Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-03-18
Topic: 2. viðgerð LM-036/2021  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum (Yvirtøka av málsøkjunum landslæknaembæti, eftirlit við heilsustarvsfólkum og stovnum á heilsuøkinum, sjúkufyribyrging, sinnissjúkraviðurskifti, líkskoðan, vevnaðarflutningur, euforiserandi evni, sjúklingarættindi og eftirgjørdur gitnaður)
takk fyri harra formaður tað er eingin ivi um tað at tað at hava sterkar myndugleikastovnar e við til at byggja land ein av teimum fyrstu myndugleika persónunum okur yvirhøvur høvdu í føroyum aftan á heimastýrislógina tað var landsapotekarum so okur hava prøvað í nógv ár at havt okkra egni myndugleikastovnar við rættiliga góðum royndum har hevur so hvørfalt ikki verið nakað problem alt heilivágs øki verður umsitið herfrá og vissu nakað sum er fløkt og innviklað so er tað tað økið so eg vil siga at teimum megna tað økið so megnar mann alt og sjálvandi megna okur eisini at loysa okur hava eisini í nógv ár havt ein landssdjóralækna altso kulu hava havt nógv av hasum her embætinum sum skula til men enn eru okur ikki komin har til at okur halda at fólkaheilsan ella heilsan hjá fólki er so týdningarmikil at okur sklu hava okkra egna landslækna eg eri faktisk rættiliga vónbrotin um at málið verður felt eg haldi tað er sera skuffandi tí at eg síggi tað sum alneyðugt fyri eisini at gáðskutryggja at tær tænastur sum okur veita í dag og tað eru nógvar orsøkir til tað eg skal koma inn á nakrar visti nakað sum okur hava lært ígjøgnum koronatíðina so er tað týdningurin av hava til dømis eitt sterkt landslæknaemmbætið og tað skal ikki ljóva nakar kritikkur av tí sum er farið fram tí støðan e verið púra óvanlig og tað er veruð gjørt eitt gott arbeiði frá landslæknaembatinum eingin ivi um tað men okur sóu øgiliga tíðliga at tað var neyðugt at skipa eitt slag av tilbúgving úti í heilsumálaráðnum ella gera ella hvørfall at skipa okum øðrvísi í føroyum tá ið tað kom til alt hetta her øki tí uppgávan var so stór og okur sita nú aftaná farsóttini við at vera av og eri øgiliga errin av hvussu gott alt hevur gingið oghvussu væl tey fólkini hava megnað tað og allíkavæl vilja okur ikki geva teimum ta álitið at fáa ta uppgávuna at røkja og har má eg siga eg skilja heldur ikki ordiliga javnaðarflokkin tí sjálvandi fer mann ikki at gera eina yvirtøku uttan um mann hevur samstarvsavtalur og tað hevur eisini verið upp á tal í øllum hesum her arbeiðinum tá ið tað kemur til til dømis epedemiðlógina so haldi eg at okur mugu spyrja okum sjálvir hví skulu okur ikki sjálv avgera nøkur so innaninnanríkisviðurskiftir sum tað altso hví hevur løgtingið eini tríggjar fýra ferð eg eit kki hvussu ofta fingið átalu fyri atsteingja barrur altso at fremja politikk sum hoyrir heima í farsattarlógini ígjøgnum matstovulógina hvussu nógvar ferð hevur mann ikki viðgjørt tað her inni tí mann ikki hevur tey neyðugu amboðini altso kul hava ikki tey amboðini sum skula til fyri at kunna stýra í eini eptmi og okur velja í dag at okur vild ikki hava tey tað er er ábyrgdarleyst tað má eg siga hvussu ofta hava okur ikki viðgjørt hetta her við landamørkini hvør skal kunna taka steingja landamørkini hvør skal kunna lata tey upp hvør skal avgerða hvørjar kanningar verða gjørdar um landamørkini og ikki eg haldi at at tað hevur verið ritað í stein at her er neyðugt við heimildum men landslækna embati tað er so partur bara ein partur av hasum her men tað skal hugsast í einum nógv størri høpi enn korona og hetta uppskotið er eisini til evnað langt áðrenn korona kom til dømis tað at hava eftirlit við stovnum og eisini eftirlit við starvsfólkum tað er soleiðis at tað heilsufakliga eftirlitið tað liggur í dag hjá landslæknaembætinum og eg haldi eisini at okur kunna spyrja hvat eftirlit verður gjørt í dag tað hevur verið øgiliga nógv frammi tey síðsta í hvørfall alt tað síðsta ári og kanska meir hvussu eldurøki skríggjar eftir fólki og at tað eru nógv ófakligd sum arbeiða og hvat hvýnn týdning hevur tað fyri røktina altso hvat betíð í tað fyri hkvalitetin í røktini er tað nakað sum hyggur eftir tí so eru tað fleiri kompligatiónir fáa sjúklingar ella tað eldri tað røkt sum tey hava fyri nagin og er hon fakliga kvalifisera hvør hyggur eftir tí har haldi eg virkuliga okur hava eina stóra uppgávu at lyfta tí at okur skulu sjálvandi hava kvalitet í røktini og so leingi tú ongantíð hevur eitt eftirlit við nøkrum ella lítið eftirlit so er tað hvørfall øgiliga trupult her liggur eisini ein eftirlitsuppgáva hjátil dømis við kommunulæknum við heilsufrøðingum við øllum møguligum heilsustarvsfólkum mær vitandi hevur tað verið soleiðis at tað bara vista er ein onnur fráboðan um at okkurt gingið galið at mann tekur mál upp man mann hevur ikki eit proaktivt eftirlit hvussu er eftirlitið til dømis við