Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-03-11
Topic: 1. viðgerð LM-111/2020  Uppskot til  Ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar  Anordning om ikrafttræden af forskellige love om ændring af sundhedsloven  (Oprettelse af en behandlingstestamenteordning, selvbestemmelse over biologisk materiale og genetiske oplysninger, videregivelse af patientoplysninger m.m.)
takk fyri harra formaður tað er landsstýrismaðurin sum hevur lagt tríggjar dagføraingar av heilsulóggávuni fyri tingið tað eru trý ríkislógartilmælur nummar hundrað og níggju hundrað og níggju hundrað og ellivu h og sjálvandi etað soleiðis at broytingar henda alla tíðina innan fyri hetta her øki tað flyta seg skjótt og tí má mann alli tíðina hava dagføringar av heilsulóggávuni tað er eitt nokk so tungt system allíkavæl tá ið mann skal hava ríkislógartilmælur tað skal altso fyrst er tað soleiðis at tað eru broytingar sum eru framdar á fólkatingi og so skal landsstýrið taka støðu til um mann ynskir at seta broytingarnar í verk í føroyum og hvørjar av teimum og so fer tað fer tann fráboðanin niður aftur og so at eta eitt samskifti ímillum londini áðren mann kemur har til h og tá ið mann so hevur fingið tað samtykt her so betíðir tað ofta at mann aftur skal til at lýsa ymiskar kunngerðir so tað eru nokk so drúgv prosess at fáa broytti heilsulóggávurnar og so er tað tað afturat at at á onkrum av hasum her økinum hava okur føroyska lóggávu og at onkrum hava okur danskað og tí blívur tað kanska upp aftur meira flukt fyri fólk at gjøgnumskoða tí havi eg altíð hildið at tað e nokk so gott tað visti tíð til tað at mann at mann ger seg kanska tað at mann kann kanska bjóða nevndunum til at fáa lagt tað fram ella eitt annað fyri at mann betri bara skilir tað tað var bara kundi verið enn ein góður máti men tað hetta eru eru trý uppskot tað fyrsta uppskotið hundrað og níggju tað snýr seg um broytingar í auterissatiónslógini og virkisøkinum hjá heilsustarvsfólkum og yvirskipað haldi eg mann kann siga ati tað er øgiliga gott at mann hevur eina skipan har mann hevur fólk sum eru auteeriseraði tað bitíður tað tey arbeiða undir ábyrgd og at tay eru undir eftirliti og at vistu tey ikki halda seg innan fyri teir reglar sum eru so kundi antil fáa eina átalu ella missa pappírini ella eitt annað og tað er altíð til frama fyri sjúklingartrygdina so tað er gott at at hava auteuriseraði starvsfólk absolutt í hesum uppskotinum har broytir mann nakað við keripraktin keriprakturin teirra virkisøki mann fær ein nýggjan bólk oppý sum eitur asteopatar sum kunna fáa auterissatión tað eru fólk sum viðgera liðug musklar og sovíðari eg dugi t at síggja tað at tað er ikki ein formaliserað útbúgving til hetta her økið í ídanmark men í øðrum londum og tað er ikki enn ein viðgerð mann kann fáa tilskot til men kanska er tað nakað sum kemur akkurát sumi keropraktur var nakað sum sum eisini kom fyri nøkrum árum síðani so er broytingar í tannlækna virkisøkinum er eisini nakað við at ambulansaviðgerðar og paramedsinnarar eisini fáa auterisatión tað haldi er gott okur hava ambulantsa fólk í føroyum sum hava fingiðe nøkur skeið gjøgnum tey síðstu árini eru blivin uppgraderaðir men tey hava sjálvi eisini víst á at tey mangla kanska at fáa nøkur skeið afturat og í tí sjúkrusætlanin sum bleiv gjørd fyri nøkrum árum síðan har er eisini ett tilmæli um at mann eisini uppgraderar ambulantsa fólkini aðhaldi er neyðugt tí taðer tey fyrstu superj úti so tað haldi eg er oriliga gott vistimann kann taka og arbeiða