Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-09-01
Topic: 1. viðgerð LM-004/2020  Uppskot til samtyktar um at tryggja ókeypis og lætta atgongd til grundleggjandi bankatænastur
takk fyri ja til viðgerðar er eitt uppskot til samtyktar frá javnaðarflokkinum har heittløgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika og leggja fyri løgtingið lógaruppskot sum tryggja fólkið ókeypis og lættað atgongd til grundleggjandi bankatænastur og sum útgangsstøði meta vit tjóðveldið hetta er eitt eitt gott uppskot og hetta byggir eisini víðari á onkr av teimum uppskotunum sum tjóðveldið hevur lagt fram viðgjørdu millum annað fyrr í ár eitt uppskotum at tað ikki skuldi vera møguligt at leggja negativa rentu á lønarkontu og pensjónskontu tí at vit mettu at tað er grundleggjandi skeivt at tá ið vit í løgtinginum áleggja fólki við lóg at tey skulu hava eina lønarkontu í ein føroyskum peningastovni vit áleggja eisini fólki við lógu at tey skulu rinda ein part av sínari pensjón inn á ein pensjónskontu sum má ein møguleiki vera tá tað kemur pensjón kann mann sjávandi eisini seta ett virðisbrøv men tað má eisini vera ein møguleiki at standa á einari kontu uttan at peningurin minkar ø tað uppskotið fall so og eg haldi gott at javnaðarflokkursom hevur lagt hetta uppskotið eisini fram nú so vit kunnu byggja víðari á ta kjakið og vónandi eisini í samráð við landsstýrið fáa nakað at henda á hesum økinum tí eg haldi orðaskifti vísti væl tá eins og nú eisini at tað er ein ein breiður vilja á løgtinginum til at fólk skulu hava atgongd til grundleggjandi vatnkatænastur ikki minst eina lønarkontu uttanats skal kosta og sjálvandi má man kunna fáa sína egnu pengar út uttan at at rinda fyri tað annars meir yvirskipað kann mann siga at søguliga so hava vit havt eitt øgiliga gott samstarv millum ta skattaskipanina sum landið hevur havt sum hevur verið var øgiliga kann mann siga slógbrótandi tá hon bleiv sett í verk í sínari tíð og framhaldandi er ein øgiliga øgiliga góð skattaskipan og so bankaskipanirnar og vit hava funnið eina góða loysn í føroyum har sum bankaskipanir saman við skattaskipanina hava tryggjað at vit eru sloppin undan eykaskipanum afturat og tað hevur verið ein vin vindstova har vit øll hesi árini hava sagt jamin vit brúka bankaskipanin saman við skattaskipanina at tryggja at lønir verða fluttar ígjøgnum hesar bóksskipanirnar og so verðu tað at rinda so vit sleppa undan einari nýggja skipan afturat enn einari almennari ktskipan sum má flytur út av tað sum so er hent tíverri nú seinni árini tað er at at peningastónarin so er byrjaðir at at siga ha mann kann leggja negativa rentu á eina ávísa upphædd anta lønarkontu ja og nú skal tað kosta at gera ávísar flytingar eisini um tað er lønarkontu og tað gongur jú ikki tað hevur verið upp at venda av og á at mann eisiniskal rinda fyri at hava eina lønarkontu eitt fast árligt gjald og tá minnist meg rætt vóru allir flokkar beinai útsøgdu nei tað eigur ikki at kosta nakað at hava eina lønarkontu tí so mugu finna ein aðra loysn hetta við negativar rentu hetta við at tú skal kosta at flyta pengar til sín sjálvst ella fáa fatur í sínum egnum pengum er nakað av tí sama ogm matkunnugt hevur hetta ikki verið ein partapolitiska ósemja men tvørturímóti ein breið semju í løgtinginum um at heita á peningastovnarni latið heta her vera vit hava havt eina semju um vit hava bankaskipanir og skattaskipanir spæla væl saman men tað má vera