Rósa Samuelsen (Sambandsflokkurin (Union Party)), speaker, 2022-03-24
Topic: 1. viðgerð LM-090/2021  Uppskot til løgtingslóg  um Fólkaheilsustýrið
ger sovæl takk fyriha formaður ja tað sum vit skulu viðgera nú ella tað sum verður viðgjørt nú tað er at fáa sett á stovn eitt heilsustýri og eg fóri ikki at niður í smálutir at endurgeva tað sum onnur hava sagt men eg fari at siga við landsstýrismannin at tá ið hann legði tað fram fyri okkum í trivnaðarnevndini at stovna eitt heilsustýri tá haldi eg tað var fá av okkum sum fingu armarnar niður aftur hetta var nakað sum var ómetaliga tiltrongt og tað kan man eisini siga sumfyrrverandi landsstýrisfólk nú eg havi ikki verð á heilø menni ááøðrum øki har sum tað er ómetaligani umráðandi at fáa eina væl faltiseraða fakliga ráðgeving tað sumlandstýrismaðurin arbeiðir við herbeint tað er at samla alla ta fakligeitina sum er fyri at styrkja heilsuverki og atfáa dygnarbygdar mennina eisini heilsuøki og ikki minst at fáa fatur í nøkrum hagtøl í dag hava vit ikki hagtøl vit hava eina rúgvu av eg vet ikki eini fjøruti kanska meira skipanir sum mann arbeiðir við innanfyr heilsuverki tað sum er øgiliga umráðandi tað e at fáa samlað alt í eina skipan soleiðis ar tú fært nøkur hagtøl at arbeiða við sum eisini so útloyst tað at tú kanst granska vist vit hyggja eftir at tað e øgiliga trupult at taka fara niður í hvørj einklald detalju men tað er kanska eitt øki sum hevur veri øgiliga sjónligt tað er fólkaheilsuráðið og eg haldi tað at tað er fólka tikið øgiliga nógvtað tilsýn sum bleivur sagt sum hygur eftir abc sálarheilsu tað er nakað sumja hvørt barn í dag í føroyum kennir øll ítróttafeløg barnskúlarøll altso óansakhar tey vita hvat er og gera nakað við tey tingini og og mann hevur hesar heilsuvikurnar sumgongu vikurnar og fólk bleiva kannaði bæði so so so tað er einki ivast í at tað gevur úrslit vit vit síggja eisini hvat iðtær pengarnar hjá sjúkrakassagrunninum vórðu brúktar til tað eru ótrúliga nógvar góðar granskingar ohevði høvdu tær pengarnar ikki verið so hev að verið trupult tí at tað er ikki altíð tað sum verður hægsti raðfest í fíggjarlógini tá tað kemur til gransking og so kann man síggja í teimum støðum har sum har sum tað mann hevur granskað tað sum sum er gjørt at kanska nøkur onnur ting sum mann skal rætta inn uppá tað sum eg síggi fyri mær eisini tað at eitt nýtt heilsustýrið kann gera tað er tá ið landsstýrismaðurin ella samgongan settsur fyri at gera samgonguskjal vit kunnu nevna til dømis reabiliteringina við ta stórari avbjóðing innanfyri sálarheilsu hjá børnum ungum vit seta forskeligar fyriskipanr í verk og eg síggi fyri mær soleiðis t eitt eitt sovorðt heilsustýri kann vera ráðgevandi hjá landsstýrismanninum at finna út av hvat gera vit hvussu lofta vit hesum her uppgávunum sum nú samgongan sessa fyri at gera eg má nevna eitt øki sumvit tosa nógv um altso tað er heilsuráðið skal so eisini hava hava ella helt stýrið skal eisini hava eftirlit við viðgerðastovninum innanfyri sum gera veita rúsevni la drekka rúsevnisviðgerð men vit hava ongar kanningar í føroyum sum siga hvat er orsøkin til at fólk drekka sølu ella ungdómur tekur soffur vit kunnu ímynda okkum í at er nakað galið í samfelagnum og millum annað hjá ungdómim hví er tað so nógv ungdómur sum hevur ilt í sálini onkur sigur man skal iki brúka orð og sál tí sáli er nakað heilt annað men tey hava so hvussu øll førarin ilt í lívinum tá iðfyriskipanintil tey sum kunna fara til sálarfrøðing ókeypis sálarfrøiliviðgerði frá fimtan fimmogtretivu bleiv sett á stovn so helt mann tað ja men altso hetta var kanska nakað sum var øgiliga gott og tað var tað eisini men eg haldi vit vóru øgiliga ivirraskaður yvir at hava so stór eftirspurningur at nú er bíilistin at nú er tað familju foreldur sum renna runt og vanka upá dyrnina ringja upp á telefonina hjá sálarfrøðingunum um at fáa hjálp eg trúgvi eisini attað kann vera eitt ótrúligani gott amboð hjá landssýrisfólkunum ella ráðnum til dømis eitt dømi um at vit hava tvey hunrað og ellivu børn o standa di á bíðilista hjá til triggatriuna til børnung er øll tey børn øll tey sum standa á bílista skulu tey standa á einum bílista nei øeg vilji hildu tað at tær fyriskipanir sum eru rundanum frá barnagarði skúla frítíðarskúlatilboð ella ítróttavirksemi sernám ja mannkann nevna eina rúgvu altso tað er hopliyst at siga hvussu nógvar skipanir eru men eg trúgvi eisini tað at eitt sovorðutt heilsuráð ella heilsu