Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-03-22
Topic: 1. viðgerð LM-122/2021  Uppskot til samtyktar um miðvísar íløgur og átøk til at menna føroyska málið í 21. øld
frú forkvinna hetta uppskotið sumtjóðveldið hevur lagt fram er eisini eitt úrslit av skulu vit rópa tað av av samvitskubiti tí eg haldi at vit sum flokkur og tað hugsa eg ter flestu flokkar her á tingi kundu skriva undir uppá hava nýtt alt ov lítla orku í langa langa tíð til at viðgera føroyska málmenning ella mentanarpolitikk sum heild hevur eitt eitt eitt stórt og samansett øki sum gera okkum til tey fókini vit eru og tískil havi so lagt heitta her uppskotið fram sum í stuttum snýr seg um eins og roynt var at gera tá ið terbar jacobsen tingmaður í tjóðveldið fyri fyri í tvey túsund og sjey legði uppskot fram ella seks um at fáa sett eina eina ætlan fyri føroyska málmenning tað gav so eitt úrslit men tilmælini í tí álitinum sum æt føroyskt málmørk sum tá varð gjørt tey eru als ikki fylgd hóast har varð sett øgiliga ítøkiliga fram hvat ið gerast kundi ffrágeragott arbeiði og eisini hvussu mann kundi seta tað í verk við ávísari fígging yvir eitt áramál og tísnýr hetta uppskotið seg um at at løgtingið staðfestir tørvin og so er nevnd í uppskotinum eisini fyri at mentanarnevndin løgtingið kann kann viðgera nøkur ítøkilig uppskot tí hetta heta hetta er jú eitt tað at menna føroyskt mál og mentan er jú øgiliga breitt vit hava so nevnt seks serlig átøk burturúr sum vit sum sum vit hildu halda mann kann seta áramál á altso hetta við at kunna velja føroykt sum brúkaramál á øllum teimum týdningarmestu talgildu samskiftismiðlunum tøknini at tað skal kunna gerast áðrenn tvey túsund og sjeyogtjúgu altsovit hava roknað við einum við einum fimm ára skeiði fýra fimm ára skeiðið h tann gamla ringa samvitskan um at kringvarp føroya tso sjónvarpsparturin ikki sendir alt á føroyskum er er er nakað sum vit øll avtíð hava skommað av á tingi øhtí tað hevr verið umrøtt í í nógv harrans ára og tað er framvegis ikki so altso antin føroyskt tilfar ella føroyska tilfar antan við talu ella teksti ella ella sum hevur verið ígjøgnum eina eina viðgerð í mun til mun til okkara samfelag har kann mann sjálvandi siga tað at norðurlendsk tilfar nýtist ikki altíð at týðast tað ein ta e ein dygd at vit eisini duga á norðurlendskt íígjøgnum milarnar øh og so er tað jávandi undirvísingartilfarið og tað var nokk tað sum heldir til at vit skriva hetta uppskotið vit vit høvdu eina fyrispurning um hvussu hvussu er støðan og tað var serliga á miðnámsøkinum við føroyskum undirvísingartilfari og spurdi okkum fyri ogfingu ta metingina av til tess at fáa framleiðt dygdargott undirvísingartilfar á øllum miðnámsskúlaøkinum beini johannesen nevndi eisini yrkisútbúgvingar sum sum sum sjúkrarøktarfrøðingar heilsurøkt og og námsfrøðingar og tílíkt so metta tey at tað fór at kosta um tað skulu gera tað í einum hálvtrýss milliónir mentag vr eitt ára mál er tað jú ikki so øgliga nógvur peningur til at røkka tí málinum sum hevur stóran týdning og so er tað øll framleiðslan av føroyskum barnaungdatilfari í miðlunum ikki minstu teimum talgildu miðlunum har vit skjóta upp at tað eigar eigur málið eigu at vera tvífaldað tað útboðið á hvørjum ári fram til tvey túsund og tretivu er tað óreðalistiskt nei tað er tað ikki við so spyr tey fólkini sum longu hava gjørt eitt so stórt undangonguarbeiði við hesum bæði í í kringvarpinum bókadalførara lærarafelags nám onnur privat sum leggja ymiskt inna juthúpe tað ber til og tað