Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-03-11
Topic: 1. viðgerð LM-124/2020  Uppskot til samtyktar um at seta eitt talsfólk á brekøkinum
ger su vælharra formaður hetta her er so eitt uppskot sum eg sjálvvegna tjóðveldi havi lagt fram sum snýr seg um ati fáa løgtingið at semjast um at heita á landsstýrið um at seta talsfólk á brekøkjinum fyri at tryggja eftirlit við eystursáttmálanum um rættindi hjá einstaðlingum í bera brek og at orða eina o uppskot snýr seg eisini um at orð eina brekpolitiska virkisætlan og leggja fram neyðugt lógaruppskot í hesum sambandi sum vit hava hoyrt so hevur hetta við brekpolitiskari virkisætlan verið nakað sum øll tey undanfarnu landsstýrisfólkini í almannamálum og uttan iva verandi eisini hava arbeitt og ella ætlað sær at arbeiða við ella far a arbeiða við við síg skal tosa um núverandi men onkursvegna er mann ikki ordiliga komin har til at mann hevur eina virkisætlan sum øgiliga ítøkiligt leggur ætlan fyri hvussu mann kann koma øgiliga nógv longur fram á leið í í í hesum málinum eg haldi at íblásturin til brekpolitiskt taldsfólk sum sum eg gjarna havi brúka eitt sindur av tíð upp á at tosa um kemur úr grønlandi tað er megt sum hevur verið nógv frammi við tí sum at ynskja og og tað var faktiskt eitt ting sum eg fegnaðist um tað henda samgongan kom til eg fegnaðit sjálvandi ikki um at tað bleiv akkurt henda samgonga men eg fegnaðist um at mann hevði nøkur góð ting í samgonguskjalinum millum annað hetta við at mann vildi gera nakað meira við brekøki og har nevnir mann eisini beinleiðis hetta av talsfólkið og tá ið eg so geri heitta uppskoti so er tað tí at nú eru e altso skjótt tvær tingsetir farnar og her er ikki komið nakað á borðið enn og akkurát hvat ið at landsstýrisfólk hevur ábyrdina av tí tað veit ikki tí tí mann kann argumentera fyri at brekpolitiska øki grundleggjandi liggur hjá øllum landsstýrisfólkum í undanfarna samgongu løgdu vit so ábyrgdina til almannamálaráðharran eykum samuelsen sum eisini gjørdu fleiri ting á økinum eg skal ikki fara inn á hett her við tí ami eieindini sum sum bleiv sett tá men men tað er ein samskipandi eind sum umboðar hesi her ymisku ráðini altso fiskimálaráðið mentamálaráðið løgmansskrivstevna og almannamáráðið og umhvørvisvinnumálaráðið og uttan iva heilsumálaráðið eisini og kommunufelagið men eg veit ikki hvat tit halda eg havi ikki lagt merki til at tað er hendar øgiliga stóru broytingarnar altso teir hendu hesa stig vísu smáu broytingarnar onkur ting bøtast men visu vit eru púra ærlig hvussu langt eru føroyar komnar í mun til at liva upp til krøvini í sáttmálaanum hjá st so haldi eg at vit muga kunnu skjóttlivas samda um á enn í langta leið tað var longu í tvey túsund og níggjua vt undirskrivaðu at føroyar undirskriva henda sáttmálan hjá sabanditjóðini má virka fyri javnbjóðsrættindum fyri tey i bera brek og eg haldi tá imum hugsa um hvussu nógv ár eru gingin so so má ferðin setast upp harra formaður allir borgarar í hesum landi eiga at hava javnbjóðs møguleikar at virka og liva í føroyum allir borgarar eiga rætt til útbúgving til egið heim til arbeiði og so frameftir mann kann siga at allir borgarar hava rætt til at nýta síni evnir og sínar førleikar eftir egnum ynski og egnum tørvi og tað er umráðandi alla tíðina at vit í øllum politiskum avgerðum og lógarsmíðu tryggja at fólk við serstøkum