Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-04-13
Topic: 2. viðgerð LM-083/2020  Uppskot til samtyktar um at seta á stovn matvørubanka
ger so væl takk fyri harra formaður hetta er so álit í løgtingsmál trýogfýrs uppskot til samtyktar at seta á stovn ein matvørubanka og tað er ingilín didrecsen strøm løgtingskvinna sum legði málið fram tíggjunda februar og eiftir anná fyraftan á fyrstu viðgerð trýogtjúgunda februa varð tað beint vinnnevnd nevndin viðgjørdi málið á fundum níggjunda o sekstanda mars undir viðgerðini hevði nevndur fund við umboð fyri jrf handilsvinnufelagi herbergi og landsstýrismannin í umhvørvisvinnumálnum helga abramsen nevndin hevur býtt seg í ein meiriluta og ein minniluta meirilutin sum eri eg sjálv bjarni hammer hennik old og bjarni kárasom petersen hava hesar viðmerkingar við uppskotinum um matvørubanka er ynski at minka munandi um mongdirnar av mati sum fara fyri sjeyti og sum í dag ið stóran mun verða brendar gjøgnum bankan skal maturin kunna koma treingjandi til góðar og arbeiðið hjá sjálvbodnum felagsskapum kann samskipast betri meirilutin stuðla vi tankanum at seta upp á eina skipan í verk sum á ein meira munadyggan hátt enn higartil kann tryggja góður matur ikki fer burtur hetta eigur at verða gjørt í samráði og tøttum samstarvi við hjálparfelagsskapir sum longu virka á økinum hesir gera eitt stórt arbeiði sum eisini fevnir um at bera út mat bjóða heitar máltíðir og klæðir til fólk sum treingja henda hjálp røkkur til partar av landinum serliga nærøkini har felagsskapirnir virka eingin samskipað matútfluggjan er fyri alt landið nevndin hevur undir viðgerðini roynt at fingið hagtøl fyri hvussu nógvur matur verður brendur í føroyum tað eru gjørdar metingar men tað finnast fá neyvhagtøl tó stendur greitt at talan er um túsundavís av tonsum árliga bara á kommunalu brennistøðini kb verða áleið fimm túsund tvey hundrað tons av húsahalds burturkasti árliga brend tað eru teir gráu posarnir mongdin hevur hevur verið rættiliga støðugt seinastu árini hvussu stórur partur av hesin e matur er trupult at siga men ein kanning úr tromsøg vísti at talan var um seksogfjøruti prosent hartil kemur mongdin av húsarhalds ruski sum verður brend á irf irf hevur mett um innihaldið í bingjum við burturkasti frá matvøruhandlinum mett er at ofta er innihaldið í bingjunum eini tveir platar eitt sindur av pakningi og restin á leið eini fýrs prosent eru matleivdir av matleivdin er tað frukt grønmeti kølivørur mjólkaðvørur pylsur og tílíkt ið hevur stutt haldføri altso p viðhvørt eru eisini turrvørur koyrda burtur til dømis sum ein pakki ella platur tá ið ein pakki ella platur hava fingið skaða ella holir á talan er um nakar fullfíggjar yvirlit sum nevnt men hagfrá yrf benda á at sera stóra mongd frá mati frá matvøruhandlnum fara burtur og verða brendar av báðum brennistøðunum og hesar nøgdir vuksu úr um fimm hundrað tonsum tvey túsund og fimtan upp í seks hundrað og hálvfjerðs tons í tjúgu tjúgu hagtølinir byggja burturkast frá eini áleið fimmogtretivu níggjuogtretivu matvøruhandlar sum lata burturkast beinleiðis lirf og fevni ikki um handlar ið lata burturkasta umvegis lokalu bingjuplássini altso har er tað soleis at handlar kunnu eisini fara til soklokala bingjupláss og lata inn har og tá verður ikki roknað við sumi tá kans ta ikki teljast upp beinleiðis sum teimum tá handlarnir fær beinleiðis tl rf talið á matvøruhandlnum ið lata burturkast beinleiðis til rff eru á leið hesar nevndir fimmogtretivu níggjuogtretivu handlarnir hjá irf meta tey at mongdnar per íbúgva eru vaksnar úr seytjan kilo upp í einogtjúgu kilo í tjúgutjúgu altso tað er rættiliga nógv sambært do so fer ein triðingur av øllum framleiddum mati burtur í europa verður mett at áleið hundrað og áttaoghálvfjerðs kilo av mati fyri hvønn íbúgva enda árliga í ruskspanni tað eru óhugnaliga mongnir havandi hugamaturin skal framleiðast flytast langar leiðir og handfarast í nógvum liðum fyri síðani at verða brendur samstundis sum partar av heimsins íbúgvum dagliga ikki fáa nokk av mati og reinum vatni matoysl er ein álvarsamur