Christian Andreasen (Fólkaflokkurin (People's Party)), speaker, 2021-02-24
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipaninium F-002/2020: Frágreiðing um alivinnuna
ger so væltakk fyri harra formaður tað er eðalorðaskifti um alivinnuna alivinnann er ein týðandi táttir fyri føroyska samfelagið tað er ein av okkara høvuðsvinnum og tað er gott atløgtingið fær høvið til at viðgera hesa vinnuna undir eit egalorðaskifti alin alingin í føroyum er ikki serliga gomul hon byrjaði kanska í fyri en ántrýss árum síðani teir tað fyrstu royndirnar blivu gjørdar og royndin var eisini gjørdar í hálvfjerðsunum sum lagtu grundarlagið undir alingina á sjónum og so høvdu vit nakra æling í fýrsunum vit minnast øll at tað vórðu givið nógv aliloyvi g haldi að vóru sjeyogtrýss í tali tað varð politikkurin tá var kanska ein ringur ein avlæri kanska og vit fingu ein alilóg í áttaogfýrs sum var eini rammu lóg og tað var eisini neyðugt tá at eat formulera ein yvirorðnaðan alipolitikk fyri at fáa nøkur grundlegjandi prinsippi hvussuhendan vinnan kundi skipa seg og longri so longu framvi koma so var jú eisini tørvur á at fáa lóggávu um djórasjúkur sum eisini kundu umfata ælingina tí øll vistu at tað var ein ein veteroner í vandi við hesi vinnuni og bjarni djeuraholm fyrrverðandi landsstýrismaðurin hjá fólkaflokkinum legði uppskot fyri tingið um løgtingslóg um djórasjúkur sum varð løgd sumvar lagdr fyri tingið tvey tsun og eitt tá var ognarviðikiti vóru eisini fløkt tað vóru fleiri ælarar á sama øki og tað hevði við sær at tað var nógv ferðsla millum økini og har var eisini stórur vandi fyri smittuspjaðing og tað var kom beinanvegin fram at mann skuldi minka flutningin millum æluvøkina fyri at avmarka smittuvágan og tí fór vinnumálaráðið fyrsta í í tvey túsund talinum undir eina fyrireiking at fáa alifjørðina at skifta um aliøkir so sat viðkomandi alarar bert vóru einum staði í tvey túsund fingu vit so aktur eitt útrota í la og man kann siga at fram til tvey túsund og trý sjálvt um framleiðslan í vey úsund gtrý var rætiliga høg eini sjeyohálvtrýs túsum tons so fór øll vinnan fyri í bakka dóilsa av jla og tú helst av at marknaðarprísurin varð so lágur sum at vera tá undir undir framleiðslukostnaðin og tá ein landsýrismaður í vinnumálinum bjørni djørholm gjørdi eitt umfatandi fyrireikan fyfyrireikingar arbeiði fyri at fáa bøtta um vetoneru skipanina soleir at myndugleikarnir fingu nøkur amboð at berjast ímóti sjúku og smittusfjaðing og landsstýrismaðurin setti einm landsjórarlæknar burturav at arbeiða við hesu her og hetta endaði so við at landsstýrið á heyst í tvey túsundog trý lýsti eina rakstrarkunngerð um sjúkufyribyrging júkufyribyrgjandi rakstur eisini bleiv gjørd á eini serstøk ialal kunngerð og kunngerðin ásetti reglur um at mann skuldi skilja árgangirnar sundur og mann skuldi hava økishvíld altso økini skuldu ikki brúkast tað skuldi skiftivís su manskuldi ha skiftisøkir og mann hevði eisini reglur um tilbúgving skuldi tað ringasta t henda og alt hetta her tað legði jú karmar undir eina nýggja vinnu í føroyum hvar ið øll atlit vórðu tikin o eisini við við spjaðing og fyri at fáa eina burðardygga rakstur og sjálvt um ell alivinnan steðgaði upp tá kan man siga í tvey túsund g trý og talið av alifyritøkum fór frá kanska fjúrtan til fýra alifikvur tá so hevði eg alt hett