Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-02-16
Topic: 1. viðgerð LM-047/2022  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2023
takk fyri harra formaður nú er ku komið nokk so væl inn í viðgerðina eg haldi hon hevur verið honhevr verir fín og sum nógv hava sagt so sigi eg tað sama at okur byggja á heravnar á teimum sum hava sitið frammanundan og tað haldi eg eigur í hvørfall at geva gróðrabotn fyri at fáa góðar og breiðar semjur og tað haldi eg eisini at okkara samfelag hevur tørv á og tað skal eisini síggja sum sjálvandi eitt er tað av tíðini verður stutt men tað er kanska eisini nakað um tað at tá ið alt kemur til alt so er tað meira sum savnar okkum enn tað sum skilur so kann mann sjálvandi vera ósamdur um ferðina og onkur vil hava tingina atðgangað skjótari tað er so tað men tað er eisini viktigt at virða tær demokratisku reglurnar sum eru at mann hevur tíð til hoyringar men at arbeiðar uppskot ordiligt ígjøgnum og at mann arbeiðir heldur altso skjótt við at fáa hett her málið avgreitt nú so hesa samfelagið iki liggur alað meg tí tað er nógvir stovnar sum ikki ordilia at fáa fungera tí at mann ikki hevur eina ordiliga fíggjarlóg so tað skal síggjast í ljósini av tí men eg haldi faktisk at hetta fer at blíva fínt tað eru gjørdaronkrar broytingar um tað ikki eru so nógvar tað er komnar nýggjar inntøkumetingar og og tað er so eisini komið eitt yvirskot og blokkurin verður lekkaður og okkurt er raðfest og umraðfest og eitt sum eg haldi er er rættiliga gott tað er hether við at mannheur fingið fullar lønarframskrivingar inn tað betíðir eisini nakað fyri stovnarnar so tað heur nógv at siga fyri at at virksemið koyrir sum tað kann nú siti eg fyrri í einum nýggjum ráði almannaog mentamálaráði og tað er sjálvandi eisini eini ein nýggj og stóra uppgáva sum er rættiliga spennandi tað er tað gamlaráðið sum kur hava altíð kent tað burtura frá tí ati barnaverndarøkið er flutt yvir til tað nýggja barnaogundirvísingarmálaráðið og tað kann gott vera at við tíðini at okkurt annað broytist tað fenn mann at síggja tað kemur alt annað up á hvat ið hetta komandi árið fer at vísa í mun til hvussu tað nýggja ráið hjá barnaogundirvísingarmálið kemur at fungera og so hevur mann ein mentanarpart inni og tað er so mentanarøki har útbúgving og skúli og gransking o tann partrin ikki er við men tað er faktisk ein fín kompinatión og tað riggar væl og tað riggar betri fyri hvønn dag eg skal gjøgnum ganga eitt sindur um tær raðfestingar sum eru á á hesum økjunum og so svara teimum spurningum sum hava verið settur í samband við tað økið her inni eg skal taka almannapartin fyrst so er at siga ati javnstøðuøkið er raðfest fleiri hava havt hetahr frammi við at mann generelt manglar hagtøl í føroyum tað ger mann eisini innan fyri javnstøðuøki og har er okkurt arbeiði í gongd við at mann ger eina kanning um tað so her er raðfest tað at mann fær gjørt meira við javnstøðuøki og tað er nokkso spennandi tí tað skal eisini tað arbeiðið skal eisini liggja til grund fyri at mann ynskir at fara at hyggja eftir hyggja lógina og so er tað pengar til at gera eitt móttøkuhús eg haldi tað var elspet mersetis gunleysdóttur sum akkurát spurdi um tað at móttøkuhús fyri harðskapsrakt og tað hevur mann so avgjørt at leggja saman við kvinnuhúsinum tey hava leigað sær altso víðkað um hølini leigað sær eitt sindur afturat har sum tey eru og seks hundrað túsund eru avsettar til tað og pluss at kvinnuhúsið fer trý hundrað túsund so har er eisini ein raðfesting og tað haldi eg er ein ein øgiliga góð og neyðug raðfesting og í sambandi við politiska arbeiðið ellars inni