Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2020-11-13
Topic: 1. viðgerð LM-051/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um arbeiðsloysistrygging og arbeiðsávísing (ALS- lógin) (Norðurlendski sáttmálin um almannatrygd, hækking av arbeiðsloysisstuðli, eftirlønargjald o.a.)
ger so væl takfyriharar formaður ja tað er uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um arbeiðsloysi trygging og arbeiðsávísing aldslógin og tað eru nakrar tillegingar ø lógaruppskoti hevur hesi endamál at at gjaldsat gjaldsskyldan til arbeiðsloysisskipanina verið nágreinað soleiðis at hon er í samsvar við tí norðurlendska sáttmálanum um almannatrygd tað merkir so ítøkiliga at føroyingar sum arbeiða í øðrum norðurlandi kunnu verða arbeiðsloysitryggjara í føroyum og á norðurlendingar sum starvast í føroyum kunnu verða undantiknir gjaldsskildu til als um teir trygjarar heimlandinum valmerki so ætlar mann eisini í uppskotunum at hækka arbeiðsloysistuðulin og og loftið øhútgjaldið úr arbeiðsloysskipanin r ikki broytt í eini átta ár og stýrið mælti fyrru ár til at hækka útgjaldið men tað uppskotið bleiv so útsett vegna kom við nítjan stýrið tá mælir til at hækka útgjalðsloftið úr seytjan túsund og fimmhundrað krónume upp í átjan túsund og fimhundrað krónur um mánaðin og at hækka útgjaldsprosent úr fimmoghálvfjerðs prosent upp í fýrs prosent ein hækking á fimm prosentstigum harafturat so eru eisini lógarbroytingar sum hava til endamáls atfáa aldslógina at samsvara við eftirlønarlógina tað er soleiðis at tá pensónskipanin kom í gildi við ársbyrjani tvey túsund og nítjan tá varð arbeiðsloysistuðul ikki undantikin inngjald til pensjón tað verður so staðfest og nágreina at eftirlønargjald verður rindað avharafturat so er tað ein áseting um at landstýrismaðurin skal góðkenna samsýningarnar tilstýrislimur í als og tað at mann framhaldandi fer at avlýsa fólkapensjonistar eftir løgtingslóg um almannapensjónir soleiðis at mann ikki leypandi verður noyddur til at tillaga fólkapensjónsaldrin í lógini at enda so vil manní tráð við ætlanini hjá samgonguni um at minka talið av almennum nevndum og ráðum leggja kærinevndina hjá arbeiðsloysskipana og barsisskipanina saman til eina kærnevnd øh sjálvandi nakrar ásetingar eru ikki so nógv bein í tað at fáa lógina tillaga til norðurlendska sáttmálan um almannatrygd og tað javnføra hana við eftirlønarlógina er ikki nógv meira enn lógartekniskari broytingarøh sjálvandi tað mest vesintiliga er nokk tað at mann vil hækka útgjalvsloftið úr seytjan seytjan túsund g fimm hundrað upp í átjan túsund og fim hundrað um mánaðin og tað at hækka útgjaldsprosenti úr fimmoghálvfjerðs prosentum upp í fýrs prosent tað er soleiðis at aldsgrunnurin hann er serstakuliga væl fyri arbeiðsloyvsprosentið í føroyum hevur verið metlágt tey seinastu tíggju árini kanska onkur vildi farið so langt sum hann sagt at tað er ósunt lákt og tað hevur eisini verið eini yivornormalur búskaparvøkstur seinasta áratíggju og ja útgjaldið er sum sagt ikki broytt síðan vey túsund og tólv tá ið búskaparvøksturin veruliga tók dik á seg og har afturat nú í tjúgu tjúgu tá ið mann væntaði ella í øllum førum fyrireikaði seg p á tað ringasta orsakað av korona so fekk tað ikki so ógvusligar avleiðingar við sær sum mann roknaði við og tað er til deils orsakað av at at