Hanna Jensen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2023-03-16
Topic: 1. viðgerð LM-074/2022  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um dagstovnar og dagrøkt (Pengarnir fylgja barninum)
ger so væl takk fyri har formaður til viðgerðinar so hava vit eitt uppskot sum faktiskt eitur pengar fylgja barninum tað er líkasum ein yvirskrift sum vil mann vil seta inn í lógaruppskoti mann vil seta eitt grein seks stykki b inn har sum mann vil siga tað at børn upp til barnagarðsaldur ellal foreldur hjá børnum upp til barnagarðsaldur kunnu fáa eina veiting frá kommununi taðvilsi ta er ein heimild taðer ein generell heimild inni í tí lógarásetingini og stykki tvey til hesa her grein sigur at tú ikki kanst eisini fáa samstundis fáa arbeiðsloysistuðul útgjald um barsisum barsisskipanina veiting sum almanna pensjón uppjaldsveiting lestrarstuðul ella veiting gjøgnum arbeiðsfremjandi tiltøk sykki og tað punkt tvey í stykki tvey er at tú ikki kanst átaka tær annað arbeiði og nummar trý í stykki tvey er at barnið skal búgva hjá umsøkjaruni so kemur stykki trý og hartað verður nágreinað at bert annað foreldri kann fáa í senn fyri sama barn og stykki fýra at kommunan ásetir upphæddina sum er maksim um ella í mesta lagi hálvfjerðs prosent av miðal rakstrarútreiðslurna av í hesum førnum eina vøggustovu og har eru so nakrar viðmerkingar og tær snúgva seg um sovorðnar orðingar sum aftur pengarnir fylgja barninum hetta er eitt hugtak sum eg havi hoyrt um alt mítt politiska lív havai eisini havt tað ov munnið javnan fyrr og síðani hettar hendan orðingin frælsið at skipa sín gerandisdag hetta er eisini ein orðing sum vit javnan hoyra í mun til ansing tað frælsið at skipa hvussu barnið verðurdansað men so verður eisini tosað tosað um orðið sjálvboðið hetta er sjálvboðið fyri kommununa og atvit síggja ígjøgnum viðmerkingarnar at her skulu verða rúmar ræsir ati uppfylla treytirnar tey kunnu ansa barninum heima men tað tað kunnu eisini ansa tí aðrastaðni og í punkt eitt fýra øhum um um avleiðingar har verður tað nevnt at kommunan fær frælsið at skipa seg og so kannmann hugsa at tað er neiligt upp á tann mátan at umsitingarliga og fíggjarligan kann tað blíva tungt tað kann vera jaligt tí tað størri frælsi at skipa seg sum kommuna tó við hesum markinum upp til hálvfjerðs prosent av hesum her rakstrarkostnaðinum av eini veglustovu ogso verður tað tosað um at foreldur ein avleiðing er at foreldur sleppa undan at gjalda gjaldið fyri ansing sum er marsim um tretivu prosent og kunnu fáa hini hálvfjerðs prosentini og at veitingin er ikkiein løn og tí skal han ikki vera skattskyldu og tað krevur so lógarbroytingar tavilsiga hetta lógaruppskotið krevur tvær aðrar lógarbroytingar í skattalógini soleiðinar at hendan veiting kann vera undantikið skattskeldu og eina lógarbroyting í lóg um eftirløn so at hendan veiting eisini savnar upp til eftirløn og so verðurtað tosað um at hetta er til at leggja afturat barsilstíðini og tað skal vera gott fyri foreldru børn hetta her er retorikkurin í viðmerkingunum og vit kunnu so gvussuer staðfesta at avleiðingarnar fyri kommununa so e eitt sindur meira nevt longur niðri tað er hetta her fíggjarliga og umsitingarliga sum vista taka av hesum sjálvbodna hesu sjálvbodnu heimildini ja og so er tað eisini nakað eftirlit við skipanini sum tað verður orðað og tær kunnu velja atseg áseta upphæddina og og hetta kann so vera ein sparing á dagstovnaøkinum ella ella ella kunnu vit spurt um møguligt er tað positivt fyri vinnuna tí at mann kann kanska nøkta onkran ansingartørv men hinvegin so er tað nakað við at arbeiðsútboðið kanska eisini minkar so har er bæði fyri ímóti sum allan vegin ígjøgnum eg mann kann síggja fyri ímóti tat eg nevna enntá nakað um umhvørvið at tú brúkar ikki bil til og frá til ansing og tað skal so verða mann hjálpt til tá umhvørvisatlitið hog so tosar mann um tann sosiala vága mann tekur nøkur fyrivarni hetta at børn tó tá tey koma í barnagarðsaldur so eiga tey at sosialisera við ommu børn í størri mun so alt hetta er nevnt g og umframt tað at tey ikki ella afturat tí at tey ikki kunnu taka ímóti hasum veitingunum sum er nevndur fyri fyrst so kunnu tey tó fáa familjuískoyti og veiting til stakar uppihaldarar tey kunnu ikki arbeiða men kommunan skal meta um um tey arbeiða ov nógv innan fyri sjálvboðan arbeiði nevndararbeiði ella smærri uppgávur sum tey átaka sær og foreldur kunnu tað verður nágreinað