Bill Justinussen (Miðflokkurin (Centre Party)), speaker, 2022-11-04
Topic: 1. viðgerð LM-019/2022  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
tað er uppskot um at broyta stigan sum gjøldini á alivinna verða ásett og líka viðmerking til bæði sjálvt uppskotið og tað sum onkur verður frammi við at mann tosar um framíkjarætt mær dámar ikki tað orðið tí tað hevur ikki altíð verið ein framítjárættur at ala alivinnan fór buldrandi á heysin bæði í hálvfemsunum og fyrstu nullunum eingin tosað um ein framíggjarætt tá tað er ongantíð ein framígjarættur at fara á heysin men í dag vil ig siga at allir føroyingar hava í heiminum ein fantastiskan framíhjárætt við at hava so dugnaligar ælarar sum vit hava í føroyum føroyar høvdu ikki verið so fólkaríkar og vit høvdu ikki verið so peningarliga rík um vit ikki høvdu aluvinnuna og tí er tað ein veldig frammíkjarrættur fyri okkum sum samfelag at vit hava eina so blómandi og dugnaliga alivinnu sum vit hava tað er tann frammíkjarrætturin sum eg haldi vit eiga at leggja dent á framí hjá rætturin at ala er fyri sovítt uppstaðin orsakað av myndugleikakrøvum tað bleiv gjørdar ógvuliga strangar og herdar reglur innan alivinna heilt aftur í tvey túsund og trý tá iðið bjarni djurhan var landsstýrismaður sum eitt úrslit av at alivinnan var øll um at koppa og har ásetti mann greiðar reglur um at mann skuldi hava økir sum skuldi hava hvíld ogmann ásetti greiðar reglur um at mann skuldi ansa eftir náttúruni og mann hevði ógvuliga strangt eftirlit við hvussu alivinnan fór við umhvørvinum og tað hevur verið ein veldigur vinningur tað eru fyrst og fremst myndugleikarnir sjálvir sum hava avmarkað atgongdina til alivinna tí tá ið ið eg til dømis sjálvur var alivinnuni síðstu fýrsunum og fyrstu hálvfemsunum tá vóru yvir trýss alarar í føroyum tað var ikki nakrar framíhjáarrættir tí alt fór eg á heysin so tað eru myndugleikarnir sjálvir sum hava sagt tvit mugu regulera hetta tað er ikki alivinnan sjálv sum hevur sum so biðið um at tað bara skuldu vera tríggjar alifyritøkur í føroyum men tað eru myndugleikarnir sum hava ásett tað øí dag brúkar mann næstan ikki firðirnar alivinnan fer longur og longur út á út á firðirnar til dømis inni á skálafjørðini var var alivinna fyrr tað er eingin alivinna í dag inni á skálafjørðinum tí kann mann ikki tosa um at gjalda nakað fyri at ala skálafjørðinum tí har er eingin æling tann ælingin sum er í okkara øki hon er heilt úti á undir undir eystnesi og tí er alivinnan hálva vegna á veg út á ikki út á hav men men hon liggur heilt út ímóti streymasjógvi í nógvum førum og tað eru sanniliga stórar avbjóðingar hjá alivinnuni at ala undir so strangum umstøðum vit vita kenna millum annað søguna hjá luna sum hevur roynt at ala vestan fyri vágoynna og vit kenna eisini avbjóðingarnar sum movi hevur havt av at la á sandoynni so eg haldi at vit eiga at virðismeta ómetaliga nógv tað at vit hava eina so dugnaliga alivinnu í føroyum og tað er ein stórur framíhjárrættur at vera føroyingur við eini so blómandi alivinnu eg havi tikið nøkur tøl fram vit livdu í stóran mun fram til árúsundskifti av botnfiski í føroyum av flakavirkis framleiðslu og tí sum kom burturúr har vit høvdu í tvey túsund og tvey eina botnfiskaveiðu á hundrað og fjøruti túsund tons í tvey túsund og einogtjúgu høvdu vit eina botnfiskaveiðu á fimmoghálvtrýss túsund tons og hóast hóast botnfiskaveiða er farin úr nógvum niður í næstan einki í føroyum og hóast tað var tað sum vit livdu av tá so hava vit havt eina kolosala framgongd síðan tvey túsund og tvey í føroyska búskapinum vit høvdu tá í tvey túsund og tvey lønargjaldingar up á einar komma tríggjar milliard í tvey túsund og einogtjúgu høvdu vit lønargjaldingar upp á tvær komma átta milliardir vit hava sjeyogtjúgu túsund løntakarar í føroyum í dag vit hava høvdu tá eina bruttutjóðar úrtøku í tvey túsund og tvey upp á tíggju milliardir og í dag hava vit í tvey túsund og einogtjúgu hava vit eina bruttutjóða úrtøku upp á trýogtjúgu milliardir og per íbúgva svarað tað til í tvey túsund og tvey tvey hundrað túsund í tvey túsund og einogtjúgu fýra hundrað og einogtretivu túsund