Jógvan á Lakjuni (Fólkaflokkurin (People's Party)), chairman, 2021-03-10
Topic: 1. viðgerð LM-114/2020  Uppskot til løgtingslóg um KT-heildarætlan fyri undirvísingarverkið
eg minnist væl eg gekk í fólkaskúla eg gekk inn á nógs í áðrenn orkuskiftinum tvey úsund og tíggju tvey túsund og ellivu tá var teldan og internetið so spakuliga við at blíva ein integreraðr partur av skúla á verkinum í øllum førnum í fólkaskúlunum eg minnist væl hvussu lærari stríddust við at kalibrera teir digitalu skermannir í stovuni næmingarnarnæmingarnir undraðust á hví at tað var so sverkt og hví mánn hevði so trupult við at finna tann rætta pdfin og koyra fullskermu so framvegis tað var ein sovorðni tað var ein sovor nokk so stuttliga ilustrering av at vit sum gingu í skúla tá vit vóru digitalir borgarar ímeðan teir lærararnir sum undirvístu tá teir vóru digitalir imigrantari tað er ikki nakað sum fall natúrliga tjá teimum tað var nakað sum mann skuldi lærast upp til og og har var tann kanska tann paradoksala støðan at at næmingarnir í nógvum førum vistu betur enn enn lærararnir tá taið víktu tøkni og eg minnist eisini at eg sum nakað sama týspunkt so fekk eg mína fyrstu smardefon og aftan á tað so var eingin vend eg havi nokk havt telefonina í lummanum hvønn dag síðani tá og hon er ikki meira natúrligur partur avbuksulummanim hvar buksurnar eru um lørini eg haldi at tann yngra generatiónin viðurkennir og skilur týdningin av internetinum týdningin av digitaliseringini øh men hava kanska heldur ikki tað referansi punkti til eina tíð sum var áðrenn tí er tað kanska eitt sindur trupult at kunna perspektivera í tí kontekstinum at har hevur verið ein tíð áðrenn teldan har hevur veri ein tíð áðrenn internatin men tað er sjón fyri søgn at teldan tann digitala teldan hon hevur gjørt mangt arbeiðið tvífalt so effektivt um ikki meir men bara við at fáa teldurnar at tosa saman so kann mann tíggju falda hvussu effektivt tað blívur og hvat hvat potensialið liggur aftanfyri tí er nærum óendaligt politiskt hevur mann sett seg fyri at fáa nógvav teimum almennu tænastunum sum vit hava í landinum undir einum taki við talgildu føroyar og tað vil mann eisini í skúlahøpi at tryggja sær at mann fær eina skipan sum er universiell og sum tosa við hvønn annan sum er til gagns fyri alt skúlaverkið samlað og fyri samfelagið sum heild eg havi ofta brúkt dømi um ati at esland sum er eitt øgiliga digitalt land og sumføroysk ktvinna eisini øgiliga ofta fari íblástur frá tað eru so mikið digital í í infrastrukturunum at mann metir at tey fáa eini tvey prosent av bmp lagt afturat hvørt ár bara við at vera digital í føroyum eru vit so mikið fá at tað skuldi verið lagað manni at kunna gjørt skipanir sum vóru galdandi fyri okkum øll altso tað eru ikki neyðugt haldi eg at hava nógvar ymiskar skipanir sum ikki duga at tosa við hvørt annað og har sum mann fær dupultskrásetingar har sum mann kanska ger nakrar feilskrásetingar og so framvegis og hendan skipanin haldi eg er eitt gott boð upp á at mann fær universalisera eina skipan sum eg galdandi fyri øllog sum gera at mann kann tosa við hvønn annan ella teldurnar kunnu kommunikera við hvørt annað umframt at mann fær nøkur samlaði datasett sum mann kann brúka til at greina ymiskar støður tað kann vera alt frá frávera hjá næmingum til próvtalsdaganum hvussu tað hvussu tann gongdin er og so kann mann gera tillagingar í skúlaverkinum út frá einum upplýstum grundarlagi tað haldi eg er eitt ómetaliga stórt virði í tí tað er fyritøkur í dag milliardarfyritøkur sum liva av datainnsamling og behandling og tær eru øgiliga konservatiellar ofta tí at tær kanska onkuntíð hava til oknað sær data uttan at natúrviliga hava fingið samtykki til tað men tað vísir hvussu stórt virði er í at innsamla og behandlað data tað haldi eg er ein ein ein ein partur av hesum sum mann kanska hevur tendens lul at undirmeta men spyrstu kfólkini ktfólkini so eru tay ikki eina løtu og iva um at tað er kanska eitt tað størsta og sterkasta aktivi sum er í einari slíkari skipan h eg haldi sum sagt at tað at mann hevur eina skipan fyri allar undirvísingarstovnar er hevur so ræðuliga tað hevur so ræðiliga nógvar fyrimunir