Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2022-05-04
Topic: 2. viðgerð LM-124/2021  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um barsilsskipan (Javning av hámarksupphædd)
so er tað bjarni kárasum petersen sum fær orðið ger s væl takk fyri harar formaður eg skal lesa álitið hjá mær sjálvum tí fjórða minnilutan til hetta lógaruppskotið endamálið við barsilsskipanini er at gera tað fíggjarliga møguligt hjá børnum og foreldruum at verða saman fyrstu tíðina í lívið barnsins skipanin um varð stovnað í tvey túsund og eitt og er skipað við løgtingslóg um barsilsskipan og tilhoyrandi kunngerð gjaldið hjá teimum gjaldsskildu er null komma átta seks prosent av tí grein átjan nevnda gjaldsgrundarlagi barsulsgjaldið verður roknað eftir miðal mánaðligu áintøkuni seinasta árið áðrenn barsilsfarloyvið byrjar tó er eitt hámark fyri mesta útgjald á fimmogtjúgu túsund krónur um mánaðin gevur útrokningargrundarlagið eina lægru upphædd verðuð minni útgoldið er upphæddin hinvegin hægri elvir tað til ein inntøkumiss um ikki onnur avtalað er við arbeiðsgevaran og umframt útgjaldið fær mann eisini nú átta prosent í bundnum eftirlønargjaldi hámarksupphæddin hon hevur sum sagt verið óbroytt síðan tvey túsund og fýra síðan tá er miðalinntøkan hjá bæði kvinnum og monnum hækkað munandi í tvey túsund og fýra tá var miðalinntøkan hjá føroyskum kvinnum umleið fjúrtan túsund krónur um mánaðin meðan miðalinntøkan hjá monnum var um seksogtjúgu túsund og fimm hundrað um mánaðin miðalutøkan í dag fyri kvinnur menn er ávikað við seksogtjúgu túsund og fimm hundrað og góðar áttaogtretivu túsund um mánaðin tað vil siga at inntøkumissurin í dag er munandi størri enn hann var í tvey túsund og fýra umanfyr í barsilsfarloyvi og hevur stóra ávirkan á intøkuna tess meira mann tekur av barnsils farloyvinum tað størri er inntøkumissurin fyri tíðarskeiði hefta er ein av orsøkunum til at pápin millum annað velur at vera á arbeiðsmarknaðinum meðan mamma tekur størri part av farloyvinum fyri at minka um samlaða inntøkumissin fyri húsarhaldið endamálið við uppskotinum tað er at fáa hámarkið javnað á hvørjum ári sambært grein tvey í løgtingslóg um javningarprosent til almannaveitingar tað ber við sær at hámarkið sjálvvirkandi verður javnað eftir miðaltalnum av prosentvísi broytingini í lønarkarminum hjá fíggjarmálaráðnum í tólv mánaðarskeiðnum sum endaði fyrsta oktovur inniverandi ári og prosentvísibroytingin í brúkaraprístalinum annan ársfjórðing í inniverandi ári í mun til annan ársfjórðing ár fyri lógaruppskotið tað tryggjar at útgjaldið í barselsgrunninum til foreldur í barnsboðarfarloyvi leypandi fylgir lønirnar og prísgongdina í samfelagnum verandi hámark er so hvørt sum lønir og prísir hækka orsøk til eitt útgjald sum í veruleikanum er minkandi fyri hvørt ár við hesum viðmerkingum tekur hesum minnulutum undir við málunum og mælir løgtinginum til at samtykkja uppskoti eini eini leypandi diskussión undir viðgerðini av hesm her uppskotinum sum eisini verður nevnt í teimum flestu álitunum tað r tað at mann velur ikki at taka undir við hesum her uppskotinum hóast mann kanska tekur undir við eðalsetninginum ella ella ella hendsignað við uppskotnum tí at barsilsgrunnurin er ikki ír javnvág og til tær at siga at tá ið vit gjørdu heta her uppskotið tá gingu vit út frá ella andtóku vit í øllum førum at tað var rúm í barsilsgrunninum til eina slíka broyting tí at mann roknaði við at tann numiella vøksturin í barsilsgrunninum av at at gerast verða fleiri løntakarar og á miðallønin hon hækkar javnt og samt øh som fór at verða rásaruum fyri eina javning av hámarkinum leypandi tað vil siga at tað var ikki neyðugt ella tørvur á at gera nakað við innigjaldi ella annars at umskipa grunnin fyri at fáa pláss til hesa lógarbroytingina og tað verður rundgevið við at barsilsgrunnirin er ikki ú javnvág og tað er tað er rætt øh men so er tað hví hon ikki eru javnvág millum annað grundgevið mann við at tað er verða fleiri børn fødd tað er sjávandi gleðiligt men tað ber eina eyka útreiðslur við sær í mun til útgjaldið íð barsisgrunninum til foreldur men har til er at siga og kandska landsstýrismaðurin kann rættleiða meg um eg farið skeivur at tað er eitt úrslit av at vit hava verið í einari ávísari serstøðu tey seinastu tvey árini í og við at korona hevur havt sína ávirkan á samfelagið so so bæði tað tðhava kanska verið minni lønarúgjaldingar hetta tíðarskeiðið sum altaná líka hevir elvt til eitt minni inngjald í barsilsgrunnin og eg skal ikki kunna siga men eg vil pástanda at tey mongu børnini sum eru komin afturat kanska eisini eru komin afturat orsakað av korona tað tað er kunnað verið áhugavert at at landstýrið fór at kanna tað tað veit