Bjarni Hammer (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-11-04
Topic: 1. viðgerð LM-019/2022  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
ja takk fyrihara formaður eg kann kanska taka í endáni frá jóhandali tað er ati nú eri eg formaðurí vinnunevndini g okur hevði verið hevði einki havt ímóti at havt meira havt meira gjørt men men soleiðis er tað at men tað er gott at har má eg so siga at eg hopi at hetta málið kemur í vinnunevndina tí so so hava okur okkurt mál á einum jól at viðgera men me skemtisíðus tað er einki hetta her uppskotið við at tillaga tøkugjaldið á alivinnuna tað er tað er eitt sum so er tað eitt fínt uppskot og tað sum okur oftan av gloyma at snakka um tað er tað at tað er gleðiligt at okur kunnu standa her uppi og snakka um hvussu stóran part tøkugjaldið skal vera á alivinnuni nú man eg ætlar at hækka tað tí hetta her vísir at alufyritøkurnar í føroyum hava veruliga flutt seg tey seinastu nógvu árini har sum og eru blivin til ein stóran part av landsins inntøku sum beinleiðis hava hundraðtalsja kanska túsund tals nei túsund tals ói túsundbeinleiðis starvsfrøðiiplássum í føroyum og kanska hundraðtals óbeinleiðis starvspláss í føroyum tað er tað er gleðiligt at okur eru komin har til at okur snakka um hvussu nógv skul kur taka afturat umframt øll tey arbeiðsplássini sum eru skapt beinleiðis og óbeinleiðis av tí alivinnuni sum virkar í dag og sum virkar sum virkartíbetur óalmindiliga gott okur munu heimikki gloyma allar tær stóru íløgurnar sum varð gjørdar kring landið sum effektiviserað hana men allíkavæl hava nógvar føroyingar í arbeiði og sum gera tað at alivinnan blívur meir enn meira burðardygg og hevur og kastar meira og meira av sær eisini til tað føroyska samfelagið visti okur fara til tann tað galdandi loyvisgjaldið sum er í dag grundarlagið fyri tøkugjaldinum tað er tann mánaarliga tøkan av laksi tað er íkrútari vekt og hon verður so falda við tí altjóða marknaðarprísinum sum er í dag men tann marknaðarprísirin sum mann brúkar í dag her skal líka leggjast afturat og tað hevur so tann føroyski hjá alivinnanum vísta á fleiri ferðirnar og um mann kann siga at føroyingar kunna kanska reypa sær av tí tað er tað at tann føroyski prísurin hevur ligið áleið tíggju krónur hægri í miðal enn marknaðarprísurin men mann brúkar marknaðarprísirna at at rokna loyvisgjald ella tøkugjaldið allíkavæl og eitt annað sum eg isin mg ikki mínna minnast til sum stendur eisini í uppskotinum tað er tað a tað her loyvisgjaldi o alivinnura hetta er ikki at meta sum ein skattur sjálvt um tað virkar sum tað er ein skattur hetta er eitt nýtslugjald fyri at fáa hendan í hjárættin frá landsmyndugleikunum frá landsstýrismanninum fyri at gagnnýta nøkur øk har sum eingin annars sleppur framat hesi her ælufeløgni sum er í dag hava fingið loyvi til at brúka hendan her rættin og tað er so nakað sum eingin annars sleppur framat tað er faktiskt tað sum mann betalir fyri øllum førðum tað sum mann pakkar tað inn í endamálið í eisini í hesum uppskotunum tað er at ein hægri alifiskaprísur hægri skal gjaldið vera og eg veit ikki amt neyðugt mann kann kanska nevna skjótt teir undanfarnu prísirnir har segði mann at framleiðsluprísurin var seksogtretivu krónur og tað sum var hægri enn tað ta var gjaldið fimm prosent og so var tað niður til tveyogtretivu krónur