Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-09-15
Topic: 1. viðgerð LM-003/2022  Uppskot til samtyktar viðvíkjandi rættinum hjá føroyingum at ganga í haga
fær orðið ger so væl harra formaður hetta er eitt egvuliga prinsipielt og áhugavert mál sum it viðgera í dag og tað harmar meg eitt sindur at hetta málið er sloppi ate vei ekk ka ek klei siga at gjáirnar eru slopnar at gerast djúpar í hesi her seinastu fáu árini tí at sum úngangsstøði átti hettar ikki at verið so øgiliga trupult at loyst serliga ikki visti mann setti seg niður og sett seg eit sindur inn í hvørja siðvenju vit hava í hesum landinum hvørjar lógir eru galdandi mann kann ikki ein rættarsamfelag latað sum um nakrar lógir slepkki her til tí at tar eru gamlar og visti mann hevði onkursvegna byrja við loyst nakrar av avbjóðingunum áðrenn mann setti ferð á ferðavinnuna og tað síðsta muága vit politikararso og avvarandi myndugleikar tey sum hava sitið í ábyrgdini í landsstýrinum taka ábyrgd av helgi abramsen svaraði mær upp á ein spurning í áðni og legð út sum um at eg hevði sagt at allir føroyingar kundu ganga frítt í føroyum tað var faktiskt ikki ordiliga tað eg spurdi hann um tað var hetta við hvør tað var sum lá í bukuni í mun til at fáa eina semju tí sum eg havi skilt útmeldingarnar frá pørtunum so taka øll so liggur felagsmongdin í hesum at føroyingar skulu kunna ferðast í sínum egna landi og so so upp á fjøllini oman fjøruna og og og so frameftir so liggur spurningurin sjávandi í hvat merkir frítt merkir tað at øll skulu kunna ganga allastaðni trý hundraðog fimogtrýss dagar um árið uttan fyrilit fyri nøkrum sum helst uttan at spyrja nakrað sum helst og tað haldi eisini eg rættiliga breið semju um millum tey flestu nei tað ber ikki til og tað ber held ikki til nakra aðrastaðni í verðini eg hvussu r ikki har mann eg roynir at hava skipaðu viðurskifti men onkursvegna er tað upplivi eg sum borgarisím landinum ein grundleggjandi rættur at eg kann fara mínum børnum út í hagan og at eg kann fara niðan á fjøllini og kann fara mel í fjøruna og eg skal venda aftur til hetta við fráboðanar skyldini sum sum sum verður nógv umrødd tað er munur á fráboðanari skyldu og so kanska tað at skula spyrja øll møguligt fyri at sleppa á fjall tí tað er ikki altíð so einfalt í føroyum ter ofta felags haðar og so frameftir og tá kann tað vera nokk so nógv mann skal spyrja vist ikki tað er skipað men tað hava tóð so eisini veri onkur boð upp á hvussu tað kann skipast betri enn í dag harra formaður yvirskriftin yvir tað eg ætli mær at siga er vit skulu øll vera hr vit skulu øll vera her og tað merkir øll altso tað merkir bæði gongufólk og tey sum je ganga í haganum tað merkir vit vanligu føroyingar sum hav og á fara út í náttúruna men tað merkir sanniliga eisini tey sum liva av og við jørðini hvønn einasta dag thetta at njóta náttúruna at ferðast í haga á gangan iðan fjallatoppar og oman í fjøruna tað eiga allar føroyingar at hava møguleika fyri og tað eiga tey eisini hava rætt til og flestu lond sum vit sammeta okkum við tey meta hesi rættindi sum púra grundleggjandi borgararættindi og tey hava á ymiskan hátt fæst tað í lóg øog og og tað er nokk so ymiskt hvussu tað er gjørt men ongastaðni eingin lóg er kenni til kann mann fara allastaðni nær sum helst hvar sum helst at ferðast í náttúruni má tí altíð