Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-04-06
Topic: 1. viðgerð LM-135/2021  Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri apríl 2022
gersovælfrú forkvinna eingin veit á morgni at siga hvar hann á kvøldi gistur er eitt kent føroyskt orðafelli og tað mugu vit sanniliga siga um tey sum uppliva krígsræðuleikarnar nú eisini niðri í ukraina hvussu skjótt alt kann broytast frá ein lítlari løtu hevur tú kanska livað eitt rímiliga frælst og trygt lív til at knappliga ert tú hevur tú kanska bæði mist familjulimir mist hús og heim og alt annað men tað er eisini ótrúliga skjótt sum tingini kunnu broytast í okkara egnu høvdum og sálum hvussu skjótt okkara sjón og okkara kenslur og okkara fatan av heiminum og av okkara ábyrgd og av okkara samhaldsfestimótvegis øðrum menniskjum eisini kann broytast og tað er tíbetur hent í málinum um tað viðleysa kríggið sum russland hevur skapt í ukraina tí at nú ber knappliga nógv av tí til sum bara fyri fáum døgum vikum mánaðum síðani seyðist ikki bera til nevniliga at føroyar sjálvsagt eisini kunnu bjóða fólki sum hava mist hús og heim og og familjulimir og børnum sum eru neyð uppihald í føroyum sum flóttafólk tað fegnast vit almikið um í tjóðalsflokkunum og vit hava meldað greitt út ja eg hugsið næstan at tað mum vera tjúgu ár síðani vit samtyktu í okkara stevnumiðjum okkara útlendingarpolitikk har vit nettupp søgdu at føroyar mugu sum fólk í heiminum sjálvsagt taka okkara part í teimum ræðuleikum teirra hjálpt sum neyðug eru runt um í heiminum og eisini taka okkara part av flóttafólki og nú er tað so liggur tað sær á borðinum fyri flóttafólk úr ukraina og lat meg tí beinanvegin undirstrika at eg haldi eisini handa her stórbroytta støðan vit eru í í okkara kenslum okkara sál og okkara høvdum okkara hjørtum átti eisini at fingið okkum at hugsa um at her hava vit øgiliga skjótt funnið semjur men vit vil skulu ikki gloyma tað at í tíggjutals ár og bara tey síðstu tíggju árini hevur tað verið ein ovurstór flóttafólk róppa í europa sum er komin í av krígnum í irak sýria libia oganistan jemenn hon er kanska ikki komi sonógv til europa har henda eisini ræðuleika hvønn einasta dag fólkamorðini era kurdar roynd verður tað nærri okkum niðri í palistina so vðí vónini vit vóna tað at hetta eisini ger tað at vit kunnu tosa um hvussu vit yvirhøvur fáa ein flóttafólka og ein útlendingarpolitikk í føroyum sum eru bygdir á somu grundleggjandi moralsku og samhaldsfólskuprinsippir sum vit tíbetur tykjast vera samd um í dag tá ið tað snýr seg um ukraina og frú forkvinna uppskotini sum liggja her í dag haldi eg í stóran mun eru góð er gjørda ein serlóg í danmark fyri ukrainsflóttafólk og tað er sjálvandi tí tey ikki vilja geva øðrum flóttafókkum somu treytir tað harmast vit um men heta so ein serlóg sum byggir á tey prinsippini sum eg veit at nógvir flokkar a tosa um vit hav so orða tí okkara útlendingarpolitikki at tað er so týdningarmikið at tá ið vit skulu taka ímóti flóttafólki og eisini útlendingum sum koma til føroya at tað allarfremsta er at tú fært eitt heim at gott stað at búgva at tú kans fara í skúla at tú helst kanst fáa eitt arbeiði um tú ert førur fyri tí at børnini sleppu barnagarð læra føroyska málið fáa eina móttøku sum sum riggar og sjálvandi eru serligar avbjóðingar við tótta fólki sum kunnu verða samantiseraði og hava tørv á heilsu og sálarligari hjálp men hetta kunnu vit byggja upp og eg veit at summi siga ja men eru vit klr jat vit verða iki lár fyr hm vit royna tað og eg haldi tað arbeiðið sum her gjørt frá reyðakrossi og frá øllum teimum skúlum og