Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-03-16
Topic: 1. viðgerð LM-129/2021  Uppskot til samtyktar um at leggja grundleggjandi avgerðina um loftrúmsradara fyri Løgtingið til avgerðar
harra formaður eg hoyrdi nakrar viðmerkingar nir í salinum í løtuni um at ja ehtta er langt síðani avgreitt eg er ikki ósamdurí eg havi roknað við hatta málið er langt síðani avtala altso fyri meira nn meira enn ein ári síðani øhfyrst og fremst tá ið danska stjórnin gjørdi avtalu við við náto um eitn arska kapicepakka og so eg giti og tað ka landsstýrsmaðurin so váttað til afturvísa at landstýrið longu eisini tá hevur so at siða nikka til tað men tað er eisin tað sum er orsøkin til at veta lagt uppskotið fram andstøðuflokkarnar tí hóast vit ikki eu samdir um allar lutir í føroyskum uttanríkispolitikki og áhugamálunum hjá tjóðini so má tað vera grundleggjandi mál í einum nútímans samfelag at viðgera hvør tekur avgerðirnar í einum landi og taka bara javndømi um fiskiveiðaavtalur so tá ið føroyingar hava gjørt og bardusi fram til at gera fiskivenðuavtalur so eru allar tær grundleggjandi avtalurnar við ta landið sjálvandi lagdar fyri løgtingið og síðani kann landsstýrið út frá teimum teimum rammuavtalunum hvørt ár samráðast og annars tá gera broytingar í avtaluna hetta svarar til tað sama eingin her inni kann vísa mær á tað tori eg at leggja leggja høvdið á blokkin fyri at føroya løgting nakrantíð hevur samtykt at okkara land kann brúkast til hernaðurendamál og hevur ongantíð viðgjørt eina avtalu um tað og tí siga hetta uppskotið rættiliga einfalt at heitt fyr at landsstýrið um at leggja fyri løgtinginum ta grundleggjandi prinsipiellu avgerðina altso heimildina til at kunna gera avtalur um um hernaraútgerð í føroyum fyri løgtingið og hetta skal mand skal gerast áðrenn nøkur avtala verður gjørd ella undirskrivað tað er eitt púra einfalt demokratiskt prinsipp at málið so er blivið meira aktuelt ella onkur heldur fólk hava brott meining orsakað teir spentu støðuni í heiminum ja tað er møguligt men eg sigi sum skilamaðurin spenna óke elassen vit hava sjáldan verið samdur politiskt men eg haldi hann hevur verður tikið betri partar fyri síðsta árini hevur skrivað nógv gott um nógv viðurskiftir um mannarættindi og um tjóðarrættindir og hann skrivaði ta yvirskriftina nú hevu tú hugsað um støðuna í heim sum heild altso hvussu kannmann grundgeva fyri at verja demokrati við at taka eina ódemokratiska avgerð og tað er eina ódemokratiska avgerð vill landsstýrið altso ein landsstýrismaður sum løgmaður og uppeika tað kundi verið eg ella jaspur langaad ella kunda vera mamma mín skal bara knna gera ein avtalu í annan land um at seta hernaraútgerðp í føroyum uttan løgtingið viðgjørt tað tað er tað sum málið snýr seg um hvørki meira ella minni og tað lág er meg til harra formaður at bara at staðfesta og vit hava j eisini uppskoti um at yvirtaka loftrúmi at tað er jú eingin forðing fyri vil sit venda tí hinvegin tað er eingin forðing fyri at føroyingar sjálvir gera avtalurnar um hetta at føroyingar sjálvir seta ein radara upp sum bæði er ein aktivur radara sum sær altso alt sum er í loftrúmunum men eisini tekur ímóti teimum sevilu respondarum sum flogfør senda og har við eisini byggja upp førleikar í føroyum til at hava eftirlit og ræði g ábyrgd av tí sum hendir í okkara landi óðansað um teger á sjógvi á landi ella í luftini tað er eingin forðing fyri tí so langt hugskivit eru samd men tí fari eg harra formaður barar at