Opinion of the Advocate General — ECLI:EU:C:2022:332
Date: 2022-04-28
Language of the case: Dutch
Subject matter: Telecommunications;Data protection
Procedure: Reference for a preliminary ruling
Origin: Belgium

Repertoriumnummer
2a2t | /585
Datum van uitspraak
24 februari 2021
Rolnummer
2o2olARltt60
Uitgifte
Llrtgereikt:,an Uitgereikt aari
1'
I
I
I
i
I
I
I
i
u Niet aan te bieden aan de
ontvanger
Tussenarrest : prejudiciêle vragen
Aangeboden op
Niet te registreren
Hof van beroep
Brussel
Sectie Marktenhof
19d" kamer A
Kamer voor marktzaken
Arrest
lJitgereikt aan
Luxcmbourg
tnt{e 0 2. 03. Z0Z1
op
f
tir,JH
oll
€
titJ
op
€
lirJk h
Í- covEn 0r -0000r,q3gasB-0001,-00e.s- u r-01-t,-'l
L ffi lilllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllil J
C-129/21 - 1
Hof van beroep Brussel - 202ol AR/!160 - p. 2
INZAKE
PROXIMUS N.V., naamloze vennootschap van publiek recht, ON 0202.239.951, met
maatschappelijke zetel te 1030 BRUSSEL Koning Albert ll-laan,27,
verzoekende partij,
vertegenwoordigd door mr. CRADDOCK Peter en mr. VAN BOGGET Eline, advocaten, beiden
kantoorhoudende te 1000 BRUXELLES, Terhulpsesteenweg 120,
tegen de beslissíng nr 42/2020 van 30 juli 2020 van de Geschillenkamer van de
Gegevensbeschermi ngsautoriteit,
ïEGEN ;
De GEGEVENSBERSCHERMINGSAUTORITEIT, onafhankelijke openbare instelling, toezichthoudende
autoriteit, ON 0694.679.950, met maatschappelijke zetelte 1000 BRUSSEL, Drukpersstraat 35,
verwerende partij,
vertegenwoordigd door mr. ROETS Joos, mr. BUGGENHOUDT Claire en mr. CLOOTS Elke, advocaten,
allen kantoorhoudende te 2018 ANTWERPEN, Oostenstraat 38 bus 201,
***
Gelet op de procedurestukken:
o de beslissíng nr 4212020 van 30 juli 2020 van de Geschillenkamer van de
Gegevensbeschermingsautoriteit (hierna de " Bestreden Beslissing"l,
o het verzoekschrift tot hoger beroep neergelegd door Proximus op 28 augustus 2020,
o het tussenarrest van het Marktenhof van 15 september 2020 waarin het Marktenhof de
voorlopige uiwoerbaarheid van de Bestreden Beslissing opheft en conclusietermijnen
vastlegU
o de conclusie neergelegd door Proximus op 2 december 2O20,
o de conclusie neergelegd door de GBA op 13 januari2O2L
J-nlee Er,-000Ír,9ïgega-ttCIup-0Eps-01,-0]-fl
L
EfiHEIffi J
Hof van beroep Brussel - 2020/ AR/1760 - p. 3
Gehoord de advocaten van partijen ter openbare terechtzitting van 28 januari 2021 (via
videoconferentie) en gelet op de stukken die zij neerlegden waarna de zaak in beraad werd
genomen voor uitspraak op 24 februari 2021.
l. Feiten en orocedurele voorgaanden
1.
Proximus biedt bepaalde telefoongidsen en inlichtingendiensten (1207.be en 1307.be enerzijds
en de telefoondiensten 1207 en 1307 anderzijds) aan, conform de bepalingen van de wet van
13 juni 2005 betreffende de elektronische communicatie {hierna de WEC).
Deze telefoongidsen en inlichtingendiensten van Proximus (hierna de Proximus 6idsen)
bevatten de naam, adres- en telefoongegevens (contactgegevens) van abonnees van de
verschillende aanbieders van openbare telefoondiensten (operatoren). Deze operatoren
verstrekken dergel'ljke contactgegevens regelmatig aan Proximus, als aanbieder van de
Proximus Gidsen, behoudens de contactgegevens van abonnees die hun wens hebben geuit
om niet vermeld te worden in de Proximus Gidsen.
Er bestaan andere telefoongidsen, zoals de Witte Gids (wltteeids.be), infobel.be, del212.be,
opendi.be enz. Deze gidsen (hierna de Derde Gidsen) worden door derden uitgegeven,
Conform een afspraak met FCR Media, de uitgever van de Witte Gids (en Gouden Gids),
stuurt Proximus de contactgegevens van abonnees die in de Proximus Gidsen verschijnen
naar FCR Media.
ln de databanken van de Proximus Gidsen en Derde Gidsen wordt er een onderscheid
gemaakt tussen abonnees die in een telefoongids mogen verschijnen, en abonnees die niet in
een telefoongids wensen te verschijnen. Dit onderscheid wordt in de praktijk vertaald in één
code in het record voor een abonnee: "NNNNN" voor de eerste categorie (contactgegevens
mogen verschijnen) en "XXXXX" voor de tweede categorie (contactgegevens blijven geheim).
Op 13 januari 2019 diende een persoon (de Klager in het kader van de procedure voor de
Geschillenkamer van de Gegevensbeschermingsautoriteit) via het websítecontactformulier op
1207,be het volgende verzoek in: "[...] Gelieve dit telefoonnr niet op te nemen in de Witte Gids,
op 7207,be, ... Gradg uitsluitend contactopndme via e-msil",
Proximus paste het relevante record aan en markeerde het als "gehêim" ("XXXXX"),
overeenkomstig het verzoek van de Klager, en bevestigde een correcte verwerking van het
verzoek via e-mail op 28 januari 2019 aan de Klager: "Het nummer [...] is momenteel niet
opgenomen in de editie von de Gids. De info is ook niet beschikboar op de inlichtingen (1207)
f-nlee Er,-0rEEreesesa-000i-00es-0r,-0r-i'l
2,
3
L
lIslEl
ilffi J
Hof van beroep Brussel-2020/AR(LI60 - p. 4
en op de website (www.1207.be). Op onze website www.7207.be vindt u de laatste update
van alle gepubliceerde vermeldingen".
4.
Op 3l januari 2019 ontving Proximus van de operator (Telenet) van de Klager, in het kader
van een routine verstrekking van de contactgegevens van zijn abonnees, nieuwe
contactgegevens betreffende de Klager. ln deze informatie van de operator stond dat de
contactgegevens van de Klager niet als geheim moesten beschouwd worden ("NNNNN").
Deze informatie die van de operator (Telenet) kwam, werd automatisch verwerkt in de
Proximus Gidsen. Bijgevolg, in het geval van de Klager, werden de contactgegevêns van de
Klager (automatisch) opnieuw publiekelijk raadpleegbaar (met nu "NNNNN" ter vervanging
van de vorige "XXXXX").
Op 1.4 augustus 2019 diende de Klager een nieuw verzoek in via het L207.be
contactformulier, met de volgende vraag: "Gelieve mijn telefoonnummer niet te vermelden op
uw website(s) http://www.7207.be. Groag uw bevestiging uitsluitend naar [e-moilodres]".
proximus bevestigde aan de Klager dat zijn vermelding "geschrapt" werd. Bijgevolg werd de
code "XXXXX" opnieuw ingesteld.
6.
Diezelfde dag, namelijk op 14 augustus 2019 diende de Klager een klacht in bij de
Gegevensbeschermingsautoriteit tegen "de dienst 1207 van Proximus NV van publiek recht",
ln deze klacht stelde de Klager dat, ondanks zijn verzoek tot het niet vermelden van zijn
telefoonnummer, "[zijn] telefoonnummer toch opgenomen is op al zeker www.7207.be,
www.7307.be, Www.w.llteaids,be, www.infobel,be. www.dg,7272.be en heel waarschiinliik
dus ook op de bijhorende inlichtingendiensten 7207, 7307 en in papieren versies van de Witte
Gids(en) êD!@Lh{.
Op 5 september 2019 nam de Klager opnieuw contact op met Proximus, ditmaal omtrent de
publicatie van zijn gegevens in een Derde Gids, namelijk-wwWi-nÍobelcen.
Proximus antwoordde dat:
Geachte[...]
Uw gegevens werden ook doorgestuurd naar andere telefoongidsen of inlichtingendiensten die
aan [Proximus] de aanlevering van obonneegegevens gevraagd hebben, Zij werden eveneens
op de hoogte gebrocht worden [sic] van uw vroag om uw gegevens niet langer te gebruiken.
l-rarr 0r-0BCI0r9qsess-000q-BEes-ÍlL-0I-il
5.
7
L
EíÍEffi J
Hofvan beroep Brussel-2020/ARh1.60- p. 5
[Proximus] heeft evenwel geen zicht op de interne procedures van deze andere uitgevers, Voor
een snellere behandeling von uw aonvroog neemt u best rechtstreeks met hen contoct op:
Voor www.witteaids.be kan u mailen noar info@fcrmedia.be of hen contdcteren op
078/151525 Voor www.infobel.com kan u mailen noar info@infobel.com of hen bellen
op 02/3792940"
Hoewel Proximus eerder contact opnam met deze twee Derde Gidsen omtrent het gevalvan
de Klager en zijn wens om de publicatie van zijn contactgegevens stop te zetten, heeft
Proximus naar eigen zeggen geen controle op de interne werking van Derde Gidsen.
