Hervør Pálsdóttir (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-04-26
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um FG-004/2020 : Frágreiðing um úrvald uttanríkismál
takk fyri harra formaður ja vit hava aðalorðaskifti um útvald uttanríkismál føroyar og føroyingar eru ein stórhavstjóð vit liggja sum miðdepilin í norðuratlantshavi og sum bæði partur av og portrið til arktiska økið nú hera heimsins stórveldi tjóðir og altjóða fyritøkur aftur stríðið um vald á ávirkan um okkara leiðir bæði orsakað av tí ríka tilfeingi vit eiga og vit í beinleiðis fyri eyga at stýra og gera av siglingarleiðir virksemi innfrakervi búskaparligar møguleikar í norðuratlantshavi og arktis vit vita at gjøgnum seinastu øldina hava føroyar verið nýttar sum ein finna í hernaðapolitiskum talvi har onnur hava tikið sær rættin til at taka avgerðir í okkara landi okkara sjógvi og okkara luftrummi og hava fingið stórar fíggjarligar og uttanrikispolitiskar fyrimunir av hesum føroyar eru land og føroyingar eru tjóð sum hava allan rætt at taka avgerðir sjálv og at samráðast um okkara egnu støðu og áhugamál og tað er neyðugt at vit seta tí korti hvat vit vilja við okkara uttanríkspolitikki hvørjar føroyar vilja vit vera í heimssamfelagnum eg haldi gott at vit hava eitt orðaskifti í dag tað kundi kanska verið tá ið tað ikki er hásisong í tinginum men eg haldi gott vit hava orðaskifti ne vit verið í tinginum í gott eitt eitt hálvt ár sog tað tykist ongst sum at vit ikki ordiga vita hvørjum beinin vit skulu standa á og hvussu vit skulu argera í heimssamfelagnum men absolutt er tað nakað sum vit mugu standa samanum vit duga kanska ikki nóg væl at hugsa sum ein statur tí hava ikki uppført okkum sum ein stat vit hava latið ábyrgdina yvir til onnur onkursvegna kann tað virka eitt sindur í óbúgvi og um eg taki radaramálið sum dømi sum eg havi slappi at viðgjørt eitt sindur uttanandsnevndini hesa síðstu tíðina so virkar tilgongdin undarlig het er eitt stórt mál ið kann hava stórar avleiðingar tað tók alt ov langa tíð áðrenn landstýrismaðurin kom í uttanlandsnevndina við málunum og onkursvegna tykist tað eisini sum vit góðtaka framferarháttin hjá dønum og perimissuna ið tey hava lagt út fyri okkum vit mugu traðker karakter vit kunnu ki leggja okkum fløt fyri teimum donsku útleggingunum og góðtaka teirr framfararhátt skulu vit samráðast ja so skulu vit takast við beinanvegin og skal skal primissan ikki verða løgt áðrenn tí so skjótt vit góðtaka tað primissuna so er samrøðingarstøðan viknað nógv og at vit bara síggja upp á málið sum at pyrimissan hjá dønum er tann einasta rætta og vit ikki sjálvur kunnu seta radarum upp og rekan í føroyum tykist eisini harmiligt men afturat tí so haldi g eisini vit eiga at leggja eina ætlan fyri støvu og áhugamál føroya í hernaðar og trygdarpolitiskum málum um hvørji áhugamál føroyar hava sum ein friðartjóð í norðurætlantshavi og sum mugu fáa staðfest at einans føroya fólk og føroya løgting kunnu gera av hvat fer fram og hvat kann gerast í hernaðarmálum og trygdarmálum í okkara egna landi sjógvi og loftrúmi harra formaður tað er nógv at taka fatur í hesi frágreiðing men meg lat meg taka fatur á fílunum í frágreiðingini gjøgnum alla frágreiðingina vísis tað seg greitt aftur og aftur at forðyingarnar hjá føroyum í altjóða viðurskiftum eru forðingar sum koma av ríkisrættarligum støðu okkara heimastýrislógin og uttanríkispolitiska heimildarlógin sum liggja sum grund undir okkara luttøku í altjóða samfelagnum dfigeskipanin lýsir væl hvussu absurd støðan er í felagsskapnum ella altjóðarættarligum sáttmálum sum viðvíkja føroyum og grønlandi har danmark sum so ikki sáttmálapartur skulu føroyar og grønlands deilast um atkvøðuna og semjast um hvussu farast skal fram í teimum førunum har vit eru ósamd ella hava ymisk áhugamál verður ikki atkvøtt harvið verða vit sett uttan fyri ávirkan um vit ikki eru samd við grønlandi ríkirættarliga støðan eru at havt um beinini ein spennitroyggja viter ikki sjálvstøðulimir í norðurlandaráðnum vit fáa møguliga atlimaskap í vho í ár og vit eru heldur ikki limur í ec fyri at nevna nøkur dømi í frágreiðingini verðu víst á at sambært fatanini hjá donsku stjórnini er danska ríki ein eindarstatur víðari stendur at eindarríkis fatanin forðar sambært donsku stjórnini fyri at føroyar kunnu geras sáttmálar í egnum navni og vera sjálvstøður partur av sáttmála sum danmark eisini er partur av vit hava í nærum øllum høpi tendens til at øll onnur skulu broyta reglurnar fyr an vit kunnu vera við á jøvnum føti at danir skulu hava