Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-01-19
Topic: 2. viðgerð LM-002/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum (At taka løgreglu, ákæruvald og brotsmálaumsorgan undir føroyskt ræði)
gersovælharra formaður øhtjóðveldi er minniluta í hesum málinum í uttanlandsnevndini øhmeni men vit taka sjálvandi fult undir við við at fáa løgregluna og brotsmálaumsorgan og ákæruvald á føroyskar hendur og sum formaður uttanslending reiddi frá so varð tað málið lagt fram triðja august men tað varð veruleikanum lag fram í tingsetuni tvey túsund og nítjan tavil siga í marsmánað í marsmána tve í tvey túsund og tjúgu varð tað lagt fram hog bleiv so aftur lagt fram á ólavsøku hvó vit avgera bíða við tí meðan koronatiltøkini vóru og lata seg framaftur og tað er jú vorðið uppaftur meira aktuelt undir koronu eisini hetta uppskotið og tað sum kemur aftaná um landslæknaembati og farsóttar lóggávuna og harra formaður tað er eingin ivi um at í einum fólkaræði so sigur mann vanligat vit muá hava ræði á tí lóggevandi valdinum sum er løgtingið hjá okkum og tí útvinandi valdinum sum er landsstýri og tí dømandi valdinum og tey sum hava eftirlit við landssins lógum og løgreglu og ákæruvald eru ein so týðandi partur av einum demokratiskum samfelagi nevniliga tey sum hava heimmild at hava skilhald við at lógir landsins verða hilnar at revsa og reisa mál móti við stovmsstólunum øhso tað er eitt serstakserstakliga týðandi mál fyri fyri eitt og hvørt demokratiskt samfelag og fyri okkum sjálveldi er tað óskiljandi at vit í tvey túsund og tjúgu g tvey túsund og einogtjúgu eru vit nú kunnu standa íeinari støðu har vit slett ikki hava nakað sum helst rá ræði á løgreglu á okkara fongsulsverki á okkara ákæruvaldi og okkara kriminalforsorg altso brotsmála umsorgan og vit hava longu eri inni á tí tað er fleiri heilt aktuell dømir um tað har eg hugsi flestu tingfólk bæði fáa ilt fyri hjartað men eisini ilt tú sít demokratiska sinnalag við at tað eru føroyskir fangar sumvit hava fingið skjalfesting um verða revsaðr heilt øðrvísi enn vist tað var í einum sjálvstøðum landi fáa faktiskt tvífalda fimmfalda revsing við at sita langt burtur frá sínum kæru ongan vitjan fáa og vit hava einki ræði á tí yvirhøvur so tað er ein orsøk til at sjálvandi eigu at føroyar í tvey túsund og einogtjúgu at taka fult ræði á síni egnu løgreglu og á kærufalli og brotsmálaumsorgan og fongsulsverki og søgan sjálvandi um føroysku løgregluna er ein long søga eg skal iki troytta tingfólk við leta alt lesa alt álitið upp men í stuttum er tað so at føroyar hava jú heimsins elsta ting løgtingið ella hvussu er lelstra ting í europa sum tá var eitt alt ting altso eitt ting sum bæði dømdi og lógav og dressaði men so við og við er tað valdið hjá tingunum fór tá meir meira burtur til tess at vit fingu eitt miðsavnavald niðri í keypmannahavn uttan at nakrantíð hevði føroyska fólkið samtykt tað tað hendi við kanska tjóðiln misti sítt sítt lívsræði sítt sítt sjálvræði og at enda lógu knappliga heimildirnar í keypmannahavn uttan nakrar nakrantíð hevði samtykt tað tað fór egi so langt til at løgtingið eisini beiv niðurlagt í átjan hundraðog sekstan men var seinni uppaftur atta sum eitt ráðgevandi sum ein ráðgevandi ting mótvegis donskum valdi men tá ð vit so tá ið so heimastýrslógin kom ella longu kanska í í í tjúgundi øld tá verður løgregla altso tann skipanin sum løgregla er og tað verður væl lýst í bókini hjá jarðpari til skálagarð sum eidur politið í føroyum føroyum nú so byrjaði jú kommunurnar at seta løgreglufólk