Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-01-20
Topic: 1. viðgerð LM-070/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um eftirløn (Eftirlønarlógin) (Frítøka fyri uttanlandsinntøku og javnbjóðis kapping millum eftirlønarveitarar)
takk fyri harra formaður ja til viðgerðar er so einidagføring kann mann siga av eftir lønarlógini sumav fyrstan tíð var sett í verk tá ið ella samtykt tá í tvey túsund og trettan av núverandi landsstýrismanni í fíggjarmálum og tað havi so verið nakrar broytingar gjøgnum tíðina men ikki júst hesin viðvíkjandi sum vit viðgera í dag heilt yvirskipað so vil e siga tað ergleðiligt at landssýrismaðurin hevur lurtað eftir fleiri avhoyringssvarinum ikki minst tann partin sum minnus tá ið lógaruppskot fór til hoyringar at attá ynskt mann at seta ta lógarkravd á tólv prosent inngjald til eftirløn upp til fimtan prosent og eg vísti eftir sjálv tá á atiat har við fór tað at gerast ein mann kann hvørtfar t siga ein øgiliga stór pensjónsumsparingv øgiliga nógv sum fólk skulu rinda av sínari løn tí tá skuldu tey bæði ringja rinda fimtan prosent av síni egnu løn til privata umframt at tey komu at rinda rættiliga stóran prosentpart til samhandsfasta bæði arbeiðsgevara og arbeiðstakari og at at mann metti at tað var óneyðugt at hava so stóra pensjónsuppsparing so tað er gleðiligt at landstýrismaðurin hevur hevur valt at at sleppa akkurát tí partinum teir partarnir sum hann so lagt fyri løgtingi nú snúgva seg sum undanfarni røðarar vísti á eisini tað eina um tað mann kann siga at tað var eitt sindur stirvi samansett tey krøvini sum vóru til um so var at tú valdi ein pensjónssparing í einum peningastovni sigur mann akkurát hvussu tað skal plaserast í mun til aldur á persónunum og tað kundi geva nakrar avbjóðingar og kundi eisini tryggja tað atpensjonistar ikki fingu nøktandi avkast nú letur mann upp fyri at tað verður gjørt øðrvísi og mann sigur hvørfall at tað skal vera kann mann siga sama frælsi at samanseta pensónsupsparingina í peningasovninum sum í pensjónsfeløgunum og og tað tykist at verarímiligt men eg gangi út frá fíggjarnevdinm eisti so hyggur nærri eftir í og tryggjara so er hin parturin snýr seg um at inntøka frá arbeiði fyri arbeiðsgevara við heimstaði uttanlands um løntakarin antinrindar til nav ella hevur eina eftirlønarskipan uttanlands um taksmetur er nøktandi kunnu frítakast fyri at rinda hetta bundna eftirlønargjalvdi sum er hækkandi á hvørjum ári upp til tólv prosent og júst hetta tt ver aftuvendandi mál eg minnist tá landsstýrsmaðurin samtykti tað sjálvur í upprunalógini attso tá hevði mann jú møguleikan fyri at fáa undantak frá taks og ynskið var jú altíð at tryggja tað at fólk ikki komu í klemma og skulu rinda tvær staðnir pensjón tí tað hevur eingin áhuga í at mann bæði skal rinda til ein pensjónsskipan uttanlands og í føroyum men eg veit at tað hava verið as mann siga nakrar avbjóðingar við verandi orðingum og vit arbeiddu eisini í undanfarna samgongu við jamen hvat hvat kann mann gera fyri at at tryggja tað at fólk ikki koma í hesa støðuna at tey rinda tværstaðni men so er hitt atlitið eisini mumu mán eisini tryggja tað at tá hesi fólkini gerast pensjonistar at tey ikki verða verri stillaði enn sum um at tey høvdu spart hesi her tólv prosentini upp í føroyum og hetta er so tað sum landsýrsmaðurin so er komin til niðurstøðu við nú at mann skal velja hesa orðingina e vóni so at hetta kann vera ein loysn upp á tað undir øllum umstóknumskum mann tryggja tað at fólk ikki rinda boðastaðni á hinari síðuni mugu tryggja tað at hesi fólkini ikki verða verri stillaðir tá tey røkka pensjónsaldrið og sjálvandi eisini tryggja tað at tað tey so fáa útgoldið eins og hjá øllum øðrum føroyingum er í einum saman spæli við verandi pensjónsskipan í føroyum so attað er ein javnseting har tað stendur ikki so øgiliga nógv lýst í málinum hvussu mann sær tað tí viðvíkjandi so eg gangi út frá at fíggjarnevndin fær lýst samanspælið við pensjónsskipanina annars tá ið viðkomandi fær hettsa her pensjónina útgoldina frá hesi her útlendsku skipanini hvussu fer tað at fungerað í verki bæði við mótrokning og við upplýsingum ikki minst soleiðis at vit tryggja at at vit røkka endamálin við eftirlønarlógini sum er at tryggja at øll hava eina góða pensjónsskipan ta við røkka pensjónsaldri og eisini at vit fáa eina haldføra pensjónsskipan sum ger tað at í so fall at fólk hava havt øgiliga høgar inntøkur og høga pensjónsuppsparing jamen so verður ein ávísur partur mótroknaður soleiðis ati tann almanna penrsónin er eitt sindur minni við tí endamáli at tryggja at tey sum einki og annað hava kunnu fáa eitt sindur meir simpulin fer at tryggja at virðini í samfelagnm verða javnari býtt og at tryggja at øll hava eina pensjón sum er til at liva fyri so sum útgangsstøði taka vit í tjóðveldið undir við hesum málinum tó at tð eru nakrir tættir mugu lýsa nærri eg havi líka hug at er at enna at nevna at um fíggjarligar avleiðingari stendur so at at í tvey túsund og átjan sum nokk eru tey nýggjast stølini tá vóru tað so átta hundrað og fjøruti føroyingar sum rindaðu eftirløn av inntøku úr útlondum og at tey rindaðu umleið fýra milliónir krónur av tí eftirlønini í pensjónsskatti forskalan pensjónsskatti og hetta eru so inntøkur sum koma atifella burtur og at kommunurnar koma so ati mangla tær inntøkurnar kann man siga so landsstýrismaðurin hevur nevnt í nøkrum umførum tí at tað hava verið onnur mál á tinginum eisinit seinasta eitt tvey árini har kommunurnar hava mis nakar inntøkur at mann ynskir at arbeiða fyri at kommunurnar fáa onkra aðrar inntøkur staðin tað veðurikki sagt navað umvið hesum uppskotinum meneisini tað haldi eg at hevði eg øla gott fíggjarnevdin fekk lýst soleiðis at vit tryggja at í tann mun t kommunurnar missa inntøkura á hesum uppskotinum sum tar far at gera at onnur uppskot eru ein kann man siga mótvekk til tað og at fáa lýst tann partintakk fyri