Jóhannis Joensen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-03-16
Topic: 1. viðgerð LM-083/2022  Uppskot til samtyktar um at verja børnini ímóti porno og øðrum ágangi á internetinum
sum limur í mentanarnevdini skal eg viðgera hetta málið sum kemur í mentanarnevndina og heta eitt mál frá miðflokkinum uppskot til samtyktar um at verja børnini móti pornu og øðrum ágangi á internetinum uppskot til samtyktar løgtingið heitir á landsstýrið um at kanna møguleikarnar fyri tekniskum loysnum ið verja børnuni móti pornu og øðrum ágangi á internetinum og at gera eina almennan politikk um hvussu foreldur verja síni børn á besta hátt og leggja fram neyðug lógaruppskot í hesum sambandi og tað fyrsta er at siga tað atslík mál eru álvarsmál tí harðskapur og ágangur á netinum er tíverri blivin meira og meira vaksandi eg vil siga í øllum vesturheiminum og eisini her hjá okkum og tað er tað er ikki øðrvísi hjá okkum eftir allar aðrastaðni tí tað er alnótin sum er ofta lykilin og al nótin er jú um allan heimin og tá iðmann hevur fingið alnótina so hevur mann fingið ein glumka ein sýnisluga út í alla verðina við tí kemur eisini nógv gott men mann kann siga við tí kemur eisini nógv minni gott og harðskapur og porn og annað á netinum er vil eg siga hvussu g fyri ung og børn tað minni góða tað hevu nógvur tosa um telduspøl spøl sum innihalda harðskap av ymiskum slag og harav er tað eisini nógv spøll sum hava aldursmark men tað havi er ikki altíð fylgt tí krevur tú øliga nógv av okkara av foreldrum av okkum at vit eru um okkara børn og vita hvat tey gera á netinum og eisini tann parturin sum eitur at duga at síggja hvat er gagnligt fyri børnini og tey ungu og hvat ikki er gagnligt og tí er tað heilt víst nakað mann skal hyggja eftir alla tíðina og hava fyri eygu alla tíðina at verja børnini eitt annað sum ver eisini hevur ávirkað rættiliga nógv tá ið mann hugsar um hesi harðligu spølini og málburðin er eisini hvussu tað ávirkar tað føroyska málið ø í fleiri førum so nú var eg lurtaði eftir barnaløtuni í morgun har sum mann viðger tað føroyska málið fyri tíðina har verður haitt víst lýst hvussu týdningarmikið er at vit hava føroyskt telduspøl og føroyska at børnini sleppa at vera inni á telduni og hoyra tað føroyska málið og tí er tað øgilga viktt og eisini duga at begangaseg á netinum men tí er tað eisini øgiliga týdningarmikið at vit duga at gera føroyskt tilfar sum eisini liggur á netinum og har eru vit eftirbátir í ólukkumát og tað sýnist at vera truplari og truplari tí tað var eisini fór fram í morgun at sjálvti børnini í føroyum byrja at droyma á enskum og spæla á enskum ogtá ðman er komin har til so eru eisini okkara mál í vanda og avleiðingarnar av at vit lattað standa til á alnótini hvussu tá tað kemur til børnini hjá okkum tey ungu tað er at tey fáa skeivar upplýsingar tað kann vera tað at tey missa ein part av tí empatinum tey eiga at hava tað almenna dannilsi tí tey halda at hesi spølini og hesir tað sum verður gjørt á netinum er veruleikin og vit vita jú fullvæl at alt erla nógva tíð sum er á netinum tals ikki er veruleiki tefinktión tað er ísponi upp á nógvar mátar ofta er tað ídnaður og pengar sum stýra hvat fyrigongur á netinum bæði innan pornovinnuna men eisini innan fyri telduspøl og annað og og mangt annað sum verður á netinum við reklamum orðum eru jú bara pengar fyri atvinna pengar úr úr fólki og eg summi nú arbeiði enn á skúlaverðina og har veit eg at børnini til dømis í skúlanum fólkaskúlanm í fleiri førum brúka juthú sum eina keldu og vit vita jú væl at fýrs prosent av tí sum er á jutop tað er beinleiðis lygn ella falsan so nógva tíð tað er bara skrambol kann mann siga sum er á á á nótini men tá ið børn okkara ikki fáa ella tey ungu ikki hava nóg góðan innlit í keldukritikk so kunnu tey gott taka alt fyri fult um manjavnan børn siga jamen eg havi sæð tað á netinum tá tey koma við eintileina upplýsingum sjálvt um teir eru púra skeivr tað vil siga at tey lýsa netið sum eina almenna vitan ella sum nakað sum bara er sannleikin og tað er sera vandamikið tí mugu vit læra børnini hjá okkum um aldursmark um upplýsingar um keldukritikk digitalt dannilsi hvat man gera á netinum hvussu mann begangst á netinum og hvat er tað fyri upplýsingar sum koma fram á netinum og hvussu rættur