Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-10-28
Topic: 1. viðgerð LM-018/2021  Uppskot til samtyktar um heildarætlan um at tryggja nøktandi vælferðartænastur í framtíðini
ger so vælsevði nú ati framsøgufólkini hava havt nakrar góðar røður haldi eg og eg kundi gott hugsað mær líka stá hetta við tí fíggjarliga partinum sum eg kanska haldi vera tann størsta avbjóðingin av øllum í hesim her vit eru í einari støðu við nógeitt sindur við tí gjár men vit eru í einari støðu hvar vit standa framman fyri at koma at mangla hundraðvís kanska enndá túsundavís av størvum frameftir sum snúgva seg um bæði heilsurøkt og og hetta við ansingarstørvum úti ísamfelagnum og vit mága gera okkurt við tað hetta er ein tann størsta avbjóðingini í nýggjari tíð hjá politisku skipanini og eg mundi sagt høvdu vit t líka stóra orku í at kjakast um avbjóðingarnar her sum vit hava brúkt upp á til dømis at kjakast um hvussufiskivinnukvotur skuldu býtast so høvdu vit nokk verið komið longri enn vit vit eru eg fari at mæla løgtinginum til ati hyggja øgiliga væl eftir hesum fylgiskjalinum sum er tað arbeiðið bakrunsarbeiðið fyri hesum her uppskotinum um at gera eina heildarætlan fyri at loysa hesa avbjóðingina í framtíðini og tað fylgiskjalið handlarar í øgiliga stóran mun um lønirnar í arbeiðinum hava vit tikið útgansstøði íliminum hjá fimm fakfeløgnum og tað er so tey fakfeløgini kann mann siga sum umboða nøkur av teimum lagsløntu í føroyum havnar arbeiðskvinnufelag fyri kanska taka teir lagsu lønirnar fyrst og so er tað heilsurøktarafelagi heilsuhjálparafelagið pedagogfelagið og sjúkrarøktarfrøðingarnar tað eru øgiliga stórur munur millum hesi hvat tey kenna sum tit eisini síggja í talvunum men tað sum kanska er vert at býta merki í tað er at tað eru fyri heilsuhjálpararnar og fyri limirnar í havnar arbeiðskvinnufelag so hava tey ongan møguleika fyri at koma upp á miðallønina í føroyum altso óðansær hvussu leingi tey arbeiða og óansam tey fara upp á fullan brøk og óðansæð um tey koma upp á hægsta stiga í sínum sáttmála so koma tey ikki upp á tey komu ikki næreinni av miðalløni í føroyum hvør er so avbjóðingin við tí jú tann særsta avbjóðingin er at veruleikin í dag er at ein ja lat okkum siga ein sjúkrarøktarfrøðingur og ein limur í havnararbeiðskvinnufelag ella eini pedagogur kanska og ein limur í heilsurøktarfelagnum koma saman og fáa børn og slipsta familju tey hava ongan verðins kjans fyri við sínum inntøkum at fíggja ein bústað í miðstaðarøkjunum og tey esmistaðar øki at hugsi ikki bara um havnina eg hugsi eisini um tey miðstaðarøkini sum har fæst samband er og og tað kundi verið í runavík og klaksvík har húsaprísirnir eisini eru øgiliga høgir og vit síggja húsaprísirnir hækka dag um dag allastaðni í føroyum er tað er tað rætt í einum samfelag at familjur sum hava tvey fulltíðarstørv ongan kjans hava fyri at seta búgv nú er her tikið støði í fimm fakfeløgunum sum í stóran mun arbeiða á almenna arbeiðsmarknaðinum men vit kundu eisini tikið eina ein eins sum situr aftan fyri kassan í einum matvøruhandil í havn tað er akkurát sama søga tað er altso álvarsamt at vit eru í einari støðu hvar fólk simpilten ikki hava ráð til at seta búgv hvat gera vit so við tað um vit vilja hava fólk at søkja sær útbúgvingar innan fyri heilsu og røktarstørvini í framtíðini og innan fyri barnaansing námsfrøðingar so verða vit noydd til at tryggja hesum fólkum eina løn sum er til at liva av og í hesum her fylgiskjalinum eru gjørdar dir eru gjørdømi um hvat tað krevst o hvat bankarnir seta kravi til tiltøk og pening til eina familju til dømis eina familju íg tveimum børnum tað kann ikki vera rætt at tvær tvær tvæy arbeiði ein dátfæir arbeiði har fólk arbeiða í fulla tíð ikki klára at fáa endarnar a røkka saman altso ikki hava nokk til at gjalda lán og at keypa mat og klæðir og hava tær útreiðslurnar sum mann nú einaferð hevur vr í samband við at mann fær børn tað kann vera til eftiransing men tað er sjávandi eisini til slíkt sum frítíðarítri og annað altso eg eg haldi at vit frú forkvina eg veit ikki orliga hvussu vit loysa hettar men eg veit at vissu ikki vil loysa hettar so koma vit í eina støðu hvar føroyar missu sítt kappingarføri sum eg eisini vístu á røðuni í gjár í mun til sjeyogtretuvu tímar arbeiðsvikna uppskot hjá javnaðarflokkinum vit missa vit tapa simpilen í kappingini um bæði at fáa borgarar vit eru tí vælsignaðu støðu vil eg siga at vit framvegis hava stóra