Bjarni Hammer (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-04-18
Topic: 1. viðgerð LM-097/2022  Uppskot til samtyktar um játtanarkarmar á løgtingsfíggjarlógini fyri 2024
ger sovælja takk fyri frú forkvinna sum sagt tað er uppskot til samtyktar um játtanarkarmarnar fyri fíggjarlógina tvey túsund og fýraogtjúgu tað er einki nýtt undir sólini sum hann plagar at taka til og soleiðis seta eisini í politikki og kanska serliga í fíggjarpolitikki tí hóast okur hava hoyrt búskaparráðið búskaparráðið seinastu nógvu árini um at okur munnu hava yvirskot og serliga gera átøk so okur megna tær framtíðar avbjóðingarnar sum ikki longur eru í framtíðini men tað vísti seg at avbjóðingarnar eru í nútíðini so er lítið og einki hent seinastu seinastu árini o hesum frontunum politiska skipanin hevur bara ruddanum her kavabóltin framman fyri sær og tað sær út sum kavabólturin blívur størri og størri sum árini ganga og sum okur nerkast teimum heilt stóru avbjóðingunum okur kunnu spyrja hvat eru fíggjakarmarnir fyri nakað og hvat merkja tær fíggjarkarmarnir tað er ein mynd ein støðugmynd av landsbúskapinum frá ári til ári fimm ár fram ið vísa ta støðuna sum tað kostar at reka samfelagið á sama støði sum árið fyri altso um okur ongar broytingar gera hvørki á útreiðslusíðuni ella á inntøku síðuni karmarnir fyri karmarninr fyri komandi ár vísa at verða einki gjørt so verður tað eitt hall á hundrað og trýoghálvtrýss milliónur men hevði karmarnir víst upp aftur fleiri ár fram hevði hallið hallið bara váksið og váksið og hetta er tað sum kalla fyri haldføroysk trupulleikarnar sum føroyska samfelagið er á veg inn í samanbørgur karmarnr fyri tvey túsund og trýogtjúgu so varð mett tá at hallið fór at verða hundrað og tveyogtjúgu og eman og einum komma fimm milliónir og sama tal fyri karmarnir fyri tvey túsund og tveyogtjúgu var trýoghálvfems komma fimm milliónir altso ein vøkstur skavað vegin upp á góðar hálvgóða hálvtrýss prosent tað broytist ikki nógv upp á støðuna at okur hava havt álopavlop allíkavæl á fíggjarlógini øll árini síðan tvey túsund og sekstan altso gott nokk uttan tvey túsund og tjúgu og tað var orsakað av koronu og eg kann kanska nevna í tvey túsund og nítjan varð avlopi í heili fýra hundraðogtretivu milliónir orsøkirnar til yvirskotin seinastu tvey árini tey hava verjað fleiri men tað er greitt at orsøkin ikki er at mann politiskt hevur gjørt nakrar varandi átøk nakrar reformar sum mann kallar tað fyri at betra um úrslitið orsøkirnar eru at yvirskot eð verið tey seinastu árini síðani tvey túsund og sekstan er at inntøkurnar hava verið størri en mann hevur mett tað vísir seg altíð tað eri størri manimett at landið hevur fungið nøkar eingangs inntøkur millum annað vinningsbýti frá banknordik og søluna av partabróðini sum hava verið og ikki at snakka um at tann løgupeningaríløgupeningum sum er fluttur ikki brúktur men fluttur yvir um ár og tað er eisini snógvir pengar fluttir í ár tað hevur verið ein stór hjálp at inntøkurnar seinastu árini hava verið størri enn mett men nokur vita at hetta skjótt kann broytast tí at konjukturarnir teir fara upp og teir fara niður í øllum heiminum og tað síggja okur eisini í dag at fáa eingangsinntøkur tað hjálpir í tí árunum sum tær ineingangsinntøkurnar fella men ári eftir tá er sami fíggjartørvur og tá er tann brúkt pengarnir brúktir og kunnu ikki brúkast fleiri ferðirnar óbrúktar íløgur fella oftas til gjaldingarnar áðri eftir at rat har eru støðlaðar eitt nú kunnu okur siga at tað eru trý hundrað milliónir av løgujáttani fyri tvey túsund og tveyogtjúgu fluttar til tvey úsund og trýogtjúgu og skulugur hava verandi yvirskot mugu átak gerast bæði inntøku og á útreðslusíðuni hetta hevur ikki verið gjørt seinastu árini nógv av tíð seinastu árini men frú forkvinna hyggja okur at fyriliggjandi kormonn so vísa teir at hallið eitt hall á hundrað og trýoghálvtrýss milliónir uttan nøkur átøk samgongan hevur lagt uppskot fram fyri løgtingið um veiðugjøld og tøkugjøld og hesi átøk fara at geva eina inntøku á hundrað og trýoghálvtrýss milliónir eyka eisini er ætlanin at gera onnur tiltøk á áleið tretivu milliónir sostatt er ætlanin at fyri fíggjarlógin fyri tey túsund og fýraogtjúgu kemur at gera eitt yvirskot á trýss milliónir eitt her er ikki eitt stórt tal tá ið tað verður hugt eftir hvørjar avbjóðingur hvørjar avbjóðingar liggja fyri framman ta komandi fimm árini