Jóhannis Joensen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-03-17
Topic: 1. viðgerð LM-086/2021  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um frískúlar (Stuðul fyri leigukostnað, áseta reglur um ferðastuðul og broyta tíðarfreist fyri at fráboða næmingatal)
etakk fyri frú forkvina til viðgerðar eru ein lóg um at gera tað lættari at stovna frískúlar øvit hava nakrar frískúlar í dag sum hava og og tað kann gott vera sunt at hava nakrar frískúlar til líkasum sum eitt tilboð taðskal eg ikki siga og summr av teimum frískulmi eru rættiliga dugnalig fólk sum arbeiða har og hava góð úrslit at vísa á og kunnu røkja nógvar av teimum alternativu uppgávunum sum sum kanska fólkaskúlan e ikki maktaður viðhvørt eg havi bara eitt fyrivarni tá tað kemur tilprivatskúlar ella frískúlar sum er at eg meini at mann skal hava eitt avmarkað tal av frískúluum eg veit av øðrum londum er tað ikki avmarkað men mann er so noyddur at bakka aftur eg veit ikkihvusu nógv avmarkað talið skal vera men eg meini at mann skal hava ein eitt grundarlag sum er fólkaskúli og so kann mann hava hini tilboðini við sínar av men mann skuldi havt soleiðis at hað var eitt prosent partur settur á eg veit at í danmark eru fimm hundrað og seksogtjúgu privatskúlar og trettan hundrað og áttaogfýrs fólkaskúla so har er talið umleið ja tað veit ikki tað má so vera oman fyri ein triðing sum eru privatskúlar eg tað kundi kanska verið tjúgu prosent í føroyum sum man var sikraður at tað ikki var omanfyri eitt ávíst og hví sigur tað fólkaskúlin hevur altíð verið í grundarlagi undir eg vil siga grundarlag udir samfelagnum undir demokratinum oh tá ð man hyggur eftir fólkaskúlanum so meini eg at tað tað er fólkaskúlalógin sum leggur upp til at tú hevur samhandsfesti og tolsemi at tú hevur byggir á tann kristna siarvin sum tað skal gera og at vit fáa har øll møtast bæði høg og lág ríku fátæk og tað er ikki sagt at tt ikki eru á frískúlanum tí tað er tann sama tilboði í frískla hava frískúlalóg tann frískúlagin byggir á fólkaskúlalógina og tey hava eisini ein treyta um at tey skuldu taka øll upp sum søkiin á frískúla hog har hevur tú eisini skuldi mann eisini havt somu treytir somu møguleikar eftirlit í frískúlani hevur so landsstýrismaðurin og eg veit ikki hvussu eftirlitið er í dag eg havikkinakað innlit í hvussu tað er eg veit hvussu mann hevur landsroyndir og og próvtøkur og annað har hevur mann so hvussu er tað fakliga eftirlitið vis skeg hyggja eftir vistu eg hugsa um hvussu man skipar seg aðrastaðni so sagt tað at í summum londum hevur mann í í svøríki gjørdi mann nakrar royndir við at mann hevði mann gav frískum skúlanum somu sømdir sum fólkaskúlar talsa at at staturin betalti alt og har fekk man at trupulleika við at privatsklanskúlarnir høvdu yvirskot og prosjekterað við við etter góðu vinnungsbýti so tá fann mann tav at hatta riggaði ikki tað ætlar mann so at hálið landa aftur o so hevur ann eisini aðrastaðni og tað haldi eg ikki vit skulu tað mángu ansa eftir eisini í føroyum tað r tað at mann hevur eftirniskar fólkaskúlar neifrískúlar tú hevur muslimskar frískúlar í danmark og svøríki og norra og tað sum eg haldi er vandin við tí tað er tað at tú kanst sgrava gjáir millum millum ettniskar meir og minnilutar soleiðis at integratiónin hon ikki fungerar og eg veit ikki visi mann hevur fylgt nakað við í norðralondunum so er integratiónin í svøríki og og danmark ikki serliga hon tar ikki sliga serliga væleydna so eg vóni at vit klára tað betur í føroyum og har meini eg at vit skulu mugu ansa eftir eisini at vit ikki skapa gjáir frá frá tí mann er eitt lítið barn til mann verðu vaksin millum fólkini vit ugusleppa av við hetta her at at siga vit og tit men heldur vit hugsað í felag um okkum og tað veit eg at teir frískúlanir sum eru í dag tað tað eru tað eru tað eru dugnalig fólk og tað eru góðir frískúlar sum eru í dag men mann veit ikkihvat mann fær í framtíðini tí má mann hava nakrar reglur á økinum hetta er kanska eitt