Helgi Abrahamsen (Sambandsflokkurin (Union Party)), speaker, 2021-02-17
Topic: Landsstýrismaðurin í umhvørvis- og vinnumálum, Helgi Abrahamsen, leggur fram: Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um alivinnuna
ærorðið ger so væl harra formaður sum landsstýrismaður í umhvørvisog vinnumálum undir hesum alumálum leggi eg við hesum fram frágreiðing um aluvinnuna sum upplegg til eygalorðaskifti í løgtinginum frágreiðingin lýsir støðuna í aluvinnuni avbjóðingar og møguligar og møguleikar átøk sum eru sett í verk eftir at alilógin varð broytt í tvey túsund og átjan umframt framtíðarætlanir endamálið við frágreiðingini er at geva løgtinginum høvi at viðgera viðurskiftini í alivinnuni í frágreiðingini eru øll týðandi viðurskifti viðvíkjandi alivinnuni lýst so fullfíggjað sum gjørligt innan fyri teir karmar sum ein slík frágreiðing setur harra formaður alivinnan virkar sum onnur vinna undir ávísum givnum kørmum og fortreytum so vinnan skal laga seg eftir undir hesum millum annað lógarkørmum náttúrugivnum kørmum sum kunnu hava við sær bæði møguleikar og avbjóðingar frá náttúrunari hond hava føroyar sum avlið tjóð fyrimunir fram um aðrar havið við føroyar við firðum og sundum eru millum heimsins best egnaðu at ala í við reinum havi vardum firðum og sundum við góðum vatnútskifti og vatngóðsku eru lívfrøðiligu fortreytirnar fyri aling av laksi og aðrari aling so sum tæra sera góðar føroyska alivinnan hevur ment seg til at vera ein hornasteinur undir føroyska búskapinum og vælferðarsamfelagnum eg fari at umrøða eg fari ikki at umrøða øll tey viðurskifti sum verða lýst og viðgjørdu frágreiðingini men farið við støði í frágreiðingini at umrøða hesi evni eitt lógarkarmar tvey búskaparlig viðurskifti trý avbjóðingar og fýra átøk framd síðani broytingina í alilógini tvey túsund og átjan og ætlanir um átøk harra formaður føroyska alivinnan hevur við stórum dugnaskapi megnað at gera nýtslu av teimum fyrimunum sum føroyar hava frá náttúrunar hond sum altjóða sum alitjóð og hevur við áhaldandi menning gjørt raksturin meira effektivum og minka um lívfrøðiliga váðan tað hevur ment føroyar til ein av heimsins fremstu alitjóðum seinast við risastórum íløgum í aling á landi av størri smálti sum minkar munandi um lívfrøðiliga vágan og ger nýtsluna av aliøkjum meira munadygga lógarkarmar sum løgtingið og landsstýrið gera hava eisini viðvirka til at vinnan hevur kunnað gjørt nýtslu av góðum náttúrugivnum fortreytunum lógarkarmarnir viðvirka til at skapa tryggleika um loyvisrættindi og hava loyvt ælarum at arbeiða langskygd við menning umframt á sr hesir lógarkarmar hava skapt betri grundarlag fyri fígging og burðardyggum tillagingum í vinnuni eisini hava reglurnar um at undantaka øll onnur loyvi enn vinnulig alilaksloyvi laksa aliloyvita frá oygaraoygaraavmarkingini og avmarkingini frá útlendskum kapitali skapt betri møguleika fyri at menna nýggja tøkni og nýggj aliøki eitt nú innan ofsøaling og tæraæling stóra frambrotið at menna føroyska alivinnu varð framt við nýggjum reglum í tvey túsund og trý um sjúku fyribyrging ella sjúku fyribyrgjandi rakstur av alibrúkum eisini nevnt rakstrarkunngerðin har vinna og myndugleikar í tøttum samstarvi settu í verk heimsins strangastu veteroneruð reglur og eina framkomna eftirlitsskipan meginreglurnar í rakstrarkunngerðini