Hervør Pálsdóttir (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-03-24
Topic: 1. viðgerð LM-068/2022  Uppskot til  løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um náttúrufriðing (Striking av friðingarheimildum o.a.)
takk fyri harra formaður trýstið á náttúruni tað veksur alla tíðina vit ovir troyta náttúrutilfeingi og náttúruna sum heild men náttúranum hevur egið virðið í sær sjálvum uttan mun til hvat hon gevur fólki og tí mugu vit eisini tryggja okkum at náttúran verður fyrisitin burðardygt og væl náttúranum ír grundarlagið undir so at siga øllum vinnugreinum í føroyum í dag og sostatt eisini lívstreytin trivnaði í heila tikið eitt nú arbeiðsplássim og vælferð mett verður ati ein millión djóra og plantusløg í heiminum eru í vanda fyri at oyggja út vit vita eisini at djóra og plantusløg í føroyum eru í vanda sambært reyðlistanum frá tvey túsund og fimm eru fleiri sløg hótt meðan summi longu eru úttey tí hava vit eisini í føroyum tørv á at seta nakrar karmar fyri hvussu vit verja og fyrisita margfeldið í føroysku náttúruni verandi lóggáva um náttúrufriðing er frá nítjan hundrað og hálvfjerðs hon er skrivað í hálvtrýssárunum og hevur so at siga verið óbroytt síðan hon kom í gildi hon hevur víðari heimildir til friðing tó er hendan heimildin næstan ikki brúkt seinasta lendisfriðingin er frá fýrsunum lógin um náttúrufriðing hon tekur størri hædd fyri vakurleika og sjálvsømi heldur enn vistskipanum og náttúruni í síni heild lógin hnøktar ikki tørvin á náttúrufyrisiting í dag vit viðgera so nú í dag eitt uppskot sum skal vera nýggja lógin um náttúruvernd í føroyum talan er um eina lóg sum ásetir nakrar karmar fyri náttúrufyrisitingina hetta er sama uppskot sum magnus rasmussen kom í tingi við tá hann var landsstýrismaður við umhvørvismálum og etta lógaruppskoti hevur eisini tær broytingar sum rættarnevndin ein samd rættarnevnd gjørdi í nevndini tá endamálið við uppskotinum er at røkja margfeldi og tær vistfrøðiligu tilgongdirnar í náttúruni bæði fyri náttúruna sjálva og fyri náttúruna sum grundarlag undir burðardyggum virksemi tilfeingi mentan heilsu og trivnaði hjá fólki nú og í framtíðini eg skal gjarna vera tann fyrsta viðganga at eg til fyrstu viðgerð seinast var øgiliga kritisk um lógina kapittul tvey varð tikin úr tá og tað var eg ikki heilt nøgd við men eg segði eisini fyrstu viðgerð tá at nevndarviðgerðin í rættarnevndini fór at vera tað sum gjørdi av um eg fór at taka undir við uppskotinum ella ikki og nevndarviðgerðin tá sannførdi meg um at hetta uppskotið er absolutt betri enn einki uppskot eisini hóast kapittlul tvey ikki hervið saman við uppskotinum um náttúruverndarlógina so viðgera vit eisini broytingar í lógini um náttúrufriðing har mann strikar friðingarheimildirnar hesin parturin av lógini verður fluttir í nýggju náttúruverndarlógina heimildirnar í náttúrufriðingarlógini um lendisfriðing og friðing ar plantu og djórasløgum hava ikki verið brúktar í heilt nógv ár so tí hevur tann broytingin í lógini ikki nakað serliga broyting við sær í umsitingarbyrðuni hjá friðingarnevndunum og yvirfriðingarnevndini tær heimildirnar ið verða strikaðar úr náttúrufriðingarlógini eru tar við finna í kapittul fýra í náttúruverndarlógini taðel fýra um økisvernd sum ásetir ymiskar reglur fyri vernd har íð náttúrufriðingarlógin hevur heimild um at friðja økir so eru nýggju ásetingarnar meira fjøltáttaðar og hava ymisk sløg