Liljan Weihe (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-03-28
Topic: 1. viðgerð LM-088/2022  Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar  Anordning om ikrafttræden for Færøerne af forskellinge love om ændring af lov om anvendelse af tvang i psykiatrien  (Fastlæggelse af mindreårige psykiatriske patienters retsstilling, skærpede kriterier for tvangsfiksering, ændring af kapitel 5 a, ophør af tvungen udskrivning m.m.)
ja takk fyri vit viðgera í dag ríkislógartilmæli um at seta í gildi anordning um ikrafttretivn forferørini á forskeligu lovi um endring á flóg um andvendilsi av tvang ið sikliatriinbroytingin fevnir serliga um rættarstøðuna hjá børnum í sikliatriini og herd krøv um tvansfisering í føroysku viðmerkingunum til donsku lógina stendur at neyðugt er at dagføra føroyska lógarverkið so tað er samsvar ímillum galdandi lóggávu í danmark og í føroyum mbhetta er orsøkin til at ríkislógartilmælið verður lagt fram so tað er samsvar millum donsku og føroysku lógina eg veit ikki um eg haldi at hetta er eitt nóg gott argument eg haldi ikki at vit blint skulu dagføra lógir bara fyri at hava somu lóg sum í danmark vit eiga altíð bert at seta lógir í verk tí tað er til gagns fyri føroyingar og føroyar men sum landssjúkrahúsið ger vart við í sínum hoyringssvari so er endamálið við broytingunum í donsku lógini at loysa avbjóðingar sum eru í donsku lógini og har við eisini donsku sigliatriini og tað eru ikki neyvenduvís tær somu avbjóðingarnar sum vit hava í føroysku sykluatriuni landssjúkrahúsið skrivar eisini at summar broytingar í uppskotunum tykjast óneyðugar og skrivstovuveldiskendar og eru órógvandi fyri gerandisdagin hjá teimum sum skulu útinna reglurnar í gerandisdegnum eisini letur lógin upp fyri at sykiatriski depilin nú skal hava kropsskannarar og brúka narsku hundar um tey meta seg hava tørv á tí men hava tey tørv á tí í hoyringsvarinum frá landssjúkrahúsinum stendur at tey hava ikki stórvegis trupulleikar av at rúsevni verða smuglað inn á deildina men tað er hóast alt fínt at fáa ta heimildina við í broytingini eg haldi tí at vit skulu vera varin bara soleiðis í blindum at kopiera danska lóggávu og setani gildi í føroyum serliga tá ið grundgevingin er tað hava tey gjørt í danmark so tað vugu vit eisini tá tað er sagt so eru onkrar orsøkir til at dagføra føroysku lóggávuna á hesum økinum til dømis sitað seg sjálvt at vit í føroyum skulu liva upp til millumtjóða sáttmálar herundir eisini europeiska mannarættindasáttmálan nakað sum galdandi lógin sum sjálvandi eisini er donsk ikki ger tí hon loyvir tvyngslu í meira enn átta tímar uttan at læknin hyggur til sjúklingin tað er sjálvandi ikki í ordan og danmark er eisini dømt í mannarættindadómsstólinum fyri brot á grein trý í mannarættindasáttmálanum sum snýr seg um ómenniskjaliga ella niðrandi viðferð í hesum førinum av einum sykiatriskum sjúklingi sum hevði verið tvans fikoseraður forleingi tí hava tey hert krøvini um tvans fikosering í donsku lógini mær vitandi hevur føroyska sjokuliatriin tó ongantíð brotið mannarættindamannarættindasáttmálan og sykiatriski depilin í føroyum praktiserar at hava tilsýn við fikseraðum sjúklingum tríggjar ferðir um samdøgrið javnt for deilt so eingin er fiseraður longri enn átta tímar uttan til sín tí skilji heldur ikki niðastu regluna í punkt eitt trý í viðmerkingunum sum er endamálið við uppskotunum har stendur at fyri at líknandi mál ikki skula stinga seg upp í føroyum er neyðugt at gera tilsvarandi broyting í føroysku lóggávuni sum nevnt so bróta vit altso ikki mannarættindasáttmálan