Ingilín Didriksen  Strøm (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-03-24
Topic: 1. viðgerð LM-068/2022  Uppskot til  løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um náttúrufriðing (Striking av friðingarheimildum o.a.)
takk fyri tað harra formaður ja nú viðgera vit jú aftur hesa náttúruverndarlógina og eg haldi at eg vil fyrst takka fyri eina eina sakliga o góða viðgerð sum eisini haldi eg ber brá av at har eru fleiri sum hava sitið øgiliga ella hava verið øgliga væl inni í lógini av av góðum grundum ø og eg skal sjávandi siga nøkur stutt orð um hví eg haldi at vit hava tørv á hesi nýggju náttúruverndarlógini og kanska eisini svarað nøkrum av teimum ivamálunum sum sum er komin fram tað er soleiðis at sum nógv hava sagt í fleiri umfarum at tann lógin sum vit hava í dag hon er gomul hon er ikki broytt síðani nítjan hundrað og hálvfjerðs og sjálvt um mann faktiskt hevur roynt at broyta hana tey seinastu tjúgu árini h fyrst so setti mann ein serfrøðingarbólk eg haldi hesum í tvey túsund og eitt kom við hesum her hesari niðurstøðuni at vit ikki hava ta náttúrufyrisitingina í dag sum vit hava tørv á fyri at á ein tíðarhóskandi máta at verja okkara náttúru øh visi vit hyggja eftir hesi lógini sum í dag verður viðgjørd so fór sirstenberg undir eitti drúgt arbeiði at tilevna náttúrumargfeldislógina í távarandi heilsu og innlendsmálaráðnum og tað kom so ikki á mál helgi abramsen fór so í távarandi umhvørvisvinnumálaráðnum undir at í seinastu samgongu at broyta og tillaga lógina magnus rasmussen legði hana so fyri fyri løgtingið og tá var faktist ein samd rættarnevnd sum mælti til at samtykkja lógina men hóast tað so kom hon ongantíð til aðru viðgerð h nú er uppskotið faktiskt í sama líki lagt aftur fyri løgtingið og av tí sama so liggja eisini vissu fólk hava lagt merki til tað øll ella hoyringssvar og annað tilfar við hesum her uppskotinum rættarnevndin hon setti samd eitt broytingaruppskot fram um tvær smáar broytingar tað er at mann strikar heimildina a krevja tvingsilssekturin við planting og tað er tikið við í hetta uppskotið fyri at virða ta broyðu semjuna sum tá var at hóma um hetta uppskotið ja lógin sum vit hava í dag sum sagt hon er ikki nøktandi í mun til tørvin sum vit hava á einari náttúrufyrisiting h hon hevur øliga nógv gomul hugtøk mest verður víst til vagurfrøðiligur virðir og eingin fyrisiting er sum er grundað á vitan h tann gamla lógin hon hevur faktiskt øgiliga víðar heimildir til at friðja økir í dag uttan at har er nakað vitanar grundarlag fyri friðingini og so kann man eisini siga at lógin er ikki serliga nógv brúkt tann seinasta friðingin hon var í nítjan hundrað og áttaogfýrs visti vit hyggja eftir í nýggju lógini so hevur hon eitt samanhangandi regluverk til at verja náttúruna lógin er ofta rópt ein rammulóg um tú vilt ein amboðskassi at verja náttúruna við øllum hennara margfeldi tað verður staðfest at náttúran hon hevur egin eginvirði vit skulu verja hana bæði av teirri orsøk og eisini tí at hon er grundarlagið undir virksemi heilsu og mentan vit vita eisini í dag og tað verður staðfest í lógini at náttúran er ein viðskipan har allir liðugr kunnu ávirka hvønn annan og tað tekur hendan lógin eisini hædd fyri í tí heila tikið so er ein so er dentur lagdur á etta heildartrýstið av náttúruni ein faklig fyrisiting verður bygt upp á umhvørvisstovuni og hon fer vegna landsstýrisfólki at umsita lógina og har skal mann sjálvandi byggja á ta verandi vitanina og førleikar sum eru eitt nú á stovnum sum tjóðsavnið tað samstarvið haldi eg er týdningarmikið tað er nakað sum hevur verið víst víst á eisini í í tí viðgerðini sum var í rættarnevndini og eisini í tí hoyringsskrivinum sum sum koma inn h men eisini tí vitanini sum fólkáøkinum og jarðareðnum hava í hoyring og samskifti við hesi sum er øgiliga gjøgnumgangandi í allari lógini tá tað kemur til hvussu mann fer at umsita hesa lógina so hava nonkur einkult ført fram at vit fara á friða til høgru og vinstru men tað er ikki soleiðis at mann at mann umsitur eina lóg og tað er ikki soleiðis mann umsitir hesa lógina heldur tað eru ásett í lógini at tey átøkini sum verða framd tey skulu verða minst møguliga inntrivandi í mun til ta verjuna sum man vil hava og av tí sama so er tað ymisk sløg av vernd tað eru ymisk stig altfrá verja einstøk sløg ásetingar um fremmaldar lívverrir og