Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-09-14
Topic: 1. viðgerð LM-011/2022  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum  (At taka loftrúm og flogferðslu undir føroyskt ræði)
frú forkvinna hetta málið hevur fingið eina góða viðgerð og tað fegnist eg um ikki minst henda dagin fjúrtan septembur uttan at provokera sambandsfólkin for nógv so hev einki iva sum att slíkt mál sum hetta hevur fyrrkunnað elvt til mikið stríða ósemjur um vald men eg haldi at vistu veruleikanin hugsa um tað so er tað neyvan hvussu nakar sum hevur verið inni og viðgjørt hetta málið eisini atvitu havt tað frammi áður sum ikki heldur at tað her er eitt púra upplagt mál fyri at menna ta føroysku tjóðina og eisini av fólkaræðinin orsøkum siga at sjálvandi er tað føroya fólk sum v hevur ræði bæði á landi á sjógvi og í luftini og at føroya løgting tekur avgerðir um hvussu okkara loftrúm verður nýtt tí at støðan er tíverri so og fleiri røðar hava nevnt tað millum millum reglurnar at føroyar er sum so ikki til í loftrúmshøpi í øllum orðaskiftinum um um ein aktivan radara censonan hernaðaradara so hevur mann sipað til eitt sum á rópa fyri g i u k gap í loftrúminum tað merkir altso grønland ísland og jukey altso stóra bretland føroyar erusttkinevndar og í loftrúmishøpi annars viðvíkjandi sevilarflogferðslu h so hava so er føroyar heldur ikki til har tað eru danmark sum hevr gjørt avtalu við ísland um at ísland umsitur tað loftrúmið sum er kring allar føroyar fyri fyri fyri flogfari sum flúgva gjøgnum føroyst loftrúm og ger eisini enn tað sama partvíst fyri grønland øhog tá ið málið hevur viðgjørt áður tá hevur tað verið roynt at fara fram tær somu forðingarnar og eg fara bara atlaga sova tað fast ati serliga nú tá ið grønland hevur gjørt eina avtalu við danmark um og tað er nú tey næstu tíggju árini at taka alla umsitingina á av lofferðsluni til grønlands øhso er tað jú afturvíst at tað eru so stórir trupulleikar í at gera slíka avtalu og tá ið vit samtykkja slíkt uppskot sum hettar so merkir tað bara rætt og slætt at vit taka nú ta løgliga vit taka ræði á málunum og traðka inn í teir avtalur sum longu eru gjørdar tað vil siga t tann avtalan sum it gjørdu við ísland har verðu tað bara føroyar sum er inni í teirra avtaluni heldur enn danmark og so konu vit harfrá avtala við íslandnum hvussu vit byggja út okkara okkara tænastuøkjunum og eisini um mann skal arbeiða í felag við at umsita hendan sonevnda firði altso tað økið sum í dag verður kallað fyri reykjavíkarfirðin og eisini hvussu vit kunnu menna tænastuna yvir fyri ikao at gera eina betri tænastu í føroyskum loftrúmim tí tað er tað eisini tørvura tað kann ein og hvør av teimum sum fáa sum føroyska flogvinnuvátta øh og tað sum tað at fyrisita loftrúmið og flogferðsluna snýr seg um tað er nógv viðurskiftir men fyrst og fremst er tað tað hava eftirlit í loftrúminum bæði tað sum mar oma fyri passiva flogferðslu á sær flogføri senda út tekin til ein ein móttøkuradara og so hevurtúeitt eftirlit við hvussu hvar flogførini flúgva og vegleiðir tey har og so er tað ein aktivur radari sum kann síggja eisini flogføri sum ikki hava ein transbondara ella ein sendara tað hava íslendingarkompinera so teir hava teir hava fýra radarar sum bæði sum røkja bæði báðar hesar uppgávurnar og taka sjálvir avgerðinar økinum og uppi í tí hongur so at sambært altjóða loftferðsluella flogferisstovnurninm í kao so kanst tú har við taka eitt gjald fyri at flúgva ígjøgnum loftrúmið sum svara til tænastur sum tú eisini veitir til at bøta um flogtrygdina og tær tænastur tær snúgva seg um sjálvandi hetta við at hava flogferðsluvegleiðing v umvegis umvegis radarar h tað snýr seg um at hava tilbúgving til at kunna bjarga flogførum í dag er liggur ta fullkomlig íslandi hóast vit hava eina góða bjarginatænasu her h tað snýr seg um at veita veðurtænastu og veðurupplýsingar og tað kann eisini snúgva seg um til dømis at fáa útbygt flogvøllin tað veit mannikki heilt hvussu nógv mann kann taka gjøld fyri tað men tað vita vit á bretland her tí bara lat ta siga at flogvøllirin vág var longdur til lat man siga til tveyogtjúg hundrað metrar so var tað eisini ein trygd hjá mongum flogførum sum skuldi kunna komað í trupulleikar í norðatlantshavi har vit hvønn dag við egnu okkara egnu oyrum hoyra tað og eisini síggja tað í tølunum at her flúgva jú væl omanfyri tvey hundrað flogfarið gjøgnum føroyskt loftrúm dagliga tá ið tað snýr seg um hvussu hetta verður gjørt har varðu eitt sindur bilsin av framsókn sum segði at