Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-02-16
Topic: 1. viðgerð LM-047/2022  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2023
ger so væl ja harra formaður tað er mangt longu sagt um hesa fíggjarlógina eg skal ikki gera tað so øgiliga drúgt afturat og skulu vit brúka ella samanbera hetta fíggjarlógar uppskotið um fíggjarlógarviðgerðina við ein ítróttardyst so er tað helst rætt at staðfesta at samgongan hevur skipað ov sett liðið hno nógvar góðar bæði nýggjar og eldri leikarar leikætlanin er gjørd hon er góð men enn eru vit í upphitingini tað eru mest nøkur lop á staðnum nakrar renningar aftur og fram nakrar høgar knælittingar øhog andstøðan er farin eit sindur t sindur út áv bonkin men hon sigur so tað sum ikki ordiga hendir inni áinni á vøllinum tað eigur hon r avmeðan samgongan sigur hon aðrin av men støðan tann at dysturin ikki veruliga byrjaður banurin ikki veruliga kritaður av og tað er tað sum verður í avbjóðingin tað er rætt sum eg sagt at at uppskotið er fyrst og fremst ein framskriving av tí fíggjarlógini sum undanfarna samgonga legði fram øh við nøkrum fáum leiðum sum peikar tann vegin sum sum samgongan ætlar vónandi eisini saman við andstøðuni øh men tó so øhavlopið á fíggjarlógini er eyllivu faldað hóast bloksniðurskurð og hóast følla fulla lønarframskriving u hóast eisini nakrar átrøkandi ílegur eitt nú í í hjálpmotoroinum hjá smyrli bara fyri at nevna nøkur og hetta er sjálvandi bæði orsakað av nýggjum inntøkumetingum tað er tað sum tað sum ger tað fyrst og fremst men tað er eisini tí at vit í hvussu hava hildið væl lyfti um at vit skulu hava ein haldføran búskap at vit skulu hva vaksandi avlop og at vit ikki brúka alt sum kemur inn tí tað nyttar ikki at fíggja tey átøkutær ætlanir sum samgongan sættu sær fyri øh uttan so at tær eru fíggjaðia fult og heilt so tað verða varandi og ikki verða ein løtuvinningur sum seinni verða ein rokning hjá tí vanliga borgaranum tað er tann einfalda orsøkin til støðuna sum hon er at fleiri av teimum átøkum sum sum samgongan hevur boðað frá sum eg heldur ikki hugsi so ølga langt eru millum andssýri og samgongu tað verður tað sigta í summum førum tær krevja eina haldgóða fígging og tað tekur altso nakað av tíð tað haldi eri fremsta orsøkin til at hetta bleiv loysnin hjá hjá hesum hesari samgonguni rættari sagt í hesum førinum hjá landsstýrnum sum legði uppskotið fram so nú farhand a viðgerð í í tinginum tær nýggju leiðirnar sum eru lagdar fram eru kortini nakrar og eisini nakrar raðfestingar sum undanfarna samgongan gjørdi sum peika ávísar vegir men málini eru greið og hetta skal samgongan eisini ligvera ogtað vónaðiat andstøðan eisin heldur í oyruni á samgonguni til at gera samdir ella ósamdur teð samd ella ósamd tað er at vit skulu gera okkum sjálvbjargin og gerastann javnsetti partur av heiminum tað er sjálvandi eitt av fremstu málunum tað er at skapa ein sosialan javnag við somum møguleikum hjá fólki at virka í hesum landinum og eina umfordeiling har ið ein størri partur av fíggingini av vælferðini verður lagdur á tey frammíggjarrættindi sum ávísar vinnur hava meðan byran verður verður linkað á løntakaran og teimum sum hava minst og eisini á tær vinnurnir sum eisini skulu vera ísum hvønn dag eru í kapping tað kevur eisini ein kappingarfyrimun hjá øðrum vinnum at lækka skattin hjá lág og miðalløntum málið er eisini fremja grøna orkuskifti kjoman at lyfta vælferðina heilsuøki almannaøki gera ílegur av útbúgving um mentan ena fyri mentana serliga í í mál og at fáa føroyar á føroyskum kum vit siga og so er tað sjálvandi at virða og virðisøkja alt okkara bæði menniskjasliga og náttúrutilfeingi sum gevur okkum so ómetaliga