Aksel Vilhelmson Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2020-10-06
Topic: 1. viðgerð LM-029/2020  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2021
til viðgerðar eru fyrsta viðgerð av fíggjarlógini hjá landsstýrinum fyri tvey túsund og einogtjúgu tá taðhevur fíggjarlóg so kann mann taka í nógv meni eingin klárar taka í alt tí tað er eitt stórt arbeiði sum fevnir um alt samfelagið og hvønn borgara og hvønn stovn sum vit hava í samfelagnum so tað nær mann ikki so eg skal taka nøkur ting burturúr og annars halda meg nokk so yvirskipað fyri tað fyrsta so haldi at vit kundu fegnast um at tað vísir seg at korona ikki hevur ragt okkara búskap so hart sum mann hevði kunnað óttast og sum kanska hevur rakt fleiri okkara grannalondum tað sær soleiðis út ati arbeiðsloyðstølini er framvegis góð í samfelagnum tí er arbeiði til nær um allar hendir og hyggur mann eftir inntøkun hjá landskassanm bæði í tvey túsund og tjúgu og eisini ká mann sær út til tvey túund og einogtjúgu so sær tað út til atær vanligu inntøkurnar eru næstan ikki raktar av korona men tað er bara partafelagsskatturin og kapitalvinnuskatturin sum fyrst og fremst er rakt sum ger tað at inntøkurnar eru nakað lægri ennter annars høvdu verið og tað haldi eg at it skulu fegnast um at at korona ikki hevur rakt okkum so hart sum vit kundu óttast sum vit tka nøkur posiing úr positiv ting úr fíggjarlógini raðfestingar sum landsstýrið valt at gjørt so so kann eg ikki lata vera við at nevna tunlarnar norðøn fjall tað er ein íløga sum vit øll vita kanska burdi verið gjørd fyri fyrihvussu er tíggju árum síðani longri aftur at hon nú verður gjørd tað er at fegnast um so kann mnn altíð kjatkast um linjuføringin er tað rætta ella hon skuldi heldur verið gerabø so framvegis men tað haldi eg ikki ikki eg farat brúka tíð uppá nú eitt annað sum sum eisini er at fegnast um tað er at tunnil til famien verður eisini gjørdur men samstundis harma tað meit lítt sindur at dalstunnilin sum er farin í gongd við at mann sei pengar av og fyrireikandi arbeiði er gjørt at mann ikki hækkar játtaninar úr teimum níggju milliónunum upp til tær átjan tjúgu sum landsverk mælir til fyri at mann kann arbeiða áðrinð og runt tá tað kemur til til raksturin so er tað eitt sum mann kann fegnast um tað er at landsstýrismaðuin í eimsumálum nú hevur sett tríggjar milliónir krónur av til yngri læknar soleiðis at vit kunnu fáa fleiri læknar gjøgnum útbúgvingarskipanina tí eitt uppskot sum javaðarflokuin hevur í løgtinginum júst í løtuni men so tíverri sær út til at blíva felvt men tað er nakað vit eiga at gera fl gegi av skilt tá ið heilsuverkið var inni til hoyringar á fíggjarnevndini so er tað nærri fimm milliónir mann hevur ynskt og tað hevur givið tíggju fleiri útbúgvingarstarv hevur hann sett tríggjar milliónir av tað gevur so nakað færri starv men tað er hvussu at fegnast um at mann roynir at raðfesta tað og so er spurninur tað ber til at fáata eitt sindur nærri nærri teimum fimm milliónunum í fíggjarlógarviðgerðini eitt annað sum eisini at fegnast um tað er at landsstýrismaðurin í samferðslumálum jørgun niclasen hevur raðfest viðlíkahaldað á veg og brúm tað er soleiðis at í tvey túsund og átjan handaði landsverk