Jóhannis Joensen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2021-02-24
Topic: 1. viðgerð LM-079/2020  Uppskot til samtyktar um økissálarfrøði
takk fyri frú forkvina hetta er uppskot frá undirritaða o um økissálarfrøði og hetta upskot til samtyktar vit í javnaðarflokkin eru púra samd um eitta uppskoti eisini og tú skalt eisini vera umboðandi tey men uppskot ljóðafylgjandi løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika og leggja fram lógaruppskot um at seta í verk skipan við økisálarfrøði ella skúlasálarfrøði um mann vil æ tað er greitt eg nevni fyrstu viðmerkingarnar tað er greitt at avbjóðingarnir innan sálarheilsu og stórar og vaksandi í føroyum vit mugu staðfesta at fleiri ung líða veingistu tunglyndi sum javnan endar í skúlanoktan og skaða atburði tað enda tíverri í fleiri førum við innleggingum sum krevja nógva orku av heilsuverkinum eisini hava vit ungdóm sum uttan at verða útgreinað sjálv medisinera seg við rúsevnum hetta endar í ávísum førum tíverri eisini í innleggingum og kriminaliteti tí er tað alstórum týdningi at vit arbeiða fyribyrgjandi vit eiga at takkla avbjóðingarnar áðrenn tæir hava so stórar menniskjaligar avleiðingar bæði fyri einstaklingarnar og fyri familjur teirra umframt peningarligur avleiðingar fyri samfelagið tí er uppskotið sum javnaðarflokkurin legði fram um royndarskipan við ókeypis sálarfrøðiligar hjálp til fólkið sum er millum fimtan og fimmogtretivu ár og sum løgtingið samtykti einmælt eitt stig á røttu leiðini tað kom tó greitt fram undir viðgerðini av omanfyri nevnda uppskoti at meira skuldi verið gjørt í at lofta teimum sum eru undir fimtan ár og oman fyri fimmogtretivu ár tí er tørvur á at samfelagið setir meira inn við at fyribyrgja keðiligum gongdum innan sálarheilsu mælt verður her til at skipa føroyar í til dømis sjey økir har fastir sálarfrøðingar vera partur av einum økistoymi sum skal fyribyrgja keðiligum gongdum iná barnagarð skúla og miðnám og annars lofta ungfólkið áðrenn sóvegis avleiðingar og skeiva gongd hetta arbeiðið kann til dømis gerast í samstarvi við skúlaheilsufrøðingar kommunulæknar sernám førleikastovrnar í skúlunum og dagstovnunum ein økissálarfrøðingur kundi til dømis eisini virka sum ein bindiliður í samstarvinum frá dagstovni til miðnám og soleiðis tryggja samanhang í trivnaðinum allan vegin hetta sær út til at kosta í fyrsta atløvu á fíggjarlógini men er ein peningarlig sparing fyri samfelagið í longdini innleggingarnar vera færri og fólkini verða verandi virkin í samfelagnum eisini kann tað hava jaligar avleiðingar á persónliga lívi og familjulívi hjá tí rakta og teimum nærmastu eitt hugskot kundi verið at gjørt eina royndarskipan í einum øki soleiðis at partarnir seinni kundu eftirmeta hvørj skipan eigur at verða sett í verk í øllum landinum og so kann eg eisini viðmerkja at á økinum í dag arbeiða er tað mest sernávn sum arbeiðir við við hesin her innan hvussu innanfð skúlanar og barnagarðarnar og stovnarnar annars og tað er mest ein ráðgevandi leiklut sum sernám hevur og tann arbeiðsorkan fyllir oiliga nógv og tað hevur verið tosað nógv umum um ikki tey hava eina ov stóra arbeiðsbyrðu og orkan ikki er til júst hetta eg hugsi eisini at tá i mann miðsavnar tilboð so kann vandin vera tað at bílistan gerast størri vit hava snakkað um bílistar á nógvum økjum millum annað á hesum økinum við útgreiningum og annað og tí haldi eg at hugsanin við at leggja altso leggja kompetansir út á økini ger at bíðilistar vera minni færri og at hjálpin verður skjótari og tøkari við hondina grannalondini hava til dømis danmark hevur skúlasálarfrøðingar sum ein fastan tátt nú veit eg h fólkaskúlin er úti á kommununum kommunurnar skipa tað í hesum førinum vildi tað so veri at kommunurnar saman í landinum kunnu ringa ella standa fyri í arbeiðinum so at mann fær kommunurnar við tí barnagarðinur