Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-11-04
Topic: 1. viðgerð LM-019/2022  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
harra formaður vit í tjóðveldi halda tað er gott at landstýrið komið við einum uppskoti um at broyta loyvisgjaldi ella tað sum erða vanliga rópa tøkugjaldið og eisini at tað er gott at mann heldur áfram á tí leiðini at gera eitt eitt stig veina stigvaksandi skipan alto einari progressiva skipan í mun til í mun til søluprísin á altjóða marknaðinum og sjálvandi setir upp ímótir framleiðslukostnaði og frádráttir fyri ta fyri tær avskrivingar og annað sum eru í og heta er esinieitdømi um at tingini flytast í politikki tað gloymar mær kanska oftani at tað sum skilur okkum í dag tað savnar okkum í morgin øtí ati hetta loyvisgjaldið ella tann ein ein kompinerað skipan við loyvisgjaldi og eyka partafelagsskattið bleiv sett í verk í tvey túsund og fjúrtan og síðani bleiv henda skipan sett í verk undir síðstu samgongu sum gjørdi hesa mairá progresivu skipanina og legði dentuna á á á tøkugjaldið øhog eg havi hugt í tølini altso loyvisgjaldið gav í tvey túsund og fjúrtan fjøruti komma átta milliónir so var nakað afturat í eyka partafelagsskatti øh og við nýggju skipanini so gav tað longu í tvey túsund og sekstan hundrað og sjeyoghálvtrýss milliónir øh og prinsippið er jú tað at sum eg haldi bjarni hammer nevndi at at fyri at avmarka eina avmarkaða atgongd til firðirnar og at gagnnýta náttúrutelefeingi so skal mann rinda gjald til tiltil fólki ella almenningin og avbjóðingin sjávandi hvussu verður tað gjørt best so at tað eisini framvegis kann linna undir eina eina vinnu sum hevur verið í í ógvusligum framburði og vøkstri tíbetur og sum eg eri samdur í sammett við alivinnur aðrastaðni er í absoluttum heimsflokki og havbúnarafelagið hevur so havt nakrar viðmerkingar til hetta uppskotið og eg fari at spyrja landssýrismannin sum eg lesi tað so eru tvey ting sum sjálvandi skuldu nevnast at eg haldi ikkitað er á nakran hátt er rætt at ein so stutt hoyringsfreist er sum hunnu verið visti eg lesi tað rætt hava tey havt fýra dagar at svara øh eg harmist eisini um at lansstýrismaðurin ikki sum hann hevur gjørt í øðrum førum sum eg havi røsthunum fyri eisini hevur viðgjørt hatta saman við politisku flokkunum tí eg havi altíð mett í øllum tí rokinum sum hevu verið um fiskivinnunýskipan og gjøld og eisini í alivinnu at tað er eitt øgiliga týðiligt grundarlag fyri at hava eina breiðari viðgerð av hesum enn eitt eitt nokk so knappligt uppskot frá einari samgongu øhsum tykist mangla pengar tað er nokk tað er nokk eina atvoldim tað má mann bara viðganga øh heldur enn at fáa eina varandi skipan sum so eisini vinnan veit ikki verður broytt ári eftir ella dagin eftir ella vikuna eftir við stuttari hoyringsfreist men sum eg skilji so í hoyringsí hoyringsskrivinu hjá hapanarfelagnum so giti eg tað hevur verið til ta upprunauppskotið tí teir mæla nettup til hetta her við at í staðin fyri at seta krónutali inn í eina lóg at tú sigur tað at tað er tá ið tá ið framleiðslukostnaðurin ella sølprísirni eru sonógv oman fyri framleiðsukostnaðin so kemur tann stigvaksandi skipanin inn so eg giti at tað er broytt eisini aftaná hoyringina hjá hjá hábunnarfelagnum tað giti eg eisini at ella tað vónaði at landstýrsmaðurin sjálvandi fer at fer at koma inn á í sínari í sínari meting sum sagt endamálið er at finna eitt eit gjald sum sjálvandi er fyri tann framlígkjarrættin at tú hevur eina avmarkaða atgongd og tað hevur víst fleiri til skattanevndina sum mmæltu til eitt tilfeingisgjald ella eina meting av at taka fýrs prosent inn av tilfeingisrentuni tað lýist eitt sindur hesum men hevur so eina eina aðra meting afturat nemliga um hvat tann reella tilfeingisrentan er og har mann so