hava verið nýttar síðani fyrsta kunngerðin kom eftir hesum megreglum er krav um sundirskiljing millum árgangir brakklegging av alifirðum millum millum iumfør ein bert ein lagsælari á hvørjum ælifyrði umframt umfatandi eftirlit og skipaðar royndartøkur av at kanna fyri sjúku hesar meginreglur hava avgerandi týdning fyri at fyribyrgja og niðurberja sjúku og sjúku spjaðing harumframt eru reglurnar í umhvørvislógini um umhvørvisgóðkenning og umhvørviseftirlit av alstórum týdningi fyri at forða fyri dálking av alvinnuni ella frá alivinnuni við broytingini í alilógini í tvey túsund og átjan vórðu reglurnar um oyðaraavmarkingar og útlendskan oyðaraskap gjørdar greiðari latið latið varð upp fyri møguleikum at lata nýggj loyvi til til alternativa æling so sum tærraæling og ovsjór ling og fingurnar vóru greiðari heimildir at stýra veing við útjóðingarumførum heimildir í alilógini at stýra loyvisveitingini við útbjóðingarumførum eru nýttar í sokallaðu tillutingarkunngerkunngerðini sum ásetir mannagongdir fyri hvussu nýggj aluloyvi verða latin og í sokallaðu útbjóðingarkunngerðini sum millum annað ásetir hvørjir firðir kunnu leggjast út til miymisku sløgini av æling við støði í hesi hesum nýggju kunngerðinum var millum annað skipað fyri einum útbjóðingarumfari av fimmloyvum til tærra æling rakstrarkunngerðin varð eisini dagførd munandi í tvey túsund og nítjan og broyting varð eisini gjørd í lúsakunngerðini soleiðis at lúsa markið fór fór úr eina komma fimm niður í eina komma null kynsbúna hvønn lús perlaks fyrsta juni tvey túsund og tjúgu og fyrsta juni tvey túsnd og einogtjúgu fer hetta markið niður án null komma fimm hóast tað við lógin og tilhoyrandi regluverkið grundleggjandi eru skaptir góðir lógarkarmar um alivinnuna er neyðugt áhaldandi í samstarvi við við vinnuni at menna og tillaga lógir og regluverk so hvørt sum fortreytirnar í vinnuni broytast harra formaður tað gongur væl í alivinnuni nógva virksemi í alivinnuni sæst aftur í vøru útflutninginum og skapar eisini nógv arbeiðspláss kring landið umframt at kasta av sær til almennu kassarnar tøkan av laksi í tvey túsund og tjúgu var áleið trýoghálvfjerðs túsund tons í krútari vekt ið er naið er nakar lægri enn í tvey túsund og nítjan sum var tað hægsta nakrantíð hóast tað er heldur óvist hvussu stór framleiðslan fer at verða í tvey túsund og einogtjúgu so er sannlíkt at hon verður verður hægri enn í tvey túsund og tjúgu bjartskygda boðið er at framleiðslan fer at vaksa úr tíggju prosentum vaksa umleið tíggju prosent meðan eitt meira svartskygt boð er at framleiðslan í tvey túsnd og einogtjúgu øki seks prosent í mun til tvey túsund og tjúgu vøksturin komandi árini skal koma av at stóru íløgurnar ið verða gjørdar í smoltstøðir á landi seinnu árini fara at síggjast aftur í framleiðslutølunum í tvey túsund og nítjan varð samlaða samlaði vøruútflutningurin úr føroyum áleið níggju komma fimm milliardir krónur av hesum stóð lagsa útflutningurin fyri góðum fýra milliardum krónum ella nær um helmingin av føroyska útflutninginum hinvegin verður eisini gjørt vart við at tað er ein vági fyri føroyska samfelagsbúskapin at ein vinna stendur fyri helmenninginum av samlaða útflutningsvirðunum tað ger at føroyski tað ger føroyska búskapin viðbreknað skuldi nakað hent ið gjørdi at tað fór at ganga illa í