Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-10-06
Topic: 1. viðgerð LM-029/2020  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2021
ger so væl ja takk fyri ja í míni fyrstu røðu tað kom meira yvirskipað inn á fíggjarpolitikkin og fíggjarlógina og inn á nøkur av temmum positivu átøkunum sum eisini er í fíggjarlógini men eisini inn á nakra av stóru avbjóðingunum við tí førda fíggjarpolitikkinum nú hugsaði eg kanska at taka fatur í nøkur av teimum evnun sum eg ikki náddi at taka fatur í tá øheilt innleiðandi so so havi eg hug til at vísa á ta lóggávuna sum fíggjarlógin vanligvís er bygd á og sum hon eigur at verða bygd á vit hava eina løgtingslóg um játtanarskipan og har stendur í grein trý vðformansloyvi fíggjarlógin skal fevna um allar inntøkur og útreiðslur landsins og verða grundað á veruleikakendar vónir og so hollar ætlanir sum til ber um inntøkur og útreiðslur í fíggjaráginum hettar at meginregla hon skal haldast og tí er tað soiis eisini at nógv lógaruppskot fylgja við fíggjarlógaruppskotinum í mun til at mann ætlar at broyta inntøkur ella útreiðslur men heldur hetta her fíggjarlógaruppskotið ta lógina sum vit sjálvi hava sagt ein fíggjarlóg skal halda nei tað ger hon ikki hetta lógaruppskotið manglar eina røð av útreiðslum sum mann slepkik hevur upplýst og eg vil lova upp ástanda at hetta er brot á løgtingslóg um játtanarskipan eg havi ongantíð verið út fyri at hetta er hent fyrr og eg haldi eisini at tá ið málið kemur fíggjarnevndina so eiga vit at fáa fyrisitingini í í løgtinginum at eftirkanna um hetta skal bera til frameftir skal tað bera til at útrarlir sum hann veit fara at verða hildnar ikki eru í fíggjarlógaruppskotinum eitt lítið dømi var her tá landstýrismaðurin í vinnumálnum var her uppi í áðni hann segði ja ja vit vit ætla at játta fýra milliónir tilfilmsverkætlanina aftrom men menog og pengarnir skulu fella næsta ár men men vit koyra tað heldur eina eykajáttan í ár og so støðla vit bara pengarnar ná ger mann tað tað vil siga at mann roynir bara at koyra eina eykajáttan nú í ár fyri at goyma tað pengar sum mann veruleikanuskl brúka næsta ár og forrestin har er einki lóggáa sum loyvir at mann kann goyma pengar sum ikki eru íløgur tvørtur um ár hann kann sett ikki støðla teir pengarnar so hatta er bara ein máti at goyma pengar at koma við nøkrum sum slettiki grunda á lógargrundarlagi men ta størsta dømi kanska um útvarskið sum ikieru í hesum lógaruppskotinum eru sjálvandi allar teir útreiðslir sum hava við korona at gera vit vita øll og landsstýrið veit mest av øllum at aftanáá fyrsta januar tvey túsund og einogtjúgu so eru útreiðslurkorona eitt dømi er heilsuverki tey hava stovnað eina koronadeild tey hava sett starvsfólk í starv tey hava útreiðslur til tað eitt annað dømi er koronakanningarnar sum nú skuldu gerast í í samstarvi við millum annað smyrlein mann veit vit vita at tað verða útreiðslur til dag eisini aftaná fyrsta januar her ikki ein króna sett av og allíkavæl legg mann lógaruppskot fram hetta er ikki samsvarandi tí sum ein fíggjarlóg eigur at innihalda so eg haldi hvørt fatað eitt mál sum vit eiga at taka upp tá málið kemur í fíggjanevnina annars av øðrum evnum altso eg haldi ðeitt sum undrar meg øeiliga nógv tð tað at ferðavinnan ikki hevuvið viðgjørt meir tað stendur eisini greitt í tilfarinum búskaparfrágreiðingina at tíbetur eru komin ótrúliga væl ígjøgnum hesa koronakreppuna sum samfelag sum heild