Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-11-13
Topic: 1. viðgerð LM-052/2020  Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar anordning om ændring af anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om finansiel virksomhed (Ændringer af kriterier for SIFI-udpegning på Færøerne)
takk fyri frú forkvinna ja til viðgerðar er so eitt lógaruppskot frá landsstýrinum um ati vit taka undir við ella skulu taka støðu til um vit skulu broyta krøvini til teir so kallaðu ciðfibankarnar sum eru í føroyum tað vil siga teir bankarnir sum hava serliga stóran samfelagsbúskaparligan og samfelagsligan týdning meir yvirskipað so kann mann siga at hetta er eitt mál sum hevr úrslit av einari rættiliga langari tilgongd er jú faktiskt byrjað í kjalavórunum av tí fíggjakreptuni sum vit høvdu ja man kan siga hon byrjaði longu aftur í í tvey túsund og átta og her í føroyum vóru vit serliga rakt í tvey túsund og tíggju og frameftir og tá hevði mann hesar serligu eisini bankapakkarnar sum skuldu lofta bankum í í fóru av knóraðnum og teir bankabankarnir vóru so afturætlaðir at vera fíggjaðr av bankunum sjálvum og harvið eisini av bankakundunum og ein partur av hesum her kann mann siga sum hendi at attaná fíggjarkreppin var so eisini at vit mann mann fór inn og hugdi eftir jamen vit mugu velja teir bankarnar út sum eru so mikið samfelagsliga týðandi at vit ikki hava ráð til at lata tað fara á húsagangd mann kalla tað kanska eisini tbygdzúfhal nógv úti í heimi og tá valdi mann so at fara inn og siga ja men her eru nakrir bankar sum um vil so velja at kalla fyri cfibankar í føroyum har endaði tað so við at tríggir av fýra bankum komu undir krøvini sum vit kalla cifikrøv og tað eru serliga herd krøv til teir bankarnar og mann kann siga at tá mann tók ta støðuna tá var støðan eisini øgiliga nógv øðrvísi enn hon er í dag í tí føroyska fíggjarheiminum aftaná eppuna so var tað kann mann siga ein øgiliga øgiliga stórur tørvuri hjá peningastovnum at fáa fleiri innlán at fáa fólk at seta meir pengar inn í bankarnar tey manglaðu innlán meðan tað vr ivaleyst av útlánum so tað sum mann sá í føroyum var at í so falli mann ikki vacifibanki sohe mann bangin fyri jamen halda fólk nú at vit ikki eru nóg trygv til at seta pengarnar inn og tað fór so at gera støðuna enn truplarir tað sum síðan er hent er tað at føroyski peningastovnarin er øgiliga væl bjálvaðir at innlánini faktiskt eru vaktsin øgiliga nógv tey seinnu árini og at at mann stendir øgiliga væl ítí tá tað kemur til innlántsmartan meðan útlánirnir eru vaksin lutfalsliga kann mann siga minni tann næsta sum eisini er hent er at vit hava fingið eina rættliga løgnastøðu á altjóða áfíggjarmarknaðinum við hesari negativu rentuni tað vil siga at hevur tú innlán hevur tú pengar so kostar tað tað vil siga at peningastovnarnir hava ikki bara nógvar pengar men tað kostar eisini hjá teimum at fáa plaserað tað nakrastaðni samstundis pressar tað eisini rentuna niður á útlátnum sum vit sum lánar fegin um men tað ger tað eina avbjóðing fyri peningastovnarnar at tjena upp á tað sum teir fyrr høvdu sum mann kallaði rentu marginalin altso munin millum innlán og útlán og eitt triðja sum er hent eisini síðan sifikrøvin vórðu sett íverk er at krøvini til siflibankar eru broytt munandi sum onkur peningastovnar jú eisini hava víst á íí onkrum hoyringssvari her og tað er eingin ivi um at hesi krøvini tey kosta nógv fyri peningastovnarnar og harvið kosta tað eisini nógv fyri bankakundarnar tí rokningin verður jú send víðari tey seinastu krøvini sum nú verða áløgdí kjalavørunum av øllum hesum her forløpunum og í kjalavørðunum av sumsðfribankunum tey fara faktiskt at krevja tað at teir stóru føroysku bankarnir koma at taka fleiri fleiri fleiri hundrað milliónir í lánum bara fyri at liggja inni við tíð etil at polstrásær við og tað eru peningar sum skal forrentast og tað kemur at kosta eitt úrslit av teimum broytingunum sum eru hendar síðani siðfribankarnir vórðu settar í verk bæði tað at broytingin við innlán útlánd er broytt nógv tað at mann hevur negativar rentu og ikki minst tað at krøvini til siðfribankar er herd munandi hevur verið tað at tann minsti av okkara bankum norðoya sparikas hevur ynskt atslepa undan hesum krøvunum sum tað eisiniverður lýst ø í hesum málinum og fíggjarmálaráðið valdið tí at heita á landsbankan føroya og føroya vágaráð um at gera eina meting um tað var trygt nokk ella ikki og landsbankin faroya vágaráð hava so aftur viðgjørt tað saman við til so kallaðt systemiska riskurot sum er tað danska vágaráðið fyri at at meta umstøðuna og hetta lógar uppskot so sum viðgerð í dag hevur landsstýrið so borið niðan og hevur so fyrihildið seg til ta tilmælið sum vágaráðini hava gjørt og tað er tað sum mann so mælir løgtinginum til at samtykkjaa ah hyggja at meira yvirskipað eftir krøvunum til stifyribankar so evur onkur annar eisini nevnt tað at fyri tað fyrsta so skal ein banki hava ein javnað ið svara til trettan prosent ella meira at í føroysku brutlsjóvaúrtøkuni fyri tað fyrsta