Bill Justinussen (Miðflokkurin (Centre Party)), speaker, 2022-03-16
Topic: 1. viðgerð LM-129/2021  Uppskot til samtyktar um at leggja grundleggjandi avgerðina um loftrúmsradara fyri Løgtingið til avgerðar
arøða ver billijustinussen ger sovælja takk fyri frú forkvina eg haldi eg fari at byrja við tjóðveldið og eg má siga akurt mær eg skilji ikki ordiliga at at javnaðarflokkurin tímir at vera partur av hesum uppskotinum og og framsókn tað sama øh tí nú vit hava viðgjørt hetta her raddarmálið í longri tíð so so hevur mann havt høvið til at kaga aftur í gamlar frágreiðingar bæði svørtu bók og reyðibók og har tað áhugavert at lesa um tjóðveldið tí tað er soleiðisnar at tjóðveldið bleiv nokk so væl viðgjørt í teimum bókunum og teirra leiklutur og analiseraður av útlendskum myndugleikum bæði av russarum og amerikanarum og dønum og eitt sum var yvirskipað sagt um tjóðveldið tað var at tjóðveldið dugdi øgiliga væl at útnytta eina sovorðna støðu sum radaramálið var síðstu hálvtrýssunum til at øsa fólk upp í føroyum ímóti dønum og skaffa sær sjálvum undirtøku skaffa sær sjálvum politisk poang og eg má siga tað at nú vit sita her trýss ár seinni so so er ikki so øgiliga nógv broytt støðan er akkurát tann sama tjóðveldið brúkar hetta málið sum er eitt álvartmál sum snýr seg um trygdina hjá okkum hesir seinastu fjúrtan dagarnir hava veruliga undirstrikað við stórum bókstavum hvussu týdningarmikið tað er at vera partur av trygdarpolitiskum alliansum og allíkavæl so brúkar tjóðveldið alla sína orku upp á at øsa føroyingar upp móti dønum eg haldi tað er sera óvirðiligt men eisini áhugavert at seta tað inn í ein eitt søguligt perspektiv og eg skilji ikki at javnaðarflokkurin tímir at vera ein partur av hesum mátanum hjá tjóðveldinum at misbrúka hetta málið um radara øtað sum hetta uppskotið leggur upp til tað er tað at løgtingið skal viðgera málið og taka støðu og eg vil siga at grundgevingarnar hjá aksel johannesen eru tær sum eru kunnu vit siga tær mest haldføru og tær tær mest reellu og tað er tað at hann sigur at løgtingið hevur haldi hann segði í fýra umførum samtykt at vit skulu ikki gerast partur av nøkrum hernaðarligum virksemi men tá haldi aksel johannesen gloymir at vit allíkavæl hava havt serligar umstøður og vit hava eisini í teimum málum sum serliga tjóðveldið hevur lagt fram í í hesum vælskeiðnum um yvirtøka av loftrúmunum og yvirtøku og og eisini eitt eitt mál um at vit skulu sjálvur taka støður til at taher íð radaranum so hava vit havt innkallingar og har hava vit havt fingið áhugaverdar hoyringar í millum annað ein av teimum sum hevurhevur verið rithøvundur til hesar her bøkurnar sum reyðir bók og svartibók vístu á atja nú nú nú misti eg tað burtur jú at hesar her hernaðar samtiknar tær vóru gjørdar beint í øsingini av onkrum altso beint í øsingina av at millum annað at føroyingar høvdu tikið støðu til at seta radar upp og tí nevndi hann at løgtingið fyri at kyrra øsingina hevði gjørt samtykt um at mann frameftir skuldi uppføra seg øðrvísi tað vil siga at eftir eftir samtykti sum eru gjørdar í ein ein einari bestemtari tíð undir einari bestemtari evefori um vit so kundu kalla í føroyska samfelagnum og mann má eisini síggja tær samtyktnar í tí ljósinum men tann seinasta veruliga trygdarpolitiska semjan um vit kunnu kalla tað soleiðisnar sum er gjørd í føroyum tað er tann sum bleiv gjørd í tvey túsund og fimm og har stendur ati landsstýrið tryggjar sær fult innlit og hetta er løgtingið sum hevur samtykt hetta og hetta er tað grundarlagið sum eg haldi at jenisa rana hevur ait virka út frá og at vit sum løgting hava virkað út frá har stendur oghetta er løgtingið sum hevur samtykta at landsstýrið tryggja sær