Uni Holm Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-03-31
Topic: 1. viðgerð LM-093/2022  Uppskot til  løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
tey sum røða verða uni holm johannesen fyri javnaðarflokkin erard joensen fyri sambandsflokkin jørgun niclasen fyri fólkaflokkin annika olsen fyri tjóðveldi karlot hergarson fyri framsókn og steffan klein poulsen fyri miðflokkin og fyrstur at røða verður uni holm johannesen ger so væl takk fyri frú forkvina alivinnan skal rinda fyri rættindini at brúka føroysku firðirnar og hon eigur at rinda meira tá ið tað gongur serliga væl í vinnuni tað var tað sum samgongan segði undir valstríðnum og nú er uppskotið so komið á tingborð vit halda tað vera rætt at alivinnan rindar fyri rættin at gagnnýta føroysku alufirðirnar og vit halda tað eisini vera rímiligt at alufyritøkurnar rinda meira tá laksaprísurin er serliga góður og vit halda tað vera rætt og rímiligt at ein størri partur av serliga vinninginum í teimum vinnum sum hava vinnuliga atgongd til okkara avmarkaðu náttúru keldur kemur samfelagnum til góðar tað er ein politiskur spurningur hvussu nógv alufyritøkurnar skulu gjalda og nógv atlit skulu takast tá ið ein skipan sum hendan skal tillagast fyrst og fremst so eru føroysku firðirnir ein góð náttúrukelda serlig náttúruviðurskifti gera at firðini egnað seg væl til aling og framskykt vinnulívsfólk fáa atgongd til rímiliga støðugan sjóvarhita til kostnaðurin verður grundarlagið undir skipanini tað er sama prinsipp sum var í uppskotinum sum undanfarna samgonga legði fram í heyst og sum sambandsflokkurin eisini hevur lagt fram aftur nú í vár skipanin tillagar eisini seg sjálva so hvørt sum framleiðslukostnaðurin hækkar tað vil siga at tá framleiðslukostnaðurin fer upp so flytur stigin seg eisini samsvarandi tað haldi eg vera gott tað eru ymsir hættir at taka gjald fyri rættindini at brúka okkara náttúrukeldur sum heild so er hetta ein skipan sum er løtt at umsita samstundis sum skipanin leggur upp til at tað vinnuliga loysir seg at effektivisera og at fáa so nógv burturúr hvørjum kilo sum til ber og tað haldi eg vera ein stórur fyrimunur við hesari skipanini alivinnan er ein týðandi partur av føroyska búskapinum tað er hon tí framskikt vinnulívsfólk og knástarvsfólk hnýta seg fyri at framleiða eina vøru sum tað er stórur eftirspurningur eftir og sum kundar vilja rinda nógvar pengar fyri tillagingar í loyvisgjaldinum skulu av somu orsøk gerast skynsamt so alivinnan framhaldandi verður ein høvuðssúla undir okkara búskapi og tað haldi at hetta uppskotið er eg haldi at tað er skynsamt hetta uppskotið gongur ikki alufyritøkunum so nær at tað ikki ber til at gera munardyggar íløgur og at vera virðisskapandi kanska tvørturímóti so skilji eg væl tey sum halda at vit gera ov lítið burturúr á mørkini kanska eru sett og lágt vit kunnu taka tvey hugsað dømi við hesi gjaldsskipanini sum sagt so er skipanin progressiv og tað verður gongdini ívinnuni sum ger av hvat skal rindast í tøkugjaldið verður tað álagt alivinnuni at rinda okkurt um fimm hundrað og hálvfjerðs milliónir krónur í loyvisgjaldið so er úrslitið í vinnuni væl oman fyri tvær milliardir krónur tvær milliardir krónur eftir at tøkugjaldið er goldið verður tað álagt vinnuni at rinda okkurt um eina milliard í tøkugjaldi so eru úrslitið í vinnuni góðar tríggjar milliardir krónur tað er lutfallið og her verða framhaldandi ríkiliga góður møguleikar at gera íløgur sum eisini er neyðugt fyri framhaldandi at fáa so mest burturúr og eftir ætlan so fer alivinnan eisini at gera stórar íløgur næstu árini ein atfinning hjá havbúnaðarfelagnum hevur verið at tøkugjaldsskipanin sum hevur framleiðslukostnaðin sum grundarlag eigur at taka útgangsstøði í dagførdum tølum serliga tá framleiðslukostnaðurin veksur so skjótt sum hann hevur