Dennis Holm (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-03-14
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipanini um FG-002/2022 : Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í Tingskipanini um fyrisiting av sjófeingi
ja takk fyri harra formaður samsvarandi grein sjey stykki fýra í løgtingslóg nummar hundrað og tveyoghálvtrýss frá trýogtjúgunda desembur tvey túsun g nítjan um sjófeingi við seinni broytingum leggur landsstýrismaðurin á hvørjum áru frágreiðing fyri løgtingið um fyrisiting av sjófeingi og teimum veiðirættindum føroyar hava uttan fyri føroyskan sjógv og hvørja ætlanin hevur hyggja at fremja og er tað jú tað sum hettaher orðaskifti í dag handar um í samgonguskjalinum har verður staðfest at ríkidømi í havinum skal umsitast skynsamt og burðardygt tilfeingið er onnføra fólk og skal tí umsita soleiðis at tað skapar virði menning framburð kring landið og at virðini koma fólkinum til góðar og er hetaher eisini grundarlagið undir fiskivinupolitikkinum sum verður førdur í hesum her valskeiðnum í lógini um sjálfeingi er ognarættirin hjá føroya fólki eisini staðfestur grein trý sigur livandi tilfeingi her undir arvafrøðiligum tilfar í føroyskum sjógvi og tey rættindu føroya eiga uttan fyri føroyskt sjóvíki er ognføroya fólk í stykki tvey grein trý stendur á rættindi latini sambært hesi løgtingslóg veita ikki privat ognar rættini verður latin sum brúksrættini avmarkaða tíð sambært reglunum í hesi løktingslóg tá okur tosa um burðardygd nei ja atgongdutilfeingi er skipað soleiðis at nøkrum fáum eru givin fram í gjárætt at brúka tilfeingi tey sum hava fingið rættini at brúka tilfeingi tey hava ein brúksett til láns frá føroya fólki og er tað jú uppgávan hjá okum landssins myndugleikunum umboðandi eigaran umboðandi føroya fólk at tryggja at hetta tilfeingið verður umsitið á skynsaman og burðardygan hátt tá okur tosaðu um burðardygd so kann skiljast millum trý sløg av burðardygd okur kunna tosa um búskaparliga burðardygd sum milum annað fevnir um at vinnan fær so góðar karmar sum tilber soleiðis at viðursøkingin verður so stór sum tilbyr ein annað táttir av tí sama er at eigarin føroya fólk fær ein munandi og rímiligan part av tilfeingisrentuni sum tað stendur í samgonguskjalinum tá okur tosa um lívfrøðiliga burðardygd so fevnir tað millum annað um at fiskiveiðararnir skipað á lívfrøðiliga burðardygan hátt bæði undir føroyum og á leiðum har stovnar vera umsetnir í felag við við onnur lond tánn sosiali parturin av burðardygd sosial burðardygd fevnir um at fiskivinnan skapar so nógv virksemi sum til ber kring landið og fiskivinnan er jú ein týðandi vinna í føroyum vistu man hyggur eftir hagtølnum so er sambært hagstovuni varð útflutningur av fiskavørðunum í tvey túsund g einogtjúgu teirra ali fiskur ikki íroknaður umleið fýra komma átta milliardir krónur í tvey túsund og tveyogtjúgu vaks útflutningsvirði og var oman fyri seks komma eina milliardir krónur sambært vøruni sum varð samlaði avrarðingarvirði í tvey túsund og tveyogtjúgu úti við tríggjar komma níggju miliardur krónur ein onnur uppgerð hjá hakstuni vísir at tað í tvey túsund og veyogtjúgu arbeiddi umleið fýra túsund og tvey hundrað fólk umborð á føroyskum fiskiskipum og í vinnuliga landi og samlaða arbeiðsfjøldim taldi tá ssambært hakstovuni út við trýogtretiv túsund fólk tað eru tey sum eru frá sekstan til við fýraoghálvfjerðs ár so ja tað er greitt at fiskivinnan hevur stóran týdning fyri føroyska búskapim og fyri vælferðarsamfelagið í føroyum hjá skiftandi landsstýrinum er og hevur tað veriðeit týðandi mál av fiskivinnan við skipað á búskaparligan