alivinnuni beinleiðis inntøkur landskassans frá alivinnuni liggjað um góðar hálvar milliard krónur árliga alivinnan hevur í tíðarskeiðnum tvey túsund og fimtan til vey túsund og nítjan goldið knappar tvær komma tvær milliardir krónur í skattum og avgjøldum til landskassan lági marknaðarprísurin og avbjóðingarnar á heimsmarknaðinum vegna kv nítjan fara sannlíkt at hava við sær at inntøkur landskassans frá alivinnuni vera lægri í tvey túsund og tjúgu enn upprunaliga mett búskaparliga hevur gongdin í føroysku alivinuni verið framúr góð seinastu árini í alt hava tey trý alifeløgini bakkafrost mv og luna umsett fyri góðar tveyogtjúgu komma fýra milliardir krónur seinastu fimm árini harumframt eru íløgur gjørdar fyri góðar níggju komma tvær milliardir krónur og tvær komma sjey milliardir krónur eru útgolnar í vinningsbýti løntakaratalið í alivinnuni er vaksið frá at kalla ongum í nítjan hundrað og fimmogfýrs til yvir túsund løntakarar í tvey túsund og tjúgu hetta sama tíðarskeiðið er løntakaratalið í fiskivinnuni á sjógvi falli við meira enn einum helmingi sostat er vinnu bygnaðurin í føroyska útflutningsbúskapinum broyttur grundleggjandi eins og talið á løntakarum eru lønlønargjaldingarnar í alivinnuni vaksnar munandi seinastu fimtan árinií tvey túsun og nítjan vóru yvir fýra hundrað milliónir krónir útgoldnar í lønum hóast tað so er alivinnan tó langt aftan fyri fiskivinnuna hvat lønarútgjaldgviðvíkur hetta hóast løntakaratalið í alivinnuni er um at vera tað sama sum talið á løntakarum í fiskivinnuni harra formaður tað er eisini ein avbjóðing í føroysku alivinnuni ella nógvar avbjóðingar náttúrugivnir fortreytirnar hava eisini avbjóðingar við sær millum annað at føroyska strandaøkið við vardum firðum og sundum er lítið og her er ikki sum eitt nú í norra stór strandaøkið við nógvum stórum og djúpum firðum avmarkað sjóøkið til vinnuliga æling ger at tað ikki er langt ímillum alibrúkini og hevur tað við sær størri vandar fyri spjaðing av sjúku og lús konsentrerað æling á einum avmarkaðum sjóøki elvir somuleiðis til trýst á umhvørvið og setir hetta sostatt stór krøv til tær skipanir sum skulu forða fyri og niðurberjasjúku og lúsáspjaðing og tryggja vernd av umhvørvinum at føroyska strandøki er lítið skapar harumframt avbjóðingar viðvíkjandi framhaldandi framleiðsluvøkstri í longdini tí vøksturin kann ikki koma frá nýggjum loyvum á teimum vardu firðunum sum í dag allir verða nýttir til vinnuliga æling tað setir krøv um at verandi aliøki verða nýtt optimalt og at tað verður miðað eftir at nýta nýggj øki á meira harðbolnum økjum til aling undir hesum ofshor æling verandi samgonga hevur sett sær fyri at arbeiða við menning vøkstri og fjølbroytni av alivinnuni undir hesum at koma út á hav at ala og at hetta eigur og at hetta eigur til eina og hvørja tíð at verða gjørt á einum lívfrøðiliga ráðiligum grundarlagi framhaldandi framleiðsluvøkstur treytar vøkstur á verandi loyvum og ella á nýggjum loyvum og við nýggju nýggjari tøkni á økinum har tað higartil ikki hevur borið til at reka vinnuliga aling stórur partur av framleiðsluvøkslunum tey næstu komandi árini fer at koma frá betri gagnnýtslu a føroysku alifirðinum við at leggja størri part av framleiðsluni upp á land við aling av størri smálti samstundis er neyðugt at loysa tær fiskasjúku og umhvørvisavbjóðingar