Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2022-11-04
Topic: 1. viðgerð LM-019/2022  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
takk fyri harra formaður vit viðgera eitt uppskot um broytingartøkugjaldunum og tann broytingin stendurst av at mann metir at tað er rætt og rímiligt at taka meira inn frá aluvinnuna og at mann nýtir ein annan loysn sum byggur upp á tann kanska heldur óvanliga marknaðarprísin vit hava sæð í nýggjari tíð men sum eisini tekur hædd fyri framleiðslukostnaðin hjá alifyritøkunum tað er alifyritøkurnar í føroyum hava ómetaliga stóra tingd í føroyska búskapinum og hava stóran týdning fyri føroyska arbeiðspláss øh og tað er nakað sum evu uppstaðið aftan á at nøkur fólk hava tikið eina stóra risiko g fari í holt við nakað vinnuligt virksemi sum hann ikki visti tá fór at geva gott avkast men nú nógv ár seinni so er tað eini ein rættiliga profetabul vinna og føroyingar útmerka seg ikki bara í føroyum men um allan heim at verða veitarar av til dømis ælilaksi til altjóða marknaðin og tað tað merkir so at tað eru nakrar aktørar í føroyum sum eru ómetaliga stórur sum elva til nógv avleitt virksemi sum elva til nógv arbeiðspláss sum hava týdning fyri føroya land fyri føroyska búskapin og fyri lokal samfeløgini í føroyum so hetta er partar av føroyska vinnulívinum sum hevur ómetaliga stóran týdning fyri samfelagið sum heild øh tá mann hevur eina vanliga fyritøku so fer mann undirvinnulig virksemi við at veita eina tænastu ellaá vøru om mann hevur nakrar kostnaðirnakrir fastir og nakrir variaplir kostnaðir í tí sambandi m mann selur vøruna til ein brúkara og so fær mann ein ávísan vinning fyri tí tað sama er galdandi í alivinnuni men eg haldi at alivinnan hevur nakrar grundleggjandi øðrvísi fortreytir skilt á tann hátt at tey hava atgongd til nakað felags tilfeingi sum eru firðirnar í føroyum og tað er fram íhjárættur sum mán eigur at rinda eitt ávíst gjald til felagskassan fyri spurningurin er so jamen hvussu tekur mann so hetta her gjaldið inn har haldi eg tað er týdningarmikið at mann finnur ein loyst sum er hevði nær sagt óavhangur hann er óavhanggur hvussu landskassin sær út hann er óavhangur av hvørji politisk prosjektir standa fyri framman og hann er óvhangur av ø øll onnur viðurskiftir annað enn at mann hevur ein rættvísan loysn sum bygvar upp á nøkur prinsippur øh eitt boð upp á eitt prinsipp tað er ein tilfeingisrenta øh men eg eri ikki heilt sannførdur um at tað er rætt at síggja tað upp á tann mátan tá tað kemur til alivinnu eg haldi at tilfeingisrentan er ein góður loysnur til fiskivinnuna men eg loyvi mær ivast í um hon góð til alivinnuna tí at tí at tað snýr seg um altso altso fiskivinnan er veiða og alivinnan er er meira framleiðsla men hetta við at hava atgongd til firðirnar er ein fram ígjár aftur sum hevur eitt virði og tað virðið skal rindast til tann sum oyðufirðirnar og tað eru vit øll í felag eg haldi í dag at lialivinnan kundi rinda eitt sindur meiri í felagskassan og tí haldi g eisini at tað er gott at tað kemur eitt uppskot um tað øh og eg haldi eisini at uppskotið tekur tey neyðugu atlitini fyri at vinnan kann framhaldandi gera íløgur men at tað almenna eisini fær eitt sindur meira inn í landskassan tað haldi eg er ein ein góður loystur tað sum eg stúri fyri tað er tað at mann fer at tillaga gjøldini alt eftir hvat ið manglar í kistubotninum hjá tí almenna alt eftir hvat fyri øktar rakstrarútreiðslur mann sær fyri sær framtíðini hjá tí almenna og alt eftir hvat fyri íløgu støði tað almenna sær fyri sær tey næstu árini tavil siga at mann fer inn at taka pengar frá alivinnuna fyri at tippa eeitt annað hol í almenn kassunum ella fyri at brúka upp á nakrar íløgur tað haldi eg mann skal ansa væl eftir eg haldi at mann skal hava ein rættvísan loysn sum er