eina frágreiðing sum vísti tað ati at standurin á áv á tumlum og og brúm vór í rættiliga ringum standi heilt ringum standi og tá varð ein avtala gjørd við landsverk at mann skuldi yvir trý áraskoð í hækka játtanina við tíggju milliónum krónum og undanfarna samgongan hækka hesti játtanirhaldið við trimum milliónum í tvey túsund og nítjan og so hevur núsetað landsstýrið bæði í tvey túsund og tjúgu aftur í tvey túsund og einogtjúgu mæla tær til at hækka játtanina soleiðst mann kemur upp á trettan milliónir frá einar upphæd sm bará fýra milliónur tað haldi eg er fínt og tað er eisini neyðugt eitt annað sum sjálvandi er positivt tað er at tat man hækkar játtanina til ísf fyri einar hálvar milliónir krónur men eg eribangin fyri at t ri for lítið tí at ísf hevur bara tvær inntøkur tað er játtanin á fíggjarlógini og so játtan frá ela pengar frá ítróttari venjing og tann tað kemur at minka við hálvu aðru milliónir næsta ár so eini hálv milión er kanska for lítið men tað er eisini nakað eg vóni tað ber til at fáa semju um fíggjarlegini at hækka eitt sindur meira og eitt annað sum eisini er neyðugt at gera nakað við og sum landstýrismaðuin heilsumálan her valt at gera nakað við tí er at hækka játtanina til endurvenjing tí vit vita tað at endurvenjing um fólk ikki fáa endurvenjing so er tað trupult hjáteimum mtiorýskaftur at koma aftur á arbeiðsmarknaðin tað kostar ofta pengar eisini fyri samfelagið og kann eisini vera tað at mann verður um man ikkikeur á arbiðsmarknaðir mer nógv meira røktartungur en man annars hevði verið um an kki fær tað venjingina mann skal hava tað hevur bæði fyri tað einstøka n verri lívsgóðsku men uttan iva í longduni er tað eisini bíligari fyri landskassan at brúka hesar pengarnar soleisat fólk kunnu fáa eina betri lívsgóðsku tí tað verða kanska meira sjálvhjálpin og møguliga í besta føri eisini kunnu komaá arbeiðsmarknaðin aftur skjótari og enn annars so tað er nakað við at fegnast um um vit fara á yvirskipan g hyggja eftir tølunum í fíggjarlógini hvussu sær út við inntøkum og útreiðslum hvussu sær við vitit við yvirskotið undirskoti so er tað soleiðis ati um vit taka seinasta hjá undanfarna samgongu sum var í tvey túsun og nítjan so varð yvirskotið hjá landskassanum tá eina slaka hálva milliard krónur men longu í tvey túsund og tjúgu kemur landskassan at hava eitt undirskot og sambært búskaparráðnum so er tað undirskotið áðrenn korona kom til samfelagið og hví tað øh hyggur mann eftir fíggjarlógini sum sær mann at vøksturin rakstrarvøksturin av landinum av landskassanum er vaksið nærum seks hundrað milliónir higartil í hesum valskeiðinum meðan raksturin hjá landskassanum vaks seks hundrað ál trýss milliónir alt farna valskeið í fýra ár samstundis so hevurhann eisini valt at minka inntøkurnar hí landskassannum við at geva lættar inntøkusíðuni fyri góðar hundrað milliónir krónur uttan tikið inntøkur nakra aðrastaðnis tá kann tað ikki annað enn at ganga galið tí einki er ókeypis her samfelagnum játta mann meira pengar uttan játa minni okkara aðrastaðnis ella tær komma minni inn onkrastaðnis uttan taka meira inn aðrastaðnis so verður úrslitið hjá landskassanum sjálvandi verri is man hyggur eftir hvat mann gjørdi í seinasta