Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2021-03-09
Topic: 1. viðgerð LM-126/2020  Uppskot til   Løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum  (At taka loftrúm og flogferðslu undir føroyskt ræði)
brasum petersen gersætakk fyri frú forkvina øh til viðgerðar í eitt uppskot frá tjóðveldinum um at yvirtaka loftrúmið og tað er eitt mál sumsum framsókn faktisktlíka síðan flokkurin bleiv stovnaður gekk nokk so høgt uppí sum mál øhundanfarni tingfólk hava víst sjónógvin á tí vit eru farin væl upp á tað undir fleiri umførum og eisini undirundanfarni samgongu tá ið poul mikkelsen var uttanríkismálaráðhari tá arbeiddi hann rættiliga í herdiga við at vit um mann kundi fáa eina avtalu upp í lag tað er soleiðis í dag at atdanskir myndugleikar og íslendskir myndugleikar hava gjørt eina samstarvsavtalu um ati hava eftirlit við og kontrola yvir tað føroyska loftrúmið og tað er ein prosess sum mær vitandi hevur gingið fyri seg uttan at føroyingar hava havt tað heilt stóra skula sagt í tí málinum tí at tað í sínari náttúru ikki er okkara mál tí tað eri ikki okkara undir undir føroyskum raði og mann hevur tosað nógv um at yvirtaka loftrúmið tey seinastu árini og tað eru nógvar góðar orsøkir til at gera tað hví skal mann yvirtaka loftrúmið tann kanska innlýsandi parturin sum ikki altíð eri líka aftraktivur at tosa um tað er tað at tað eru eitt mál í sjálvum sær altso tað er ein natúrligur partur av tráðanini eftir at hava ræði á egnum landi tað er ein spurningur um suveraniteshond hevur seg egentiliga í so máta kann mann gott siga at tað hevur eitt íborið virði óansæð um tað erinntøkur ella útreiðslur sum avleiðing at vit yvirtaka loftrúmi tí at loftrúmið er okkara ábyrgd sum politisk skipan øh so er tað sjálvandi tey argumentini sum eru meira av einum búskaparligum ella fíggjarligum slag tað tað verður tosað nógv um at tað eru rættiliga stórir inntøkumøguleikar við at yvirtaka loftrúmið og tað er ivaleyst rætt tað eru mennandi tað kann vera mennandi fyri føroyar í sínari heild tað kann merkja fleiri hálønarstørv tað kann merkja eini markant útbygging av føroyskari tilbúgving tað merkir keyp av materiell og tað merkir størri avleitt virksemi og tað merkir sjálvandi eisini at íogv at vit yvirtaka málsøki sum hevur ein øgiliga altjóða karakter globalan karakter sum kemur tað at merkja alsamt størri altjóða samstarv til dømis við altjóða flogfelagsskapinum ikao øh mann skal ikki síggja loftrúmið sum oljuna í undirgrundini ella ella ella gjald fyri at ganga í haga tað er ikki soleiðis at mann mann sigur at hetta er nú ognin hjá føroyum og nú fara vit at taka gjald frá øllum flogførunum og brúka ta til vælferðu hvørt á sínum tað er ikki ordiliga tankin við tí haldieg tankin við at mann kann taka gjald inn fyri fyri flogferðslu gjøgnum loftrúmið ta er fyri at fíggja alt ta allar tær tilknýttu tænasturnar sum hoyra til at hava ræði á og ábyrgd av loftøkinum ella loft rúminum tað er altso ikki eg haldi mann má ansa eftir við at siga at hetta her er ein inntøkukelda til landskassan sum skal brúkast til at byggja tunlar ella útbyggja heilsuverki ella at ella koyra út í sosialari vælferð eg haldi at tað er kanska ein ynski og hugsan men vit mugu fyrst og fremst hugsað um at tað sum hetta elvi til er ein ein ein rúgva av inntøkum sum skulu brúkast til alt tilknýtt virksemi sum hevur við loftri um at gera tað kann vera søkn veskyog tað kann vera veðurtænasta tað kann verar radarayvirlit og so framvegis men tað í sær sjálvum hevur eisini positivar búskaparligar avleiðingar tí at tað merkir at mann fær fólk í arbeiði tað merkir at mann fær keypt inn materiell tað merkir at mann fær avleitt virksemi og tað sjálvtum tat ikki er ei beinleiðis inntøkan ti landskassan er statvekk við til at økja undir búskaparligu ringrásina sum í síðsta enda merkir at landskassin kann fáa fleiri inntøkur øh tað tykist til at vera ikki so greitt hvussu nógvir pengar talan er um øuppskotssetarin hann hevur eina talvu sum vísir á at upphæddirnar kunnu vera rættiliga stórar men eg veit ikki um tað eri púra gjøgnumskygt enn hvussu nógvar pengar talanir um undanfarni landstýrismaðurin í utanrikismálunum hann royndi at fáa tað útgreina nærri eg eg eri ikki veit ikki hvussu langt hann kom við tí ig veit eisini at edmun joensen fólkatingslimur hann hevur eisini spurt avvarandi málaráðharran í danmark og tað tykist ikki at vera so