Eyðgunn Samuelsen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-02-01
Topic: 1. viðgerð LM-056/2021  Uppskot til Løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um dagpening vegna sjúku v.m. (Longt tíðarskeið, perssónsskari til sjálvbodna trygging, dagpeningur í sambandi við framskundaða pensjón og útsetta pensjón o.a.)
næsta røða verður eykum samuelsen ger so væl ja takk fyri frú forkvinna til viðgerðar er uppskot í uppskot um forskelja broytingar í dagpengalógini dagpening vegna sjúku sum vit í javnaðarflokkinum eru positiv yvirfyri her eru nakrar broytingar vit hava sjálvi havtáður havtlagt broytingaruppskot fram um um hetta her við stjórum og minni fyritøkum og langtíðarsjúku og eisini nakað við starvsmonnum tey uppskotini tey hava so ikki vunnið frama her í løgtinginum men nú kemur so eitt uppskot her frá landsstýrinum sum inniheldur fleiri av teimum tingunum tað sum tað so ikki inniheldur tað er so etta her við starvsmonnunum tað verður nevnt nakrið hoyringsskrivinum tað skal eg koma aftur seinni men tað uppskotið fer javnaðarflokkurin at leggja fram aftur hetta uppskotið her snýr seg um fimm broytingar í dagpengalógini har mann sum tað fyrsta flytur tey sum fáa hefta her við endurgjald fyri mista arbeiðsinntøku í samband við ansing av avvarandi tað verður flutt frá hesari lógini yvir í lógina um almannatrygd og tænastur tað er tað eina taðn næsta tað er at framskunda pensjón verður javnsett við fyritiarpensjón í hesari lógini tað triðja tað er so tað við langtíðarsjúku at mann loyvir leingir dagpenningatíðarskeiði tað fjórða tað er at tey sum hava útsetta pensjón fáa rætt til ella sum útseta sína pensjón velja at gera tað fáa rætt til dagpenning og tað fimta tað er so hetta her við at mann byggir upp á verandi ásetingar um stjórar í smærri feløgum sum hava nakað av arbeiðsmegi afturat sær at tey fara at verða fevndur av tryggingarskipanini vistu vit taka hetta her við mistu arbeiðsinntøkuni fyrst at mann verður fluttur frá dagpengalógini yvir í lógini um almannatrygdog tænastur so er tað soleiðisnar at almannalógin um almannatrygdogtænastur hon ásetti at mann kundi fáa at mann kundi fáa samsýning ella endurgjald av hesum her eftir hesum her við at ansa ansing í samband við ansing mista arbeiðsinntøku í samband tað var áðrenn í sambandi við mista arbeiðsinntøku í sambandi við børn sum bera brek tað bleiv so víðkað í ella við varandi sjúku tað bleiv so víðkað til persónar við seinheilaskaða sum vórðu yngri enn sjeyogtrýss ár visti mann ikki hevði tað ikki høvdu nakað pláss til tey stovnspláss og persónar sum vóru yngri enn sjeyogtrýss ár sum sum vildu ella sum er doyggjandi heima og orsøkin til at tað seinna kom í í lógina um almannatrygd og tænastur tað var tí at tann skipanin sum mann hevur við at ansa eldri og óhjálpinum heima sum liggur úti hjá kommununum hon hon fatar um tey sum eru sjeyogtrýss ár og eldri og tað var ein lóg sum nakað ein skipan sum kommunurnar umsita tí valdi mann so at seta hetta í lógina um almannatrygd og tænastur øh og har er tað so í dag soleiðisnar at tá tað eru tvær lóggávur sum geva rætt til løn undir sjúku so er tað tann í hesum førunum dagpendingarlógin sum skal troytast fyrst áðrenn mann fer yvir í lógina um almannatrygd og tænastur tí tað er jú altíð so við uppjalsveitingum og sovíðari tað sum fyrr var forsørn at mann skal troyta allar aðrar møguleikar fyrst og upphæddin er so er so hægri í í í lógini um almannatrygd og tænastur og tí heldur mann tað at mann skal siga at tað er tann lógin sum skal yvirtruffa hina sum mann skal siga upp á tann mátan øh so er tað hettaher við framskundaðari pensjón tað er jú ein skipan sum líkist akkurát fyri te á pensjónini sum bleiv gjørd við pensjónsnýskipanini har mann segði at fólk sum trý ár áðrenn tey blivu sjeyogtrýss viss tey vórðu uppútslitin á arbeiðsmarknaðin so kunnu tey søkja um framskundaðar pensjón og skuldi fáa tað fyri málsviðgerðin skuldi vera sjótari og alt eftir her enn fyritíðarpensjón tay tað var nokk so leingi tá og að tey skuldu so koma inn í í fyritíðarpensjónsskipanina øhog í sambandi við fyritíiarpensjón er tað jú so at tey sum fáa hægstu fyritiarpensjón tey fáa ikki dagpengar vegna sjúku tí at dagpengar vegna sjúku fær man teiman er á arbeiðsmarknaðinum og tey sum hava hægstu fyritíarpensjón verða mett til at hava á lítlan og ongan arbeiðsførleika og tí fáa tey so ikki ha so at hetta her snýr seg faktiskt um at tey sum fáa fær man framskundaðar pensjón og hon er hægsta fyritaa pensjón so fær mann ikki rað til rætt til dagpengar so tað