8
Op 27 augustus 2019 verklaarde de Eerstelijnsdienst van de
Gegevensbeschermingsautoriteit de klacht ontvankelijk en werd deze klacht overgemaakt
aan de Geschillenkamêr.
Op 12 september 2019 werden zowel de Klager als Proximus op de hoogte gebracht dat het
dossier klaar was voor een behandeling ten gronde en werden beiden partijen uitgenodigd
hun conclusies over te maken en dit volgens een door de Gegevensbeschermingsautoriteit
opgestelde conclusiekalender,
Op 3 maart 2020 werden beiden partijen uitgenodigd, op initiatief van de Geschillenkamer,
voor een hoorzitting. Proximus werd uitgenodigd om enkele juridische standpunten,
waaronder de kwalificatie van het verzoek van de Klager, nader te verklaren.
Op de hoorzitting van 1 april 2020 verscheen enkel Proximus.
Op l juli 2020 maakte de Geschillenkamer een "formulier voor reactie tegen voorgenomen
geldboete" over aan Proximus, waarin de Geschillenkamer haar voornemen uitte om een
geldboete op te leggen van 20.000 EUR.
Op 22 juli 2020 verzond Proximus dit formulier aan de Geschillenkamer waarin zij haar
reactie tegen voorgenomen geldboete uiteenzette aan de hand van de bijzondere
omstandigheden van het geval.
Op 30 juli 2020 nam de Geschillenkamer de Bestreden Beslissing.
ll. Voorwerp van de vorderingen
l. Het beroep van Proximus strekt er toe:
[-poeE 0],-0000r9isega-000s-00eg-01,-0r-fl
9
10.
L
Eh*E
Bs# J
o
o
a
a
Hof van beroep Brussel - 2O2O/ ARlt160 - p. 6
Het beroep ontvankelijk en gegrond te verklaren en, dienovereenkomstig,
Verder rechtdoend na hettussenorrest van 76 september 2020,
ln hoofdorde vordert Proximus een volledige hervorming van de bestreden beslissing om
volgende redenen.
Er liggen verschillende tegenstrijdige en contra legem interpretaties omtrent
"toestemming" oon de bosis van de bestreden beslissing.
zo dienen drtt. 72 ePR en 133 WEC wel degelijk als lex speciolis ten aanzien van de
AVG (als lex generolis) te worden beschouwd voor olle aspecten die zij regelen;
zo dient het verzoek van de Klager te worden te gekwolificeerd ols een verzoek tot
rectificatie in de zin van art. 16 AVG en niet ols de intrekking van "toestemming".
Eveneens was Proximus wel gerechtigd om de contactgegevens van de Klager
opnieuw in de telefoongids te publiceren, en dit vormde geen inbreuk op art, 6, lid 7, juncto
art.7 AVG.
Verder heeft Proximus geen verplichting om het verzoek van de Kloger oan om het
even welke operator of aanbieder van telefoongidsen te verstrekken en mookt zij bijgevolg
geen inbreuk op art. 24 juncto art. 5, lid 2 AVG.
Er kan geen gevolg kan worden gegeven oan het bevel aon Proximus om de
persoonsgegevens von de Klager te wissen, overeenkomstig art. 6 juncto 7 AVG, daar het
verzoek van de Klager louter een verzoek tot rectíficatie is in de zin van art. 76 AVG en geen
verzoek tot wissing conform ort. 77 AVG.
ln ieder gevol, zelfs indien Uw Hof zou verklaren ddt het toch een verzoek tot
wissing betrof - quod non -, kon dit geenszins leiden tot verplichting in hoofde von Proximus
om enige 'links" of informatie door derden te laten wissen, overeenkomstig ort. 79, in fine
AVG,
De door Proximus verrichte verwerkingsactiviteiten betreffende de doorgifte van
contoctgegevens von abonnees von ondere operotoren aan andere aonbieders van
telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten, conform de rechtspraak van het Hof van
Justitie en odviezen von het BIPT, vormen geen inbreuk op art. 6 AV6. Er kon derhalve niet
worden bevolen om dergelijke verwerkingsactiviteiten stop te zetten.
De door Proximus verrichte verwerkingsoctiviteiten, conform de WEC en de rechtspraak von het
Hof van Justitie, vormen geen inbreuk op art, 12 AVG.
Gelet op al het bovenstdonde, te beslissen dat enige boete don ook ongerechtvaardigd is,
In onderaeschikte orde. voor recht te zeggen dat de AVG-rechtsgrond voor haar
verwerkingsactiviteiten als aanbieder van telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten,
het gerechtvaardigde belang mog zijn, alsook voor recht te zeggen dat gelet op het
reglementerende kader (rechtspraok en adviezen van regulatoren), (i) een verondering
nodr gerechtvoardigde belang ols AVG-rechtsgrond no het te wijzen arrest niet als gevolg
l- nler 0r,-CI0EELcqgegê-000b-0Bpg-0r-01-il
a
a
a
o
L
EIAEffi J
2
Hof van beroep Brussel - 2020 / AR/1160 - p. 7
heeft dat enige verwerking in het verleden onrechtmotig is geweest en dat (ii) de
verwerking, conform deze voorwoorden, van persoonsgegevens waervon toen werd
beschouwd dat de verwerking op "toestemming" rLtstte, toegestaan is.
tn heeil onderqgschikte orde. een redelijke en voldoende longe gedoogperiode - van
ten minste 78 maanden - toe te kennen teneinde de tussenkomst van de regulatoren, de
wetgever, alle operotoren en alle oanbieders te verzekeren om een oplossing te vinden
die aan de door lJw Hof desgevallend opgelegde eisen kan voldoen, gelet op het
reglementerende kader (rechtsproak en adviezen von regulotoren) en de nood oan een
sectorwijde aonpak,
tn elk aevol. de Gegevensbeschermingsautoriteit te veroordelen tot alle kosten van het
geding, in eerste oanleg en in groad von beroep, hierin begrepen de kosten von het
verzoekschriÍt, de rolstellingsrechten, de rechtsplegingsvergoeding aan de zijde vdn
oppellante voorlopig begroot op 72,000 EUR, en alle gebeurliike uitvoerings- en
inningskosten.
De GBA vraagt het Marktenhof :
- ln hoofdorde: te verklaren dot de vordering van Proximus ongegrond is;
- ln onderaeschikte orde: alvorens ten gronde uitspraak te doen, de volgende prejudiciële
vragen aan het Hof van Justitie te stellen:
1. "Moet artikel 72.2 van de e-Privacyrichtlijn 2002/58/EG, somen gelezen met artikel 2.f) van
deze richtlijn en met ortikel 95 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming, zo worden
uitgelegd dat het toeloat dat een nationale toezichthoudende dutoriteit een toestemming' van
de abonnee in de zin von de Algemene Verordening Gegevensbescherming vereist als
grondslag voor de publicatie von diens persoonsgegevens in openbare telefoongidsen en
telefooninlichtingendiensten, zowel die uitgegeven door de operator zelf als door derde
aanbieders, bij gebreke oan andersluidende nationale wetgeving ter zoke?";
2. "Moet het recht op gegevenswissing uit ortikel 77 von de Algemene Verordening
Gegevensbescherming zo worden geïnterpreteerd dot het zich ertegen verzet dat een nationale
toezichthoudende autoriteit een verzoek van een obonnee om uit openbare telefoongidsen en -
inlichtingendiensten te worden verwijderd ols een verzoek tot gegevenswissing in de zin von
artikel 77 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming kwolificeert?";
3. "Moeten artikel 24 en artikel 5.2 van de Algemene Verordening Gegevensbeschermlng zo
worden uitgelegd dot zij zich ertegen venetten dat een notionole toezichthoudende autoriteit uit
de doarin verankerde verantwoordingsplicht afleidt dat de verwerkingsverantwoordelijke de
passende technische en orgonisatorische maatregelen dient te nemen om derde
verwerkingsverontwoordelijken, te weten de telefoondienstaonbieder en ondere aonbieders van
telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten die gegevens vnn deze
verwerkingsverantwoordelijke hebben ontvangen, te informeren omtrent het intrekken van de
toestemming door de betrokkene overeenkomstig ortikel 6 junao ortikel 7 van de verordening?";
4. "Moet artikel 77.2 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming zo worden
uitgelegd dat het zich ertegen verzet dat een nationale toezichthoudende autoriteit een
J-elee 0r,-0000rqïsesê-00u?-00es-0ir-01-;-l
L
EffiEIffi J
Hof van beroep Brussel - 2020/ AR/L]'6O - p. 8
oonbieder van openbare teleÍoongidsen en telefooninlichtingendiensten die wordt verzocht de
gegevens van een persoon niet langer openbaor te moken, beveelt om redelijke moatregelen te
nemen om zoekmachines op de hoogte te stellen van dat verzoek tot gegevenswissing?";
- Hoe dan ook Proximus te veroordelen tot de kosten von het geding, met inbegrip van een
rechtsplegingsvergoeding, oon de zijde von de verwerende portij begroot op 7.440 EUR.