rúsirússtovninum o rúsevna á stovninum ela ella rúsviðgerðarstovnnum sum okur hava í føroyum tað hava eisini verið frammi alment í í miðlunum um støður sum sum hava gjørt tar og starvsfólk eru farin av støðunum so har er eisini ein ein eftirlits uppgáva sum ikki verður røkt í dag tað haldi eg faktiskt er tað mest álvarsaman í øllum hesin her ø okur fara at viðgera um nakrar dagar at fáa sett á stovn ein fólkaheilsustovn í føroyum tað var partur av hasum her samlaðu uppskotunum um um um landslæknan eisini og tað haldi er fínt eg haldi atað er gott at mann beginnur at byggja eitt stað upp sum landslæknin eisini eigur ein púra natúrligan part í at at at vera tann myndugleika persónurin sum skal vera til sum stýrir á einum sovorðnum stovni men tað sum er lagt upp til í løtuni tað er tað mann gera handa fólkaheilsustovnurin men landslæknin er ikki við tú hevr ongan myndugleika inni hvørja styrki oghvøja ting fer ein sovrðnan stovnur ta ð myndugleikin ikki her inni men sjálvandi okur ynskja stovnurin kemur og sum okur bara royna at arbeiða fyri at at landslæknin kemur inn á stovnin við tíðini ein onnur lóggáva sum eisini er í hesum pakkanum tað er ntam lógin um forferandi evnur okur hava akkurát í morgun siti uppi á í norðurlandahúsinum ein stórur partur av tinginum og fingið eina framløgu um hvussu mann kann basa rúsevnun og tað er sjálvandi nógv ting sum skula til men eitt sum skal til tað er til dømis tað at mann alla tíðina skal lýsa nakrar kunngerðir um hvørji evnur tollvaldið hevur loyvi at leggja leggja hald á vist tey koma innflutt til landið og har kann eg bara fortelja frá mínari tíð í landsstýrinum at fáa dagført tær kunngerðirnar tað kundu taka tvey ogtrý ár og taðv siga tað at nøkur stoff sum kanska tey skifta navn alla tíðina sum kanska mann hevur brúk fyri at leggja haldð á tá tey komu inn til landið tey sleppa inn tí tað tey standa ikki húsini í listanum so bara tað er sletki tikin við í hvussu mann kann fyribyrgja rúsevnuum og tað er sjálvandi ein av grundinim til at at tann lógin eisini er í hsin her pakkanum hvør annars skal bestemma hvat kemur inn hendan veg enn okum sjálvi ein onnur lóg sum eisini er húsm bakkanum tí r at a ener lógin um eftirgjørd ein gytna tað e veri øgiliga nógv diskuterað her inni ati skal tað vera loyvi til at fáa viðgerð fyri barnloysi við ókendumdum norði og alt tað um mann hevur diskuterað hvør skal hava rætt til viðgerð hvussu ofta skal mann kunna fáa viðgerð og sovíðari her hevur mann so møguleika til at siga ja lat okum fáata lóggávuna á føroyskar hendur og so tekur løgtingið sjótvt støðu til hvussu ein sovorn lóggáva skal síggja út men tað vil mann helur ikki gera ø okur hava sett ta haldi ígjøgnum øll tey øki sum okur sjálv umsita at har sum okur hava ábyrgd ar hava okur eisini vitan tí tað verðu mann noyddur til at seta seg inní og tað er altíð tað sum mennir okkum tann seinasta yvirtøkan sum hevur verið framd ella ella ein av teimum seinastu tað hevur verið familjurætturin nú fari okur at viðgera um nakrar dagar eina nýggja foreldramyndugleikalóg tí nú kunnu kur sjálvi taka støðu til nøkur ting og soleiðis er tað alla tíðina við til at menna okkum tá ikur hava ræði sjálvi heilsupolitikkur er eitt reint innan ríkismál tað kann ikki stýrast úr einum øðrum landi tað skal hava nærleiðslu og ikki fjarleiðslu tí at tað er tað er nøkur ting sum henda skjótt og tú mást kunna reagera frá degi til dags visti tú skal kunna stýra til dømis í einum farsátt og tað haldi eg at okur tað átti so í hvørfall at verið har faringina og tað hava okur ikki hava okur ikki heimildirnar til eitt annað sum er í pakkarnumtær eisini syigatrilógirnar hví skulu okur í føroyum ikki kunna skipað sykuatiska økið soleiðis sum okur sjálvi halda er rætt og tað er ein vesinligur munur ímillum hvussu londini hava skipað tað soguatsku øki til dømis tá ið tað kemur til tvingsul mær vitandi so hevur mann í íslandi so gott sum farin heilt burtur frá tvingsli man mann brúkar heilt heilt aðrar kanska meira tíðarhóskandi metotur til tað men okur arbeiða statvekk í hesum her í hesum her sama tí at okur ikki kunna hugsa pá einlanan máta út úr boksini ar havi eg ikki sagt at eg ikki havi álit á tí sum verður gjørt men at hugsa í tí karmi sum onkur annað hevur lagt fyri okum og ikki við tí hugflogi og og tei í teimum evnum og styrkjum sum okur sjálvi hava at skipa øki soleiðis at tað hóska til føroyska samfelagið og tí má eg bara hopa at at sjálvtu málið verður felt men men at taðeru grundgevingar sum fólk hava allíkavæl brúkt í álitinum sum allar tala fyri at yvirtaka málið at her fara at halda stand í framtíðini tí tað góða vinnuvæl altíð til síðst og hetta fer at vera eitt mál sum aftan ok hava yvirtikið stað at fara o at teingja av hvussu himmasnaan ber tað til at mann ikki gjørdi tað fyrr takk fyribeint