fult innlit í trygdarpolitisk mál viðvíkjandi føroyum og virkar fyri at føroyski myndugleikar á avgerandi hátt luttaka í øllum avgerðatilgongdum hesum viðvíkjandi hetta er millum annað tað sum hendir í dag at vit fáa fult innlit í trygdarpolitisk viðurskifti og so stendur at viðgerð landsstýrisins av trygdarpolitiskum málum skal vísa mesta umhugsin fyri trygd landsins og vælferð fólksins og samskiftir landsstýrið við uttanlandsnevnd løgtingsins í týdningarmiklum málum hesum viðvíkjandi aftur har verður tað staðfest sum løgtingið eisini hevur staðfest í stýrisskipanarlógini at av trygdarpolitiskum orsøkum og av orsøkum sum hava við áhugamál føroyingar at gera so er tað ikki skilagott at vit hava opnar debattir í løgtinginum um sensitiv øki sum hetta her kann vera og tað kunnu vera øll møgulig viðurskifti sum eru til viðgerðar í samband við eina sovorðna tilgongd og tí hevur mann mett tey sum hava gjørt stýrisskipanina og tað er paralelt við øll onnur lond mann mett tað fyri at fyri at tryggja landinum tey bestu úrslitini og tær bestu samráðingartilgongdirnar og fyri at mótpartir eventuellir mótpartar ikki skulu hoyra hvat politikarar í einum landi meina um sensitiv viðurskifti so hevur mann so hevur mann lagt sovorðni mál í lukkarúm afturlatin rúm sum í hesum førum er uttanlandsnevndin so løgtingið er umboðað av uttanlandsnevndini og tað hevur stýrisskipanarlógin ásett og tað hav vit eisini samtykt tá jóns eidersgaard var løgmaður í tvey túsund og fimm at tað er soleiðis nær vit gera og tí er tað haldi eg beinleiðis óbúgvi at vit tora at risikera at viðgera sovorðni viðurskifti opið og alment í føroyska parlamentunum tí at tað gera okkum sárbar og tað ger at onkur sum kanska ikki vil okkum væl tað er møguligt at onkur sovorðin finst kann brúka okkurt av tí sum verður sagt tað haldi at vit skulu ansa øgiliga væl eftir altso teir seinastu fjúrtan dagarnir hava víst hvussu skynklugt i tilveran er hvussu álit sum eru bygd upp ígjøgnum áratíggju kunnu vera smildraðis sundur eftir einum degi tá ið vit hava sæð stórveldið russland ganga frá øllum avtalum og frá frá øllum morali øllum øllum sansi fyri fornuft og liggja ov smildrað næststørsta landið í europa sundur tað eigur at fortelja okkum tað at vit mugu standa saman og eisini virða tað at vit eiga at kunna viðgera sovorðni mál p á sama máta sum onnur gera tað uttan at hanga alt út á snórøhtil dømis hetta her at tað verður sagt at møguliga kann eintanú fari egeitt sindur síðuspor men mann e tosað um at tað at vit seta ein radara upp kann vera við til at gera okkurtila bumbumál og tað er nakað sum eisini eg skrivað í hesum her bókunum sum er skrivað um kaldað kríggið meni hvussu er støðan nú ukraina tað at ukraina ikki er natolimajlimaland hevur gjørt ukraina til eitt bumbumál hjá russlandi tað at tey ikki eru partur av tí sum vit við hesum lofteftilradaranum eru partur av hevur gjørt tey til eitt bumbumál so í veruleikanum er ein lofteftirlisi radari sæð í tí ljósinum ger hann okkum til eitt nógv minni bumbumál enn vissu vit ikki seta hann upp soleiðirnar hugsi eg vit kunnu venda myndini tað er øgiliga týdningarmikið at vera partur av lendsku verjusamgonguni og tað trúgvi at bæði estlandi og lettland og litaða ásannað í dag hvussu stóran týdning tað hevur fyri tey annars høvdu tey langt síðani havt upplivað akkurát tað sama sum ukraina er verið útsett fyri nú og tað er tí at bæði finnland og svøríki eru totalt við at broyta kós í tí økinum so latið okkum vera skilagóð og sinnilig og hugsa um okkara trygd fyrst og fremst og ikki øsa alt upp í skúm og gera tað til eit mál um loysing og samband og føroyingar og danir og heimildir og annað hetta er fortýdningarmikið