tað er stór rakstrarfyrimunir tað er tað at skipaninar kunnu tosa við hvønn annan tað er tað ati tú ikki í líka stóran mun fær feilkommunikatión dugpulsskráseting og sovíðari so tað er mánn má ganga út frá nakað sum fer at gagna øllum undirvísingarverkinum øh tí at eg eri sannførdur um ø tað verður ført fram at mann kann onkursvegna bakka ella ella fara aftur til nakað sum var eg haldi at um nakað so verður hetta ein gongd sum við ella uttan samtyngi feroya løgtings fer at akselerera og tá snýr tað seg um at vera við í tilgongdini upp á tann rætta mátan heldur enn at arbeiða ímóti tilgongdini eg haldi hetta er at kalla ein náttúrulóg at vit blíva meira digital tí at vissu vit ikki gera tað so tapa vit í kappingini við onnur lond við onnur fólk við onnur skúlaverk og so framvegis so eg haldi at hendan her heildarætlanin sum sum skal vera eitt system sum er galdandi fyri alt fólkið sum hevur stór rakstrarfyrimunir er eitt gott innisiativ men eisini fyri meg eitt rættiliga natúrligt inisiativ øh eg kundi ikki sæð fyri mær at mann ikki gjørdi hetta tað var ein spurningur um nær mann fór í holt við hesum harvið er ikki sagt at tað alt er so øgiliga ljósaræytt tað eru sjálvandi nøkur ting sum vænta ella sum í øllum førum kunnu vera ein avbjóðing og sum er ein avbjóðing í dag tað er tað at kt trygdin og kanska pensónsdatavernd og og trygdin um privatar upplýsingar er ikki handfarið á rættan hátt í dag og mann má gera tað sum skal til fyri at tryggja at tað verður í í rætt lag framyvir og har er tað aftur fyrimunur við hesum er at íog við at tú hevur eitt system so tú kemur ikki at hava fleiri fólk tilknýtt visi tú hevur fleiri ymiskar skipanir so kemur tú at skula hava fólk tilknýtt hvørja einstøku skipan sum hevur við kttrygt at gera í hesum førinum so samlað tú alt undir einum og so hevur tú eitt fikskað anntal av ktfólki sum sum arbeiða við tí aftur eitt dømi um teir stórrakstrarfyrimunirnir sum eru við at hava eina universiella skipan øh eg ætlaði ikki at fara so nógv inn á tann fíggjarliga partin hann er sjávandi ikki óviðkomandi men her verið talan um at mann heimilleiðir fjøruti milliónir inntil desembur tjúgu sjeyogtjúgu meini eg taðer og tað er so fimmogtjúgu orsaka og tað er har eru tær íløgur sum skuldu til til at menna skipanina og so eisini tann raksturin innan fyri tað tíðarskeiði tað kann kanska ljóða nokk so nógv vit hava eisini sæð dømi um at talgildi føroyar eru ein rættiliga dýrur útvarðslupostur hjá landinum men mann rættvíst ger tær útreiðslurnar við at tað fer at efektivisera í í slíkt format at tað fíggjarliga skuldi loyst seg í tí langa løtunum eg klári ikki a gjøgnumskoða um hesar her fjøruti milliónirnarstrekkja nóg langt ella eru for nógv tað tað giti eg at mann fer at kunna nágreina tá ið hetta málið fer í fíggjarnevndina men eg haldi í øllum førum at hetta er eitt regliga gott útgangsstøði og eg haldi sum sagt at hetta er umframt at vera natúrlig gongd so kann eg kanska eisini leggja afturat at vit hava tann gylta møguleikan í føroyum ativið at vera ein tilfeingisvinna sum dúgar nógv upp á ráðvørur so er tað øgiliga smart at gera tað sum skal til frá almennari síðu til at stimbra eina vinnu har í náttúru tilfeingi er tað sum eru í millum orðini á fólki har tosa um ktvinnuna har eru ikkinakar fiskur ella nakað nøkur onnur ráðvøra sum skal til fyri at framleiða produkt tað er at hava fólk sum eru dugnalig og duga og tá ið tað almenna ger íløgur í slíkar skipanirni og brúka føroyskar veitarar føroyskar loysnir tað er eisini við til at at menna akkurát ta vinnuna í føroyum eg haldi eisini í einum framtíðarbúskapi har sum tað verður í stóran mun digital produktir sum fólk liva av í við at øll lond flyta seg til at blíva tænastuvinnur so er tað øgiliga viktigt eisini at vit syrgja fyri at vit fáa eitt eitt ávíst nóg havv í føroysku ktvinnuni til at kunna taka sær av bæði almennar ktloysnir men eisini at kunna byggja og menna produktir til ídnaðarsigmenti og til forbrúka sigmenti tí har er øgiliga stórt óannað potensjialið í tí og tað haldi eg at hetta eisini er við til at stimbra takk yriharar formaður ja takk so fær eykun samuelsen orðið ger suvæl