gerast við fyriliti og bæði á teimum sum hava brúksað til jørðina brúka jørðina hvønn dag hav haná sum sítt livibreyð men eisini við atliti og ikki minst til slitið á náttúruna og virðing respekt fyri djóra og plantulívinum og føroyska náttúran er sárbar og hon verður heilt sikkurt alsamt meira sár bara av veðurlagsbroytingunum vit hava økt avfall tað ger eisini at lendið verið meira sárbart og vit hava í dag onga náttúruverndarlóg og vit hava eina øgiliga lítla náttúrufyrisiting so so vit hava ikki ordiliga tað apparadið upp á pláss sum tryggjar okkum at at náttúran ikki fær skaða av millum annað av av ferðavinnuni tað haldi eg er ein ein ein øgiliga stór avbjóðing at vit heldur ikki hava eina lendislóg sum sigur til dømis at hesi økini eru eyka sár bara her skulu serliga reglur verða galdandi og so frameftir harra formaður tað er sera ymiskt hvussu nógv tey ymisku økini í føroyum tola og tað er eisini sera stórur munur á hvussu nógv økini og hvat tey verða brúkt til summastaðni er nógvir landbúnaður nógvir seyðir aðrastaðni er ógvuliga avmarkað summastaðni er ríkt fuglalív sum vit skulu taka atlit til sum mann ikki ordiliga heldur tosar so nógv um í dag summastaðni eru summastaðni í føroyum eru haganir rættiliga avmarkaðir við hegninghasum mann hevur hegnað av nakað sum ofta kann vera til sovorða skaða undir lembing og sovíðari tí seyðrin ikki hevur sama møguleika at finna sær lívd tá ið kanska ringt veður kemur aftan á lembingin er farin í gongd meðan aðrastaðni hevur mann faktiskt eingi hegn í stórum økjum og og brúkar kan mann siga galdandi lóggávu til at samstarva um rakstrin av øgiliga stórum økjum tað sum vit í tjóðveldi vilja tað er at vit vilja at hesin rætturin at ferðast í náttúruni skal verða sjálvsagdur fyri føroyingar og vit vilja at føroyingar skulu ikki gjalda so vit vilja ikki at føroyingar skulu gjaldast við at ferða í sínum egna landi tað skal eingin ivir vera um tað men vit vilja eisini av mannskal tá ið man ferðast úti í náttúruni so skal tað vera við fyriliti fyri landbúnaðinum fyri náttúruni og fyri virkseminum hjá jarðeigarunum og festarum og viðurskiftini skulu skipast í samstarvi við fólki á staðnum og við tey sum sum eg nevndi sum umsita jørðina og og hetta skulu vi gera fyri at tryggja at øll ferðsla altso øll ferðing í náttúruni er burðardygg og hon skal vera burðardygd bæði sosialt men eisini í mun til náttúru og vinnulig ferðavinna hon eigur í øllum førunum bara at fara fram við loyvi frá teimum sum vara av jørðini tí eisini og og sjálvandi skulu hesi eisini hava rætt til at taka gjald fyri ferðing altso eg dugi illa at ímynda mær at ikki meginpartrin av føroyingum næstan líka mikið hvat mán fast við ikki heldur tað tað er púrasta órímiligt at útlendska ferðaskrivstovur skipað fyri ferðum í føroyum og taka nógvar pengar syðan útferð onkustaðni ella ein gongutúr onkustaðni og so tey sum búgva á staðnum ella tey sum umsita jørðina ella brúka jørðina ella eigajørðina at tey tey fýrtanna krónur altso eg dugi eøgiliga illa at síggja at nakar kann halda tað vera rímiligt harra formaður náttúruøki har lendor fuglur blómur ella annað er sárbart tað mugu vitgera serstakar reglur fyri og har havi eg hug at nevna nú plagi eg at koma til mykinesar av og á hava gjørt tað i í síðan eg var oeiðs foroldssítts ung og eg minnist enn hvussu