til ymisk sløg av økisvernd tað er munur á friðing og á vernd og tað skal verða greitt hvat við friðja og verja fyri sambært hesi lógini hvat endamálið er og hvussu tað verður rokki hesar ætlannar um vernd tær skulu almannakunngerast og eigarar tir fáa høvi at viðmerkja áðrenn og tað ígjøgnumgangandi ígjøgnum lógina at samskifti er við eygarar og tey sum vara av og hyggja vit til dømis til norra har sum eitt meira hvat skal mann siga víðfevnandi e meira víðfend lóg enn hendan er galdandi so er samstarvið við hesi eisini gott og gevandi fyri náttúruverndina og hetta er ikki nøkur háðan ímóti jarðareiðranum hetta er spyrt um meg ein neyðug dagføring av okkara náttúruvernd tí vit mugu vita hvat tað er sum vit geva og hvat tað er sum krevst fyri at verja hendan ávísa partin av náttúruni eigarar hava eisini ein kærumøguleika við hesari lógini øh vistu vit hyggja eftir tí lógini sum er í dag so er tað soleiðis at tá ið yvirfriðingarnevndin hevur tikið eina avgerð sover hnan endalig í dag eru er rættartrygdin hjá hesum betri vard avgerðir kunnu kærast og so framvegis verða inntryvgjørd sum ávirka ognir ella í serligum føri rakstur so verður full kompensatión veitt fyri tað tað er sjálvandi ein ótti fyri tí nýggja sum gevur mótstøðu og tað skilji eg eisini væl eg skilji væl at mann vil verja líkasum tað sum mann hevur og nú hava vit havthesa somu lógina í hálvtrýss ár og hon hóskar ikki til tað trýstið sum náttúran er undir í dag og spyrja tit meg so er tað altavgerandi at serliga vit eitt land og fólk sum í øllum lutum er fullkomiliga treytað av náttúruni og kanska serliga tey ið hava sína vinnu beinleiðis treytað at náttúruni hava møguleika at verja hana og at røkta hana her eru nógv áhugamál men vit kunnu ikki bara biðja náttúruna skikka sær pent og gera sum vit vilja vit mugu hava amboð og reglur fyri hvussu vit verja og fara um okkara náttúru og vita hvat tð er sum vit gera í kjakjakinum har er tað ført fram fleiri ferðir í fleiri umførum at verður lógin samtykt so verður talan um álvarslig inntriv í tann privata ognarættin og í verandi rættindir at gagnnýta jørðina til landbúnað men eg haldi at eð eisini hevur verið ført fram fleiri ferðir í dag at hesin her ivin er longu svaraður í í uppskotinum og tað er nokk bleivu sagt í fleiri umførum og tí viðvíkjandi haldi eg eisini at tað var eitt gotteitt gott samskifti millumráðið og og rættarnevndina tá ið hetta uppskotið var fyri seinast har sum mann setti nakrar spurningar teir mest kritisku spurningar til lógina og eisini fekk svar upp á tað og tað vil eg eisini mæla løgtingsfólkið til at at lesa hhetta lógaruppskotið tað tekur fyrlit fyri rættindunum hjá ognarum og øðrum og talan er um eina javnvág millum atlitini til hesa her umhvørvisverndina og atlitini til tann einstaka ognaran og hesum sambandi haldi at vit kunnu vísa til ta meginregluna sum er í paragraf fimm í uppskotinum og har ásetir mann at øll tiltøk eftir løgtingslógini skulu vigast upp ímóti øðrum týðandi samfelagsámal økisvernd eftir uppskotinum fer ikki at bera í sær at landið tekur við ognarrættinum til tað varda økið landið fær einki ræði á verndarøkinum annað enn atgongd at skipa fyri ávísari avmarkaði røkt til at røkja ítøkilig verndarendamál tað hevur verið so á ivi um hvørti landsstýrisfólkini og náttúrufyrisitingin fer at friðja heilar higar her í dag men tað er altso soleiðis at lógin leggur upp til at mann í øllum førum ger minst møguligt inntriv fyri at náa tí endamálinum sum mann setir sær eg havi roynt at leggja meg eftir at fáa eina so breiða semju sum gjørligt um hesa náttúruverndarlógina við at taka hetta lógaruppskotið hesa lógina fram aftur tí um byggir á eitt arbeiði sum hevur verið ígjøgnum skiftandi samgongur og eisini tí tað seinastihendan lógin var fyri eydnaðist rættarnevndini at fáa eina semju hvissu vit aftur venda til lógina sum hendan amboðskassan so er tað jú eisini týdningarmikið at at tann politiska skipanin er vildur til at brúka tey amboðini sum eru í amboðskassanum annars stendur hann bara har og varð ikki brúktur til nakað sum helst visti lógin jú breiðari semju vit hava um lógina jú størri møguleiki er tað fyri at hendan lógin verður fer at virka eftir sínum endamáli at verja náttúruna eg skaleaferð takka fyri eina góða viðgerð og eg gleðimi eisini at viðgera nógva av hesum spurningunum víðari í ræktarnevndini