lll. Middelen aaneevoerd door de partiien
Proximus:
Eerste middel -contrd legem interpretatie van de rechtsgrond voor de verwerking
1. Eerste sub-middel: de lex specialis aard van WEC en e-Privacyrichtlijn vereist geen in concreto
regeling
2, Tweede sub-middel: geen intrekking van "toestemming" maar rectificatie
3. Derde sub-middel: de her-publicatie vormde geen onrechtmatige verdere verwerking van de
contactgegevens van de klager
4. Vierde sub-middel: geen verplichting om enig verzoek van een betrokkene door te geven aan
de bron van de persoonsgegevens of derden anders dan ontvangers
Tweede middel-verzoek tot rectificatie v. verzoek tot gegevenswissing
Derde middel - toegestane overdracht persoonsgegevens aan andere aanbieders
Vierde middel -naleving van transparantieverplichting
In ondergeschikte orde: toepasselijkheid van een andere rechtsgrond onder de AVG bij
ontkenning van lex speclalls aard van art. 12, lid I en lid 2 e-Privacyrichtlijn en art. 133, 91
WEC
ln (meer) ondergeschikte orde: een Bepaste gedoogperiode
GBA:
Eerste verweermiddel: artikel L2.2 van de e-Privacyrichtlijn en aÉikel 133, I 1, WEC
vereisen een "toestemming" in de zin van de AVG; de verantwoordingsplicht uit de AVG
vereist dat andere venruerkingsvêrantwoordelijken worden geïnformeerd over de
intrekking van die toestemming t.a.v. één verwerkingsverantwoordelijke (verweer
tegen eerste middel in verzoekschriftf
Eerste onderdeel van het verweermiddel: artikel 12.2 e-Privacyrichtlijn en artikel 133 WEC
bevatten geen lex specialis omtrent de intrekking van de toestemming {inbreuk op artikel 6.1
juncto artikel 7 AVG)
l-eoce 0r,-0Ír00r,qqsass-B0Bê-00es-0r-0r-i-l
L
ETÊEffi J
Hof van beroep Brussel - 2020/AR/I160 - p. 9
ïweede onderdeel van het verweermiddel: het verzoek gericht aan Proximus trekt de
toestemming tot publicatie in en is geen verzoek tot rectificatie (inbreuk op artikel 5.1
juncto artikelT AVG)
Derde onderdeel van het verweermiddel: de herpublicatie vormt een onrechtmatige
verwerking van persoonsgegevens (inbreuk op artikel 6.1juncto artikel 7 AVG)
Vierde onderdeel van het verweermiddel: een verwerkingsverantwoordelijke dient een derde
verwerkingsverantwoordelijken te informeren (inbreuk op artikel 24 en 5.2 AVG)
Tweede vemreermiddel: het verzoek van de klager is een verzoek tot gegevenswissing in de
zin van artikel 17 AVG; derde verwerkingsverantwoordelijken moeten door Proximus
geïnformeerd worden over dit venoek
Eerste onderdeel van het verweermiddel: het verzoek van de klager is een verzoek tot
gegevenswissing (art. 17 AVG)
Tweede onderdeel van het verweermiddel: Proximus kan bevolen worden om redelijke
maatregelen te treffen om derde verwerkingsverantwoordelijken op de hoogte te stellen van
het verzoek tot gegevenswissing (artikel 17.2 AVG)
Derde venueermiddel: de doorgifte van persoonsgegevens door Proximus aan derde
aanbieders van telefoongidsen- en inlichtingendiensten is onrechtmatlg {inbreuk op artikel
6 AVGI
Vierde verweermiddel: de transparantiepllcht werd niet nageleefd (inbreuk op artikel 12
juncto artikel 13 AVG)
Vijfde verweermiddel: er is voor de kwestieuze gegevensverwerking geen andere
nuttige rechtsgrond onder de AVG voorhanden
Zesde venueermiddel: de bestreden beslissing legt een gepaste gedoogperiode op
lV. De Bestreden Beslissing
Op 30 iuli 2020 neemt de Geschillenkamer een beslissing ten gronde. ln haar beslissing nr.
42/2020 (hierna: "de bestreden beslissing") acht de Geschillenkamer inbreuken op de
volgende bepalingen bewezen:
s. ortikel 6 AVG juncto artikel 7 AVG, gezien Proximus doorging met de publicatie en het
beschikboor stellen von de persoonsgegevens van de kloger in telefoonaidsen resp.
tg,lgfooninlichtinaendiensten. no het intrekken van diens toestemming, wot maakt dot de
verdere verwerking door Proximus onrechtmotig werd;
l-noee 0r-000ur,cr5sEga-000r-00ps-01,-0r-fl
L ffi J
Hof van beroep Brussel -2020/ARht60 - p. 10
b. ortíkel 6 AVG, gezien Proximus op onrechtmatige wijze persoonsaeoevens dooraeeft oan
andere aanbieders van telefoonaidsen en telefooninlichtinoendiensten zonder dat zij een
geldige rechtsgrondslog kan aonwijzen voor de rechtmatigheid von die doorgifte als
verwe rki ng va n pe rsoo nsgegeve ns;
c, artikel 72 jundo artikel 73 AVG, gezien er ten aanzien van de klager aeen tronspgronte
informotie,is verschaft door Proximus, en gezien Proximus de uitoefening van de rechten von de
betrokke ne o nvol d oe nde faci I itee rt;
d. artíkel 24 en artikel 5.2 AVG, gezien Proximus haar verplichtingen en
verantwoordelijkheden als verwerkingsverantwoordelijke niet nokomt door possend3 technische
en oraanisotorische moatreaelen te nemen opdat de verwerking in overeenstemming met de
bepalingen van de AVG geschiedt, waorbij de operator von de klager wordt ingelicht over het
intrekken van de toestemming, alsook waorbij de derde aanbieders van telefoongidsen en -
inlichtingendiensten waaroen Proximus de persoonsgegevens heeft doorgegeven, worden
ingelicht omtrent het intrekken von de toestemming.
Dienvolgens legt de Geschillenkamer de volgende corrigerende moatregelen op aan
Proximus:
a. Proximus wordt gelast terdege en onverwijld gevolg te geven oan de intrekking von de
toestemming door de klager en als zodanig de venperkingen van de persoonsgegevens van de
klager ln overeenstemming met drtikel 6 juncto artikel 7 AVG te hrengen (an. 58.2.d) AVG en
art, 700, 5 1, 9", GBA-wet);
b. Proximus wordt berispt omdat zij geen transparonte informatie aan de kloger verschoft
heeft, en omdot zij het uitoefenen van de rechten van de kloger onvoldoende heeft gefaciliteerd,
wat in strijd is met de ortikelen 12.7 en 12.2 AVG (art, 58.2.b) AVG en art. 700, 5 7,5', GBA-wet);
c. Proximus wordt berispt omdat zij heeft verzaokt oon haar verplichtingen en
verontwoordelijkheden ols verwerkingsverantwoordelijke overeenkomstig artikel 24 AVG om
passende technische en organisatorische maatregelen te treffen teneinde te waarborgen dat
de verwerkingen die zij uitvoert in overeenstemming met de AVG gebeuren (art, 58.2.b) AVG en
ort. 700, 9 1, 5", 6BA-wet);
d. Proximus wordt gelast te voldoen aan de verzoeken van de betrokkene om diens recht op
gegevenswissing uit te oefenen, en dit binnen een maand na de kennisgeving van deze
beslissing (art. 58.2.c) AVG en art. 700, 5 7, 6", GBA-wet);
e. Proximus wordt het verbod opgelegd om door te gaan met de verwerking waor zij op
onrechtmotige wijze (ort. 6 AVG) persoonsgegevens doorgeeft aon derde aanbieders van
teleÍoongidsen en telefooninlichtingendiensten, wanneer zij deze persoonsgegevens louter
verkregen heeft als aanbieder van telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten, met een
gedoogperiode van een joar na de kennisgeving von de beslissing (een gedoogperiode
woorbinnen de doorgifte als verwerking kon blijven plaatsvinden, teneinde Proximus, en door
associotie de sector, de kans te geven een nieuw wetsconform systeem te ontwikkelen om de
doorgifte te foclliteren); Proxlmus dient de Geschillenkamer blnnen het jaar na de kennisgeving
van deze beslissing te informeren over de wijzigingen dienaangodnde (art. 58.2. f)AVG en art.
700,9 7,8',68A-wet);
l-nlee 0I-00u0r,rqsegs-801,0-0Bes-0r-0I-;-l
L
EH*ÍIffi J
Hof van beroep Brussel - 2020/AR/1160 - p. 11
f. Proximus krijgt een odminístratieve geldboete van 20,000 EUR opgelegd wegens schending
von de artikelen 6, 7 en 12 AVG (art. 83 AVG en de art. 700, 73", en 707 GBA-wet).
V. Jurldisch kader.: tpeoasseliike rechtsinstrumenten
Op de onderhavige zaak zijn twee clusters van instrumenten van Unierecht van toepassing
a ln de eerste plaats richtlijn 95/46 en de Verordening van het Europees Parlement en
de Raad van27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in
verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer
van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (PB 2016, L 119, blz. 1)
(hierna AVG)en,
in de tweede plaats, Richtlijn 2O02lS8lEG van het Europees Parlement en de Raad
van 12 juli 2002 betreffende de venarerking van persoonsgegevens en de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische
communicatie (hierna e-Privacyrichtlijnl {PB Nr. L 207 van 31/07/2002 blz. 0037 -
0047) zoals gewijzigd en omgezet in het Belgische recht door de WEC,
o
AVG: relevante bepalípoen (het Marktenhof benadrukt de relevante bewoordingen)
Artikel4, punt 11, van de AVG definieert toestemming van de betrokkene als elke vr[e,
specifieke, geïnformeerde en ondubbelzinnige wilsuiting waarmee de betrokkene door
middel van een verklaring of een ondubbelzinnige actieve handeling hem betreffende
verwerking van persoonsgegevens aanvaardt.
