Christian Andreasen (Fólkaflokkurin (People's Party)), speaker, 2021-11-18
Topic: 2. viðgerð LM-007/2021  Uppskot til løgtingslóg um Føroya Kærustovn
ger so væltakkfyri haraformaður tað er uppskot til løgtingslóg um t føroyaá kæristovn sum er til viðgerðar og málið hevur verið fyri í rættarnevndini sum hevur skrivað álit í málinum og tað er eiso eitt meirilutaálit og et minnilutaálit og eg skal so gjøgnumganga meirilutaáliti og vit hava havt málið fyri á fleiri fundum í rættarnevndini tann tíggjunda og tveyogtjúgnd detembur fyrstaogtjúgunda oktobur og vit hava havt fund við audvokatfelag føroya megd og arbeiðsgevrafelagið barnaverndastovuna høvuðsbarnaverndina landstýrsmann í heilsumálum og umhvørvisvinnumálum heilsu starvsstovuna á vinnustovnin og kæristovnin og vit eisini havt løgmann og løgmansskrivstovna inni í nevndini um meirilutin tað er so undirritaði frimul rasmussen helgi abramsen stefan klein poulsen vit viðmerkja at tað e eitt framstig fyri rættartrygdina hjá borgaranum at okkara kærskipan viðvíkjandi avgerðin hjá tí almenna verður løgd í ena fasta legu fara kæristovnur farin ov víðar heimildir sum óheftir kæristovnur sum skal virka óhefti av almenu fyrisitingini málini sum verða kærd til føroy á kæristovum skuldu sambært reglunum a hava eina málsviðgerð sum tryggjar at allir partar verða hoyrdir og at avgera grundarlagi verður so trygt sum gjørligt meirilutin er at telja áskoðan at lógin um føroya kæristovun eisini ei at hava ásetingar um hvussu mál sum eru liðug í avgreidi kæriskipanini skulu leggjast dómskvøldi og vit hava sett broytingaruppskot aftaná paragraf fjúrtan verður sett roynd at avgerðunm í føroyarætti paragraf fimtan um ikki annað er ásett í aðrari lóggávu kunnu avgerðin hjá faroy á kæristovuni aføroyarætt innan seks mánaðir eftir at avgerðin er fráboða viðkomandi og so er da nakrar rættingar atí paragraf fimtan til seytjan vertil sekstan átjan og so víðari sum konsekvensr a hasum her og tað sum eg siga í viðmerkingunum er tað at galdandi rættarstøða er at avgerðir hjá nevndum kærinevndum sum kæristovunir virkar sum skrivstova fyri kunnu ikki kærðast tl annan fyri sínar myndugleika men at allar avgerðir kunnu leggjast inn fyri føroyarætt í onkrum av lógunum sum nevndin í dag tyglur avgerð eftir er ásett at avgerðin kann leggjast fyri rættin í øðrum lógum eru eingin áseking um hetta men hóast hettar kunnu koma aðrar kkunnu allar avgerir skjótast inn fyri føroyarætt tó uttan av nøkur freisti fyri hesum endamálið við broytingaruppskotinum er át lógarfesta at allar avgerðir hjá føroya kæristovni kunnu skjótast inn fyri føroya rætt og hetta skal verða gjørt innan eina freist upá seks mánaðar ein viðvirkandi orsøk til at hetta verður hildið umráðandi t at áseta er at hóast tað til dømis lógini um tollag skattafyritøkn er ásett at avgerðin hjá kærí avgjalðsmálnumfáryarætt eri komið fyri at tað ikki skattaskaarnevndin sum verður stevnd men til dømis taks sum hevur tikið fyrsta avgerðin í málinum hettir ein óheppi støga tí tí stevndi myndugleikin stendur í einum slíkum frírum ikki til svars fyri krnevndar avgerðini í málinum men rættin hevur onga heimild tl at burturvísa málið á teirri grundgeving at myndugleikin ikki rættur saksøkti ásegkinin hur við sær at frameftir verðið tað fara á kæristovnir sum er rættur cekøti í málnum sum kæristovnirin hevur tikið avgerð í hetta merkir samstundis at myndugleikin sum evur tikið upprunaliga avgerðin í málinum kann ikki stevnast í málinum um kæristovnin hevur viðgjørt og tikið avgerð í málinum altu tað sum tað gongur út uppá er tað at mann lógarfestur hvussu rættaáviðgerðin skal fara fram visse avgerðin hjá kæristovnunum skulu víðari í í skipanini til dømis valdið og her sigur mann tað at tað skal vera ein freistupá seks mánaðar og tað e halso kæristovnurin sum skal blíva innstevndur og har kann eg siga tað at tað er soleiðis at í danmark hevur mann líknandi skipanir hvar tað er fastpraksiskt fyri at tað er instansin sum blívur saksøktur og tað hava eisini verið mál fyri í føroyarætti fyri nýligan hvar ið hvar ið djónsválið eisini hevur hevur sagt at tann rætti sakøktigan kærmálið er sjálvur kæri ínn stansrin tí tað tann sum hevur tikið avgerðina og tí r er rættasta sak sog hjá hann og tað kansn sup tíða tað at sæð at at fara kæristovnnir fær rættarmál at dragast við og og og skal sjálndi inki brúka útreiðslur og pengar uppá tað men tað er so nakað sum er ein