Ingilín Didriksen  Strøm (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2021-02-23
Topic: 1. viðgerð LM-083/2020  Uppskot til samtyktar um at seta á stovn matvørubanka
gersovæltakk fyri harra formaður ja vit viðgera so eitt uppskot sum sum eg havi lagt fram fyri løgtingið um at heita á landsstýrið um at leggja fyri løgtingið uppskot um at seta á stovn ein matvørubanka og at seta ein samskipara at taka sær av verkætlanini sambært st so fær ein triðingur ein triðingur av øllum framleiddum mati fyri sjeyti í europa er talan um hundrað og áttaoghálvfjerðs kilo av mati per persón um árið sum endar í ruskspanni tað svara til hundrað og hálvfjerðs milliónir tons av koltfíeltu sum verða latin út í lufthvolvi einans orsakað av framleiðslu og brenning av mati miljø og føderwarstirilsen í danmark vísir á at matoyt stendur fyri millum trýogtjúgu komma fimm og fimmogtjúgu komma fimm prosentum av øllum húsahaldsburturkasti og at matvøru burturkast yvirhøvur stendur fyri upp fyri upp til hálvtrýss prosentum av øllum húsahaldsburturkasti í danmark hvønn dag fara trý komma fimm tons av mati í ruskspannina og tað tað kostar dønum trettan komma fimm milliardir krónur um árið í føroyum hava vit tíverri ikki tøl fyri hvussu nógv av ruskinum er matførur burturkast men vit vita til dømis at í framleiðslulignum missamið við jólini á hvørjum ári tí at fiskur er skeivt hagreiddur leggur mann leiðina í einum av stórum matveruhandlum stutt áðrenn afturlatingartíð sæst eisini at nøgdirnar av mati sum verða tveittar burtur eru stórar og óneyðugar líkist brúksmynstur okkara tíð hjá dønum annars so er matoyðsli í føroyum stórt og tað heldur uppskotsetarin tað haldi eg at vit eiga at gera nakað við tí heitir mál landsstýrið um at seta á stovn á eini matvørubanka hetta er ein fyriskipan sum lond rundan um okkum hava góðar royndir av vit kunnu nevna at í danmark hevur føtvarbankan verið virkin síðan tvey túsund og átta tað er ein felagsskapur sum í høvuðsheitinum er rikin av sjálvbodnum og har tað ber til at vera liugur fyri hundrað krónur um árið virksemið er skipað soleiðis at bankin tekur ímótir avlopsmati frá framleiðarum bóndum og heilsølum og maturin verður síðani veittur sosialum organisatiónum sum syrgja fyri at maturin kemur til teirra sum hava størstan tørv á honum talan er um mat sum er góður men sum ikki kann seljast av ymsum orsøkum eitt nú tí at skaðið er á pakkanum ella tí at seinasti søludagur nærkast um man ikki metur mann fær selt vøruna ein føroyskur matvørubanki kann við fyrimunir skipast sum eitt samstarv millum teir felagsskapir og tey sjálvbodnu sum í dag fáast við at bera fíggjarliga sperdum mat við at játta pening til ein samskipara kann politiska skipanin seta í verk og vera tohaldari á verkætlanini og somuleiðis virka sum bindiligur ímillum ta sjálvbodna tað almenna og privata geyran hetta vildi verið eitt gott dømi um sosiala inovatión við stórum samfelagsligum gagni sum hevði verið eitt fet á leiðini til at røkka heimsmálið nummar tvey tólv trettan og seytjan í mars tvey túsund og seytjan legði sonja jógvansdóttir ffyrrverandi løgtingskvinna fram uppskot til samtyktar um at minka um matoyðsl í hesum sambandi vísti heilsufrøðiliga starvsstovan í hoyringarskrivi millum annað á at millumlið ella felagsskapir eiga at skrásetast av heilsufrøðiligu starvsstovuni so at viðkomandi partar fáa røttu vegleiðingina til handfaring av mati uppskotsetarin mæti til at fyrilit eisini verða tikin fyri hesum tað er ókløkt og óføroyskt at treita góðan mat burtur vit brúka orku upp á at framleiða