eina meira pragmatiska tulking av síni grundlóg so at vit fáa fríari teymar vit brúka nógva orku upp á at fáa atlimaskapir at kjakast um hvussu vit fáa sjálvstøðan limaskap í norðurlandaráðnum og so víðari men loysnin er rímiliga greið tað er bara ikki øll sum vilja viðurkenna loysnina er tað eindarstatsfatanin sum er forðingin ella er tað faktiskt heimastýrisfatanin sum er trupulleikin altso væntandi viljin til at taka ábyrgd tí skuldu vit vera við á jøvnum føti so mugu vit taka stigini sum skuldu til samstundis tykist tað seg eisini sum at tað at summi lata seg lumpa av donskum forferaldsmálaráðharum um at tey sjálvandi vilja ganga ynskinum á møti tá vit skjótast gjørligt skipað føroyska fullveldið leygardagin var til eitt áhugavert tiltak í klaksvík um fullveldissamráðingarnar har partur av føroysku samráðingarbólkinum var til staðar og greiddu frá og har var so dyggiliga staðfest at mótviljin hjá donsku stjórnini undir samráðingunum var hørð og t tey høvdu ikki í sinni at ganga ynskinum hjá føroya fólki á møti tí hvør danski forsaldsmálaráðharri vil vera tann a fyrstu sum minkar um sínum egna stat og um sítt pláss í heimssamfelagnum harra formaður tað loyvir at seta handa spurningin tí hví vilja vit ikki eiga hetta landið og hava fullu ábyrgdna av landinum eg skilji væl at danir vilja eiga føroyar men hví vilja vita ikki tað kostar at taka fulla ábyrgd ja men tað kostar sanniliga eisini lata vera ítað kunnu vit staðfesta við hesar frágreiðingini um uttanríkismál tí her nógva vinna um vit velja at taka ábyrgdina á okkum so kan mann rulla við eygunum suffa eitt sindur og seta spurningin um hví tjóðveldið altíð skal siga at fullveldið er lykilin pil alt men fullveldið hjá føroysku tjóðini er fortreytin fyri at vinna føroyum beinleiðis samband við allan heimin og altjóða felagsskapur tað er einans vit ið røkja kara egnu áhugamál loysnina eru ikki at finna í teimum karmunum sum binda okkum niður tí er loysnin á forðingunum at føroyar melda seg inn á banan at vit taka burtur tar forðoyingar ið eru og at vit skipað føroyska fullveldið samstarv millum føroyar og danska statin er ikki tengt at at føroyar lagdar danmark tað liggur eitt nógv framkomnari samstarv í tí at samstarva á jøvnum føti sum líkastillaðir partar harra formaður um vit so hyggja frameftir harfrá hvørjar føroyar skulu vit vera í heimssamfelagnum hvør skal myndin verða av føroyum og hvørju kósi henda frágreiðing leggir seg heldur eftir at reisa spurningar g lýsa avbjóðingar enn at seta kósin á men at vinna føroyum altjóða samstørv er eitt mál ið vit skulu standa samanum samstørv skapa eisini menning og lata dyrnar upp fyri møguleika við møguleikum fyri okkum sum land um vit hyggja til dømis at norðurlandasamstarvinum sum liggur okkum so natúrligt og sum skapar góð sambond í okkara grannar so hava vit nógv at vinna har eisini at læra og at læra frá okkum so skal eglíka siga at kjakið sjálvandi hevur verið eitt sindur øðrvísi um norðrlanda ráðið hesar seinastu dagarnar enn tað vanligt er ogtað hevr verið í mun til málið um fossitøkulógina og tá vil eg gjarna sláa fast at mín greiða sannføring er at norðurlandaráðið als ikki skal blanda seg uppí slíka lóggávu í føroyum mentað hevur týdning fyri okkum úta til at vit standa sterkt samann á t vit havaeina greiða ætlan við uttanrikispolitikkinum at ímyndin av føroyum er eit skipað land ið onnur vilja samstarva við at vit kunnu vera við og gera okkara ávirkan galdandi einki kemur av sær sjálvum og tað eru bara vit ið røkja okkara áhugamál og fer okkum fram í heimsafanlanum og skapa okkum rásarúm vit skulu læra at hugsa sum eitt statur vit skulu vera framkomin og ábyrgdarfull tjóð vit skulu bjóða okkum framí altjóða samfelagnum men avgerðirnar ið hava við føroyar at gera skulu takast í føroyum av føroyingum tí eiga vit eisini at taka fult ræði á uttanrikispolitikki og umboð okkum sjálvar mótvegis altjóða samstarvi og felagsskapum harra formaður tjóðveldið byggir á altjóða hugsjón og altjóða samstarv vit vilja virka fyri friði fyri hernaðarligari avdugbing vit vilja samstarva um átøk móti veðurlagsbroytingum vit vilja arbeiða fyri javnstøðu fyri samhaldsfesti og fyri mannarættindum vit vilja arbeiða fyri fólkaræði frælsi og rættvísi við fframkomnum altjóða samstarvi vilja vit virka fyri at føroyar eru ein vigleikari at vit síggja okkum sum eitt partr av heimssamfelagnum við teimum ábyrgdum og skyldum tað hevur við sær og at vit føra ein uttanrikispolitikk í sjálvandi eisini tekur støði í føroyska samfelagnum og føroyskum forsetumtakk fyri