avbjóðingum av ymiskum slagi verða loftað at samfelagið gerst atkomuligt og tá hugsi eg í heilt breiðum týdningi ikki bara fysisk atkoma sum sjálvandi er serliga týdningarmikil men øí møguleikanum eisini til dømis at luttaka í samfelagnum annars altso á alla møguliga hugsandi hattir allar hugsandi hattir tað kann vera í mun til sjónbrek ella hoyhoyriavmarkingar kropsligar ella sálarligar avmarkingar so frameftir mekt sum eru eitt limafelag ella eitt eitt felag hjá ein rúgva av av feløgum fýraogtjúgu haldi eg dagar fýraogtjúgu limafeløgun megd hevur áhaldandi víst henda tørvin á at eitt nú attalsfólk fyri brekøkið verður sett og eisini at mann skipar eitt eftirlit við at eystursáttmálin verður hildin og eg ivist onga løtu í at eina íløgu hetta hevði styrti samskipanin og gjørt at tað gekk nógv skjótari at innrætta samfelagið til allar borgarar í desembur í fjør tá legði sendi megti landsstýrinum frágreiðingina frá stum støðuna á brekøkinum og felagið vísur ið kundi kanska sagt aftur á nøkur ting ið ganga aftur og aftur í hoyringsskrivinum viðvíkjandi mannarættindastøðuna í føroyum og nøkur av hesum tingum eru ynski um eina miðvísa brekpolitiska virkisætlan og at tryggja fólk ið bera brek tá ið verkfall er at persónar ið bera brek frítt kunnu velja hvar tey vilja búgva og hvørjum tað vilja búgva saman við samstundis sum tey fáa neyðuga stuðulin til at liva sjálvstøðugt langur bíðilisti er og fólk og bera brek kunnu vænta at standa á listanum í fleiri ár og tá eru almennu tænasturnar avmarkaðar at tryggja eystursáttmálan og rættindi teirri bera brek verður innliðmaður í almennu lóggágu og samtykkja nýggja almennu lóggávu móti mismunnu øllum økjum í samfelagnum at broyta lóggávuna fyri at tryggja lugtókgu hjá øllum børnum ið bera brek í vanligu útbúgvingarskipanini serstakliga við nøktandi útbúgving av lærarum og øðrum starvsfólki í skúlaverkinum fyri at tryggja dygd í útbúgvingini hjá næmingunum ið bera brek at børn við menningartarnir fáa munadygga málsligan stuðul tíðliga og at fólk við sálarsjúku fáa eitt bráðfeingis stað at venda sær til at skipa fyri innsavning greining og miðling av dátum býtt eftir kyni aldri brek og øki at betra um førleikamenning og menna kyns og aldursbundnar intikatorar at seta eitt óheft eftirlit við eystursáttmálanum á stovn og seta eitt talsfólk á brekøkinum og hetta er so tað sum megd vísir á og tað kann lesast heimasíðuni harra formaður vónin við hesum uppskotunum er sjálvandi at um vit í felag samtykkja hetta í løgtinginum at at tað skal setast eitt brekpolitiskt taldsfólk og eit skipa eftirlit við at sáttmálin verður hildin at tað tá fer at gerast nógv lættari hjá politisku skipanini at seta neyðuga fíggjarørku og betra samskipanina millum ráðini og soleiðis vinna ta neyðugu handlukraftina sum er tað sum tykist mangla og sum eg haldi komi rættiliga greitt fram gjøgnum røðurna hjá undanfarnu røðarum har sum teir teirra millum hava tað verið fleiri fyrrverandi almannamálaráhi grundleggjandi harra formaður kann tað ikki endurtakahast nóg ofta hetta málið snýr seg um at vit skulu royna at gera okkum størri ómak at røkka tí javnsetta samfelagnum har allir borgarar eru eins ella ikki eru eins menn hava javnbjóðs møguleikar til at at liva og virka í hesum landinum og akkurát tað síðsta tað er sjálvandi eingin sum fer at siga seg ósamdan í tí