sum eru í alivinnuni til tess at tryggja eina effektivari og burðardyggari framleiðslu í longdini laksalúsin er størsta avbjóðingin í føroysku alivinnuni økttal av laksalús og lúsa viðgerðin viðføra strongd ið ger fiskin meira viðkvaman fyri sjúku og forða fyri vøkstri og tyngir búskaparliga myndugleikar og alivinnan arbeiða áhaldandi við at finna loysnir til áðurnevndu avbjóðingar laksalúsin smittar internt í alibrúkunum og tað og tað er fyrst og fremst ein avbjóðing hjá viðkomandi alara men laksalúsin í einum alibrúki smittar eisini onnur alibrúk og hetta er avbjóðingin hjá almennum myndugleikunum avbjóðingin er millum annað at seta hámark fyri tal av kynsbúnum hvønn lhúsum tal av viðgerðum og avleiðingar fyri smoltútseting sum umfarið verður upp um ásetta hámarkið soleiðis at hetta skapar størst møguligt sttrament til at alufyritøkurnar sjálvar hava áhuga í at halda lúsatalið so lágt sum møguligt seinastu fýra árini er fellið vaksið munandi soleiðis at føroyska alivinnan er farið frá at hava lægsta felli í heiminum til nú at liggja á nakað sama støði sum aðrar alitjóðir samstundis kann staðfestast at miðalvektuin á deyða fiskinum økist hetta fór við sær munandi størri framleiðslukostnað orsøkirnar til økta felli eru fleiri tó er neyvan nakar ivi um at meikaniska avlýsingin sum serliga hevur tikið dik á seg seinastu árini er til meginpartin av fellinum aðrar orsøkir eru sjúkur handfaring algur illveður og annað tað er serliga tá laksur er illa fyri a sjúku sárum ella líknandi av stórt felli stendurst av merikaniskum viðgerðum tí hevur heilsfrølagastarvsstovan síðan í apríl tvey túsund og tjúgu álagt alarum at djóralæknin skal kanna laksin áðrenn merikaniska viðgerðin ella áðrenn merikaniska viðgerð og vátta fyri at fiskurin er nóg væl fyri til at tola slíka viðgerð tað slepst ikki undan ávísari dálking frá alivinnuni men verða ikki rætt atborði kann tað fáa álvarsligar avleiðingar fyri umhvørvið og ikki minst djóraog plantulívið á fyrimum tað er tí av ovurhavsstórum týdningi at fyrilit fyri umhvørvinum verður raðfest høgt hóast kanningar eru gjørdar á og nærhendist aliøkjum í fleiri ár er almenna vitanin um umhvørvisstøðuna á firðinum sum heild avmarkað tískil royna vit at fáa tvega meira vitan um umhvørvisstøðuna á føroyskum firðinum á fíggjarlógini fyri vey túsund og nítjan játtaði løgtingið seks hundrað túsund krónur til millum annað at fáa sett skjøtul á arbeiði við árens metingum av firðunum eisini eru almennir myndugleikar og alivinnan farin saman at menna eina nýggja flokkingarskipan fyri tnbotndjór á føroyskum firðum skipanin skal brúkast til at meta um umhvørvisárin frá ælingini og verður eitt hent amboð afturat í amboðskassanum at tryggja eina burðardygga nýtslu av alifirðinum harra formaður í frágreiðingini eru nevnd fleiri átøk sum eru framd síðani broytingina í alilógini í tvey túsund og átjan og sum ætlanin er at fremja eg skal taka tvey av hesum átøkum fram her nemiliga tæðra æling og ovshøræling alilógin varð broytt í tvey túsund og átjan fyri at geva rúm fyri at ala annað enn fisk og eftirfylgjandi varð rakstrarkunngerðin broytt við nýggjum reglum um tæðraæling gjørdist løgrløgfrøðiligur karmarnir um tílíkaæling greiðari tí frammanunta vóru ongar serligar fyrisitingarligar ásetingar ásettar reglur um tæræling og