hoyri eg undir kommunurnar so upplagt at mann deilist deilist um útreiðslurnar eisini og tá ið mann ger eina royndarskipan so far mann jú eisini at síggja hvussu i hvussu tað fer at rigga um tað er ein bati tí tað er heilt sikkurt at spurningurin er í dag um vit fyribyrgja nóg væl tá bíðilistan er so stórur so var tað keðiliga gongdir kanska at tattykkra eitt tvey trý ár og tá er alt ov lægt tað er øgiliga ringt at fáa hesi ungu aftur á rættkjøl tá tey fari for langt so hetta er líkasum í byrjanarstigunum skulu hesir sálarfrøðingar vera við til at tað kann vera lættari tunglyndi lættari eingist av ymiskum sovorðnum ítøkiligum avbjóðingum sum eru hjá teim ung í dag tað kann forða teimum kanningar í útvarminum vísa tað at tá tú hevur verið til dømis eina tvær tríggjar kanska upp til seks viðtalur hjá einum sálarfrøðingi so eru øll tey tekini um eingilst og annað stabiliserað tá kam at virka aftur sum vanligur skúlanævinur til dømis ella sum ein vanligur borgari bíðar tú harafturímóti í eitt hálvt ár ella eitt ár áðrenn tú sleppur til henda sálarfrøðingin jamen so er longu skaðin hendir tá er tað kanska innlegging sum er tað næsta og meira afturat og sjúkramelding og annan sum kostar á samfelagnum túsund avís av pengum milliónir og tí hav vit hava nokk so ringt við at seta inn í fyribryrgingarpartinum tí vit halda altíð tað er ein útreiðsla sum vit ongantíð síggja nakað lønsemji av men tann útreiðslan er tann besta inntøkan í síðstu enda tí tað má heilt segkunna vísast í innleggingarpartnum ug viðgerðarpartinum so eg haldi eisini at t i mann hugsar um rúsevstrupulleikar sum vit hava tá vit hugsa um mistrivnaðin sum er generelt millum ung so eiga kommunur og landið at samstarva og hetta tiltakið við sálarfrøðingurm úti í økinum úti á skúlunm úti á stovnunum kemur heilt sikkurt at betra um heilsustøðuna og betra um eisini at ungdómar fara út og rúsa seg tí teir til dømis ikki eru útgreinar so er tað trar spurningur hvursu skalt tú gera útgreiningina skalt t gera tað úti í økinum tað er nokk ikki meiningin men tú kanst hvussu fyribyrgja inntil mann fær útgreiningina staðfesta at tá hevur tú hvussu møguleikan at halda hesi ungu fast í eina skipan trætirnar sum hava nú verið millum sálarfrøðingarfelagið og fíggjarmálaráðið vóni eg mann ke fara in semju um soleiðis at tað ikki skal vera punkti men at vit fáast kjølfest bæði ta ætlan sum eg nú saman við hesari hesum uppskotinum so vit fylgja hesum ungu heilt frá barnagarði upp til og forbíða miðnám so fáa vit ein ungdóm sum kanska ella vónandi kunnu vit prógva tað at vit lofta nógvum av hesum ungu sum fella við sínara solerði spurningurin kunnu vit garantera at soleiðis verður nei tað kannmann ongantíð gera men visu vit ikki finna upp á ein nýggj átøk so verður gongdirnar sama tí vit hava nógvar skipanir í dag og tey gera eitt kemtiarbeiði skúlasálarfrøðingar nei skúlaheilsufrøðingar og vit hava førleikastovur í skúlunum vit hava fakfólk á ymiskum økjum sernám sum royna at gera sítt arbeiði og royna at gera eitt stórt arbeiði men arbeiðið er jú umfatandi og jú fleiri fleiri sum hava ilt í sálini júst størri fyri arbeiði og spurningur er um meg skuldu gera meira tað sama ella at fáa okkurt annað inn sum hjálpir tá tá tær kompetansirnar sum eru úti økinum tá tær kann kompitansirnar eru troyttar so fær mann nýggja tans og inn og vónandi verður tð eitt samstarv sum ger tað at mann fær lofta hesin her ungu á øllum økjum tí spesialið hjá heilsufrøðinguni er jú serliga innan fyri trivnaðin o skúlanum innan fyri ja alt sum eitur búning og annað atað er eitt eitt kempiøki tey arbeiða innanfyri men tað sum eitur sálarfrøðishjálp tað er ikki akkurát har tey arbeiða tá tá tá mást tú hava eina aðra kompamsvin so eg hugsi visti mann fær samstarv um hetta her so fáa vit eina góða loysn vónandi verður tað betur fyri samfelagin