tilflyting til føroyar tað kann fara at venda og vit vit koma eisini at tapa kappingina um yvirhøvur at fáa fólk í størv í hesi heri sum vitofta hava kallað kvinnustørv ella láglønarstørvini í føroyum so hóast tað at lyfta hesar lønirnar upp kostar nógv so kostartað trúgvi eg og og tað sigi eg uttan uttan at at tað er onkuntíð so lætt hjá okkum politikararn at siga nøkur ting men men eg meini tað uttan at vera yvirhøvur populistisk at tað kemur at kosta øgiliga nógv meira fyri hetta samfelagið visti ú ikki vit klára at lyfta hesar lønirnar í tí arbeiðinum sum tjóðveldi hevur fingið gjørt har vit hyggja upp á lønirna hjá hesum her fimm fakfeløgunum har vísa vit á ati um vit siga at hesi størvini at lønin hjá teimum skal hækka við viðtíggju prosentum og tá er tað er so roknað úti frá at tey størvini sum í dag í stóran mun arbeiða ella tey fakøkini har øgiliga nógv arbeiða niðursettan brøk framhaldandi gera tað tí tað tá er alt annað líka og tað er í fleiri førum tí tey sleppa skeg upp í fullan brøk men tað er eisini tí at arbeiðstreytirnar eru so mikið krevjandi at at tað er fór nógv at arbeiða fulla tíð men taka vit støði í teimum fimm fakfeløgnum so kemur tð at kosta nettu eit altso visti mann hækka løgnina eitt prosent so kemur tð at kosta fimm milliónir mannkann rokna fimm milliónir fyri hvørt hvørja hækking og tá hevur mann roknað innroknað tann skattin sum kemur í landskassan av av lønarhækkingini hesir bólkar fáa í dag hesi fimm á leið eina milliard útgoldina ílønum altso limirnir í hesum fakfeløgunum fimm fakfeløgunum og netto er tað so áleið seks hundrað milliónir krónur vistu vit siga at vit skulu hækka hesar lønirnar tíggju prosent og tað er eingin ivi um at tíggju prosent erminimum sum vit mugu rokna við hesar lønirnar skulu upp innan fyri tey nærmastu árini so vil tað viðføra nætukostnað upp á góðar hálvtrýss milliónir ella knappar einoghálvtrýss milliónir krónur tí er tað eisini ar tjóðveldi fleiri ferð víst á at vit eiga at seta av eina lønar pulju vit eru øgiliga bevíst um at tað eru ikki vit sum skulu áseta lønirnar við løgtinginum tað skulu vit lata partanir av arbeiðsmarknaðirnim gera men vit kunnu politiskt ganga saman og semjast um at tað skal gerast eitt lønarligt fyri teir starvsbólkarnar í føroyum tær lægstu lønirnar í føroyum og tað vil so í stóran mun merkja limirnar í hesum fimmfakfeløgunum sum eg havi nevnt her og tá tosau vit ikki um aaltso tá vistimnn klárar at seta eina pulju av til eitt serligt lønarligt fyri tær lægstu lønirnar so roknar mann sjálvandi við athækkanin av lønum hjá øðrum starvsfólkum sum eru í øðrum vsfakfeløgnum heldur fram sum í dag so er tað onkur sum vil siga jamen tað er eisini aðrir lønarbólkar vit eiga at taka við tað kundi verið handverkarar sum arbeiða innan fyri tað almenna so víðari og ja altso vit eiga tá ið vit tosa um at lyfta lønirnar hjá teimum lægstu lønunum í føroyum so eiga vit at taka øll sum arbeiða innanfyri tað almenna við í hetta lønarlyfti og tað kemur so sjálvandi aftur at ávirka privata arbeiðsmarknaðin sum jú vanligvís eisini fylgir við tá ið lønirnar hækka men har hava vit til dømis sæð at kappingr hevur gjørt at í summumvvinnugreinum tað kundi til dømis verið í alivinnu gev mann hægri løn enn sáttmálaløn í byggivinnuni gev man hægri løn sáttmálaløn í nógvum førum nettupp tí at tað er trota á arbeiðsmegi og skal mann hava arbeiðsmegina so má mann vera kappingarføruri løn frú forkvina vit skulu ikki á nakran hátt latat sum um at hetta er lætt at loysa í onkara heildarætlan taka vit akkur sum allar lutir við eg haldi sjálv at vit koma ikki uttan um at lønarlønarspurningurin er í mínum mínari verð tann allartýdningarmesti men tað er sjálvandi eisini sera sera týdningarmikið at fáa fleiri at vilja taka sær útbúgvingarnar at at tryggja teimum møguleika fyri at menna seg og eftrúbúgva seg og at tryggja at arbeiðsviðurskiftini sum heild eru munandi betri fyri hesi størvini og so sjálvandi eisini tað ati fyri til dømis heilsurøktarg heilsuhjálpara at tey kunnu fara upp í fullan brøk ella námsfrøðingar tá ið tey hava tørv á tí vit síggja jú til dømis tórshavnar kommunu hevur eg onkuntí hst enkra lýsing har eftir eini eini langa røð av fólki til eldraøki og so hevur mann hevur alt verið brøk størv kanska uttan ein húsavørður sum var fulltíðarstarv tað tað tað má vera soleis at tað ber til at fáa fulltíðarstarv vis mann ynskir tað men nú fór tíðin hetta er eitt rógvusmikið