Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-10-20
Topic: 1. viðgerð LM-039/2020  Uppskot til samtyktar um at góðkenna marknasáttmála millum stjórn Danmarkar Kongsríkis saman við Føroya landsstýri øðrumegin og stjórn Íslands hinumegin
frú forkvinna leingi í tað ið væl skal vera og tað er hetta eitt dømi um hetta málið sum nú loksins er undirskrivað av av jens arana uttan fegsrára saman við sínum íslendsku og norsku starvsfeløgum enn kann mann so siga frá einim tjóðeldssjónarmiði at at danir hava fingið loyvi at skriva undir saman við við jens a rana men tað verður vónandi skjótt at at vit púra uttan uttan tann ta forðingina kunnu avgreiða hesi týningarmiktýdningarmiklu viðurskiftir og frú forkvinna tað er tað er áhugavert at seta hetta málið í ein søguligan samanhang øhvanliga verður sagt at føroyar eru eitt lítið land men hvussu tað sum eg eri uppvaksin við og eisini orsøkin til eg bleiv tjóðveldsmaður tað var tá ið eg hoyrdi erling paterssons sála tosa um at føroyar vóru ikki nakað lítið land vit áttu bæði ein landgrunn og eitt havøki sum er størri para íbúgva enn kanska nakað annað land eigur og at vit við tí sjónarmiðunum eiga at síggja okkum sum eina stórhavstjóð mitt í norðuratlantshavi sum kanska er ríkast í heiminum við livandi tilfeingi h men eisini hevur ein landgrunn sum nú við hesum ásetingum í havrættarsáttmálanum eisini hevur gjørt at vit hava víðkað okkara landgrudsmark við hesum sjeyogtjúgu túsund ferðskilometrunum sum semji er blivin um við viðvið norra og íslandi og sum er viðurkent av landgrunsnevnd sts øhog eg minnist sera væl tá ið hetta málið byrjaði og tað er e haldi eg haldi eg verið púra stór semja millum øll landsstýrisnum síðani hava verið men hetta var meðan amerkalsbervar løgmaður har fyrsti landrudsmarkið við bretland bleiv avgreitt í tí sambandi og við teirri oljufyrisiting og seinni oljumálaráðið sum sum bleiv sett á stovn tá so fingu vit tú skjótt staðfest at vit eiga millum fremstu serfrøðingar á hesum økinum øheg kann ki lata vera við at nevna martn heinesen sum hevur við frá byrjan og orni olav sum var við nógv tá og síðani hava hava nógv onnur fólk tikið við bæði á jarðfeingi sum eru nú bjørn kunoy hevur verið okkara serfrøðingur eisini á hesum økinum har lú sigvaldsson og mong mong onnur øh og tey hava arbeitt miðvíst í einari nevnd sum faktiskt vegna danska kongsríki eisini har vit hava havt formanskapin í nevndini sum hevur sett krøvini fram um landrudsmarkið hjá føroyum og hava eisini stuðulað tey knýta seg at grønlendskum krøvum norðureftir og annað og tað arbeiðið hevur verið ómetaliga væl úr hondum greitt tí hetta er eitt sera sera stórt vísindaligt arbeiði sum skal til fyri at prógva vit kunnu siga hahasta sáttmálan ásetti rættin til okkara egnu búskaparligu serøkir altso fiskimørkini sum føroyar so vunnu sær við tógvustríð fáa tút að tvey hundrað fjórðingar í sjeyoghálvfjerðs men síðani áseta jú hasasáttmálan vit kunnu eisini fara longur út tá tað snýr seg um langrudsmorkini og har lærævu tað um at prógva jarðfrøðiliga og vísindaliga at føroyski landgrúnurin røkkur longur út en tvey hundrað fjórðingar og tað er eitt stórt arbeiði tað krevur kanningar og tað krevur próvførslur og tað krevur tað krevur at tað verðu lagt fram á ein slíkan hátt at ein nevnd undir altjóða hjásamheindutjóðum altso landsgrunnsnevnin hjá st setir so eina undirnevnd sum