sindur ideologiskt eisini visti man hyggur eftir tí at visti mann sær fólkaskúlan sum eitt grundarlund demokratinum fólkaræðnum so má mann eisini hyggja eftir at og hyggja eftir hvat er tað við fáu fólkaskúlanum hvussu raðfesta við fólkaskúlan í fleiri førum haldi eg og tað havi víst á fleiri ferð at vit hava raðfest fólkaskúlan øgiliga ættaliga tá að kemur til íløgur og tað er okkara felags ábyrgd og tað e nevnt at siga tað at fólkaskúlin er vánaligur ella fólkaskúlin ikki røkkur teimum málunum sum vit skulu røkka vist mann ikki ger íløgurnar í fólkaskúlan tá er tað nevnt at siga at vit mugu gera okkurt annað eg hugsi at eg veit í fleiri førum tá ið monn sigur fólkaskúlani so er tað eisini ymiskt hvussu fólkaskúlar er fyri summir eru øðrvísin aðrir allir eru ikki akkurát líka og tí ber eisini væl til at skifta ímillum fólkaskúlar vit skulu helst hava ein skúla har øll hava somu møguleikar umti frískúla ella fólkaskúli tað má vera soleiðis at vit øll hava somu møguleikar um vit hava eina ábyrgd at vit fylgja fólkaskúlalóguni tá tað kemur tileitt uppskoti her sum fyri liggur so er tað soleiðis í føroyum at landið ella almenni myndugleikin rindar fimmogfýrs prosent av útreiðslunum til privatskúlar frískúlar niðri í danmark er tað seksoghálvfjerðs prosent so vit stuðla frískúlan nógv meira í føroyum enn vit gera enn tey gera í danmark og nú ætlar mann at broyta tað soleiðis at mann vil eisini hava leiðina visti mann hevur leiðihølir og busskoyring uppí so at tað bleiv ein størri partur sum tað almenna betalir tað ger so tað at tað vera minni partur sum privati borgarin betalir sum velur a koyra børnini í frískúla foreldragjaldið verður minni eg veit ikki um mann visti mann fer inur til usa til dømis so hevur mann øgiliga nógv privatskúla tá koyrir túð ov nógv upp á at mann skal at tað er pengarnir sum stýra hvør kann ganga hvørjum skúla tað má ikki blíva soleiðis í føroyum at tey r fátøkur ganga í fólkaskúla og tey ríku ganga í privatskúla tá fartaða samfelag sum er klovið í tvey í tvíningar vit mugu hava eina skúlaskipan har øll hava somu møguleikar tað sum an hevur sæð eitt sindur í summum londum eg veit ikki um tað er eg kann ikki dokumentera tað men tað er tað er hvussu er tað at at mann hevur sæð at summir fólkaskúlar blíva fólkaskúlar sum har sumi bara fátøk ella man kann siga etin iskir minnilutar ganga mann sær niðri hvussur at tú hevur fingið fólkaskúlar sum sum hava øgiliga ringt við at fáa tingin hanga saman ø og tað meini eg er tí at mann ikki dugir at intergrera borgarar nóg væl tú hevur ávís øki har sum mann kann siga eg skalikki siga tað krimunella øki men økir har sum børnini ikki fáa nøktandi sosialar møguleikar og tí verður skúlin eisini myndaður á tí í føroyum hava tíbetur ikki nakað at dømi um tað vit eru so lítið land at vit hava innlit í viðurskiftuni í føroyum og tað er ein fyrimunur og vit hava eisini innlit í skúlaviðurskiftini nokk so væl í føroyum so har hava vit kanska betri møguleikar hetta uppskotið her ger eisini tað at og tað eri púra samd ví hesum uppskotinum tað er tað at mann broytir kravið frá at vera fyrsta sepseptembur ta inskivar næmingar til at verða fyrsta apríl og tað er skilagott tað er tað sama sum fólkaskúlan tað ger tað at mann veit hvat mann hevur at at gera við og at mann tekur miðalkostnaðir fri hvønn næming finn tær størstu kommunurnar sama sum við eftirskúlunum tað kann eisini vera skilagott viðvítjandi umsiting tað kan vera nógv umsitingih á mentanalráðnum ella umdskavastýrinum hini bæði við leiðuni og burskoyringini tað kann vera ett sinur ivasamt visti mann ikki hevur kommunurnar við tí tað er ymiskt hvussu kommunurnar eru fyri og tað r eisini ymisk hvussu nógv næmingar ganga á frískúlanumsa ymiski kommununum tær má har má mann hvussu fáa meira innlit í tað í nevndini annars dámar betur at vit vit brúka meira orku tíð uppá fólkaskúlan tað hangdi ikki tú kanst brúka tíð uppá bæði ella orku uppá baði men eg meini at fólkaskúlin fær for lítið