burðardyggum grundarlagi sum tryggjarsamfelagnum og vinnuni so stórar inntøku sum tilber báði upp á styttri sygt og upp á longri sygt men tað eru jú eisini almenn kent at meiningarnar eru ymiskar um hvussu hetta a best verður gjørt í samgonguskjalinum har verður staðfest at ein munandi munandi men rímiligur partur av tí serstaka venjinginum av tilfeingisrentuni sum vinnuligu serrættini kunnu hava við sær tey fella til landið og eta er jú ein partur av búskaparligu burðardygdini og hetta er jú sum sum kunnu tað mál sum liggur í fíggjarmálaráðnum og sum er ávegis niðan í løgtingi ein annað partur av kjakinum tilfeingisgentuna sum eg haldi er øgiliga umráðandi fevnir eisini um at fáa størri gjøgnumskykni og at fáa innlit í rokniskaparligu viðurskiftini hjá flotanum og eisini her hevur samgongan sett seg á skrá at feløg sum fáa tifeingi tillutar frá landinum skulu á hvørjum ári leggja fram sundirgreina roknskap og ognarskrá fyri alt virksemi og hetta er jú eitt eitt endamál ið sær sjálvhjá okum sum politiska myndugleika umboðandi eigaran føroa fólk at fáa eitt nokk størri gignumsjúknu og eitt innlit í roknskaparligu viðurskiftini hjá skipinum sum fáa lutað tilfeingið frá landinum og hendan her skipanin er undir fyrireiking í fiskimálaráðnum og verðið borið niðan í løgtingið í í heyst harra formaður ein ein annar tí sera týðandi partur av samgonguskjalinum fevnir um nýskapan virðisøking og meirvirking og verður í samgonguskjalinum eisini staðfest at vinnan skal eggjast til at nýskapa viðisøkja og meir viðka tilfeingi og í tráð við hetta er eisini setta dagsskrá skrá fyri nýðrskipan viðursøking meirvirkan á tilfeinginum íúti fiskimálaráðnum við tí fyri eyga at økja um búskaparliga avkastið á fiskivinnum sum heild okur fiskaðu í tvey túsund og tveyogtjúgu eini fimm hundrað og fýrs milliónir kilo og koma í tvey túsund og trýogtjúgu væntandi at fiska meira enn sjey hundrað milliónir kilo og tað er jú greitt at ein lítil viðusøking ger øgiliga stóran mun tíggju oyrur gera eini hálvfjerðs milliónur ein króna ger sjey hundraðmiliónir krónur og tað svara jú til allan bokstovulin ella meir enn tað ella næsta helvtina av tí sum kostnaðurin er á heilsuverkinum so tað er greitt at her liggur eitt øgiliga øgiliga stórt potensialið sum okur eiga at fáa nógv meira burturúr tá okur tosa um lívskapan viðursøking og meirvirking so kann skiljast millum trý øgiliga týðandi lið í í skipanini sjálvari okur hava veiðulið okur hava framleiðsluliði ikki minst so hava okur marknaðarfrøring og sølu onkur tófyrri til at okur í størri mun eru ein framkomn fiskivtjóð enn ein framkomin fiskivinnutjóð okur hava jú eitt øiliga stórt fokus á at fiska at fáa nøgdirnar um keikantum og kanska etaikki altíð fokus á at fáa so høga gósku sum til ber heldur enn at fáa nøgdirnar upp og hesi her viðurskiftini eru jú eisini sett á dagsskrá í samband við skránna fyri nýskapan viðursøking og meirvirking á framleiðslusíðuni er fokus á hvat kann fáa fáast burtur úr tilfeinginum men helst er møguleiki fyri at fáa meir burturúr ikki minst at fáa nýggjari vøru burturúr og hetta varð jú eisini heilt greitt í í degnum har sum framløgudegnum sum var í sambandi við iskivnroyndir fyri úti í kongshøll har sum vinna legði fram teir møguleikarnir sum vinnast á og eg haldi at har er øgiliga nógv spennandi at heinta og eg haldi at politiski myndugleikin o vinnan eigur at taka lógvatak og arbeiða fram ímóti at fáa meira burturúr tá ð kemur til marknaðarfrøðing søgulugu branding so er uttan iva rúm fyri øktum fokus á hendan partin tá okur fara kanska eini tretivu ár afturtíðina so minnist man