Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2022-03-24
Topic: 1. viðgerð LM-090/2021  Uppskot til løgtingslóg  um Fólkaheilsustýrið
gersætakk fyri frú forkvinna vit viðgera eitt uppskot til eitt fólkaheilsustýri sum í stuttum kann sigast at vera ein ein samanlegging av nógvum verandi stovnum undir undir heilsuøkunum ella heilsufakliga myndugleikanum og skal onkursvegna hava nakrar kjarnuuppgávur innan fyri innan fyri tað heilsufakliga økið og tað verður grundgivin við at mann vil leggja saman fyri at fáa alt savnað undir einum stovni og at gera líkasum mann hevur í øðrum norðalondum til dømis har man hevur ein sentralan heilsufakligan myndugleika undir aðalráðnum í hesum førnum heilsumálaráðnum tað er summi útgangsstøði eitt eitt gott hugskot halda vit í framsókn tað er jú vit eru jú eitt land við lutfalsliga fáum íbúgvum og tí er tað eisini lutfalsliga færri fólk á hvørjum øki í samfelagnum eitt nú í heilsuverkinum og tí snýr tað seg um at fáa so effektivan rakstur og so góða ginformatión millumfakfólk sum til ber og tað krevur at mann roynir at hava alla vitanina savna á einum øki og at mann sum sum best ber til sleppur sær undan sokallaðar dupultfungtiónir mann tosar nógv í í í vinnuligum høpi um um synergi effekt og eg haldi eisini at tað er kanska tað man gjarna vil uppnáa við at gera eitt savnað fólkaheilsustýri øh hetta her kemur jú at at er stattað nakrir verandi stovnar tó fara tó at virka sum sovnar undir fólkaheilsustýrinum men men tað verða nakrar samanleggingar øh og so fær mann eisini at so nágreina mann eisini í uppskotinum hvørjar kjarnufungktiónir fólkaheilsustýrið hevur øh í mun til sjúkrahúsverki til dømis og heilsumálaráðið og so framvegis eg haldi sum eg nevndi í áðni at hetta er eitt eitt gott uppskot eg loyvi mær tí at líka býta merki í hesum her við at tað stendur í viðmerkingunum at mann politiskt er blívin samdur um at halda landslækna embatið uttanfyri og bara tað at tað stendur at mann politiskti blívun samdur um tað tað fær meg ati hugleiga eitt sindur um ókey men hví skrivar mann ikki at at at tað er ein fakligvurdering ella ein organisatoroysk vurdering at tað kanska ikki er hendsingsmessi beint her nú at yvirtaka landslæknaimbatið tað stendur at að er ein politisk avgerð og so hevði eg kunnað hugsað mær at vita hvat liggur til grund fyri ta avgerðina sum hann hevur tikið politiskt er tað bara ein politisk raðfesting mann vil gera okkurt annað framum ella heldur mann at landslæknainbati hoyrir best heima undir donskum málsræði til dømis oraka av akrititerings ella autorisatiónsskipanum og so framvegis tað kundi eg gott hugsað mær at kanska lansýrismaðurin í heilsumálnum kundi fari eit sindur inná øh so er tað jú sjálvandi ein ein rúgva av punktum um hvat fyri uppgávur hetta her nýggja fólkaheilsutíðir fer at hava og eg haldi tað er nógv av tíð virkar øgiliga skilagott til dømis hetta her við at savna inn hagtøl innan fyri fólkaheilsu og innan fyri heilsufrøðina tað haldi eg vit hava sum eisini stendur í viðmerkingunum at vit hava alt ov lítið av eg veit ikki um fólk kenna til søguna um kolur á útbrotið í london í átjan hundrað og áttaoghálvtrýss tá var tað eitt eitt kempistórt koleraútbrot tað vóru nógv fólk sum doyðu og mann skilti ikki ordiliga hvar hetta kom frá tað var eitt brádligt útbrot og mann visti ikki hvør orsøkin var tað sum mann so fann útav við at granska tað var mann sá at hetta hesi útbrotini raktu nakrir ávísir býlingar í london og teir býlingarnir vóru typiskt tætt við industriøkir tá ir býlingarnir vóru typiskt tætt við kloaakeringsskipanirnar og vatnveitingarskipanirnar og tá var tað soleiðis at øll avføring og altíð industrielt avfall frá hesigar industriellu økini tað bleiv koyrt beint út í temsonna men mann sá har var ein korilatión í millum vatnleiðingarnar í london og hvør ið bleiv raktur á kolera tá gjørdi so ein sevilverkfrøðingur sum eitur joxcf kalasett hann gjørdi hann kom við einum hugskoti um at vit flytau hesa her vatnleiðingarnar út úr london í eitt annað í eina aðra vatnleiðing sum fór uttanum har sum íbúgvarnir búðu og tað vísti seg til at hava eina fantastiska vir ávirkan á útbrotið og megnaði at niðurbasa útbrotið og nógv vilja vera við at hann hevur nokk verið ein av teimum sum eg vil bjargað mest mannalív í onglandi yvirhøvur av hesi orsøk so mann skal ikki undirmeta tað við at hava góð hagtøl at greina til at gera niðurstøður um hvørji átøk mann