av verndarøkjum tað verða nú fimm flokkar av verndarøkjum sum eru í ymiskum gradum soleiðis at teir onkur eru liðarligari í onkrari strangari verndarøkini eru tjóðgarar landslaksverndarøki náttúrufriðøkir lívøkisvernd og sjóverndarøkir og tey verða skipað við kunngerð hesir flokkarnir tað eru sum sagt ymiskir gradrarvernd meðan landslagsverndarøki er ein linvernd so er náttúrufriðøkið ein strangur verndarflokkur hetta ger eisini at mann ikki ger ógvusligar verndarátøk enn neyðugt eru tí mann hevur ymiskar gradir í dag er bara ein verndarflokkur og tað er friðing ein nýggj áseting í hesi lógini í mun til verandi er at avgerðir eftir náttúruverndarlógini kunnu kærast til føroya kærstovn og kunnu roynast í rættinum eisini avgerð í dag sum yvirfriðingarnevndin tekur tær eru endaligar og kunnu ikki kærast í so máta betrar hetta uppskotið um rættartrygdina við at leggja ein kærumøguleika inn í lógina etta uppskotið hevur ómetaliga nógv hoyringsskriv fleiri sum eisini erið øgiliga kritiskt hoyringsskrivið sum táverandi uttanríkis ogmentamálaráð kom við saman við tjóðsavninum tað var øgiliga kritiskt tað var eisini viðgjørt nógv bæði til fyrstu viðgerð seinast og í nevndini og tá tað kemur til vitanargrundarlag og náttúrufyrisiting so hevur tað eisini týdning at tjóðsavnið ikki verið gloymt at náttúrudeildirnar á tjóðsavninum ikki verða gloymdar tær savna eina rúgvu av vitan og skapa náttúrudátur og nangt annað ið hevur týdning í fyrisitingini av føroysku náttúruni og tí hevu tað eisini týdning at náttúrudeildinar á hjóðsavninum og umhvørvisstovan samstarvar væl í fyrisitingini av náttúruni í føroyum bónda og óalsfelagi tey hava eisini øgiliga krit hoyringsskriv um hesa lógina tað varð eisini viðgjørt til síðstu sstu ød fyrstu viðgerð hesum uppskotinum og í nevndini tað verðar eisini millum annað víst á at tað er tørvur á einari lendisætlan áðrenn hendan lógn verður samtyktog eina lendisætlan sum onkursvegna er gundgifyri hvussu vit menna landbúnaðin framyvir og so er tað verðu tað eisini víst á at hetta uppskotið fremur ognartøku og ger seg inn á ja rættin hjá bóndunum eri ikki heilt samd í tí men men eg tað fer eingin ivi um at vit í rættarnevndini fara at lýsa allar vinklar í hesum málinum og taka teir neyðugu partarnir inn soleiðis at atrættarnevndin kann koma til eina góða niðurstøðu at bera fyri tinginum arbeiðið í í at fáa eina náttúruverndarlóg tað hevur tikið langa tíð um aldarskiftið kom ein arbeiðsbólkur til ta niðurstøðuna at okkum tørvarði eina lóg sum hóskaði seg betur enn friðingarlógin gjørdi og sum vardi náttúruna betri nú er lógin so aftur til viðgerða har tinginum fjórðu ferð meini eg tað er innan fyri tey síðstu heilt fáu árini tað hevu verið trupult at at koma á mál í hesumvið hesum uppskotinum men eg vóni at tað ber á mál hesi ferð rættarnevndin hon fer at viðgera hetta málið væl vit fara hava eina góða viðgerð soleiðis at vit fáa lýst øll tey ivamálini sum sum eru í í hoyringsskrivnum sum hava verið frammi her í dag tað er eisini øgiliga nógv nýggj tingfólk sum ikki hava verið í síðstu setu so er eisini viktigt atatvit fáa lývst málið væl hóast summi á tingfólkum hava gjøgnum hesa viðgerðina fleiri ferð mín vón er eisini at vit í rættarnevndini klára at finna eina semju ímillum andstøðu og samgongu soleiðis at vit langt um leingi kunnu fáa eina náttúruvendarlóg sum setirkarmarnar fyri náttúrufyrisitingina í føroyum