gjøgnum árini í tinginum so havi eg nakrar ferðir verið vitni til at vit altso at tað verðuð landstýrisfólk sum hava sakk sið fara at loysa nakrar avbjóðingar so vísa seg ofta vera trupult tí at tað dekta niðr millum eingin eigur ordiligt barnið tí øll eiga barnið og tað er eisini avbjóðingin tá tað snýr seg um breggpolitiska økið eg minni eg minnist fyri nógvum árum síðani tá ið tað var verkfall tað minnast fleiri inni her eisini pedagogarnar vóru í verkfalli og e haldi at pdagogfelagið var í verkfalli og tað var ella send limur sínav verkfalli og tað vardi eg haldi tað fór inn í fjórðu vikuna tá var tann støðan og minnist meg rætt var bjørn klandsstýrismaðurin í mentamálinum og skúlamálinum tá tá var støðan tann og tað var ein rúgva av børnum sum bera brek sum ikki sloppu í skúla altso tey mistu undirvísing orsakað av og tað vóru ikki lærararnir sum vóru í verkfalli men orsakað av at stuðlarnir vóru í verkfallið tað eigur ikki at koma fyri tað kann ikki vera rætt í einum framkomnum samfelag at børn tí tey eru eina serligari støðu g ikki sleppa í skúla tí at eitt felag fer í verkfall tað vil siga tá ið onnur børn sleppa í skúla tað má vera eitt minsta mark í einum framkomnum landi at mann ikki ger mun á børnum sum bera brek og teimum sum ikki gera tað áttanda mars sður koyrt ein farin afturum og megn te tann dagin a tíðindaskriv sum eg haldi var rættiliga áhugavert tí tey vístu á millum annað hesim nm um eg kann endurgeva harra formaður so siga tey millum annað um tú ert kvinna og samstundis bær brek so fært tú færri tilboð um kanning fyri krabba tú fært færri tilbð um arbeiðið og tú ert í størri vanda fyri at uppliva harðskap altso kvinnur ið bera brek eru í størri vanda enn kvinnur ið ikki bera brek og so vístu tey eisini til at eina ein ein eina eina danska kvinnu næstforkvinna í anskkappforboðn sum segði við formannsins loyvi hvørki tað vera kvinna ella tað bera brek átti at ávirkað møguleikan fyri at livað it gott trygt og meiningsfult lív tíverri viðvirka bæði kyn og di at gnosa til eina dupulta stigmatisering eina stigmatisering og ójavna sum vit eiga at basa og harumframt vísa tøl frá grannalondunum okkara tí tað er eisini eitt øki við mangla í føroyum vit hava ógvuliga fá hagtøl á hesum økinum men tað vísir tað at fyri tey sum hava serstakar avbjóðingar har kunnu vit har síggja vit ati hagtølini ofta eru ógvuliga nógv verri hjá teimum til dømis trivnaðin hjá børnum og ungum av fimmoghálvtrýss prosent av gentuni bera brek trívast verri enn tær g ikki bera brek og fyri dreingirnar eru tølini eisini hægri tó eitt sindur lægri enn fyri genturnar og tað sama fyri arbeiðsmarknaðin og so frameftir og so frameftir og harra formaður eg havi so nógv eg kundi lagt afturat tí at hetta snýr seg um alt økið tað er so heilt ótrúliga nógv mannma fara eftir og eg haldi at um vit her á føray løgtingi samtyktu at mann skuldi brúka eina rættiliga avmarkaða upphædd fyri at hava e fólk í fulltíðarstarvi sum var talsfólk á hesum økinum so hevði eg tað vit fingu aftur fyri teir pengarnar verið ja eg veit ikki hvussu nógvar ferðir fleirfalt teir pengarnar sum vit brúktu upp á tað so bara fyri at siga ati eg veit at hett nakað vit kunnu standa samanum og eg havi tikið hatta fram tí at eg haldi at vit treingja til at at fáa kjakast um hvussu vit kunnu gera tað betri enn vit hava gjørt higartil