Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur (Fólkaflokkurin (People's Party)), speaker, 2020-10-06
Topic: 1. viðgerð LM-029/2020  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2021
ja takk fyri harra formaður hetta er verið eini lang og drúgv viðgerð nú til fíggjarlógina og eg kann heilsa og siga at tað hevur eisini verið langt og drúgt og til tíðir stak strævið áðrenn vit komu so langt sum her til tað er soleiðisnar ati innan fyri mítt øki havi eg valt at raðfesta nøkur ting vit vita tað at vit eitt samt løgting tóku undir við lógini um almannatrygd og tænastur seinastu setið og tað var so fantastiskt at tað var eitt samt løgting hugsi mangan um hetta her hvussu sterk vit standa saman tá vit eru so samd um eitt so stór mál ímyndu tykkum viðstað til dømis var ikki tí eg eri stakglað fyri fiskivinnulóggávuna men eg vildi eisini ynskt at tað sama varð hent við fiskivinnulóggávurna at vit stóðu so líka sterk saman um hana men tað sum eisini verður frammi og tað sum er spurd um so landsstýriskvinna ætlar tú at raðfesta nakað hvat ætlar tú og vit mangla hetta og vit mangla hatta og og tað passar at vis ið eg ikki seti mak at seta pengar av so landsstýrisfólk við upplækning frá samgonguni so so nyttar tað lítið við hesum lógini um almanatrygd og tænastur tí tað má alla tíðina seta pengar pengar á sjálvandi ferðin hevði eg hugsað mær var størri enn hon egentiliga er men samanumtikið so so haldi eg at vit kunnu í stóran mun vera nøgd eg kundi kanska komið fyrst inn á nakað sum vit hava longst eftir bæði her í løgtinginum og eisini úti í okkara samfelag sum eg verði øgiliga nógv peikað á í samband við lógina um almanatrygd og tænastur fyri viðlíkahald viðlíkahaldsvenjing kvann nytta tað at ein blivur sjúkur og fara hesar allar møguligar venjingar kanska fyrstu danmark kemur til føroyar at venja og so tá ið mann er komin upp á pláss ja men so er einki sum eitur viðlíkahaldsvenjing eg minnist at eg ætlaði at seta pengar av til ta fyrstu fíggjarlógina h men so bleiv saveitskt elsbet tað nyttar einki tí at vit mangla hesa lógina og tað havi eg so saman við løgtinginum klárað at fingið til til veruleika og nú ø er møguleiki at seta pengar til viðlíkahald og tað haldi eg er eitt stórt stig á leiðini sum vænti nógv er glað fyri til dømis hevur mann snakkað hetta her við fólk ímillum átjan og sjeyogtrýss ár ella við øðrum orðum átjan ár upp til pensjónsaldur at tey ið ofta eru líkasum detta niðri millum og tað er nakað sum eg eisini setti mær fyri at tað máttu vit gera tað sum vit vórðu ment fyri at tað ikki skuldi at tað tað ikki skuldi henda sjálvandi vit eru ikki komin á mál men vit settu pening av til eitt dagtilhald í eysturoynni á glyvrum og nú hevur mann so sett meira pengar av til tað soleiðisnar at tað kann man sigur koyra við fullum blussi pluss tað at mann sett fimm hundrað túsund krónur av til transport tað vil siga at tey sum ganga á hesum tilhaldunum hava møguleika til at blíva koyrd aftur og fram ikki at siga tykkum tað kann forstýra nokk so nógv vis ið til dømis at at húsfólkið skal koyrahesi fólki ella vinfólk ella familjan skal koyra tey aftur og fram tí øll hava næstan nokk við við sítt bæði tá tað kemur til at tey skuldu møta til arbeiðis og so víðari so tað haldi eg ergott tá ið eg nú tosaði um endurvenjing so sjálvfylgiligt er peningur eisini settur av til nei vilíkahaldsvenju so er pening sjálvandi sett eisini av til viðlíkahaldsvenjing nei endurvenjing umskylda øhnakað nýtt sum eg havi sett pening av til tað er familjumenning og tað er fýra hundrað túsund krónur og tað er latin til ein sjálvognari stovn miða og tað er hús fyri familjumenning og tað er soleiðisnar ati hesi arbeiða við at hjálpa familjunum og er tað nakað sum henda samgongan gingið á høgt upp í so er tað akkurát familjan og tað skal síggjast í ljósunum av at vit kundu taka eitt dømi har sum fólk kanska hava trupulleika av hjúnabandunum har kann mann fara inn at hjálpa og tað vita vit eisini at viðhvørt so stendu hjúnabandið ikki til at rædda og so eru eisini møguleiki at tey fara inn at hjálpa soleiðisar at børnini eisini koma so frægt sum tað nú einaferð ber til burtur úr tí altso at tey statvek fer hava eitt gott lív øhog kris havi eg valt at