Heðin Mortensen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2020-10-20
Topic: 1. viðgerð LM-039/2020  Uppskot til samtyktar um at góðkenna marknasáttmála millum stjórn Danmarkar Kongsríkis saman við Føroya landsstýri øðrumegin og stjórn Íslands hinumegin
fyrihara formaður ja vit hava eitt málið uppskot til samtyktar og tað er um góðkenning av marknaðarmáli sáttmála millummstjórndanmarkar og so er tað føroya landsstýrið ørðumegn og stjórn noregs og so er tað eisini ísland eg sigi eisini sama sum undanfarni røðari hetta er ein stórur dagur fyri fyri føroyar hvussu fyri framtíðina tí at føroyar vaksa jú munandi við heili sjeyogtjúgu túsund kvadrat kilometrum so tað er eitt stórt umráði sum fóriat veða verða tað størri í dag tá ið er er undirskrivað h sáttmálin er fyriliggur og tað er jensarana landsstýrismaður sum hevur undirskrivað enda sáttmála tann tretivunda oktobur í tvey túsundog nítjan í í stokkom og og skal hann so sjálvandi eisini viðgerast her í løgtinginum uttanlandsnevndini men hann skal eisini viðgerast í í fólkatinginum so harra formaður hetta her við havrættari sáttmálanm hjá st sum vit rópa og hetta gevur sandalondunum ognarrætt rætt til at umsita alt fiskiríkidømi sjónum og øll ráðevni á og undir hóvbotninum út á útá tvey hundrað fjórðingar úr landi og rætturin til ráevni á og undir hóvbotninum men ikki til fiskiríkisdømi og sjónum kann eisini røkka út um tær tvey hundrað fjórðingarnar um so er at landgrunnurin røkkur longur út og tað ger hann í hesum førium í tílíkum førum verður tað relevant at kunna áseta hvussu langt landgrunnurin veruliga røkkur reglurnar fyri hesum eru ásettar í havrættar sáttmálanm hjá st og tað áleggur viðkomandi strandalandið at skjalprógva at hvat ytraðmarkið fyri landgrunnum tá gongur pasera upp á nemliga hesar reglarnar sum fyriligir her tað er soleiðis at vit hava umboðsfólk í hesar nevndini hjá hjáhavrættahavrættasáttmálan her og nevndini tað er martan hienesen hann situ har líka síðhan í tvey túsund og tólv og viðgjørt hatta málið og kom fram til tað málið sum er í dag og tað kunnu vit fegnast um at vit hava føroyingar eisini á tí økinum so situr hann har í í eystur og hetta her er soleiðis at at havrættarsáttmálin kom fyri okkara nú sigur mann okkara kongsríki í danmark og viðkomandi gildi frá tvey túsund og fýra og vit skuldu sostatt latið okkara landgrunskrav ella krøv norðanfyri eisini sunnanfyri føroyar í seinasta lagi desembur tvey túsun og fjúrtan og tað er tað sum vit hava gjørt nevnda próvførsla gongur í dagliga talið ofta undir heitinum landsgrundskrav men formliga er talan tó ikki um nakar krav men um ein rætt sum vit hava sum sandaland og eigur sambært havrættar sáttmálanum tó kann tað í tílíkum førum vera krevjandi at skjaldprógva ítøkiliga hvar landsmarkið gongur uttan fyri tær tvey hundrað fjórðingarnar tað kemur tó ofta fyri harra formaður at bæði innan og uttan fyri tvey hundrað fjórðingar at grannalondini í grundini eiga rætt til somu felags umskarandi øki tí økini kast bæði hjá norra í føroyum og íslandi og og umskara soleiðis og tá verður tað upp til tað avverandi strandalondini semjast um marknaðarásetingina teirra millum og formiliga er marknaðaráseting eitt ríkismál men av tí at málsøki ráðevni í undirgrundini er yvirtikin sum vit vita hava føroyar ein serligan áhuga í hesum máli og tað samdist danmark og føroyar um at fremja tann føroyska partin av landsgverkætlanini í felag bæði við atlit til organisatión og eisini til sjálvan kostnaðin við hesum áseting løgdust út umleið tær trý londini til felags umleið hálvfems túsund kvadrat kilometrar av landgrunnini uttan fyri teir tvey hundrað fjórðingsmarkini afturat tí partinum sum liggur innan fyri tvey hundrað fjórðingar tað vísir seg tó at tann íslendski og norski landgrunnirnir røkka um stóran part av tí sama økinum sum tað føroyska bæði uttanfyri og innan fyri tvey hundrað mørk hjá øllum hesum londunum her á leiðinum tí hevur tað tørv á at áseta innanhýsis ldgm millum londini har tey hava býtt felagsøkin sínámillum vørkini innan fyri tveyhundrað fjórðingar verðu avtalað longd í hálvfjerðsunum og um aldarskiftið varð ísland longu í í tvey túsund og seks varð ein fyribils semja gjørd millum øll trý londini om landgrunsverkini tilmælið frá frá dsnevndini var millum annað at atí norra tað bleiv í tvey túsund o og níggju og í føroyum tvey túsund og fjúrtan og ísland