Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-01-25
Topic: 2. viðgerð LM-018/2021  Uppskot til samtyktar um heildarætlan um at tryggja nøktandi vælferðartænastur í framtíðini
gersvæharra formaður hetta er eitt sera týdningarmikið uppskot vit viðgera í dag eitt uppskot til samtyktar um at føra gjørt eina heildarætlan soleiðis at vit klára at loysa tann øgiliga stóra stóru avbjóðing vit longu hava í dag men ikki minst tær vaksandi avbjóðingarnar fyri framman í mun til at hava nokk av so nevndum heitum hondum til øll vælferðarstørvini eitt av teimum tingunum sum tjóðveldið vil og sum tjóðveldið eisini fara fara til væl uppá tað er at mann setir av eina eina lønar pulju at mann setir eina rættiliga stóra upphædd av til at kunna brúka til at hækka lønirnar í hesum lagsløntu størvinum sum í ógvuliga stóran mun er kvinnustørv innan fyri røkt og innan fyri heilsu og innan fyribarnaansing tað er neyðugt tí uttan uttan mun til hvussu vit venda ella smúgva tí so er tað at hava eina løn sum mann kann liva av neyðugt og søðan í føroyum í dag er at tað er ein røð av familjum har bæði vistu tað er ein familja viðviðvið mamma og pápa og børnum sum kunnu bæði foreldrini vera og fulltíðarstarvið og kortini fáa tað ikki at endarnar røkka saman vit vita so eisini tað ati vit vita so eisini tað ati at í í nógvum førum so arbeiða kvinnurnar niðursetta tíð tá i tað eru hesi her øgiliga tungu størvini úti í í vælferðartænastunum og tað er ein avbjóðing sum vit eisini hava víst á í í langa tíð og eisini gera við hesum uppskotinum at mann ver noyddur at fáa tað gjørt soleiðis at øll sum ynskja at arbeiða fulla tíð kunnu tað men vit vita væl hetta er stungt størv so tað halda at øll fara upp í fulla tíð tað vænti eg ikki men ein betri løn eru hvussur fyrsta treytin fyri og at tú kansn arbeiða so nógvar tímar tú hevurhug til eru fyrstu treytirnar fyri at mann í øllum førum fær aktivera ta arbeiðsmegi sum mann kann og so hetta harra formaður tað má bera til at liva av einari løn í føroyum tað kann ikki vera seisat mal arbeiðir í fjøruti tímar um vikuna og so strekkir tað kki ein gongd til tar mest grundleggjandi útreiðslurnar sum ein familja hevur harra formaður túð evur eisini vit hava tosað um hetta við at stytta arbeiðsvikuna tað er sjálvandi eisini ein partur av tí men mann er eisini noyddur at síggja fyri sær at tingini mugu gerast í einari raðfylgju at mann er øgiliga greiður í mun til hvat mann ætlar sær tey komandi árini fyri at loysa hesar avbjóðingarnar og tí høvdu vit ynskt at samgongan tók lógvatak saman við andstøðuni og samtykti hetta uppskotið soleiðis at mann fekk sett at arbeiða í gongd at gera eina heildarætlan tí sjálvandi vita vit hetta er hetta hetta er ikki bara sum at siga tað ikki minst tá ið vit vita tað at eisini vinna manglar arbeiðsmegini vit mangla arbeiðsmegi í í føroyum í løtuni og tí mugu vit eisini hava boð upp á hvussu fáa vit hvussu fáa vit fleiri hendur í arbeiði vit vita eisini at føroyingar arbeiða nógv í miðal í mun til í mun til fólk í øðrum londum harra formaður vit ynskja at mann mann fer øgiliga greitt til verka eisini ís heldarætlanini og og leggur ein ætlan fyri hvussu vit kunnu útbúgva fleiri sjúkrarøktarfrøðingar og námsfrøðingar og heilsuhjálpara og heilsurøktar men tá ið tað er sagt so er tað eisini neyðugt við eftir útbúgvingum tí støðan í dag er dag er tann at nógva hasunm fólkunum tá tey sulu fáa sær eina útbúgving so er tað tað tað hava øgiliga trupult við at fáa bæði tíð og fíggjarligar umstøður til at kunna eftirútbúgva seg og í summum førum er tað ein dása gali at tey má betala eftirútbúgving sjálv vist tey ynskja at vaksa um sínar førleikar og fyri ein og hvønn persón sum arbeiðir í einum starvi sum mann ynskir at vera stoltur av og og er fegin um at útinnað so ynskja ynskir mann eisini at kunna menna sínar førleikar og tær umstøðurnar til at menna sínar førleikar í dag eru ógvuliga avmarkaðar vit vita eisini arbeiðsumhvørvi og arbeiðskorini hjá hjá hesum fólkunum hevur stóran týdning og og so hevur tað eisini stóran týdning at tey sum eru í hesum starvinum merkja at at tað er eitt gott arbeiði sum verður gjørt altso at tað er er væl skikkað fakliga og har haldi eg ein stór avbjóðing er um vit taka eldraøki í dag tá ið mann hevur ein vaksandi mangla upp á starvsfólk so vul starvsfólkini alla tíðina skulu renna skjótari viðskiftafólkini eru kanska í summum førum rættiliga