nema eitt sindur við hví at eg haldi tðerso neyðugt at vit kunnu taka at løgtingið tekur støðu tilhetta málið tí tað er ofta sera gagnligt eg halditað ann vera upplýsandi men tað kann eisini vera hugsanar flytandi at hugsa um hvussu nógv løgin valdsviðurskifti í okkara samfelag í okkara tjóð sum vit góðtaka og trøtta niður í okkara fólk sum verða søgt tað vera ein so nevndur veruleiki hóast tað als ikki er so at vit í stóran mun framleiða og endurtaka okkurt sum ein sonevndan veruleika sum eina fortey sum vera grundarlag sum als ikki er tað vit brúka orð og hugtøk sum endurskapa eina ímynd av nøkrum valdsviðurskiftum sum sleppiki hava nakað grundarlag yvirhøvur tað er bara stirnað vald og gamalt vald sum skal fjala veruleikan og sum skal veruliat halda okkum aftur angt lnógv ár aftur í tíðini heldur enn vit spyrja er tað veruliga so og hví er tað so eg haldi at vit eiga at spyrja hvørjum einstøkum føri hví er tað soleiðis hvør hevur gjørt tð av hvør hevur samtyktað og er tað høvuð rætt tað skal vera so einaferð og tað e ikki langt síðani tá varð sagt afturog aftur her á hesum høga tingi at føroyska málið kundi ikki brúkast í skúla á kirkju og umsiting tað var ikki nakað kulturmál tað var veruleikin og fyri at haldað tykkum til veruleikan varð sagt aftur og aftur g aftur tit muguikki for nokt tað veruleikan einaferð var løgtingið bara eitt ráðgevandi amsráð bmaðurin varð føddur formaður hn var ikki valdur hann gekk runt í sósakannu og hevði averuleikanum alt útinandi valdið í føroyum og mann segði tað var bara veruleiki it kundu ikki gera nakað við tað vit mátu fyrihalda okkum til veruleikan einaferð hilduð tað vera rætt og sagt afturaftur herr at vit høvu iki ráð og rætt til at ráða yvir yvir á okkara egna fiskimarki og fiskigrunnum tað var veruleikin søgdu landsins fremsi stovnar og fólk og einaferð var tað og tað ertaðí stóran mun enn soleiðis at kvinnur høvdu ikki rætt til somu løn sum menn og høvdu einki at gera í politikki hetta var jú veruleikin fyri athalda tykkum nú til veruleikan soleðis er tað bara sum ein náttúrulóg og einaferð tað soleiðis og tað er ta í stóran mun enn at føroyingar kundu ikki fara út í heim at taka lut millum onnur undir egnum samleik samleika við ítrótti í politiskum felagsskapum og undir merkinum tí tað havi eg bara í veruleikin og einafer var tað so og tað r a í stóran mun enn at samkynd fólk høvdu ikki rætt til somu sømdirs og onnur í hesamfelagnum tað era í stóran mun enn nei hetta var bara veruleikin hetta var so politiskt hetta var so partapolitiskt menhvat er tað fyri nakað altso í flestu frælsu londum so vit nú sigavit vilja samanbera okkum við og berjast saman við er tað so at tað at vit hava fólkaræði altso at tað er fólkið í einum landi og tað er parlamentið í einum landi sum tekur avgerð um alt sum fer framm í landinum er bara ein grundfortreyt tað erikki partapolitikkur tað er tað sum øll eru samd um meðan mann er ósamdur um høgru og vinstru og fordeilingar av politikkinum í summum londum verjims o øllum eru mannarættindi heldur ikki partapolitikkur tað a fólk hava sama rætt óansað útsjónd og høgarlit og uppruðna og kynsligan samleika og hvønn dag eru góður við tað er mannarættindi taðeriki partapolitikkur hví er tað partapolitikkur í føroyum hví er tað ikki ein semja t vit hava um at sjálvandi er tað løgtingið sum tekur avgerð um so grundleggjandi spurningur um hvat okkara land verður brúkt til eisini í hernaðarhøpi eisini uttanrikishøpi hví góðtaka