verður javnsett so er tað hetta her við langtíðarsjúku sum eg haldi eru tað tann størsta broytingin kann man siga í hesum her uppskotinum sum er nakað sum sum vit hava manglað leingi góða ordiliga skipanir fyri tey sum verða langtíðarsjúk tí at hetta her við fjøruti fjøruti vikum tað veit mann serliga kanska tá tað er krabbamein at at tá er mann ikki liðugur við við viðgerðina og mann veit heldur ikki um kanska um mann er førur fyri at fara út aftur á arbeiðsmarknaðin tey fólkini eru í dag ella hava verið nokk so illa fyri tá ið tey detta út úr dagpeningaskipanini og tí vil mann so her leingja ta so at at mann kann faktiskt vera í dagpeningaskipanini inntil te staðfest um mann kann fara til arbeiðis ella ikki og eisini tað at hesi fólkini tey kunnu hava tørv á at fara stigvíst aftur til arbeiðis ikki at fara til arbeiðis beinanveg aftan á eina viðgerð mann skal hava eftirviðgerð og sovíðari at mann kann fara spakuligani til arbeiðis so tað haldi eg er ein øgiliga góð broyting at hon kemur ø og her er ein talva í her sum vísir at í tvey túsund og átjan vóru ta áttaogtrýss fólk sum duttu út úr dagpeningaskipan tá tey høvdu fingið dagpening í fjøruti vikur og har sær mann so at inntøkugrundarlagið hjá teimum aftaná var var soleiðisnar ati áttaogtjúgu fólk fingu játtað fyritiarpensjón og tíggju fólk fóru í arbeiðsbúgving sambært lógini um arbeiðsmtiltøk og níggju persónar fingu fyribils hjálp eftir forsargarlógini og fimm persónar høvdu onga ella aðra heiltlága inntøku og fimtan persónar fóru aftur til arbeiðis og har kann mann sum tað eisini stendur í viðmerkingunumi kanska hava varhugan av at tað er kanska væl sannlíkt at at onkur av hasum her fólkunum eru farin ikki hava endurvunnið sín fulla arbeiðsførleika men tey av fíggjarligum dáðum eg havi verið noydd ella kend seg noyddan at fara til arbeiðis og tað vísa eisini hoyringsskrivini bæði frá krabbamainsfelagnum og eisini frá ráðgevingini fyri føroyingar í í danmark at at hetta her er ein týdningarmikil broyting sum sum hevur verið tiltrongd leingi at hon kemur tí at hesi fólkini ikki altíð hava rætt til forsorg ella uppjalsveiting og so fáa tey so detta tey niðurímillum og tey eru kanska í sjúkraviðgerð í einum niðri í danmark ella aðrastaðni og hava nógv annað at stríðast við og so fáa eisini missað tey so fíggjarliga grundarlag so tað er sjálvandi øgiliga gott og gleðiligt at tað at tað verður rætta upp nú so er tað hetta her við stjórin í smærri feløgum har bleiv tað gjørd ein broyting í tvey túsund og seytjan ein varislig broyting tí at faktiskt er tað mær vitandi ikki nøkrum norðralandi at arbeiðsgevarar kunnu tryggja seg pá hendan mátan tí at mann væntar vanliga eru sovorðnar reglur um dagpening vegna sjúku og sovíðari fyri løntakararnir tí at arbeiðsgevararnir vænta mann kunnu fáa sær løn úr sínum egna felag ella hvataer at tmavia man er arbeiðsgevarar so hevur mann eisini ráð áafíggja dagpengar soleiðis hevur tað verið í norðralondum mær vitandi men í føroyum hevur mann so havt hetta her við at arbeiðsgevarar kunnu tekna sær eina trygging og tað gjørdi mann so eisini hesa broytingina í tvey túsund og seytjan ati at tað vóru stjórar í egnum felag sum sum høvdu bara helst ikki høvdu onnur í í í starvi enn seg sjálvan ella bara eitt sindur av leysari arbeiðsmegu afturat og hetta varð gjørt sum ein byrjan til at tryggja stjórar í minni feløgum tí at tað eri jú eyðkendr í føroyum avt vit hava øgiliga nógv lítil og kanska ikki so fíggjarliga sterkt feløg í føroyum sum klára hetta her at fíggja sjúku hjá arbeiðsgevaranum tað brýtur eitt sindur frá mynstrunum kann mann siga í okkara grannalondum og tí kom tað so tá og nú byggir mann so uppá og víðkar hettar her við rættin hjá stjórum og tað haldi eg eisini er gott og so tað haldi er fínt at mann kemur við tí so at samanumtikið kann mann siga at her eru her eru nógvar ella fleiri øgiliga góðar broytingar í lógini og tað sum hoyringsskrivin frá krabbameinsfelagnu vísir nemiliga á heta hetta her við at teimum er starvsmaður og er sjúkur aftaná ta mann verður vanliga uppsagdur tá teir hundrað og tjúgu dagnir eru farnir og tey ynskja at tey koma undir dagpeningaskipanina tað er so ikki tikið við her men tað er so eitt uppskot sum javnaðarflokkurin hevur gjørt og sum eg haldi verðið framlagt í dag ella nú ein av døgunum so at tað fær mann so høvi til at taka støðu til aftur tá men mann hevur so ikki valt at hava tað við í hesum uppskotinum men javnaðarflokkurin fer at geva hesum uppskotinum eina eina góða viðgerð í nevndini og fer at taka undir við upp