víðari við tí formasótar har snakkar mann um viðgerðar famasótar altso ikki fornarsótar sum bara framleiða og selja medisin men sum eisini kunna viðgera tsum kunna fór nýggjar deseptir kunna koppseta og so víðari aðrastaðni og ta kjakið skal mann eisini tora at taka her um ikki formasótarnar í føroyum kundi loyst nakrar uppgávur og tora at fara inn á hett her við at uppgávur eisini mugu kunna glíða ímillum fakbólkar tí hetta ru eisini autooriseraða fólk sum hava eina vitan ø og so er tað nakað við akpontur og sjúkrahúslæknar og hoyri tól og sovíðari heta eru alt tekniskar fakligar broytingar og eg havi sjálvandi álit á heilsumyndugleikunum tá i tað y siga at a hetta er í lagi tí heta heur verið í gjøgnum tað er hoyringar sum tað skal og tað eru tiknar til eftirtektrtar h og so er tað uppskot nummar hundrað og tíggju sum snýr seg um vísindaetiska viðgerð og heilsuvísindagransking tað tá blívur tað lísindi meira flukt tí tá okur eisini nokks nógva føroyska lóggávu á økinum í mun til tað donsku tað er sjálvandi nokk at taka hæddfyri so sjúklingar og fólk eru vard tá ið tað kemur til gransking tað snýr seg um persónsupplýsingar tað snýr seg um biologiskt tilfar hvussu tað verður goymt hvat tað verður brúkt til og hvør hevur atgongd til hvat hvat fólk skulu játta og hvørji loyvi skula vera tøk til gransking og sovíðari og har hava okur góða sterka lóggávu í føroyum sum tryggja persentarnar ella fólki samstundis sum tað sjálvandi eisini skal bera til at granska so tað er akkur som hvussu finnur mann ta javnvágina tí sjálvandi er tað tað sum eisini flytir okum fram at tað ber til at granska og okur hava so tað føroysku íløgulógina og okur hava eisini okra egnu vísindasiðsemisnevnd og her eru so ásetingar um hvussu heilsuvísindavísindaliga gransingar vergætlanin verða góðkendar ígjøgnum ta føroysku nevndina og eisini ásetingar um rættindini hjá teimum sum skula luttaka í gransking og tað eru ásetingar um samtykki og annað og so er tað eisini nakað við at ung sum eru fylt fimtan eisini kunna geva samtykki saman við foreldramyndugleikanum altso úpløst ikki at vera átjan nú men tú kansn vera fimtan visti tú kann geva samtykki saman við foreldramyndugleikanum og eisini at nærmasti avvarandi kann geva samtykki í nøkrum førum har viðkomandi kanska ikki førur fyri tí og so er tað eisini ásetingar um hvørja upplýsingar kunnu innheintast hvussutær verða brúktir og goymdir og hvør hevur rætt til teir og hvussu mann viðger gjekni hjá granskarum hvussu mann kann fáa endurgjald við shenda mistøk í einar granskingari vergætlan hvussu tú kann brúka genomupplýsingar og ein alt millimalijør so eg vil siga at næstan hvørt av hvør av hesun her hvør linju av hesum her hevði verið eina heila viðgerð verd so nógv eru faktiskt í hesum uppskotinum og tað er eingin ivi um tað at tá tað kemur til gransking og ganggransking og persónsupplýsingar so er tað tað nýggja gullið og okur síggja at í sambandi við koppsetingina sum fer fram nú so er tað lond sum hava viljað fingið sær framíhjárættindir til koppseting við at lata data til heilsugransking so tað er eingin ivi um tað at tað hevur stórt virði og tað sulgu sjálvandi passa uppá og verja okra borgarar sum tað kann blíva brúkt her her hava eisini verið gjørdar hoyringar og so gott sum altíð tikið til eftirtektar og tillaga til føroysk viðurskiftir so tann síðsta broytingin í sulógini hon bleiv eisini dagførd í átjan tað snýr seg um hvussu man innhaintar og kann víðari geva sjúklingaupplýsingar her eru eisini nakrar ásetingar