men ferðavinnan er á knøunum hetta er tann størsta kreppan sum ferðavinnan nakrantíð er verið í so hevði mann væntað at her var okkurt átak rætt ímóti ferðavinnuni í fíggjarnevndini men her er einki null so er mann kanska væntað ókey landsstýrismaðurin tá hann tekur orðið landsstýrismaðrin í vinnmálinum so fór hann at tosa um hvat mann ætlar har var ikki eitt orð hvat mann ætlar fyri ferðavina havi so eisini roynt at spurt ferðavinnufyritøkur um tað fór á gleði av til dømis hesin seinasta hjálparpakkarnir sum varð rættaður til ferðavinnuna men sjálvt hann er eisini innrættaður soleiðis at fleiri av fyritøkum fáa sært brúkt hann og samstundis so fossá pengarnir út úr hesum feløgunum og vit vita at vit vilja gjarna hava han á ferðavinnuni tá vit koma tvørturung koronum hava prøvað at hugt at millum annað hvat ger mann í íslandi og at fingið at upplýst at har hava tey millum annað og tað gera tað eisini øðrum grannalondum hjá okkum sett rættiliga nógv inn fyri at lofta teirra ferðavinnu millum annað í íslandi hava tey sett hálvfjerðs milliónir av til at marknaðarføra íslandi soleis at tað eru klár til at fáa fleiri ferðafólk inn so skjótt sum støðan broytist her í føroyum einki og her stendir einki í fíggjarlógini heldur so tað ætla e avgjørt at fáa tikið upp tá málið kemur fíggjarnevndina annars talgildu føroyar hava held ikki verið umrøddar so nógvir tað er gleðiligt at he setta ein játtan av eisini í fíggjarlógaruppskotinum og eisini tey komandi árini tí tað verður neyðugt at halda áfram við tí menningini men hevði verið ynskt av landsstýrismaðurin kanska greidd sindur nærri frá hvat verður tað grundað á hvat ætlar mann at fremja nú tá mann verður liðugur í samleikan og tænastuportalin hvat verður tað næsta talgildu føroyar tvey komma null uttanríkispolitiskt so haldi eg sjálv at landsstýrismaðin o uttanríkismálin hevur í fleiri umførum verið úti við fleiri áhugaverdum málum hevur millum annað víst á at føroyar skulu søkja p í st havi spurt hann nakrar ferðir neri haver kki fr fingi nakað svar her í løgtinginum hvar er tann umsóknin eg vóni veruligat landstýrið fer at senda ta umsóknina skal fáa dygdanstuðul frá okkum í í tjóðveldi eitt annað er at søkja limaskap í vho í undanfarna landsstýri eisini arbeiddi við eisini siðuri stenberg og tað fara vit sjálvandi eisini at stuðla men tá mann hyggur í fíggjarlógina undir limaskapir í altóra felagsskapinu so eru ikki ein króna sett av so tað kann kanska undrað men vónandi kemur mann víðari við tí reint uttanrikispoliskt tað sum kanska hevur ørkymlað mest í seinastuna er eru hesir úttalusni sum eru komin komin frá frá donskum myndugleikum og frá føroyskum fólkatingslimum um har mann faktiskt rennur ørindi fyri donsk áugmál og ikki føroysk áugmáli í mun til russland og har mann nú roynir at siga at eitt nú teleøki samskiftisøki sum er eitt føroyskt málsøki burturav nei nei nei nakað tað snýr seg núg um trygdarpolitikk og at mann kann fremja eitt slag av øvutari yvirtøku at flyta ábyrgdarøki aftur til danskar myndugleikar harðhaldi vit mugu vera varðhaldið og eg vóni at bæði flokkar og samgongu andstøðu kunnu fyribyrgja at nakað hendir tí viðvíkjandi børn og ung við serligum avbjóðingum og yvirhøvur ið bera brek er eisini eitt týðandi mál at taka upp í sambandi við eina sovorðna fíggjarlóg tað er øgiliga gott og gleðiligt at arbeitt verður víðari við at fáa hesar bústovnarnar bygdar iðvsettu á skinnar er