Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-04-14
Topic: 2. viðgerð LM-111/2020  Uppskot til  Ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar  Anordning om ikrafttræden af forskellige love om ændring af sundhedsloven  (Oprettelse af en behandlingstestamenteordning, selvbestemmelse over biologisk materiale og genetiske oplysninger, videregivelse af patientoplysninger m.m.)
ger so væltakk fyri harra formaður tað er ein samdtrivnaðarnevnd sum leggur trý álit fram og eg skal lesa tey upp tað kann vera formaðurin loyvir at tað kemur ein lítil tíð afturat vist er tí at hetta tað er trý ymisk mál eg skal lesa álitini upp hjá nevndini ø nevndin hevur viðgjørt málið á fundi tveyogtjúgunda og seksogtjúgunda mars og undir viðgerðini hava o vussu gjørt sjálvandi tær hoyringar sum skula gerast og tað fyrsta málið er eitt ríkislógartilmæli har tað verður mælt til at seta í gildi fyriskipan av ymiskum lógum um broyting í lógini um løggilding av heilsustarvsfólkum og heilsufakligum virksemi hjá starvsfólkum og í sjálvum sær er tað altíð gott at tað eru auteouriseraðir heilsu starvsfólk sum veita viðgerð til okra borgarar tað er við til at bøta um sjúklingartrygdina tí auterisatiónum er fevnd av ásetingum um at starvsfólk skulu halda seg til nakrar reglur og liva starvsfólkini ikki upp til tær ásetingarnar so kann tað fáa avleiðingar fyri auterisatiónina og harvið virki hjá starvsfólki og avleiðingarnir kunnu so vera at avmarkingar verða settar í virkisøki ella at heilsustarvsfólki í ringasta føri missir rættum at virka í styttri ella longri tíðarskeið heilsuøkið broytist skjótt og hetta ríkislógartilmæli er so mett sum ein dagføring av heilsulóggávuni uppskotið fevnir millum annað um eitt broytt virkisøki hjá keroprakturum og tannlæknum og tað verður eisini lagt upp til at osteopátar kunna fáa auterissatión umframt at ambulansaviðgerðar viðr sum hava serligur førleikar sum paramedisinarar framyvir eisini fara at fáa auterissatión paramedisinarar hava umframt útbúgvingina sum ambulansaviðgerð viðgerðar eisini eina eftirútbúgving og millum annað at veita intravinøssan heilivág og somuleiðis kunnu ávísir farmasótar sum rópar viðgerðarfarmasautar framyvir eisini fáa auteressatión og viðgerðarfarmasótar fáa eisini heimild at ávísa og endurnýggja ávísan reseptskildan heilivág eftir nærri ásetingum sum landsstýrisfólkið lýsir í kunngerð hetta er faktisk ein stór broyting sæða í mun til ta praksis sum er á økinum í dag av øðrum broytingum eru eisini ásetingar um hoyritól um avrúsing av innlíktum sjúklingum eins og forboð er sett fyri at konserovera kunnstiga í omfruhinni so broytingarnar eru sera ymiskar bæði vav og í týdningi og við uppskotinum verður lógargrundarlagið dagført men eftir er sjálvandi at fáa broytingarnar at virka í praksis millum annað tað at viðgerðarframatsótar fáa broyttar uppgávur og heimild á endurnýggjar reseptir tann broytingin leggur eisini upp til framhaldandi og neyðugt kjak um uppgávu broyting og flyting millum fakbólkar í heilsuverkinum tað haldi er faktisk er ein rættiliga stór diskussión og við hesum viðmerkingum tekur ein samdnevndundir við lígtingsmálið nummar hundrað og níggju tjúgutjúgu og mælir til at tað verður samtykt og so er tað tað næsta málið sum eitur hundrað og tíggjuogtjúgu sum er at seta lógu í gildi um vitunskapsbehandling av sunnhisvitiskapligu fortens prosjektir og har hevur ánevndin eisini viðgjørt tað og havt tær neyðugu hoyringarnar og tað er eisini eitt samdnevnd sum leggur fram við nøkrum viðmerkingum tá um heilsuvísindaliga gransking og góðkenning av heilsuvísindaligum granskingarverkætlanum ræður hava okur í føroyum vísindasiðsemisnevndina og løgtingslóg um gransking í mannaílegum tí kann tað verða flukt at viðgera slík mál í einum ríkislógartilmæli sum eisini viðger aðrar tættir í granskingarhøpi tí er neyðugt at ríkislógartilmælini taka hædd fyri hesum og eru grundað á føroysk viðurskifti og lóggávu altso er eft her við at tey deilta millum okkurt g føroyskt og okkurt er danskt lógarbroytingin er ætlað sum ein styrkur til vísindasiðsemisnevndina og sum ein ætlaður bati fyri fólk sum luttaka í heilsuvísindaligum granskingarverkætlanum skotið verður upp at ung sum eru fylt fimtan ár skulu geva samtykki saman við foreldramyndugleika at nærmasta avvarandi kann geva og at nærmasti avvarandi kann geva samtykki í serligum førum at granskarin kann lata heilsuupplýsingar hjá granskingarluttakarum víðari við meira somuleiðis verður ásetta reglur fyri gegni hjá teimum sum skula góðkenna granskingarverkætlanir til dømis at tað ikki skulu hava fíggjarligan ella annan áhuga í granskingarverkætlaninm taðhevur verið ógreitt eisini nær