stórar møguleikar í allari vinnuni í føroyum men lat me beinani siga t tað er nakað tvætt tl at samanbera politikk við einum ítróttadyst vit gera taðølia oftani og longu nú havi eg sæð at tað hava verið nakar takklingar altso ein dystur har andstøðu samgongan skuldu takla hvønn annan ella gera fríspørk ella taka heiðurin á málinum á sjálvmálum tí at í veruleikanum eru vit jú her fyri at fyri at fremja fyri at fremja tey átøkini og tær politisku leiðir vit hava bjóð okkum fram til at gera vegna alt føroya fólk og at gera umstøðurnar hjá tí fólki sum her býr ikki bara nú men í framtíðini munin betur og tá vit koma til hvussu i sum sum milum annað johandal eftirlýstir sína seinastu røðu hvussu skuldu inntøkurnar skapast túvar eisini nevnt á einum tiltaki í løgdshól í gjár sum var gott tað var øgiliga gatfinningarsambond við samgonguni og tann hittaki bara siga tá vit hava bara sita tveir mánaðir tað vórðu eg helt tað gav gav politikki aftan á sál tí hvat erda í veruleikanm vit fara at gera og a lat meg bara tí fara yvir til tey økini sum eg umsiti sum eg sjálvandi virðihøgt øh inntøgrundarlagi er í stóran mun í okkara vinnum og okkara fjølbroyttu vinnum bæði hjá teimum stóru drívandi vinnunum í útflutninginum sum serliga eru í fiski og alivinna men eisini ala alltann tærakógurin av øðrum vinnum tænastuvinnum ferðavinnu skapandi vinnum alt sum ger tað gjørligt at vit framhaldandi kunnu hava eina burðardygga vinnu í hesum landinum hat vit hava so eina standandi møguleikar har eru fingramerkini á hesari fíggjarlógini heldur ikki øgiliga stór enn hvussu vit kunnu leggja eina á leið har vit skapa størri inntøkur eisini at og tað verður ein tað ver ein dystur millum andstøðu og ongu vil eg næstan siga tíverri at vit eisini skjótt fara at koma við uppskotum sum ger tað at at tær stóru vinnurnar sum hava framhyksarættindi gjaldað nakað meira til at fíggja eina lækking av byrðini hjá tí vanliga fólkinum og til at lyfta vælferðaravbjóðingina sum er stór og haldførisavbjóðingina men karmarnir hjá vinnuni skulu eg vera góðir og her eru nøkur fá viðurskiftir ísi fíggjarlógini sum sum liggja á uttankisogvinnuøkinum tvey øki sum eg haldi hóska væl saman og summi summi av teimum málunum eru sett av undanfarnu samgongu og summi eru eru nýggj í hesari samgonguni lat bara nevna beinanvegin tað sum bárður nielsen longu tíðliga orðaskiftinum eftirlýsti ogonkur anar havar spurt um tað eisini at hað var eitt vakstrari forð um undir undanfarna samgongu og har var eitt mál tað sum mann kalla fyri útflutningsframa ella eksport fara á einlands eg haldi taðer eitt gott mál men hava valt í hesum uppskotinum at minka htá játtanin sum undanfarna samgonga setti av fyri fyri í tí upskotisuma lagt fram í í í oktobur frá tveimum niðri í hálva millión tað merki ikki at eg ætli mær at niðurprekta ta økið eg eg meti bara tað at vit náa neyvan at brúka meir enn tað av peningi í ár so tað ætli eg mær at hækka aftur seinni tí eg hadi e eitt gott átak og ta ereitt átak sum kann sameinast við tað uttanríðisvirksemið vit hava á sendistovum nevniliga at vera bæði ein marknaðarføroing og ein hjálp hjá er vil siga serliga smærri vinnum smærri miðjalstórum fyritøkum sum ætla út á altjóða marknaðin so tað fara vit at prioritera í ferðavinnuni vóru eisini nakrar raðfestingar sum vit hava hildið fast við onkur spurdi um tað eisini tað er nummar eitt at mann ger ferðavinnu hagtøl aðer ein játtan sum fer til vissu farað og eilands men tey samstarva við hægstovuma um tað og so er tað n játtan til at menna vinnuferðavinnuna sum varð nevnd her beint áður sum er ein týdningarmikil liðugr er at menna føroysku ferðavinnuna øh tær játtanirnar eru eitt lítið