eisini ásetir hvat er ein normalur vinningur í einari vinnu hog tað hevði sjálvandi givið nakað meira av pengum og bara fyri at láa tað fast altso endamálið er sjálvandi at vinnan kann gerast íina íløgur og vaksa og klára seg við øllum tí uttan politiska og pípanding ov nógv eina skipan sum heldur men tað samfelagsliga í hesum bæði við bæði viðviðvíkjandi tøkugjaldið loyvisgjaldið á alivinnuni ella at fáa at fáa ein part av tilfeingisrentuni inn tað er jú í roynd og veruð eisini fyri at kunna lækka ta skattatrýstið sum er á inntøkuskatti í føroyum tað haldi eg tað mest týdningarmikla tað bleiv gjørt í síðstu samgongu at tað sum mann mann fekk eykuinn bleiv brúkt til at gera veruligan lættar fyri lág og miðalinntøkur í føroyum tí tað er eingin ivi um at ein lækkaður inntøkuskattur sum rindar meginpartin av øllum tænastunum sum vit hava í dag at tað eisini ger at vinnurnar í føroyum verða javnsettar oa vit hevði økt um kappingarføri hjá øllum vinnum í føroyum um tað var gjørt og vit í tjóðveldi leggja stóran dent á og tað gjørdi kristina háfoss í undanfarnu samgongu ta skipanina at hesir gjøldirnir sum koma inn frá bæði fiski og aluvinnun eiga ikki at fara beinleiðis inn á fíggjarlógini og harvið verða brúktir sum eitt slag av av knøtti at skrúva upp á tá ið við tað okkum okkum vænta pening í landskassanum men tey eiga at fara inn í búskapargrunnin føroya og so er skipanin tann at so rindar búskapargrunnurin inn aftur til fíggjarlógina eftir einum miðal eftir einum miðaltali so tað regulerast í mun til sl inntøkuna vaksa men sum tað ikki bara er ein beint inn á fíggjarlógina og so útaftur eg faristaðiliga at mæla til at tað eisini verður gjørt í hesum førinum eg haldi tað kann vera ein ein øgiliga stabiliserandi effekt í í føroyskum búskapi og eisini ein stabiliserand effekt í tí føroysku politsku skipanini soleiðis at vit noyðast at hugsa longri fram hvørja ferð slík gjøld verða broytt og so tey eru varandi og og framvegis skapa skapa grundarlag fyri einum fyri einum sunnum vøkstri í vinnunum og einum sunnum rakstri í vinnunum og eisini einum einum meira jøvnum kappingarføri fyri fyri allar vinnur í í føroyum síðan til sjálvt uppskotið vit í tjóðveldi eru sjálvandi rættiliga skeptisk við at tá man hyggur eftir hesum uppskotunum sum verður broytt at hevði hetta verið í gildi eitt annað ár so at inntøkurnar í veruleikanum verið lægri so hetta við hvar tann fyrsti stigin skal vera tað haldi eg nakað sum vinnunevndin eigur at viðgera eisini nakað sum vit kundu havt viðgjørt millum flokkarnar landstýrsmaður heur tikið stig til tað at kalla inn aftur við sama endamáli framvegis at skapa skapa sunnan vøkstur men hetta tykist nokk so nokk so ógvuslig broyting í mun til tá i tá ið marknaðarprísirnir eru eru á tí lægsta stignum tað er ein øgiliga ógvuslig broyting og eg haldi vit kunnu sláa sláa fast í øllum tí tí tí ofta harðliga orðaskifti sum er at tann skipanism bleiv gjørd seinast hon hevur ikki hon hevur ikki gjørt at alivinnan í føroyum ikki hevur vaksið so nógv sum hon hevur gjørt altso taðvs tað hevur ikki verið ein stórur bái fyri vinnuna eg hugsi túhevur fingið størri undirtøku millum fólk í politsku skipan fyriman hevur slík gjøld so nú er bara at finna tann rætta háttin at fáa tað rætta gjaldið inn øhog hin báðin sum vit leggja stóran dent á í tjóðveldi tað er altso at við hesari skipanini og tað hendir partvíst eisini í summum av teimum broytingunu sum vórðu gjørdar í undanfarnu samgongu so verða so verður royndi verið inntøkan hjá kommununum minni tí at landskassin fær ein størri part tí at kommunurnar hava fingið part av partafelagsskattunm og øðrum og eg haldi altso vit vit at vit skylda hvørjum øðrum at siga at at fyri tær kommunur eisini tær kommunur sum leggja fyrðir