á tí økinum so kann eg siga at mann eisini er farin at fyrireika at fáa gjørt eina nýggja harðskapsætlan tí tann tað er tað eru tað eru faktiskt heilt nýggjar avbjóðingar í dag í mun til bara fyrinøkum fáum árum síðani nú er tað meira efti her við eisini talgildum harðskapi og øðrum sum mann ikkihevur sett so nógv til fyrr og so er tað ráðgevingin fyri føroyingar í danmark sum er sterkt við tvey hundrað túsund krónum hon er faktiskt øgiliga góðar nettir hjá fólki sum búgva niðri men eisini hjá holtórshavn og sjúklingum og øðrum sum eru burtur og hava brúk fyri sosialráðgeving og berin fyri fýra hundrað túsund tey gera eitt ótrúliga gott arbeiði fyri børn og familjur sum eru rakt av sorg og eg haldi at tey síðstu árini er tað havi tað veriðógv nógvar tað er liliga nógvar familjur sum hava fingið rættiliga góða hjálp so tað er gott og so er tað sjálvandi alt tað stóra økið sum er á almannaverki og øll tann ætlanin sum liggur um at fáa bygt út tey komandi árini tað bleiv jú gjørt eitt nokk so stórt uppskot í í seinastu samgongu at legga upp á upskot er eftir álit ella hvat mannskal rópa tað umø í góðum hondum har mann setti í í setti eina ætlan fram hvat var neyðugt at gera fyri tey næstu árini og har skal tað hvussur vera mítt ynski og tað skal fara herfrá út til allar flokkar um at fáa at okur fáa gjørt eina langtíðarsemju á tí økinum og tað sum eg hvørfalli er lagt upp til tað er at mann í minsta lagi setra og hálvtrýss milliónir av árliga tey næstu tíggju árini soleiðis at mann tryggjar sær at tað hvørt ár í hvørfall kemur ein nýggjur stovnur tí her hevur verið so øgiliga stórur stórur bíðilistar og stórur tørvur og eg kundi hugsað mær at ati eg veit ikkium tað skal vera ígjøgnum trivnaðarnevndina ella um tað skal vera eitt umboð frá hvørjum flokki men at mann p á einlana máta fekk gjørt eina ordiliga langdígar semju tí tað heur eitt øki brúk fyri soleiðis at tað ikki verða av hanglugt av hvør situr her men at tey altíð føla tað at tað eru í góðum hondum tí at hetta e eitt øki sum halda okur øll vilja so tað er tað r hvussu fo nógv okur arbeiða við í løtuni er nógv gott í gongd mýran verður bygt uppi í í hoyvík og kvíggjartún verður bygt úti á argjin og reyntún eru í gongd og hetta er trý nýggj heim sum fara at lata upp innan fyri hetta her árið og pengar eru avsettir til rakstur t til tað so har verður gjørt eitt gott arbeiði eisini av teimum sum hava sitið áðrenn ogkum og so koma tað eisini tvey fólk nei tvey heim til fólk sum hava seinheilaskaða koma í ár eitt kemur í klaksvík sum eita er skálagarður og sum kemur heima e við síðula øí suðuroynni og tað er sera positivt og alneyðugt tað eru fólk sum faktisk ikki hava nakað tilboð í dag tá mann hevr ringt við ið at fáa útskriva fólk og tað eru eisini fólk sum búgva heima sum kanska ikki hava møguleikar til umlating og annað og tað eisini fólk sum eru undir sjeyogtrýss sum sletta einki tilboð hava um tænastu í dag so tað fer í hvørfalla atvera ein ein stórur bati fyri tey fólkini ø tá ið tað er sagt so eta statvekk mann kemur nokk ongantíð á mál við hesum her økinum men eg haldi kanska serliga eitt ting sum okur burdu sett okkum saman og gjørt meira við tað eru tá ð tað kemur til sjálva endurvenjingina at mann fer altso at mann setir meira av til tað tí tað gevur øgiliga nógv í síðsta enda við tað at fólk kunna klára seg betri og og at mann kann varðveita sínar førleikar sum longst hasa fyrstu tíðina havi eg havt møguleika at verið úti og vitja nógvar stovnar og tað er ótrúliga gott at síggja hvussu góðar umstøður eru nógvastaðni og hvussu nógv góð fólk arbeiða nógvastaðni