Artikel 5,2: De verwerkingsverontwoordelijke is verantwoordelijk voor de naleving van lid 7 en
kon deze aantonen ("verontwoordingsplicht").
Artikel 6 3. en 4.:
De rechtsgrond voor de in lid 7, punten c) en e), bedoelde verwerking moet worden
vastgesteld bij:
o) Unierecht; of
b) lidstatelijk recht dat op de verwerkingsverontwoordeliike van toepossing is.
Het doel van de verwerking wordt in die rechtsgrond vastgesteld of is met betrekking tot de in
lid 7, punt e), bedoelde verwerking noodzakelijk voor de vervulling van een toak van
algemeen belong of voor de uitoefening van het openbaor gezdg dat odn de
verwerkingsverantwoordelijke is verleend. Die rechtsgrond kon specifieke bepolingen
bevotten om de toepassing von de regels von deze verordening oon te pdssen, met inbegrip
von de algemene voorwoarden inzoke de rechtmatigheid von verwerking door de
verwerkingsverontwoordelijke; de types verwerkte gegevens; de betrokkenen; de entiteiten
woaroon en de doeleinden woorvoor de persoonsgegevens mogen worden verstrekt; de
doelbinding; de opslogperioden; en de verwerkingsoctiviteiten en -procedures, waaronder
maatregelen om te zorgen voor een rechtmatige en behoorlijke verwerking, zools die voor
ondere specifieke verwerkingssituaties als bedoeld in hoofdstuk lX, Het Unierecht of het
Itpotr 0r,-0000r53sesê-00r,r,-00as-01,-0r-f-l
L ffi J
Hof van beroep Brussel - 20201 AR/II60 - p. 12
lidstatelijke recht moet beantwoorden oon een doelstelling van algemeen belong en moet
evenredig zijn met het nagestreefde gerechtvoordigde doel.
4. Wanneer de verwerking voor een ander doel dan dat waarvoor de persoonsgegevens zijn
verzomeld niet berust op toestemming van de betrokkene of op een Unierechtelijke bepoling
of een lidstaatrechtelijke bepaling die in een demouatische samenleving een noodzakelijke
en evenredige mootregel vormt ter waarborging van de in artikel23, lid 7, bedoelde
doelstellingen houdt de verwerkingsverontwoordelijke bij de beoordeling van de vraog of de
verwerking voor een ander doel verenigbaar is met het doel woarvoor de persoonsgegevens
aanvonkelijk zijn verzomeld onder meer rekening met:
ieder verbond tussen de doeleinden waarvoor de persoonsgegevens zijn verzameld,
en de doeleinden van de voorgenomen verdere verwerking;
het kader waorin de persoonsgegevens zijn verzomeld, met name wat de
verhouding tussen de betrokkenen en de verwerkingsverantwoordelijke betreÍt;
de oard von de persoonsgegevens, met name oÍ bijzondere categorieën van
persoonsgegevens worden verwerkt, overeenkomstig artikel9, en ol
persoonsgegevens over strafrechtelijke veroordelingen en strafbare feiten worden
verwe rkt, ove ree n komstig a rti ke I 70;
de mogelijke gevolgen von de voorgenomen verdere verwerking voor de
betrokkenen;
het bestaan van possende wadrborgen, wodronder eventueel versleuteling oJ
pseudonimisering.
Artikel L2: De verwerkingsverantwoordelijke neemt possende maatregelen opdat de
betrokkene de in de artikelen L3 en 74 bedoelde informotie en de in de artikelen 15 tot en
met 22 en artikel i4 bedoelde communicdtie in verband met de verwerking in een beknopte,
tronsporonte, begrijpelijke en gemakkelijk toegankelijke vorm en in duidelijke en eenvoudige
taal ontvangt, in het bijzonder wonneer de informatie specifiek voor een kind bestemd is. De
informatie wordt schriftelijk of met andere middelen, met inbegrip van, indien dit passend is,
elektronische middelen, verstrekt. lndien de betrokkene doarom verzoekt, kan de informotie
mondeling worden meegedeeld, op voorwaorde dat de identiteit von de betrokkene met
andere middelen bewezen is.
Artikel 13.2 en 3
2. Noast de in lid 7 bedoelde informatie verstrekt de verwerkingsverontwoordelijke de
betrokkene bij de verkrijging van de persoonsgegevens de volgende oonvullende ínlormatÍe
om een behoorlijke en transparante verwerking te waarborgen:
a)
b)
c)
d)
e)
a)
b)
de periode gedurende welke de persoonsgegevens zullen worden opgeslogen, oJ
indien dat niet mogelijk is. de criterio ter bepoling van die termijn;
dat de betrokkene het recht heeft de verwerkingsverontwoordelijke te verzaeken
om inzoge van en rectificatie of wissing van de persoonsgegevens of beperking van
de hem betreffende verwerking, olsmede het recht tegen de verwerking bezwaar te
maken en het recht op gegevensoverdroagbaorheid;
wanneer de verwerking op artikel 6, lid 7, punt o), of artikel g, lid 2, punt a), is
l-noer 0r-000urïiseEA-u0r,e-00es-0r-01-;-l
L
c)
Efr#E
Hffi J
Hofvan beroep Brussel-2020/AR/1160- p. 13
geboseerd, dot de betrokkene het recht heeft de toestemming te allen tijde in te
trekken, zonder dat dit afbreuk doet aan de rechtmatigheid von de verwerking op
basis van de toestemming vóór de intrekking daarvan;
dat de betrokkene het recht heeft klacht in te dienen bij een toezichthoudende
autoriteit;
of de verstrekking van persoonsgegevens een wettelijke of controctuele verplichting
is don wel een noodzakelijke voorwaarde om een overeenkomst te sluiten, en of de
betrokkene verplicht is de persoonsgegevens te verstrekken en wat de mogelijke
gevolgen zijn wonneer deze gegevens niet worden verstrekt;
het bestaan van geautomotiseerde besluitvorming, met inbegrip van de in
artikel 22, leden 7 en 4, bedoelde profilering, en, ten minste in die gevallen, nuttige
informatie over de onderliggende logica, alsmede het belong en de verwachte
gevolgen van die verwerking voor de betrokkene.
3. Wanneer de verwerkingsverantwoordelijke voornemens is de persoonsgegevens verder te
venuerken voor een ander doel dan dot waarvoor de persoonsgegevens zijn verzomeld,
verstrekt de verwerkingsverontwoordelijke de betrokkene vóór die verdere verwerking
informatie over dat ondere doel en olle relevante verdere informatie ols bedoeld in lid 2.
Artikel24:
Rekening houdend met de oard, de omvong, de context en het doelvan de verwerking, alsook
met de qua waarschljnlljkheid en ernst ulteenlopende risico's voor de rechten en vrijheden
von natuurlijke personen, treft de verwerkingsverantwoordelijke passende technlsche en
orgonísatorische maatregelen om te waarborgen en te kunnen odntonen dat de verwerking
in overeenstemming met deze verordening wordt uitgevoerd. Die moatregelen worden
geëvalueerd en indien nodig geactualiseerd.
ArtikellT:
7. De betrokkene heeft het recht van de verwerkingsverantwoordelijke zonder onredelijke
vertroging wissing von hem betreffende persoonsgegevens te verkrijgen en de
verwerkingsverantwoordelijke is verplicht persoonsgegevens zonder onredelijke vertroging te
wissen wonneer een van de volgende gevollen van toepassing is:
4) (...)
) de betrokkene trekt de toestemming waarop de verwerking overeenkomstig artikel 6,
lid 7, punt a), of ortikel 9, lid 2, punt o), berust, in, en er is geen andere rechtsgrond
voor de verwerking;
(,.,)
Art. 94, lid 2 AVG voorziet bovendien dat "Verwijzingen naar de ingetrokken richtlijn [Richtlijn
95/46/ECl gelden als verwijzingen naor deze verordening". Met andere woorden, dient elke
wettelijke verwijzing naar een bepaling of concept onder Richtlijn 95/46/EG geïnterpreteerd
te worden als een verwijzing naar de equivalente bepaling of concept onder de AVG.
l-eler Er-00utlr,r9sesê-0ur,3-u0eg-01,-01-i-l
d)
e)
n
L fiffi J
Hof van beroep Brussel - 20201 AR/7760 - p. 14
Artikel95:
"Deze verordening legt natuurlijke personen of rechtspersonen geen uanvullende
verplichtingen op met betrekking tot verwerking in verbond met het verstrekken van
openbare elektronische-communicatiediensten in openbare communicatienetwerken in de
Unie, voor zover zij op grond von Richtlijn 2002/58/EG onderworpen zijn aan specifieke
verplichtingen met dezelfde doelstelling."
e-Privacvrichtliin en WEC: /elevonte bepallnaeq
Artikel 1 van de e-Privacyrichtlijn bepaalt:
Werki n g ssfeer e n doelste I I i ng
7. Deze richtlijn hormoniseert de regelgeving von de lidstaten die nodig is om een gelijk
niveau von bescherming van fundamentele rechten en vrijheden - met name het recht
op een persoonlijke levenssfeer - bij de verwerking von persoonsgegevens in de sector
elektronische communicatie te waorborgen en om te zorgen voor het vrij verkeer van
dergelijke gegevens en ven elektronische-communicatieapporatuur en -diensten in de
Gemeenschap.
