Ingilín Didriksen  Strøm (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-03-08
Topic: 1. viðgerð LM-072/2021  Uppskot til samtyktar um ásetingar fyri seksualupplýsing í fólkaskúlalógini.
lívfrøðilærarin tann heilsu fakliga vitanin og leikluturin hjá heilsufrøðingunum sum eg haldi hava tað arbeiðsheitið skúlaheilsufrøðingar tað tekur støði í ástøði og vegleiðingum hjá sunnhursdirilsen og verður nærri lýst í skolisunnhetsarbeiddið hondbok til sunnhetspersonalið og tað er ein vegleiðing frá sunnhetssdyrilsen frá tvey túsund og trettan sambært kunngerð um umflokslærara so hevur flokslærarin ábyrgd av at undirvíst verður í øllum kravdu evnunum sum eru ásett í fólkaskúlalógini har er seksuala upplýsing eitt av teimum umframt at taka hond um trivnaðin hjá tí einstaka næminginum og so so so sigur løgtingslógin í um fólkaskúlan hon sigur í grein átta at seksual upplýsing er kravtundirvísingarevni og í stykki tvey er nágreina at landsstýrisfólkið skal ella at landsstýrisfólkið ásetir reglur um undirvísing í skyldu undirvísingini eitt nú í seksual upplýsing tó fyriliggur einki endamál ella ætlan fyri seksualu undirvísingina í fólkaskúlanum eins og eingi námsætlan er tøk soleiðisar sum ná ætlanir endamálsorðingar og ogætlanir eru tøkar fyri onnur fak og tí kann tað vera trupult hjá tí einstaka læraranum til at undirvísa í evninum tá viðkomandi einki endamál ella ætlan hevur at fyri at halda seg til summi næmingar og teirra foreldur tey kunnu uppliva undirvísingina sum verandi for nógv av tí góða meðan onnur halda at tað slett ikki verður undirvíst nokk og tað seti læraran í eina ótrúliga keðiliga støðu eini vegleiðandi lesaætlan í seksualupplýsing varð gjørd í tvey túsund og fýra men henda bar sum mær skilt ongantíð á mál harumframt so verður tað eisini víst á at undirvísing í seksualupplýsing fyllir for lítið í læruútbúgvingini á setrinum og at lærarar ikki kenna seg nóg væl stuðlaðar til at undirvísa í evninum kunngerð frá juni tvey túsund og einogtjúgu um útbúgving av fólkaskúlalærarum hon nágreinar ikki at undirvísast skal í seksual upplýsing tað kann møguliga hugsast at seksualupplýsing er partur av tí sum eitur linjugreina lestur men tað er ikki nágreinað ella skjalfest nakrastaðni sambært ritgerð eftir bjørg klemenssen um seksualunirvísing í lívfrøði í fólkaskúlanum so er tað ótrúliga tilvildarligt hvussu seksalundirvísingin er frá skúla til skúla og ymiskt er eisini hvussu næmingarnir taka mótiundirvísingini tí ivasamt er hvussu stór orka er løgt í seksualundirvísing tá tað ikki er ein lærugrein sum enda við einari próvtøku sostatt ber tað ikki til at meta um tað oghvussu hvussu støðan er á tí fakinum hóast fakið er ótrúliga týdningarmikið fyri lívið hjá okkum øllum hendan kanningin avbjørt klemensen hon vísti eisini at einoghálvfjerðs prosent av læraranum hava ikki havt didaktiska undirvísing í seksuellum evnum tað vil siga at tey eru ikki blivin undirvíst í hvussu mann undirvísing hvussu mann undirvísir í seksualupplýsing og eini fimm prosent mettu seg ikki ella bara fimm prosent mettu seg hava teir neyðugu førleikarnar at undirvísa í hesum evnunum sum vit hava staðfest í fólkaskúlalógini skal verða undirvíst í undirvísingin í fólkaskúlanum hon er partvíst snágreinað í lívfrøði námsætlanini har sum næmingar skulu anatomiskt og fysiologiskt læra um kynsgøgnini hjá kvinnum og monnum læra hvussu ein kvinna gerst við barn og um fyribyrgingarhættir eg haldi at seksualundirvísing í dag eigur at fevna breiðari eitt nú so eigur grundleggjandi undirvísing um mørk og samtykki at vera á skrá skjótast gjørligt á tí stigi sum næmingarnir eru á og harumframt so haldi eg at undirvísingin eigur at fevna um evnið sum sm so sum seksualitet kynsliga sannføring kynsliga heilsu kenslulív umfram atburð á eitt nú sosialu miðlunum í dag so hava vit og