men man men man sær eisini at tað er truplar umstøður á nøkrun á nøkrum stovnum og tí er tað gott at tað eisini verður bygt nýtt so innan fyri ta næstu tíðina so verða tað eisini nakrar teimum gomlu gomlu stovnunum sum faktisk verða niðurlagdur tí at fólk fáa nýggjar og betri umstøður men mann sigar eisini tá mann runt og snakkar við áhugafeløg og onnur at tað eru eisini bólkar av fólki í okkara samfelag sum enn mangla grundleggjandi tænastur so visi eg skal siga avbjóðingarnar sum eru haldi innanfyri etta øki so tað sjálvandi heta her við manglandi búplássum tær eisini alfortrupul tá tað kemur til koyring aftur og fram í millum hesi ymisku tilboðini altso endurvenjing og taluvenjing er eisini ein avbjóðing og marka móti ímillum eldrarøktirna og tað kommunala er ikki endaliga avgreitt og tað ætli eg mær at taka upp við kommunurnar tað hava okur ásett fund um so er mann eisini komin á eina sovorna støðu har har tá mann snakkar um bústovurnar at mann ú manne at tá ið tú blívur yvir sjeyogtrýss so kanst tú ikki sleppa inn á eitt vanligt røktarheim og tað ger so eisini tað at eldri fólk í stóran mun búgva á á vanligum sambýlum har onnur kanska fara til eitt dagtilboð um dagin tey fara vert tatilboð ella hvat tað skal vera vart vert at arbeiða men øll kunnu ikki fara húsunum tí mást tú kanska hava dupultan manning so her eru nøkur ting mann hyggja eftir tað mugu eisini vera pláss til eldri fólk sum hava menningartarn ella hvat tað nú skal vera hvussu tay sum búgva hjá almannaverkinum so her eru øgiliga nógv forskeld at gera eisini í mun til fólk sum hava brek og annað og í løtuni verður tað so arbeitt við eini lóg um eitt brekumboð og tað verður eisini arbeitt við einum uppskoti um ein hjálparpakka sum fleiri hava spurt um og tað verður eisini arbeitt í herdiot við at fáa bygt meira ella gera uppskot um nýbygging á hesum her økinum og so veru tað eisini settir pengar av til frítíðartilboð til børn tað er starta nakað nkurnønøkur nýggj eru komin inn men har er ta so frúutrøð sum kann vaksa um um tænasturnar og eisini sett pengar av í eysturoynni til at minka um bíilistarnar og eisini erduni raðfest fyri at minka um bíðilistar til tað vanliga virksemið sum tey hava har fólk kunna koma inn og hava ein meiningsfullan gerandisdag eh og so haldi eg eitt gott sæst aftur og tað er tað at mann fyri ein tíð síðani samtykti at pensjónur og veitingar annar verða javnaðar fast soleiðis at tað pjóðist ikki at koma í tingi hvørja ferð men tað liggur í einari fastari laði soleiðis at tað ikki verður úttolað tá ið tað kemur til mentanarøkið so er ein raðfesting til tað føroyska málið sum er er neyðug tað er bæði til orðabøkur og tað eisini til málráðið og tað er eisini tí mann skal hava eina nýggja stavsetingarorðabók ferliga kanska í hesum her árinum so har er nógv at gera og og tær fimm hudrað túsund sum sum samanlagt eru játtaðar at gera sjálvandi mun men har er hvørfall neyðugt at gera nógv meira komandi árini fyri føroyska málið tí ávirkan er stór úti frá og tað kanska serliga eisini innan fyri tað talgilda at at tað tørvar at gera meira so er ein játtanin á trý hundrað túsund til symfonyrakestri suhaldi eri ótrúliga gott og eg haldi at symfonyrarkestrið skal vera akkurátsum tann fyrimyndin sum okur øll hava eingin trúði at tan næstan bar til at hava í føroyum og bara upp á fjøruti ár so kann mann hava altso eg haldi baraeghavi verið til tvær konsertir longu í ár tað fleiri hava verið tað og bara fær noggum fáum árum síðani so mátti kanska ein øgiliga øgiliga stórur partur av teimum tónleikarunum koma inn til føroyar uttanlands frá fyri at vera