Ingilín Didriksen  Strøm (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-09-15
Topic: 1. viðgerð LM-003/2022  Uppskot til samtyktar viðvíkjandi rættinum hjá føroyingum at ganga í haga
takk fyri harra formaður ja hetta er eitt uppskot frá javnaðarflokkunum um at eitt upskot til samtyktar har sum vit heita á landsstýrið um at leggja fyri tingi eitt lógaruppskot um rættin hjá føroyingum at ganga í haga ókeypis landsstýrið hevur í trý ár uttan úrslit roynt at loysa málið um gongd í haga og orsøkin til at mann ikki fær loyst hetta tað tykist at vera ein treyt í samgonguskjalinum um tað er longu blivur sagt at málið skal loysast í semju við allar partar sum nokk so eisini merkir at allir partar hava veturrætt vit í javnaðarflokkinum halda at hetta er eitt mál av stórum og grundleggjandi týdningi og sjálvt um tað í tí drúgvu politisku prosessuni er vorðu fløkt so er tann grundleggjandi spurningurin púra einfaldur skal útgangsstøði vera at allir føroyingar hava ein ómissandi rætt til at vitja haga vøtn og fjøll í føroyum ella skal útgangsstøði vera at borgarin ikki hevur rttin men kann einans sleppa í hagan har og tá ið bóndur loyva tí hetta er ein sera prinsipiellur spurningur og visu vit tora at taka støðu til hann so er grundarlagið lagt til at loysa málið vit eru ikki iva um at rætturin sum útgangsstøði skal liggja hjá borgaranum men at rætturin avmarkast av fjalgongu lembing háriskjóting og so framvegis eingin kann nokta einum borgara í føroyum at vitja eitt vatn ella ein fjallatind hetta landið er mítt hetta landið er títt tað syngja vit og tað eiga vit eisini at staðfesta í lóg eingin skal kunna eiga eitt fjall sum var tað privat ogn tíbetur sum fungerar gongd í haga væl tey flestu støðini dagliga tað er sjáldan at bøndur nýta sín rætt at síta fyri at føroyingar vitja sítt egna land men tíverri so er okkurt dømi um at føroyingar ikki sleppa at vitja náttúruog vakurt stað uttan at gjalda einum privatum fyri tað og jú longur tað sleppur at halda fram verri verður tað broyta tað tí siðvenja skapar eisini lóg endin kann vera at náttúran til endans ikki verður tann dýrabea felags ogn sum tey flestu okkara haldahaa vera í dag men ein søluvera sum nøkur fá ráða yvir sjálvandi so skulu avmarkingar setast har føroyingar undir rímiligum treytum og avmarkingum hava rætt til at vitja sína egnu náttúru ókeypis sjálvandi skal seyðahald og tað sum knýtir seg til tað virðast sjálvandi skulu greiða treytir um atburð setast øllum sum fara út um bøkararnar og sjálvandi skal bæði náttúran sjálv djór hegn og alt sum knýtir seg at vinnuligum virksemi virðast vit halda eisini at tað er í lagi at munur verður gjørdur á privatum fólki og á vinnuligum virksemi tá tað kemur til gongd í haga ferðavinnan leggur stórt trýst á okkara náttúruumhvørvi og tí er tað ikki órímiligt at tað gjald verður tikið frá útlendskum ferðafólkum ella vinnuligum virksemi og avmarkingar verða settar sum skulu everja okkara náttúru talið á ferðafólkum tað vaksur skjótt í løtuni og fáa vit ikki eina loysn á hesum málinum um gongd í haga so er vandi fyri at alt endar í einum stórum hurluvasa útgangsstøði hjá okkum føroyingum má sjálvandi vera at allir føroyingar hava rætt til at fara í hagan og hesin rætturin skal ikki verða treytaður av væl vild ella gjaldið til tey sum hava fingið rættin at nýta náttúruna til vinnuligt virksemi vit skulu tryggja rættin hjá føroyingum at ganga í haga ókeypis vit vita øll at hetta