her við sær at grundalg var var fyri eina einari nýggjari vinnu í føroyum sum ordiliga tók dik á seg eitt annað sum bleiv gjørt tá sum eg haldi hevur stóran týdning fyri menningina á alivinnuni tað var tað at mann broytti reglurnar um útlendskan kapital avmarkingin at útlendskatalr ikki kundi vera í vinnu bleiv tikin burtur soleiðinar at vit í alivinnuni hava eina eina reglu sum sigur at útlendskir íleggjarar kundu gera íløgur í alivinnuna har er nakrar avmarkingará gott nógv men men tað hevur verið gott fið alivinnuna sum á henda hátt fekk fatur á kapitalið sum hevði tørv á og so eg vil siga tað at hetta her við at mann gjørdi nýgjar karmar fyri aluvinnungina og umann fekk greiðar vitinerar reglur um man fekk útlendskar kapital mann gjørdi eisini eina koppsetingarætlan fyri ðsa og tað var altíð tá tá var ein lansstýri sum setti tað í gongd og tað útmyntaði seg so í novembur í í tvey tsund og fimm til ein nýggjan alipolitikk sum faktist er tann er tann yvirorðnaði politikkurin sum framvegis er galdandi og so hava verið justeringar gjørdar í alipolitikkinum ein justering bleiv gjørd í tvey túsund og tólv og tað er øgiliga viktigt at siga tað at endamálið við tilgongdini var at minka um biologiska vandan s sum tryggjas skuldi vinnuni tryggjar karmar at virka undir og tað var eisini ein ein avgerandi fortreyt oat alivinnan eisini kundi hava høvið til at økja sína framleiðslu men á burðardyggum og forsvarligan grundarlagið í lipolitikkurin bleiv tá at formleraða soleiðsinar til nakrar alifirði verða lagdir saman til størri royndir nakrir alifirði verða strikaðir og nakrir alifirðir verða víðkaðir og paragrav eitt í lógini um um alið aling sigur at lógin hevur til endamáls innan fyri lívfrøðiligar burðardyggar karmar her undir við atlit til djórasjúkru umhvørvið at fremja lønsemi og kappingarføri í alivinnuni og tað vas tað sum stendur í viðmerkingunum alivinnan hevur ein ómetaliga stóran týdning fyri føroyska búskapin í dag og alivinnan er kanska ein selskingsøga sum sum er íkomin trúgvi eg tí at vinnan hevur sjálv fingið frið til at ment seg undir støðugum karmum í dag er kanska við avleiddum vinnum kanska eini tvey trý túsund arbeiðspláss í hesi vinnuni og tay arbeiða kanska fjúrtan hundrað fólk í alivinnuni útflutningurin í tey túsun o nítjan var níggju komma fimm miliardir tann samlaga útflutningurin av hesum stóv alivinnan fyri góðum la einhelm av útflutninginum fýra milliardir krónur og alivinnanin hevur seinastu fimm árini goldið slakar tvær komma tvær milliardir í skattum o avgjøvraum í landskassan so tað er ein risa upphædd sum ta hevur givið avkast eisini í landskassan tey trý størsta alifelja tey alifieini vit hava hava seinast fimm árini umsett fyri góðari tveyogtjúgu komma fýra milliardum krónu alifeligini hava í sama tíðarskeið gjørt íløgur fyri níggju komma tvær milliardir krónur og tvær komma sjey milliardir u goldnar í vinnupvítur í tvey túsnd o nítjan rindaði alivinnan fýra hundrað milliónum krónur í lønum tí halda teð er oftani løgið tá eg hoyri politikarar og onnur siga at útlendingar fara avstað við øllum vinninginum í føroysku alivinnuni einki kann vera meira ósatt enn tað hinvegin ja vil eg statvekk halda fast við at við at loyva útlendskum ílaggjarun at gera íløgu í alivinnuna so havi eg skapt karmar fyri at vinna kann út veða neyðum