Kristianna Winther Poulsen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-03-24
Topic: 1. viðgerð LM-068/2022  Uppskot til  løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um náttúrufriðing (Striking av friðingarheimildum o.a.)
ja ja vit vita hvussu stórar broytingar eru farnar fram í føroyum seinastu hálvtrýss árini í nítjan hundrað og hálvfjerðs búðu áttaogtretivu túsund seks hundrað fólk í føroyum og í dag eru vit úti við fimmoghálvtrýss túsund okkara samfelag er útbygt í ein mun sum fólk neyvan kundu ímynda sær var gjørligt fyri fáum áratíggjum síðani vit síggja myndir fyri okkum tiknar í føroyum í nítjan hundrað og hálvfjerðs hagi har tað nú eru býlingar og bygningar fjøll har tað nú erur tunlar firðir har tað nú eru aluringar tá mann útbyggir samfelagið hendan mun so slítur tað sjálvandi tað sum vit byggja á og tað er okkara umhvørvi okkara náttúra men okkara formligu amboð at taka okkum av okkara náttúru sum hevur lagt rygt til allar hesar útbúgvingarnar eru í høvuðsheitum enn tann dag í dag tey somu sum tey vóru fyri góðum hálvtrýss árum síðani í nítjan hundrað og hálvfjerðs tá galdandi lóg var samtykt eg haldi at vit tíverri ofta hava lyndi til at taka náttúruna sum eina sjálvfylgju tí eg haldi vit eru vælsignaðir við her í føroyum at hon er allastaðni har sum eygarøkkur hon er rundan um okkum hon er við okkum og hon er lukkutíð enn sum áður so sjáldsama vøkur og til stóra nyttu gleði njótelsi og sálarbót bæði fyri føroyingar og fyri alt fleiri gestir eysa er at vit ikki longu kunnu standa til kunnu lata standa til tí verandi lóggávan náttúruvernd er yvir hálvtrýss ára gomul og tað varð staðfest longu í tvey túsund og eitt at tann tá einogtretivu ára gomla gamla náttúrufriðingarlógin als ikki nøktaði tørvin á náttúrufyrisiting í føroyum síðani hevur politiska skipanin í fleiri umførum arbeitt við nýggjari lóggávu uttan at tað hevur borið á mál verandi lógaruppskot er tað sama sum tað lógaruppskotið sum táverandi landsstýrismaður í umhvørvisogvinnumálum magnus rasmussen legði fyri tingið fyri einum ári síðan og tað vóru nakrar broytingar sum koma í rættarnevndini og tærbroytingarnar sum ein samdrættarnevnd kom fram til tær eru tiknar við hetta uppskotið sum tó ikki varð samtykt tí tað var beint aftur í nevnd eftir aðru viðgerð og so fal tað burtur so vegurin til nøktandi náttúruvernd hevur verið drúgvur men lat okkum nú gera náttúruni tann beina at syrgja fyri góðari og tíðarhóskandi lóggávu sum eisini røkkur út í framtíðina so okkara eftirkomarar kunnu hava sama vælsignaða møguleika sum vit sjálvi sum tað stendur í uppskotinum um orsøkir til uppskotið so er náttúran virðismikil tað vita vit jú øll um margfeldi í náttúruni er ein fortreyt fyri náttúrutilfeinginum sum á nógvan hátt og í mangum førum er grundarlag undir okkara lívstreytum og okkara trivnaði endamálið við løgtingslógini um náttúruvernd tað er at røkja margfeldið og tær vistfrøðiligu tilgongdirnar í náttúruni bæði fyri náttúruna sjálva og fyri náttúruna sum grundarlag undir burðardyggum virksemi tilfeingi mentan heilsu og trivnaði hjá føroya fólki nú og í framtíðini lógin ásetir eisini eina almenna fyrilitsskyldu hon gevur okkum øllum skyldu til at fara fram við varsemi og við fyriliti fyri á tann hátt at sleppa undan at skaða náttúrumargnfeldið eitt annað sum er ásett er at øll tiltøk eftir lógini skulu haldast upp ímóti øðrum týðandi samfelagsmálum fleiri hoyringspartar føra fram at akkurát henda ásetingin í grein fimm eg endurgevi tiltøk eftir hesi løgtingslógini skulu lagast upp ímóti øðrum