Uni Holm Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-03-14
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipanini um FG-002/2022 : Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í Tingskipanini um fyrisiting av sjófeingi
takk fyri frú forkvinna hendan árliga frágreiðingin um fyrisiting av sjófeingi og hetta árliga aðalorðaskifti skal taka samanum tað sum er farið og samstundis geva løgtinginum høvi at umrøða tað sum er fyri framman eg hugsi at brúka størsta partin av tíðini til tað sum stendur á síðu trettan og fjúrtan í frágreiðingini sum snýr seg um tað sum samgongan ætlar at fremja á fiskivinnuøkinum komandi tíðina atgongdin til okkara fiskatilfeingi er skipað soleiðis at nøkur fáa fram í gjárættin at fiska ein rætt til lánds og meginreglan eigur at vera at fiskatilfeingið verður umsitið skynsamt og burðardygt so tað skapar virði menning og framburð kring landið og ikki minst á virðini eisini koma fólki til góðar brúksrættir og skylda er tað sum eg hugsi nærtað við í fyrsta umfari reglurnar og brúksskildi komið í gildi um ársskiftið í stuttum snýr tað seg um at rætturin sum vinnan nøkur fáa til lánds frá landinum til at gagnnýta fiskatilfeingið verðið brúktir tað eigur at vera prinsippi útgangsstøði tí annars kundi onkur annar eins væl fingið brúksrættin landsstýrismaðurin hevur fráboðað at tillagingar skulu gerast í verandi reglum í samgonguskjalinum stendur eisini at brúksskilda skal ásetast í allari fiskivinnuni í tann mun at tað er burðardygt tað inniber millum annað at strika undantakið í brúksskildini fyri pilagiskan fisk sum fevnir um nógv tann størsta partin av tí sum vit veiða loyvi verða ikki tikin frá nøkrum men ein beinleiðis avleiðing av tí verður helst at lýnuskipini og garnaskipini verða trýst at avhenda tillutaðu makrelloyvini endaliga um tey ikki leggja um og fara at fiska makrel í staðin eg haldi at sum útgangsstøði er tað ikki góður vinnupolitikkur at lata skipin makrelloyvi sum ikki kunnu fiska makrel tað haldi eg sigi seg sjálvt umsitingarliga er tað ein knorsligt stuðulsskipan sum er latin inn í ein makotligan ham og eg haldi ikki at vit eiga at sementera ella staðfesta ta skipanina uttan víðari sum eg og onnur hava sagt fyrr so haldi eg kortini ikki at hetta inntrivið at strika undantakið í brúksskildini skal setast í verk einsamalt tað eigur at vera partur av einari heildarloysn har neyðugar tillagingar eisini vera í serskattaskipanini kanska og í antytrófsreglunum væl vitandi av fleiri av stóru fiskivinnuaktørunum eisini eru virknir í botnfiska vinnuni men eg haldi at vit skulu ansa eftir at virðini og vinnumøguleikarnir ikki savnast á ov fáum hondum samstundis ivist eg ikki í at tey ið fiskimálaráðnum arbeiða av øllum alvi við at vinna heimaflotanum nýggj rættindi á fjarleiðum eisini fyri at lætta um veiðutrýstið á á heimaleiðum tað er jú tað sum flotin helst vil í vinnuni vilja tey hava tons at fiska heldur enn at flyta loyvi millum hendur og linuskipini til dømis vilja sum útgangsstøði ikki hava makrel tey vilja heldur sleppa at dríva vinni makrelkvoturnar eru hinvegin komnar væl við hjá skipinum í bólki trý tá ið støðan nú er sum hon er tær hava verið eitt gott ískoyti og hava viðvirka til at nýggjari skip eru komin í flotan ið hevur tillaga seg seinastu árini og sum heild eisini er farin at fiska meira effektivt við skynsamari rakstri og sum skilst so eru hýrðurnar hjá manningunum eisini hampiliga góðar lýnuskipini hava støðugt fræðar í úrslit at vísa á og tey avreiddu fyri