2. Voor op de doelstellingen van lid 7 vormen de bepalÍngen vsn deze richtlijn een
specifícatie vdn en een aanvulling op Richtlijn 95/46/EG. Bovendien voorzien zij in
bescherming von de rechtmotige belongen von abonnees die rechtspersonen zijn.
Artikel 2f van de e-Privacyrichtlijn bepaalt:
f) "toestemmíng" van een gebruiker of abonnee: toestemming van de betrokkene ln de zin
vo n RichtlÍj n I 5/46/ EG ;
Artikel 12 van de e-Privacyrichtlijn bepaalt:
7. De lidstdten zorgen ervoor dat de obonnees kosteloos en voordat zij in de abonneelijst
worden opgenomen op de hoogte worden gesteld van de doeleinden van gedrukte of
elektronische obonneelijsten die voor het publiek beschikbaar zijn of kunnen worden
verkregen door middel van gidsinformatiediensten, waorin hun persoonsgegevens kunnen
worden opgenomen, alsmede van alle eventuele verdere gebruiksmogelijkheden op basis von
zoekfuncties die zijn opgenomen in de elektronische versies van de obonneelijsten.
2. De lidstaten zorgen eruoor dat de abonnees de gelegenheid krfigen zeff te bepalen of, en
zo ja welke, persoonsgegevens in een openbare abonneeliJst worden opgenomen,
voonover die gegevens relevant zíjn voor de doeleínden von de abonneelijst zools hepaald
door de aanbíeder eruan, en om de gegevens daarln te verifiëren, te corrígeren of te laten
verwljderen. Het nlet opgenomen z$n ln een openbare abonneelíjst ol de veriflcatie,
correctie of venuÍJdering van persoonsgegevens van dergelijke lljsten brengt geen kosten
met zlch.
l-none 0r-u0CI0t93gesg-001,q-00?s-0r-01-,*-l
L frr# J
Hof van beroep Brussel - 2O2O/ AR/t160 - p. 15
3. De lidstaten kunnen verlongen dat de aparte toestemming van de obonnees ook verkregen
moet worden voor andere doeleinden van een openbare abonneelijst dan het zoeken van
contactgegevens von een persoon op bosis van zijn nadm en, in voorkomend geval, een
m i ni m u m aa nta I o nd e re i de ntificatie g e geve ns,
4, De leden 7 en 2 gelden voor abonnees die natuurlijke personen zijn. De lidstaten zorgen er,
in het kader van het Gemeenschopsrecht en het toeposselijk nationaol recht, tevens voor dat
de rechtmatige belangen van dndere obonnees don natuurlijke personen met betrekking tot
hun opneming in openbare abonneeliisten voldoende ziin beschermd.
Dit laatste artikel werd omgezet in het Belgische recht als volgt: artikel 133 WEC:
"5 7. De aanbieders van de openbare teleloniedienst brengen hun obonnees, kosteloos en
vooraleer zij opgenomen worden ln een teleloongids ol een telefooninlichtingendienst, op
de hoogte van :
1" de doeleinden van de telefoongids of de telefooninlichtíngendienst;
2'het gratís karakter von de opnome in de telefoongids ol de telefooninlichtingendienst;
3" ín voorkomend geval, de toepassingen van de teleloongids of de
teleÍooninlichtlngendlenst dle afwÍjken von het zoeken vdn persoonsgegevens op basis van
de naom en, in voorkomend geval, de woon-, verblíjf- ol vestigingsplaats von de abonnees,
Enkel de persoonsgegevens dle relevant zïn voor de doeleÍnden zoals medegedeeld
overeenkomstíg het eerste lid en woaruan de betrokken abonnee heeft aangegeven dat zíj
opgenomen mogen worden in de betrokken telefoongids ol de telefooninlichtingendienst
mogen opgenomen worden in die telefoongids oÍ telefooninlichtingendienst.
Hiertoe stelt de operotor twee oparte vrdgen aan de abonnee :
1" of hij wenst dat zijn odresgegevens vermeld worden in de universele teletoongids en ln
d e u ntve rse le i nlichti ngendi e nst;
2" of hiJ wenst dat ziin adresgegevens worden vermeld in andere teleloongidsen of andere
I n I i c htl ng e n di e n ste n.
Voor de opname of het niet opnemen in de telefoongids of de telefooninlichtingendienst van
de minimale persoonsgegevens von een abonnee mag geen vergoeding gevroagd worden.
tndien de telefoongids of de telefooninlichtingendienst gebruikt kan worden voor andere
toepossingen don het zoeken van persoonsgegevens op bosis van de naam en, in voorkomend
gevol, de woon-, verblijf- of vestigingsplaats van de abonnee, mog de telefoongids of de
telefooninlichtingendienst deze toepassingen slechts oonbieden, indien de betrokken abonnee
daorvoor zijn duidelijke toestemming heeft gegeven.
Onder toestemming in de zin van dit artikel wordt verstaon de vrije, specifieke en op
informatie berustende wilsuiting, waarmee de betrokken obonnee of zijn wettelijke
vertegenwoordiger aanvoordt dat persoonsgegevens die op hem betrekking hebben, voor de
in het vorige lid bedoelde toepossing worden verwerkt.
5 2. ledere abonnee is gerechtigd de persoonsgegevens die op hem betrekking hebben in te
zien overeenkomstig de voorwaorden bepoald door of krachtens de wet van 8 december 7992
l-nlcr 0r-CIo00r,icsass-0ur,g-00es-01,-Er-fl
L
ESilEffi J
Hof van beroep Brussel - 2020/AR/1160 - p. 16
tot bescherming von de persoonlijke levenssfeer ten opzichte von de verwerking von
persoonsgegevens.
ledere obonnee is bovendíen gerechtlgd om kosteloos, volgens de procedures en onder de
voorwoarden bepaald door de Koning, nd odvies van de Commissie voor de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer en van het lnstituut, de persoonsgegevens díe op hem
betrekking hebben te laten verbeteren of te laten verwijderen uit de telefoongids ol de
te I eloo n i n I i chtí n g e n d i e n st,
Het is onbetwist dat er geen Koninklíjk Besluit bestaat.
Proximus verwijst tot slot ook nog naar artikel 45.3 WEC als een relevante bepaling voor
onderhavig geding:
Zonder kosten voor de obonnees, houden de personen die oan abonnees openbare
teleÍoondiensten oonbieden de gegevens apart met betrekking tot de abonnees die
gevraagd hebben niet te worden opgenomen ín een telefoongids, zodat die abonnees de
telefoongids kunnen ontvangen zonder ddt hun gegevens daarin vermeld stoon.
Vl. Bespreking en beoordelins door het Marktenhof
a. Ontvankelijkheid van het ingestelde beroep
De ontvankelijkheid van het door Proximus ingestelde beroep wordt niet betwist door de
GBA. Het beroep is tijdig ingesteld en vormelijk regelmatig.
b. 6rond van de zaak
EERSTË MIDDEL VAN PROXIMUS
Standpunt Proximus (sterk samensevat)
Volgens de WEC moeten abonnees zelf vragen om niet te worden opgenomen in een
telefoongids of telefooninlichtingendienst en kunnen ze dus bij gebrek aan dergelijk verzoek,
wel opgenomen worden, Dit bevestigt dat er geen sprake is van "toestemming" in de zin van
Richtlijn 95146/ÊG maar dat er sprake van een autonoom begrip (keuze van de abonnee) is.
Hieruit volgt ook duidelijk dat er nooit sprake kan zijn van "toestemming" in de zin van de
AVG.
Krachtens artikel 45.3 WEC is er geen toestemming van de abonnee vereist maar gaat het om
een zogenaamd 'opt-out' systeem waarbij de abonnee moet vragen niet opgenomen tê
worden.
Standpunt GBA ísterk sameneevat)
l-eoe. 0r-ti000r,trg?EA-001,h-E0ps-01,-Et-fl
L
Ei#Iíffi J
Hofvan beroep Brussel-2020/AR/|L60 * p. 17
Leden 2 t,e.m. 4 van artikel 133, S 1, WEC bepalen welke persoonsgegevens van een
abonnee mogen worden opgenomen in een telefoongids of een telefooninlichtingendienst
en onder welke voorwaarden. Proximus meent ten onrechte dat abonnees niet moeten
toestemmen met de opname van hun gegevens in een telefoongids of een
telefooninlichtingendienst, nu het woord "toestemming" niet expliciet voorkomt in artikel
133, S 1, leden 2 t.e.m. 4, WEC. Nochtans kunnen die bepalingen slechts worden opgevat als
een rechtsgrond voor de verwerking van de betrokken persoonsgegevens die gebaseerd is op
een "toestemming" van de abonnee in de zin van de AVG. Hierover anders oordelen zou
immers in tegenspraak zijn met:
o de bewoordingen van artikel L2.2 juncto artikel 2.f) van de e-Privacyrichtlijn,
o artikel 8 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna:
"EU-Handvest"),
o de rechtspraak van het Hof van Justitie,
o de richtsnoeren van de Groep Gegevensbescherming artikel 29 en van het
Europees Comité voor gegevensbescherming, en
o de parlementaire voorbereiding van de WEC.