metir eru hesi krøvini í lagi tað vil siga at gongur føroyski landgrunnurin hangur hann natúrliga saman við einum øki sum er longri í hesum førinum norðanfyri enn enn har sum vit hava ásett fiskimørkini higartil og langhusmørkini og sumlda sinihevði mortin nevndi krøvini hava eisini latið inn til tað sum vit kalla fyri føroya háslættan sumbreta kalla fyri rocl og hattanslættan sum er eitt upphæddur størri øki og tað arbeiðið sum hesi vísindafólkini hava gjørt viði sterkum stuðli frá embatisverkinum og frá øllum teimum ráðharrunum sum hava sitið her vast givið hefta úrsliti og eg eri sera fegin um at mann longu í tvey túsund og seks gjørdu eina gjørdu eina semju har vit søgdu við við ísland og norðreg at um so er at øll trý londini kunnu prógva at teirra landgreinur røkkur út í æðishavið og hetta økið jamen so eru vit samd um at býta tað soleiðis og so verða krøvini latin inn til st og hugsi tvey túsund og níggjuoglotivil okkara inn og í tvey túsund og fjúrtan altso vara fimm ár aftaná tá hevði landsgrunnsnevndin viðurkent at føroyar høvduokkara landgrunnur røkkur natúrliga út út hendan vegin við hellingini o øllum tí sum hartil hoyrir og ei natúrlig samanhangur við føroyar men ísland fekk eisini viðurhald í sínum krøvum át angrunnur á kandavegin og norsoarnum saman í jamain og tískil lá málið fyri soleiðis at tá ið øll trý londini fingu viðurkent síni krøv í landgrudsnevndini hjá st við eiteimum vísindaligu próvførslunum so traðkaði semjan í kraft og hon er soblvin útint í hesum báðum sáttmálanum sum viðgera her í dag eg haldi eisini tær sáttmálarn eru vælir hondum greiddir og byggja á haldi eg á sera gott altjóða arbeiði soleiðis at tú longu her ásetir at um so er at kolvetni ella mineralir ella annað verður funnið í økinum og sum kann umskarast so eru ásetingar um at tú skalt gera tað í felag í semju millum partarnar ann finnst ikki semja so verður settur hann gera aftur niður og síðst endra kann eisini ein ein óheftur ein óhefturi gerahatta dómari taka avgerð tað haldi er sera sera sera góð prinsippir sum vit átu at kunna at brúkt við sær øgiliga nógvum økjum at tað ber til at gera slíkar altjóða sáttmálar so frú forkvinna er land mítt lítið so í verðin stór og við hesum føroyar hava jú við sínum fiskimarki á leið tvey hundrað og fimmoghálvfjerðs túsund ferðs kilometrar taka vi nú landgrunnsaøki sum altso ikki fevnir um um tað sum snýr seg um fiskivinnu sum fáa vit sjeyogtjúgu túsund fermetrar afturat tavilsiga vit fara uppá um trý hundrað túsund ferðs kilometrar og tað er sanniliga eitt stórt land tað er sanniliga eitt stórt land og ver okkara krøv sum eg rokni við eisini suðureftir móti føroya hástættanum heilt ella partvíst gingin av møti so skul vit bara ímynda okkum at bara tann bara tað økið vit hava í dag áðrenn ta hetta kom afturad tað er sum bara skulu meta tað tað er sum alt landaðøkið hjá bretlandi altso bretland við skotlandi og was og onglandi tað við tað vit hød frammanundan ella meira enn tað nú fáa vit sjeyogtjúgu túsund ferðskilometrar afturat hso vit vit eru sum sum nevnt ø síggja nú ta við sjónina sum øgiliga fá trúðu upp á tá hjá millum annarlendi pæturshini sum bardist fyri hesum frá fyrsta degi av at vit eru millum tær allar størstu tjóðir og eru ein stórhavastjóð og stór landgrunstjóð í norðuratlantshavi og tað gevur okkum serstakliga stórar møguleika bæði til okkum sum nú liva