Aksel Vilhelmson Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2021-12-15
Topic: 2. viðgerð LM-016/2021  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri 2022
tað er aksel johannesen sum fær orðið ger so væl ja takk fyri harra formaður til viðgerðar eru onnur viðgerð av fíggjarlógaruppskotinum hjá landsstýrismanninum í fíggjarmálanum fíggjarnevndin hevur sum kunnutir býtt seg uppi ein meiriluta og ein minniluta og eg skal lesa álitið hjá minnilutanum upp og minnilutin í fíggjarnevndini eru andstøðuumboðini pálla reynatrúgvu rutt vang og so eg sjálvur minnilutin má tíverri staðfesta at landsstýrið hevur heilt mist tamarhaldið á fíggjarstýringinim tað sum er farið fram higartil í hesum vælskeiðinum er fíggjarligt ábyrgdarloysi samstundis sum landsstýrið heverið latið ófíggjaðar lættar á inntøkusíðuni verður raksturin hjá veks raksturin hjá landskassanum landskassanum við metstórari ferð hetta fer fram uttan at landsstýrið hr gjørt nakra roynd at hálma útreiðsluvøkstrinum ella at fíggja teir skattaðu avgjaldslættar sum eru latnir á inntøku sínum hóast hetta valskeiðið ikki er nógv meira enn hálvrunnu hevur landsstýriðøkt raksturin hjá landskassanum við níggju hundrað og tveyogfjøruti milliónum krónum higartil tá eru allar útreiðslur til koronu triknar frá eisini skulu vit vísa á at samgongan hevur givið ófíggjaðar lættar á inntøkusíðuni fyri hundraðtals milliónir búskaparráðið hevur fleiri ferðir víst á at haldføri hjá landskassanum er undir stórum trýsti komandi árini orsakað orsakað av broyttari aldurssamanseting tá landskassin ikki megnar at hava stór yvirskot meðan samfelagshjólini mala við fullari ferð so er tað greiðábending um at støðan skjótt kann gerast álvarsom tá íma politiska skipanini beinanvegin taka sær um royggj og stýra fíggjarliga á skynsaman og ábyrgdarfullan hátt tað eru greið tekin um at at búskapurin er ovurupphitaður í løtuni hetta sæst aftur við at stórur partur av arbeiðsmarknaðinum væntar arbeiðsmegi vit hoyra javnan um at statstovnaøkið ikki hevur opið í átta tímar um dagin at eldraøkið ikki koyrir við fullum plussi at matstovuvinnan ikki hevur møguleikar at hava opið heilt einfalt tí tey mangla arbeiðsmegi eisini síggja vit ein ógvusligan prísvøkstur í byggivinnuni tí eftirspurningurin er so nógv størri at útboða og arbeiðskraft megnar at byggja hetta hevur við sær at tað er alt ov dýrt at byggja eini sethús á einari vanligari familju og vandin fyri stórari infilatión er tíverri ítøkiliga til staðar í staðin fyri at taka abyrgd av búskapinum og føra eina ábyrdarfullan búskaparpolitikk sum tekur trýsti og ferðina av búskapinum kastar landsstýrið brennaði á báli við at hava metstóra rakstrarvøkstur og metstórt íløguvirksemi tá vit hava hákonjuktor við ongum arbeiðsloysi eigur landskassi sjálvandi at hava stór yvirskot sum kundu leggjast til síðus og brúkast tá vit verða rakt av lágkonjukturi veruleikin er tíverri tann at sitandi samgonga hevði eitt stórt undirskot í tjúgutjúgu og fyri at náa null o í tvey túsund og einogtjúgu tvey túsund og tveyogtjúgu verður felt út av arvaá silvurinum fyrst var danska virksemið hjá bagnorðdik celvt og nú ætlar landsstýrið at selja oyðarapartin hjá landinum í pf tjaldur og pf smyrilein smyrilein einans við tí endamáli av pyntum og úrslitið av fíggjarlógini hetta er sum at pissa í buks tað hitar eina løtu men hitin er stoktur tey flestu av okkum kenna søguna um dreymin hjá faró um tey sjey um sjey feit ár og um sjey rakar um at hann mátti leggja til síðus tey góðu árini so hann kundi standa ímóti tá ringu tíðirnar komu søgan um faró vísir seg at passa serstakliga væl til okkara búskap tað hevur altíð víst seg at eftir nøkur feit búskaparlig ár so koma nøkur búskaparlig rakar taka vit seinastu fimtan árini so havi veg kanska havt á leið sjey rakar og átta feitar um um rætt varð atborið so skuldi tað staðið nøkulunda upp og niður ella helst eitt lítið yvirskot hjá landskassanum samanlagt samanlagt hesi fimtan árini men so er tíverri ikki landskassin hevur samlað sæð havt eitt undirskot á næstan tvær milliardir krónur í tíðarskeiðnum tvey túsund og átta til tvey túsund og tveyogtjúgu hetta hóast vit er farin undir at forskatta pensjónir hava selt íslendska og danska virksemið hjá baknordik og nú selja landsins ognarpart í tjaldri og smyrilein eingangsinntøkur sum hesar eiga ikki at fara inn í vanliga raksturin hjá landskassanum til at fíggja eitt yvirforbrúk tær eiga at goymast í búskapargrunninm til ringar tíðir og verða við til at tryggja at okkara búskapur verður meira sjálvberandi einastu árini landskassan hevur havt yvirskot síðani tvey túsund og átta eru árini tvey túsunog sekstan til tvey túsund og nítjan ta eði landskassan samla yvirskot á eina komma fimm milliard krónur hesi