seta pening av til tay gera eitt stórt arbeiði og berin og so havi eg eisini sæðt játtan av til stuðul til heimleys eina millión og harav ferð so sjey hundrað túsund av til herbergið hjá frelserunum og tí at tað er soleiðisnar at nortann norski frælserin hevur betalt og nú hava tey hug at ella nú vilja tey at vit føroyingar yvirtaka hetta og tað er ein stór upphædd og vit ætla at royna at hækka hesa játtina játtanina ár eftir ár soleiðisnar at tað vera vit føroyingar sum betala tað umsorganarheimið hjá bláarkrossi fær eisini eina játtan trý hundrað túsund krónur eg hevði virkuliga hugsað mær at pláss var fyri at tey fingið meira meni í onkra løtu so var eg skótað null so tá ið mann veit líkasum hvat er hent áðrenn so so eri eg glað fyri at at allíkavæl at mann kláraði at fáa trý hundrað túsund krónur av til tey og sjálvandi vistu fíggjarnevndin metir at tey skuldu hava meir ella og plássið fyri tí so so tað sigur seg sjálvt at tað bakkar landsstýriskvinnan hundrað prosent upp um mann tosar um ella tað hevur ofta verður spurt her nú er tann løgtingslimurin kanska ikki í salinum sum spurt øgiliga nógv um suðuroynna hetta her við kanska duna hvat við dugna í suðuroynni ø tí at nú hava vit tað bæði her í havn og vit hava eisini í eysturoynni í klaksvík og tað gera eitt heilt einastandandi gott arbeiði og har er so peningurin settur av til at tey eisini kunnu fara arbeiða ella vera í suðuroynni virksemið í suðuroy og eitt av tí sum sum eg eri eisini glað fyri tað er ati eiðrargarður umvælingin á eiðrargarði fjúrtan er næstan liðug míni næstan hon er liðug øog ætlanin er at skipa fyri fimm búplássum altso fimm sum slepp inn har altso at búgva eitt síggja eitt dagtilboð sum gevur fimm virkningspláss og bíðilistin minkar orsaka bíðilistin minka við fimm búplássum og trimum virkningsplássum og talan er um fjølbreka vaksin fólk hatta haldi eg at vit kunnu fegnast um tit vita tað at vit samtyktu eina verklagslóg har sum vit seta frameftir níggju milliónir krónur av um árið til at gera ymiskar bygningar innan almannaøki í stand og tað fer eisini at geva fleiri pláss og tað er hart tiltrongt og nú fara vit kanska at beginna eisini at síggja fruktirnar av at mann beginnur at ella at mann sett pengar av til hetta ymiska ikki tí at akkurát tað við eiðragarði er fór mann gongd við nakað áðrenn haldi eg stemt so er tað sóltoyur eystistrati har fimm hundrað túsund krónur eisini settar av og so er tað játtanin til heimaráðgeving er hækkað við einari millión soleiðis tað ber til at víðka um skipanina og játtanin er hækkað við ein komma eina millión til at styrkja um ráðgeving og uppsøkjandi arbeiði tað er tað er lat mann hugsar eisini um hetta her við tá ið foreldur fáa børn sum hava eitt brek ella serligar avbjóðingar so nú masir hevur mann vil man gjarna tað at ráðgevarar fara út beinanveg og hjálpa hesum fólkunum fara inn í heimini hjá teimum og hjálpa teimum geva teimum nøkrum amboð soleiðisnar at dagligdagurin kann blíva lættari hjá hesum fólkum og tað haldi eg eitt mansiur at mann gevur ráðgeving ella heimaráðgeving tað man vera ein av grundsøglunum hjá lógin um almannatrygduogtænastu tað var eitt av tí sum ein av teimum allarfyrstu greinunum um ráðgeving og tað er nakað sum eg haldi vit eru øll samd um er átrokandi at tað bleiv til veruleika øhsum eg nevndi so so halda byggi tað við við at gera hesi ymisku heimini í standð heldur fram og pluss tað at tað er ikki okkum viljin hjá politikaranum og viljin tá tað kemur til tað fíggjarliga manglar ikki tá ð tað kemur til at byggja hesi heimini vit vita øll frá seinastu seti hvussu tungt tað var og eg haldi eg kanska undir upp á at tað er heilt heilt heilt heilt ræðuliga tungt at fáa hesi heimini til vega tí altso g har haldi eg at har eiga vit at hyggja meira eftir privata hvussu gera tey privata fráhesin tankan til at gera eitt hotell inntil tað stendur uppi har hevði eg virkuliga hugsað mær at tað almenna læri rættiliga nógv av teimum øhtað verður tosað um barnaheim eg minnist ikki um barnaheimið byrja við trýss milliónum enda við uppi á hundrað og fimmogtrýss milliónum tá ið fyrrverandi landsstýriskvinnuna segði nú er nokk øhso verður tað sagt ja men hendan landsstýriskvinnan ætlar at hesar tvey hundrað