vil gera á tí heilsupolitiska økinum ø nú bleiv nú var hetta dømi øgiliga konkret og dramatiskti dømi men tað hevur stóran týdning at síggja kausalitet og at síggja at tað eina elvi til hitt og tað er samanhangur í genetikki at tað er samanhangur í livirførslu ella lívshátt og og hvørja sjúkur man berjist við annars so tað at mann fær bæði meira data hevur stóran týdning og at mann eisini fær tær neyðugu orkuna til at viðgera tað dataði og at koma við nøkrum niðurstøðum sum kunnu verða til gagns fyri fólkaheilsuna í føroyum øh fólkaheilsustýrið fer eisini at standa fyri heilsufakliga ráðgeving og vegleiðing tað haldi eg eisini kanska mann kundi strimleina eitt sindur betur nú eri eg ikki nú havi eg sjálvur ikki ekstremt nógv innlit í heilsuverkinum hog so framvegis men onkuntíð føli at hesar vegleiðingarnar eru eitt sindur tær góðar men tær eru eitt sindur fragmenteraðar og tað er ikki altíð konsestensur í og tað er sjálvandi kanska tí at eg eru ymiskt hvør ger tað og so framvegis so tað man færa onkursvegna strimleiðna tað gjørt tað eitt sindur meira einstáttað og samanhangandi tað haldi eg við mínum avmarkað inniliti í hesum her er ljóðar skilagott øh sjálvandi er tað eins og hoyringsella umvælisskrivini vísa á so er tað jú kanska eisini ein diskussión um hvar markið liggur tá tað kemur til heimildir og annað millum annað verður víst á hetthr við íløgusavnunum øh men yvirskipa sað haldi eg at tað er øgiliga týdningarmikið at mann fær allir hesaher stovnarnir til at arbeiða saman undir einum taki og at mann onkursvegna gagnýti hvønn annan í tann mum tað ber til øh tað sum eg onkursvegna kanska ikki stúri fyri men haldi eg vert at leggja í geyma tað er tað at nógva hesiher nógva hesaeri vitanini á informatiónini tað snýr seg um heilsustøðuna og og og og støðuna generelt hjá okkum borgarum og tað er tað er ú viðkvæmir og upplýsingar og tí má man eisini syrgja fyri at mann fylgir alla lóggávu sum hevur við dátuvernd ar gera tað tað ivist sjó løtu í at mann ætlar h tað stendur eisini í viðmerkingunum at eg eri tráð við lógina um dátuvernd men eg haldi tað er øgiliga týdningarmikið tí at tað er so viðkvøvnt og tað er onkursvegna eisini ein partur av okkara kritiska infrastrukturu og nakað sum ikki má pp á nakran máta antin komprimerast sapoterast ella á annan hátt misbrúkast antin av persónum ella ella feløgum uttan fyri og heldur ikki perón ella stovnum innan fyri ta skipanina sum hetta dataið liggur í tað má onkursvegna vera rættiliga væl vart øh sum heild haldi eg at at tað at hava eitt fólkaheilsustýrið er ordiliga gott nú kom eg í tankar um heftahr við fólkaheilsuráðnum øh mann tosar um at mann vildi gera fyribyrgjandi og upplýsandi átøk tað er kanska itt sindur ymiskt hvat mann leggur í tí men til dømis var tað nú ein tilráðing og egentiliga eini lutfaslig politisk semja niðri um at mann vildi útfasa royking við at seta eitt aldursmark á nær mann kundi og ikki kundi keypa sigarettir ella tubbak og stjórin í fólkaheilsuráðnum hevur eisini verið úti og sagt at tað var it gott hugskot tað havi eg so verið øgiliga hart ímóti tí at taðtað tað er har tað gongur eitt mark ímillum hvat er heilsufakliga skilabest at gera og hvat mann politiskt ynski at gera tann deskursurin upplivdi teg sjálvandi eisini øgiliga nógv undir koronafarsóttini har sum hfarsóttarnevndin kanska var onkuntíð ov víttgangandi og har politiska skipanina kanska onkuntíð var ov lin ogtað er sjávandi tíma hevur ymisk atlit at taka h so har er tað intessant at kanska hugleigi eitt sindur um hvat fyri leiklut fólkaheilsustýrið skal hava í mun til at gera tilráðingar til politisku skipanina í øllum førum hava tað eg menti tí at mann veit at mann kann egentiliga fara ófatiliga langt til frama fyri heilsuna men har sum tað kanska fer uppá bekostning av øðrum tingum til dømis tað fría valið liviá øðrum frontum tað haldi eg eri nokk so áhugavert at at at diskutera og tí haldi eg at tað kundi veri áhugavert at at kanska fíngi nágreina eitt sinur hvat tað merkir tá mann tosar um upplýsandi og fyribyrgjandi tiltøk í mun til eg haldi tað eitur lívshættissjúkur ella lívsstívissjúkur øh men fyri at taka samanum øh frú forkvina so so eru vit í framsókn øgiliga positivur yvir fyri hesum her øhtað eru sjálvandi nøkur ting sum mann kann fara í diskutera tá ið eta her fer til nevndarviðgerð øh meni vit fara sjálvandi at gera ta ta viðgerðina sum skal til og vóna at hetta fer at ber á