og fyri tað næsta skal útlánini hjá bankanum svara til tíggju prosent ella meir av teimum samlaðu útlátinum fyri tað triðja skuldu eisini innlánini svara til tíggju prosent ella meira hjá altso samla hjá peningastovninum men nú kemur hetta fjórða kravið at javnin skal so vera størri enn tríggjar milliardir krónur og serliga heta her fjórða kann mann siga sær út til at verða ásett nokk so neyvt í mun til tann minsta siðfiribankan eg fór in og hugdi roknskapin fyri tvey túsund og nítjan og javnin hjá norðrea sparikasa var í tvey túsund g nítjan tvær komma sjey milliardir so at tað liggur øgiliga tætt upp at teimum trimum milliardunum tað merki so tað at í so fall at norðurasparikas skuldi vaksið eitt sindur afturat so vildi hann beinanvegin aftur vorðin blivið einsifribanki kanska ein orsøku l ati mann eisini setta til tað er at sum vit síggja eisini í lógaruppskotunum so hevur ein av teimum stóru bankunum gjørt nokk so greitt vart við at tey eru sindur ivasom um hatta kanska eisini tí at tey meta kappingarstøðan gerst tað ójøvn á føroyska fíggjamarknaðinum men við hesum loftinum á tríggjar milliardir tá javnin frammanundan er tvær komma sjey kann man siga at tað verður avarkað hvat tann minsti avat nú er hann siðið fyri bankunum kann vaksa tan aftur at gerast siðfyri bankin eg hugdi annars í lógaruppskotið í mun til nú stendur ta undir tí einu greinini júst nevnt at í tvey túsund og einogtjúgu so er hatta markið sett til tríggjar milliardir og so standa nakrar orðingar um hvussu tað skal reguleras sovíðari eg haldi bara týðandi at tað ikki verður soleðis at mann skal á hvørjum ári í løgtingi við einum sovorðnum marki sum skal broytast í mun til gangið út frá hvussu búskapurin útvúglase hvussu bankagarrin broytis so víðari men at hetta verður nakað sum verður leypandi dagført men landsstýrsmaðurn kann kann skal greiða nærri frá tí um hetta er eitt eitt fastsett mars um hann skal í í løgtingi hvørja ferð við við broyting ella um tað verður regulerað í mun til til dømis hvussu innlavn og útlán í føroyska peningageirarnim annars eru og í mun til kanska eisini í mun til kappingarstøðuna men tað kom mot ein viðgera nærri í fíggjarnevndini vit hava fingið nýggja ktskipan í løgtinginum og tað hava verið nakrar avbjóðingar í mun til ati fáa atgongd til øll tey fylgiskjølini sum hava ligið inni á skipanini men vit hava fingið lovað at fáa atgongd til tá tá t tað kemur í nevnd eitt sum havi hug at nevna afturat er uttan at fara for nógvr detaljur tað er hesi sokallaðu enn epkrøvini sum tað eisini verður nevnt í hesum her lógaruppskotinum at tey eru øgiliga øgiliga ógvuslig sum verða settilsifibankarnar koma nú og har verður tað so verður hetta lógaruppskotið samtykt serliga bant nordigg og betribanki sum skulu til at uppfylliskrøvini og tað merkir tað stutta langa er at að koma at hava sínar egnu bjargingarpakkar faktiskt at tað skulu hava nokk av kapitalið til at í so fall at tæð fara á húsagang jamen so skal alt kunna koyra víðari akkurát sum einki var hent tað merkir altso at øgiliga øgiliga stórar upphæddir skulu út at taka ste í láni á kapitalmarknaðinum og sum skal forrentast og sum bankarkundar koma at rinda frameftir tað er gott at hava sterkt krøv sjálvandi til og trygg krøv til okkara peningakerpi men vit mugu tryggja tað at tey ikki eru harðari og dýrari enn bankar annars í norðurlondum og tað sum er hent akkurát í mun til hesi her krøvini er ati sum eru málrættir móti teimum stóru donsku bankunum er at teir mátarnir tær metoturnar sum han kallar sum teir stóru donsku bankarnir kunnu uppgera sýni aktiv eftir eru nøkur onnur enn okkara vit halda stóvrur bankar men sum eru øliga lítlir sleppa at brúkaata og tað er tað sum tá tað verður víst til at tey eru mann brúkar orð sumeg haldi óvanliga hørð og sovíðarie krøv so verðurtað millum annað víst til at sjálvt um táð pappappírinum sær út til at tað eru somu krøv til tir føroysku bankanir og ter donsku so er avmarkingarnar í mátan mann kann uppgera aktiv ein orsøk til at mann ikki er javnsettur so har fari eg at heita á landsstýrismannin um at tað tóku vit eisini upp í undanfarna landsstýrið at fáa landsbankan og fóra a váðar áð at hyggja nærri at hvussu kunnu vit tryggja at krøvini hvørfall eru javnsett við tað sum samsvarandi danskir bankar hava og eisini yvirhøvur í norðurlendskir bankar og eropeiski bankar soleiðis atu vit ikki stilla teir føroysku bankarnar í kann mann siga eina ójavna kappingarstøðumóti vegis tambankunum og tað haldi ikki nakar úr áhuga í men eg haldi t tað er neyðugt at at mann hyggur eftir tí tí ger mann einki so so sær tað út til at teir føroysku bankarnir koma at skula liva upp til munandi harðari og dýrari krøv enn samsvarandi bankar úr danmark og tað eiga vit at tryggja at at har eru ein ág vísur javnseting men sum heild so fara vit at geva málin góða viðgerð tat kemur í fíggjarnevndina og sum útgangsstøði taka vit undir við at dagføra hesi her hesar ásetingarnar men fara at venda aftur til løgtingið sjávandi við við aðru viðgerðtakk