Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-09-24
Topic: 1. viðgerð LM-025/2020  Uppskot til løgtingslóg um royndarskipan um ókeypis sálarfrøðiliga viðgerð til persónar millum 15 og 35 ár, sum hava angist ella lætt til moderat tunglyndi
og takk til landstýrismannin fyri at koma við hesum uppskotunum heilsuverkið hevur verið rættiliga nógv raðfest tey seinastu árini okur gjørdu eisini nógv við tað og tærblívurnir framdar stórir batar á sokiatsku økinum og tað hevur líkasum verið eitt aðalmál at fáa javnsett sálarheilsuna við ta likamligu heilsuna og hetta uppskotið er so partur av tíð og tað sprettur úr tí sálarheilsuætlan sum er verið gjørd har eitt av tilmælunum er at fáa sett í verk ókeypis sálarfrøðiliga hjálp til børn og ung tað bleiv gjørt ar tilmæli av fakfólkum sum bleiv handað stutt árenn valið og nú er landsstýrismaðurin so komin við tí og tað er eitt gott dømi um at mann innan fyri heilsuøki væl megnar at byggja herðanar hjá hvørjum øðrum og arbeiða saman og standa saman um tey ting sum eru neyðug ø tað blívu tvey ting eftirspurd tá ið sálarhelsaætlanin kom serliga frá okra síðu og tað var hetta uppskotið at fáa tilmæli um tað og so al tað at fáa eitt tilmæli um hvussu mann kann gera skipað eitt tilboð skravastovurtilboð til sjokuratiskar sjúklingar eg veit iki um tað er komið niðan aftur í ráðið men tað kann landstýrismaðurn svara uppá tá ið fíggjarlógin vár fyrri tá bleiv pengar settr av til hetta so tað vil siga pengar hava verið tøkir til heitta øki í alt ár teir koma neyvan at náa at verða brúktur fyrr enn komandi ár tað er eitt sindur spell tá ið nú pengarnir eru til taks tað liggur eisini eitt einmælt uppskot einmælt samtykt uppskot til grund fyri hesum her uppskotunum og eg haldi næstan allur flokkar høvdu tað á síni væl skrá til løgtingsvalið og grudda eisini og eg var eisini við at leggja hta fram uppskotið skal sjálvandi ikki sstanda einsamalt men skal síggjast sum eitt av teimum mælunum sum eru í tí nýggju sálarheilsuætlanini har tað eru ikki minni enn níggjuogtretivu ymisk tilmælur sum skula setast í verk og nøkur eru eru væl á veg kann man siga men onnur krevja so at koma í gongd tað e verur soleiðis at heilsutrygd kann betala fjøruti prosent av kostnaðinum visti mann hevur fingið eina læknuávísing men tað er øliga harðar treytir til hvør kann koma undir tað og tað eru eisini nøkur fólk sum hava fingið eina sálarfrøðiliga viðgerð goldina gjøgnum almannaverkið vist tey hava søgt um tað vist tey verið sg serlga í serligum førum kann mann tað og í ávísum førum hava fólk eisini farið og hava betalt alt sjálvi og onkur nevndi her uppi át onkur hevr brúkt trýss túsund krónur uppá tað okur skula hvussur gera okkum púra greitt at tá ið tað liggja gjøld á heilsutænastuna so koma tir altíð at raka sosialt órættvíst og og tá verður tað tað at tey sum hava ráð kunna leita sær hjálp og tað haldi eg ikki r rætt tí í føroyum skulu øll hava somu rættindir til heilsu og sjúkrahjálp og tað at mann hevu valt akkurt henda aldursbólkin tað liggur sjálvandi et fakligt tilmæli aftan fyri tað hví mann hevu gjørt tað tað vóru øgiliga góðar grundir til tað og mann kann siga at omaná akkurát tað fakliga kann mann so siga at hetta er kanska eisini tann aldbkurn sum er øgiliga hart fyri fíggjarliga teimum er akkurát í hasum terri árinum meðan mann kanska nemir sær útbúgving og setir búgv fólkaheilsuráðið e tey gera regluligar kanningar um hvussu fólk í føroyum hava tað og tey mála so ymisk parametur og tey flestu hava tað gott men tað sum mann kann síggja tað era bara frá seytjan so nú til tjúgu so er tað nøkur ting sum ganga skeivan veg og tað er til dømis hett her við at tað eru fleiri og fleiri sum kenna strongd dipissjón stúran og døpurhuga bara uppá tey síðstu trý árini so hetta er kann mann siga eitt slag av fólkasjúku og okur hoyra eisini nógv um ung sum mistrívast og hava ilt í lívinum og er darvaði á lívsleiðini og sjálvandi ávirka tað eisini nógv teirra familjur tár foreldur og alt teirra nærumhvørvi duvo hevur eisini víst á vaksandi tal og at tunglitið er ein tann størsta orsøk til ímalititet hjá ungum hjá ungum fólki og tað er eisini millum tær allarstørsti e hald avar ummar tvey deyðsorsøk hjá ungum fólki og hesum her aldursbólkinum so tað e øilig vorligt tað finnast eisini kanningar sum vísa at fólk við sálarligum sjúkum liva styttri so tað eru nógv ting sum tala fyri at mann eigur at gera meigura við hetta fyribyrgjandi øki og hetta er ein partur av tí og niðurstøðan er eisini at mann sum samfelag skal vísa sálarheilsuni størri ans og at mann skal skapa batar á fólkaheilsuøkjinum generelt og javnbjóðsmøguleikar skula sjálvandi vera okra mál stigmatisering verður eisini víst á av dpwo til at vera ein orsøk til at fólk ikki søkja sær hjálp og vist mann hyggur eftir í okra egna samfelag og okra egnu søgu so hava sálarligar sjúkur og avbjóðingar eisini verið forbundnar við skomm og mann hevur eftirstað eitt sindur og mann hevur søguliga eisini tillagt hesum fólkum nakað kanska áttafulk og mann eisini ofta umtalar tey sum veik fólk og so víðari so tað hevur er eisini við til at at sigmatisera víðari og gera tað at fólk ikki tora ordiliga at fáa sær hjálp og taðhevur eisini verið nakað sum heu veri øiliga goymt og tað er hetta her við úti oyju úti á sinn so verður tað heldur ikki nevnt tíbetur opun leiki størri nú og tað kemur eisini at økja um tørvin á hjálp og tað eru nógv fólk sum hava ligið kann man siga kring landið í vána korum og sum ongar hjálp hau at fingið sum bara hava kanska verið heima og ongantíð komið út á arbeiðsmarknaðin ella havt eitti lív við vánaligari lívsgóðsku tað er ein stórur ein stórur bólkur sum faktiskt hevur verið púrasta undirmettur og tí er tað øliga gott t eta hetter uppskotið kemur eg bara endaði við einari viðmerking sum eg var itt sindur kedda at hoyra og tað var onkur sum nevnt het her við at nú má mann ikki fara at dyrka sálarsjúku vistað er nakað sum okur hava undir raðfest í øll árini so er tað akkurát sálarsjúka eg havi ongantíð hoyrt nakað at siga túum okur ikki fara at dyrkað brotin bein ella nú umu okur ikkifara dyrka ctd sum er ein arvalig sjúka ella hvat tað skal vera eg veitikki um taðvar akurát soleiðis maint men mann skal passa øgiliga gott upp á hvørj hvørji orði man eisini brúka her uppifrá takk fyritakk so er næsti røðari edva