eru tær í mun til veruleikan tí tað veruliga lívið tað er uttan fyri netið tað er her vit eru nú tað er tá vit eru saman tað er tá vit samskifta og hyggja inn í eyguni at hvørn øðrum tatað er veruleikin nú veit eg væl at nógv ungu børn spæla saman á netinum og kunnu snakka saman á netinum men tey ugueisini síggja kvøn annan gjøgnum netið men tað er ikki tað sama sum á verin í sama rúmi nú er tað soleiðis at ssp er eini partur av avtað sum eitur fyribyrgingarátøkunum í í føroyska samfelagnum í skúlanum og og tá eirtar politiið og skúlin og sosialu myndugleikarnum sum arbeiða saman og teir fáast nógv við digitaltannhilsi hetta her at royna at gera tað soleiðis at børn kunnu kenna seg trygg á netinum og hvat mann eigur at gera og hvusstu mann eigur at gera og hvat mann ikki eigur at gera at mann ikki leggur myndir út at mann ikki tekur myndir niður og hyggur eftir tilfari sum kann vera vandamikið altso aldursmarkur á ella sum ikki er gagnligt fyri henn sjálvan men eg veit væl eisini tað at børn kunnu gott spæla óskyldigspol og knappliga so kemur ein reklama einlørum slag upp og líka næstan líkamikið hvar tað er og tað tað burdi eg ikki verið loyvt men omambæra so duga teldufrøðingar øgiliga væl at senda reklamur út allastaðni bæði gagligar og ikki ov minnigagligar alt við ein evndamáli tað er at vinna pengar og nú eri eg ikki so tekniskur sjálvur at eg veit hvussu mann gera altíðhettaher við kukys og øllum møguligum sum mann snakkar um á netinum men men tað ernógv sum vita betri um tað enn eg men eg veit at tað er rættiliga trupult at sleppa undan at børn verða útsett ela av ung era útsett fyri øllum møguligum tí haldi eg ella á netinum og tí haldi eg tað er so sera týdningarmikið at vit sum foreldur kunna børnini um alla tað falsan og tað keðiliga sum eg kemur eisini við almótini og kunna tey um ta góða tað at finna rættar upplýsingarrættstøð og at at lesa og hyggja eftir rætta og royna at fáa meiri føroyskt tilfar út á netið sum er gagnligt og læra børnini at umganga tað sum ikki er gott fyri teg og tað haldi eg mann roynir at gera í skúlunum í barnagørðum og aðrastaðni mann hevur átøk á ymiskum slag mann roynar at samla foreldrini saman og tosa um hvussu mann kann hjálpast at soleiðis at at børnini ikki fara inn til tað eina foreldri ella tað eina barni er tan eina vinmannin at hyggja eftir filmum sum eru yvir aldsmark ella spæla spøl sum er harðskapur yvir aldsmark eg veit jú um børn sum sum spæla spøl sum eru tólv ára gomul sum spæla spøl sum har er átjan á aldsmark og at mann kann at mann ger tað tað tað er sjálvandi skaðiligt fyri børniuni men so er tað summi foreldur sum halda tað at teirra børn eru so búgvin at tey kunnu tað men eg haldi eingin børn tá ið man hevur eitt aldursmark á so er tað ein eina orsøk fyri tí og tí er tað sera týdningarmikið at mann heldur tær reglur sum eru eg haldi at hetta er eitt óvarskt mál eg haldi slett yvirhøvur ikki aa eg haldi hetta er eitt eitt eitt týdningarmikið mál ikki nú nú er tað víst á á porn í hesum førinum men taðtað er sjávadi nógv onnur ting altso harðskapur fornu falsann av ymiskum slag eghaldi eisini keldu kritikkur tað er ein stórur avbjóðing altso sjálvt vaksin fólk halda at netið er almenni sannleiki mann hevði eisinis meittu alternativ fakta tað var eitt sum kom fram at mann kundi líkasum finna sítt egna fakt á netinum men altso tað er tað er sera týdningarmikið at vit vita hvat er rætt og hvat er skeivt og hvat er rættir upplýsingar skeivarupplýsingar og at vit kunna okkara børn um hvussu vit skulu ferðast á netinum hvat vit skulu gera o hvat vit ikki gera og tað eigar mann at læra beinanvegin tí vit vita tað at børnini í dag fáa fartelefonir og annað beinanvegin tey verða fødd næstan og spurningurin er so um tað er neyðugt at tey fáa fartelefonir og eipotar og annað so tíðliga tá tey ikki klára at stýra tí eg eri ikki ímótir at mann hevur reglar eg veit fleiri skúlar og barnagarðir hava tað skúlar í gussi her og tað meini eg mann skal hava kanska skuldi mann havt reglar eisini fyri vaksin fólk tí vaksin fólk vísa seg eisini at blíiva bundin at nógvum úti á netinum nú stakki tíðin ikki meir men eg haldi at heta er eitt fínt mál sum eg haldi mann skal viðgera í álvarsemi og nevndin fer eisini at viðgera tað í álvaru