ónøgd tí tey føla at teirra kæru ikki verða nóg væl ansaði tí teð fáa fáar hendur kanska eisini tí starvsfólkini í summum førum blíva strongd og og og tað vita vit øll at tað førir so aftur við sær at mann kann fáa at verja arbeiðsumhvørvi um mann kann fáa fleiri sjúkrameldingar og so frameftir og tí er tað eisini sera sera umráðandi at vit tryggja at øll ansingarstøð óðansæð um tað er eldri ella børn ella ella sjúk at mann hevur nokk av hondum og eg haldi harra formaður at flokkarnir á løgtingi teir sey flokkarnir visu teir bara eru sína uppgávur nøkulunda vaksnir so vita teir at tíðin er longu væl og vilja búgvin til at allir flokkar mugu setast niður tí tað er faktiskt nokk so líka mikið hvør kemur í samgongu aftan næsta væl í mun til at hendan avbjóðingin skal loysast og vit halda ikki at hon kann vera loyst við borgarlig stjórni tí vit halda tað vit hava sæð higartil og eisini tær ætlanir mann hevur visti mann sægr fíggjarpolitikkin hjá teimum sovíðari so vænta vit at tað fer at blíva sera sera trupult at fáa loyst hesar avbjóðingarnar og tí má man onkursvegna vera viðligur til at fara inn og siga ja men vit vita væl at tað kemur at kosta pengar men tað má raðfesta soleiðis og so mugu vit skaffa tær pengarnar tí uttan pengar so koma vit ikki at kunna loysa hesar avbjóðingarnar men tá ið hesi tingini er nevnd so havi eg eisini hug at nevna eitt annað og tað er at eg haldi eisini at vit muga til at nýhugsa alla okkara eldrarøkt tá ið eldralógin bleiv samtykt undir seinast tann borgarliga samgongan sat tá var tað soleiðis at mann setti ikki krøv til kommunurnar um ávísar tænastur mann segði alla tíðna kann og kann og kann gjøgnum lógina og úrslitið av tí er at í dag er tað summar kommunur sum kunnu bjóða eina røðu av tænastu til hesar her borgararnar sum búgva á ellisu røktarheiminunm meðan aðrar kommunur bjóða tað í nógv meira avmarkaðan mun tað er øgiliga øgiliga stórur munur á hvat fyri røkt og kanst fáa alt eftir hvørjum ellisheimi tú kemur á í føroyum í dag og eg føli ikki ordiligt at mann hevur nú hevur mann so eftirmettað og eg føli ikki at mann fara at svara upp á hevur mann tryggja tað at øll sum eru í ellisu røktarheiminum í veruleikanm fáa ta røktuog tann stuðul um møguleikar fyri uppaftur venjing sum er neyðugur tað er eisini ein partur sum má inníhesa heildarætlanimen vit kunnu ikki vit kunnu ikki liva við at tað verður gjørdur klassamunur ogd a og b kommunur ella a og b røktarheim og eg haldi tað er sera sera umráðandi at vit beginna at blíva eitt sindur bevíst um hvussu stór hendan her avbjóðingin er vit verða eisini noydd at seta okkum niður og kjakast um hvussu vit tryggja nokk á arbeiðsmegi hvussu vit tryggja at ung fólk hava hug at útbúgvhilsa útbúgva seg innan fyri hesar hesar hesar yrkisgreinarnar ungar kvinnur og ungir menn hvussu kann mann eggja teimum til at halda at tað er ógvuliga meiningsfull og týdningarmikil størv hata eru nøkur av teimum týdningarmiklastu størvunum yvirhøvur í okkara samfelag so harra formaður eg skal ikki leggja afst nógv aftura t eg skal bara at siga hattað at eg haldi ati far a heita á allar flokkar um at ja fyrst og fremst ahaldi at t er harmiligta mat mæla til at fella hetta uppskotið men men óansað man ger tað ella ikki so fari at heita á allar flokkar um at mann seta seg niður og tekur hetta í álvara vit verða noydd at gera eina eina øgiliga stóra íløgu í hetta økið og vit verða eisini noydd at hugsa alt eldraøkið av nýggjum vit verða noydd at hugsað um at byggja øðrvísi t verða noydd at flatta tað saman við íbúðarbyggingartankagongdini at mann byggir nógvar eldraíbúðir sum eru gjørdar soleiðis at mann lætt kann veita tænastur heima so fólk reelt kunnu búgva longri heima og klára seg væl við tí neyðugu hjálpini hjálvum sum man vera atkomulig tí tað er eisini ein sannroynd at fólk í føroyum búgva longri á elsu røktarheiminum enn tey gera í okkara grannalondum og mær vitandi er ynski hjá teimum allarflestu at kunna búgva heima so leingi sum gjørligt men bara fyri at vísa á harra formaður hevur ógvuliga nógvir tættir sum mugu takast upp og og tað at vit vilja g vit ætla okkum eisini at fara til væl upp á tað eina stórssassing upp á hesi her vælferðarstarvini tað hopa vit at allir aðrir flokkar vilja verða við til eisini tí hetta má fremjast og hetta er millum kanska tríggjar tær allarstørstu avbjóðingarnar sum føroyar hava í heila tikið takk fyri