tilfarið sum eg rokni við tingfólk við tað sum er framleitt um um man bara fera út á at vitja bókadalfra a lærarafelags til at fera á bókasavnini og eisini fer inn á kvf u tað sum eitur wit til til til til børn og ung so er tað eina standandi dygdargott tilfar sum har liggur og júst nú hava so eisini fingið eina heilt nýggja røð um ja sum eitur seks spurninur um at vera menniskja tað er tavilsi a tað ber væl til at gera tá tað krevur eina ávísa fígging og er tað nógvir pengar mar tað eru ikki nógvir pengar í mun til hvat vit annars nýta á fíggjarlógini til til til alt annað í samfelagnum sum vit halda at tað er púra realistiskt um mann fekk semjuna um at gera tað og eg vóni at at mentanarnevndin kann taka nakar tættur t t tí hest ikkivirsta allir tættirir vit hava nevnt her eru teir teir einastu als ikki øhso hav vit eisini nevnt hetta við sum nú nú veit eg at summi hava sína ampa av av av íslendska málpolitikkinum eg haldi ísland hevur met mentn sítt mál við einm øgiliga dryggummálpolitikki at tey so hava minst mist norðurlendsk mál erer ikki orsakað av tíð tað er orsakað av heilt øðrum søguligum fortreytum serliga tignýti til til usa sum ísland hevur havt søguliga øh men hetta bara við at kunna velja føroyskt mál á talgildum stroymingartænastun sum jú verður eitt tað mestnýtta taðer tað longu nú hjá m hjá stórum parti av avav yngri og tilkomnum ættarliðunum hhar kanst tú velja á øgiga nógvum tænastum ein ørgrydn av heimsmálunum íslendst kanst tú velja tú kanst velja eisini smærri mál og tað ræðust so sjávandi um at gera avtalu við ta streymingartænastna um at onkur ger ta tekstingina og fær ta innsumartilboð tað verður alneyðugt og so havi eg sjálvandi nevnt tann tann størra spurningin um stuðulin til føroyskar yrkirs og fagrar bókmentir og aðrar list og mentan á føroyskum máli átti í minsta lagi a verið fimmfaldaður fram til tvey túsund og tretivu so hetta er tað ítøkiliga vit hava nevnt sum kundi verið tættir í einari ætlan sum eisini fekk lagt fram neyðuga fígging og gjørt tú ta yvir at áramálið su hyggur frá núfram til tvey túsund og tretivu so er tað avgjørt eftir okkara tykki gjørligt at gera og frú forkvinna vit hava skrivað nakar nakrar rímiliga tryggar viðmerkingar um hvussu vit síggja gongdina í føroysku málmenningini og ikki minst um tað bragdi at tað hevur eydnast støðugt at nútímas gera og menna tað føroyska málið til at kunna nýtast í øllum lívsins viðurskiftum tað var tað sum var var málið og stríðið hjá tjóðskaparrørsluni sum eingin hevði trúðvað gjørligt so tað er ett dagligt bragd at tað eydnaðist altso bæði bara at fáa tað inn í bókmentir bløð ja inni á ting tað er ikkistutu si at vit tosað danskt her á tingi at mann kundi fáa føroyskt undirvísdartilfar alt tað sum mann vann er tó so at vit enn ikki hava vunnið føroyska málini o sessa á øllum rókum it hava nevnt nøkur her altso ítá tá ið tá ið nútímans fjøltøkni komu fram vit hava ongantíð havt tað á føroyskum vit hava ongantíð havt føroyskt sjónvarps fult út vit hav ongantíð havt fult út føroyskt undirvísingartilfar sum vit hava longu á fleiri økjum ikki havt okkara mál taka vit samanberi við okara norðurlendsku grannar so hava tey í stóran mun havt tað men kenna nú ein økismiss tí at enskt troka seg inn serligu hægri lesnainn á alt talgilt samskifti brúkarabrúkaraskíggjar og tílíkt a men vit hava bæði nú tann økismissin sum kemur av tí men hava heldur ongantíð vunnið føroyska málinum g sessa á øllum rókum sum var málið hóast at einastandandi arbeiði gjørt