Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-03-22
Topic: 1. viðgerð LM-102/2021  Uppskot til løgtingslóg  um foreldramyndugleika og samveru  (Foreldramyndugleikalógin)
ger so væl takk fyri harra formaður til viðgerðar er lóg um foreldramyndugleika og samveru og tað eitur so foreldramyndugleikalógin og í rættiliga nógv ár so hevur tað verið eitt stórt ynski um at fáa eina dagførda lóggávu á hesum øki eg haldi eg verið øgiliga ofta frami ví spurningum eisini og okur hava havt eitt stórt ynski um at fáa eina lóg sum fyrst og fremst tekur atlit til tørvin hjá børnunum og hvussu ger mann so tað tað er ikki so einfalt mann kann lóggeva nógv men tað at vera góð foreldur eru kanska líka nógv ein ein kenslulig støða sum er trupul at lóggeva um men alt hetta her økið sum er familjurættir er sera komplekst og samstundis er ta sera týdningarmikið tí tað rørir lív og lagni hjá okkum øllum og tað snýr seg um sera grundleggjandi viðurskifti sum foreldramyndugleika ug samveru við síni børn og arvarætt og rættindi hjá fólki sum hava verið ella sum hava verju fyri neyðuni um hjúnaskilnað og fariskap og mangt annað so familjurætturin er nakað sum røkkur úti hvørt einasta heim í landinum og í tvey túsund og átjan tá kom familjurættirin á føroyska hendur og nú síggja okur hvussu lógaruppskotini biginna at koma tí nú kunnu okur nemiliga gera ta lóggávu sum okur í føroyum ynskja og sett saman eftir okra ynskjum og okur ikki longur bundin at at bara kunna samtykkja tað sum fólkatingið hevur samtykt og síðan tvey túsund og átjan hava okur fingið til dømis nýggja ættleiðingarlóg okur hava sum eisini givið familju betri rættindir ogokur hava fingið lóg um framtíðar fulltrú sum elspett mersedis gunlegsdóttur kom við okur hava broyttat soleiðis at samrøður hava fingið javnrættindir og nú viðger okur eina nýggja lóg um foreldramyndugleika so tað hendir nógv á hesum økinum og tað er eitt greitt dømi um hvussu okur mennast tá ð vur taka ábyrgd tí nú arbeiðia okur við at bøta um hesi viðurskifti og tað er eingin ivi um at tað gera okum til eitt sterkari samfelag tað sum hevur verið kritikkurin av verandi lóggávu tað er tað at rættindini hjá pápinum eru ov illa vard og at felags foreldramyndugleiki ikki er galdandi uttan so at foreldrini aktivt hava tikið stig lat fáa sett tað í gildi við tey ógift og eitt sovorðut dømi tað var tað at tað vóru rættiliga nógvir menn sum vóru illa við tá ið teir bleivu sendar heim aftur til eit skúlastýrisval fyri nøkrum árum síðani tí teir funnu útav at teir høvdu ikki væl rætt tí teir ikki høvdu foreldramyndugleika tá vóru tað nokk so nógvir sum vórðu eitt sindur for nermari um tað og tað skilji eg gott h og á hinari síðuni hava okur so sjálvandi kritikkin av at samvera kann vera vera soleiðis at hon ikki altíð er góð fyri børnini tað kann vera hot hon fór óstøðugg at kanska annar partur sum mev drikgið upp ella hvat tað skal vera so faktisk á báðum síðum á hesum her spektrinum eru tað sorgarsøgur børn hava brúk fyri tryggum umsorganarligur karmin og fyri kærleika og stabiliteti og nærveru og tættum og góðum relatiónum og fyri fóru seðiligheit og fyri álítandi vaksnum umsorganarpersónum og tað er so avgerandi fyri barsins framtíð men eisini fyri nútíðina tí tað er løtan í dag sum mynd á dagin í morgin hóast hesa vitan so eru tað nógv dømir um at børn koma í klemmi tá ið foreldrini ikki einast tá ið hjúnaskilnaður er ella vissu parlagi bara ikki fungerar tá íggjatá knokur síggja nógv dømi um hvussu børn verða brúkt ímóti foreldrunum faktisk á báðum síðum og hvussu samvera fyri forhálað ella forhindrað og hvussu børnini