okkurt um fýra hundrað og trýogfjøruti milliónir krónur í fjør men sum sagt tá ið stuðulsskipanir eru í gildi eisini norluttarstuðulsskipanir sum sum hendan so eiga teir at hava eina freist og tað eru avmarkaðir politiskir møguleikar at gera nakað annað enn at seta ta freistina enn við brúksskildi sum jú eisini skal tæna øðrum endamáli brúksskildan skal jú tryggja at tey rættindin sum nøkur fáa eisini verða gagnnýtt men ein freist tað vil siga at tað eigur ikki at vera eitt brádligt inntriv sum kemur í gildi frá frá degi til dags undantakið í brúksskildini skal strikast við einari ávísari tillagingartíð som flotin veit nøkulunda hvat hann skal fyri athalda seg til og hendan er árliga inntøkan sum sum stendst av makrelkvotunum er ivaleyst partur av langtíðarætlanim kanska eisini mótvegis fíggingarstovnum hjá onkrum línuskipum og við ati við at avhenda loyvini endaliga fær flotin eina størri ella ein størri eingangsstuðul kunnu vit rokna við tí tey selja við støði í framtíðarvirðunum sum jú eisini letur upp fyri fyri onkrum møguleikum og tað er so ein avleiðing sum vit mugu liva við um semja verður um tað um setiligheit er ein partur av fiskiváðu skipanini loyvir og rættindir verða javnan flutt millum partar av vinnuni ætlanin er at privat søla av loyvum og rættindum skal fara um ein gjøgnumskygdan marknað og farið verður undir tað í næstum havi eg skilt tað vil siga at tað verður meira opin leiki rundanum hvør selur hvør prísurin er og nær tað verður selt og tað haldi eg vera rímiligt at vit vita hvussu loyvi hjá landinum verða flutt millum hendir og ein gjøgnumskygdi marknaður kann eisini gera at aktørar sum vanliga ikki sleppa framat kunnu sleppa framat og somuleiðis vil samgongan fyri at fáa størri gjøgnumskygdini og innlit í rokniskaparligu viðurskiftini hjá skipinum at feløg sum fáa tillutað tilfeingi frá landinum hvørt ár skuldu leggja fram ein sundurgreinaðan roknskap og ognarskrá fyri alt virksemið vit hoyrdu eisini fyrrverandi landsstýrismannin í fiskivinnumálum siga í sjónvarpinum í gjárkvøldið at hann arbeiddi millum annað sjálvur við broytingum og brúksskyldini eisini at strika ásetingina um at tá egnir fiski dagar ella árskvota ikki verður brúkt við meira enn tretivu prosentum so fellir munurin millum tretivu prosent og tað sum hevur brúkt aftur til landið tað er eitt eitt fínt hugskot og tað ber sjálvsagt eisini til at gera ávís undantøk í teimum førum at heildarkvotur verða so smábýttar at tað ikki er grundarlag fyri raksið hjá øllum fiskiførum í í bólkinum ávíst kjak hevur verið um tey tólv ára rullandi loyvini sum nú eru galdandi í ellivu ár tí tey ikki eru endurnýggjaði og ikki tykkum at siga so ætlaði undanfarna landsstýrið at endurnýggja loyvini men løgtingsval varð útskrivað sum eldir til at uppskotið fall burtur landsstýrismaðurin hevur so brúkt tað høvið at seta hol á orðaskifti um hvør skipan er tann rætta hann hevur sagt at hann heldur at loyvini skulu í staðin gevast fyri eitt ávíst áramál við ávísum treytum í einari fastari skipan og heldur tú tær treytirnar so vera loyvini longd men sum hann eisini hevur sagt so hevur samgongan ikki viðgjørt hetta málið meira ítøkiliga og hetta stigið hevur skapt nakað av ørkymlan í vinnuni sum heild hóast eg haldi at onkur atfinning er lættari at skilja og meira reell enn onkur onnur eg haldi at diskussiónin um skipanina við rullandi veiðiloyvinum í sær sjálvum er fín og politiskt skulu vit sjálvandi tora at umrøða tey viðurskiftini flokkarnir sum sita við valdi nú vóru