í havn minnast eldri fólk sjávandi eisini tær gomlu politistarnir sum tá vóru og tá var løgreglan kommunal og undir heimastýrislógini aftaná heimastýrislógina var løgreglan eisini føroysk tí hon lá undir kommununum men tá gjørdi mann so av í teirri samgongu sum var millum fólkaflokkinu g sambandsflokkin at leggja løgregluna full koma niður í danmarkar hog tað er eftir okkara tykki var eitt øgliga stórt afturstig at øra stórt demokratiskt ati og tað er blivið verri síðani tí hóast alt so varð tað so sum so væl lýstur vi i bókini hjá jarðfardog skálleikar at teir okkara gomlu lógur og siðvenjur við sýslumonnum har man skipaðu landið í sýslur hevði sýslumenn sum umboðaðu kannman siga øvruheitina úti í úti um landið og hesir sýslumennini blívu seinni eisini stjórar at lokalur leiðarar fyri politistøðirnar kring landið tað minnast øll eg hyggi segja at jagum mikkelsin er í klaksvík karitin hansen var jú leiðari harleingi kó síðstu mann í vestmanna og so framvegis tað vóru lokalar lokalu myndugleikar avstaðnum sum ikki bara tók sær av vanligum politimálum men eisini av av pastmálum av útlendingarmálum og hvørt á sínum sum hevði týdning fyri borgaran og so eisini av teimum gomlu siðvenjunum sum landbúnaðarstevni yvirfriðingarnevndir grindaskifti og annað tílíkt men tað sum henst síðstu tíggju árini við sum so nenda politpolitirið formirin í danmark er tað at føroyar eru nú blivin ein av tíggju donskum politikrá hesum har uttan nakrar demookratiska viðgerð hevur mann í veruleikanum niðurlagt leiðslurnar runt í landinum á politistøðunum sýslumenninir eru bara skrisar út og eru blivnir eitt sovorðt ja eittsovorð næstan sum sum osr ein forn leivd sum bara skal taka sær av grindaskifti og av av landbúnaðastevnun og øðrum men tð hevur einki við tað vanliga politiarbeiðið at gera tað vil siga tann føroyska leiðslan í í løgregluni í føroyum er blívn munandi n um meginpartin av øllum avgerðum verða tiknar sentralt niðri í keypmannahavn har ið tann danski fútuna í føroyum og politikommunsarararnir teir samsitnaniður til jøgnunhavn g vit hava so at siga onga einki ræði a okkara egnum løgreglu tað sum eisini er hent var í hesum her valskeiðnum er at løgreglan her fingið munandi størri heimildir við teir við teiri politilóginir sum fram var altso har mann beinleiðis ásetti við lóg hvønn hvørji amboð løgreglan kann brúka móti føroyskum borgarum og vit hava einki ræði av tí yvirhøvur einki ræði av tí og so hava vit harafturat samtykt at danska loyni løgreglan altso pt politoferesumkesi hevur eisini fingið fullkomiliga fríar tímar í føroyum at avlurta at skráseta eisini sum tað stendur í lógini lógligt politiskt virksemi í føroyum su sæð frá einum fólkaræiðstiging sjálvan meg eg veit tað er ikki so øgiliga áhugavert at tosa um hesum døgum har kanska alt meira er snýr seg um onnur ting so hava vit havt eitt ómetaligt demokratiskt afturstig bara tey síðstu árini við at løgreglan er vorðun miðsavni við at lóggáva er sett í verk í føroyum har ið løgtingið als einki vald hevur á hesum yvirhøvur eiðheldtur landstýrið tað nýggjasta er og tað komau tað liggur á heimasíðun hjá løgtinginum tingmóni hva lisið tað tað er jú um ann eisinihov niðurlagt lokal nevndina sum hevði vegna føroyskar borgarau eftirlit við løgregluni eftirlit við varðhaldstangum tað er eisini niðurlagt bara við einum pennandstroyggji so vit sum fólkavald vald at umboða føroya fólk hava yvirhøvur einki ræði á teirra løgreglu tí ákæru valdi teirra kriminalforsork og til fongsulsverki sum revsar okkara egnu borgarum og