ókeypis fyri fólk tá ið peningastovnarr so allíkavæl velja at halda fast í at nú skal mann bróta við hetta prinsippið so sita seg sjálvt vit mugu taka tað upp í løgtinginum og eg eri fegin um at síggja at tað er ein breið undirtøka fyri málinum fyri sjálvuit bæði tað sum tjóðveldið tað uppskoti sum tjóðili legði fram fyrr í ár og eisini hetta her hjá javnaðarflokkinum men eg má eril tæl siga at tað er bæði mín og okkara vón at tað ikki er neyðugt at fara inn og lóggeva á hasum økinum og ynskt at landsstýrismaðurin ág øki sum kundi sett seg saman við peningastovnunum og sagt sum er soleiðs sum vit annars altíð hava verið samd um eisini í politiskuskipanini at hetta verður ikki góðtikið politiskt at mann ikki at at mann ikki kann hava eina ókeypis lønarkontu til dømis at man ikki kann fáa sín egnu pengar út eg eri vís í alt annað líka at er tað eitt greitt signal frá landsstýrismannunum o landsstýrinum og frá politisku skipanini su vilja peningastovnarnir eisini lurta eftir tí og eg vóni verulaga at landsýrsmaðurin kann greiðaeit sindur frá hevur hann verið í hesum samskiftinum tí eg eftirlýsttað is seinast vit tosaðu um hatta at tað er øgiliga harmiligt at tað skal koma har til at tað skal vera neyðugt vit hava somu masstara lóggáva í forvegini á hasum økinum og júst hesin parturin hevur tað verið ein breið politisksemju um og semjavið peningasavnur um at tá tað kemur til eina lønarkontu so skal tað ikki kosta fyri fólk so tað vóna at landstýrsmaðrin kann greiða nærri frá um hann hevur verið í samskifti peningastovnarnar og hvat hann ætlar at gera fyri ati vit røkka á á mál við hesum tí er tað soleiðis at mann heldur fast í at bæði negativu renta skal kunna leggjast á lønarkontur hjá fólki at tað skal kosta at taka sínar egnu pengar út so er eingin annar veður enn at vit stovna almennar lønarkonturi og tað er eingin trupulleiki gjaldsstova føroya kann væl gera tað men vit eiga at seta okkum sjálvum spurningin er tað tað rætta at brúka peningin upp á tá vit kunnu hava eina aðra loysn og vilja peningastovnarni ikki vísa samfelagssinni við at siga hg vit halda áfram við at tað skal vera ókeypishá lønarkontur so vit sleppa frá at byggja enn fleiri skipanir enn meiri tøkni enn meiri útreiðslur og gera tað enn meira trupult eg eg havi øgiliga trupul við at síggja hví peningastovnarnin ikki skuldu valt at fara inn í á samstarv og hildið áfram við tí samstarni sum hevur verið men sjálvandi nú kemur málið í nevnd skal mann taka peningastovnarnar inn og eg haldi landsstýrið má eisini greiða frá hvat hevur veri upi at venda tíð viðvíkjandi eg var bara sjálv tá ið eg var landstýriskvinna í fíggjarmálinm hevði og hevði eisini ábyrgd fyripeningastovnslóggávuni tá høvdu vit leypandi fund við peningastovnanum og tá tók mann mál upp sum høvdutýdning og okur segði søgdu vit søgdu sum var um tað var okkurt politiskt mann helt jamen til dømis hevur tað fleiri ferð ver upp at venda hetta við at tað skald vera fast árligt gjald at hava eina lønarkontu og tað hava vit aftur aftur sagt at tað verður ikki góðtikið og eg vóni veruliga eisini at hesin landsstýrismaðurin arbeiðir víðari við tí men sum sagt kemur man ikki á mál við tí so er ikki annar veður enn at mann stovnar nakar almennar lønarkontuir og og tað ber væl til kann gerast skjótt og lætt men einki er ókeypis og tað kemur bara eisini at kosta bara up á anna anan máta so tí hevði besta loysnin verið at peningastovnarnir valdu at