konsekvensur av tí at mann roynir at fáa hetta her undir undir undir undir reguleraði viðurskifti eitt annað sum hevur verið um diskuterað í nevndini eitt sindur tað er er við serfrøðini sum skal luttaka í viðgerðini av kærumálum og har vil eg siga tað ati endamálið við lógini er at sarnera allar tær gomlu nevndirnar burtur soleiðir at mann hevur ein ein professionellan óheftan kæristovn sumverður løddur av løgfrøðingum og kæristovnurin verður so tann myndugleikin sum viðger øll mál ta vilsiða allar tær gomlu nevndini verðu avtiknar og tað er eisini í tráð við politikkin hjá samgonguni at sarnera í nevndum men harvið er ikki sagt at tann serfrøðing sum hann skal brúka í málnum er burtur tað sigur seg sjálvt at tá ið og tað stendur í lógini at har sum stjórin í kæristovnum meta verðu neyðugt atserfrøðingar at luttaka í viðgerðini so so tekur so tekur stjórnin fyri kærðistovn avgerð um tað og tað er ikki nøkur toyrt torfør meting at taka nær mann hevur brúk fyri ein serfrøði altso er tað eit mál um ein djóralækna avgerð hjá starvsstovuni til dømis so er tað ein serfrøðingaravgerð somrleiðis serfrøðinurin í nevndina er tað itt barnaverndarmál sum hevur við serfrøði at gera við úttalisini hjá sykulogumuogat meta um tað so skuldu serfrøðingar inn so hetta her uppskotið broytir ikki tað verandi praksis við nær serfrøðingar verða brúktin at ta iki verða brúktir tað sumhett upskotið faktiskt ger er tað at vit seppa undan at brúka serfrøði í øllum málum tí tað er ein røð av avgerðum sum kæristovnum tekur hvar tað ikki er neyðugt við sokallaðum serfrøðingum og tað er forskellig vanlig lógarmál sum sum sum kæristovnin skal taka avgerð um tað kann vera lestrarstuðulsmál tað kann vera almannamál tað kann vera freistir eru yvirhildnar tað er typiskt løgfrinspurningar familjumál útrokning ar konupeningi barnapengum skattamál skattskylda ela ikki skattskylda bygging fyri fremmandar rokning rentustuðul og ferðastuðul ogso víðari lendismál til dømis treytir fyri ognartøku barsils útrokning av barsilsgjaldi barsilspeninguro suvíðari hetta her er alt avgerðir sum er royn løgfrøði og tað verður ikki neyðugt at brúka serfrøðingar til løgfrøðiligmál men so skjótt vit koma inn á eitt fak øki hrein ein faklig avgerð verður kærd við fakligum metingum í so verður kæristovnurin stopulerar upp av av av serfrøðingum ogg tað tann tta metingina verður kæristovnurin sjálvur at taka nær í í dag er neyðugt at brúka serfrøði og tí eri eg eitt sindur keddur av at minnilutin hevur í nevndini hevur hevur gjørt eit broytingaruppskot sum eg ikki kann taka undir við tí tað tað faktiskt tað minniluta uppskot sum framkoum úr álitinum sum minnilutin skal hjá gjøgnumganga tað vil fullkomiliga broyta síðsti matikkin í lógini og faktiskt gera tað at nú skulu serfrøðingar vera í øllum málunum og tað ber sletkki til so eg vil siga tað at ta tað broytingaruppskoti suminnilutin komu við tað ber ikki til at gjøgnumføra tá er eit vínarveg betri felluupskot altso tí tað er tað er tað er ulavsa gørðuligt tað sum eg verður skuldið upp hivirhaldi íghvussu er tað soleiðisnar at tað verður púra púra óneyðugt at hava serfrøðingar inni í øllum teimum flestu málunum sum hava við løgfrøi at gera og tí tekur meirilutuin í rættarnevndini ikki undir við uppskotið hjá minnilutanum mann kundi kanska sett onkra aðrari orðing skal serfrøði verða við í okkur sovorðna tað veit eg ikki men geg havi ta álit á á skipanini og kæristónunum at tey sum eru tey eru von við at fáa sítt kærumál og hava ikki gjørt annað síðanteðerblivin til at tey vita a prinsisinnar tey hava brúk fyri enn serfrøðingin ela ikki av brúkafyri so tað haldi eg er hetta her uppskotið hevur verið ígjøgnum á allar hoyringar og allar myndugleikar taka undir við tí eg veit t onkur hevur sagt at e næreri serfrøði æ ikki r indin men vit hava havt kæristovn inn til hoyringar sum siga at í øllum málunum har tað er neyðugt so verður serfrøðin brúkt tað vil siga at uppskotið her broytir einki uppá spurningin nær serfrøðingar verða inni í nevndini ella ikki feilk koma at vera í nevndini hva eg bjóvfyr og sum sagt eg vil so tí mæla frá at samtykkja broytingar upskotið frá minnilutanum sum sagt vit halda tað vera eitt gott uppskot og og hetta er ein ein bati fyri rætta trygdina og eg vóni at tá ið vit koma til lakrugreiðsluga øll eitt samting tekur unirvið hsum her tí hetta er eitt lógarmál sum eg haldi mann eigur at fáa so stóra semju um