Ruth Vang (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2022-03-11
Topic: 1. viðgerð LM-106/2021  Uppskot til  Løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um tænastumannaeftirlønir (Aldurin, tá ið tænastumaður kann fara úr starvi við eftirløn hækkar úr 60 ár upp í  62 ár, møguleiki fyri seniorsetan, fyribilssetan í hægri starv kann telja við í eftirlønini og dagføring av viðbót í sambandi við at fólkapensjónsaldurin hækkar næstu árini)
vit viðgera tænastumenn í dag og viðurskiftini hjá tænastumonnum eru reguleraði í tveimum lógum sum hesi uppskotini snúgva seg um tað er løgtingslóg um tænastumenn og løgtingslóg um tænastumanna eftirlønir í høvuðsheitum er nokk størsta broytingin tað at mann broytir fráfaringaraldrin frá hálvfjerðs til tveyoghálvfjerðs sum so eisini merkir at áraella aldurin har sum btnei har sum tænastumenn kunnu fara frá verður fluttir frá trýss til tveyogtrýss ár og so eru nøkur onnur viðurskiftir eisini sum verða broytt ella hvussu er nágreinaðir fyrst um etta her um tænastumenn nú ev verið deskuterað eitt sindur um hava vit tørv á tænastumonnum og tað verður oftani tikið fram í sambandi við verkfall og sjálvandi eru nøkur størv har sum tað er meira óheppið enn aðrastaðni at mann hevur fólk sum fara í verkfall hinvegin eru vit seinnu árini nokk so regluliga mint á at vit hava starvsfólk her á landi í sera sera týdningarmiklum størvum sum fara í verkfall og tað hugsi eg serliga um øll hesi her umsorganarstørvini hvussu tað økið kemur undir trýst men ein onnur orsøk sum eisini er til at mann hevur tænastumenn ella hvussu er sum har tað hevur týdning eri serliga hetta her embætisfólk i íikki minst í í politisku skipanini hugsi eg at til dømis ein aðalsstjóri hann veit at hann er tryggur í sínum starvi eg ímyndir mær hvussu roint teoretiskt og eg skal slett ikki siga hatta kemur fyri seg í praksis men at mann ið sum embætsfólk í politisku skipanini kann í vissum førum koma undir eitt vist trýst og so skal mann vita at mann sum embætismaður kann halda upp á tað sum mann metir er rætt og at mann ikki kemur undir politiskt trýst og kann verða hóttur úr starvi til dømis eitt annað sum hevur verið viðgjørt í dag er hetta í heila tikið at hava ein fráfaringaraldur í tórshavnar kommunu hevur mann valt púrasta at avtaka fráfaringaraldurin eg eri ikki sikkur upp á at tað er so ræðiliga smart eg eri spent upp á hvussu tað fer at roynast og eg skal vera glað vist tað vísir seg ati at tað er at tað fer at rigga fínt uttan avbjóðingar men eg e eg eri enn eitt sindur skeptisk og eg vil gjarna síggja hvussu tað virkar í verki grundin til at vit bara viðgera tænastumenn er tí at tey sum eru í sáttmálasett tey eru ikki lógarreguleraðar á sama hátt og har broytir mann fráfaringaraldrin í rundskrivivit hava í dag tvey hundrað og fjøruti tænastumenn innan ymisk øki er eitt nokk so gott yvirlit ná nú finni eg tað ikki men tað kann eisin vera líka mikið men har eru alt frá lækna og aðalstjórum til til skiparar innan fyri strandferðsluna til dømis og so eisini prestar kundi hugsað mær at tikið heta her við prestum fyrst tað er soleiðis at tænastumenn vanliga hava eina royndartíð upp á tvey ár tá ið teir verða settir hetta er ikki galdandi fyri prestar man hevur áður roynt og komið við uppskotið í løgtingi um at fáa hetta at galda fyri prestar eisini tað hevur nevndin so valt at broytt aftur nokk tí mann hevur tikið til eftirtektar hoyringssvarið frá prestafelagnum soleiðis at enn í dag verða prestar ikki settir í royndartíð sum tænastumenn sjálv haldi eg at vit skuldu hugsa okkum væl um áðrenn vit gera hesa broytingina hetta at verða settur í starv sum prestur er ikki heilt tað sama sum at verða settur í eitt annað embætsmannastarv tað er ein øðrvísi tilgongd millum annað er tað kirkjuráðið sum hevur nokk so seuntralan leiklut tá ið