Liljan Weihe (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-02-16
Topic: 1. viðgerð LM-047/2022  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2023
takk fyri frú forkvinna hvussu kóka vit fýra hundrað og fýraoghálvfjerðs síður niður í eina røðu upp á tíggju minuttir eg kann siga tað fíggjarlógaruppskotið tað er søgan um at byggja herðarnar hjá teimum sum undan fóru samstundis sum vit nú broyta kós og so er tað eisin eitt sindur um týdningin av einum heilt serligum seymi tað ber ikki til at taka allar tættir upp sum eru í hesum fíggjarlógaruppskotunum og flestu tykkara tit kenna eisini innihaldið tí uppskotið er lagt fram ikki færri enn tvær ferðir og eri eisini ein av teimum síðstu røðaralistanum so eg skal ikki troytta tykkum alt for nógv men eg vil brúka nakrar minuttir upp á mótpólarnar ítrótt og rúsevni vit brúka í rundum tølum einar tretivu milliónir krónir upp á rúsdrekka og rúsevnisviðgerð umframt fyribyrging umvegis fólkaheilsustýri og so styrkja vit í hesi fíggjarlógini taks við næstan trimum milliónum krónum til rúsevnaeftirlit og hetta er heilt víst væl givnir pengar tí at vit hoyra javnan um at rúsevnisnisnýtsla er ein vaksandi trupulleiki í føroyum og vit skulu sjálvsagt fyribyrgja at rúsevnið yvirhøvur koma inn í landið hjá okkum og vit skulu sjálvandi eisini hjálpa teimum sum eru komin illa fyri av hesum men vit mugu eisini fyribyrgja at okkara ungdómir yvirhøvur kemur í samband við rúsevni og har hava felagsskapur stóran týdning eg gleðist tí um at ítrótturin hevur fingið eina størri játtan í mun til undanfarin ár ítróttasamband føroya hevur fingið eina millión krónur afturat til sítt virksemi ísf umboðar fimtan túsund ítróttafólk í hundrað og tjúgu feløgunum og fýraogtjúgu ítróttagreinum kring landið trýutrýss prosent av okkara børnum og ungu íðka ítrótt og tað merkir at vit í føroyska ítróttinum hava rúm fyri bæði breiddini samstundis sum vit hava ppfóstrað úrmælingar innan fleiri ítróttagreinar ítrótturin styrkir fólkaræðið vit møtast tvørtur um sosialar klassar bakrund ug førleikar í feløgunum kring landið ítrótturin er heilsufremjandi bæði sálarliga og kropsliga og so er ítróttur við til at fyribyrgja at okkara ungdómur endar í óføri til dømis í rúsevnismismýsi og kriminaliteti tí er tað eisini mín vón at vit í hesum vælskaeiðnum fara at fáa eina breiða semju um at hækka játtanina til ísf munandi og gjarna við meira enn einari millión longu í hesi fíggjarlógini ítrótturin er eisini vinnufremjandi okkara landslið og úrmælingar marknaðarføra okkum sum tjóð úti í heimi samstundis skapa skaparítrótturin altjóða kappingar í føroyum og tað gevur virksemi í føroyskum ferða og tænastuvinnuni ofta í lágárstíð tá ið ferða og tænastuvinnan annars er í tvala og tað leigir meg yvir á næsta øki sum eg fari at umrøða ferðavinnan er vaksandi og skapar arbeiðspláss kring allar føroyar trupulleikin er tó at ferðavinnan er rættiliga tengd at háárstíðini sum eru frá syrka mai til septembur og nú plaga fólkini her í salinum ofta at tosa um at vinnan skal hava tryggar karmar at virka undir og tað ynski eg eisini fyri ferðavinnuna og ein stórur partur av loysnini upp á tað tvinnuferðavinna í løtuni eru mettu inntøkurnar frá vinnuferðavinnu trý hundrað og trýss milliónir krónur um árið men hetta kann vaksa nógv um vit geva hesi vinnunu góðar karmar at virka undir og tí er tað gleðiligt at vit eisini fara at raðfesta vinnuferðavinnu ráðstevnur fundir og størri tiltøk sum eisini eru í lágárstíð tá ið vanligu ferðafólkini ikki ferðast til føroyar