Uni Holm Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-04-13
Topic: 1. viðgerð LM-098/2022  Uppskot til løgtingslóg  um kapping
jóhannesen ger sovæl takk fyri frú forkvina vit skulu hava eina nýggja kappingarlóg tá skulu vit av fleiri orsøkum í fyrsta lagi so føroyar kunnu vera partur av norðurlendsku samstarvsavtaluni í kappingarmálum í øðrum lagi so heimildarbýti millum kappingarráðið og kappingareftirlitið verður greiðari í triðja lagi so ómaks gjøld verða áløgd tá samanleggingarverða fráboðaðar í fjóra lagi so revsingin fyri kartellvirksemið verður herd og í fimta lagi so kappingareftirlitinum verður heimilað at loka mál við fyrisitingarligum sektaruppskoti høvuðsorsøkin til at vit sklu hava eina nýggja kappingarlóg heldur enn at tillaga verandi kappingarlóg frá tvey túsund og átta er serliga at neyðugt er at broyta og endurskoða viðmerkingarnar í verandi lóg so tær eru sambært galdandi siðvenju og hetta uppskotið tekur eisini støði í kappingarreglunum hjá es eins og tanns og framvegis er í gildi yvirskipa so fari eg at gera vart við at tað er serliga stórur tørvur á einari kappingarlóg á teimum marknaðum har tað er lítil kapping virkin kapping er í mongum førum avgerandi fyri at búskapurin er effektivur og kappingarførur og tað er ikki tí at kapping er eitt endamál í sær sjálvum men kappingin er eitt amboð at verja fólk fyri órímiligum prísum og tað er eitt amboð at skapa vælferð og tað er tað sum eigur at vera høvuðsendamálið tað er at skapa vælferð fyri fólk føroyski marknaðurin er lítil og tað sum eyðkennir lítla marknaðir sum tann føroyska er at fáir aktørar stýra einkultum marknaðum dømi um marknaðir har tað eru lítilkapping í føroyum eru fjarskiftismarknaðurin fíggjarmarknaðurin oljusølumarknaðurin tryggingarmarknaðurin og flogferðslumarknaðurin sum kann sum kann elva til kappingaravmarkandi avtalur og tað vil siga at kappingin á marknaðinum er ikki altíð so góð og fjølbroytt at hon tryggjar at prísirnir verða hildnir niðri og definitiónin av órímiligum prísum er sambært hesum uppskotunum at prísurin stendur ikki mát við virði á vøruni ella tænastuni og í teimum førum skal kannast um prísurin ella vinningurin hevði verið greitt hægri enn hann hevði verið á einum marknari við virknari kappingtað er av somu orsøk gott haldi eg at vit fáa eina dagførda kappingarlóg sum til dømis skal virka fyri at fyritøkur og onnur ikki kunnu gera avtalur sum beinleiðis ella óbeinleiðis skulu avmarka kappingina ella áseta keypsprísir søluprísir ella aðrar viðskiftar treytir ella avmarkað ella stýra framleiðslusølu og íløgum ein av broytingunum er sum sagt at ómaksgjøld verða ásett í sambandi við fráboðan av samanleggingum ág ein av kjarnuuppgávunum hjá kappingareftirlitinum er at tryggja at fyritøkur ikki gera kappingaravliðandi avtalur sínámillum ella misnýta eina ráðandi marknaðarstøðu og í praksis skilji eg vísir tað seg at ein stórur partur av bæði eiðsorkuni og játtanini hjá kappingareftirlitinum fara til at viðgera samanleggingarmál og hesi ómagsgjøldini kunnu gera at kappingareftirlitið kann umraðfesta arbeiðsorkuna millum anna við at keypa tænastur og ráðgeving í sambandi við málsviðgerðir samanleggingar kunnu fráboðast eftir einføldum leisti ella vanligum leisti og fyri skjótt at greina hesi hugtøkini so eru fráboðanirnar eftir einføldum leisti skjótari á málsviðgera tí fyritøkurnar skulu lata á kappingareftirlitinum færri upplýsingar sum hevur við sær at kappingareftirlitið í minni mun ger sjálvstøðugar kanningar av ávirkanini sum samanleggingin hevur á kappingina og fráboðanir eftir vanligum leisti krevja fleiri upplýsingar um samanleggingina og kappingareftirlitið gera eisini aðrar kanningar um hvørja ávirkan samanleggingin kann hava á kappingina so við øðrum orðum so eru fráboðanir eftir vanligum leisti meira umfatandi og krevja meira arbeiðsorku í ennum fráboðanir eftir einføldum leisli ómaksgjaldið fyri fráboðanir um samanlegging eftir einføldum leisti verður hálvttrýss túsund krónur sambærti uppskotunum og ómaksgjøld fyri fráboðanir um samanlegging eftir vanligum laisti verið null koma eittprosent av samlaða árliga umsetninginum hjá luttakandi fyritøkum tó í mesta lagi trý hundrað túsund krónur í viðmerkingunum verður eisini upplýst at kappingareftirlitið hevur viðgjørt sjeyogtjúgu samanleggingarmál í alt seinastu tíggju árini og høvdu hesi ómaksgjøldini verið í gildi seinastu tíggju árini so hevði samlaði inntøkan verið góðar tríggjar komma fimm milliónir krónur hetta sama tíðarskeið samgongan er sett sær fyri at kappingareftirlitið skal styrkjast tað inniber millum annað eisini at fáa eina príseftirlitsfunktión sum til dømis skal veita viðsur fyri at teir lættanir sum tað almenna letur fólki til dømis sum inflatiónspakka ella í afturbering fyri keypa av elbilum ella grønum orkuskeldum eisini fara til at lætta um hjá fólki og ikki til nakað annað vinnunevndin viðger eisin eitt uppskot til samtyktar um at stovna príseftirlit í hesum døgum og bæði landsstýrismaðurin og vinnunevndar formaðurin hava sagt í fjølmiðlunum ella hava nevnt møguleikan at fáa príseftirlitstænastuna sum ein part av hesari kappingarlógini eg veit ikki reiðiliga hvat ber til løgfrøðiliga identiteturin í uppskotinum skal sjávandi vera tann sami men tann møguleikan fara við so at viðgera undir nevndarviðgerðini men arbeiðsorkan á kappingareftirlitinum er ov lítil tað hevur hon verið í nógv ár har starvast trý fólk í dag sum svarar til hálvt triðja ársverk og sum politisk skipan øso haldi eg ikki at vit kunnu krevja at kappingareftirlitið skal hava dygteftirlit við samanleggingum og greina teir einstøku marknaðirnar uttan at stovnurin hevur neyðug ví arbeiðsorkuna stjórin í kappingareftirlitinum hevur sjálvur sagt at arbeiðssorkan eigur at verða tvífaldað eg skal ikki siga at akkurát tað er tann rætta loysnin men tað eigur at standa á øllum greitt haldi eg at vit kunnu illa krevja meira av kappingareftirlitinum um stovnurin ikki samstundis fær størri arbeiðsorku so meina vit hetta so haldi eg eisini at pengar skulu setast av og so havi eg eisini hoyrt vinnulívsfólk siga ofta at tað er neyðugt við einum neyvum kappingartirliti tí trýsti frá eftirlitinum hevur eisini týdning fyri prísleguna í føroyum so eg haldi at tað hevði verið eitt gott mál og ein góð íløga tað var taðtað