missa alt netverkið á aðrari síðuni til dømis kann tað vera ommur og abbar eisini líkavæl sum okur síggja børn á hinari síðuni sum hvørki megna ella ynskja samveru tí konfliktirnar millum partarnar eru so høgar og tí er hetta hett eitt øki sum er øgiliga trupult at lóggeva í og sum altíð hevur eisini nógvar taparar við sær okur hava eisini veerið eisini vitandi um dømi um um nógvar føroyskar konur sum hava lisið uttanlands sum til dømis ikki hava kunnað flutt heim aftur til føroyar tí tú ikki er loyvi at flyta við barninum uttan makin gevur rætt rætt rætt til tað til fyri barliur átjan ár so tey verð noydd at búgva kanska uttanlands tey árini so tað er hetta er ikki so einfalt tá ið tað er sagt so eru tað eisini nøkur dømir um at ein hjúnaskilnaður kann vera ein bjarging fyri nøkur børn tá i tá ið rættarnevndin haldi tað vera viðgjørdi seinast at mál um felags foreldramyndugleika tá bleiv tað í hvørfall sagt stór orð táð bleiv sagt tað at at mann upplivdi hvørfall frá heilsufrøðingunam úti í skúlanum ati tað vóru nógv børn sum livdu í einari krígssonu bleiv beinleiðis sagt o so val konfliktin ímillum foreldrini ø so er ta hetta her umtað er verið fleiri av tykista fram mammar mammur og pápar eisini skulu nevnast í lógini tað haldi eg fínasta slag og spurningurin er hví tað ikki er so í løtuni um tað er tí man ikki vil nevna samhøður tað kann ann so hugsa um fyri okum í tað einki problem at øll verða nevnd men tað sum veðu skotið upp tað er tað at hendan lógin er galdandi fyri øll undir átjan ár uttan so at tað er gift tað er kanska næsta mál mann eigur at hyggja eftir í familjurættarligum høpi eiguri kúr framhaldandi at atloyva tí at mann verður giftur undir átjan ár tað kann mann í føroyum tað er so eitt annað mál men í endamálinum stendur at avgerðir altíð skula verða tiknar til barnsins besta og har er so ein verja á barninum inni í málinum og tað stendur eisini at børnini skulu takast við og alt eftir hvussu gomul tey eru í mun til hoyringar av barninum og tað tað er eisini ein øgiliga trupul støða í fyri tey allarflestu børn er tað heilt ómøguligt væl at skula taka at velja millum mammu og pápa og akkurát tann partin haldi eg at okur eiga at styrkja ikki bara í sambandi við hetta men eisini ímun til barnaverndarmál og annað at ati tá ið børn eru til hoyringar so eigur mann at hava hjásitar altso tey eiga at hava onkran viðsærð tá ið tað eru til hoyringar tí tað er heilt ótrúliga trupult fyri ikki at siga næstan ómøguligt so tað tað haldi okur eiga eisini at at farat hyggja uppá og so er tað eisini at ati hugsa efta her við at foreldramyndugleiki hera eitt og at samveru er nakað annað og tað ger lógin øgiliga greitt at tað kann gott ver a tú ikki hevur foreldramyndugleika men tú statvekk rætt til samveru og nok so gott at mann sigur tey tingini týðiliga tí tað er nokk sum forbindað tað at vist tú ikki hevur foreldramyndugleika so kanst tú ikki hava samveru men tað er ikki so tú kann tú kann bæði og so stendur at foreldramyndugleikin tekura avgerð í persónligum viðurskiftum og so verður tað víst til hvat samveru foreldri altso hvat tað so hevur rætt til at verða kunnað um og tað er eisini ein somnur partur sum eg haldi hevur verið undir upplýstur la tað í hvørfall nógv foreldur sum sum sum eru samveru foreldur sum ikki hava foreldramyndugleika sum faktisk ikki fáa nakrar sum helst upplýsingar um nakað og ikki vita hvat tey í veruleikanum hava rættindir til so har er eisini eitt arbeiði at gera ø og felags foreldramyndugleiki krevur so semji vissi ikki mann er giftur og tað er er altíð nevnt tá ið alt stendur væl til tað er