við fyri at mann kláraði tað men nú sevður mann veruliga fruktinar á musikkskúlanum at teir næmingarnar inni og tað er virkliga nakað sum gevur nakað sum sum eg haldi okur skuldu standa saman um og tað hevur mann tíbetur gjørt og ein onnur mentanargrein sum eru stórar menning til filmur har eru eisini ein raðfesting inni upp á fimm hundrað túsund hetta er so film stuðullin og mentanargrunnurin er eisini raðfestur og so liggur eini stóri verkætlan fyri framman sum er tjóðleikhúsið har tað verður arbeitt við at prosjektera og fyrireika og arkitekta kapping og annað hevur verið og har er eisini ein ætlan um at fara og søkja grunnar til tað arbeiðið og hr eru so fýra milliónir settar av í ár til at fyrrireika víðari við og tað er eingin loyna at tann tað kundi gott verið hægri tað var tað eisini ynskt tey sum sita og prosjektera at tað tað gjarna mátti verið meira á tíð og so er kirkjan eisini partur av okra málsøki og har eru eisini setta raðfestingar á bæði til serprestar og eisini stuðul til kirkju bygging tjóðsavnið hevur fingið eisini eina raðfesting til náttúrudeildina og nakað við eisini útgerð til tey sum smíða bátar so er er forskelligt hað er savnskull og og sovíðari og so er tað ísf sum sum fær eina millión og tey hava gjørt eina nýggja strategi har tey arbeiða eisini við breiddarítrótti og kanska leggja størri dent á felagsskap vir tað at øll skula vera í rørslu og rørslu gleði og og so víðari so tað verður akkur sum arbeitt á fleiri frontum bæði við breiddini men eisini við altjóða luttøku og øðrum ogoyggjarleikir eru í ár og okur síggja eisini tað at tað eru fleiri føroysk lið sum klára seg væl tá tey koma eisini úti heim og kunna bjóða av hondbólturin er eitt eitt gott dømi í løtuni og tað skiftir onkuní hetta svimjing og onkuntíð h hevda verið fótbóltur gtað er so ymiskt so har er hvørfalli nakað at haldi sum okur øll kunna standa saman um og tað er eingin ivi um tað at vissi mann spyr ísf so høvdu tey eisini ynskt tað at tann milliónin var meira sjálvandi eri tey glað fyri tað sum er men men tað hevi eisini tað hevði eisini komið væl við hendan her nýggja stórrullin sum eisini formennar hava skrivað undir uppá skal byggjast hon er eisini á vfimm milliónum so her er ymiskt ø men eg haldi at vissi eg skal taka stutt samanum so haldi eg at til okra komandi fíggjarlóg so eigur mann serliga á mentanarøkinum at finna hægri raðfestingar og tað er kanska serliga føroyska máli eg hugsi um undirvísingartilfar í skúlunum ikki bara kanska ini á mentanarøkinum men eisini á á øðrum málsøkjum innanfyri skúlaverk og annað at mann fær meira føroyskt tilfar at mann kann gera meira eisini talgilt at mann kann styrkja súnini sum faktiskt røkja eina stóra uppgávu við eina øgiliga lítlari játtan tað kunnu eisini vera meira akkurt sum partur av øllum tíma at arbeiði við ferðavinnu øðrum og trivnaði og sovíðari har trígg síggja øiliga stórar møguleikar í og okur hava sett nógv so nógv í samgonguskjalið um hvussu okur vilja menna mentanarøki so tað fara okur sjálvandi at gera og í løtuni so hyggja okur sjálvandi eftir hvussu mann kann orða okur hava jó eisini sett tað í at kur skula gera mentanar og listapolitikk og annað so tey tingini hygja okur eftir so nøkur ting skula gerast í kan mann siga í arbeiði um vit arbeiða við politikkum men nøkur ting skulu eisini fremjast í játtannm so tað e eitt sindur blandað men her er nógv ymiskt at taka fatur í og tað gleði meg til og eisini til at arbeiða saman við trivnaðarnevndini og mentanarnevndini um tey tingini og eg skal bara bjóða inn til gott samstarvi við nevndirnar um tað so trúgvi at okkur ná