Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-09-15
Topic: 1. viðgerð LM-019/2020  Uppskot til løgtingslóg um um broyting í løgtingslóg um Húsalánsgrunn (Bústaðir byggja 400 leigu-, luta-, lestrar- og vardar íbúðir kring alt landið)
sum vit í tjóðveldi hava lagt fyri løgtingið ein lógarbroyting til lóg um húsalandsgrunnin sum eitur bústaðir í dag har vit hava ynski um at fáa bygt munandi fleiri íbúðir og hetta uppskotið er so lagt saman við tí uppskotinum sum vit koma viðgerða eisini aftaná sum hevur vil líkasum leggja lunnar undir at bústaðir eisini kann vera við til at fíggja bústaðarbygging kring alt landið og et fari at takka framsøgufólkunum fyri flokkan fyri at verið rættiliga jalig og og konstruktiv í hesum orðaskiftinum samgonguumboðini hava víst á at landsstýrið arbeiðir við málunum og og tað er jú øgiliga jaligt tað hevur eisini verið alment fráboðan at arbeitt verður við tí og vit velja so at leggja hetta lógaruppskotið fram fyri at vísa á hvat vit meta hevði virði rætta loysnin og fyri vónandi at kunna skunda eitt sindur undir tí nú hevur landsstýrið hóast alt havt eitt ár at arbeiða við sínum lógaruppskoti og vit hava ikki sæð nakað enn og vit vóna sjálvandi atvit kunnu fara inn eisini í samstarv við landsstýrið um at finna eina góða loysn tí tað er eingin ivi um at hendan bíðistøðan hjá bústaðir er ikki góð hon er ikki góð fyri nakað hon e ikki góð fyri bústaðir sjálvt og hon r heldirkeg góð fyri at vit skulu fáa eina bygging í gongd í føroyum sum vit øll ynskja og í løtuni hava tey sæði bíðistøður meira enn eitt ár og tað má ikki henda at mann so fremur hann broyting og so skal mann aftur aftaná næstan val aftur standa í bíðistøðu eitt ár so tað hevði verið øgiliga øgiliga ynskiligt at vit kundu sett okkum saman og funnið eina meiri breiða semju um soleiðisum undanfarni røðara eisini á hvussu hvussu skulu vit brúka bústaðið frameftir og so fáa sett ferð á meira bygging og ein meiri fjøltáttan av okkara bústaðarmarknaðin tín bústaður hann hann er jú títt heim og tí hevur tað ómetaliga stóran týdning at hava ein góðan bústað tað er ikki bara títt heim tað er eisini ein frístaður og øgiliga øgiliga avgerandi fyri at tú skal trívast at tú hevur ein góðan bústað og vit vilja jú øll at øll skulu hava heidan rættin til ein góðan bústað men vit vita eisin samstundis at í løtuni er bústaðartrotið ómetaliga stórt og tað ger tað trupult hjá nógvum at fáa til vega ein hóskandi bústað vit vita eisini at hetta bústaðartrotið leggur øgiliga stórt trýst á prísirnar á tí føroyska bústaðarmarknaðinum í løtuni og vit vita at bústaðarmarknaðurin er alt ov einstáttaður so vit meta fyri at skapa taðn neyðuga trivnaðin og framgongd eisini um so er at vi vilja hava framhaldandi framgongd í samfelagnum so er neyðugt at við loysa hesa her bústaðaravbjóðingina saman ongantíð ov skjótt p á nógvar mátar er tað eisini neyðugt at tú skalt kunna finna ta ein bústað sum hóskar har sum tú ert í lívinum og tað er øgiliga stórur munur um tú ert ein ungur persónur sum akkur ert fluttur heimanfrá um tú ert lesandi ella um tú ert ein barnafamilja og so aftur tá ið børnin er flutt heimanífrá hevur tú kanska heilt annan tørv og tá tú blívur eldri aftur ein annan tørv tað eigur eisini at vera møguligt at kunna velja um man vil búseta seg í ein av størri býnum ella um mann vil búseta seg á bygd eins og a vit mangla í dag at hava eina kann mann siga eina