kapital og hesin kapitalur sum alivinan hevur tørv á finnst ikki í føroyum og við at loyva útlendingum at gera íløgur í føroyum so eru tað eisini eir sum taka virskuðina fyri um tað skuldi gingið galið meðan vinningurin ligur eftir í føroyum og alt virksemið liggur í føroyum sum sagt útflutningsvirði av alivinnuni liggur um fýra milliardir og sambært alivinnuni kann altso er møguleiki fið at økja framleiðsluna nakar komandi árini og vinnarnir rindar sum sagt einar fimm hundrað milliónir beinleiðis skatti um árið og hetta kemur kanska at økjast komandi árini um tað eydnast í vinnuniga at skapa burðardyggan vøkstur á kappingarførum grundarlagi tær avbjóðingar sum alivinnan hevur í dag er kanska kappingin utanfrá tað fær nógvi lanba sera ling fram út í heimi og tað fer kanska við tíðina at geva eitt størri útboð á vaksandi kappingaámarknaðinum og hendan æliningin hevur kanska lægri fragtkostina og su víðari sum fer at at skapa at sela kapping fyri alivinnuna og tí er ómetaliga neyðugt at vit tryggja at tann føroyska alivinnan framhaldandi kann hava eitt eit kappingarførari soiði ar hon klárar kappast við útlendskar fyritøkur her er eitt at nevna tað er tað at tann føroyska alivinnan hon betalir munandi meira skatt enn kappingareytar er í øðrum londum í skotlandi rinda mann bara nítjan prosent partaalskatti og í norðuri í norðreg hevur man eisini stuðulsmøguleikar og mann hevur kanska ein samlaðan skattp á trýogjúguprosent sum svarar til null komma fjøruti oyrur per kilo framleiddam vøðrum í føroyum er skatturin sjey krónur per kilo sum er munandi meira enn í londunum í kappasktvið eg havi hugt eftir tølunum hjá bakkafrost samlaði skatturin sum fyritøkan rindaði í tvey túsund og átjan var fýra hudraðog nígjuofjøruti milónur krónur og tað svaraði til eitt skatta prosent uppá einogtretivi prosent tá vinnusbítiskatturin íroknaður varð samliga skattatrýstið fýraogjørti komma fýra prosent og tað sigur seg sjálvt at tað er ikki livm fyri at økja skattatrýsti aluvinnuna tí vinnan eru longu dag kanska við at missa kappingarføri júst orsakað av høgum skattum eitt annað sum eg havi lagt merki til sum eisini haldi er ein vandi fyri alivinnuna ta er tann økta bueukratiseringin í í føroysku umsitingini eg veit at tað er tað hevur verið eitt samskiti millum myndugleikarnar og og alufyritøkurnar um galdani lóggáva hevu undi rakstrar kunngerðina men seinastu tíðina havi eg lagt merki til at myndugleikarnir hava broytt kós og hava sett avmarkingar í gongd í verk mótvist alufyritøkunum og hava kravt litilfyritøkurnar at minka teirra framleiðslu í serliga í sambandi við niðurberjing av lús so hava lifyritøkurnar gjørt stóra íløgur í nýggja niðurberjingarhátti av lúsum mann hevur keypt týrartík man evrgjørt dýrar íløgur fyri merikaniska viðgerðir og mann hevur eisini gjørt har at mann roynir at øat økja framleiðsluna av stórum smálti á landi fyri at minka rissikíni á sjógvi og serliga hsin her avlýsingarhátturin hevur viðført eitt økt felli tí fiskurin tá tað erandi innkoyringar sumskal til og í staðin fyriat geva vinnuni ein møguleika at fáa hetta innført so er so er myndugleikin farin at krevja niðurskurð og tá tá selr jú tað at grundarlagið fyri teimum stór íløgum sum vinnan hevur gjørt er líkasum burtur tí einhvø forsetningur hjá einari vinnufyritøkum at gera íløgur er