har sum tað fór obleiv sa hálvtur prosent undir tveyogtretivu krónum men tað er eingin loyna tað at tað er eingin loyna at atat prísurin at framleðslu prísurin er hækkaður og tað vísar heftaher upskotið eisini ug nakað kann mann leggja afturat eisini men tað eru aðrir skattur visti okur siga hitt er eitt nýtsluggjald hetta her sum oku snakka um tag men so eru tað eisini skattur sum fyritøkurnar betala og tað er partafelagsskattur kapitalvinnuskattur akkurát sum aðrar fyritøkur umframt tað tøkugjaldið sum er og so sjálvandi inntøkuskattur og bara hassu taka abit partafelagsskattin og tøkugjaldini so er tað áleið fimhundrað miliónir um árið soleiðis sirka í fjør var tað minni perkundar korona men tað hækkaðis nakað í fjør men hetta er tøkugjaldið eisini aliførøkurnar tit kunna gott draga hetta her gjaldið frá tískattskylduu inntøkuni akkurát sum adraga sum tey draga aðrar rakstrarrakstrarútreiðslur frá tí sjálvandi treffar tað ikki akkurát líka hart um hetta blaa bleiv tikið og tey ikki fingu møguleikan til tað hetta kemur at vera ein natúrligur partur av rakstrarumkostningunum hjá alifyritikunum sum gera tað kunna tekkja tað frá men sjálvandi hetta her er nakað sum ger at at tað er ein eyka útreiðsla sum verður endamálið við akkurá hesum uppskotinum ta er tað sama høgri alifiskaprís hægri avgjald og eg haldi eisini at tað er skilagott at mann hevur valt at hækka at mann hevur valt at hækka framleiðslukostnaðin to a tr eingin ivi um han e farin upp altso alt er blivið dýrari í dag báði tað sum eg skal brúka at framleiða við og og ja j marmankan nestan siga at alt er blivið dýrari og so tað eitt sum skilagott eisini tað vaðr lagt upp til her atat framleiðsluprísurin verður reguleraður árliga og tað er faktikt fínt í staðin fyri tú setir ein tann tann tann sum vera seksogtretivu krónur áðrenn hann hevur verið tað í nøkur ár eg kann nevna eisini at ein skattanevnd var í gongd gjørdi eina aðra meting tey segði at tey menti at mann skuldi betala gjald eftir tilfeingisrentuni tað er tað er tann rentan mann kallar tað rentan tað er avkasti tann vinnuringurin sum er tá ið framleiðslukostnaður er mettur og tann vanligi vinningurin og hví tekur mann oftani vanligan hvat er vanligur vinningur tá mann snakkar um fyritøkur og framleiðslu vanligur mann sigur vanliga vanliga góður vinningur er fimm til tíggju prosent heilt góður tíggið kanska men her hevurhon veriða øgiliga høgur og grundndligan er serliga høgur kanska inni í uppsjóvarvinnuni kanska eisini inn í alivinni tað er tí tey duga gott mann mann eisini mann mann ikki gloyma og tað er tí at hetir ein fyrri at eingin annars sleppur inn har vanligvíst er tað so vist tað er ein partur av vinnuni sum gongur ekstremt gott har eru øgiliga nógv pengar at tjena so vilja nógv onnur sleppa inn í ta vinna men tað ber ikki til í hesum vinnum tí snakkar mann skuldi mann heldur tikið tilfeingisrentuna skattanevndin erhon hon leggur hart út hon sigur at hon metir tað skal vera fýrs prosent av tí yvirnormala vinninginum sum mann sigur men tað hevur mann ikki valt at gjørt og ogheilt heilt tekma samanum so er hetta her eingin ivi um at hetta her er nokk so skilagott hetta er nokk so gott at nokk so gott hjá fyritøkuna eisini at rokna seg nøkulunda fram til ár fyri ár faktiskt mánaðin fyr um mánaða hvat ig skulu gjalda í gjøldum her