczenia bankowego, a po czwarte, że skarżąca otwarcie przyznała, iż zasięgnęła opinii swojego męża, z którym była stroną porozumienia w sprawie połączenia W związku z tym EBC wywodzi z tego, że istnieją poważne wątpliwości co do braku wywierania wpływu na spółkę docelową przez męża skarżącej za pośrednictwem skarżącej po zakończeniu planowanego nabycia.
Wreszcie Sąd zauważył, że na podstawie wspólnych wytycznych i orzecznictwa przy ocenie dobrej reputacji potencjalnego nabywcy EBC może wziąć pod uwagę uczciwość i reputację osoby, która pozostaje w ścisłym związku rodzinnym z tym potencjalnym nabywcą, tak jak w niniejszym przypadku męża skarżącej.
(
1
)	Kreditwesengesetz (ustawa o sektorze kredytowym - KWG) z dnia 9 września 1998 r. (BGBl. 1998 I, s. 2776), zmieniona ustawą z dnia 22 lutego 2023 r. (BGBl. 2023 I Nr. 51).
(
2
)	Rozporządzenie (UE) nr 468/2014 Europejskiego Banku Centralnego z dnia 16 kwietnia 2014 r. ustanawiające ramy współpracy pomiędzy Europejskim Bankiem Centralnym a właściwymi organami krajowymi oraz wyznaczonymi organami krajowymi w ramach Jednolitego Mechanizmu Nadzorczego (rozporządzenie ramowe JMN) (Dz.U. 2014, L 141, s. 1).
(
3
)	Artykuł 3 ust. 1 pkt 33 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie warunków dopuszczenia instytucji kredytowych do działalności oraz nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i firmami inwestycyjnymi, zmieniającej dyrektywę 2002/87/WE i uchylającej dyrektywy 2006/48/WE oraz 2006/49/WE (Dz.U. 2013, L 176, s. 338, zwanej dalej „dyrektywą CRD IV”).
(
4
)	Motyw 22 rozporządzenia Rady (UE) nr 1024/2013 z dnia 15 października 2013 r. powierzającego Europejskiemu Bankowi Centralnemu szczególne zadania w odniesieniu do polityki związanej z nadzorem ostrożnościowym nad instytucjami kredytowymi (Dz.U. 2013, L 287, s. 63).
(
5
)	Punkt 4.6 wspólnych wytycznych Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EUNB), Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA) i Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) dotyczących oceny ostrożnościowej przejęć i zwiększeń znacznych pakietów akcji w sektorach finansowych, opublikowanych w dniu 20 grudnia 2016 r. (JC/GL/2016/01, zwanych dalej „wspólnymi wytycznymi”), zawierają również wyjaśnienia dotyczące powiadomienia.
(
6
)	Punkt 4.6 lit. b) ppkt 4 wspólnych wytycznych.
(
7
)	Artykuł 22 ust. 1 dyrektywy CRD IV.
(
8
)	Art. 4 ust. 1 pkt 36 rozporządzenia (UE) nr 575/2013.
(
9
)	Wyrok z dnia 10 lipca 2024 r., PH i in./EBC (T-323/22, EU:T:2024:460, pkt 325, 326).