og infrakervi og aðrar tænastur til ta vaksandi alivinnuna sum jú er øgiliga avmarkað til til ávís feløg tær eiga sjálvandi at fáa altso allar kommunurnar men eisini tær kommunurnar sum sum gera nakað ser lagt eiga at fáa ein størri part tav hesega inntøkuni og tað hevði eisini verið til gagns fyri fyri stabilitetin og og og møguleikarnar hjá kommununum at at taka sær av teimum týdningarmiklu vælferaruppgávunum og trivnaðaruppgávunum sum kommunurnar hava ogí løtuni er tað er tað ætt altso fyri at sita bart ú tað er tað er so skeivt tað er so skeivt og skeiklað at at tað kann á ongan hátt vera verur ein rættvís skipan tað tann partin haldi eg eisini at at eg vóni at vinnunevndin kann taka upp um mann kan viðgera aftur til aðru viðgerð tí sum sagt tá mann er komin har til at mann nú hóas ta eitt øgiligt rok góðtekur at tað skal vera at gjald á fyri frameggjararættin sum er eitt gjald sum byggir á reell tøl fyri hvat tann serliga eyka inntøkan er av at fáa atgongd til ta avmarkaða í hesum førinum atgongdina til firðirnar og til og til vatn og annan tílík sum sum hongur úp í so so er ikkis ræðlia nógv eftir eisini at fáa gjørt eina skipan sum veruliga heldur og serstaka týdningarmikið enn einaferð at pengarnir fara umvegis ein búskapargrund at semjan um hegsir skipanirnar eigu eigur at vera longri enn bara at koma knappliga beint up undir eina fíggjarlóg og er eg eri sannførd um tað kann kjølfestast millum flokkarnar eg veit ofta hevur tað ikki riggað tá i man ev roynt tað men men eg konn hvussu fyi tjóðveldi vit hava hvussu eru við til at gjørt t ótrúliga nógvar semjur tá ið vit eru í andstøðu sum hava havt stórar broytingar við sær millum annað tøkugjald og ikki minst tá mann byrja at taka tilfeinskjøld ay tað komu bara tíman tá fekk ein andstøðuflokk inn ella rættar sagt tveir til at taka ta takið við eisini so tað skal vera mín staðiliga áheitan tí at tí at alivinnan hevur sjálvandi sínar avbjóðingar øh og tað sum eg tosi við við vinnuna tað er tað er at tey sjálvandi eru eru langt síðani komin har til at eg skuldu gjaldagjald avbjóðingin er at finna gjald sum er stabilt sum vinnan kann plakann langtíðar planleggja eftir sum ikki broytist frá degi til dags og sum er eitt sum er eitt rættvíst gjald fyri frammagjararættin og tey gjøldini kunnu so brúkast til generelt at lækka inntøkuskattin hjá tí arbeiðandi vanliga føroyinginum og tað hevi verið eitt so øgiliga øgiliga stórt framstig fyri allar aðrar vinnur tí vit vita at kappingin í í vinnunum er ójøvn tær vinnurnar sum hava atgongd tí náttúrutilefeingi og firðir hava hava í í vanligum vanligum vinningi nógv meira í vinningi enn enn nógvar aðrar fyritøkur men hevðimann fingið lækkað inntøkuskattið so hevði tað gagnað so hevði tað gagnað sjálvandi fólkinum fyrst men eisini í øllum øðrum vinnum tí kappingin hevði verið javnari til at velja hvar skalt tú brúka tínir evnir og tínar dygdir til at skapa virðir í hesum landinum øh so tað seinast e fara at siga harra formaður tað er eisini hetta við fiskipól øhtað er gott at hava eitt eitt nokk so fast amboð til at til at til at meta tað men men eisini har er sjálvandi ein ávísur minni vinningurn hjá landinum tí at tí at tíbetur er tað so at tær føroysku alufyritøkurnar mangan hava hægri miðalprís enn tann miðalprísurin sum kemur frá frá frispula so har er nakað at arbeiða við og vit fara sjálvandi við opnum sinnu inn at viðgeraeft í vinnunevndini har bjørt samelsen kemur at taka lut sum veit nógv um etta her og eg hopi atvit kunnu fáa nakrar broytingar sum ger tað tú hevur eina eina eina eina sterkari undirtøku fyri slíkum skipanum sum eru komnar í eina knappliga og ein hoyringsreist bær fýra dagar harra landsstýrismaður gjøgnum formannin tað er altso ikki á nakan hátt nóg gott