milliónirnar nú skal alt brúkast l barnaheim tá ið taðetl almannagagligt passar ikki skeivt skeivt tað er soleiðisnar at tað sum eg ætli mær tað er tað at tað verður bygt nakrar barnabústovnar altso tað vil eg siga eg snakki ikki um nakra institutión eg snakki um eitt heim eg havi sagt tað so ofta her eg snakki um tað skal vera heimligt tað skal vera fjálgt hjá hesum børnum og tað pjøðist ikki a endilia at vera eitt stór institutión ella eitt yvirvaksihús tað kann gott vera fleiri hús tað er soleiðis eg síggi at okkara børn sum mansigur ikki hava tað so lætt sum onnur at tey skulu hava ta hava eitt fjálgt gott heim í eina ikki eina institutión øh so eg snakki slett yvirhøvur ikki um hundrað og fimmogtrýss milliónir eru heilt heilt heilt nakrar aðrarstaðnir og eg havi eisini nevnt hetta her við seinheilaraskaða at tað er øgiliga viktigt at tað blívur bygt htað burdi langt síðani verið gjørt men tað er nakað sum eg longdi eg farin í gongd við úti í raðnum at finna ú tav hvussu tað skal síggjast út og har ætli eg mær eisini at hava eina nýhugsan har eg hugsi at vit brúka teir fasilitetirnir sum eru í økinum visu vit byggja eitt tá vit byggja eitt heim til fólk við seinheilarskadd so skaln mann brúka um vit snakka um eitt sjúkrahús so kann mann brúka tað fasilitetinar sum eru har til endurvenjing ella viðlíkahaldsvenjing ella visti vit snakka um ein svimjihyl tað er eingin grund til at fara at byggja ein djúpan svimjihyl ein afturat kanska í einum øki ella hvat er har havi eisini husað t hugsað tað líts sindur annaðloys tí vit mugu vit kunnu ikki gera nøkur fá yvir dýr heim vit mugu gera nøkur sum er effektiv og góð og vit brúka tað sum er á staðnum til frama fyri tey sum hava brúk fyri hasum øh so kann eg ikki lata vera við ati sjálvfylgiligt at koma inn á hetta her við tillaga starv tað hevur verið nógvur kritikkur um tað og eg haldi nógvav tí botnar í tí at mann ikki skilta ordiligt ella at landsstýriskvinnan ikki duga nóg væl at greitt frá hvat hetta betíðir tað er soleiðis at ein samd fíggjarnevnd ein samd fíggjarnevnd ikki bara samgonga at andstøða ein samd fíggjarnevnd hevur heitt á landsstýriskvinnuna um at hyggja eftir nei vøkstrinum í útreiðslunum tí at tað simpultenn tað gongur beina kósa uppeftur bara tey seinastu trý árini innan fyri tíðlaga starv altso bara tillagastarv fjøruti milliónir og eg havi kanska roynt at hildið eitt sindur aftur men eg havi fingið áheitanir frá landsstýrinum løgtinginum samgonguni fíggjarnevndini og so havi eg gjørt tað at eg havi hugt eftir tíðlaga starvi og eg haldi at mann skal glaður fyri at tað akkurát er henda landsstýriskvinnan sum hevur gjørt hesar broytingarnar tí eg havi gjørt tær so lempiligar sum tað yvirhøvur ber til tað er oleiðis meg verður kritiserað fyri at mann spart so lítið gaman í men tað eri akkurát tí eg havi hugsað um hesi fólkini at eingin í verandi skipan skal fáa minni enn eina vanliga arbeiðsmannaløn altso fólk sum arbeiða ella tjena kanska tvey túsund krónur um mánaðin at tey ikki fáa minni enn ein vanliga arbeiðsmannaløn og nú fær tíðin harra formaður kanska onkur spyrj meg um tað so jaja ja veg sleppi eg at forklára tað í verandi skipan er tað soleiðis at hann sum hevur høga løn fær høgt lønarískoyti frá tí almenna tann sum hevur lága løn fær lágt ískoyti frá tí almenna dømi tveir persónar við hálvtrýss prosent arbeiðsføri eru tillagaðndi starvi persónur eitt hevur sáttmálaløn á fimmogtjúgu túsund krónur hesin fær lønarískoyti á tólv túsund og fimm hundrað om mánaðin persónur tvey hevur sáttmálaløn á fjøruti túsund hesin hevur lønarískoyti á tjúgu túsund om mánaðin tað vil siga høga løn høgt lønarískoyti lágaløn lágt lønarískoyti og í komandi skipan so verður hetta vent høvdið frameftir fær tann við lágari løn høgt lønarískoyti og tann við høgari løn fær minni sama dømi sum eg akkurát nevnt men í nýggjari skipan persónur eitt hevur sáttmálaløn á fimmogtjúgu túsund hesi færa lønarískoyti á fjúrtan túsund trý hundrað og hálvtrýss og persónur tvey hevur sáttmálaløn á fjøruti túsund hesin fær lønarískoyti ellivu túsund trý hundrað og hálvtrýss so lága løn fær hægri hjálp frá tí almenna enn tann við høgari løn eg veit ikki um um mann bleiv klókar upp á hatta har nei takk fyri