og vit vilja heldur ikki tjóðveldi mála mála eina ov dapramynd tí tað verður gjørt so einastandandi nógv fyri at menna føroyska málið men eg fari at loyva tingini loyra mær at minna tingið á at sambært unesku altso mentanarstovninum hjá st so eru í dag umleið seks túsund mál í heiminum av teimum eru tvey túsund og fimm hundrað mett at vera hótt tvey hundrað mál eru farin bara seinastu fjøruti árini og tað er serliga tí tað ikki eydnaðist at fáa til eitt skriftmál ikki at fáa t nútímast mál men men mann royndi kanska at sum sum ein partur av tjóðskaparrørsluni eg kann gott siga tað sambandsrár han segði vit skuldu bara konservera ella ella goyma tað føroyska málið í tí gamla meðan ikki brúka tað lið nýggja og tað hava øgiliga nógv mál mist so fótafestið av at tað ikki hev støðugt hava nú tímans gjørt seg vit kunn bara nevna um okkara leiðir tey keltisku málini nádn og mans sum fóru burtur yvir ett ættarlið ella tvey galið slivir enn í summum pørtum sum annars var í í í í orknoyggjunum og í og í skotlandi ursskoskalist liðugir enn ænir men tað er ikki eitt eitt eitt eitt fult fullfíggjarmál allastaðni so vit skuldu ikki langt fyri at síggja tað at tað skal ølga lítið til áðrenn tú missir áðrnn áðrenn málið kann kann missast uttan at mála nakrar ræðumynd fram og unesku metur altso frú forkvinna at v av hesum sekstúsum málinum har á tvey túsund og fimm hundrað eru hótt í dag summi eru heilt smá altso við at tosað uvð le fáum fólkum vit eru eisini øiliga lítið mál í heimshøpu har roknar onesku við sambart einari granskingarætlan sum sum eørgrynna av málfrøðingum hava hava gjørt at bara tíggju prosent av teimum seks túsum málunum verða til um hundrað ár tavil siga av seks túsund vera bara seks hundrað mál til og ætla at vit at føroyska vera tað teimum ja sjálvandi ætla vit tað men so krevur tað eisini at vit gera nakað við tað tí at tað sum henda kanningin já onelsku eisini vísir hon er sera áhugaverd øog eg kann geva fólki leingi til til kanningina um tey vilja hon vísir tað at tað er bara har altso nærum bara í teimum samfeløgnum sum hava megnað eisini at havt ræði á sínum egnu politiskum stovnum síni egnu búskapargongd og sínum egna mentanarpolitikki og sínum egna vinnupolitikki at málini eisini hava megnað at endurnýggja seg og yvirliva meðan har sum vit kundubara taka hetland sum dømi har sum tey mistu alt sugt sjálvræði altso tey hava ongan politskan stovn uttan at slag av einum kavnsølag eni kommunustýri tey høvdu ikki ræð á sínum skúlum tey fingu ikki ræði av sínum vinnulívi ikki á sínum landbúnaði har fingu t heldurikki gjørt nakað fyri at gera málið om málið var var var burtur eftir eina eftir ett ættarliði so at siga og eisini ur man ikki fekk støðugt framleitt nútímast tilfar altso bløð bøkur list bókmentir so so tað er tað er tað er ógvuliga eyðsýnt og so vísir henna kanningin eisini eitt afturat so skal eg vera liðugur frú forkvinna eg kann tosa leingi um ata her hon vísir eisini tað at búskaparvøkstur ella har ið har er búskaparvøkstur í ávísum londum har mann knappi at siga fínt her gongur fínt og og mann kemur inn undir eit annað land og búskapurin bara líkasum tekur yvir tey londini hava eisini mist tíverri síni mál so so tað er nógv at taka støðu til í føroyum hava tað øgiliga gott at byggja á men vit mugu gera átøk fyri at tann nútímans tøknin har samskifti fer fram í dag eisini fer fram á føroyskum og á vis støðugt nútímas ger okkum fyri at menna tað føroyska málið hvønn eviliga einasta dag takk fyri frú forkvina