verkætlanir skulu fráboðast til vísindasiðsemisnevndina men við hesum uppskotnum verður tað nóg greitt at allar verkætlanir sum innihalda tað sum rópa fyri turrdata herundir ginomupplýsingar skula fráboðast vísinda siðsemisnevndiniso nú veður tað púra greitt tað er eisini almenn kent at blóðroyndir hjá føroyingum verða sendar uttanlands til greiningar og spurnartekin hevur í onkrum føri verið sett við hvussu hesar seinni verða handfarnar hvørjar verða burturbeindar og hvørja koma aftur til føroyar og hvørjar verða goymdar á statin cermistutt løgtingið hevur fyrr játtað pengar til tess at fáa so nevndir pku kortini sum eru í varðveitslu á statins serminstutt aft til føroyar og nevndin hevur undir viðgerðini fingið upplýst at hetta ikki er komið ett rættiliga enn og nevndin heitir á landsstýrismanninu um at fylgja tí málunum upp tí t øll eru samd um at tað e rætt at fáa tað heim nevndum metir tað vera alstórum týdningi at viðurskiftini kring heilsuvísindaliga gransking eru væl skipað føroyar eru í heilsuvísindaligum granskingarhøpi sera áhugaverdar og tí er neyðugt at lóggávan er ein trygg verja fyri borgarun samstundis sum tað sjálvsagt má takast fyrilit fyri at tað má bera til at granska og við hesum viðmerkingum tekur nevndin so undir við uppskotinum og mælir eisini løgtinginum til at samtykkja tað og so e tað tað síðsta málið sum eitur hundrað og ellivu sum er broytingar í sjálvari heilsulóggávuni har hevur nevndin eisini viðgjørt málið á nøkrum fundum og hevur havt relevantar hoyringar um tað og viðmerkingarnir hjá nevndini eru at tað er javnan neyðugt at gera dagføringar í heilsulóggávuni seinasta dagføringin varð gjørd í tvey túsund og átjan og nú verður tað við einum ríkislógartilmæli afturmælt løgtinginum til at samtykkja broytingar í heilsulóggávuni sum verða settar í gildi fyri føroyar og yvirskipað ber tað til at siga at broytingarnar skulu bøta um rættar og viðgerðarstøðuna hjá sjúklingum og fólki sum luttaka í heilsugranskingarætlanum við í hesum uppskotinum eru broytingar um millum annað innheintan og víðari lating av heilsuupplýsingum og um samtykki til viðgerð av børnum og ungum sjálvsavgerðarrætturin yvir biologiskum ella ginetiskum tilfari verður staðfestir altso at man sum borgari eigur tað og reglur um kunning um hetta eru eisini ásettar somuleiðis eru ásetingar um at granskingarverkætlanar verkætlanir við heila daðga sum hava til endamáls at optimera transplantatiónsúrslit verða loyvdar um samtykki frá tí deyða ella avvarandi fyriliggur altso mann kann hava gjørt eitt samtykki áðrenn mann doyr og ung millum fimtan og seytjan ár skula frameftir geva samtykki til at vevnaður ella annað biologiskt tilfar kann brúkast í transplantatiónshøpu eftir teirra deyða so tað verður ikki bara uppgávan hjá foreldrum tað lívstestamenti sum í dag er galdandi verður eisini broytt og framyvir verður tað kemur tað eitað eitt viðgerðartestamenti øog tað er eisini ein joridisk broyting í tí lívstestamentini eru vegleiðandi fyri heilsustarvsfólk men tey nýggju viðgerðartestamentini eru løgfrøðiliga bindandi við viðgerðartestamenti kunna fólk tryggja sær møguleikan at frásiga sær lívsleingjandi viðgerð um persónurin í støðu ikki førur fyri at gera vart við sína støðu trivnaðarnevndin metir tað vera stórum týdningi at okur sum samfelag eisini megna at viðgera og lýsa tær etiskur tvístøður sum kunnu standast av eini slíkari broyting eitt er ein lógarbroyting eitt annað er ein etisk tilvitan og eitt umhugsni og tað er sjálvandi galdandi bæði her og ikki minst eisini fyri tey sum starvast innan fyrihetta her øki tað er landslæknaenbati sum stendur fyri eftirlitið av heilsustarvsfólki røktarheimim sjúkrahúsum tannlæknum viðgerðarstovnum og øðrum trivnaðarnevndin hevur fingið upplýst at eftirlit í dag er knýtt at fráboðanum um ivasom viðurskiftir og er eitt so kallað reaktivt eftirlit altsu mann fær út yvir eftirlit bara visti mnn hevu fingið eina fráboðan at mann heldur at at okkurt er tað er eingin ivi um at stórur tørvur er á styrkja eftirliti og tað er ein sjálvsagdur liðugr at at bøta um góðskuna í teimum viðgerðartilboðum sum verða veitt frameftir verður lagt upp til eitt meira framsøkieftirlit sum í vágagrunda tá fer at ber a til at hava eftirlit við økjum tað mann kannsiga t mannkann velja eldraøki út eitt ár til dømis ella antbtpolitikk ell okkurt heilt annað mann kann hava bæði økir ella ávís mál sum kunnu vera áleikandi í samfelagnum og hesum tekur nevndin undir við og eg haldi at okur eru øll samd um at at eitt gott eftirlit er bara gott fyri sjúklingartrygdina so við hesum viðmerkingum tekur ein samla nevnd undir við øllum trimum málunum og vónar at tey verða einmælt samtykt