ikki ferð enn mann fer hvør til sítt at tað blívur trupult tað foreldri sum barnið býr hjá stendur her skal hava avgerð í teimum yvirskipaðu viðurskiftunum til dømis um hvar tey búgva og rætturin til kunning hjá tí sum ikki hevur myndugleika er so eisini staðfestur og so evr tað eisini sagt at viðsumann er dømdur altso til dømis vist tað verið kjynslig brotsverk harðskapur menniskjuhandil ella annað so hevur tað sjálvandi ávirkan á um tú fær loyvi til at hava ein foreldramyndugleika gift hava felags foreldramyndugleika tað hava tey longu í dag so lógin broytir einki fyri tað og so er tað viðsi mann vrið skyldur men visi mann hevur verið giftur teir seinastu tíggju mánaðirnir áðrenn barnið varð føtt so hevur mann felagsforeldramyndugleika vissi mann er ógiftur so hevur mamman foreldramyndugleikan uttan so at man hevur gjørt eina aðra avtalu frammanundan so har er heldur eingin broyting frá í løtuni og hava foreldrini havt felags bústað samanhangandi tíggju mánaðir samband við landsfólkayvirlitinum so hava tey felags foreldramyndugleika g eg haldi øll sum hava vera upp at hava sagt at tað er nakað sum nevndirna at hyggja eftir og tað eri nok so samd í tað eru nógv ung foreldur sum kanska búgva heima hjá foreldrunum ta kanska ta fyrstu tíðina fyr tímimi tað eri par og og okur hava eisini eina røðu av fólki sum arbeiða uttanlands og so víðari og so erðu eisini sett har eini røð av øðrum tingum inn íg her reglur um ættleiðing og foreldur kunna fráboða felags foreldramyndugleika og hann fær virkna frá tí degi familjufyrisitingini finguð fráboðanina so tað er ikki nakað sum endiliga skal góðkennast mann skal bara fráboða og so stendur eisini við hjúnaskilnað so verður so heldur felags foreldramndugleikin fram men at bæði foreldrini kunnu uppsiga avtaluna so so tað er ikki meira bindandi enn sum so at tann eini parturin kann til ein oghvørja tíð siga avtaluna upp so tað keldur væl eisini um at mann alla tíðina arbeiðir eisini á einum plani har mann hevur megling og diolog og annað sum ger tað at mann kann semjast um børnini familjufyrisitingin tekur avgerð um samveru og um hvar barnið skal búgva og so er taðheta her við at døma til foreldrafelagsforeldramyndugleika tað haldi eg at hvørfalt eitt av teimum evnum i ynskja hyggja niðri uppá í í nevndini tað kann vera øgiliga trupult tá foreldur eru samd tá ber sjálvandi alt til tá ið ósemja er móti partarnar tó er alt ómøguligt og soleiðis er tað men okur mugu viðgera hetta út frá tí fortreyt at tey flestu fólk eru so mikið atturkomin at tey kenna sínar skyldur og sína ábyrgd og kunnu ikki loggeva út frá tí at tað eunøgvir fá foreldur sum ikki megna eina hákonflikt støðu sum okur heldur hava reglur fyri hvussu mann hannfær tær støðurnar og hvussu mann sum myndugleiki verður betri til at fáa eygu á tey málini og tryggjar eisini tey børnini a soeistsum støðan er í dag so er eg haldi helvtin av børnum sum eru fødl uttan fyri hjúnalag so so hetta uppskotið kemur hvussur at umfata helvtina av øllum føroya føroya børnum og tá búgva foreldurini heldur ikki altíð saman so tað haldi gokur kulu hygja uppá iðhasum tíggju mánninum men eg rokni við at t nevndin fer at gera nokk so nógvar hoyringar og eisini kemur aftur við onkrum broytingum men eg eri glað fyri heta málið er komi í tingi og takk til landstýrismannin fyri tað og hetta er eitt øgiliga týðandi mál sum eg hopi at okur fáa breiða politiska semju um og haldi ikki at hett er eitt mál sum tað tænist at tosa um vinstravong og høgravong og samgongu og andstøðu vi hvørt á sínum hetta handlar um at fáa felags loysnir fyri børn í føroyum takk fyri