her er eitt eitt trupult mál men tað er sjálvandi trupult at taka avgerðir tá mann ikki veit hvat mann vil og tí er tað fyrsta sum vit skulu tað halda vit at tað er at vit skulu taka støðu til tað sum er grundleggjandi og tað mest grundleggjandi í hesum stóra málinum tað er í mínari verð at føroyingar skulu hava ein ómissandi rætt til sína egnu náttúru og tað merkir ikki at vit skulu ganga og gera hvat sum helst uppførar okkum sum vit vilja og oyðileggja tað sum gongur fyri seg til dagligt í haganum til dømis tí við rættindum so fylgir altíð ábyrgd tá vit tosa um at tað skal vera ein ómissandi rættur til náttúruna so er tað sjálvandi íbygt í tí at hædd skal takast fyri burðardygd fyri náttúruvernd hætt skal takast fyri landbúnaðarvirksemið hjá tí sum varar av jørðini og tann sum ikki virðir ta ábyrgdina sum mann hevur fingið við tí rættinum at vitja náttúruna ókeypis fer út um tær lógarásetingarnar sum mann setir við einum slíkum uppskoti hyggja vit at hvør støðan var í føroyum fyri nøkrum árum síðan so var so gott sum eingin sum setti spurnartekin við rættin hjá fólki at ganga í náttúruni og nógv av okkum hugsað kanska enn at tað longu er ein ómissandi rættur sum vit hava at ganga í hagafrítt men vit hava jú eitt blinkandi dømi upp á at tað ikki er so og tað er jú tað dømi sum vit hava snakkað øgiliga nógv um ogsum hevur verið nógv í miðlum og blivið líkasum knútapunkti fyri alt hetta kjakið og tað er hetta portrið sum stendur í saksun og sjálvt um hetta portrið møguliga er ólógligt so sleppur tað at standa og tá tað sleppur at standa jú longri tað sleppur at standa so skapar tað nýggjar reglur og tað er sjálvandi uppstaðið í einari despiratión tí við politiskt ikki hava tikið støðu til at loysa tey problemini sum tann vaksandi ferðavinnan skapar úti á hesum smáplássinum og tí mugu vit tað er okkara ábyrgd at taka støðug politiskt londini rundanum okkum tey hava flest øll ein lógarfestan hvørmansrætt ella reglur í aðrari lóggávu sum tryggjar almenninginum hendan rættin til náttúruna uttan forðingar í gjøld men eisini onnur europeisk lond sum sveis og bretland hava tryggjað tann rætti og tað er greitt at vit í føroyum bæði mangla náttúruverndarlóggávu og lóggávu á ferðavinnuøkinum ferðavinnupolitikkurin hjá landinum manglar vit hava fingið ferðafólkini men vit mangla eina grundleggjandi lóggávu og planlegging á økinum tað er eingin ivi um tað har halta vit aftanfyri og tað gert sama ger seg galdandi við náttúruvernd tað er eitt øki har sum meira ella minni lógloysi valdar og tað er ikki í lagi tá vit tryggja føroyigum rætt til náttúruna so liggur sum sagt eisini eina ábyrgd í tí ein ábyrgd fyri at fara væl um og geva sær far um hvat gongur fyri seg í haga og fjørum nakað sum vit í føroyum kanska eru við at gloyma og venja okkum av við og tað er ein vandi í tí tað ein vandi í at forða tí atgongdini tí vit kunnu ikki missa tað sum vit ikki kenna og tað er skjótt at vit tá vit snakka um hetta evnið at vit enda við at vevja alt saman og soleiðis ikki klára skilja tingini at og eg trúgvi eisini at tað er ein av orsøkunum til at vit ongan veg ella við stutt koma í málinum sum eftir hondini bara verið rópt tómgongd í haga tí hava vit lagt hetta her uppskotið fram og eg vóni at vit fáa ella tað tykist sum vit fara at fáa eina eina siðiliga viðgerð sum fyri heldur seg til kjarnina í hesum uppskotunum og tað er grundreglan um at føroyingar hava rætt til egna náttúru ókeypis