tískil harra formaður er tað sjálvandi hava vit havt hetta málið frammi áður tað er so alt umráðandi í einum fólkaráiðastligum samfelagi at tað fólkavalda tingi hevur ræði á teimum mest grundleggjandi rættaspurningurin hjá borgarunum og tískil eru allar fortreytir fyri at vit sjálvandi siga ja til etta uppskotið og taka ræði á løgreglu vit hava skotið upp at tað kemar í gildi í tvey túsund og tveyogtjúgu so tað er góð tíð at fáa viðgjørt praktiskar spurningar og tað góða víð hesum málinum í tag at tað er langt síðani liðugt samráðst við danskar myndugleikar tað er tjúgu ár síðani at ein føroyskur donsk embatsmálnevnd lýsti løgregluna ákæruvald o rættarskipanina alt úti av sær vísti eg á hvussu hon varð tikin á føroyskar hendir hvat tað kostaði og hvørjar samsasavð skuldu gerast til dømis um útbúgving umum altjóða brotsverk og annað alt tað liggur væl og virðiliga lýst og er slett ikkinakrar trupulleiki at gera tað eg veit sum eg haldi hevi mortin eisini nevnd í sínum áliti at fara aá politistafelag hevur veri eitt sindur aftur framvegis málunum ofta havi ein stórur partur av løgreglufólkinu verið ímótier at verða at vera komin undir føroyskt ræði so at taðvar kanska veðin n lilim meirilutn fyri ø og millum annað spyrji politistafelagið jamen hvussu nú við starvsfólkaviðurskiftunum jamen hvat nú við øllum teimum lønarviðurskiftum og pensjónsviðurskiftum vit hava upparbeitt jamen har eg samtykt an lóg at fara á løgtingi sum eitur at tá ið málsøki verður yvirtikin so eru sjálvandi øll starvsfólkarættindi tryggjaði hjá teimum sum yvirtikin verða eg púrasta regulera við lóg og eg kann upplýsa tingunum at tá ið vit yvirtóku fólkakirkjuna tá vóru tað fleiri prestar sum høvdu eit sindir saman spurning fóru tað nú at vera verri verri treytir hjá prestunum og summir valdu at verða verandi út á teirra donsku skipanina og eg sigi ikki skeivt harra formaður at teir hava allir síðani biðið um at koma undir á føroysku skipan tí hon er blivin betur kanska ikki allir kanska fleiri sum ikki hava nei e skal ikki nú skal ikki ta tala tala skeivt upá nakran og tað sama hendi við læraranum tá vit yvirtóka fólkaskúlan so er tað fleiri sum vildu vera vera vranditeir donsku pensjónsskipanini men seinni vóru blivu teir í veruleikanum afturútseldur tí tann føroyska skipanin bleiv betur og tað sama verur sjálvandi galdandi her føroysk løgreglufólk við fara á politistafelag sum fakfelag ferð uttan eftir okkara stykki ongantíð at fáa at veljutreytir men fer at fáa beinleiðis ávirkan á síni viðurskiftir at fáa betri útgerð har ið man hevr verið afturútsildur í nógv ár nakrir batar hendir nú bara tað at hana góðar politistøð ja taðhevur tikið tð hvur tikið eviheitir nú verðir so ein ein bygd og viðvíkjandi ognum so er reglan jú eisini tann at tá ið vit taka ræði á málsøkinu so taka vit eisini yvir allar ognir sum hoyra til uttan endurgjald tað vil siga tá vit taka løgreglunar føroyskar hendur so eiga vit eisini nýgju politistøðina sum verðar bygd her uppi so harra formaður vit tjóðveldi mæla staðiliga til at tingið reisir seg ikki heldur fram á hesari gøtuni har vit bara geva sjálvræði frá okkum har vit ikki hava ábyrgdina av hvussu okkara egnu borgarar verða revsaðir og hvussu okkara løgregla virkar hog at taka og akføra ja fyri hesum uppskotunum um at fáa løgregluna ákæruvaldið og brotsmála umsorgan altso har undir fongsulsfórk eisini undir føroyskt ræði tað hevði verð eitt ómetaligt fólkaræðisligt framstig har vit sjálvi høvdu ábyrgdin av eisini teimum uppgávum sum danski fútin hevur