Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2020-11-13
Topic: 1. viðgerð LM-052/2020  Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar anordning om ændring af anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om finansiel virksomhed (Ændringer af kriterier for SIFI-udpegning på Færøerne)
gersovæl takk fyri frú forkvina ja vit viðgera eitt ríkislógartilmæli forslag til annordning um endring av annordning om ikrafttretin forferðørina á lóg um finansielvirksemhet endring af kriteriu forsifiutpeining forferðørini hetta er eitt ríkislógartilmæli sum kemur leingi seg av einumat danskari lóggávu sum kemur forleingi seg av einum esderektivi sum kemur for leingi seg av at bankarnir kanska ikki hava vísar í árunum tvey túsund og átta tvey túsund og níggju øbankar í breiðari merking verða sæddar og hava verið sæddar sum samfelagskritiskar instututtiónir tað at keypa og selja kapital er eini rættiliga esensiellur partur av virðisdistributiónini í samfelagnum og íløgu hugin um tað so er eini sethús ella ein fabrikk øh tí hava politikarar lyndi til at bjarga bankarnir tá ið teir hava sjálvir sum sita í bankunum rent hesir peningastovnarnir á heysin vegna vágafýstsum virksemi ella ringari fíggjarstýring tað sóu vit til dømis í fíggjakreptuni í tvey túsund og átta við tí eftirfylgjandi bankapakkanum sum larsløkkurasmussen kom við og mann sá eisini tað tá ið mann bjargaði eikbankar vit hava snógv sagtikki ráð til at lata vera í nógvum førum tí at avleiðingarnar av at lata vera metir mann at vera verri enn tað at bjargabankarnar og tað er aloftas við skattagjaldarums pengum so tað er ein ein tragedia í so máta men síðani fíggjakreppuna í tvey túsund og átta so hevur mann innsæð tað at tað er ein ávísur tørvur frá almennari síðu av at regulerað bankarnir væl meira og tí hevur mann etablerað hesa institutiónina ella hesa katigoriseringina sum eitur sifi altso systemikliga inpordentfynhistitusins bankar av slíkum týdningi at teir hava samfelagsáhuga í ikki at fara av knøranum og fyri at koma inn undir hesir siðfiði ásetingina so skal mann hava so skal mann lúka nakrar treytir man hevur sent gjørt nakar serstakar reglugerð fyri bankarnar og fyri tí føroysku siðfiskipanina har hevur mann treytirnar sum eru hesar eitt at javnið peningastovnsins er størri enn trettan prosent av føroysku ruttutjóðarurtøkuni tvey útlán peningastovnsins er størri enn tíggju prosent av aa samlaða útlánnum hjá føroysku peningastovnunum í føroyum og trý innlán peningastovnsins er størri enn tíggju prosent av samlaðu innláni hjá føroyskum peningastovnunum í føroyum altso hetta er hetta e við at gera mann vil tryggja sær at bankarnir eru stabilir og ikki fara í holt við fíggjarlig virksemi sum er so mikið vágafúst at mann metir tað vera ábyrgdarleyst og at mann kanska fær bæði innsolvens og fólk sum ikki kunnu afturbetala sínum lán og so framvegis so mann hevur nøkur minsta mark fyri hvat eið ifibanki skal lúka av treytum og sum nú er so hava vit tríggir bankar sum lúka hesar treytirnar og heta her uppskotið kemur forleingi seg av at ein av hesum bankunum metir seg ikki vera føran fyri ella heldur tað ikki vera til fyrimuns fyri hann sjálvan at vera katigoriserar sum sifibanki og talan er um norðrega sparikassa sum ynskir ategentiliga koma úr hesa katigoriseringini og ein peningastovnur hann verður útnevndur um mann fer upp um eitt ella fleiri av teimum áásetingunum sum eg havi remsað upp í tvey fylgjandi ár men við hesum her lógaruppskotinum so setir mann eittpunkt inn afturat sum eitur