um rættar læknarligan líkskorð og opduktión og tá vendir mann altíð aftur til hetaher problemið sum ofta verið í føroyum við at tað verið so trupult at fáa patolog eg vet ikkihvussu støðan er nú men tað hevur ofta verið øiliga trupult hjá okum hevur tað ikki verið problemið at hava lóggávan í ordan tað hevur verið problemið at hava nokk av teimum fólkunum sum skulu útføra til praksis og tí hava okur kanska eitt lógarverk sum er fult á sjúrð men praksis er ikki altíð á sjúrði og so eru tað mannagongdir um samtykki tá ið tað snýr seg um at viðgera børn og ung og so eru tað komin eisini ein áseting um hvussu mann e kann føra eitt tað sum eitur risikopa sera til sín altso tað er tað vága grundaða eftirlitið sum landslæknin skal føra har vóru tað nokk sonógvar sakjir í danmark fyri stuttari tíð síðan har mann metti at tað bleiv ein nokk so stórur jakstran á fólk sum høvdu gjørt vóru komin til at gera ein feil í heilsuverkinum í mann kann siga í besta meining í í viðgerðini ogm mann var nervøsur um tað vistimann hevði for strangt eftirlit ella vtað bleiv for strongd jakstrans fóru fólk iki at tor at arbeiða men tær gin ta lógina hevur mann broytt niðri aftur og okur valdu so at bíða tá og nú dagførir mann sso til tað tær broytingar sum eru gjørdar sog tað haldi eg var gott at okur gjørdi tí at tað skal heldur ikki vera soleiðis at fólk ikki tor at arbeiða men sjálvandi skal tað eisini vera soleiðis at tað er eitt ordiligt eftirlit ø eg haldi tá ið tað kemur tilhetta her við eftirlit við heilsustarvsfólkum og eftirlit við stovnum tá hava okur eina stóra uppgávu at røkja sum kundu verið nógv nógv sterkari enn hon er í dag t hvat eftirlit er til dømis við stovnum sum veit á rúsviðgerð til dømis hvat ftirlit er úti í eldraøkinum hvat eftirlit er á íí sjúkrahúsverkinum og hvat eftirlit er úti í kommunulæknaøkinum og sovíðari alt lógarverkið er eisini í ordan men har er eitt sindur sami spurningur hvussu er hvussu fungera tað í praksis og so er eisini sett nakað inn um tú hevr rætt til at avvýsa viðgerð visti tú er ella habilur stendur tað tað er nokk so tað meina væl við at tú er førurt fyri ella at tú kann taka ábyrgd av tær sjálvum at tú er klárur isu mn kann siga tað so og so er tað eisini rætt til sjálvavgerðarætt yvir tína egna biologiska tilfari altso visti tú hevur latið blóðroyndir ella eitt annað til mikrockopering og so er nakað nýtt komið inn sum eitur at mann fær eina áseting um at mann kann fáa eitt viðgerðartestamenti altso at mann kann skriva um mann vil hava viðgerð ila ikki altso man kann eisini mannheva eisini rætt at frásiga særi viðgerð men fyrr hetta eitt lívstestamenti nú eitur tað eitt viðgerðartestamenti eg havi fylgt eitt sindur við debattini niðri har mann hevur havt nógv so nógv frammi um hetta her við fráetiska ráðnum eisini tí i mannheur arbeitt nógv viðgerðartrygd sum eisini er gott men sum eisini hevur eina baksíðu tí at tað verður víst á at mann faktisk næstan bara hevur trygd í fyri at fáa viðgerð altso mann her næstan mann evu ki umsorganartrygd altso mann hevur ikki trygd fyri at ein heldur í hondina tætdu doyr ella tú kanst ligja einsamallur ella eitt annað at mann manmann kann faktisk man er trygd fyri at blíva viðgjørdur í hel visk eg kann siga tað soleiðis uttan at tað skal blíva misforstaðið tí sjálvandi gangi eg eisini inn fyri at mann færa viðgerð men men mann skal bara vita at tað hevur eisini eina eina eina aðra síðu at mann eisini kann koma til at viðgera meira enn neyðugt men her hevur mann so eisini rætt