hjálptøka um tað er at tú brádliga stendur uttan bústað so allar hesar avbjóðingarnir nakar sum vit mugu loysa og tað ynskja vit í tjóðveldi og hesi lógaruppskotini er so okkara boð upp á ja hvussu vit kundu loyst júst hesa her avbjóðingarnar hyggja vit júst at hesum uppskotnum her so eru fleiri endamál við tí millum annað vil lógaruppskotið beinanvegin tryggja tað at bústaðir fær møguleika fyri at byggja eini fýra hundrað leiðiluta lestrar og varda bústaðir afturat og hetta verður so gjørt við at geva teimum møguleika at fara út og útskrivað so kallað lánsbrøv at taka eitt lán á fimm hundrað milliónir og tað ger so at tey kunnu byggja frá tvey túsund og einogtjúgu til sirka tvey túsund og trýogtjúgu ímynta vit okkum at vit skuldu gjarna havat fingið bygt hesa íbúðinar fyri tað næsta so er eitt annað endamál við uppskotinum eisini at tryggja at vit fáa íbúðir kring alt landið tað verður øgiliga ofta fukusera upp á jamen skal tað vera her ella har vit vita at bíðilistarnir hjá bústovunm vísa at tørvuri er ganga í alt landið og vit vita eisini at bústaðir hevur laksið eftir at byggja allastaðni ella í fleiri støðum og tað ynskja vit eisini at halda áframvið eitt triðja endamál við hesum uppskotunum er tann so kallaði bráðtørvslistin at at vit tryggja her er íbúðir tøkar til tey fólk sum knappliga standa í einari ólukkuligari støðu og ongan bústað hava vit settu hendan bráðtørvslistan í verk í undanfarna valskeiði og tað bleiv byrjað við at setta seta nakrar fáar bústaðir á hendanlistan men tað skal so ræla nógv meir til tí tað frættist at at tað er øgiliga øgiliga trupult at fáa hendra á i bústaði í so fall at tú stendur í einari truplari støðu og tað sum tað er lagt upp til er at hetta er ein fyribils loysn tú bjóðar fólki so tey hava eitt ár at finna sær meir varandi bústað og eg vóni veruliga ogeg veit eisini at við at fara í gongd við hesa verkætlanina har vit fingu fýra hundrað bústaðir afturat tøkar hjá bústøðum so vildi eisini gjørt stóran mun í mun til tey sum standa við bráð tørvi eitt fjórða endamál við hesum lógaruppskotunum sum verður rokkjað er at vit fáa fleiri vardar bústaðir og lestrarbústaðir í verandi søgu er tað soleiðis at fimta hvør íbúð sum bústaðir byggir verður latin almannaverkinum at ráða yvir at lata fólk sum hava serligar avbjóðingar ella ein serligan tørv og í so fall at bústaðir fær bygt hesar fýra hundrað íbúðareindirnar afturat so vilja so eini fýrs fleiri íbúðir verða tøkar til fólk sum hava ein ein serligan tørv og tað vil hjálpa øgiliga nógv upp á tann bíðilistan eisini sum hevur verið á tí økinum eitt fimta emdamál sum verðu rokkja við hesum her er lutabústaðirni og taðhevur verið gott orðaskifti eisini her í dag um tað tað er eingin ivi um at lutabústaðir eru lykilin í øgiliga stóran mun til at loysa avbjóðingina eisini í dag so kunnu bústaðir byggja leiðubústaðir men hava nokk eisini møguleikar atbygd hjá luta og bústaðir tað hevur bara verið iva um um heimildin er nóg greið og tí var tað eitt ynski um at fáa hana nágreinaða og tað er tað mann ger í hesum her lógaruppskotunum soleiðis at bústaðir eitt nú kann byggja íbúð ið so falla tey byggja tíggju íbúðir so hav að møguleikar til dømis at selja fimm av teimum sum lutobústaðir og tað er upp á nógvar mátar ein vin vindstøða soleiðis at vit fáa eitt størri útboð av ymiskum sløgum og íbúðum og soleiðis at so kann mann brúka inntøkurnar sum mann fær fyri lutin