ræðuliga stórt gjøgnumskygni í tí h so tað hevði verið áhugavert at fungið nøkur tøl á borði sum vóru útgangsstøði fyri okkum øll soleiðis at tað ikki blívur hendan her miskommunikatiónin um at hesi tølini er rótt ella hasi tølini e rótt men at mann faktiskt finnur nakað sum er til at lena seg uppat og sum kann geva eina sakliga viðgerð framyvir ømen sum sagt tað er jú í sær sjálvum eitt mál at yvirtaka loftrúmi tað er ein moralsk skylda onkursvegna tað ein spurningur um politiskan sum renitet tað haldi eg at vit politiskt hava ábyrgd av og skulu tryggja óansæð um tað merkir meira pengar ella minni pengar í landskassan men harafturat kann mann eisini fegnast um at tað allarhelst merkið í einari yvirtøku at mann fær pening inn sum kann brúkast til virksemi sum hevur nakrar nøkur bilproduktir við sær øh eg haldi serliga at tað hevur verið átrokandi at tosa um yvirtøka av loftrúminum leingi eg haldi mann hevur tosað um tey tey seinastu tíggju árini kanska longri enn tað men akkurát nú havi eg eina kenslu av at tað sum vit ikki megna at hála heim nú meðan mann krita banan upp her í arktis og í norðuratlantshavi tað fara vit aldrin at fáa fatur á um mann ikki tekur kampin tey næstu fáu árini tí ati so hvørt sum stórveldini og og danska ríki og arktiski staturnir byrja at krita banan upp hvat ber til og hvat t ikki ber til í tí kaosinum um mann so kann siga hava vit ein møguleika at gera krav upp á hvat rættmessað er okkara og tað er loftrúmið eitt dømi uppá vit hava ábyrgd av og ræðisrætt yvir natúrligan ræðisrætt yvir loftøkið tann politiski veruleikin er kanska ein annar men so hvørt sum hvør ka taki eg táttar í havi eg hug at siga so mugu vit standa eitt sindur meira saman ta tl tá vit gera slík krøv ikki bara innan fyri ríkisfelagsskapinum men eisini útá til at vit standa meira saman enn vit hava gjørt kanska fyrr nú er hetta sjálvandi eitt internt mál skilt soleiðis ati tað er statins luffarsvesin sum hevur gjørt eina avtalu við íslendarar men tað er ikki bara tað sum er galdandi mann skal eisini fáa avtalur í dag við millum annað í kao og tað er ikki bara bara teir hava allarhelst nakrar treytir og nakrir standardir sum mann skal lena seg uppat áðrenn mann kann tosa um at mann reelt vil handa ábyrgdina til føroyingar tí snýr tað seg eisini um at at at vísa ta vælvildna og eisini vísa at mann er viljgur til at taka uppgávuna upp á seg og gera tað sum er neyðugt fyri at kunna taka ábyrgd av økinum nú hugsi eg til dømis um tað at føroyar eru eitt øgiliga isolerað øki og vit hava eitt ómetaliga stórt havaøki og vit hava eitt ómetaliga stórt loftøki av tí sama skuldi ein vanlukka hent í føroyskuminnan fyri føroyska landamerkini so áttu vit eisini at havt ta neyðugu tilbúgvingina ið skal til fyri at kunna ganga eina slíka avbjóðing á møti um vit hava tað í dag tað er tað er tað havi eg hug at seta spurningartekin við eg haldi at mann átti at raðfest tað meira víst tí vælvild og sagt at vit játta pening til søgin reðskivi og játta pening til veðurtænastur ið hjátta pening til eftirlit sum hevur við loftrúmi at gera øhog so kann mann fara við tí vælvildna og forhandla og fáa kanska tað álitið sum skal til fyri at danir og fyri at ikao kunnu siga ókey tað sær út til at kapasiteturin ella ella førleikarnar fyri at hava málsøkið undir egnum ræði tað er allarhelst uppnáiligt og tí kunnu vit fara til faktist reellar forhandlingar øh so eg haldi tað kanska perfekt eitt dømi um um umhetta her málið er kanska tann nógv umrøddi radaran eftir hondini sum danir hava ynski um at fáa sett hann upp á softfellið tað er har hevur mann sett rammurnar sum at vit hava gjørt eina avtalu um ein radara og tit kunnu takka ja ella taka nei eg erikki ordliga við upp á ta primissuna at tað er ein spurningur um at antin góðtaka ella vraka tað uppskotið sumdanska stjórni komi við eg haldi saktans at tað ber til at byggja upp sítt egna og tað sigur tí at tað ber til aðrastaðni mann kann bara hyggja at lýtslan til dømis har hevur mann eina avmarkað bjargingartænastu um mann hevur statlyttara radarar og mann samstarvar altjóða tað ber væl til at gera tað í føroyum tað sum krevst er at mann hevur ein politiskan vilja til at gera tað og eisini í summum førum at mann vil játta tann neyðuga peningin til endamálið øh eg taki sjálvandi fult undir við at yvirtaka tað føroyska loftrúmið að hevur framsókn gjørt líka síðani tað bleiv stovnað