tað hava tí ikki verið givin sjálvstøðugloyvi til stíka æling hvørki á verandi alufirðum ella øðrum alufirðum í summum vórðu tey fyrstu fimm tæra í summar vórðu tey fyrstu fimm tæraluloyvini boðin út higartil eru trý teirra latin eitt á landi og tvey á sjónum tæræluloyvini skapa tryggari karmar um nýggju vinnuna og lat upp fyri størri framleiðslu fyri at fáa besta prísin á altjóða marknaðinum er umráðandi at føroyski føroyski tarin kann verða útfluttur við vistfrøðiligari góðkenning landsstýrið hevur tí raðfest at hækka játtanina til heilsfrøðligu starvsstovuna sum í tvey túsund og einogtjúgu fer undir at fáa skipað í lag til vistfrøðiliga merking av tæra og tærra vørum sum verða góðkend í es og í usa mett verður at tað fer at kosta sjey hundrað túsund krónur at fáa eina vistfrøðiliggóðkenning av tæraæling í føroyum trý hundrað túsund krónur eru settar av til endamálið í tvey túsund og einogtjúgu harra formaður um nøkur ár eini fýra fimm ár verður helst møguligt at fara út á hav at ala tað er so nevnt ovskjøræling og longu nú er neyðugt at leggja til rættis fyri hesum føroyska alivinnan hevur stiðvíst flutt seg longur út á føroysku firðina í fjarðamunnunum er streymasjógvur við størri útskifting og útlát frá ælingini verður í størri mun fórt burtur frá sárbæru vistskipanunum jú longur útælingin fer tess minni verður somuleiðis s sjálvsmittan av laksalúsi føroyska veðurlagið og náttúra gera at føroyski ælarar nýta útgerð í í sterkasta klassi og arbeiða í umstøðum sum í útlandinum vildu verið klassað sum ofshør í mun til rák vind og aldum av tí á flest øll aliøki í bera rakstur á føroyskum firðunum longu r eru gagnnýtt er stórir møguer stórir møguleikar í at flyta ælingina út um fjarðarmunnin og út á opið hav føroyskir alarar hava longu førleika á harbalanum økjum og aling á opnum havi gevur nærmóavmarkaðar møguleikar fyri vakstri treytað av at henda æling er burðardygd royndir verður eisini gjørdar við at ala á opnum havi í øðrum londum íløgurnar í eini ovshør alistøð eru sera stórari umleið ein milliard krónur fyri eini alistøð í framleið tíggju túsund tons av laksi útbúnaðurin kemur í stóran mun frá víðari menning av útbúnaði frá oljuvinnuni við broytingini í alilógini í tvey túsund og átjan varð latið upp fyri at lata loyvi til aling á opnum havi í føroyskum sjóvørki eitt øki eystan fyri nólsoynna varð eftirfylgjandi sett av til millum annað ofshor aling landsstýrið ætlar at raðfesta ofskjarling heilt ítøkiliga eru ábendingar um at økið eystan fyri nólsoynna sum er avsett til havaling ikki er best egnaðr øki til slíka aling landsstýrið kannar í løtuni eitt øki tríggjar til seksfjórðingar úr grundlendingin í ein landnyrðing úr nólsoynni serliga serlig fyrilit skulu havast fyri streymi og aldum umframtað neyðugt er at tryggja at møgulig æling í hesum økinum í mist møguligan mun hevur ávirkan á annað virksemi í økinum um hesar kanningar staðfesta at hóskandi øki finst er ætlanir eru ætlanir um at broyta regluverkið soleiðis at tað kann avsetast eitt nýtt øki til havaling og at skipa fyri eini útbjóðing at tilluta slík loyvi í hesum sambandi verður eisini arbeitt við at gera broytingar í rakstrarkunngerini soleiðis at tað ber til at flyta laks frá li á firðinum til ofshør aliøki hetta var so mín øga á av hesum her til hetta eygalorðaskifti