Volgens de GBA vereisen artikel L2.2 van de e-Privacyrichtlijn en artikel 133, S 1, WEC dus
een toestemming van de abonnees in de zin van de AVG opdat aanbieders van
telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten hun persoonsgegevens zouden mogen
verwerken en doorgeven.
Oordeel Marktenhof
7, Vereiste van toestemming
De AVG heeft tot doel de grondrechten en de fundamentele vrijheden van natuurlijke
personen, en met name hun recht op de bescherming van persoonsgegevens, te beschermen
en het vrije verkeer van persoonsgegevens in de Unie te waarborgen. Om dit doel te
bereiken, worden in de AVG gemeenschappelijke regels inzake gegevensverwerking
vastgesteld om te zorgen voor een consistente doeltreffende bescherming van
persoonsgegevens in de hele Unie en om te voorkomen dat verschillen het vrije verkeer van
persoonsgegevens binnen de interne markt belemmeren. De regels moeten zorgen voor een
evenwicht tussen de (potentiële) voordelen van gegevensverwerking en de (potentiële)
nadelen.
De e-Privacyrichtlijn heeft de harmonisatie tot doel van de regelgeving van de lidstaten die
nodig is om een gelijk niveau van bescherming van fundamentele rechten en vrijheden -
met name het recht op een persoonlijke levenssfeer en vertrouwelijkheid - bij de
verwerking van persoonsgegevens in de sector elektronische communicatie te waarborgen
en om te zorgen voor het vrij verkeer van dergelijke gegevens en van elektronische
communicatieapparatuur en -diensten in de Gemeenschap. Met de e-Privacyrichtlijn wordt
er daarom naar gestreefd de eerbiediging van de in de artikelen 7 en 8 van het Handvest
vastgestelde rechten te waarborgen. ln dit verband is de e-Privacvrichtliin-erop eeficht de
f-noer 0r,-00CI8r,ïïsesê-E0r?-00pg-0r,-0I-i'l
L
EH*IEffi J
Hof van beroep Brussel - 20201 AR/1160 - p. 18
beoalinsen van de AVG in verband met de verwerkins van persoonsgeeevens in de sector
ele,ktronische communicatie "te soecificeren en aan te vullen" (het Marktenhof onderlijnt).
ln deze zaak is er sprake van een interactie of wisselwerking is tussen de AVG en de e-
Privacyrichtlijn omdat de litigieuze verwerkingen binnen het materiële toepassingsgebied
van zowel de AVG als de e-Privacyrichtlijn vallen. Ratio temporis is sedert 25 mei 2018 de
AVG de rechtsopvolger van de Richtlijn 95/46/EC.
Artikel 95 en overweging 173 van de AVG bevestigen de lex generalis-lex specialis-relatie
tussen de AVG en de e-Privacyrichtlijn, waarbij artikel 95 bepaalt dat de AVG natuurlijke
personen of rechtspersonen eeen aanvullende.Jgrplichtínsen oqleqt met betrekking tot
verwerking in verband met het verstrekken van openbare elektronische-
communicatiediensten in openbare communicatienetwerken in de EU, voor zover zij op
grond van de e-Privacyrichtlijn onderworpen zijn aan specifieke verplichtingen met dezelfde
doelstelling.
Een aantal bepalingen van de e-Privacyrichtlijn "specificeren" de bepalingen van de AVG met
betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens in de sector elektronische
communicatie. ln overeenstemming met het beginsel lex specialis derogote legi generali,
hebben bíjzondere bepalingen voorrang boven de algemene regels in de situaties die zij
specifiek beogen te regelen. ln situaties waarin de e-Privacyrichtlijn de regels van de AVG
"specificeert" (d.w.z. meer specifiek maakt) krijgen de (specifieke) bepalingen van de e-
Privacyrichtlijn als "lex speciolis" voorrang boven de (meer algemene) bepalingen van de
AVG.
Sinds 25 mei 2018 dient het begrip toestemming" in de e-Privacy Richtlijn gelezen te worden
als een verwijzing naar de definitie van toestemming" in de AVG (omdat de definitie van
"toestemming" uit de e-Privacy Richtlín verwijst naar Richtlijn 95/46/EG, en conform art. 94,
lid 2 AVG díenen alle verwijzingen naar Richtlijn 95/46/EG te worden gelezen als verwijzingen
naar de AVG).
Proximus stelt dat abonnees niet moeten toestemmen (in de zin van de ÁV6/ met de opname
van hun gegevens in een telefoongids of een telefooninlichtingendienst, nu het woord
"toestemmingi' niet expliciet voorkomt in artikel t2,lid 1 en 2 van de e-Privacyrichtlijn en
ook niet in artikel 133, 5 1, leden 2 t.e.m. 4, WEC hetgeen de GBA expliciet toegeeft.
Artikel I2.2 van de e-Privacyrichtlijn en artikel 133, 5 1, WEC vereisen een wilsuiting van de
abonnees opdat aanbieders van telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten hun
persoonsgegevens zouden mogen verwerken. Of die wilsuiting een keuzerecht is zoals
Proximus voorhoudt of een toestemming in de zin van de AVG zoals de GBA aangeeft, is op
basis van de hogervermelde teksten zelf echter niet duidelijk.
Het Hof van Justitie heeft weliswaar in het arrest Deutsche Telekom (C-543/09 van 5 mei
2011) overwogen:
"58. Meteen al dient eraon te worden herinnerd dat uit artikelT2, lid 7, von de richtlijn
betreffende privocy en elektronische communicatie en uit punt 38 van de considerans von
l-elee 0r-r0u0r,qcsasa-0urê-00es-Er,-0r-il
L
EPTEIffi J
Hofvan beroep Brussel -2020/ARl7160 * p. 19
deze richtlijn volgt dot abonnees, alvorens zij in openbore telefoongidsen worden
opgenomery op de hoogte worden gebracht van de doeleinden von deze gidsen en van olle
bijzondere gebruiksmogelijkheden, met nome op basis von zoekfuncties die zijn opgenomen
in de elektronische versies van de gidsen. Die voorofgoande informotie biedt de betrokken
abonnee de mogelijkheid om een vrije, specifieke en op informotie berustende toestemming
in de zin van de ortikelen 2, sub h, en 7, sub a, van richtlijn 95/46 te geven voor de publicotie
von hem betreffende persoonsgegevens in openbare telefoongidsen."
Maar tevens heeft het Hof van Justitie in datzelfde arrest de bijzondere aard van dit
mechanisme erkend, en gesteld dat het een doelgebonden "toestemming" is die niet
verbonden is aan bepaalde, vooraf geïdentificeerde aanbieders:
6L Zools de advocaat-generaal in punt 722 van haar conclusie heeft opgemerkt, volgt uit
een contextuele en systemotische uitlegging van artikel 72 van de richtlijn betreffende
privacy en elektronische communicatie dat de in artikelT2, lid 2, bedoelde
toestemming betrekking heeft op het doelvon de publicatie van de persoonsgegevens
in een openbare telefoongids, en niet op de identiteit van een telefoongidsoonbieder Ín
het bijzonder.
62 Ten eerste kon namelijk niet uit artikel 72, lid 2, von de richtlijn betreffende privacy en
elektronische communicatie worden afgeleid dat de obonnee over een selectief
beslissingsrecht beschikt ten gunste van bepaalde aanbieders van openbore
telefooninlichtingendiensten en telefoongidsen. Het is de publicatie zelf von
persoonsgegevens in een telefoongids die een bijzondere doelstelling heeft, die
schadelijk kan blijken te zijn voor een abonnee. Wanneer de abonnee heeft toegestemd
in de publicatie van zijn gegevens in een telefoongids die een bijzondere doelstelling
heeft, zal hij er echter over het algemeen geen belang bij hebben zich te verzetten
tegen de publicotie van dezelfde gegevens in een andere vergelijkbare telefoongids.
63 Ten tweede bevestigt punt 39 van de considerans van die richtlijn dat het doorgeven
vdn persoonsgegevens von obonnees oan derden toegestaan is indien daaroan ,,de
voorwoorde [wordt] verbonden dot de gegevens niet voor andere doeleinden [.,,]
worden gebruikt dan die woorvoor ze ziin verzameld".