valskeiði so vegnaður mann tá at halda útreiðsluvøksturin niðri á trý komma fimm prosent onkur helt tá tað var nógv eg haldi sjálvur at tað var passandi samstundis mann eisini tryggjaði at landskassin fekk fleiri inntøkur tá haldi eg at tað var ein fíggjarpolitikkur fmra fíggjarliga ábyrgdarfullur og tey tingini mann gjørdi tey vóru fíggjaði ataka nøkur dømi ati undir seinasta samgongu ella vælskeiði so fingu fólkapensjonistarnir fimtan hundrað krónur meira liga fyri um mánaðin aftan á skatt og gjøld men tað gjørdi mann við at hækka útgjaldið í samhandsfasta og samstundis hækkað inngjaldið samhandsfasta so tað var fíggjað mnngav mein skattalætta í landsskattinum á fimm prosent til tey lægsløntu men samstundis tók man meira frá uppissjóvarvinnu og alivinnu á tann hátt hevði landskassin framvegis somu inntøkurnar ella meira í inntøkum enn ma hevði frammanundan heilsuverkið varð eisini raðfest tað fekk ímillum fimm og seks prosent í rakstrarvøkstri um árliga tey fýra árini men tað inni bar at onnur fingu minni og tað gjørdi at mannhvði samlað yvirskot á hálvu aðrur milliard krónur tað valskeiði higartil fer hendan samgongan bara koyrt út ikki spart nakrastaðnis og gevið lættari inntøku uttan taka inntøkur aðrastaðnis nú eru so nøkur sparri tiltøk í hesi fíggjarlógini og tað fyrsta sparitiltakið tað er heilsutrygd har mann ætlar at bæði at taka meira inn mann hækkar inngjaldið og at minka um útreiðslurnar við at skerja stuðulin til tey sum keypa heilivág á apotekinum tað er rætt at útreiðslurar eru vakvsnar nógv seinast árenn il heilsutrygd men tað eru eisini nakrar orsøkir til tað tað eina er át summi ár so eru prísurin á heilivági vaksið nógv tað fáa vit sum so ikki gjørt nakað við men tað hendir ikki hvørt ár ein onnur orsøk er at vit hava fleiri munandi fleiri kommunulæknar tveytúsn o fimtan høvdu vit nítjan kommunulæknar í føsum starvi og í tvey túsud og nítjan høvdu vit níggjuogtjúgu kommunulæknar sjálvandi skulu vit hava fleiri kommunulæknar svil høvdi tá tað var neyðugt tí støðan tá var at tð ar ættiliga nógvir føroyingar eghaldi út við helvtin sum ikki hevði ein sín egna læknafasta lækna og hjá nógvum var ta ofta trupult at sleppa til læknan so tað haldi fólk vóru samd um men tað kostar pengar at hava fleiri læknar men tað er ein tænasta sum vit vilja bjóða gangj út frá alt løgtingið og ein onnur orsøk var at tá man hevur fólkavøkstur sum vit hava havt seinastu árini so vaksa útreiðslurnar til heilsutrygd eisini men tað ger eisini tað at inntøkurnar til heilsutrygd eisini vaksa so inninntøkurnar hjá heilsutrygd eru nokk vaksnar við seiðist fýra prosentum um árið tó ikki so nógv sum útreiðslurnar men eg trúgvi ikki at man má seta so nógvar læknar á komandi árini kanska nakrar mentað iki neyðugt at seta so nógvar su havu jør seinastu árini tí nú eri mann komin upp á eitt rímiligt tal at egvænti ikki at útrórðsuvøksurin fer atvara so stórur sumhn hevur verið tí eg hadi har te ikki so neyðugt at gera ógvusliga broytingar harpeint sum raka fyrst og fremst tey sjúku rættiliga meint aðrar broytingar eru arbeiðsfremjandi tiltøk har mann regulerar millum annað við tillagað starv at upphæddin mesta mestloydda upphæddurin minkar nakað við tvey túsund