vit hata upp á haldið at soleiðis er tað bara punkt eitt vit hava ongantíð samtykt ta føroyafólk heva ongantíð samtykt tað og í hesum førinum tá vit nú koma til hesi málini um hernaðartrygdarog uttanríkspolitikk so evur farið á løgting ongantíð aksel johannesen vísti á tað tvørturímóti hevur ongantíð samtykt at nakar annar kann taka avgerðir um at seta hernaður útgerð upp í føroyum ella hvat føroyar verða brúktar til í hernaðarhøpi tvørturímóti hur løgtingið við øllum flokkum við skiftandi úrsliti men soarit egva øllum flokkum sagt at vit vilja sjálvir taka avgerð ummata her tað er ein tað er tann veruligi veruleikin úog ikki tann gjørdi veruleikin sum vit fáa trútta niður í okkum dag eftir dag eftir dag og tískil harra formaður so hevði eg vónað at óansæð allar spurningar sumkun vera reistir av tekniskum slag og øðrum sum minsta ark vóru samd um tað at sjálvandi mátað vera at fara løgting sum útvega tað heimild sum eitt landsstýri avstað úthvinandi valdið sum vit ikki sjálvi hava valt vit hava bara valt løgmannin ella ein meiriluta á tingival ti løgmannin men at eingin landsstýrismaður ella landsstýrisfólk hevur heimil til at gera slíkar avtalur sum hettar nú skal mann sjálvandi hava altíð lutfallið nú er hetta er ein hernaðurradari sum kann síggja hvat fer fram í loftsrúminum tað kann geraokum t smál tað kann eisiniat hava aðrar meira positivar avleiðingar men í hvussu so er eri sannførdur um at gera vit teimum sjálvi og taka avgerðina sjálvir so heru vit minni efta álipsmál enn frammanundan og kunnu levera tað sama sum ynskt verður nevniliga at fáa fult yvirlit og innlit í hvat hendir í okkara loftrúmim tað stendur fast men hví at vit skuldu gera ta avtalu ella lata ett landstýrisfólk gera hesa avtaluna hvat nøvust tað var onnur krígsúvgerð uttan samanbering tí tað r mutað er munur á sjálvondi men bara lat meg bara siga tað demokratiskt sæð kanna eitt landsstýrisfólk hersum sum løgmaður og peika út sum sum sum e sigur kundi veri mamma mín ella eg ella systir mín fyri ein og dag hann knduskifting út í morgin fara niður til eit annað land og siga eg taki eg taki avgerð um at seta mesilur upp í føroyum eg veit tað kann ikki tað kanniki helsta samanberast men bara demokratisk æ kann ta ta hevur hann heimild at gera tað hevur at landsstýrið heimild at gera tað ella at lata føroyar verða vera opið fyri krígsskipum sum eg veit at at til dømis har ameriku menn vilja men teir vilja gjarna gera avtaluna við okkum við stær men hevur landsstýrisfólk heimilt at gera tað avtaluna eg rokni vi til flestu løgsfólki sagt nei og tí stendur í hesum uppskotinum hetta er ein spurningur um ta prinsipiellu grundleggjandi avgerðina um hvørt at loftirinratdarar kann setast upp ella annað ella onnur hernara útgerð homa sjálvandi tann heimildin má útvegast frá føroya løgtingi sum er valt av føroya fólki og harra formaður sum minsta mark átti mannatkunna verað samdur um tað men við framsøgurøðunum higartil so havi eg ikki so er tð ikki penta á tað enn frá frásamgonguni men eg vóni at tað kann at tað kann broytast tí vit kunu eisini pentateg við og sagt hví ikki hvør er grundgevingin fyri ikki at gera tað og enn einaferð vistu tú bara torar at spyrja hví hvør hevur sett hesar fortreytirnar upp sum vit góðtaka blint tað hava vit ikki gjørt onkur annar hevu gjørt tað og tær eru púra burturvið líka som burturvið tá mann segði tað at kvinnur hava ikki valrætt ella kvinnur hava iki líka løn og at mann framvegis sigur tað