Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-03-22
Topic: 1. viðgerð LM-070/2022  Uppskot til broyting í Tingskipan Føroya Løgtings
takk fyri harra formaður hetta eru so uppskotini bæði frá formansskapinum einum umformansskapi um ati broyta tingskipanina og stýrisskipanarlógina soleiðis ati tey heitini sum vit brúka her í løgtinginum í dag verða formaliseraði og góðkend soleiðis at tey eisini kunnu brúkast upp á skrift í tí samskiftinum sum er í løgtinginum eg haldi at eg skal ikki fari inn í detaljurnar nú hava tey undanfarnu framsøgufólkini øll nevntinnihaldið hvørjar broytingar tað eru vit skjóta upp men eg kundi hugsað mær nevnt hettar at linjan hjá okkum í formansskapinum hevur verið tann at viti at viti royna at fáa tei heitini inn sum vit brúka longu og hava brúkt í nógv ár og eg skal venda aftur til nøkur av teimum tí tað einasta undantakið haldi eg í tí vitav skotið upp sum mann kann argumentera fyri ikki er so vanligt at brúka til løgkvinna og eg skal venda aftur til tað hví formansskapurin valdi aflaná hava viðgjørt tað rættiliga gjølla at skjóta upp at løgmaður eisini kann eita løgkvinna harformaður um vit taka heitini í norðurlondum fyrst á parlamentarikarum ella teimum sum umboða fólki í teimum ymisku tingunum kring okkum so eru tað øgiliga ymiskar siðvenjur tað eru vistu vit taka í danmark so so er mann meg til mann fólkatingu mann er mfari akkurát sum mann eri mrlament í í nógvum ns londum men í føroyum hevur vent seg siðvenja har vit undirstrikað tá ið tað er ein kvinna og tað er væl hugsandi at tann menningin í málinum hevur snúðsið um at øgiliga fáar kvinnur hava verið til dømis í formanssessum blivu forkvinnur ymsastaðni vit vita at í politikki vardi ikki fyri nítjan hundrað og áttaoghálvfjerðs á tvær tær fyrstu kvinnurnar jon hennrigsen og kærinkjøldbroblivu beinleiðis valdar nítjan hundrað og áttaoghálvfjerðs tað eru altso rættiliga fá ár síðani ið í tí langa søguligu høpinum og kanska hava vit havt ein tørv á í málinum at rundirstrika hetta við at nú er ein kvinna í hesum sessunum sum annars var kann mann siga givið monnunum at sita í og røkja men tað eru tó ikki soleiðis at vit eru so serstøk kortini tí hyggur mann til dømis til svøríki so eitur tað jú ringstak leta mot men mann kann eisini gott eita ryggstaksmann ella ringstaks kvinnu fara vit tl usa so kann mann eita kongursmenn ella mann kann eita kongurin svommin ísdíslendskir framdur okkara tey tey brúka akkurát sum her hevur tað bara verið ting maður har kan man siga vit líkjast nokk so nógv í tað mann kundi kalla fyri einari málstíðar konservatismu og har er tað so formansskapurin heldur at tað dagliga málbrúkið bæði hjá føroyingum og hjá løgtingsfólki hevur yvirhálað ta konservatismuna sum finst í tingskipanini í málbrúkinum har ella í heitinum og tað er tað sum vit gjarna vilja broytas soleiðis at at vit fáa tingskipanina og stýrisskipanina í tráð við málbrúki hjá føroyingum í dag taka vit í norra so siga tey stortingsrepresentant og tað er nakað sum er svørka hetta við lætamot og ella meta mann fólkatinget og júst hetta við at hava tey mann kann kalla tað kynsneutralu heitini ella mann kan eisini kalla tað felags heitini lat okkum brúka orðið g felags heitir eg haldi tað dámar mær beturi rádlig a fær borgun púra eins smøll so hevði eg nokk valt at sagt at tað besta var at vit høvdu allan vegin ígjøgnum heitir sum ikki nevendivís undirstrikvað av hvat kynmann var tí í síðsta enda skal tað e ikki verða avgerandi hvat kynmann ar men eg haldi at tá ið vit brúka tað í okkara máli hvønn evi einasta dag løgtingskvinna landsstýriskvinna forkvinna so eiga vit sjálvandi at góðkenna tey heitini formliga men formansskapurin hevur eisini valt at taka fólk altso forfólk í summum førum løgtingsfólk landsstýrisfólk at lata tað vera felags heinni og tað haldi eg er eitt øgiliga gott uppskot tí at eg haldi at tað nettupp undirstrikar attað skal eisini vera fullkomiliga ligetimd í lagi at brúka heitir sum vit eisini brúka hvussu ofta siga vit ker landsstýrisfólk landsstýrisfólkini vit brúka tað øgiliga ofta og tí er tað eisini við og tað er tað sum líkasum verður sett inn í lógina ati øgiliga nógvastaðni har tað til dømis við at taka dømis tendur løgtingsmenn su verur tað broytt løgtingsfólk og so verður ð undirstrikað at løgtingsmaður ella løgtingskvinna er javnsett hesi heiti harra formaður eg kundi gott hugsað mær at huglett lítið sindur um nú havi eg sjálv verið eina lítla løtu í tinginum eg bleiv vald fyrstu ferð í januar tvey túsund og átta og eg kann ikki minnast nakrantíð át nakrar og kalla meg løgtings maður altso fólk hava altíð sagt