sindur minni enn enn tær vóru í undan farnu samgongu tær a tær vórðu eina komma átta tilsamans er nú eina komma seks men vit meta og hava eitt samskift um tað at tað er nokk til at fremja tey málini og so skal sega játan halda fram vónandi í einum veruligum fíggjrlógaruppskoti sum kemur fram so er tað nakar til skapandi vinnurnar og tað sum vit umsita er serliga filmur og tónleikur sum vinna og sum útflutningsvinnuna eisini hog har hava veg sett nakar meira av til filmsfilmshúsið og til tað sum eitur fms altso útflutningstónleikastovan sum liggur í gøtu og hava hartil a sett eina eyka upphædd av til attónleikavinnan kann fáa stuðul úr vinnuframa til átøk sum skulu fáa føroyskan tónleik uttanlands su vit kunnu spæla føroyskt um allan heim hetta var sera meint til hátt verður tað henrika old men tað er eitt gott átak og tað er longu víst tekkgiv úrslit og so skal eg bara nema við filmsafturberingarskipanina tí ati sum undanfarna samgonga veit og fleiri inni her at vita so eru tað altso stórar filmsverætlanir sum kunnu gerast í føroyum har ið útlendskir framleiðar samstarvið føroyingar kunnu gera filmsfarastalarnar í føroyum og har hava vit jú eina játtan á fíggjarlógini sum er alt ov lítil men vansin er tann at tá ið tey skulu gera avtalur so vita tey ikki so kunnu vit ikki beinan vig siga um tey fáa ta afturberingina sum lógin anars leggur upp til og tað er jú ein lóg sum sum sum er gjørd sum sigur tað at hevur tú soov s nógva føroyska framleiðslu við so fært tú eina afturbering sum svara svara til upp til til fimmogtjúgu prosent tað hugsi eg at loysa við at fáa gjørt tað meira at fáa eina lógarbundna játtan á fíggjarlógini tí at tað tað er taðn einasta mátin at gera at tá ið tú fert í samráðingar við hesi filmsfeløgini og flytti fimsfráleiðararnar so kunnu teir vita a tað ókey tit vita at tit fáa hesa játtanina um tit uppfylla treytirnar nakað sum skipasmiðstuðul og eg vóni at tingið fer ataka undir við tí vit hava eit sindur av samrøðng udir landsstýri vussu vit gera tað men í longu í ár eru nakrar játtanir nakrar verkætlanir sum sum bíða eftir at fáa kan man siga vjáttan ella játtan og so leingi sum mann skal á fíggjarlógina hvørja ferð fyri at gera játtanina so er tað øla ringt at fáa avgreitt tær játtanirna so tað kann eg kunna nærri um visu vis fíggjarnevndin er áhugaði í áhugar í tí o kundi eisin hugsa um at tikið tað upp saman við við vinnu og mentanarnevndini so er tað heilsufryðar starvsstovan sum ein týdningarmikil liður í í í fyrivinnuna við øllu teimum góðkenningum og teimum krøvunum sum verða sett bæði hjá alivinnunimen hjá allari aðrari vinnu við og har er har havi vit hildið fram við teirri játtan sum sum undanfarna samgongan eisini settu settu av og tað er ein so nevn smílskipan til til veitarar sum er ein váttan fyri at tú lýkur eisfrøilheilsufrøðlistøðuna ja eghennik old rissasti tí høvdinum at eg havihivt eri eit sindur skeptiskur við tey eisini men nógv siga at eg havi spurt meg fyri bæði hjá fakfólki og øðrum ta siga htað hata hetta skipanir sum virka í øðrum londum so tí haldi at tað er tað er í veruleikanum eitt gott átak og heilsuferðarstarvstovan verður eisini styrkt við øðrum verður eisini styrkt við øðrum átøkum sum sum tey hava tørv á fyri at kunna útinna sítt týdningarmikla starv so er tað landbúnaðurin og landbúnaðurin er jú at fær framt øki tað vita vit men vit hava so sett nakað av eyka peningi av umleið eina millión til stráðfóðrir stráðfóðarstuðulin við tí endamáli at hetta er so serliga eisini fyri ta tað vinnuligu tan vinnuliga landbúnaðin soleiðis at endamálið er sjálvandi at fáa vera fult sjálvveitandi við føroyskum stráðfóðri til til serliga mjólkavinnuna