64 Ten derde vermeldt de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie een
geval waarin in hernieuwde of specifieke toestemming von de obonnee kan worden
voorzien. Zo kunnen de lidstaten overeenkomstig ortikel 72, lid 3, van die richtlijn
verlangen dat de aparte toestemming van de obonnees ook moet worden verkregen
voor ondere doeleinden van een openbare telefoongids dan het zoeken van
contactgegevens van een persoon op bosis von zijn naem eh in voorkomend geval, een
minimumaantal andere identificatiegegevens. Uit punt 39 van de considerans van die
richtlijn volgt dat een nieuwe toestemming von de abonnee moet worden verkregen
,,[i]ndien de portij die de gegevens van de obonnee verzomelt of een derde aan wie de
gegevens zijn doorgezonden, de gegevens voor een ander doel wenst te gebruiken",
Wonneer een abonnee door de onderneming die hem een telefoonnummer heeft
toegekend, op de hoogte is gebracht von het feit dat hem betreffende
l-ponE 0r-Buu0r,rqge.sa-00r9-00es-0r,-0r-;l
L
65
EtrTEffi J
Hof van beroep Brussel - 2020/ AR/7!60 - p. 20
persoonsgegevens oan een derde onderneming, zoals Deutsche Telekom, kunnen
worden doorgegeven om in een openbare telefoongids te worden gepubliceerd, en
deze abonnee in de publicatie von deze gegevens in een dergelijke telefoongids, in casu
die von deze onderneming, heefi toegestemd, hoeft voor het doorgeven van diezelfde
gegevens oan een andere onderneming die een gedrukte of elektronische openbare
telefoongids beoogt te publiceren of ervoor beoogt te zorgen dot deze gidsen via
inlichtingendiensten toegankelijk zijn, dan ook niet opnieuw toestemming von de
obonnee te worden verkregen indien wordt gewaarhorgd dat de betrokken gegevens
níet voor andere doeleinden zullen worden gebruikt don dÍe woorvoor zij met het oog
op de eerste publicatie ervan zijn verzomeld. De in ortikel12, lid 2, von de richtlijn
betreffende privacy en elektronische communicatie bedoelde toestemming von een
naar behoren geïnformeerde obonnee voor de publicotie von hem betreffende
persoonsgegevens in een openbore telefoongids heeft immers betrekking op het doel
van deze publicotie en omvat dus ook elke latere verwerking van deze gegevens door
derde ondernemingen die actief zijn op de mdrkt voor openbare
telefooninlichtingendiensten en telefoongidseh op voorwaarde dot deze verwerking
ditzelfde doelheeft.
66 Wonneer een abonnee toestemming heeft gegeven voor het doorgeven van hem
betreffende persoonsgegevens oon een bepaalde onderneming met het oog op de
publicatie ervan in een openbore telefoongids von deze onderneming, kan het
doorgeven van diezelfde gegevens oen een andere onderneming die een openbare
telefoongids beoogt te publiceren, zonder dot deze abonnee doarvoor een nieuwe
toestemming heeft gegeven, bovendien geen ofbreuk doen aan de kern von het recht
op bescherming van persoonsgegevens, zools erkend in artikel 8 von het Handvest.
67 Op de tweede vrodg moet dus worden geantwoord dot artikelT2 van de richtlijn
betreffende privacy en elektronische communicatie aldus moet worden uitgelegd dat
het niet in de weg staat aon een nationale regeling die een onderneming die openbare
telefoongidsen publiceert, de verplichting oplegt om persoonsgegevens van obonnees
von andere telefoondienstaanbieders wdorover zij beschikt door te geven aan een
derde onderneming die een gedrukte of elektronische openbare telefoongids publiceert
of ervoor zorgt dot deze gidsen via inlichtingendiensten toegonkelijk zijn, zonder dat
doarvoor een nieuwe toestemming von de obonnees noodzokelijk is, op voorwoorde
dat de abonnees vóór de eerste opneming von hun gegevens in een openbare
telefoongids op de hoogte zijn gebracht van het doel van deze gids en van het feit dat
deze gegevens zouden kunnen worden meegedeeld oen een dndere
telefoondienstaanbieder en dat wordt gewaarborgd dat deze gegevens na het
doorgeven ervan niet zullen worden gebruíkt voor ondere doeleinden dan die woarvoor
zij met het oog op de eerste publicatie ervon zijn verzomeld,
Nochtans staat deze "doel-verbondenheid" van de "toestemming" niet uitdrukkelijk in art.
L2, lid 2 e-Privacyrichtlijn. Volgens het Hof van iustitie volgt dit uit een "contextuele en
systemotische uitlegging" van art. 12 e-Privacyrichtlijn.
Ook in de latere arresten Planet 49 C-673/L7 van 1 oktober 2019 en Orange Roemenië C-
6L/19 van 11 november 2020 heeft het Hof zich hierover niet verder uitgesproken.
l-rlar ur,-0000r9ïsass-00e0-00ps-01-0r-l-l
L
EffiEffi J
Hof van beroep Brussel - 2020/ AR/L160 - p, 21
2. lntrekking van de toestemming
Het is daarenboven niet afdoende betwist of betwistbaar dat er geen specifieke regeling is
uitgewerkt wat betreft de intrekking van die wilsuiting of 'toestemming' door een abonnee,
noch in de e-Privacyrichtlijn, noch in de WEC, noch in een uitvoeringsbesluit. Betekent dit
dan automatisch dat alle bepalingen van de AVG onverminderd van toepassing zijn ook in
deze bijzondere context van telefoongidsen met de gevolgen zoals hieronder verder
aangegeven ?
3. Mededinging
Proximus stelt dat indien de AVG-voorwaarden inzake toestemming van toepassing zijn, er
geen nieuwe aanbieders in de praktijk de markt nog kunnen betreden, terwijl de ratio legis
van de e-Privacyrichtlijn nu net de liberalisering van de markt betreft, en er zou ook volgens
Proximus een incompatibilíteit ontstaan tussen de AVG en bepaalde artikelen van de WEC.
De GBA betwist deze bewering en stelt dat de toepassing van de AVG op de verdere
doorgifte van gegevens door aanbieders van telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten
geen concurrentieel nadeel creëert voor andere (inclusief nieuwe) aanbieders van
soortgelijke diensten, vermits deze de benodigde abonneegegevens, krachtens de artikelen
45, 5 2, ên 46, S 2, WEC, rechtstreeks kunnen verkrijgen van de telefoondÍenstaanbieders, en
dit zonder dat opnieuw toestemming van de abonnee moet worden verkregen. De
daadwerkelijke mededinging op de markt voor telefoongidsen en
telefooninlichtingend iensten is daarom volgens de GBA gegarandeerd.
Het Marktenhof merkt op dat de GBA bevoegd is om de AVG te handhaven en dat het
Belgisch lnstítuut voor postdiensten en telecommunicatie (BIPT) zoals bedoeld in artikel 13
van de wet van 17 januari 2003 met betrekking tot het statuut van de regulator van de
Belgische post- en telecommunicatiesector in principe bevoegd is inzake de handhaving van
de e-Privacyrichtlijn en terzake geen recent standpunt heeft ingenomen. De bewering van de
GBA dat de daadwerkelijke mededinging gegarandeerd is, lijkl primo focie niet afdoende
aangetoond te zijn.
4. Wos de herpublicatie een onrechtmatige verwerking van persoonsgegevens ?
Zoals reeds toegelicht in het feitenrelaas, werd de achterliggende databank van Proximus
enkele dagen na de eerste aanpassing van de 'paramete/ omtrent publicatie automatisch
overschreven door de telefoondienstaanbieder/operator van de klager, namelijk Telenet.
Ten gevolge van deze overschrijving werden de persoonsgegevens van de klager opnieuw -
eveneens automatisch - gepubliceerd in de publieke telefoongidsen en -inlichtingendiensten
die Proximus aanbiedt. Proximus werpt in haar derde sub-middel op dat de herpublicatie van
de persoonsgegevens na de intrekking van de toestemmíng door de klager niet onrechtmatig
was. Proximus gaat er daarbij van uit dat de informatie die de
telefoondienstaanbieder/operator verstrekt over zijn eigen abonnees steeds moet primeren
l-pler 0I-0800r,1ïgegê-00ar,-00es-0r-0r-;-l
L ffi J
Hofvan beroep Brussel*2020/ARlt160 - p. 22
op de informatie die aanbieders van telefoongidsen en -inlichtingendiensten rechtstreeks
ontvangen van die abonnees. Proximus meent deze redenering te kunnen steunen op artikel
133, 5 1, lid 3, WEC, dat de verantwoordelijkheid om aan een abonnee de toestemming te
vragen voor de publicatie van diens persoonsgegevens bij de operator legt.
Volgens de GBA en vermits er noch in de WEC, noch in een uitvoeringsbesluit (noch in artikel
12 van de e-Privacyrichtlijn), een specifieke regeling werd uitgewerkt omtrent die
verbeteringen en verwijderingen, moet een dergelijk verzoek conform artikel 16 AVG (voor
verbeteringen) of artikel 17 AVG (voor verwijderingen) gericht kunnen worden aan étLg
yerwerkinesverantwoordeliike in de zin van de AVG - en dus ook aan elke aanbieder van een
telefoongids of telefooninlichtingsdienst.
Het Marktenhof vraagt zich echter af nu duidelfk blijkt uit de tekst van de WEC dat de
operator de hoofdrol speelt in de relatie met de abonnee, niet de aanbieder van een telefoon-
gids of telefooninlichtingendienst, of het wettelijk toegestaan is voor de aanbieder om de
persoonsgegevens ontvangen van de operator boven de persoonsgegevens in zijn eigen
databank te vertrouwen. Een andere zienswijze zou mogelijkerwijze strijdig zijn met de letter
en de geest van art. L2,lid 2 e-Privacyrichtlijn en art. 133, $1, lid 2 t.e.m. lid 4 WEC.
5. ls er een verplichting om enig verzoek von een betrokkene door te geven aan de bron von
de persoonsgegevens of derden onders dan ontvangers ?
Proximus stelt in haar vierde sub-middel dat de verwerkingsverantwoordelijke krachtens de
AVG enkel de ontvangers van persoonsgegevens in kennis moet stellen van bepaalde
verzoeken van betrokkenen, maar niet de persoon of organisatie die de gegevens heeft
verstrekt.