undir serligum viðmerkingum atforeldur kunnu samstundis fáa hesa veiting um tað er fyri hvør sítt barn soleis havi eg skilt hetta her og miðalkostnaðurin verður so settur upp attað kostar umleið hundrað og trýss túsund fyri eitt vøkstovpláss fyrieitt barn og hálvfjerðs prosent av tíðir so hesar her hundrað og tólv túsund krónurnar og býtt upp á mánaðir so verðu tað hesara her níggju túsund trý hundrað og trýogtretivu sum hava verið av lofti í dag og eg kann kanska bara skifta gyr her og siga í barnagarði ynski eg at sleppa at ganga beinan veg soleiðis nær sang eg eftir einum bandi sum kom út tá ið eg gekk í barnagarðir santa heima tá iðeg var komin úr barnagarðinum tí opumbert var hetta eitt evni tá í hálvfjerðsunum tá eg gekk í barnagarði tí ymsastaðni í landinum eru stórar avbjóðingar at nøkta ansingartørvin og her vita vit at nógv nógvir faktorarspæla inn lágtarbeiðsloysi lønar og setanartreytir fyri námsfrøðingar og hjálparfólk og og fleiri onnur ting og tá eg var barn so vóru tað færri sum gingu á stovni og færri kvinnur á arbeiðsmarknaðinum og nú er faktiskt øvugt tað eru fá børn sum ikki ganga í barnagarðela vøggustovu og fáar kvinnur sum ikki arbeiða úti á arbeiðsmarknaðinum vit eru heldur har at tað er neyðugt soleiði sum okkara samfelag er skrúvað saman og hetta kann trýsta nøkur at liva og virka heilt øðrvísi enn tey ið royndir verið ynskja skattaskipanin gevur ikki nóg stóran mun høvi at velja hvussu kann skipar seg og hetta uppskotið er tað sama uppskotið sum sólvit eg nolsøe legði fram í seinastu stjørnu og endamálið er faktiskt gott at fólk skulu hava møguleika at velja at leingja tíðina sum eitt foreldur kann verða heima hjá ein lítlum barni eftir at barsuls tíðindir enda fram til barnagarðsaldur er tað nú nágreina hinvegin hava summir sfrøðingar sett spurngartekin við hvussu í hvussu stóran mun smábørn skulu ívøkustøðu og hvussu tíðliga tey skulu byrja har og aftur hinvegin er hetta uppskotið kanska eitt kvikfiksc til at loysa ansingartørvin í kommunum summum kommunum og hjá summum familjum kanska teimum sum hetta uppskotið loysir seg fyri hvør veit uppskotið minnir um ein tvey trý uppskoti sum andstøðan settur fram í tíðarskeiðnumtveytúsund og fimtan til nítjan tað var sjálvstýrið serliga og tán minnist eg hvat fyri vansar vit sóu gettoisering vantandi felagsskap og javnaldrar børn javnaldrandi børn tí tey flestu onnur eru í barnagarði og og nú hevu mann møtt møtt upp á tað at nú geldur hetta bara upp til barnagarðsaldur og persónliga dámar mær best hetta at heldur heldur enn at taka pengar inn og so gjalda tað út sum eina veiting til eina familju so átti mann heldur at arbeitt við eini munandi skattalátta til barnafamiljur so høvdu tær ein veruligan valmøguleika tað uppskotið sum eg nevndi um tað nevndi nógv um eftirlit at kommunurnar skuldu halda eftirlit men eftirlit er eisini nevnt í hesum her undir avleiðingarpunkt tvey tvey og tað er eitt sindur løgið at kommunur skulu halda eftirlit hvussu foreldur ansa síni børnum hugsi eg í hesari samgonguni sum vit eru partur av nú arbeiða vit við at styrkja og bøta viðurskiftini á dagsavnøkinum eins og við skattalættu og við avbjóðingunum á bústaðarmarknaðinum við at stytta skúladagin við at hugsa um um arbeiðsvikaefolaging við liðiligum barnsburðarfarloyvi og annað og tí fáa vit helst ikki tikið undir við hesum uppskotinum men vit ætlað okum at geva tí eina ordiliga góða viðgerð í mentanarnevndini har sólvit eg nolsøe okkara tingmaður er formaður og eg má bara siga eg elski ta frælsið sum mamma mín hevði og mín tíð drotningar yngritabarnagarði var ómetaliga góð eg elski tær frælsið eg havi havt í okkara landi sum genta sum kvinna sum mamma og eg havi sum kommunalpolitikari verið við til at útbyggja á dagstovna økinum millum annað ein flottan barnagarð við gøtugekk sum letur upp ein ordiða spennandi námsfrøðiliga spennandi barnagarð sum letur upp skjótt so hetta málið tað er skjótt antin ella tað er týdningarmikið at vit arbeiða við korinum hjá barnafamiljuni í hesum landinum tað eru nógvar ábendingar um at vit skulu arbeiða við tí og tað eru nógvir mátar at arbeiða við tí eg nevndi nú eina rúgvu liðilig liðiliga barsilsskipan skattalættar og annað so eg kann líka gjarna bjóða teimum sum hava sett hetta uppskotið fram um at koma við í tað arbeiði og vita um loysnin kanska fanskt tann vegin í fall at hendan her loysnin ikki er nóg góð og ikki røkkur allan vegin takk fyri