vaksa útreiðslurnar frá almenna og heilsumálum við hundrað milliónum um árið og tað er bara fyri at halda sama tænastustøði sum er nú verður einki gjørt verður tørvurin á heili túsund fleiri starvsfólkum komandi árini sama avbjóðing er eldraøkinum í álitinum eftirmetingareldraøkinum frá desembur tvey túsund og einogtjúgu har verður sagt at um demografiska trýstið stær fult út ígjøgnum um at roknast við at raksturin á eldraøkinum økist er núverandi fimm hundrað og tveyogtretivu milliónum upp á sjey hundrað og seytjan milliónir í tvey túsund og tretivu upp á níggju hundrað og einogtrýss milliónir tvey túsund og fjøruti tað vil siga at ein vøkstur á hundrað og fimmogfýrs milliónir komandi tíggju árini og fýra hundrað og níggjuogtjúgu milliónir komandi tjúgu áruni upphæddirnar eru sjóvnartiknir og føstum prísum altso tað vil siga hvat kostar tað tvey túsund og tjúgu men framrokning eftir at eldra øki er óbroytt í mun til tag fer at krevja fýrs prosent fleiri starvsfólk í tvey túsund og fjøruti hetta uppskotið vísir eisini at almenni geiðurin má eftirmetast her er tað týdningarmikið at okur ikki byrja at skerja játtanina her og har men at okur veruliga eftirhyggja strukturin eftirhyggja sjálvan bygnaðin í tí almenna geiranum at gera veruligar broytingar er sum arbeiða fyribyrgjandi tað tekur tíð áðrenn úrslitini fyriliggja og ikki minst tá krevjist fíggjarligur aðtað krevjast politiskur stabilitetir og sum okur altíð siga breiðar semjur til at fáa til at viðí annars verða átøkini bara broytt tá ið samgonguskifti er og so er kann ongan veg komin tað eru fleiri dømir um átøk ið veruliga geva meining og sum ikki vilja gera stóran mun og sum vilja gera stóran mun her kann nevna álitinum í góðum hondum har melt verður til at almannaverkið fer at byggja størri eindir sum vil minka starvsfólkatrotið við einum triðingi tað er tað sum stendur í álitinum eisini eru almennar skipanir sum kunnu gerast smidligari og frígeva starvsfólkaorku til dømis eta fleiri skipaninr har borgararnir við staðfestum sjúku staðfestum brekið munnu søkja um samu tænastu ár um ári tað burdi ikki verið neyðugt sama eru eldraøkinum her kunnu kommunurnar gera íløgur í eldraíbúður so at tørvuin á fleiri ov dýrum røktarhavsplássum ikki økist nú skuldarmarkið hjá kommununi skjátvt verður broytt eigur tað at geva rúmd fyri fleiri íløgum á eldraøkinum frú forkvinna ætlanin hjá samgonguni er eisini at geva ein skattalættatil lág og miðallønt har hugt verður eftir skatta stigunum so tað loysir seg betur at fara upp í tíð hjá teimum sum arbeiða niðursetta tíð hetta er alneyðugt tí okur eiga eisini at gera tað møguligt hjá verandi arbeiðsmegi at arbeiða fleiri tímar bæði við at hyggja at hvussu arbeiðið er skipað og at gera skattinu meira lýðandi karmarnir lýsa eisini íløgutørvin komandi árini her framgongur at tørvurin á íløgum komandi fimtan árini er eina komma fimm milliardir árliga men verður tað mett at landið megnar at gera íløgur fyri umleið fimm hundrað og hálvtrýss milliónir árliga altso átta til níggju milliardir komandi fimtan árini uttan at taka lán so her má ein her má langtíðarætlan gerast her má raðfestast tí tað er ikki ráðiligt at økja skuldina munandi og eisini so er tað eisini spurningur hvussu nógv ferman fyri tann peningin um íløgukarmur verða alt ov høgur har kann nevnast at tann størsta íløgan sum suðuroyartunnilin liggur beint fyri framman og tað vil vera sjálvandi ein stórur partur av íløgukarmunum komandi nógvu árini og tí mugu finnas sjávandi eina góða og so mikið bíliga lántøku og ætlan fyri ta íløguna soleiðis at tann føroyski skattaborgarin ikki verður bundin óneyðugt við honum men her er øgiliga nógvar íløgur sum mann ynskja at gera men tað ber ikki til at gera allar í senn avbjóðingarnir sum okur vísa á her undirstrika at tað er neyðugt at gera stórar men skynsamar íløgur í almenna heilsu og eldraøki einsøkur munu hava avlop á fíggjarlógini tað er alneyðugt at t hava avlop á fíggjarlógini serliga í bestu tíðim sum eru í løtuni so ella so munna kommunurnar og landið royna at draga somu líni tá tað kemur til fíggjarpolitikki eitt samfelag sum ikki megnar at geva sínum borgarum nøktandi tænastur á almenna eldra og heilsuøkinum er ikki eitt vælferðarsamfelag tí mugu okur tí mugu øll politisk átøk verða gjørd við hesum fyri eygað og harverð yvir tíð tryggja okkara vælferarsamfelag bestu sømdur til komandi