at mann kann økja um framleiðsluna og økja um virðisskapanina sum skal forenta hesar íløgurnar og eg haldi at landsstýrismaðurin eigur at hyggja nærri efir hesum her og atgera gjøgnumskygdar reglur soðsir valivinnan veit hvat hon hevur at halda seg til og at rummusitini í alivinnuni ikki verður pasera upp á eina fría meting hjá hjá myndugleikanum og eghaldi eisini at størri mun eigur at respektera tað innaneftirlit sum alifyritøkuna hava í dag tí eg eri vísur í at alifyritn sjálvari er førar fyri at meta um eisini eisini at føra fyri at meta um tannbiologiska vandan sum er eg haldi eisini at tað manglar ein greið visjón í øll hesun her um ein burðardyggan vøkstur eg haldi at tað virkar sum ar mindugleikin kanska hevur gloymt gloymt fyri tíðina at endamálsurðingin í alilógugávuni er at skapa lívfrøðiliga burðardygar karmar herhundir við atlit til djórasjúku og umhvørvið men eisini at fremja lønsemi og kappingarføri í alivinnuni i skeg til dømis hugsa eg um lisakunngerðina sum undanfarna landsstýrið sett í verk hvar mann nú setir eitt mark fyri einar hálvari skynsbúnari lús prlaksí gildi kann reglugerðin bleiv sett í gildi uttan nakað fakligt tilmæli og var ein royn t var eitt roynt polilitiskt inntriv móti hesi alivinnuni og eg veit frá alivinnuni at henda hendan reglan seinni ár við ho kemur í gildi fer atí avgerandi mun at seta forðingar fyri einum vøkstri ina yri alivinnuna og tí vil staðiliga heita landssýrismannin um at viðgera heta málið á nýggjum saman við alivinnuni so vit kunnu fáa hóskandi karmar og ikki lemjandi karmar fyri alivinnuna sum hendan lisarakunngerðin í veruleikanu erog ein annar spurningur sum eg havi sett meir er tað altso eri nú er tað starvsstovan hóski starvstovan sum umsita her og á á stovnum og arbeiði seor eisini í landsjórarlæknin sum hevur narar heimildir eg seti spurnartykin við hvussu rætt er at hava hasar bóðbáðar myndugleikarnar undir sama taki við tí samfelagsligum týdningi sum vinnan hevur í dag er tað av alstórum týdningi at alivinnan ikki verður gjørdi minni kappingarfør enn enn vinnan í útlandinum serlakt at hugsa verður um kappingina frá útlandinum serliga usa kina og eu og vit mugu sum politikarar tryggja støðugar karmar og at teir hava møguleikar til at kappast á á kappingaverndum grundarlagi verandi ali politikkur er ikki endurskoðaðir seinastu nógv árini og tí er mann at endurskoða alupolitikkin og politikkurin eigur at vera at karmar verða skaptur fyri betri samstarvi millum vinnu myndugleikar og at myndugleikin leggur størri dent á eina visjón og um burðardyganr vøkstur landstýrið igur beinanvegin at skapa greiðar tryggar trygv og greiðar og tryggar karmar fyri at alifyritøkur fáa møguleika at vaksa um framleiðsluna hevur tú skapað karmar fyri at aling kann fara fram út í havøkinum og at tað verður gjørt so smitia sum gjørligt og mann kann seta hetta í verk innan so stutta tíð sum gjørligt ein vinna sum ikkihevur møguleikar fyri vøkstri stagnerað við tíðini og ííløguhugrin kring eina slíka vinnu kann tá við tíðini faratminka tíðandi eg haldi at frágreiðigin hjá landstýrismanninum er góð og hon lýsir væl verandi viðurskifti men eg haldi sum sagt at hon manglar kanska eina visjón um hvussu vit koma vishvussu vit koma koma longur fram á leið eisini við einari visjón um ein burðardygan vøkstur av alivinnuniak