hetta skapar støðugt arbeiði í vinnuni og hækkar um tænastustøðið eisini eru pengar settir av til at savna inn hægtøl um ferðavinnuna so vit og eisini vinnan fáa betri vitan at taka avgerðir út frá ferðavinnan ger okkum eisini meira tilvitað um okkara egnu mentan ferðafólk vilja uppliva føroyska list føroyskan tónleik og ikki minst føroyskan mat eg fegnist tí eisini um at vit í fíggjarlógini raðfesta skapandi vinnurnar tónleik og film fmx fær eina hálva millión afturat til at marknaðarføraføroyskan tónleik uttanlands filmshúsið færa eisini meira eisini er hálv onnur millión sett av til at økja um tilvitskuna um føroyska matframleiðslu og tað er sjálvandi gott fyri føroyska matmentan yvirhøvur eri eg nokk so stórur fjeppari av ferðavinnuni sum um hon sjálvandi verður umsitin rætt er ein sera inklusiv vinna øll sum hava áræði og hugflog hava atgongd til vinnuna vinnan er ikki avmarkað av stáli kvotum ella geografi og eisini við javnstøðubrillum er hetta ein góð vinna tí her síggjast fleiri kvinnur í til dømis leiðslustørvum og nú eg nevni javnstøðu so verður hetta økið eisini raðfest í fíggjarlógini peningur settur av til savnað inn meira vitan um hetta økið og kvinnuhúsið við harðskapsmóttøku er raðfest nú segði fyrst í røðuni at hendan fíggjarlógin byggir á harðarnar hjá tykkum sum sótu í samgongu í heyst til dømis hugsi eg at vit øll fegnast um at fleiri bústovnar byrja sítt virksemi í ár men eg isegði eisini at nú broyta vit kós og tað sum eg eri mest errin av og glaðfyri í fíggjarlógini tað finnst ikki í nakrari játtan tað finna vit í grein tjúgu sum eru inntøkurnar á fíggjarlógini á síðu fýra hundrað og fimmoghálvtrýss rættiliga ættarliga í uppskotinum har síggja vit at ríkisveitingin verður lækkað fyri fyrstu ferð í yvir tjúgu ár fimmogtjúgu milliónir krónur í ár og eisini komandi ár so vit samanlagt minka blokkin við hundrað milliónum krónum í hesum valskeiðnum harumframt eru fleiri yvirtøkur ávegis tann fyrsta farsóttarøkið er longu komin í tingi og hetta gera vit samstundis sum vit megna at hava eitt fornuftigt yvirskot og ikki í ovfara kæti brenna allan peningin av í einum tí soleiðis tryggja vit haldføri og so er tað einda søgan um seymin tjóðsavnið fær í hesum fíggjarlógaruppskotinum eina serliga játtan á tvey hundrað túsund krónur og hetta hugsið er ein av teimum minstu upphæddunum sum er í fíggjarlógini men við hesum tvey hundrað túsund krónunum fer tjóðsavnið at átaka sær at innflyta og selja heilt serliga seymir til føroyska bátin hendan lítla upphædd er soleiðis við til at tryggja føroyska bátin sum nýliga kom á unesku listan fyri siðja arv norrøni súgubygdi báturin sum gjøgnum øldir er lagaður til føroysk viðurskifti sum vit nú hava okkara heilt egna føroyska bát føroyski báturin sum hevur havt so stóran týdning fyri liviumstøðurnar í føroyum hann hevur verið áliti í fiskiskapi og veiðu og at flutningstóli millum bygdirnar áðrenn oyggjar og sunn gjørdu gjørdust gjøgnum hola av tunlum og nú verður báturin mest brúktur til frítíðarítriv og sjálvandi til okkara tjóðarítrótt kappróður so við hesum her tvey hundrað túsund krónunum varðveita vit vitanina um bátasmíð sum hevur verið ført víðari frá einum bátasmiði til annan í øldir men laga eftir umstøðum og brúki og soleiðis kann søgan um hendan bátaseyðin førast yvir á hesa fíggjarlóg hon er tillaga umstøðunum og í komandi fíggjarlógin hjá hesi samgonguni fara vit at síggja at politikkurin og raðfestingarnar verða broyttar til tað betra halda vit og eg hugsi at hatta var seinasti naglig í hesi