aftur til at byggja fleiri bústaðir so eg vóni veruliga at atjúst hetta við lutaíbúðum kann vera nakað mann byggja víðari á eg hugsi eisini at tað liggur øgiliga kanska eitt sindur fyri nógvar føroyinar ett sinur lættari at flyta úr sínum gamla húsi yvir mea ítaíbúð sum mann eigur eitt sindur í visti mann vanur við altíð eiga sítt egna og nógv fólk eisini sum eru komin upp í áðrini hava kanska útbetalt sítt hús so tað havaeit stórt fríveri so um vit ynskja hesa umferðina við at fólk sum flyta inn í bústaðir frá bústøðum selja síni hús so tað at tað var ein lutaíbúð hevði eisini eggjað fólki til at selta húsið fyri at fingið fríviru sett pengarnar í lutin og so hevði onkur ung barnafamilja kanska kunda keypt sethúsini hjá hasfólkuni sum selda tay hevði i aftur fingið prísirnar niður tí vit høvdu fingið fleiri hús til sølu so tað er upp á allar mátar ein ein ein góður máti og eg vóni veruliat mann fær sett meira í ferð á tað og eg eri so fegin um at tað sær út til nú at mann bæði vági og eisini aðrastaðni í føroyum royni nú veruliga at fáa sæt ferð á um mann hevur eisini fingið eitt samstarv við onkran peningasovn um at seta ein partafíggingina í og bústaðir kemur so at hava tann kanman siga umsitingarliga partin og taka ein ávísan vága á seg og so koma fólk eisini at spíta pengar í tað er ein góður máta í hvørfalli øh viðvíkjandi fíggingini har er tað soleiðis atsum onkur er víst á eisini tað er ikki soliðis at landskassin tað almenna setir pengar í bústaðarbygging hjá bústøðum hetta eru pengar sum fólk sjálvir rinda aftur tað er bara meir tolin kapitalið kann mann siga enn um so er at tað eru onkur sum vil gera eina íbúðarverkætlan sum skal fíggjast aftur yvir tíggju ár so kann bústaðir betri siga jamen vit vilja kanska hava tjúgu ár ella fimmogtjúgu ár og tað er tað m skal til eisini fyri at fáa prísirnar niður man kann siga eitt annað av av endamálið um ið rokkiðvið hesum uppskotinum er vit hava tosað so øgiliga ofta um tæir hvussu kunnu vit tryggja at tann størri partur av tí virðisskapan og tí stóru uppsparing sum er í føroyum verður gagnýtt her í føroyum eitt nú tann stóra pensjónsupsparingin sum eru umleið tíggju milliardir her í føroyum í dag fer meginpartin vi útlendsk virðisbrøv ein øgiliga stórur partur ferð í hesi her donsku realkreditslándsbrøðini sum verða brúkt til at fíggja bústaðarbygging í danmark og afturfyri so fær ennei ja penpensjonistrn sm sella tá ið mann blívur pensjonistur um at skala hasar i pensónúr so hevur mann fingið havt fast avkast p á hesir lámsbrøðni hetta uppskotið leggur upp til at mann kann seta ein lítlan part av pensjónsuppsparingini í bústaðarpygging í staðin fyri og fáa avkasti visti mann sigur at tað skal vera tvey prosent árliga ella trý prosent árliga hvat mann eina ferð metur mann kann leggja seg á og enn hava eina rímiliga leiðu so kann mann fáa ein part av tí stóru verðurskapanm sum er í føri í stóru uppsparingina at arbeiða í føroyum fáa bygt føroyska bústaðir fáa eitt avkast upp á pensjónina heldur enn at senda alt av landinum tað hevði verið ein stovorð vinvinstøða og vit vóna ati at tað er nakað sum eisini landsstýrið kann hava við í teirra uppskoti nú tíðin við at fara men tað r veruð tosaðeit sindr um hvat eg gjørt higartil og sovíðari eg má siga sjálvandi kund man ynskt at enn meir var gjørt tey undanfarnu árini men eg eri serstakliga fegin um at vit tey tey fýra árini sótu í stjórn