Christian Andreasen (Fólkaflokkurin (People's Party)), speaker, 2020-08-03
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipanini um FG-001/2020 : Frágreiðing løgmans á ólavsøku 2020
mnuttir ger so væl takk fyrihara formaður tað el løgmassøgan sum el til viðgerðar og ghaldi á løgmamsrøgan var ein góð røða hon var jarðbundin hon var ítøkilig og meira ítøkiligan farnar løgmansrøður hava verið tað var ikki nakar reyp o heldur ikki nakað álop men on má hóva savnandi otað tørvar og søgur okkum nú samgongan hevur avavgreitt fiskivinnulóggávuna í í eina triggarægu so vóni eg at tingið fær at hugsavna seg um at loysa onnur politisk stór mál sum leingis hava ligið á lánini í mang heirrans ár hevur fiskivinnupolitikkurin skúgvað alt annað politiskt arbeiði til viks at fiskimenn eru nøgdir við samtyktu skipanina boðar eisini frá eini skipan sum fer at verða varandi og sum fer at geva stór avkast til samfelagið løgmaður sigur í røðuni at nú arbeiðir landsstýrið við nýggjum loysni til áseting av tilfeingisgjaldi gjaldið skal vera yvirskots grundað tað kenna vit millum annað frá alivinnuni har gjaldið fylgir marknaðarprísinum tilfeingisgjaldið skal nú ásetat við støði í marknaðarprísinum oljuprísi við meira tað skal fylgja kona í turðinum málið við nýggju skipani er at geva landskassanum á inntøkur men eisini at fiskivinnan skal hava tryggar karmar at broyta tilfeingisgjaldið árliga sum um tað hendi undir farnu samgongu alt eftir hvør tørvur landskassan hevur tað ber ikki til tilfeingisgjaldið má sjálvandi ásetas so at vinnan er før fyri at vinda og at gjaldið má ikki vera so høgt at tað forðar íløgum í nýggj skip útbuna eg vil ávara fólk halda at tilfeingisgjald eru ein trygg inntøkukelda fyri landskassanm til tess er sveiggin í ali fiskivinnuni alt ov stór tað e fíggjarliga óforsvarligt at leggja útreiðslustøði hjá landskassanum eftir alt eftir hvussu nógv fiskialivinnan nú klárar at rinda í landskassan seinastu árini eru útreiðslurar á fíggjarlógini vaksnar sera nógv tað er skeivt at halda at hesin støðugi og fyri mær at síggja konfireari útreiðsluvøkstur kann fíggjast bara við at leggja hægri gjøld á vinnuna almennu gjøldini á vinnulívi eru nú um hálvar milliard um árið longu sleppa vit ikki sum nú her vit kunu ikki lata útreiðslua á fíggjarlógini vaksa í væntan um at laksur og makrelur nokk skal fíggja almenna útreiðsluvøkstri skulu vat ivirliva sum sjálvstøðug samfelag má vend koma í sum skjótast vit mugu ítøkiliga føra ein varnan fíggjarpolitikk orð er als ikki nóg mikið um útreiðslurnar á fíggjarlógini vaksa við somu ferð sum farnu á mong ár missa vit lætta tamarhaldið á støðuni og okkara vælferðarsamfelag kann koma í vanda tað eru tveir mátar at bøta ella møta okkara avbjóðingum í sambandi við okkara fíggjarpolitikk annar er at økja framleiðsluútlutsvirði í búskapinum so samlaðu inntøkurnar í samfelagnum vaksa inntøkurnar eru eisini vaksnar egvseimshjóguárini okkara útflotsvirði er seinastu tíggju árini tvífaldað úr fýra komma fimmilliardum í upp í níggju milliardur í fjør og brutlsjóvarútk eru eisini tvífaldar seinastu tjúgu árini skal hesin inntøkuvøkstur halda fram so mugu karmarin um okkara vinnulív framhaldandi betrast og skulu vit økja útreislur a fíggjarlógini so skuluvit hava aðrar inntøkukeldur til samfelagið her er ferðavinnan ein upplagdur møguleiki tað er tí ein vetal almenn uppgáva at syrgja fyri røttu karminum kring okkara vaksandi ferðavinnu karmar og íløgur mugu lagast so at hon gevur maksimalt avkast til samfelagið ferðavinna er sum útflutninsvirði tað er rein inntøka í alivinnuni eru eisini stórur møguleika fyri øktaðari framleiðslu í sambandi við aling úti á havinum vit mugu burtur frá politisku stýringin okkara fiskivinnu politisk stýring íblandi í okkara vinnulív er alt er alt annað enn inntøkuskapandi fyri samfelagi vit mugu orða ein nýggjan vinnupolitikk sum annars ikki er broyttur síðani fólkaflokkurin frá tvey túsn og eitt til vey túsug seks orðaði ein ktpolitikk alipolitikk landbúnaðar samferðslu ikki at gloyma yvirorðnaðan vinnupolitikk sum hevur erið rundarlagið undir føroyskum politikki síðani tá nú er stundurin komin til at dagføra hesi viðurskifti vit klára neyvan at fíggja útreiðsluvøksrina á fíggjarlógini einans við einum einum grundalagi