tað tá mann kom í til útlendskar stór ketur handilsketur so var tað púra vanligt at mann hevði sá í kølidiskunum eitt brann sum hevur farið og siðfull í dag er tað brandið ikki sjónligt og okra fiskur eru ikki sjónligur í kølidiskum utanlanda annað enn sum sumrába til til virking hjá hjá øðrum framleiðari og eg haldi at hesin her parturin e er øgiliga viktigur hetta við at marknaðarføra og selja og branda á okra vøru í janan mánað varð gongd sett á arbeiðið við skránna fyri nýskapan viðursøking og meirvirking og sum liður í hesum verður eisini ein stór ráðstevna og verðstovur sama dag um lívskapand viðursøking meirvirking tað verður nítjanda apríl uppihøll í føroyum við tí sami høvuðsstevnunum lívskapand viðursøking meirvirking og sjálvandi er er alt løgtingið boðið við til tað og hendan ráðstevna verður við luttøkur bæði av útlendskum og føroyskum serfrøðingum sum arbeiða burturav við nýskapandi viðursøking og meirvirking sum liður í sama arbeiði eisini sett á skrá at okur tey komandi árini í felag varpa ljós á hesar tættir eg hugsi fyri meg eini ferð tríggjar verkstovur um árið og ætlaninir í heyst at hava eina verkstovu burturav um gósking og branding av føroyskum fiski okur hava jú fleiri hoyrt fleiri av av aktørunum í vinnuni tosa um at hetta brandið av føroyskum fiski at tað er iki odiliga sjánligt og eg haldi at okur skylda okkum sjálvum at syrgja fyri at tað verður gjørt meira á tí bananum fokusið er øiliga greitt haldi eg okur skulu fáa meiri purtur úr fiskivinnu okur skulu í størri munr hava fokus á kvalitet heldur enn kvantitet hava fokuska gásku heldur enn ikki bara núktur soleiðis at virðini í fiskivini kunnu økjast munandi komandi árini hetta vil eisini vera við til at a framtíðar tryggja vinnuna bæði á sjógvi á landi og allar avalagni vinnur og eg trúgvi at alt løgtingið er samt í hesum hugsanarháttunum harra formaður ein annar týðandi partur av okara fiskivinnuskipan er er er diskussiónin um brúksskeldið har nøkur hava fingið fram í hjárætt at brúka tilfeingi at brúka ogn føra fóls og sjálvandi eigur tað vera krav at brúka tilluta tilfeingi um tey sum hava fingið tilfeingið tilluta ikki brúka tað so kundi mann bara í prinsippunum givið onkrum øðrum tað sum hevði ið hyggjað at brúka tað talan er um ein brúksett um eitn brúksett sum er givin til láns frá fyroya fólki og í samgonguskjalinum verið tað isini staðfest at brúksskildað verður ásett á allar fiskivinni í tann mun undir burðardygd brúksskildað er hinvegin longu sett í gildi fyrsta januar tvey túund og trýogtjúgu men sum okur hava hoyrt hesar seinastu dagarnar og eisini í farnu viku so eru tað nakrar avbjóðingar við verandi skipan og hava til dømis línuskipina á fleym igi kapp verður tikin fram fleiri ferðirnar og tí veru tað eisini arbeitt við at gera nakrar tillagingar lógini ein annar part av viðgerðini fevnir um spurningin um undantakið sum er í brúksskildini í løtuni har sumi uppsjóvarfiskurin og makrel og sild og svarkjaftir úr undantikið brúkskildi og eg eri púra sannførdur um at brúkskildan eiga verða galdandi fyri allan fiskiskap eisini fyri sjóvarafifiskisløgini makrel sildu og svartkjaft sum jú standa kanska fyri eini fýrs prosent av tí tilfeinginum sum verður fiskað í føroyskum sjógvi í teir broytingin sum arbeitt verður við er eisini ein heimild fyri at undantøk kunnu gerast og tað haldi eg øgiliga viktigt at undantøk kunu gerast í sambandi við fiskaloysi ella í sambandi við smáar kvotur og tað vil so siga tað at í serstøðum har sum botnfiskurin undir føroyum er illar fyri so kunnu frávik gerast í brúksskildini brúksskeldini og somu viðurskifti