hóast alt fingu givið bústaðir heimild at byggja tvey hundrað fleiri leiðirbústaðir vit fingu eisini eggja til at fólk heldur fóru á langtíðarútleiða teirra privatu íbúðir heldur enn at leiga út til stuttíðarleiðið sjálvt um tað stendu sjálvandi fólk um frítt á leia út til erobobi og annað men vit gjørdu tað serliga áhugavert skættliga fólki at aút til langtíðarleiðið fyri at fáa fólk heldur at velja ta loysnina vit góvu eisini leiðunevndini heimild til at forða fyri órímiligum leiðahækkingum tí tað er nógv fólk sum kumm komu eina ólukkuliga støðu av tí vit stovnaðu henda brátórslistan sum eg umrøddi í áðni almannaverkið fekk eisini heimild til at fara inn og gera avtalur við við privat í byggja leiðubústaðir um at almannaverkið leiðaran partu av teimum bústøðunum og nevnast tað afturat eitt nú eisini tær tvey hundrað milliónirnar sum vit hava umræt nær á ferðina her á løgtinginum vórðu settar av til at byggja fleiri bústovnar sum so aftur hevur víst sæg at taka eitt sindur av tíð men sum nú eru væl á veg atblíva til nakað og vónandi fer landsstýriskvinnan í almanmálim skjótt at koma við onkrum nýggjum tíviðvíkjandi eitt annað sum mannkan vísa á er at tað var eisini farið undir arbeiðið at gera eina bílegsskrá og tað skal mann ikki undirvordera í dag hevur mann ikki eina bílegstskrá og hon hevur fleiri endamál fyri tað fyrsta at fáa yvirlit yvir á hvat er tað fyri bústaðareindir vit hava í føroyum men eisini at tryggja at tær íbúðir sum ikki eru nóg góðar í dag at tær verða skrásettar og at tann eftirlitsmyndugleiki sum vit hava á tí økinum kann fara út og tryggja sær atgóðskan er nóg góð tí tað verður ofta eisini hoyrt og so kundi eg lagt afturat ta so kallaða familjuískoyti sum varð sett í verk sum skuldu hjálpa familjum í trongagorðum og sum partvíst eisini kundu brúkast til bílegsútreiðslur men nú er tíðin farin men eg bað a takka fyri jaligt orðaskifti og eg vóni at vit kundu fáa ein góða viðgerð av hesum málinum tá tað kemur í nevnd og annars vóni eisini at landsstýrið kann taka okkum andstøðuflokkar við tað arbeiðið sum nú sjálvt um tað kann tykjast sum tað er nokk so langt millum partarnir og ávísum økjum millum annað tað at summi vilja hava at bústaðarpolitikkuri skal vera vinnupolitikkur meðan vit í tjóðveldi og eg veit eisini í fleiri av hinum flokkunum siga jem bústaðarpolitikkur snýr seg um at fólk skulu hava rætt til ein góðan bústað tað snýr seg um trivnað tað snýr seg um vælferð og vit mugu hava fokus um upp á at loysa ta avbjóðingina ikki bara tosa um at alt skal vera javnbjóðs og alt skal vera vinnuligt tað er rúm fyri at bæði vinnan at privat byggja leiðubústaðir lutabústaðir og annað at kommunur og land gera sítt tað er væl møguligt fyri báðum mann sær tað eisini í grannalondum hjá okkum og aðrastaðni kring heimin at tað er neyðugt um vit skulu hava ein vælvirkandi bústaðarmarknaðir stórt og breitt úr valsíðusa fólk kunnu finna bústað har sum tagar áðrenferð eru lívinum at øll gera sítt og har er bústaðir so okkara amboð og vit vóna bara at vit kunnu geva ðu tey neyðugu amboðini til at taka tey í næstu stigini víðari og aftur har har nyttaðu tað so ófatiliga lítið um vit bara hugsað tvey ella trý ár fram har hevði tað verið ynskiligt um vit kundu samstarva her á løgtingi og samgongannstøðu um at funni eina varandi loysn á hvussu vit brúka bústaðið best møguligt frameftir takk fyri ja so fær uni rasmussen eina viðmerking