og til okkara komandi ættarlið eg haldi eisin frú forkvina t tað er áhugavert at royna at taka hettað til sýn tí tað er ilt ønú havi eg sjálvur verið har har norðuri ð skipi einaferð men t ímynda sær hvat er fyri øki heta e eitt øki við stórum dýpi og tað beendir ikki á nakrar stórar stór kolvetnisfund eru í løtuni tað kann koma tað kundi vera mineralur men tað er tað er so eisini eitt ein dimensjón afturat og tað er heta við botnssetudjórum tað kundi landstýrsmaðurn kanska greitt nakað frá um ati tað er hent tað at millum annað russland og norra hava sagt tað at tá ið tá tað snýr seg um botnzetudjór altso krabbar og fleiri sløg av skeljum og annað so taka tey sær rætt til við landgrunsmarkinum at hava ræði á tí tað hal seg at føroyingar hava ætlað at at at fiska skeljar og krabbar í ííkkkrókinum uttan fyri nor norskan enorska langrusmarkið men teir siga nei nei nú eru botsetudjórini tengd at landgrunnim og eg veit kki vusu nógv av tí er her men tað eisini eisini viðurskiftir sum kunnu hava týdning frameftir og so er tað hesir nøvnini sum eg hadivit royna ataka t til okkum vist vit mán hyggu etir kortinum so eru vit í æðishavi siga vit men har liggur is ryggur og æðisdalur og gývrunardalur og óðinstindari harðaleið og baldurs rust og bárur og geil og tílík so eg haldi at vit skulu royna sum politikarar eisini at royna at taka hesi nøvnini til okkum til tess eisini at fáa tað inn í okkara okkara hjarta og høvd at vit at vit nú eiga at vit nú eiga hetta hetta stóra økið í noratlantshavi sum eisini gera okkum til ein eisini í landafrøðiligum beinleiðis høpi til ein part av arktis eg haldi nú altíðvit hava verið tað og norðatlanshava arktisa eiga ikki at skiljast at men í við hesum eru vit hvussu er eisini norðanfyri tað sum vanliga verður sett sum sum tað arktiska tann arktiska kringin ela so fari egat taka trý av tað sum hevði morsen nevndi at eg haldi tað er øgiliga nógv stór tøk tikin á hesum økinum sum nógv fólk eiga rósfirði men eg haldi eisini taðr it stórt tak at vit nú skjótt fara at fáa tað føroyska nýggja havransara skipi í sigling sum fer at verða høvuðsamboði bæði til at verja okkara egnu fiskastovnar og okkara egna landgrunn men sum eisini fer at vera ein lutur í at at halda framvegis eina standandi vísindaliga arbeiðinum sum okkara vísindafólk hava gjørt til støðugt at skjalprógva kanna savna inn dátur og annað til at gera okkara krøv galdandi og har verður havastarskipið ein ein ein frálíkur luti hjá okkum at gera tað frameftir so eg rokni at bæði fiskifrøðingar og jarðfrøðingar og onnur fara at hava umskjina dagligu gongd sil sína mánaðarligu gongd umborð á á jákupis ferra skjótt so eg haldi viskul siga til lukku við við til allar føroyingar hetta vít ikki hvat vit kunnu gera og lat mesk so enda frú forkvinna við at tað besti setningurin í viðmerkingunum hjá landsstýrinum øh eg veit ikki um jensarana hevur hevur snígtað ígjøgnum ellum bárður bárður nielsen ikki evur sæð tað men har stendur sum síðstu orð í viðmerkingunum at nú taka vit ræði á hesum soleiðis at lunnurnar kunnu leggjast undir at útinna fulfullræðisrættindi á hesum øki og tað kunnu vit í tjóðeldsflókkinum bara taka fult undir við og fara at stuðla lansstýrismanninu í at gera tað og vónaðndi sendir upp fyri teimum meira sambandskukeftunum sum sum ikki ordiliga orka fyri hesum týdningarmiklu orðunum sum eru grundarligum tjóðin