matin síðani brúka vit orku upp á at innflyta matvørurnar og at enda so brúka vit so eisini meira orku upp á at brenna matvørurnar alt meðan umhvørvið herundir stórum trýsti og fleiri fólk í okkara samfelag hava trupult við at fáa endarnar at røkka saman hatta var uppskotið í fullum liggja við viðmerkingunum hetta her við matoyðsli tað er ein stórur og rættiliga innviklaður spurningur tí at mann hevur matoysl í øllum liðum í virðisketuni tað vil siga at frá tá ið tú framleiðir mat er nakað av matoyðsli tá ið tú frakta mat er nakað av matoysli tá ið tú hevur matin í handlinum í søluliðnum er nakað av matoyðsli og í húsarhaldinum er aftur matoyst tað vil siga at visti mann vil koma hesum trupulleikanum til lívs so má mann seta inn nógv ymisk støð eg haldi at ein ein matvørubanki sum hesin hevði verið eitt gott fet á leiðini og eitt gott inisiativ sum eisini kann skapa felagsskap ella sum kann birta upp undir felagsskap í samfelagnum hjá okkum sum kann føra til ja góðar sosialar relatiónir millum felagsskapur ímillum vinnuna og privat fólk viti vistu vit hyggja eftirtil dømis tølunum frá st so síggja vit at í tað sum mann kallar ídnaðarmentumlondum sum í føroyum so er tann størsti parturin av matoyðslunum tað er akkurát innan fyri tað liðið sum snýr seg um sølu og altso liðurin ímillum søluna og keypara og tað kemst kanska í rættiliga stóran mun av atvit hava nakrar ella handlarnir seta nakrar nakrar treytir til matin og keypararnir eisini seta nakrar treytir til matin at vit skulu ikki hava brúna blettar á bananinum at gularødurnar skulu síggja sirka eins út og agurkirnar skulu vera sirkað líka langar hmen náttúran uppførir seg ikki upp á tann mátan náttúran ger lítlar agurkir og stórar agurker og so framvegis so tað er tað r ikki samsvar har ímillum tað sum vit fáa veitt í framleiðsluliðnum og tað sum keyparin ynskir og tí verður øgiliga nógv fer øgiliga nógv til spillis í søluliðnum og vistu vit hyggja eftir matvørubankanum akkurát hesumsum vit leggja upp til í uppskotinum so er tað meiningin at mann at mann fer út við hesum samskiparanum mann setir ein samskipara og hesin samskiparin kann fáa kanna økið tí at vit vita at tað eru nøkur fólk í dag sum koyra mat út frá hesuma herin gera eitt øgiliga stórt arbeiði millum annað við at fáa mat frá handlum út til fólk sum hava tíð fyri neyðini men vit vita eisini at tað er tað kanska ikki ella vit vita faktiskt ikki so nógv um um tað er galdandi í øllum landinum í mínumkanningararbeiði upp til hettaher uppskotið havi eg fingið upplýst ati at tað kanska mangla fólk serliga í í sandoynni og aðrastaðni har sum tað erja sær sum hetta ikki ordiliga er ein møguleiki meðan í meginøkinum stórum partum av pørtum av meginøkinum kann hetta gott lata seg gera og har eru fólk sum kunnu veita atfáa hendan matin úr handlinum og víðari til til fólk sum hava tí fyri neyðini ein slíkur samskipari kundi hugt eftir hvar er tørvurin hvar mangla við fólk hvørji fólk kunnu vit seta í gongd hvat fyri hvat fyri organisatiónir kunnu vit líkasum fáa upp at koyra við hesum so eg haldi at eg hevði havt nakrar ringvikningar sum kundu havt nakrar ræðuliga positivar effektir á alt landið og har sum mann eisini gjørdi tað møguligt fyri øll fólk í landinum ati ja at fingið fatur í hesum avlopsmatinum i annars bara ferð ískraell og sum vit brúka eina rúgvu av av orku upp á at framleiða eina rúgvu av orku upp á at flyta tí at vit innflyta øgiliga øgiliga nógv okkara mati g sum vit so til endans eisini skulu brúka óneyðuga nógva orku upp á at brenna so tað verða míni orð