stýrið kann vera viðvirkandi til at set títt kort í hvat vit veruliga skuldu gera so tað ikki bara hatta nú oghtta ú hatta tá og eina skipan fyri aðra skipan eg vóni eisini tað sjálvt um tað eru fleiri funktiónir varð settar saman í eini einum stýri sum hetta her at taðevði eisini fáa orku til at siga hvat ið vit skulu gera øðrvísi enn tað sum it gera í tað tí atsamfelagi hjá okkum hangur ikki saman sum nú er eitt sum eg haldi rættilig áhugavert í hesum her tað er eisini tann granskingarparturin sum kann brúkast til tey sum verðu lesandi á setrinum vit hoyrdu í gjár at nú setur mann løgfrøðilia útbúgvingin á stovn og at hon byrjaði kundu hjálp mær í tvey túsund og tvey hvar er vit dag tjúgu ár aftaná øh eg trúgvi eisini tað atgranskingin kann vísa á hvat er ta fyri útbúgvingar sum setir skal raðfesta vit hava til dømis ongar sosialmessigur granskingar innan fyri tað sosialøki it ha eingi hagtøl men vit hava heldur ikki eina útbúgving til sálarfrøðingar føroyir nei til hvørki sálarfrøðingar ella sosialargevar tað sum er ein masigur ein grundfunktión ísosial fakligari bæði málsviðgerð og vitan hana mangla vit vit tosa tosað fyrr í dag øgiliga nógv um reabilitering vit hava ikki útbúgving tileygurtjarpóutar ella fúsagøtar fysitagøtar men vit hava vit hava vit hava vit hava vitugu hava kunna hava eftirútbúgvingar men ikki grundútbúgvingar so at vissu vit longu á setrinum taka og seta eina eina eina útbúgving saman sum er tvørfaklig fatdaga eitt av so ivist í onga løtu í at tað kemur at smitta aftur yvir til heilsuøkið sum kemur at hava tann fyribyrgjandi partin sum er primerað uppgávan tyr at fyribyrgja fólk ásjúku at vist vit taka allar teirar málbólkarnar saman og vit sig a fara sum johannes joensen nevndi hvar er tann fyribyrgjandi partuin so at asmasft fer inn yvir og øog ger fyribyrgjandi arbeiði so ati eg eri ómetaliga spent upp á hetta arbeiðið og tað sum eg eri mest glað fyri tað er tað at landsstýrismaðurin hevur sett upp í stigum hvat skal gerast tað er soleðst mann svalgir ikki eitt mes sig alt ov eingang eg eri øgiliga bráð av lyndi gott funnið upá hjá ta sjálv menmen mann mann gott duga at síggja tað at tað er neyðugt at gera tað øðrvísi og simpilten implimentera tað sum skal gerast og tað sum eg vóni tað er tað at tá ið tá nú bleivur sagt stig eitt stig tvey stig trý stig fýra at tað er nakað sum kann gjøgnumførast yvir tí soleiðis at tá eitt nýtt landsstýri kemur at ikki alt fer í gloymskuna og so gera tað alt av nýggjum og tað er tað allar ringasta so kann henda og eisini hetta er við at vit tora alla tíðina at eftirmeta tey tingini gera tí enda málið má til ein og hvørtíð vera ikki tann skipanin ella ta skipanir nær vit hava men tað má vera at tað er okkara borgari sum til ein oghvøra tíð færa gleði at av tí sum vit gera tað vavr oftani sagt ja men hvønn hvønnso hvør fær ágóðan av hesum her ella skipanin er teir starvsfólkini ella umhvørvi til einog hvørða tíð vil fakligu stokkleikin hjá einum hvørjum málbólki verða tað at tað er borgari í hvønn einkultu føri sum fær ágáðan av tí arbeiðin sum verður gjørt so eg hevði ynskt at hetta stýrið kanska var eitt sindur breiðari men tað kann vera tað hendir mann tosar tað um innan fyri tað sosiala økið eisini kemur inn yvir uppá eitlanna tíðspunkt tí at tað er enki ivaðust í at tá ið fólk fara av heilsuøkinum so skulu tey loftast onkra aðrastaðni og tað er tað sum er ein avbjóðing tað tað sum g tosa ið m egfyri í dag ta er ein avbjóðing at vit hava so nógvar ymiskar skipanir við so nógvum skottum ímillum sum vit hava u eg siga í sjálvum skipanmog eg trúgvi eisini ett her kann vera ein uppgáva hjá einum heilsustýri eisini tá tað kemur til til dømis nú hava vit koronastøðuna altso hvat gera vit nú tað er her og nú vit hava eina tilbúgving sum tekur sær av hesum her tað onkur er koma inn á hetta her við landslæknan hvar landslæknin í hesum her sum eg skilji so hvur landslæknin vri verið í hesum her men hann er aats tikið seg burturúr men tann parturin sum eg haldi við skula hugsa eitt sindur nærri inná innan fyri landslækna økið tað erhvussu i hvønn mun borgarankanakæra tað er ótrúligani trupult at kæra tað eru nógvar farmuleratskaskjót tú skalt fylla út men tað tekur fleiri ár áðrenn tað kemur ta niðurstøðu so attað eru øgiliga nógv ting sum sum sum vit kundu gjørt øðrvísi og betur og eg hopi eisini tað at vit kunna fáa eina eina meira og nágreina ella framløgu í trivnaðarnevndini frá ráðnum