ein prestur verður settur tað verður nógv gjørt burtur úr hesum her at tað er eitt eitt kall at verða settur í eitt prestaðstarv og tí haldi eg at vit skulu vera eitt sindur ansin við at bara taka fyri givið at treytir sum galda fyri onnur alment sett fólk automatiskt skulu galda fyri prestar so hatta er eitt av teimum tingunum sum verður skotið upp í lógini sum eg fari at forhoyra meg nærri um í nevndini so er tað onnur viðurskiftir sum ikki eru órímilig men sum kanska er ein forverring hjá tænastumonnum og her hugsi eg serliga um hetta her við reiðu løn sum mann fær í trý ár og tað ertað kemur upp á tal tá ið mann verður sagdur úr starvi ella tá ið eitt starv verður niðurlagt so hevur mann rætt til løn í trý ár og ommbært hevur tað verið eitt sindur ógreitt hvørjar treytir hava verið galdandi tey trý árini nú verður tað so nágreinað soleiðis at tann lønin er treytað av at tú ikki fert í eitt annað alment starv ver tað soleiðis at tú fert í eitt annað alment starv sum hevur lægri løn jamen so fært tú lutvísa kompensatión soleiðis at tú tilsamans fært somu løn sum tú fekk í starvinum sum tú mátti fara úr so verður eisini nágreinað at mann fær bara reiði løn innnærkast ella ilinntil man nær fólkapensjónsaldur tað er sum so ikki s nógv broyting í tí annað enn tað at pensjónsaldrin jú fer at broytast komandi árini og í staðin fyri at siga sjeyogtrýss ár so sigur mann nú pensjónsaldur og so eisini í fall mann er so sjúkur at mann ikki kann taka ásæð eitt annað starv so fær mann heldur ikki reiðuløn tí prinsippið í reiðulønini er at tú skal vera tøkur til annað starv og er mann ikki tøkur vegna sjúku so missir mann tann rættin til reiðu lønina tað kann kanska tykjast eitt sindur órættvíst í mun til vtimann er sagdur úr starvi og og ja tað tað tað er so eitt av tí sum vit mugu hyggja nærri at øhso er tað í sambandi við hetta her við at mann hevur havt rætttil innlit a so mikið nógv innlit at tú kann fáa upplýst nøvnini á umsøkjarum til eitt tænastumannastarv og tað haldi eg er nokk so innlýsandi at tað eiga vit at broyta soleiðis at tað ikki nú fæst innlit hjá almenninginum í hvør ið søkir eitt starv tað er nakað sum bara er galdandi fyri tænastumannastøv í dag og og eg undri tað skuldi undrað meg um tað ikki var undirtøka fyri at fingið tað broytt her eru nógvar aðrar ella nakrar aðrar smáar broytingar sum kanska ikki hava so nógvan týdning eitt er til dømis at tænastumenn hava rætt til at fáa lønarforskot altso visu teir eru í serliga fíggjarligum trongum korum so kunnu teir fáa lønarforskot og tað er nakað sum stórt sæð ongantíð verður brúkt so tað er meiningin at avtaka tað annars etta her tað mest grundleggjandi í hesum uppskotinum at hækka fráfaringaraldurin til tveyoghálvfjerðs ár og so samtíðis hækka aldurin fyri nær ið tænastumaðurin kann fara frá til tveyogtrýss ár tað haldi eg ikki er órímiligt síðani nítjan hundrað og fimmogfýrs er livialdrin í føroyum meðan livialdrin hækkaður við átta uttan at vit tilsvarandi hava hækkað pensjónsaldurin nú hava vit í sambandi við pensjónsnýskipanina samtykt at fólkapensjónsaldurin sannlíkt eg sigi sannlíkt tí tað er treytað av at lividurin aldurin framhaldandi hækkar at hann í tveimum umførum fer at hækka eitt hálvt ár soleiðis at hann kemur upp á áttaogtrýss ár tað haldi eg er ein øgiliga besegin hækking og sjálv havi eg verið fortalarur fyri at vit saktans kundi hækka tænastualdurin meira sjálvandi stigvíst og yvir eitt rímiligt áramál og eg ivist faktiskt ikki í at vit fyrr ella seinni koma har til at vit gera tað sjálvandi skal tað gerast á ein skilagóðan hátt ja sum sagt okkurt er sum eg havi okkurtfyrivarni við í hesum her uppskotinum okkurt haldi ag í fínasta stag eg skal so hvussu gera mítt til at hetta málið verður lýst væl og virðiliga í fíggjarnevndini takk fyri ja takk so eru ikki fleiri sum