Uni Holm Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-01-19
Topic: 1. viðgerð LM-039/2022  Uppskot til løgtingslóg um broyting í anordning for Færøerne af lov om foranstaltninger mod smitsomme og andre overførbare sygdomme  (Myndugleikaflytingar vegna yvirtøku av farsóttarmálsøkinum)
takk fyri frú forkvinna til viðgerðar eru tvey uppskot hvørs endamál er formiliga at yvirtaka farsóttar øki so føroyskir myndugleikar fáa bæði lóggávuvaldið og útúnandi valdið á farsóttarøkinum hetta er eini neyðug yvirtøka hóast vit vóna at tað ikki verður brúk fyri henni skilt á tann hátt at vit vilja sjálvsagt øll verða farsóttir fyri uttan men tað ráða vit so ikki fyri sjálvi vit vita ongantíð nær farsóttir raka sum gera tað neyðugt at seta tiltøk í verk men í einari tilbúgvingarstøðu sum henni við koronufarsóttini so hevur tað stóran týdning at vit skjótt og lætt og við greiðum lágargrundarlagi kunnu taka avgerðirnar sjálvi undir koronutíðini vóru hinvegin dømi um at tað var ein avbjóðing tí farsóttar málsøki er á donskum hondum eitt ítøkiligt dømi er at forðingar fyri smittuspjaðing eru í donsku eptmilógini og burturúrtí spurdist eisini ein tvístøða millum tað sum vit vildu í føroyum einumegin og fleksibilitetin í lógini hinumegin í føroyum var matstovulógin brúkt til at avmarka upplatingartíðir og afturlatingartíðir á skeinkistøðum fyri at forða smittuspjaðing og tað vóru eisini fleiri sum vístu á at tað var óheppið at brúka matstovulógina til at forða fyri smittuspjaðing lógargrundarlagið var í øllum førum rættiliga ivasamt fyri ikki at siga kreativt hetta verður eftir øllum at døma ein smidlig yvirtøka tí grundarlagið er sera gott fyrireikandi arbeiðið hevur verið gott tað er einki til hindurs fyri at taka farsóttarøkið á føroyskar hendur men kortini hava formligur fundir verið við danskar myndugleikar sum netus ministerautt og landslæknan um lógaruppskotini fyri at umrøða hvar markið skal ganga millum føroyskar og danskar myndugleikar eftir yvirtøkuna koronutíðin vísti vísti eisini púra greitt at vit kunnu uttan hóok átaka okkum hesar uppgávurnar føroyar hava handfari koronufarsóttirna sjálvstøðugt og í onkrum føri eisini øðrvísi enn onnur lond við mentu føroyskar loysnir til føroysk viðurskifti sum var greitt tekin um at vit hava neyðugu førleikarnar neyðugu vitanina og eisini neyðuga samanhaldið millum fólk til at handfara farsóttur eg legði eisini til merkis í eftirmetingarritinum sum løgmansskrivstovan læt úr hondum í síðstu viku um koronutíðin í føroyum at leiri hoyringspartar nevndi at koronutíðin við øllum teimum afturstigum ið hon eldi til eisini var við til at menna førleikar og styrkja ávísar mannagongdir sum framvegis eru galdandi ella sum kunnu setast í gildi aftur skuldu tað verið neyðugt í framtíðini tá skulu vit sjálvandi eisini við egnum royndum eygleiðingum og upplýsingum bjóða farsóttum av og gera tað sum passar okkum í føroyum best eg haldi at vit duga jú best sjálvi at stýra okkara egna heilsuøki hóast tað samstundis eisini er neyðugt við góðum og tóttum samstarvi við onnur lond og ein føroysk farsóttarlóggáva er eitt avgerandi amboð til tað hendan yvirtøkan hevur við sær at fólkaheilsustýrið sum nú skjótt formliga hevur virkað í tríggjar vikur eftir ætlan fer at umsita tær uppgávur sum landslæknin framvegis hevur sambært epdmiðlógini tað vil siga at føroyskir myndugleikar fara eisini eftir hesa yvirtøkuna at bera útreiðslurnar av ella sum standast av málsøkinum tað verur mett at kosta okkurt um tríggjar milliónir krónir árliga og eingin av teimum sum eru í starvi hjá landslæknanum í dag skulu flytast úr landslæknanum yvir í føroyska heilsuverki hetta uppskotið snýr seg sum sagt í fyrsta umfari um at flyta lóggávuvaldið og útvinnandi valdið úr danmark til føroya næsta stig er so at fáa eina føroyska lóg sum meira nágreiniliga tekur støði í føroyskum viðurskiftum og tað fer heilsumálaráðið so eisini undir í næstum havi eg skilt ivaleyst í tøttum samstarvið við fólkaheilsustýrií samgonguskjalinum hava vit eisini sett okkum fyri at fyrireika at flyta landslæknaimnbati á føroyskar hendur og í framtíðini er eisini upplagt at landslæknaimnbatið verið partur av føroyska fólkaheilsustýrinum verið tað mett skilabest væl at merkja tað fer fyrireikandi arbeiði sog at vísa hetta er fyrstu ferð at hetta nývalda løgtingið er saman til eina løgtingsviðgerð men tað er aðru ferð at júst hetta uppskotið at yvirtaka farsóttarøki er í í løgtinginum undanfarna samgonga millum sambandsflokkin fólkaflokkin og miðflokkin høvdu sama uppskot í løgtinginum í heyst tað málið fæll burtur tá løgtingsfal kom í ótíð og nú leggur hendan samgongan so uppskotið framaftur sum mest sannlíkt verður breið undirtøka fyri hesum uppskotinum tað er gott tí eg haldi at vit politiskt sum heild skulu duga betur at gera breiðar semjur eg hugsi kanska serliga um tey stóru politisku málini sum seta eina yvirskipaða kós fyri hvar føroyar fara sum samfelag tað er ikki tað er ikki óvanligt at samgonga og andstøða lyfta í felag men eg haldi at tað skulu vit duga enn betur tí politiskt drál knappligar lógarbroytingar og væntandi politiskar langtíðar semjur skapa ofta óneyðuga ørkymlanm millum fólk og tað kann eisini vera við til at tarna nýskapanini úti í samfelagnum ein ábyrgdpolitisk skipan hon megnar at savna hon megnar at fáa skil á teimum stóru avbjóðingunum eisini teimum sum tykjast fjaðrar í dag tí avleiðingarnar ikki fara at merkjast fyrr enn um nøkur ár og hon dugir at gera semjur sum røkka tvørtur um valskeið tí g haldi at tað her verið gott at ella um hetta uppskotið og hendan viðgerðin eisini kann virka fyri at vit virðismeta týdningin av góðum og semjusøkjandi arbeiðslagi og breiðum politiskum semjum og tað krevur at samgongan dugir at rætta hondina út og tað krevur at andstøðan arbeiðir konstruktivt so vit fáa loyst tey málini sum hava týdning fyri gerandisdagin hjá fólki