tvey túsund og sekstan og eftir at havafram og tað skal mann aftaná mann hevur góðkent hetta her so er tað at ð endaliga bítið blívur soleiðis at atgjørdist nøkulunda soleisar at fjórðingur til ávíkavís føroyar og ísland og ein helvt til noreg og her er eisini vert at nevna at norðeg hevur tvey relevant landøki her á leiðini nevliga meginlandsøki noregs í esturu og so oynna janmain ið er ein útnyrðing so landgrnøki sum fellur til føroyar í lut føroya lut er fyri tvey hundrað fjórðingar er sostatt umleið sjeyogtjúgu túsund kvadrat kmetrar hetta her landsgrásrættininm kunnu vit brúka tað til um ráðstevnu og og undir havbotninum herundir møguligat er kanska kolvetni olja gass onnur mineralir men eisini livandi tilfeingi sum heldur til at botni millum annað krabbar og annað men ikki fisk í sjónum tað eru altso vit sum eiga rættin tað vil siga føroyar til at umsita og útvinna hesi ráðevni eisini til at veita øðrum nøkrum rættindi um vit ynskja tað til dømis oljufeløgum ella øðrum eisini vit hava gjørt tað innan fyri tvey hundrað fjórðingar við rættinum sjálvandi fylgir eisini eitt stór ábyrgd at umsita hesi rættindini á skynsaman hátt og hóast heitið sum er partur av okkara landgrunni fevnir um allar tær nevndir sjeyogtjúgu túsund fermetrar um sum eru sera djúpt havøki har dýpið í støðuni er út við fýra túsund metrum ella meira enn tvey túsund favnim og mann skal sjálvandi ongatr sega ongantíð men tað má metast ósannlíkt at nakrar stóvrar nøgdir av olju gassi kunnu finnast og útvigas í hesum økinu men harafturímóti er tað ikki óhugsandi av ymisir mineralir møguliga kunnu finnast sum kunnu hava áhuga til dømis í samband við ja tað framleiðslu av orkukeldum battaríum vindmyllum og øðrum men alt hetta her her lítið kannararformaður og hóast tílíkt mineralir grd grundevni møguliga kunnu finnast í ávísum nøgdum er tað enn sera óvist um tað nakrantíð kannu útvinast við vinningi fyri eygað men møguliga leiting eftir og útvinning av ráðevni av nevnda slag krevja stórt vartsemi eisini mótvegis umhvørvinum og tað skulu vit ansa sera væl eftir og tí er tað av stórum týdningi at kenna umhvørvið úti asæ ikki minst tað lívfrøðiliga umhvørvi áðrenn nakrar veruliga leitivirksemið og fyri ikki at tala um møguliga framleiðsluvirksemið kann fara í gongd og tí vil tað eisini fyrst og fremst vera týdningarmikið at vit fáa gjørt nakrar grundleggjandi kanningar nemliga á hesum økinum sum í fyrsta fyrstani hava meira karater av gransking enn ráðevnisleiting og so er tað eisini harformaður at vit hava tann sygrapartin sunnan fyri føroyar eisini og vitjandi ytralandgrunninum sunnan fyri føroyar tað tykist úrslitini enn nakar longri veðs frá okkum tí her er ikki einans okkara landkvvíðirøð til at viðgera eisini men tað er líknandi krøv komið frá bretlandi og írlandi meðan ísland enn ikki hevur latið sína skjaldprógvi til til grunnin herbeint soleiðis eisini manglar teimum londunum hvussu hetta økið skal býtast sína millum men tað er eingin ivi hjá okkum at javnaðarflokkurin fer at taka fult undir við hes her ætlan sum fyriliggur hetta er ein framtíð fyri okkara eftirkommarar og at vit hava gjørt føroyar so stórt afturat við heili sjeyogtjúgu túsund túsundi kuafturat kilometrin er eitt stórt øki men vit skulu ansa sera væl eftir at tað umhvørvið sum vit fáa nú at tað verður rikið val men vit kundu gjørt nógvar nógvar granskingar tí økinum ikki minst nú vit fáa nýtt granskingarskip á hesum økinum jagup sverra hatta er nemliga akkurát tað sum hann kundi verið ein partur av til at kanna ta ríkidømi sum sum vit hava har beint so her eru spennandi økir mann kundi farið í í gongd við og hetta hava vit kanska havt í huga lpartvísta grund tað jarðfeingi jaú ernæsta tíðin farin men jsverri sum til dømis kundi verða ein partur av tí kannað og kortlagt hetta landslagið á havbotninum sum eru okkara partir og síggi a niður kanska mórðurfleii soleiðis at vit vita hvat er undir havpeinti hvussu nógv lív er undir har og hvat kunnu vit í framtíðini síggja fram ímóti so harra formaður hetta her uppskotið er til samtyktar og hetta málið erðr roknar við í nei í uttanlandsnevndina men javnaðarflokkurin fer at taka fult undir við hesum her uppskotinum fyriliggur hetta er kærkomið og hetta er gott at landsstýrismaðurin hevur fingið at avvita hetta málið soleiðis at at vit kunnu síggja fram móti eini størri farri takk fyri harra formaður