eisini galdandi við kvotum til dømis allamam iki kapp har er undantøk høvir verið givin fyri brúkskildina orsakað av smáum kvotum hjá einstøkum skipum og visti mann hyggur eftir hvussu kvoturnar býttar so eru tað fleiri skip sum hava heilt smáar kvotur har sum tað simplten ikk gevu meining at fara ívestuanflm iki at happa á fiskatjúgu tons til dømis harra formaður tey seinastu árini hava okur havt nagrar avbjóðingar við heimaflotanum tá tað umregið í fiskiskapirni eitvátnfingi undir føroyum og samgongan eisini seti se fyri at virka fyri at heimaflotin kann fáa nýggj rættindir á fjarleiðunum til tessa rættum veiðutrýsti heimalagum og í løtuni eru tað milum annað samráðingar og onkur spurdi um teir fyrr við bretar um at fáa betri rættindi í bretskum sjógvi og tann tann prosessin er í gongd tað var eisini staðfest í samgonguskjalinum at útróðrflotin skal betri í sømda heimadagum og fokus er á at skapa betri sømdi hjá bólki fýra og beigki fimm tí vinnurekandi partir av bólki fimm og tað er eisin eitt arbeiði sum er gongdi í fiskimálaráðnum og vil okur síggja meir til tað tá okur koma út á várið harra formaður eit av evnum samgonguskjalinum er søla aloyvum og tað verður staðfest í samgonguskjalinum at privat søla loyvum og rættindim kann bara fara fram á gjøgnumskygnum marknaði onkur hvu spurt inn til hetta hetta merkir í prinsippinum at her nógvvi privatu søluna av loyvum og rættindum sum eyðkennar vinnuna í dag at her fameftir skuldu skipast umvegis ein gjøgnumskygdn á marknað eitt slag av meklara sum okur kenna til dømis frá húsameklarum har fólk seta hús til sølu og onnur bjóða iski fram at keypa ein øgiliga einføld skipan sum ger tað at eigarin føroya fólk fer at jøgnumskygni um hvør er tað sum selur hvør eta sum keypir og hvat er prísirnin á tilfeinginum ein týðandi partur av búskaparlig bárðardygd fevnir um betri eftirlit íð tí sum við fiskum í føroyum bæði á føroyskum og útlendskum skipum og hetta er eisini orsøkin til okkur at feri altíð at styrkja vørn soleiðis atnokur fáa betri skil upp á tað tá tað kemur til lívfrøðiliga burðardygd so er ein grundtrúlav tí at tilfeingi skal verða atkomuligt hjá eftirkomaranum hjá okkum at gagnnýta og tí eigur mann at fáa sum mest burtur úr tilfeingini ikki bara upp á stuttsygt men eisini upá sikt ela upp á longri sygt tí er ta eitt undirlyggjandi krav at mann má hugsa um tað lívfrøðiliga partin tá mann gagnnýti tilfeingi og aer eisini greitt at at hesin parturin fevnir um sambandið millum gransking og tilmæli frá havstovuni og stýringina á føroysku fiskivinnu sum heild og tað lívfrøðiliga grundarlagið má ð og ein onkursvegna at vera á funda mentin um hvussu okur velja at skipa okkara fiskiveiði og aftur her haldi eg eisini at parturin hjá vørum hevr týdning soleiðisnar at okur fáa økt eftirlit og víðkom eygleiðari skipanina á fiskiskápinum og undir føroyum soleiðisnr at okur forða fyri ólógligum fiskiskap y p árvikannað stovnarnar sum eru triðju parturin av burðardygd hanlar um sosiala burðardygd tað at okur fáa so mest burtur úr vinnuni á landi eisini og í samgonguskjalinum stendur eisni a veidlur fiskur skal vera komulig fyri fiskavirkini sum soleiðis at skulu tað kunna bjóðast út og virkast í føroyum tað skipanina kenna okur eisini í forvegin og men tað eru jú nakrar avbjóðingar av og á har sum ta eingi kapping er at okur hava givið undantøk og tað havur longu sæð í januðarmánað viðvíkjandi svarkjaftinum og ta koma okur eisini at síggja aprílmánaðir viðvíkjandi svartskjaftinum tá hann tekur seg upaftur aftur hin parturin av sosialari burðardygd snýr seg um viðursøking om meirvirking av