týgandi samfelagsmálum hon er ógreið og at henda greinin í stóran mun leggur upp til at náttúran fer at tapa eina og hvørja ósemju har fíggjarlig áhugamál eru uppi í leikinum eitt annað afturvendandi ynski sum er at lesa í hoyrinsskrivinum sum er komin inn tí tað eru nógv og tað eru alt annað enn líkasæl tay hava tað hevr veri ótrúliga áhugavert at lisa øll tey nógvu og øgiliga angaskeraðu og eldhugaðu hoyringsskrivni sum er komin inn og tað vísir bara at føroyingar eru alt annað enn líkasælið við náttúruna og tað er jú veruliga tekin um ella gott tekn meni eitt annað afurvendandi ynski tað er at nágreina at náttúran hevur egin virði hon er virður í sær sjálvari og at hetta virðið ikki er treytað av vinnuligari úrtøku men tað eru ikki nøkur andsøkn í at verja náttúruna við støði í tørvinum hjá menniskjum og hjá samfelagnum og so at verja náttúruna tí at náttúran hevur eginvirði og tað er júst henda javnvágin sum er viktig at raka og lógaruppskotið skal nettupp tryggja at náttúrumargfeldið verður vart eisini uttan at tað er treytað av nyttvirðunum galdandi lóggáva verður umsitin av leikfólki í teimum staðbundnu friðingarnevndunum og fakfólki í yvirfriðingarnevndini og henda umsiting sum nú er hon er leys av politisku skipanini og uttan fyri fyrisitingarlóginasambært hesum lógaruppskotinum sum vit nú viðgera so er nýggja lógin hon verður eftir ætlan umsitin av fakkønari náttúrufyrisiting undir ábyrgd hjá landsstýrismanninum og umhvørvisstovan skal umsita lógina eitt sum hevur verið nógv diskuterað og hevur elvt til elvt til orðaskiftið og og og hevur verið til ampa fyri nógv tað er tað at landsstýriskvinnan ella landsstýrismaðurin hevur heimild til at lýsa verndarøkir við kunngerð til dømis tjóðgarðar landslaksverndarøkir náttúrufriðøkir og onnur økir tað hevur altíð stúrin hjá mongum og tað stendur so at ætlað verndarøkir og væntaðar avleiðingar av slíkum økjum tey skulu almannakunngerast og eigarar og rættindahavarar fáa høvi at viðmerkja frammanundan umframt at eigarar ella rættindahavarar hava rætt til endurgjald frá landinum fyri fíggjarliga miss um hendan verndin darvarbrúki sum er í gongd sum eg segði so henda ásetingin hevurið elvt til elvt til at fleiri er farin upp úr stólinum og fólk hava tosað um ognartøku og um og víðari heimildir til landsstýrismannin landsstýriskvinnu sum situr eg skilji hesar viðmerkingarnar men eg haldi ikki at tað er rætthar í verandi lóggávu eru eisini heimildir til at friða økirð men henda heimildin hevur ikki ofta verið brúkt í føroyum eru trý øki friða fjallavatn leynavatn og møguheikjarnir á sandi eg hugsi ikki at vit eru ósamd um hesar avgerðir seinasta friðingin var nítjan hundrað og áttaogfýrs so kunnu vit spyrja okkum sjálvi er tað nøktandi men hetta haldi eg eri altamalt spurningar sum sum hvussu eg seti mær sjálvari eg havi sett mær sjálvar í hesari fyrireikingina og sum vit í rættarnevndini fara at viðgerða avgerðir eftir lógaruppskotunum kunnu kærast til føroya kæristovn og her er so eisini ein munur tí eftir verandi lóg tá kunnu avgerðirnar sum yvirfriðingarnevndin tekur ikki kærast tær eru endaligar men yvirfriðingarnevndin kann so taka mál upp aftur til nýggja viðgerð men kærasta kundarikki ja nú fór tíðin næstan meni aftur til hoyringsskrivni lógaruppskotið er sent víðað um og trýogtjúgu hoyringsvar komu inn eg fekk øgiliga nógv burturúr at lesa hesi hoyringsvar og tað hava eisini stóran týdning fyri at viðgerðin bæði í dag og í rættarnevndini verið nóg góð so vit kunnu koma fram til eitt gott úrslit í greinikann líka eintger