men vit kunna sjálvandi got samtykkja eina lóg sum fyribyrgir at vit kanska gera tað í framtíðini ein góð broyting millum galdandi lóggávu og hetta uppskotið er at rættarstøðan hjá súklingum undir fimtan ár verður ásett foreldur ella verjar hjá ungum undir fimtan ár skulu gevast samtykki til tvannsfisering og starvsfólkini skulu eisini tryggja at hetta verður at tað verður fórt protukol við hesum her men hvør skal hava eftirlitið við at hetta verður gjørt tá ið lógin er broytt tað vísir sinnisbatið eisini á í sínum hoyringssvari tey seta spurnartekin við hvussu eftirlit verður hildið við tvingsils inntrivum í føroyum og um mannagongdir verða fylgdar megd vísir á nakað tað sama tey minna á at hóast rættindi hjá sjúklingum av sigiatiska deplinum formliga verða styrkt við uppskotinum hevur tað lítið og einki virði um tey ikki kunnu nýtast í verki megt ynskir rættindi hjá sjúklingum áhaldandi verða orðað eftirmett og ment í samstarvi millum myndugleikar og umboð fyri sevilsamfelagið nýggja lógin gevur eisini danska sunnuheitsministarunum heimildir til at gera reglur fyri hvussu heilsu starvsfólk skulu vera um sjúklingar sum eru tvansfiseraðir í føroyum nakað sum landssjúkrahúsið faktiskt eisini metrar óneyðugt tí tey hava skipaðar mannagongdir fyri hesum heilsumálaráðið heldur tó fast í at geva danska ministaranum heimildir til at seta í gildi kunngerðir fyri føroysku siguatriina eg havi tí spurt nógv klókhøvd her í húsunum hví mann ger so eg hugsi í mínum stillasinni at landsstýriskvinnan í heilsumálunum í málum er væl før fyri sjálv at gera reglur fyri føroysku sigulatriina svarini eg havi fingið er at hetta er vanlig mannagongd tá ið tað kemur til ríkislógartilmæli danskar lógur danskir ministarar og soleiðis plaga vit at gera men sum onkur danskari einaferð segði plagir ær døt broytingin í donsku lógini førou við sær at kæriinnstansurin verður broyttur frá desokiatriskur klagunevn til føroya kæristovn so um føroyski sjúklingar meta seg hava verið fyri órætti so kunnu tey um ikki annað senda eina klæðu til ein føroyskan kæristovn eg nevni hesi dømi tí eg vil vísa á at tað ikki altíð eru loysnin bara soleiðis at dagføra danskar lógir í føroyum danskar lógir eru ikki gjørdar til føroysk viðurskifti og danskar lógir taka heldur ikki atlit til føroysk viðurskifti eg nevni eisini hesi dømi tí eg vil vísa á at lóggávan virkar nokk so rótigt vit samtykkja danskar lógir til donsk viðurskifti og danskar sjúklingar sum eru í danska heilsuverkinum og vit mugu spyrja okkum sjálvi um hetta er tað besta fyri rættartrygdina hjá føroyingum sum liva í føroyska samfelagnum sum er knýtt at føroyska heilsuverkinum eg hevði tí ynskt at vit høvdu eina serføroyska lóg á økinum og ikki bara eitt tilagað avrit av einari danskari lóg tí fegnist eg eisini um viðmerkingina hjá kaili oholm johannesen tingmanni í jáðni um júst tað sama vit hava yvirtikið umsitingina av heilsuverkinum vit bera eisini kostnaðin av heilsuverkinum men lóggávan er framvegis donsk tað virkar heilt burturvið spyrja tit meg harafturat havi eg roynt at funnið útav hvørjar lóggávur og kunngerði eru galdandi á heilsuøkinum og tað er ikki bara soleiðis at finna útav tí at einki yvirlit er á heimasíðuni hjá heilsumálaráðnum um tað so ein áheitan er eisini herufrá til landsstýriskvinnuna um at bera so í bandi at eitt slíkt yvirlit kemur heimasíðuna hjá heilsumálaráðnum nú fer hetta ríkislógartilmæli so í trivnaðarnevndina og har fáa vit so høvi til at umrøða hetta ríkislógartilmæli um tvang í sikiatriðuni í føroyum eitt sindur nærri