mann mátti fyrst vera klárur við øllum fyrst hava bygt upp eina gflogferðsluumsiting hava allar førleikarn upp á pláss áðrenn mann fór í samráðingar við donsku myndugleikarnar um at yvirtaka málsøkir men har er tað soleiðis at málsøkið loftflogferðsla og loftrúm tað er á listanum yvir málið málsøki sum sum føroyska løgtingið sjálvt kann taka avgerð um at fáa føroyskar hendur tað stendi tð skann gerast eftir samráðingar við danskar myndugleikar men tað merkir ikki at danskir mynduleikar kunnu siga nei hog tað hava verið samráðingar tutaðverðu nevnt í viðmerkingunum við danskar myndugleikar og tað kundu gjarna gerast nakaraf samráðingar afturat av praktiskum viðurskiftum men fyri at fáa hetta málið framt og jóhannes joensen varð inni á tí vit hava roynt tað áður og fleiri samgongrhav arbeitt við tí so eri eg hvussu sannførdur um og tað skilti eg eisini johannes joensen var at at vit mugu taka avgerðina og seta eina dagfesting sum it hava sett her til grækarismessu tvey túsund og trýogtjúgu tað kundi eisini verað á ólavsøku um tað skar til tí at tá ið avgerin er tikin jmin so fella øll hesi viðurskiftin pp á pláss og tað er ikki rætt at ekao kanna siga nei til at føroya føroya løgting sjálvt tekur ræði á loftfrerðsluni tað er heldur ikki hættar danir kunnu siga nei ella íslendinganum siga nei tað einas sum hendir er at tá er tað vit sum hava myndugleikan nú er tað føroya løgting sum verður avgerðarmyndugleiki og lóggávumyndugleiki og sjálvandi verða tær tað stendur í eisini uppskotunum sjálvandi verða teir avtalur sum longu eru í gildi á økinum verða tær eisini virknar eftir tað og tá ber eisini til at fáa innlit íð øll tar viðurskiftinum vit enn ikku av fingu innlit í og tað er serliga heita avtalan millum danmark og ísland sum vit undrast ei lítið sindur á hvør grundgevingin er fyri mannv innlit í ta avtaluna seinasta grundgevin vit fingu frimufrimun rasmussen nevndi tað tað var taium man fann ikki avtaluna hóart blivin burtur tað tikis mær eittsindur løgið um so er so má mann hvussue kunna finna okkurt embats fólk sum minnist avtaluna og hvat hon inniber og mær vitandi inniber hon tað at at ísland vegna danmark umsitur ta loftrúmið sum er frá sunnan fyri føroyum og heilt norður til íslands og yvir móti grønlandi harhar so ein nýggjur firði byrjar og ísland hevur veitt tær tænasturnar í langa tíð haldi eisini ísland veitir eina verið verið mett at veita eina góða tænastu men tey teir flogskiparar og tey fólk í flogvinnuni og frá atlantsflogi og øðrum og tey fólk sum hava skil upp á radarar hava longu verið inni í løgtinginum greitt frá sínum sjónarmiðjum og tey hava víst á at vit bæði hava fólk við førleikum til at fara undir eftir tey hava eisini vísa á hvat tað kostar at gera íløgur í ein radara hvat tað kostar at reka og ikki minst hvørji størv og førleikar krevjast til at ebetra um tænastuna og eg hugsi ikki nakar ósamdur um at t hevi bara bøtt um tænastuna og trygdina fyri flogferðslu í norðætalantshavi at føroyar tóku sjálvi ræði á tí og bygdu úti bygdu út málið sjálvt sum við teimum orðum frú forkvinna so fari eg at at vóna at vit fáa greitt tær síðstu teir síðstu spurningarnar í hesum máli í teirri viðgerð sum nú fera at fara fram í uttanlandsnevndini og eg haldi tað hevði verið ein heiður til til tey fólk sum hava stríðst við hesum málinum men og hugsi ikki um um um politikarar men fólk sum sum fáast í flogvinnunu sum hava strongt á leingi fyri at gera teir og eisini til tey fólk sum altíð hava strongt á fyri at vit sjálv taka ræðu økinum tí at tey vísa á hvørja menning tað kann skapa og hendan dagin fjúrtanda septembur so kann ikki lata vera við at vísa á at at á øllum teimum mótum vit hava tikið slíka avgerðir vit hava tikið ræðu á okkara fiskimarki tá varð eisini sagt jamen tað bar ikki til og tað fóru kanska bara vera eini fýra fýramannafør og tveir trystar sum lógu við einum snøri og fingu nakran fisk her tá vit skuldu taka undirgrundina á føroyskar hendur var óendalig mótstøða og samráðingar og tað tað gekk øgiliga stiltið men tá eði tit gjørt so hevur tað altíð verið semjað um tað aftaná og semja millum millum fleiri flokkar og eg eri sera fegin um at at at flestu flokkar hava sagt seg taka undir við hesum uppskotinum við við øllum teimum grundgevingum sum vita í hondini hava eru væl útborin til at til at veita í málinum so frú forkvina hetta málið fer utan iva at fáa eina góða viðgerð uttanlandsnevndin og eg vóni at tað kann ber a til at fáa ein meiriluta fyri tí tí tað er tað er víst at hetta