ó tú ert løgtingskvinna hevði tað verið langt longru aftur tíðini hevði onkur kanska sagt løgtingskona og tað eri eg so ikki vón við at fála siga tað elr løgtingskvinna og tá ið eg gjørdist landsstýriskvinnuna í vinnumálum sum í fyrsta nakrantíð í tí sessunum og forrestimi einasta higartil nú elspet mersetis gunlegsdóttur var inni á hesin er at teir flestu av okkum ereogpionerar upp á nógvar mátar tí at tað hava verið so fáar undan okkum í teimum ymisku sessunum so undirskrivaði eg meg landsstýriskvinnuna í vinnumálnum eisini í teimum lógaruppskotnum sum blivu samtykt í løgtinginum so tá var ein lummu ella ein periota har mann góðtók tað og tað stóð í iki tingskipanina íg ikki stýrisskipanini men tað kom mann so til at tað var ikki í lagi so tað bleiv líkasum tikið burturaftur og síðani hevu mann hildið seg til og tað vita at tingkvinnur eisini mann hevur hildið seg til at sendi mann nakað inn skrivligt so verður om visti mann hevu undirskrivað seg landsstýriskvinna ella mannundirskrivasa løgtingskvinna so verður tað broytt til løgtingsmaður tá ið vit eru í tí skemtiliga jørðunum so plaga vit at siga at tað er einasta stað vit kvinnur soleiðis kunnu fáa kynsskifti uttan nakað hóast tátað er tá ið vit koma í løgtingi tí tá verða vit knappulir menn men tað er sjálvandi sagtíð skemti eg haldi bara sjálv ati tá ið man so hyggur eftir søguni hjá formansskapinum so hava gjøgnum søguna formansskapurin hevur verið øgiliga kann mann siga tungt søguliga mannaður av monnum men tey seinastu nógvu árini so hevur tað sum oftast verið kanska ein kvinnur í formansskapinum fyri fyrstu fyri nakrantíð vóru tvær kvinnur í formansskapinum seinasta formansskap tá ið eygun samuelsen tók sæti fyri hmorsen og tá var tað púra vanligt at fólk søgdu frú formaður men nøkur søgdu frú forkvinna og eg plagdi at skemta við tá tað einas eg ikki hevði prøvað at kallað varð at blíva kallað var harra forkvinna tí eg bleiv kallað harra formaður frú formaður og ja frú forkvinna men í dag eg hoyri næstan ongantíð eg veit ikki eg havi upplivað tað síðani hetta tingið tók við at nakar sigur formaður tað er langt síðani altso í dag siga øll vald tingfólk frú forkvinna við tær kvinnurnar sum sita formansskapin og harra formaður við teir menninar sum sita hóast í veruleikanum er vælfrítt at siga frú formaður og tað vísir aftur at tingfólk hava longu tikið hetta málbrúkið sum vit skjóta upp her til sín so er tað líka hetta við løgmanni summi grundgevið hevur verið við at tað er at túsund yvir túsund ára gamalt embati og ska viðgera tað sum eitt embati og siga at tað heitið eigur ikki at broytast tí tað er eitt gamalt søguligt embati øog tað hevur formasskapurin eisini viðgjørt og vit høvdu kanska ymiskar meiningar um tað og viðgjørdu tað aftur og fram og endaðu so við at vit hildu ikki at vit kundu argumentera nóg sterkt fyri at tað ikki skal kunna eita løgkvinnuna í framtíðini ja embatið er yvir túsund ára gamalt men fara vit aftur o tíðina so varð hetta eitt heilt annað embati enn í dag innihaldið í embatinum er nógv broytt upprunaliga tá løgmansembatið var tá høvdu vit ikki eitt trý býtt vald sum í dag har mann skilti millum lóggevandi útinnandi og dømandi valdi og sum eg setti frami í en einum spurningi í áðni einari viðmerking so kundi tað gott veri at tað rættasta hevði verið at tað var hetta embatið her í húsinum hægsta embati altso løgtingsformaðurin skráseta løgtingsforkvinnan sum var tað sum æt løgmaður visti mann hyggur eftir innihaldinum og hugsar um lógarsmoð og tann sum stóð fyri ábyrgdini av lógarsmíðuni men tað er ein heilt onnur diskussión sum vit ikki skuldu taka í dag men eg haldi at henda grein fimmogtjúgu nevndin so verður maasum verður samansett av umboðum ein fyri hvønn flokk at at vit fara sjálvandi í tí nevndini at viðgera hvat hvat kann mann blíva samdur um í í hesum sambandinum so haldi eg bara at enda at um vit hyggja eftir londunum kring okkum so er hetta við at brúka heitini í kvinna og maður tað eru nøkur lond brúka tað onnur brúka tað ikki tað er øgiliga ymisk heiti kring ummiheiminum um mann hevur tey síðstu tíggjuog fimtan áruni roynt at viðgjørt hetta og hevur havt øgiliga trupult við at fáa semja um tað túer bara einaferð lógaruppskot frammi fyrr tað var í tvey túsund og nítjan tá ið hervør polsdótir ingilín ditreksen strøm løgdu uppskot fram og eg haldi at tá ið formansskapurin hesaferð sum er samansettir av fýra teimum størstu flokkunum og allir flokkarnir vera við í grein fimmogtjúgu nevndini so haldi eg harra formaður at tað er tað rætta forrúmið at fáa hettaer viðgjørt og eg vóni at vit fara at fáa eina ógvuliga góða og og