men eisini í partvíst til tiltil til seyð øh og so hava vit sett eina serliga játtan onkuran had tað tikist eitt sindur háfløkt men tað er rætt og slætt fyri at fáa hol á virðingina fyri føroyskum dygdargóðum stuttfluttum mati í øllum samfelagnm vit hugsa seta eina píðligu av sum mann kann søkja um tað hugsa vit til dømis skúlar kunnu søkja um um teir saman við enum framleiðara altso ein ein eini bónda ella velt uni á sandi ella einum grønletdis framleiðara kanska saman við einum einumeinum kokki ella øðrum gera eina ætlan fyri hvussu kunnu vit fáa føroyskan mat inn í skúlarnar dømis í klaksvík eru longu átøk har men nógvastaðni kring landið ertað áhuga fyri tí soleiðis at vit økja virðingina fyri at vit hava dygdargóðar stuttluttar vistfrøðiligar matvørur í føroyum sum eisini eru góðar fyri fólkaheilsuna so tað er eittaðer eit átak sum eg haldi sum eg haldi hevur kann ha fáa stóran týdning men sjálvandi hetta er eitt sonnar royndir at gera smá átøk sum kunnu økja virðingina sum vónandi kann blíva ein meira varandi skipan um tað eydnast væl við tí síðani skal eg nevna at vit eisini hava sett pening av til til nú tað verðr nú vra nevnt marknaðaratgongd tað er øgiliga t tað verður sett stóra orku inn upp á at bøt um okkara viðurskifti við es eg fari ikki at lova til lætt tað vita vit øll sum hava fingist við tað men vit hava sett eyka orku av til at fáa ein so nevndan føroyskan ráðgeva inn í es systemið fyri at koma víðari við bæði einari einari paryvirlýst saman við es men eisini at fáa bøtn um okkara handilsavtalu og hava eisini sett eyka pening av til tað arbeiðið skal gerast nir á sendistovuni í prosell til at fáa framt hettar her tað haldi eg hevur týdning øh og so havi eg nevnt kanska havi eg brotið mítt egna lyftir við at nevna nevna tað alment áðrennmanna við utanandsnevndini men eg haldi estóra undirtøkan fyri tí at undanfarna samgonga arbeiddi við einari sendistovu í washenton tað haldi e heur stóran týdning um vit høvdu skotið upp at byrija fyrireikingarnar so hon kann byrja í fýraogtjúgu og hava sett eina minni uppáhætd av her øh tað haldi eg kann hava somun týdning eisini og so erur setti peningar av til at fyrireika heimtøkuna av loftrúmni og htað hugsa vit so at at hon at tann tann heimtøkan ella yvirtøkan kann fáa virkna frá komandi ári men vit seta longu nú pengar av til at í veruleikanum til at fáa inn tað føroysku serfrøðina vit hava á økinum vit hava nógva ymsa serfrøði tú snýr seg um at bygja up ein lofferðslumyndugleika at umsita okkara loftrúm at gera ein radara og alt tað so tað vil sett ppeningar tal at gera og vit hava í í veruleikanum roynd fólk ella dugnaligu fólk í føroyum sum kenna neglatær her á mongum ymiskum økjum tey ætla utat fáa samlað til at ger eina ætlan fyri hvussu a koma vit á á mál við at skapa bæði okkara egnu fyrisitingarósin man eisini tey tey høgt tey størvini til til til høgt útbúgving fólk sum koma at fáast við slík viðurskiftir so tað vóni eg eisin t vit kunnu fáa semju um øh so skal eg nevna nakrar spurningar altso johadal nevndi dupulsskattaavtalurnar tær eru ein stórur báði og eisini tað vit hava alt ov fáar fríanis avtalur og eg fari ikki at lova tað tað hendir av sær sjálvum men vit seta alt inn upp á tað og eisini at loysawtomálið hog har hava vit eisini tryggjað okkum at vit hava bæði fólk og orku til at gera tað hóast at orka tað nakað skerd í uttanvíðisvinnumálaráðnum síðani teir umleggingarnirsum eru fara fram so við teirri vón harra formaður so vóni eg at vit kunnu fáa avgreitt hesa fíggjarlógina sum altso fyrst og fremst er eina upphiting áðrenn teir størru dystirnar og tey tørru størru sløgini skulu vinnast ikki minst fyri tey