gjørt seinastu árini tað er tikið til eftirtektar í hesi tilgongdini lagt verður nú upp til at framleiðslukostnaðurin skal gerast upp týttari tvær ferðir um árið heldur enn árliga og tað verður so gjørt við støði í hálvársroknskapinum hjá alifyritøkunum framleiðslukostnaðurin verður roknaður sum kostnaðir til ráðvørur og hjálpitilfar goymslubroytingar aðrar uttanskostnaðir starvsfólkakostnaðir og av og niðurskrivingarkostnaðir havbúnaðarfelagið heldur millum annað eisini at tøkugjaldsstigin hevur eina stóra óvissu við sær tí tað kann vera stórur munur á tøkugjaldinum við heilt lítlari broyting í marknaðarprísinum tað er rætt at smáar broytingar í marknaðarprísinum kunnu hava við sær at tøkugjaldið veksur við tveimum komma fimm prosentum men smáar broytingar í marknaðarprísinum kunnu eisini hava við sær at tøkugjaldið minkar við tveimum komma fimm prosentum tí útrokningargrundarlagi er mánaðarliga tøkan av alifiski sum verður faldað við miðalspotnprísin í sama mánaði g tað vil siga at gjaldið verður roknað hvønn mánað og prísurin sveiggjar eisini hvønn mánaða so við øðrum orðum so fer prísurin mest sanlíkt at vera omanfyri ávís mørk onkran mánað og niðanfyri ávís mørk aðrar mánaðir so eg haldi tað ikki vera ordiliga rætt at siga at smáar broytingar kunnu hava stóra óvissu við sær í javnaðarflokkinum fegnastt eisini um at hetta uppskotið tekur hædd fyri kommununum kommunurnar fáa tretivu prosent av partafelagsskattinum sum er og tillagingarnar í tøkugjaldinum gera at partafelagsskatturin fer at minka og í samráð við kommunufelagið er avgerð tikin um at tvey prosent av tøkugjaldinum verður latið kommununum landsstýriskvinnan fer í kunngerð at áseta nærri reglur hvussu pengarnir skulu býtast millum kommunurnar og býtu ferð sum eg skilji at taka støði í inntøkumissinum sum einstøku kommunurnar sum fáa lut í partafelagsskattinum frammanundan hava samstundis er avrátt at sum endurgjald fyri kostnaðin av lønarlyktunum sum vit hoyra nógvum í hesum døgum skal broyting gerast í fíggingini av skattafrádráttinum hjá pensjonistum og tað verður so ikki partur av tøkugjaldinum sum tað sær út nú ein partur av væntaðu meirinntøkunum næsta ár skal eftir ætlan vera við til at fíggja ein skattalatta til láglønt um miðallønt og at bøta um vælferðartænasturnar í føroyum pengarnir skulu skapa eitt gott samfelag fyri okkum øll tað haldi eg er ein góð og avgerandi neyðug íløga í bæði fólk og samfelag men eg fari kortini aftur at brúka hetta høvið til at ávara um at allir pengarnir sum alivinnan og sum fiskivinnan kasta av sær eiga ikki at fara til rakstir politiskt noyða vit noyðast vit at taka búskaparliga hædd fyri apríslegan á laksamarknaðinum kann broytast og at inntøkurnar hjá landinum kunnu lækka samgongan ætlar at ein partur av inntøkunum fer í bkapargrunn ella verða lagdar til síðis sum so verður javnað út við einum føstum leisti yvir nøkur ár tað haldi eg vera neyðugt og sum eg eisini havi sagt fyrr so haldi eg eisini at tað er neyðugt at samgongan og politiska skipanin eisini støðugt leggur seg eftir at gera skilagóðar íløgur fyri at spara í almenna rakstrinum og at støðugt kanna hvussu vit kunnu fáa meira ella tað sama fyri minni samanumtikið so er bygnaðurin í hesi skipanini góðir niðaru mørkini eru eisini meinlík teimum sum eru í uppskotinum hjá sambandsflokkinum men eg haldi tað vera gott at stigin er tóktur enn meira út so at vinnan rindar meira tá ið prísurin er serliga góður loyvistjøldini á alivinnuna eru broytt í fleiri umførum síðan tá kon kom í gildi í tvey túsund og fjúrtan og tað haldi eg at politiska skipanin eisini skal taka atlit at soleiðis skilt at vónandi fáa vit eina skipan sum nú verður galdandi frameftir ongantíð betur um tað ber til at fáa eina breiða semju um hasa skipanina tí tað haldi eg hevði tænt øllum best takk fyri