landsstýrið hevur megnað at honterað korona avbjóðingina væl grunnurin er sum sagt væl fyri og liggur inni við eini níggju hundrað milliónum innistandandi tað er nógv inngjald og lítið útgjald grunnurin er í tískil øgiliga mótstøðuførur fyri høgum arbeiðsloysi sum tað stendur at lesa í viðmerkingunum so hevur alsgjaldið verið óbroytt eitt komma tvey fimm prosent tey seinastu átta árini og tey samlaðu árligu inngjøldini er vaksin við oman fyri hálvt hundrað milliónum krónum síðani tveytúsun og fjúrtan og som stendur at lesa at hesin vøksturin við sær at arbeiðsloysi kann fara upp um á leið fimm komma fimm prosent áðrenn raksturin hjá arbeiðsloysskipan fer at geva hall mann heldur at før hjá skipanina er so mikið gott at man kann hava eitt arbeiðsloysi upp á átta prosent í ein tólv ár og tíggju prosent í ein seks ár áðrenn skipanin verður insalvent og tað er sjálvandi at fegnast um at vit hava eina sunna fíggjarliga sunna arbeiðsloysskipan øh men eg skilji faktiskt ikki ordiliga hví mann velur at hava eitt gundstaðari útgjald og eitt gundstaðar hámark í óvanliga góðum tíðum h eg hevði ímyndað mær at mann reserveraði slíkar broytingar til tá ið tað fór at standa verri til í búskapinum og at arbeiðsloysið hækkaði nú siga tey sjálvi at tað er mótstøðufør fyri tíggju prosent av arbeiðsloysi í seks ár tí tí er tað kanska meira enn forsvarligt at gera linar treytir fyri arbeiðsloysskipanina nú meni har kann mann bara leggja afturat at tað kann venda øgiliga skjótt um fundamentala fortreytir broytast eg rokni við tay allarfagstu kundi ímynda sær at vit fóru at hava eina konvi nítjan farsótt sum fór æti sum potensielt kundi gjørt at ein øgiliga stórur partur av arbeiðsfjøldini fór út á arbeiðsloysini og fóru eisini út á arbeiðsloysi øog harafturat tak til dømis nítjan hundrað og fimmoghálvfems tá var langtíðar arbeiðsloysið fimtan prosent og tað hevur nokk verið væl meira enn tað áðrenn nítjan hundraðog fimmoghálvfems men tað eru so langt aftur sum hagstovan vil loyva mær at fara í tvey túsund og ellivu tá varð eisini rættiliga høgt arbeiðsloysi á átta prosent øh um vit strukturelt innrættað aldskipanina og lina so kann tað henda at hon verður síggja systematiskt drena uttan at vit ordiliga síggja tað áðrenn tað verður for seintt eg haldi eitt gott dømi um tað er barsilsskipanin honur eitt dømi um at vit politiskt at tað politiskte verður breið semja um at vit skulu hava betri treytir innan fyri barsilsskipanina so tað er broyð politisk undirtøka men nú stendur rættiliga illa til við fíggjarstøguna hjá barsilsskipanini og tað er nokk í øllum førnum í stóran mun ein politisk ein avleininga av politiskum avgerðum so tað sum hevur týdning fyri meg tað er á alskipanin upp á langt sygt er haldføri fyri allar hugsandi umstøður vit eru komin rættiliga væl burtur kom í nítjan men har var eingin garanti fyri tí og í sovorðnum umstøðum skal aldskipanin verða til reiðar at lofta og aldskipanin skal fyrst og fremst megna at geva eitt hampiligt útgjald til ringar tíðir ið kann tryggja arbeiðsleysum grundleggjandi tørv og livirkor eg ætli mær at fáa útgreina hendan her partin um haldføri í vinnunevndini annars havi ikki so ræðiliga nógv at leggja afturat í hesum umfarinum eg vóni at vit í vinnunevndina fara at fáa eina góða viðgerð av hesum her málinum takk fyri hara formaður