skúlanæmingnum og og sjálvbodnu fólkin sum át bjóðast fram eg longu at prógva um at at tað ber so øgiliga væl til at vegna tað vit koma utan yva at gera nakar feilir eisini men tað ber so øgiliga væl til tað sum mann ikki helt ber til at gera tað tá ið vit knappliga standa saman og tá okkara útsýnu akkurá sum okkara mentalu forðingar ella sálarligur forðingar bara tað standaup hetta burtur knappliga móti at síggja fólk sum sum tey eru at vit at øll fólk hava somu rættindi til frælsið og trygd og lív og eina framtíð mær dámar eisini væl at landsstýrið hevur lagt fram samstundis eina eykahjáttan til at til skúlaverkið og at mann sjávandi fær heilsuhjálp eg kundi hugsa mærat spurt lanstýrismann í heilsusmálinumhann eg kann skera ímillum landsýrsmaðurin marnusrasmuse kansa svara upp á tað at hetta við at vit taka burtur ta karantenina ella tað tað tíðarbilir tú ikki kann fáa hjálp tá tú flytur inn í sjúkrhúsverkinum er sjálvsagt men hvussu er tað við heilsutrygd annars og og kommunulæknum og ja heilivág at fáa atgong til heilsuhjálp og teir partarnar har uttan yva nógvir spurningar umvit mugu viðgera úti asær so so at so tað ikki bara verið tosað tá vit siga tað at tá ið vit nú taka must fólkafólk fáa tey eisini tær treytir sum ger at tey kunnu vera í royndi vera ein ein javnsettur partur av samfelagnum við teimum rættindum sum a eiga at vera hjá hjá flóttafólki síðani fari eg eit stutt at umrøða tað sum eg var inni á áðrenn at at tað er nokk neyvan nøkur nakar sum ivast í tí vit hava ví at verið á fundir við landsstýrið fleiri ferð og tað sum vit ynskja okkum í tjóðveldi tað er at tað vit nú kunnu gera okum royndir við og útlendingastovan er jú uppi í hesum her longu reyðikrossir sjálvbodnirfelagsskapur samkomur skúlar at vit eisini kundu sjálvi viðgjørt málsviðgerðina fyri tey sum søkja um at fáa flóttafólkastøðu og eg veit at onkur sigur jami tað er so trupult t lógartekniskt men eg eri sannførdur um at úllendingastøvan skal eg longu í dag taka støðu til eisini arbeiðs uppjalsloyvi og nógvav teimum akkrát eimum somu krøvunum sum vit sum sum vit seta til fólk sum fáa arbeiðs vanligt arbeiðs í upjaðsloyvi í føroyum eru í veruleikanum koyrd inn hesa lógina hóast heisi hesi hava so nakrar sertreytir tey kunnu tey kunnu søkja úr føroyum koma inn sum turistar og søkja men hetta við at hava bíli at kunna at kunna forsyrgjast so teir førleikarnir skulu kortini byggjast upp um teir ikki longu eru í stóran mun bygdir upp á útlendingastovuni so tað er itt inniligt ynski at vit eisini taka tann partin av okkum tí at eg má siga mær dámar slett ikki tá mann hevu eina lóg sum siga so skal danski ráðharrin snappið at leingja okkurt við at við eina samrøðu við landsstýri altso vit mugu eisini kunna her í løgtinginum hava hava ræði á teimum lógum og teiri fyrisitingum sum fer fram á hesum økjnum tað er eisini ein partur av at kunna t byggja okkum upp til at vera eitt land sum tekur ábyrgd av flóttafólki í heiminum so tað eri eg eri g eri tað er eit ein inniliga áheitan um mann es skal viðgera tað í nevndini g um tað kann vera undirtøka fyri tí tí eg meini avgjørt og vit tjóðeldi meina avgjørt at tað ber til at gera tað og tað hevði givið okkum upp eftur meira innlit tað sum gongur fyri seg og ikki gjørt tað so fjart tá ið nú ein slík lóg kann verða avgreidd so kann tað verða at løgtingið kanska missir innlitið í hvat síðani hendir á á økinum eg eri eisini sera fegin um sum eg sigi at hesar her skulu vit siga menniskjasligu forðingarnar vit hava havt sum vit øll hava havt onkursvegna hvussu her fyribils eru falnar eg havi í langa