undanfarnum samgongu tað varð faktiskt ta størsta sattsind nakrantíð innan fyri kann mann siga sosialt byggjarí og vit settu tvey hundrað milliónir av til at fáa bygt eini røð av nýggjum bústovnum sett fyrireikingargongd fleiri lóggávur eru eisin samtyktar men tað tekur tíð frá ætlan til veruleika og er fegin um at landstýriskvinnan arbeiðið víðari við hesum ætlanum og ynskja alt tað besta við tí kundi ynskt mær at vit eisini fingu eitt sindr meira upplýsing frá landsstýriskvinnuni í almanamálanum um hvussu tað gongur hetta við at samskipa tænastur til børn og ung og eisini vaksin við serligum avbjóðingum soleis at ikki skulu renna frá einum myndugleika til annan men kanska kunnu fáa ein persónliga ráðgeva sum kann hjálpa teimum at fáa avgreitt viðurskiftir tvørtur um teir ymsu geirarnar tí tað er ein ovurstór uppgáva bæði fyri persónarnar og tey avvarandi annars bíðilistar til stuðul og umlating er eisini nakað vit áhaldandi mugu skulu arbeiða við at fáa so langt niður sum yvirhøvur til ber øh hetta við orðblindum hevur eisini verið frammi sjálvandi muguu tryggja eisini í dag er tað soleiðis vit vit kanna jú øll okkara børn og ungu fyri um tey eru orðblind tíðliga men sum eg skiljia lau so eru ikki allir skúlar sum geva børnum tey røttu amboðini og tað neyðugu møguleikarnar eftirfylgjandi tá tey hava fingið staðfesta um tey eru orðblind ta er nakað vit mugu fáa í rættiliga tað føroyska málið hevur eisini verið frammi undir viðgerðini her nakrar fáar ferðir hevði ynskt at tað stóð ordiliga ovarliga á dagsskránni hjá øllum her á løgtingi eingin annar fer at byrjast fyri okkara føroyska málið enn vit her í føroyum og eg haldi júst hetta sum men millum annað hanna jensen vísti á við at vit enn ikki eru komin á mál við at hava altso undirvísingartilfari í føroyska skúlanum á føroyskum í øllum fakum tað líkist ongum og eg vóni veruliga at vit kunnu virka fyri at fáa eina semju tveirtur um allar flokkar á tingi sum koma á mál við tí tann sokallaði kalu kennarin verður arbeiti víðari við tað er eitt positift átak eisini sum sum eg haldi vit mugu koma á mál við tað er verið eisini nógv ár tosa um at vit skulu hava tað føroyska málið inn í okkara fartelefonforrit inni okkara telduforrit men enn eru vit ikki komin á mál og eg vóni veruliga at tvey túsund og einogtjúgu kann vera tað árið tá ið vit røkka tí málinum vit hava tosað um hetta er altso eg veit ikki tvørtur um rættiliga nógvar samgongur eftir eftir hondini so eg haldi vit mugu fáa greiði á hvat er tað sum forðar fyri at koma á mál eg havi ikki intrykvað av at tað er ein ein óvilju til at hjátta tær neri pengarnar so lat okkum koma á mál eg hald a ófatiliga týðandi ikki minst í mun til okkara børnum og ungu at tey kunnu brúka okkara føroyska mál í teimum miðlunum har sum tey nú eina ferð virka annars tíðin gongur skjótt tær heilt yvirskipað so eru vit eitt av heimsins ríkastu londum vit eru eisini samd um at í føroyum skulu føroyingaráða vit u eisini samd um at á øllum økjum har sum vit hava tikið ábyrgdina heim til føroyar har ið tað verður ein fyrimunur so tað skuldu verið mín og okkara vón at vit sjálvt um tað ikki stendura í samgonguskjalinum kunnu funna eina semju um á framt nakrar av teimum heimtøkunum teimum seinastu heimtøkunum ið nú mangla og laktana ætlan fyri at yvir eitt áramál slúsa ríkisveitingina út av fíggjarlógini tað ber væl til og tað hevði verið til fyrimuns fyri okkum ølltakk fyri