oghundrað krónum og ein ávísir kritikkur ið kanska veru afta undanfarna samgonga økti tær útreiðslurnar tað er ikki heilt samdur í bara partvíst í tvey túsund og átjan gjørdi mann tvær broytingar tað eina varð mann mann hækkaði útgjaldið mestloyvdaútgjaldið fyri tey sum fingu mestu stuðul tað kostað ikki so nógvar pengar tað kostaði eina góða millión og eitt annað sum hann gjørdi tað var at mann legði eftirlønargjald oman á veitingarnar hjá teimum sum eru í arbeðsfemjan tiltøkum og tað eru eisini eitt prosent um ári ti eisini á leið eineina millión hvørt ári so tað er ikkiteir stóru broytingarnar fíggjarliga men fyrity einstøkun merki tað nógv tí sjálvandi skulu fólk sum heva arbeiðsfemjan tiltøk tey verða eisini gomul eins eins og vit sjálvanst skudu tey eisini hava ina eftirløn tá tey fara av arbeðsmarknaðinum tað skulu je eisini liva tá so eghaldikitað vóru órímiligar broytingar men neyðugar broytingar øh eg kann gott fylgja at tað er neyðugt at hyggja eftir skipanunm umhan ann gera nakrar tilaginga men tað akkurát ta broytingan á man ger so htegur man rættiliga nógrvar pengar frá rættiliga fáum persónum tað tað haldi eg halda vit í javnaðarflokkinum ikki er rætt at gera ein onnur broyting sum eisini er fyri at spara tað er sjúkradagpenigaskipanin har landstýriskvinnan fer ella sigur ella leggu upp til at arbeiðsgevarar skuldu rinda fyri fýra dagar í staðin fyri tveir áðrenn tá almenna skipanin tekur tekur við tað er javnaðarflókkur set iki avvísandi yvir fyri øh sjálvandi vita vit rætta stórur munur á stórum arbeiðsgevarum og smærri arbeiðsgevarum hvussu hetta kennist og spurningurin evnt tað ber til at gera um mun men eisini sim eg hevði vóna sum var við í tí uppskotinum tað varð sum landsýrskvinan eisini sagt tað var at sðn viðgjørdis í javnaðarflokkinum við fjørutu vikur kann mann vera í sjúkradagpeningaskipanini síðan detti mæn úr hr ertu nøkur sumdetta nir ímillum sum er langtíðarsjúk og tað ofta fólk til dømis í krabbamein at tey kundu vera longri í skipanum tað hevði væntað og vónað fóruvara við í tí skipaninm øh og tað triðja uppskoti tað er javning sum løgtingið haldi tð var einmælt samtykti í tvey túsund og átjan tamum samtyktu pensjónsnýsskipanina at so skuldu allar almennar veitingar javnast frá fyrsta januar ella tey lóguð komi í gildi í tvey túsund og tjúgu og bleiv eg javnað fyrstu ferð fyrsta januar tvey túsund og einogtjúgu tað verður eisini útsett í eitt ár hygg mann eftir pensjónsnýsskipanini sum undanfarna samgongan gjørdi so lógu neyvar útrokningar við tí pesónsníðsskipanina soleiðis at hon var fíggjarliga haldfør og tað var gjørt pp á tann mátan at tað var nøkur positiv ting tað vóru nøkur negativ ting við tí skipanum millum annað at tey sum ikki høvdu aðra inntøku av fólkapensjón og samhaldsfasta ella lítla inntøku sínnar av tey fingu meira øhmann gjørdi tað soleðis tað bleið javnað á hvørjum ári í fólkapensjónim og aðrar veitingar mann strikaði mótdrokning millum hjún tað var nøkur positivur ting men sum gjørdi ann eisini nøkur ting sum ikki vóru so positiv millum annað tey sum høvdu huga inntøku við sínari fólkapensjón samhaldsfasta tey fingu minni og mann hækkaði pensjónsaldurin í hálvt ár í tvey túsnu