tíð í hvussu eg lasta mær sjálvum fyri er tað veruliga blivið so at vit hava at vit hava ment eitt mótstøðuføri móti menniskjaligari líðing altso bara nú nevndi eg trættafólkakreppina sum veru í her ír europa altso tá vit hava sæð børn liðið á grikskum strondum skolaði upp á land tá hevur eingin sagt at nú skuldu vit taka ímóti fótafólki og vit hava heltski kópt serliga hart um tað og tá eg síggi hvat hendi niðri í í í í sýria og á ganistanm á tey fóttafólkin sum eru har tá fekk mann tá eg hugsan at hava vit veruliga bygt upp eitt eitt mótstøðuføri ella t ovurvið hvat móti yvirhøvur at seta okkuminn ta støðuna tað er so kvussu burtur nú og eg vit vóna inniliga at tað kann at vit ikki bara siga tað nóg so er tað fari og so byrjaði mann aftur at byggja upp teir múrarnar sum hava gjørt heimurin í dag er so grundleggjandi órættvísir og hevur so nógva líðing sum vit einki gera við og í stóran mun er tað tann sonevndi vesturheimurin sum hevur skapt tey kríggini tað var yrakríggi føroyar vórðu óbeinleiðis við yrakrígnum við umvegis danmark tað skaptu eina milliónslættafólk og ger tað kanska enn í dag kanska eina til tvær millión pluss tað eru upp mótri ena millión fólk deyð dripin í tí krígnum hvussu nógv er drigin av ganastan so tað er tað er so tann veira víðari parturin av hasum her at hetta átti at kunnað verið á okkara roynd til eisini at farið at kunnað hugsað og botið og ikki aftur bygt upp ta mótstøðu før ímóti menniskja sær líðing í heiminum sum í stóran mun er orsakað av tí búskaparligu ójavní heiminum men eisini orsakað av at framvegis verið vápnaðmegi brúkt so nógvastaðni í vheiminum til at vinna sær politiskt og búskaparligt vald so tað er eisini ein partur av hesum øhso fari eg at so fari eg at enda at siga tað at atieg haldi vit kulda avgreiða sær hr málini rætiliga skjótt og eg haldi at tað i ótrúliga konfert lansstýrismaðurin eisini regluliga onkursvegna hevði flokkarnar saman sum hann hevur gjørt nakrar ferðir nú áðrenn hetta komið niðan har vit eisini kunna fáa samband við tað ligur eitt øgiligt trýst á reyðakrossið og tey gera eitt einastandandi arbeiði og útlendingastovan at vit onkurstagnakunnu hava samband við tey sum skulu skulveras partur av teirri tilbúgving og tí sum it øll skulu gera og tað ber jú til í føroyumvit hava longu sæð at fólkið gongur altíð undan altso tað tað sum tað sum fólk í føroyum longu hevur gjørt við innsavning og við at bjóða síni hús fram og við at bjóða sær hjálp eg longu nógv størri og so tað allarsíðsta frú forkvina visi eg kann fáa ein hálva minutt afturat eg haldi eisini vit skulu byggja upp nú eina tilbúgving í føroyum fyri at forða fyri at vit byggja upp mentalar forðingar og rasismu og niðurgera øðrum fólkum í føroyum ta tað er so øiliga skjótt tað hendir vit mugu tryggja tað at tað ikki aftur verður so at sum tað føroyska orðatakið um at fremmandi fuglur verð altíð happaður vit mugu forða fyri tað verður bygda upp ein mótstøðu tí at e nógv siga jamen hví hví fáa eg gjørt hetta her nú tá vit ikki hava loyst trupulleikarn hjá sálarsjúkun annaníú og tað passar hetta ver eisin atkuna prógva kvussuskjót vit kunu gera nakað við at hnna t standa saman menvit muu bara ansa eftir at vit ikki byggja upp nakað sum helst fordómar theldur ikki ímóti russarum í føroyum tað er ein tað er ein stór stór uppgáva hjá allari okkara politisku skipan at vit onkursvegna a royna at fáa e mótstøðu fóru ímóti tí at vit ikki byggja upp aftur mannvándar og rasistiskar og og at býta heimin upp í at summi fólk eru betri enn onnur ó ansa hvar tey koma frá tað tað skal vera mín ynnasta