hevur mann so gjørt tað at mann betalir enn at hálvt prosent men frá framleiðslukostnaðirnim sum er níggjuogtretivu krónur og fimtan oyru og so hækka tað stivíst tvey áta hálvt prosent er prísurin fimm krónur hægri sum fylla tvey ata hálvt er at millum fimm og fimtan soeta fimm prosent og vissu prísurin er vis seg klára longur upp tretivu krónur meira enn framleiðslukostnaðir sum betalu tíggju prosent og tíggju prosent visi okur siga trýss krónur kilo so eta seks krónur per kilo tað eru sjálvandi tað at virka nógv men tað er nú ikki so heilt ekstremt nógk har haldi eg ati tað sum mann kndi altso nú kemur tað her vónandi vinnunevndina tí ella ella verður ikki nok at gera hjá vinnunevnini í hesum árinum men ver tað tað okur fara sjálvandi at snakka partarnar og kanna málið og og kekka ber tað til kanska at gera annað stigan soleiðis at hann kanska ikki endar tá tretivu krónur meðan hækkar eitt lítið sindu afturat har sum hann hækkar hvørja fimmkrónur hækka kanska tvey eta hálp ett sind afturat tí tað er so ikki nakað sum tekur lívið av hesum her tað betíðir bara tað at tey tjena verður prísur um fýrs krónur meira so tjena tey ekstremt nógv men tey betala eitt sindur minni og havbúnarfelagi tey vísa á at at hetta her er kanska ikki tann rætti leisturin hetta vísir ger bara tað at íleguhugrin minkar tað vóna okur ikki tí tað eingin er sum ynskir ati at alufyrðitøkana skulpa minka um íleguð áhugan men men sjálvandi skal landið hava sín part tá ið tað ganga gott og kvurat minnist til tá tað gangar gott so er tað í lagi at landið fær sín part ikki bara landið men men eitt annað sum eisini má haldi eg tað er eingin iva sum nevnd um at hyggja eftir tað er at kommunurnar munna fáa ein part av tøkugjaldinum kommunurnar leggjas til hesar fyritøkurnar tir kommunurnar sum hava tilbúgvingina á firðinum og tað er inni á einstøku firðunum hjá teimum einstøku kommununum har sum umnøkur dálking er hon fyriferst tí haldi eg ovisu ferðin herban her partafelagsskatturin hann er átjan prosent oghann parturhálvfjerðs prosent av teimum átjan prosentunum ferð til landið tretivu ferðirtil kommunurnar tær kommunurnar sum fáa lut í tí skattinum hann vil eisini minka og pluss mann smakkar um eldraøki sum hevur avbjóðingar nógvastaðnis har haldi eg mann eigur at prøva inn at fara at hyggja vónandi hevur hevur landsstýrið hevur landsstýrið onkra onkra áseting hat man kann gera men tað er eingin ivi um at kommunurnar munna fáa ein part av hesum gjaldinum hvussu nógv og hvussu ikki tað vita okur ikki men tað eru øllum førum nakað sum mann má hyggja eftir tí at tað hevur verið snakkað um at kommunurnar kunna fáa møguleikan at seta leiði til fyritøkurnar tað er ikki komið har til enn men mamma øllum førum vistimann ikkiskat koma hartil nokk so skjótt so noyðist mann at fara inn og hyggja eftir hvussu stóran part kann kunna munurnar fáa av hesum her men eftir at áhugavert uppskot øgiliga nógvar góðir taktir kanska skuldi stigin verið broyttur eitt sindur og so eigir mann at fáa kommunurnar inn so ella so at fáa ein part av hasum gjaldinum tey koma missa inntøkur av hesum her uppskotnum eisini men okur vóru gleðir kunn at fáa nevnna vónandi og fáa allar partar inn og fáa gjørt nakar tillagingar í øllum førum sum vónandi atn ein nevn kann semjast um men tað kemur til ta tíð takk fyri hara formaður