ikki men upp á angin við hesum her er at orsøkin til at barsisgrunnurin ikki javnvág er tí at vit vóru undir eina periotu við koronu tað era vit ikki meir mann kann ímynda sær at barnsburðartalið fer t at at at neutralisera seg og javna seg út og blíva eitt sindur minni ennhvat tað er og mann kann eisini ímynda sær at lønargjaldingarnar er hækkaðar rættiliga markant nú tá ið alt virksemið er latið upp aftur og at tað harvið kemur meira ingjald í barsilsgrunnin tí hugsi eg at at at hetta her við at barsilsgrunnurin e ikki er javnvág er eitt úrslit av at vit hava verið í einari periotu sum hevur verið ein serstøða har sum tað hevur ringt eitt sindur upp á parametrin sum sum ávirka um grunnurin er javnvág ella ikki til at vit nú eru eina meira manligari periotu har sum har sum grunnurin vónandi í øllum førum kemur at koma í javnvág eitt týspunkt fyr ella seinni øh mann skal jú eisini býta merki í at tað sum er serliga viðkomandi við hesum her uppskotinum kanska ongantíð verið meira viðkomandi síðani innrásina í ukraina tað er tað vit hava fingið hækkandi oljuprísir vit hava fingið hkkaða hækkaðar vøruprísir vit hava fingið hækkaða hækkað rentustøði og vit hava fingið eina rúgvu av avleiðingum orsakað av kreppuni í ukraina ikki bara ukraina eisini korona og mangt annað sum ger tað at tað er blívu nógv nógv dýrari at at liva her í føroyum og fyrisovutt mongum pørtin av verðini og tað er júst tað sum hetta her uppskotið snýr seg um tað er tað at almennaveitingarnar nú er lógin um um javning á almannaveitingum tillagar soleis at tað fylgir prís og lønargongdini og uppskotið her snýr seg bara um at inkludera barsilsskipanina til eisini at vera umfatað av grein tvey í áður nevndu lóg tað vil siga tað at hámarkið fylgir lønargongdini og lønarhækkingarnar sum vit síggja miðallønarhækkingarnar sum vit síggj í samfelagnum og prísprístøði so vissi mann ikki fremur hesa broytingina so fara í øllum førum tey sum fara í barsilsfarloyvi tey fara at fáa minni fyri pengarnar nú tá ið prísurin á matvørum og prísurin á olju og á láni er hækkandi tí hevði eg vónað at mann tók undir við hesum her uppskotinum øh og at mann so í øllum førum setti seg saman politiskt um tað nú er soleiðis at hetta skeikla allar skipanina sum hon er og finna út av jamen hvussu fáa vit skrúva upp og niður up á parametrurnar fyri at fáa barsilsskipana til at vera íjavnaðan eg rokni ikki við at hetta uppskotið koppar nakran barsilsgrunn rokni heldur ikki við at uppskotið hjá hjá tjóðveldi ger tað tað skuldu sikkurt eitt sindurstørri ting til enn tað men tað kann merkja sjálvandi eitt strukturelt ein strukturell ójavnvág sum sum mann tíbetur hevur tíð til at rætta upp uppá skuldi tað verið neyðugt øh eg haldi eg havi grundgivið fyri hví eg haldi at hetta ereitt gott uppskot og hví mann skal taka undir við tí hámarkið á fimmogtjúgu túsund hevur staðið stað í í mong harrans ár og sum eg ilustreraði í áðni so eru lønirnar hækkaðar ófatiliga nógv síðani so tá tað at fara í barsils farloyvi og fara at fáa útgjald í barsils grunninum tað er fyri fyri fyri nógv fólk ein ein ein ræðliga stórur inntøkumissur fyri ikki at siga fyri húsarhaldi beini johannesen nevndi eisini hetta her til dømis grundkavi eg fyri at tað heldur kanska nógvum monnum frá at fara í barsilksfarloyvi tí at inntøkumissurin er forstórur so blívur eitt húsarhald samt um at jamen so fert tú til arbeiðis og og og og kvinnan ella mamman verður heima soliðis at samlaði intøkumissurin ikki verður forhøvur h men tað er sanniliga eisini fyri kvinnurnar sum eisini vit síggja nú fáa eina nógv hægri miðalløn enn hvat tey hava fingið sjálvt um munurin millum menn og kvinnur eru eru enn rættiliga høgur í í mun til miðalløn so eg haldi fyri at taka samanum harra formaður at hetta er eitt eitt gott uppskot og eg vóni at vóni at í øllum førum tankin enn hevur vælvild aftan á at tað verður atkvøtt um uppskotið tí at eg haldi hetta er nakað sum í øllum førum í vert at arbeiða víðari við tað er sjálvandi nokk so nógvarymiskar meiningar um hvussu barsilsgrunnurin skal skipast og hvat skal raðfestast o ikki onkur hevur tosað um at fáa eitt eitt eitt lámark eisini fyri útgjald og onkur hevur tosað um athækka hámarkið ikki bara leypandi men eisini at fáa lofti til at liggja á kanska tretivu túsund sum tað átti at verið á vissi mann hevði prístals viðgjørt tað longu tá frá tvey túsund og fýra tá ið mann valdi at skera tað niður á fimmogtjúgu túsund frá nakrar tretivu øh so eg vóni at fólk í øllum førum um tey ikki velja at atkvøða fyri uppskotinum í dag at tey í øllu førum hava hetta eri menti tí eg haldi hetta er týðandi fyri haldføri í barsilsgrunninum og at mann sjálvandi eisini skal inna á disku