er javnipeningastovnsins minni enn tríggjar milliardir krónur verður hann ikki útnevndur sifipeningastovnur og endamálið er sum sagt við hesum at skilja ímillum teir størru bankarnir og teir smærru bankarnir í føroyum úrslitið av broytingini er at vit fara frá tríggjar sifibankar til tveir av tí at norðoeya sparikassa ikki líkar treytirnar í punkt fýra og hetta er eisini eftir ynski frá vágaráðnum og sparikassanum htað er ett sindur áhugavert hvussu nógv vit tosa um bankar fyri tíðina tí at bankar liggja í einari grásunnu ímillum tað sum mann kanska kundi kalla almannagagnligt virksemi ella virksemi í almennum áhuga og so tað at tað er privat virksemi burturav vit tosa um tað tá tað kemur til lánsviðurskiftir til at útvega sær bústað vit tosa um tað tá ið tað kemur til grundleggjandi bankatænastur vit tosa um tað tá ið tað kemur til hvítvask og eftirlit av av borgaranspeningi negativa rentu og so framvegis og tað er kanska tí at vit ikki ordilga hava gjørt upp við okkum sjálvum hvønn leiklut ein banki skal hava í einum samfelag tí at mann hevur eit sindur ambivalent forld til tað ein banki hevur ein ræðuliga esentiellan leiklut í einum samfelag og tí er tað í í í almennan áhuga at hann ikki fer av knóranum og tí loyva vit okkum at gera nakrar reguleringar fyri bankarnar men samstundis so hava vit eisini gjørtgjørt nakað av lógarverki soleiðis at bankarnir standa í einari serstøðu altso millum annað tað at vit hava ásett í lóg at mann skal hava pensjóns og lønarkontur í føroyskum bankum að taðta tað ger tað at mann ikki ordiliga veit hvat forhold mann skal hava til peningastovnar í sínari heild eg haldi at vit byrja at síggja eina sovorina lítla uppgerð við tí øhtá ið tað kemur til stórar bankar mann tosaði í tvey túsun og átta um at tú bygdu felag so at bankar vóru so mikið stórir og so mikið kapitalstekkir at tey ikki kundi hugsast at teir fóru av knørranum men tað gjørdi teir so tað er kanska tí at nakrir bankastjórar blivi gýriir og byrjaði at kreera nøkur fíggjar instrumentir sum gjørdu tað at tað var nógv meira vgast vágafúsar londstreytir fyri til dømis bústaðarbygging í usa og tá ið tað alt krakuleraði o boblan brass so fór fóru allir bankarnir á knøranum og tað var skattagjaldarin sum stóðu eftir við rokningini í allarflestu førum e eg haldi tað var minni enn ein hondfulla fólki sum fór í gegli fyri fyri ta virksemið sum var tá men vit kunnu heldur ikki lata standa til og lata bankar fara heysin tí tað hevur eisini ringvirkningar fyri samfelagið tá ið tú sær eitt bancro til dømis ella tá tú særi at tann bankin ferðaheysin tá fær so nógvir ringvirkningar í samfelagn at tað ber næstan ikki til at lata vera tí er tað meira enn rímiligt at mann frá almennari síðu setir nakrar ávísar treytir fyri stabilitetin fyri ein banka serliga tá hann er á einari ávísari stødd sum er ásett í teimum punktunum er fyri sðfið bankunum men at tað samstundis eisini eru smærrir bankar sum mann metar ikki at vera líka esensiellur fyri fyri samfelagnum at mann vurdera at teir kunnu kanska virka undir øðrum treytum annars eri ikki so ræði nógv beini í akkurá hesum her uppskotinum hetta her er eftir tilráðing frá vágaráðnum og eftir eftir umboðn frá norðura sparikassan sum sum eg skilja lanum ynskti frá byrjanin ar vern inkluderar í hasfi kadikoriseringina eg e dugi ikki ordiliga vordera hví so var men tað var funni tær út av eg ikki fara hálvvart so eg fari at hyggja positivt upp á hetta her uppskotið frú forkvinna og vóna at tað fer at fáa eina góða viðgerð í nevndinitakk fyri