fyri okkara samfelag tíma útreiðsluøkingin á fíggjarlógini tálmast vit mugu sum politikarar hava rygg til at broyta almennar bygnaðir og rationalisera so betri javnvág verða fíggjarlógini uppgáva býtur millum land og kommunur eigur støðugt at endurskoðast millum annað eigur at verða kannað um tað ikki er rætt at leggja fleiri uppgávur á kommunurnar eitt nú skúla øki og tað eiður kanska vera tann næsta sstóra uppgávan sum mann legu úrti kommunurnar í hesum ligur eisini at vit mugu hava rygg til at skipa okkara kommunustruktur í ina fasta vegum eg haldi ikki at sjálvboddar samanleggingar hava virka í praksis og mín persónliga meining er tað at tað rættast e at legja kommunurnar saman í størri oyndir um neyðugt við løgtingslóg tað er styrki um kommunurnar um tað vuit er lagdar saman í størri eyndir og tað e eingin ivi um tað vit eiga eisini ala tíðina t hygja eftir almenna bygnaðinum og kanna um tað ikki møguligt at rationalisera kanska viðat verandi stovnirnar verða lagdir saman løgmaður er nevndi alskiljingar eg taki fult undir við honum í hesum tað er absolutt rættur politikkur at minka um virksemið hjá tí almenna tað er eisini sjálvsagt at tað almenna ikki eigur at reka vinnulig virksemi í kapping við privata fyritøkur søguliga hava almennir privat monopol trivist alt ov væl í føroyum einkaræftur eisini almenn monepol darva dinamikki kapping og har við vøkstri monopol blíva ofta ein statur í statinum og forðar fyri menning tað hevur verð tungur burðarbroytingsviðurskifti vit høvdu í áratíggju monopol av fiskavirking og útflutningi ví posti trygging flúgving ferðslu teli kringuvarpi og bankum og á mangum øðrum økium sum bert til hesum so fingu vit eitt ósunt samfelag við nógvum harraleysum kapitalin tíverri hava vit tað framvegis vit hava stórar fyritøkur í landinum sum eingin í veruleikanum eigur tað er bara tjúgu ár síðan at landskassin átti dastið av allari fiskivinni á landi meginpartin av bankakervinum og landið rak stóran part v vinnulívinum hetta er óhoyrt í okkara grannalondum ein avleiðing av hesunm er eisini at tað var eingin veruliga eginkapitalur í samfelagnum tað almenna máttu dragast inn í so at siga alt tað evr seinnu árini at lutvíst eydnast at skekla landskassan úr einum parti av vinnulívinum men enn regtur eftir gongdin seinastu árini hevur víst at fríu marknaðarkreftirnar t megna at skapa verulig avlop í privatu vinnuni og í dag finst í føroyum nógvar privatu eðinkapitalur alt ræður um at hesir kapitalur sleppur til arbeiðis og kann vera við til at skapa størri dinamikkvu í búskapinum tí er kærkonu er einskiljingar av almennum fyritøkum aftur verða settar á breddan vit mugu sum løgmaður spyrja okum sjálvur um taðer ein almenna uppgáva at reka at vinnufyritøkum sum partafeløg aðrastaðni í heimi er mann langt síðani farin frá hesum í fyrsta lagi haldi eg at tað almenna eru ein vánalig eigariarinafyritøku politisk atlit gera at tað er nærum ógjørligt á vinnuligum grundarlagi at stýra einari almennu fyritøku nevndinar í hesum fyritøkum verða javnan skiftar út og stjórarnir ganga stiltu hurðarnar fyri kk at fáa politisku skipan ímóti sær málið er einskilja er at minka um politiska íblanding at minka tann almenna vágan also landskassan og og harafturat at skapa tína mikku og kapping á viðkomandi øki málið má eisini var út við at landskassan inntøkur landskassanum tørvar nógvar inntøkur nú vit hava sett øgiliga nógvar ella lgera ølga stóra íløgur komandi árini tað er sera positiv eisinihat løgmaður í røðuni um røður at skilja netið hjá sev sundur sev er ein kommunalur felagsskapur við síni heilt serligu søgu teg haldi ikki at verandi bygnaður kring sev hóskar til eitt nýtíðarsamfelag í fyrsta lagi er tað ósunt at reka eina almennafyritøku sum als ikki er undirløgd í vanligum handilsligum treytum eitt nú avkast til sínar eigarar føroysku kommunurnar fáa ikki eina krónug avkastu frá sev kommunuumboðini fáa kanska tveir døgurðarmálarar við tað er tað men annars livar henda almenna fyritøka sítt egna lív men sev hevur altso almannakundgjørt sínar ætlanir frameftir millum annað at øll orka í tvey túsund og tretivu skal vera grøn orka í dag er helmningurin av orkframleiðslni hjá sev framvegis úr olju altso svørorka framleiðslang hjá sev við góðari trý undra