De GBA poogt om een rechtsgrond hiervoor te vinden in de algemene verplichting in art,24
AVG om "passende technische en organisatorische maatregelen om te waorborgen en te
kunnen oontonen dot de verwerking in overeenstemming met [de AVG] wordt uitgevoerd".
Volgens de GBA komt dit neer op een "enkel loket" mechanisme voor de intrekking van
"toestemming":
"Wonneer er meerdere onderscheiden verwerkingsverantwoordelijken zijn, die elk op zich
verwerkingen uitvoeren die dezelfde toestemming als grondslag hebben, een toestemming
die de betrokkene bij één of meerdere van die verwerkingsverontwoordelijke(n) heeft
gegeven, is het voldoende dot de betrokkene zich voor het intrekken van die toestemming
richt tot één van de verwerkingsverantwoordelijken die verwerkingen op basis von de door de
betrokkene gegeven toestemming uitvoert. ln die zin kan in artikel 24 (in casu samen
beschouwd met artikel 6 en ortikel 7) AVG een principe van een enkel loket worden gelezen,
waarbij de betrokkene zich enkeltot één verwerkingsverantwoordelijke dient te richten"
(para. 81 van de bestreden beslissing).
Bovendien, stelt de GBA expliciet dat dit het gevolg hiervan is dat de
verwerkingsverantwoordelijke aan wie de betrokkene zich richt, "de nodige technische en
organisatorische moatregelen neemt, teneinde ervoor zorg te dragen dot de betrokkene zich
l-paer 0r,-0000J,ïqsesê-00ee-00es-0r-0r-i'l
L ffi
ErffiË J
Hof van beroep Brussel - 2020/ AR/1760 - p. 23
niet behoeft te richten tot iedere afzonderlijke verwerkingsverantwoordelijke" {para. 82 van de
bestreden beslissing).
Concreet in de context van telefoongidsen, zou dergelijke stelling betekenen dat het niet
uitmaakt met wie een abonnee contact opneemt - een aanbieder of de operator; er wordt
van de ontvanger van zijn verzoek verwacht dat hij de informatie doorgeeft aan alle andere
aanbieders en de relevante operator. Met andere woorden zou Proximus volgens de
redenering van de GBA ook aanbieders (bijvoorbeeld een zoekmachine zoals Google)
moeten inlichten.
Omwille van hogervermelde vragen en redenen besluit het Marktenhof een aantal
prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie in toepassing van
artikel 267 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en zoals gevorderd door
de GBA in ondergeschikte orde.
!."Moet artikel 72.2 van de e-Privocyrichtlijn 2002/58/EG, samen gelezen met artikel 2.f) van
deze richtlijn en met ortikel95 von de Algemene Verordening Gegevensbescherming, zo worden
uitgelegd dat het toeloat dat een nationale toezichthoudende autoriteit een toestemming' von
de abonnee in de zin von de Algemene Verordening Gegevensbescherming vereist als
grondslag voor de publicatie van diens persoonsgegevens in openbare telefoongidsen en
teleÍooninlichtingendiensten, zowel die uitgegeven door de operator zelf ols door derde
oanbieders, bij gebreke aan andersluidende nationale wetgeving ter zoke?";
2."Moet het recht op gegevenswissing uit artikel 77 von de Algemene Verordening
Gegevensbescherming zo worden geïnterpreteerd dat het zich ertegen verzet dat een
notionole toezichthoudende outoriteit een verzoek van een abonnee om uit openbare
telefoongidsen en - inlichtingendiensten te worden verwijderd ols een verzoek tot
gegevenswissing in de zin van artikel 77 von de Algemene Verordening Gegevenshescherming
kwalificeert?";
3."Moeten artikel 24 en artikel 5.2 van de A,lgemene Verordening Gegevensbescherming zo
worden uitgelegd dot zij zich ertegen verzetten dat een notionale toezichthoudende autoriteit uit
de daarin verankerde verantwoordingsplicht afleidt dot de verwerkingsverontwoordelijke de
passende technische en organisotorische maatregelen dient te nemen om derde
verwerkingsverantwoordelijken, te weten de telefoondienstdonbieder en ondere aanbieders von
telefoongldsen en telefooninlichtingendiensten die gegevens von deze
verwerkingsverantwoordelijke hebben onntongen, te informeren omtrent het intrekken van de
toestemming door de betrokkene overeenkomstig artikel 6 juncto artikelT van de verordening?";
 ."Moet artikel 77.2 von de Algemene Verordening Gegevensbescherming zo worden
uitgelegd dat het zich ertegen verzet dot een nationale toezichthoudende outoriteit een
oanbieder van openbare telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten die wordt verzocht
de gegevens von een persoon niet longer openboor te moken, beveelt om redelijke
moatregelen te nemen om zoekmachines op de hoogte te stellen van dot verzoek tot
gegevenswissing?";
l- eoe e 0r,-CIo00r,9isesa-00e3-00es-0r-0r-il|
L Effi J
Hof van beroep Brussel - 2O2Ol AR/I1'6O - p, 24
OM DEZE REDENEN
HET HOF
Rechtdoende op tegenspraak ;
Gelet op artikel 24 van de wet van 15 juni 1935 betreffende het gebruik der talen in gerechtszaken;
Ontvangt het hoger beroep van Proximus,
Alvorens recht te doen ten gronde,
Besluit de volgende prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie:
L."Moet artikel 72.2 van de e-Privocyrichtlijn 2002/58/EG, somen gelezen met ortikel 2.f) van deze
richtlijn en met artikel 95 von de Algemene Verordening 6egevensbescherming, zo worden uitgelegd
dat het toelaat dat een nationole toezichthoudende outoriteit een 'toestemming' von de abonnee in de
zin van de Algemene Verordening Gegevensbescherming vereist als grondslag voor de publicatie van
diens persoonsgegevens in openbare telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten, zowel die
uitgegeven door de operator zelf als door derde aanbieders, bij gebreke aan andersluidende nationale
wetgeving ter zake?";
Z."Moet het recht op gegevenswissing uit ortikel 17 von de Algemene Verordening
Gegevensbescherming zo worden geïnterpreteerd dat het zich ertegen verzet dat een nationale
toezichthoudende outoriteit een verzoek van een abonnee om uit openbare telefoongidsen en -
inlichtingendiensten te worden verwijderd als een verzoek tot gegevenswissing in de zin van ortikel 77
von de Algemene Verordening Gegevensbescherming kwolificeert?";
3."Moeten artikel 24 en artikel 5.2 von de Algemene Verordening Qegevensbescherming zo worden
uitgelegd dot zij zich ertegen verzetten dat een nationale toezichthoudende outoriteit uit de doarin
veronkerde verantwoordingsplicht ofleidt dat de verwerkingsverantwoordelijke de passende technische
en organisotorische maatregelen dient te nemen om derde verwerkingsverantwoordelijken, te weten de
telefoondienstoanbieder en ondere aanbieders von telefoongidsen en telefooninlichtingendiensten die
gegevens van deze verwerkingsverontwoordelijke hebben ontvangen, te informeren omtrent het
intrekken van de toestemming door de betrokkene overeenkomstig ortikel 6 juncto artikel 7 von de
verordening?";
4."Moet artikel 77,2 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming zo worden uitgelegd dat
het zich ertegen verzet dat een nationale toezichthoudende autoriteit een aanbieder van openbore
telefoongidsen en telefoonínlichtingendiensten die wordt verzocht de gegevens von een persoon niet
l- ele e 0r-00o0r,qqsesa-00eq-00es-0r-0I-fl
L
EI*EI
#ffi J
Hof van beroep Brussel - 2020/ AR/1760 - p. 25
langer openboar te maken, beveelt om redelijke mootregelen te nemen om zoekmachines op de
hoogte te stellen van dot verzoek tot gegevenswissing?";
Zegt dat de griffie onderhavig arrest conform de Aanbevelingen aan de nationale rechterlijke
instanties over het aanhangig maken van prejudiciële procedures 2019/C380/01, zaltoezenden aan
de griffie van het Hof van Justitie, Rue du Fort Niedergruinewald, L-2925 Luxembourg - Groot-
Hertogdom-Luxemburg.
Schorst de behandeling van de zaak en zendt de zaak naar de bijzondere rol van deze kamer in
afwachting van het antwoord op deze prejudiciële vragen.
Behoudt de uitspraak over de kosten voor
Dit arrest werd uitgesproken door het Marktenhof - kamer negentien A van het hof van beroep te
Brussel op 24 februari 2021 door
M. BOSMANS
A.M. WITTERS
O. DUGARDYN
B. VANDERGUCHT
Raadsheer dd. voorzitter
Raadsheer
plaatsvervangend Raadsheer
Griffier
o
l-rlee 0r,-00rr0r5ïgesa-0ups-EEes-0r,-0r-tl
ry
B. VANDERGUCHT DYN
M. BOSMANS
<-r
RS
L ffi J
Eensluidend verklaarde kopie
Afgeleverd aan: Griffier van het Hof van Justitie van de
art. Bericht
Vrij van griffierecht - art.280,2' W.Reg
Brussel, 25-02-2021
GEULETTE
Griffier
?rH8
US
{t
o
-
t
Ílr
01 -000001 995258