árini sótu sambandsflokkurin og fólkaflokkurin í andstøðu øll hini ellivu árini eftir tvey túsund og átta hava sambandsflokkurin og fólkaflokkurin sitið við valdi og landskassin hevur havt undirskot hóast vit eru samd um hóast vit eru ósamd um hvussu vit raðfesta bæði inntøkur og útreiðslu síðuni eigur politiska skipaninin skjótast gjørligt at finna eina breiða semju um hvørji fíggjarlig mørk vit kunnu raðfesta innanfyri løgtingið eigur at gera eina breiða semju um at raksturin hjá landskassanum ikki eigur at vaksa meira enn eitt ávíst prosent árliga síðani má tað til eina fera tíð sita til landsstýrið raðfesta innan fyri hesar karmar ynskir landsstýrið at brúka meira pening enn ásett í karminum ja so má landsstýrið fíggja nýtsluna við at taka meira pening inn somuleiðis eigur semju at fáaseg í lag at lættar á inntøkusíðni ikki eiga at verða givnir uttan hesir er fíggjaðir av øðrum inntøkum galdandi skipanir við veiðugjaldi og tøkugjaldi á ávikavist uppisjóvrarvinnuna og alivinnuna avspegla á ongan hátt tilfeingisrentuna sum er í teimum báðu vinnunum minnilutin hevur tað fatan at fyr prísrin í botn so er lítil ella eingin tilfeingisrenta tað eiga hesar vinnur at rinda nógv minni enn verandi skipan leggur upp til endamálið við tilfeingisgøldumi nevniliga at taka tilfeingisrentuna inn er eingi tilfeingisrenta so er heldur einki at taka inn aðra máta er eingin ivi um at við galdandi prísum og ikki minst um prísirnir hækkað tekur landið alt ov lítlan part av tilfeingisrentuni inn minnilutin mælir tí til at vit í tvey túsund og tveyogtjúgu taka hundrað milliónir krónir meira inn í veiðugjaldið og hundrað milliónir meira í tøkugjaldið frá alivinnuni minnilutin heldur tað hevur týdning at løgtingið finnur eina semju um hvussu nógv raksturin hjá landskassanum kann økjast ordiliga og síðani er tað uppgávan hjá landsstýrinum at húsast innan fyri hetta mark tað merkir at gera teir neyðugu sparingarnar og raðfestingarnar inanfyri karmin sum løgtingið er komin ásamt um tað verður mett so vandamikið um fíggjarnevndin fer á víðgongd til verka at skerja almennu útreiðslurnar orsøkin er at landsstýrið og ymisku landstýrisfólkini vanliga hava størri innlit í málsøki tey umsita ogdagliga ábyrgdina av at løgtingið hevur tískin er tað rættiliga skjótt at fíggjarnevndin kann fara at gerast sparingar so vit ikki heilt kenna avleiðingarnar av hvussu seinni kunnu vísa seg ikki aog vera órealistiskar og krevja eina eyka játtan minnilutin tí valt at gera smærri útreiðsuneutralar broytingar í fíggjarlógaruppskotunum frá landsstýrinum samstundis vil andstøðan fegin gera eina yvirskipaða semju við samgonguni um hvussu nógv árligi raksturin kann vaksa framaftir semjyar skal sjálvandi eisini gerast um at verða lættar givnir á inntøkusíðuni skulu hesi verða fíggjaðar so botnurin ikki loypur undan landskassanum føroyar hevur sett sær som mál at gerast hundrað prosent grønar á landi í tjúgu tretivu men tað gongur alt ov seint við umleggingini fa ella eingin grøn átøk er komin frá samgonguni og á við emmigafturberiberingini til hybridbilar sum í stóran mun koyra við bensinu er umleggingin av bilparkinm skotið nógv longur fram í tíðina umframt at kostnaðarmikið fyri landskassan skulu vit ná á málunum um at gerast hundraðog lsent grøn í tvey túsund og tretivu er neyðugt at so nevnda spor tvey verður útbygd so hvørt su framleiðslan og grønari orku veksur hetta má gerast so hús og bygningar verða klár at taka ímóti grønu orkuni her halta almennir bygningar eftir skulu allir almennir bygningar taka ímóti grønu orkuni áðrenn tvey túsund og tretivu so má ei ætlan gerast beinanvegin um hvussu hetta skal gerast allir almennir bygningar eiga at verða lagtir um frá oljufýringum til grønar orkuskipani haumframt er neyðugt at fara í gongd við stigvíst at bjálva allar almennar bygningar hetta eru íløgur sum eru útreiðslur her og nú men yvir eitt longri áramál gera raksturin hjá landinum bíligari orsøkin er at tað er munandi bíligari at hita hús og bygningar við grønum orkuskipanum enn við oljum minnilutin mælir tí til at peningur erur settur av við fíggjauppskotini fyri tvey túsund og tveyogtjúgu til grøna orkuskifti og hava vit sett tíggju milliónir krónur av til tað endamálið samstundis verður heitt á landsstýrið um at gera eina ætlan um hvussu allir almennir bygningar verða hitaðr við grønu orkuskipanum áðrenn tvey túsund og tretivu nú er tíðin um at fara men eg kann vísa á ati samlaða úrslitið hjá minnulutaálitinum er at landskassin í næstaár kemur at hava eitt yvirskot á tvey hundrað og áttaogtrýss komma tríggjar milliónir krónur og í staðin fyri tað sum samgongan mælir til trýoghálvtrýss komma tvær milliónir eit lítil partur er eftir v álitinm hara formaður men tað kann vera onkurt annar í