tilfeingi og og hetta hava okur longu sett á skrá í skránni fyri nýskapand o viðursøking og meirvirking har formaður at enda ella frú forkvinna orsaka at enda ætlaði eg at koma inn á eitt sera týðandi evni nettupp fiskivinnutjóðim føroyar sum fiskivinnutjól so kunnu okur siga at at okkara samfelag á fiskivinnuøkinum er ein samanrenning ímillum fiskivinuna í í nærðsamfelagnum og úti á altjóða palli og føroyar eru jú ein stórartjóð í norðratlantshavi og okur hava eina sterka rødd í millumtjóða fiskivanðasamstarvið tað kenna tykur øll til sum hava verið rundan um tær samráðingarnar men hetta setir eisa stórur krøv til føroyar sum ein ábyrgdarfullan og álitafullan samstarvspartnaráð báðir fyri at tryggja eina burðardygga fiskivági millum ímillumtjóða samstarvi og fyri at menna eitt sterkt føroyskt umdømi og hesi her viðurskiftini hava okur halda okur øiliga viktig í fiskimálaráðnum tey bera raðfest o okur eisini setta á skrá eina uppraðfesting at okara leikluti á altjóða pallinum soleiðisnr at at landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum verðuð kanska sjónligari úti í grannalondnum hjá okkum enn enn hann hevur verið undanfarðn ári ein annað partur av tí fevnir eisini um at fáa fortalt meira um fiskiveiðitjóvinar føroyar og arbeitdi við brandingina av føroyskum fiski visi mann hyggur inneftir so er føroyar ein fiskivinnutjóð men men fjarstøðan frá gerandisdegnum hjá fólkinum í fiskivinnu til fiskivinna er er stór hon heurverið ein størri og størri tey seinastu árini okur hava ikki sama atgongd til fisk sum fyrr okkura ung eta ikki í saman mun fisk sum fyrr r ungu kenna kanska lítlan mun fiskasløgini hava ongantíð arbeiða fisk kenna kanska sum heilt lítil til fiskivinna og ikki minst so hava okur ungu kanska e lítlan dreym um eina framtíð innan fyri øvuðsvinna og hesi tingini haldi eg r øgilga avbjóðandi fyri okkara vinnu og av tí sama so hava okur sett hol á ymiskar tættir sum hava týdningviðvíkjandi fisk og føroyska samfelagi at arbeiða saman við við við undirvísingarar og barnamálaráðnum um at fáa fisk inn í fólkaskúlanum bæði sum tilfeingi som mat og sum eina framtíðari lívsleið tað sama galdandi fyri fróðskaparsetri ein annar partur fevnir eisini um at fiskur eigur at vera lættari atkomuligur at døgurðaborið hjá fólki at tú fært knýtt sambandið millum útróðrarmann og døgurðaborðið hjá fólki kring landið til framan báði fyri útróðrarmanninum viðvíkjandi søluprísi og hjá okum sum húsarhald fyri at fáa meiri fyri pengarnar og hetta eru nøkur arbeiði sum vit eru seta í gongd frú forkvinna flestum kunnugt er fiskivinnan ein týðandi vinna fyri føroyar fyri føroyska búskapum og vælferðum í føroyum eitta av týðandi evnunum sum eg havi sett á skrá sum eg eisinihavi nevnt longu er skráin fyri nýskapandi viðursøking og meirvirking ar tilfeinginum við tí fyri eyga at økja um búskaparliga avkasti a fiskivinnu sum heild hetta til framman fyri reiðarí til fm fyri manningar til framan fyri virki á landi og til framman fyri landið sum heild og hetta her arbeiðið verður sjálvandi ikki gjørt einsmælt av politiska myndugleikanum tað haldi okur øll eru púra greið um mann má vera í men má vera skipað í einum samstarvi millum politiska myndugleikan og vinna og tað er heilt greitt at vinnan sjálv hevur fokus á hendan partin tað var øiliga sjónligt á hasum degnum her fyrri og er heftir eisini ein av teimum egaltættunum í tí arbeiðinum sum erðu sett gongd viðvíkjandi lívskapandi viðirsøking o meirvirking sum okur hava set í gongd í fiskimálaráðini og taðer ett arbeiði sum sum okur okur øglga spenta upp á at skulu arbeiða við tey komandi árini