varðveita at tað er ókeypisønarkontor og eisini at tað er ókeypis at fáa fat í sínum ógvum pengum alt annað gevur øgiliga lítla meining annars so hava øgiliga stórar broytingar verið á banka og peningastovnsøkinum tey seinnu árini eingin ivi um tað tað ertað er ein avbjóðing at vera í tí branskini í dag tað tað løgna sum er hent er at at í dag hevur tú pengar vanligvíst kundu seta pengar inn á bók og fáa eina rentu nú kosta tað eiga pengar og peningastovnarin skuldi rinda fyri at seta pengarnar víðari til sentralbankarnar og hinvegin skalt tú taka lán m so fært pengar afturfyri vit sóu tann landskassin var úti tók lán hann fekk tað var negativ renta soleiðis at tlandskassin fekk pengar fyri at taka lán og vit síggja eisini ati selja hesa realcredlánirni eru altso renturnar eru so lágar og eisini negativar at tað eru øgiliga ein serlig tíð vil liva í nú tað sum so er komið afturat er henda koronastøðan sum hevur gjørt tað at at vit síggja at umframt at vit faktiskt frá tvey túsund og átta tá i vit sóu tað fíggjarliga krakkið frá tvey túsund og átta aftaná fígjakneppi tá hava sentralbankar á miðbankar í við meir ella minni øllum heiminum arbeiddu øgiliga hart fyri at fáa gongd á búskapirnar um mann hevur mann kalla tað prenta pengar í øgiliga stóran mun fingu øgiliga nógvan kapital út á kapitalmarknaðirna sum hava gjørt tað at pengar hava mist virði tað er tí tað er negatíð renta hvat gera fóst sum vilja havkast teir seta pengarnir í partabrøvur staðin fyri og úrslitið er tað at partabravkurtirnar eru vaksnir ófatiliga nógv tey seinnu nógvu árini og tann gongdin hava sæð hildið áfram og tað er eingin ivi í mínari verð um at teir prísirnir vit í dag síggja á partabrøvin eru altso yvirvorderaðtí pengarnir ongastaðni at fara og to trýstir sjálvandi prísirna upp á á partabrøvinum og og spurningurin er hvat hendir so tí tað sum so er hent nú tá koronastøðan hendir eru gjørt seg galdandi er at tað flestu londini tey sum hava sínum egna valta hava gjørt enn meira av tí sum mann í forvegingjørdi frá tvey túsund og átta prentað fleiri pengar so tað er ekstremt nógv kapital út á altjóða kapitalmarknaðinum í løtuni og skuldin veksur hjá nógvum londum eg seti mær spurningin nær ætla tey at rinda nú aftur ætlað teysær tað yvirhøvur so í løtuni er allir altjóða ímarknaðurinir eitt rættiliga stórt eksperiment føroyski peningastovnarinr er eisini ein partur av altjóða fíggjamarknaðinum og skulu líkasum finna eitt fótafesti í tí kann mann siga meldrunum og har haldi eg tað er týðandi at vit undirstrika hvussu týðand er at vit hava føroyskar peningastovnar tí tað sum vit síggja nógva aðrastaðni er at bankarnir blíva størri og størri og og hevði tað endað við at vit bara høvdu til dømis sølufelialir hjá útlendskum stórsbankum í føroyum so hevði støðan verið øgiliga ringt fyri okkara samfelag og tað er so eina undirskustióumdi vit ikki koma inn inn á tað nú men eg haldi týðandi at vit halda fast í at vit mugu hava føroyskar bankar í føroyum við strategiskum høvuðsðsata her sum hava innlit í føroyskt vinnulív føroyska borgarin føroyska samfelagið so tað mugu vit halda fast í og so vónað eg annars at mnn kann fáa hetta samskifti í peningastovninu um júst hetta málið soleiðis at føroyski borgarin fær atgongd til sína løn og kann hava lønarkontu millum annað og eisini fáa annars tikið pengar út til sítt dagliga farbrúk uttan at skula rinda fyri júst tann partin takk fyriso fær billijustinuse