krónur og brutstjóar íúrtøku per borgara tað er meiri enn ein tvífalding ígjøgnum hesi árini vissi eg so hugsi um hvat lønin er vaksin hesi árini so er hon vaksin við á leið knappliga hálvtrýss prosentum kanska eini sjeyogfjøruti prosent meðan vøksturin í okkara búskapi er vaksin við meiri enn hundrað prosentum væl meir en hundrað prosentum so vit kunnu spyrja hvar kemur hvaðani kemur hesin vøksturin hesin vøksturin kemur fyrst og fremst frá tveimum tingum tað er frá tí politikkinum sum samgongan frá tvey túsund og ellivu til g fimtan setti í verk og millum annað fór í kríggj við es um at hækka makrelkvotuna og so kemur tað frá aluvinnuni tað eru tey bæði tingini fyrst og fremst sum hava skapt vøksturin ferðavinnan hevur eisini skapt ein nokk so stóran bøkstur í samfelagnum men lat okkum ikki undirmeta hvussu stóran týdning tevur havt at vit hava givið hesum báðum høvuðsvinnunum loyvi til at vaksa við at vit ikki hava verið for ógvuslig at fara eftir pengum við kassað eitt tað er vandamikið at fara eftir pengum við kassað eitt hjá framleiðsluvinnum kann vera vandamikið tí at vit koma at steðga uppgonguni og framgonguni og vøkstrinum við tað at vit taka burturav teirrara vakstrar potensiali vit taka burtur av møguleikuni hjá teimum at gera tungar íløgur og tað krevjast um vit skulu halda fast í vøkstrinum so krevjast ógvuliga ógvuliga tungar íløgur millum annað tæ tær stóru útbúgvingarnar sum alivinnan hevur av landandlekkum eru kolusalt tungar íløgur og tað eru altso í milliardavís av krónum í íløgum sum alivinnan má gera fyri at kunna skapa upp aftur størri vøkstur í samfelagnum upp aftur størri møguleikar fyri fyri hægri størvum og fyri enn betri løntum størvum fyri enn størri vælferð hyggja vit at inntøkum landskassans so vaksa tær og vaksa tær og vaksa tær hvar kemur tann vøksturin frá hann kemur úr tí sama hann kemur frá vøkstrinum í vinnuni og vøksturin í vinnuni skapar eisini vøkstur í fólkatali tí tað er interessant og áhugavert gott at búgva í føroyum tað til trekkir fólk samstundis sum útíðarøkir kring øll norðalond minka inklusið grønlandi so er føroyar eitt undantak føroyar vaksa í fólkatali sjálvt um vit eru ein úthoðari í norðralondum tí at vit hava eitt so fantastiskar framvísið vinnulív og vit sum politisk skipan hava dugað væl at bygt samfelagið út og upp samstundis so vissu vit skulu halda fast í hesari menningini og hesum vøkstrinum so skulu vit ansa væl eftir ikki at vera forgrátir at taka pengar inn í landskassan frá kassa eitt tí tað koma ríkiligt av pengum inn ígjøgnum vanligan skatt gjøgnum avgjøld gjøgnum sekunderaðvinnur vinnur sum hava tilknýti til høvuðsvinnurnar og ígjøgnum kapitalvinnuskatt og sovíðari tað koma ríkiligt av pengum inn í landskassan bara ígjøgnum tann vøksturin sum hesar fyritøkur sleppa at hava tí at vit geva teimum loyvi til tað so latið okkum ansa eftir viðvítjandi hesum uppskotinum so hava vit í miðflokkinum tikið undir við at vit fara varisliga til verka og í haldi at hetta uppskotið er skilagott á tann hátt at grundarlagið nú ikki er ein fastur prísur upp á seksogtretivu krónur men ein prísur sum hvørt ár tekur útgangsstøðið í hvat veruligi framleiðslukostnaðurin er av hvørjum kilo av laksi og so leggur mann tilfeingisgjøldini út frá tí tað haldi eg er skilagott tí at eg alivinnan góðtekur eisini at tá ið prísirnir eru methøgir at hon eisini er við til at gjalda mann sigur at at luta sín veldiga vinning við samfelagið tað hevur alivinnan einki ímóti men mann skal eisini ansa eftir at í tíðum hvar ið prísirnir kanska eru á leið framleiðslukostnaðin kanska eitt sindur hægri at mann ikki fer fóra ógvusliga til verka tí alivinnan má framhaldandi kunna hava stór yvirskot veruleikin er tann at alivinnan ger størri íløgur enn hon hevur yvirskot og tað hevur hon gjørt í fleiri ár á rað so so leingi sum alivinnan er so samfelags mennandi og byggjandi fyri fyri okkara fyri okkara búskap so skulu vit behandlana væl og so skulu vit vera við til at taka lógvatæk saman tí vit vita at landskassin kemur sanniliga at hesta sín stóran part av tí vøkstrunum sum er í vinni takk fyri haraformaður