eisini okkara børn og ung atgongd til eina ovurstóra mongd av vitan á alnótini og tað er eyðsæð at ung eru forvitin um kynslív og seksualitet og tí er tað eisini týdningarmikið at undirvísingin í seksualupplýsing er er ein væl grundað grundsúla undir vitanini um seksualitet hjá børnum og ungum sambært kanning hjá marini í dali lækna um vitan um seksualitet millum ung í føroyum so heldur meira ein helvtin av ungum at teimum manglaði vitan um seksuell evni tá ið tey fyrstu ferð kendu seg klár at royna nakað seksuelt tey ynstu meira vitan um seksuell evni í fólkaskúlanum so kunnu vit eisini nevna at ungdómstingið samtykti herfyri eitt uppskot frá níggjunda b úr skúlanum á giljanesi um kravda seksualundirvísing frá sjenda til níggjunda flokk tað vil siga at ynskið er her hjá nógvum ungum at fáa meira og betur skipaða undirvísing í evnunum vit fara nú eisini skjótt endiliga at viðgera broytingar í revsilógini har neyðtøkuásetingin skal verða samtykktisgrundað kanning hjá almannamálaráðnum vísti í fjør á at meira enn ein triðingur hevur verið fyri harðskapi meðan meira enn fimtihvør hevur verið fyri kynsligum ágangi og tá tað er og tað fevnir bæði um vaksin og um børn og tað hevur stórar avleiðingar fyri lívið hjá teimum seinni í lívinum undirvísing og upplýsing um rættindi mørk og samtykki er ein avgerandi partur í at basa kynsligum og øðrum harðskapi og tí er tað neyðugt at vit hava munangóða undirvísing í fólkaskúlanum í seksualupplýsing í breiðum týdningi og at hendan undirvísingin byrjar tíðliga á einum stigi sum børnini eru á ein tkgrundalóg ger at vit flyta okkum frá at siga at neyðtøka skal umfata harðskap og tvingsil til at samtíkið altíð skal vera til staðar annars er talan um neyðtøku hetta krevur eina hugburðs ella mentanarbroyting og tann mentanarbroytingin er týdningarmikil eisini at hava kjøtfest í seksualupplýsingini í fólkaskúlanum har vit kunnu kunna øll børn í føroyum um mørk og um samtykki sum kann vera grundleggjandi fyri at mann hevur møguleika til at vita hvat er í lagi og ikki er í lagi sum barn og eisini sum vaksin at fáa hesa vitanina í heila tikið so er tað ótrúliga týdningarmikið at vit vit hava ásett í fólkaskúlalógini at seksualupplýsing skal vera ein partur av tí sum vit undirvísa í í fólkaskúlanum men vit tora ikki ella hava verið forforja eg veit ikki óuppmerksom ella hvat mann skal siga til at gera eina skipaða undirvísing í evnunum tí vit hava samtykt her her inni í fólkaskúlalógini at hetta her skal vera nakað sum vit undirvísa í men vit hava ongar greiðar ætlanir ella endamál hvussu vit skulu gera tað og tað er altso neyðugt tí vit hava tað í so gott sum øllum øðrum fakum í øllum øðrum undirvísingarevnum og hetta her er absolutlutt eitt ótrúliga týdningarmikið evni sum vit mugu gera okkum greitt hvat vit ætla við tí undirvísingini sum vit hava í fólkaskúlalógini um seksual upplýsing takk fyri frú forkvinna ja takk her vóru nakrar viðmerkingar fyrst er tað elsbet mersetis gunlegsdóttur ger so væl ja takk fyri harra formaður tað var nemliga tað tí síðsta sum røðarin var inni á hetta her við at mann skal læra at seta mørk tí øll sleppa inn á telduna og ella inn á netið og og kunnu fáa manso tað vitande vilja hava og tað er nógvur periversitetir mann eisini kann finna har og tí er tað so øgiliga viktigt í dag at mann fær sunna og góða læri har sum mann heilt fráungum av verður lærdir hvat er líkasum hvar markið gongur tí at vit vita tað at tað eru dømi har sum ungar gentur halda at tey skulu standa til modell til man sir nógv for nógv og líkasum hava brúk fyri eina ráðgeving er hetta í lagi so eg haldi ati tað er passitt pláss at at mann fær undirvísing eisini í tí takk fyri ja takk ingilen didricsen strøm takk fyri øh frú forkvina og takk fyri viðmerkingina eg haldi tað er ótrúliga positivt at hoyra ati at eisini