ogháltrýss túsund grúgvartímar um árið og skal sev fylgja sína egnu ætlan er neyðugt at tvífalda framleiðslna tørvurin av útbúggingunum er tí so stórur av sev sum longu í dag skyldar eina milliard ikki megnað at nøktaíløgurtørvin uttan at taka risalán sum aftur koma at skuld at binda kommunurnar rætiliga nógv um sev skal røkka sínum grønum málum skulu íløgur gerast vi einar seks milliardir krónur og tá eru útreiðslurnar til at umleggja orkuskipanirnar hjá brúkaranum tiknar við bara útbyggingin av framleiðslunetini hjá sev verður mett at kosta um tvær milliardir og útbúggingina av sjálvum netinum eina milliard so hesin uppgávar klárar sev neyvan sjálvt at lyfta so einfalt eg tað haldi eg og hví skal sev átaka sær alla hendan kapitalkostinum tá fleiri privatar íleggjarar vinnufyritøkur standa klárur at gera íløgur í framleiðslu av streymi útskylingin av elnetinum hjá sev snýr seg veruliga um at aðrir aktørur eisini eg framat at framleiða streym til brúkarn eingin ætlar at taka nakar frá sv men tað skal eisini bera til hjá brúkarunm at velja um teir ynskja at keypa streym frá øðrum framleiðarum hetta skal gerast skynsamt við atlittil almenn áhugamál so sum veitingartrygd og veitingarskylda eg síggi onga orsøk til at vit í føroyum ikk skulu kunna ganga somu leið sum okkara grannalond onkur siga at samfelagið er ov lítið altso at vit skulu halda fram við almanna monopolinum hjá sev av hesum tað taki eg ikki undir við hinvegin er tað sjálvandi av stórum týdningi av sera stórum týdningi at landsstýrismaðurin í sínum arbeiði tekur kommunurnar og sev við upp á ráð í tilgongdini til at útskila netið men eg vil ávara ímóti á sev skal varðveitast sum tað er bara tí at føroysk kommuna eiga sev tað er eisini ein partur av almenna geirarunum at hava eina kommunar er ein partur av almennu geirarunum og hava t skyldu tila viga samfelagslig atlit í einum stórumál sum hesum um okkara framtíðar orkuframleiðslu eitt annað mál sum eg vænti fer at fylla nógv komandi tíðir er fíggingin a okkara samferslukervi vit hava í dag sett út í koyrti íløgur fyri út viri einar milliard í tunlar okkara landi og suðuroyatunnilin verður eisini fyrireikaður samstunst vita vit at landsverk er afturút við vilíkahaldi av okkara veðarnetivið kanska út við fýra hudraðmilliónum krónum tað verður ógjørligt at fíggja hesar íløgurnar á fíggjarlógini alternativu fígging krevst og verður eitt ófravísligt krav um vit skula gera okkum vón um at fáa ein tunnil til suðuroyar tí verðurneyðugt a umhugsa aðra ættir og her slepst eftir míni persónligu metan ikki undan at vit frameftir koma at hava eina meira samhaldsfasta gjaldsskipan enn vit hava í dag vit mugu øll gjalda fyri tær íløgur sum skulu gerast og brúkast tí rakstrin fer ikki a hvína í sæ sjálvum tí mæli eg í hvussu e persónliga til at vit skjótast gjørligt kanna møguleikarn fyriat leggja øll tunnilsfeligini í eitt felag so tey saman kunnu standa fyri størri partin av fíggingini av øllum tunnilskervinum í føroyum tað ber ikki til at avtaka at tunnilsgjøld í pørtunum av landinum meðan áseta risagjøld aðrastaðir eg sigi ikki at v verandi gjøld já enum vágar norðyatunnilin skuldi hækka men tað ber ikki til haldi eg at strika hesi gjøld hesir tunlar kosta nógvir rakstri oviðlíkahaldi og við verandi gjøldum geva tær avlop hetta avgeist eigur at verða nýtt sum partur av inntøku grundarlagnum fyri eitt nú komandi suðuroyartunnili korona fylgti rættiliga nógv við røðuni hjá løgmanni og vit mugu sanna at vandin fyri at smitta aftur breiðilsi el til staðar og tí er avit um at landsstýrið sum skjótast sum skjótast út við hasar lógarheimildir til tess at seta tiltøk í verk um tað skuldi blivu neyðugt ein máti gera hett uppá er at boða donsku stjórnuni frá at vit yvirtaka lóggávuvaldið á smittuøkinum hetta keur iki at kosta okkum eina krónu tí landskassin rindar longu allar útveiðslurnar í sambandi við smittulóggávuna tá vit longu gjalda so egar tað eisini at valda tað sigur eg sjálvt eg haldi ikkiat vit kunna halda fram við verandi loysni vistuvit smitta tekur seg upp aftur vit hoyra í íslandi er longu nú strong tiltøk sett í verk fyri at fyri at basa spitnuni og vit kunnu ikki halda framhaldandi stýra eiri einari einari kreppu sum hesari uttan neyðuga lóggávu takk fyrihara formaður