etiskur spurningur sum politikarar kring allan heim eiga at seta sær fyri at loysa í føroyum fara eisini stóra nøgdir av aróvn frá slakti fyri sjeyti sum kundi verið framleitt til heilsugóðan mat bæði landsmyndugleikinum og kommunalu politiski myndugleikinm eiga at stuðla undir skipanum sum eggja til at hehetta góða tilfeingi kemur til høldar undir viðgerðini komu fram at matvøruhandlarnir arbeiða miðvíst fyri at avmarka spillu og matdoyðslu fleiri góð átøk eru sett í gongd og nevndin fekk upplýsingar um fleiri rættiliga spennandi vil eg siga átøk sum eru á veg frá handlunum meirilutin tekur við hesum orðum undir viðmálinum og mælir løgtingin til at samtykkja eitt uppskot til samtyktar og harra formaður eg fái hug at leggja afturat ati eg haldi at hetta er eitteitt øgiliga týdningarmikið mál hetta málið hevur eisini fingið nógv uppmerksemií miðlunum so fólk kenna til tað men eg haldi eisini tað er rætt kanska taka fram at í nevndin hevur verið viðgjørt nokk so nógv um tað um um um tað er tann rætta skipanin at gera matvørubanka altso vit mæla til at taka undir vi uppskotinum men tað var nokk so nógv frammi í nevndini um føroyar altso um um mann kann kopiera tann leistin sum er fyri slíkum matvørubankum í okkara grannalondum og har var tað so kanska umboðini fyri handilsvinnufelagi sum sum vórðu rættiliga ivasom í um tað kom atja um um tað fór at virka nóg væl í føroyum hin vegin so søgdu tey eisini greitt at um ein slík skipan var so so var tað nokk lítil ivi í at nógvir handlar høvdu valt at brúkta í í tann mun tey høvdu yvirskot av matvøruni og tey sum kanska umboðaðu felagsskapir sum fáast við hesi tingini í dag tey vístu á at tað var øðilia umráðandi at mann ikki tók inntiativið frá teimum sum sum arbeiða við hesum her í dag altso at mann gjørdi eina skipan sum onkursvegna tryggjaði at at tað øgiliga stóra sjálvbodna arbeiði sum gongu fyri seg í dag við at fáa deilt bæði matvørur men eisini klæðir og annað út at mann ikki up á nakran máta tekur intativið frá teimum og tað haldi eg heldur ikki at mann leggur upp til við hesum uppskotum at gera eg haldi t mann leggur nettupp upp til ati at mann kann kann hava eitt fólk knýtt at hesum sum nevnda matvørug bankanum sum sum kann arbeiða við at samskipahis tingini í mun til tey sum virka økinum eitt annað sum eg haldi er týdningarmikið at at at taka fram tá ið vit viðgera sær mál tað er at tað er øilia nógv onnur øki matir eitt og tað er eingin ivi um at tað er beinleiðis óetiskt tát vit hava so stóra stórvt matoysla so nógv burtur so nógv verður brent tað kann s ikki forsvarast men eg haldi eisini at vit eiga at fokusera nokk so nógv upp á alt hitt forbrúkið hjá okkum altso alt tað risa stóra forbrúkið innan fyri til dømis byggivinnu har mann ikki endurnýti tilfar í dag mannger tað kanska ein lítið sindur størri mun enn fyrr men í øgiliga lítlan mun og sjálvandi alt innan fyri klædnaframleiðslu sum er klædnaframleiðsla verður mettu at vera eina heimsins menst tálkandi framleiðslu so bara fyri at leggja tað afturat at eg haldi tað at vit hugsaðu kommunalu brennistøðina og irf at vit hugsaðu at altso at vit onkursvegna fingu gjørt skipanir har hesar brennistøðina vóru partur av tí at mann hevur atgongd til at endurnýta tilfarið altso alt tilfar sum vit brúka í nógv størri mun heldur enn at brenna tað tað haldi eg er nakað sum vit ið politiskt eiga at taka í álvara eg hevði øgiliga gjarna villigað hoyrt nú havi it havt landsstýrismann til hoyringar og eg kann kanska ikki eg havi so ikki so eliga nógv at siga um hvørjar ætlanir eru ikki annað enn at at at at onkrar ætlanir eru um at arbeiða við við onkrum av hesum sum beini johannesen tingmaður og limir í vinnunevndini vísti á í miðlunum í gjár og tað verður spennandi kanska kanska tingmaðurin afturat álitini kann leggja ett sindur afturat ítøkiligat hvat tð er sum arbeitt verður við tí at eg haldi ikki at nevndin fekk so øgiliga gott innlit í í tað tá vit høvdu landsstýrismann til hoyraingar men sum sagt so mælið meirilutin staðiliga til at mann samtykkir hetta uppskotið vit halda tær eitt gott upp