fimmogtjúgu og aftur etti hálvt ár tvey túsund og tretivu tað vísti seg at henda skipan hekk væl og virðiliga saman fíggjarlaga men tað sum síðani er hent tað er at tann nýggja samgongan valdi so at hækka pensjónina útgjaldið fyri einum ári síðani mentað er gjørt á slíkan hátt ati ikki bara allir pensjnistar fáa men tey sum hava hægstu inntøkur ella stórar intøkur sínar fólkapensjónina pensónini eru tey sum fáa mest millum annað er tað fleiri her inni sum koma kanska at fáa tvífalt so nógv sum ein sum bara hevur fólkapensón samhaldsfastu tá mann ger tílíkar broytingar uttan at seta nakað staðin fyri so hongur tað ikki fíggjarliga saman meira og tí hevur mann ikki ráð til at javna millum annað fólkapensjónin og tað rakar ikki tey meinast sum hava fingið dupult so nógv sum tann vanligi fólkapensnisturin sum bara fólkapenssjónin samhandsfasta men tað raka teir veikaprinsistarnir harðast at man ikki javnar fólkapensjónin hygur m eftir inntøku síðuni so síggja vit at inntøkurnar lættar samla sæð hevur mann givið fyri yvir hundrað milliónum krónur ítvey túo tjúgu og einogtjúgu harav uppbiðssjóvarvinnnan rindeir fimmoghálvtrýss milliónir minni í tilfeingisgjøldun í tvey túsund og tjúgu sambært fíggjarlógin eisini tvey túsud og einogtjúgu enn gjørdi í tvey túsund og nítjan og tá haldi eg taðerba eit sindur sigandi tá mann sigur tað at hendan hesin hesin partur av vinnuni sum havt rættiliga stór yvirskot seinastu árini skal rinda fimmoghálvtrýss milliónir minni og samstundis viga man sjúklingarnar muga rinda og sidur meira í egungjaldi tavit hav kki ráð til annað eg haldi ikki at tað hongur serliga væl saman eg haldi at vit skulu hava eina góða skipan eisini fyri fiskivinnuna eghavi sagt tá fleirifyrmar fyrr at vit eiga at hava líknandi skipan sum alivinnuni har mann hevur tríggjar stigar inni tá tað gongur væl og prísurin er høgur so rindar mar nógv og tá prísurin er miðal so indar man miðal og tá prísurin r lágur so rindar mær lítið ella einki tað burdi av líklan skipan fiskivinnuna eisini men statvakhaldi tá tað gongur væl so eigur bæði alivinnan og fiskivinnan at rinda meira enn tað gera í tvey túsund og tjúgu og enntá kanska eisini í tvey túsund og nítjan øh tí ger mann ikki tað tey fáa jú nøkur fram í hjárættindi sum hava stórir virðir og sum ikki tekur eitt rýmiligt gjald fyri tað og eg haldi mann kann gott taka itt hægri gjald sum eg eisini er rímiligt so endar tað við at tað eru tey sjúku veiku og tey sum eru sum hava niðursettan arbeiðsførleika sum fáa rokningina og tað vil javnaðarflokkurin ikki skulu vit hava eitt vælvirkandi samfelag góðar vælfarðartænastur og ein sunna landskassa sum er neyðugt at taka pening inn har sum peningurin er og síðani ansa væl eftir peninginum øsum er í landskassanum men skal taka samanum so skal mann hóast alt haldi at vit skulu at tegnast øll somul at tað hevur riggað væl við korona búskaparliga og tað skal landsstýrið kanska eisini hava sítt rós uppiborðið fyri soleiðis at føroyski búskapurin er ikki so hart raktur sum mann kundi verið og sum búskapurin kanska á grannalondum er tað ger tað kanska lættari at fáa vent skútuni tá ið korona ikki er meira takkfyri ha formaður jatakk síðani er tað nakrar viðmerkingar