heldur ikki fyri teimum tólv ára rullandi loyvinum men samstundis mugu vit eisini ansa eftir serliga sum samgonga at vit ikki melda út í allar ættir vit mugu vera greiðr yvir at so leingi tíðin gongur og tað er óvissa um hendan spurningin uttan at hann verður svaraður so hevur tað eina ávísa ávirkan á framtíðarætlaninar í vinnuni og eg hugsi kanska serliga hjá hjá teimum smærru aktørunum eg hugsaði heilt skjótt eisini at lerta við viðurskiftini á føroyabanka í fjør varð fiskiskapur afturskipaður á vinnuligum grundarlagi á føroyabanka við serskipan fyri árið í fjør og hendan frágreiðingin haverður jú eisini víst á at toskurin á bankanum er so smátt við at koma fyri seg havstovan hevur mælt til varisligan vinnuligan fiskiskap á føroyabanka og eg haldi meg hava skilt at fiskimálaráðið fer at leggja seg uppat tilmælinum hjá havstøðuni í ár jágvuss verri fer sín árliga vártúr á føroyabanka í morgin las eg onkustaðni í gjár seinast eg visti so skuldi fiskiskapurin á føroyabanka í fjør eftirmetast áðrenn endaligi støða varð tikin til hvat skuldi gerast í ár og e fari tí at nýta tað høvi at spyrja landsstýrismannin hvussu tað gongur við tí arbeiðinum og nær vit skuldu rokna við at fiskiskapurin á føroyabankan verður skipaður fyri tvey túsund og trýogtjúgu fiskivági eftirliti á sjógvi og landi skal styrkjast tað er ein sannroynd á vorn hevur hvørki havt fíggjarorku ella arbeiðsorku at havt neyðugt eftirlit bæði við fiskiskapi og við landingum og umskipingum í føroyskum havnum føroyar hava saman við es og norra og bretlandi og íslandi og grønlandið avtala at fult eftirlit skal vera við fimm prosentum av landingunum og við sjey komma fim prosentum av nøgdni sum verður landað av uppsjóvarfiski í føroyum og fult eftirlit merkir at eftirlitsfólk eiga at verða til staðar alla tíðina meðan tað verður landað sum søgan er so er torført at halda ásetingarnar sum vit hava bundið okkum til og tað fara vit at gera nakað við í fíggjarlógaruppskotinum stendur játtanin til vorn og fiskiveiðaeftirlit til at hækka við tveimum milliónum krónum og tað er tiltrongt haldi eg tað skal virka fyri betri møguleikum at brúka eygleiðarar umborð á fiskiskipum sum royna í føroyskum sjógvi og tað ferð at betra um eftirlitið við umskipingum og landingum í føroyskum havnum vørn kann seta eygleiðarar umborð á føroysk fiskiskip sum eru til ávísan fiskiskap og reiðarin skipaeigarin ber útreiðslurnar tað bøtur um møguleikarnar at hava eftirlit til havs vørn kundi hinuvegin hugsað sær siga tær at tað var galdandi fyri øll fiskiskip uttan mun til fiskiskap og eg haldi eisini a vit eiga at kanna møguleikarnar fyri at útlendsk skip eisini bera útreiðslurnar av føroyskum eygleiðarum meðan tey fiska í føroyskum sjógvi annars ivirskipað haldi eg at føroyskur fiskivinnupolitikkurn nógv størri mun eigur at snúgva seg um hvussu vit fáa meira burturúr hvørjum einasta kilo herfyri var eg til framløgudagin hjá fiskivinnu royndir g har varð aftur staðfest at tað trýtur ikki við hugskotum og angase mangi í í vinnuni landsstýrismaðurin hevurboðað frá einari størri ráðstevnu í apríl um tað sama enn er stutt fráliðið eg haldi at nú leygardagin eru hundrað dagar síðan sjálvt løgtingsvalið og enn styttriir fráliðið síðan samgongan var skipað og fór til arbeiðis men eg vóni og vænti at tá løgtingið fer at hava aðalorðaskifti um fiskivinnuna næsta ár at meira ítøkiligar ætlanir eru á borðinum um hvussu vit kunnu eggja til at veiða meira burðardygt og effektivt og hvussu vit kunnu fáa meira burturúr