skelkað eg var fyrstu ferð eg gekk gjøgnum lamba og har var tá longu tá var ferðafólk har í dag er tað eg veit ikki fleiri faldað øgiliga nógv í dag ganga hundraðavís hundraðavís hundraðavís ígjøgnum lundalandið gjøgnum lamba og út á hólmin og eg sá fólk tey traðkað og mitt út í lundalandi og tey tóku lunda og tey spældu við lunda og su víðari og tað er tað er ikki ein gong lygn altso tað og tað er altso tað er eitt tað mest kann man siga serstaka fuglaøki vit hava í føroyum og sjálvt har hevur mann havt trupulleikar við at gera reglur ferðafólkini høvdu verið so eviliga lukkulig bað tey sloppu at standa altso ovast og hugt oman yvir og so sloppu kanska í at ganga ígjøgnum eftir ógvuliga avmarkaðum gøtum gøtan er so bótt í dag men altso bara tað man slett ongar reglur her fyri sovorðinum tað er púra óhoyrt aðrastaðni tær flestu kara hava sikurt verið í íslandi og har síggja tit jú at allastaðni har tað er øgiliga nógv ferðafólk har hevur mann ja men hevur ein ofta gjørt sovorðnar akkur sum træbrúgvar sum fólk skulu ganga tey mugu sett ikki fara út um tað og so mann gjørt sovorðnar líkasum hegn framvið ella ella avmarkingar framvið við skeltum at tú más ikki ganga úti í hasum náttúruøkinum og tey flestu ferðafólkini respektera tað og gert tú ikki tað so so so er beinanvegin okkur onkur okkurt umsjónarfólk har og sigur tú tú skalt inn á gøturnar har so tað er ikki soleiðis g og tað sama er eisini nógvastaðni í norra og sárberum økjum hóast mann kann siga at tey hava tey hava hend hendan allarmannarættin sum sum javnaðarflokkurin leggur upp til her eg haldi tað er øgiliga harmiligt onkursvegna nú las eg hetta skrivi eg eisini rá bóndafelagnum á óalsfelagnum sum komu haldi í gjár ellaokurtsvorðn miðlarnar eg haldi nokk so harmiligt tá ið mann sær tey útspælini sum koma har frá so lesi et í øllum førum sum athesi feløgini sum umboða tey sum umsita jørðina í føroyum eru samd í at føroyingar skulu hava rætt til at ferðast meg tey viliga so hava at mann mann spyr um loyvi so komman diskutera altso ein fráboðarnarskylda tað eru hvussur nógvastaðni ógvuliga fornuftið mann hevur hana ikki minst í tey økini sum eru vandamikið til at ganga í altso tey økini har vit vita ati altso føroyingar hava jú altíð havt virðing fyri tí fóru tey fyrr út í støð har tað var bratlendi og har mjørki kundi koma fyri og tú ikki fanst vegin visti tað var mjørki og sovíðari so visti mann gott tað var fornuftigt at siga frá altso tað er heldur ikki tað er nóg bygd til men eg føli í hvussur at tær útmendingar mann kemur við nú at har er ein felagsmongd har er mann mnn mann roynir onkursvegna at vísa at tað er ein veður til semju og eg haldi ikki mann má uppgeva tað tí visi mann bara fer inn og lóggevur og sigur nakað sum gongur fullkomilig upp á tvørs av teiri siðvenjum vit hava havt og teimum lógum sum eru galdandi hísum landinum so kemur mann bara í ta støðu at mann fær enn størri konflikt mann fær sær ikki loysn mál sum nú mága nú má mann seta seg niður og finna eina fornuftiga loysn og eg haldi eisini at meginparturin av teimum sum brúka jørðina umsita jørðini í dag eru fornuftig fólk og tað eru ikki fólk sum ikki ynskja at føroyingar skulu sleppa út í hagan at ganga tað havi eg hvussur ongantíð persónliga uppliva so eg vóni framvegis at mann kann setast niður og finna eina loysn tí ati