óvhangur áv øll hesi tingini altso til dømis kann eg haldi eg sjálvur at fíggjarstýringin hjá hesari samgonguna ikki hevur verið serliga góð tekur mann nú inn soleiðis at úrslitið sær betr út ella tekur mann inn tí at mann nú ætlar at byggja ein suðuroyartunnil ella tekur mann inn tí at mann vil útbúgva fleiri sjúkrarøktarføroyingar námsfrøðingar so framvegis tað haldi eg ikki kann vera ein góð grundgeving grundgevingin má vera at alivinnan betalir fyri privolegi sum tey hava tað haldi eg tann rættvísi loystrin øh og so skal mann sjávandi eisini tryggja sær at ein vinna har tað gongur serstakliga væl ella hevur gingið serstakliga væl tey seinastu tíggju árini at tað lívur a tað heldur fram at at tann framgongdin heldur fram og at mann ikki missir íløguhugin við at blíva ov nógv skattaður til dømis og at mann í kappingarførur í mun til kappingarneytarnar á altjóða marknaðinum tað er sjálvandi eisini sera týdningarmikið øh men eg haldi sjálvur at tá vit taka hesi serligu gjøldini sum ikki eru kapitalvinningsskattur partafelagsskattur og viskattur áv vinningsbýti og so framvegis tá vit taka hesi serserligu gjøldini tavil siga tilfeingisrenta og og tøkugjald so haldi eg at tað átti at verið so at teir pengarnir eru nakrir sum mann ikki kann taka fyri givið nakað sum einn veit ferð at svinga frá ár til ár og tí ikki má fara inn í tann vanliga raksturin hann svingar eisini men hann svingar eisini paralelt við skattainntøkur og og tí sum hann hoyrir har til men vit mugu ansa eftir at vit ikki binda almenna sektorurin for nógv upp í tað at duga nógv upp á tilfeingisrentu og tað duga nógv upp á tøkugjaldið eg haldi at visi mann tekur tøkugjald inn og tekur tilfeingisrentu inn so skulu teir pengarnar í prinsippunum verða brúktir til íløgur sum gagna vinnuna soleiðis at vinna sum betalir hetta gjaldið farin nakað aftur at mann brúkar teir pengarnar at koyra í ein úsein konjukturjavnandi búskapargrunn soleiðis at mann hevur pengarnar tøkir til tá ið tíðirnar blíva verri og at mann annars brúkar tað til íløgur sum eisini gagnnýta vinnulívið til dømis íløgur í infrakervi og grøna orkuskifti tað ati taka pengarnar inn og býta teir út aftur í lógarbundunum veitingum ella at økja um almenna rakstrarútreiðslu neir alt for nógv sum vit hava gjørt í fleiri ár tí at vit ikki duga at stýra okkum sjálvi tað haldi eg er øgiliga vandamikið tí at tá ið so tøkugjaldið minkar av onkrari orsøk tað kann verða sjúka tað kann verða eitt annað sum hendir á altjóða marknaðinum ella tá ið tilfeingisrentan minkar tí at fiskurin er horvin so mugu vit ikki tippa tað holið við lántøku við skattahækkingar tá ið vit kanska hava brúk fyri júst tað øvuta eina kapital innspræling í samfelagi so nú fór eg kanska eitt sindur í fuglaperspektivi her men men eg haldi bara tað er týdningarmikið at mann hevur ein eitt prinsipp og ein loysn fyri tá mann tekur hesi gjøldini inn hesi her crs um tú vil og at mann eisini brúkar tað rætt øhtað haldi eg er týdningarmikið annars haldi eg at tað er samanumtikið fínt at mann tekur meira inn tað haldi er neyðugt og eg haldi kanska enn tá mann kundi tikið eitt sinur meir øh men hetta her er hetta her er rímiligt tað tað sum eisini er týdningarmikið er sjálvandi at mann ikki fer inna at pylka við hetta her annaðhvørt ár ella fimta hvørt ár men at vinnan veit so eisa nøkulunda yvir á tíggju ára tjúgu ára tíðarskeið hvat hon kemur at rinda til tað almenna soleis at hon kann leggja sítt virksemi til rættis og sínar íløgur til rættis øh tað var tað sum eg hevði at siga í hesum umfari nú fer hetta er at fáa eina nevndarviðgerð har mann kanska blíva ett sindur klókar upp á smálutirnar øh vóni at tann viðgerðin verður góð og at at vit onkusvegna fáa fáa alt á borðið sum er neyðugt fyri at kunna taka støðu til hetta málið takk fyri