Bill Justinussen (Miðflokkurin (Centre Party)), speaker, 2022-03-22
Topic: 1. viðgerð LM-122/2021  Uppskot til samtyktar um miðvísar íløgur og átøk til at menna føroyska málið í 21. øld
takk fyri frú forkvina eitt sera áhugavert og viðkomandi uppskot frá tjóðveldi og høgna hoydal og eg má siga at eg eri púra samdur við høgna hoydal at tað er neyðugt at seta átøk í verk fyri at verja og var um føroyska málið atso mítt eitt ítøkiligt dømi tað er at hvussu skjótt ónollir vinna á góðum máli eitt orð sum meir og meir verður brúkt eg hoyrdi tað fyrstu ferð bara fyri kanska tveimum trimum árum síðani visti scametarætt tað er tú orð hvørgan altso hvørgan av liðunum skoraði fyrra hálvleiki hoyrir hoyrir mann javnan í dag sjálvt um vit hava eitt heilt kyn sum eitur hvørki kyn so duga fólk summi fólk ikki at siga hvørki av liðinum altso vit hava kallkyn og hvert hvennkyn nøkur halda vit hava eitt hvørgann kyn so undarligt sum tað er blivið við bara tí at onkur er byrjaður at siga eitt skeivt orð so vindu tað upp á seg og áðrenn tú vetst av so tosar annað hvør skeivt og tí er tað so øgiliga týdningarmikið at vit halda fast um at hava eina góða málundirvísing í okkara skúlum o at hava góðan málburð í øllum almennum miðlum og manna millum tí annars fer fær fær málið beinanvegin út av lagi og og fólk biginna enntá at diskutera jamen altso eg tosa sum eg og eg vil tú skal ikkibestemma hvussu eg tosi men vit hava brúk fyri autoritetin eisini tá ið vit tosa um mál tí tí mál er ikki nakað sum ein og hvør hevur hevur myndugleika til bara at gera sjálvur so kunnu jú gloyma alt um málundirvísing og mállæru og so víðari tí haldi at vit hava tørv á at so ella so at athera tann almenna málpolitikkin fyri at halda fast um gott føroyskt mál og tí eri eg fegin um eg taki fult og heilt undir við við teimum tankunum sum liggja í hesum uppskotunum og her eru fleiri átøk sum uppskotsetarin setir fram og millum annað so verður víst á at mann skal økja um játtanina til til málundirvísing og mann skal økja um játtanina til almennar miðlar og at mann á øllum mótum skal vera við til at stuðla vit hava í hesari samgonguni gjørt okkurt vit hava millum annað sett seks hundrað túsund krónur av á kontuðini fyri orðabókagerð tann kontíðin var í tvey túsund og átjan niðri á sjey hundrað og hálvtrýss túsund sum fór hon upp á eina millión nú eru hon uppi á einari komma seks millión tí vit hava sett seks hundrað túsund krónur av til tað sum eitur googl transleyt altso til orðabókagerð hvar tvey hundrað túsund setningar verða settir inn í hesa skipanina við googul transleyt soleiðisnar at fólk sum hava hug til at læra seg føroyskt tann vegin eisini kunnu fáa fatur í føroyskum tað haldi eg er ógvuliga gott og tað er ógvuliga viðkomandi nú ið føroyar blíva meiri og meiri altjóða gjørdar tað eru fleiri fleiri við fremmandartungu sum flyta til føroyar og tað kann vera eitt sera hent amboð hjá teimum eisini at fáa fatur í tí føroyska og eg haldi at serliga almennir almennir miðlar serliga kringvarpið hevur ein øgiliga øgiliga stóran týdning í hesum at halda øeinum góðum føroyskum máli og og vistu vit bara hugsa eitt sindur aftur í tíðina so er tað einstakir slógarar sum hava hava givið okkum føroyskt mál vistu vit taka føroyska ítróttarmálið eg trúgvi føroyska ítróttarmálið má vera eitt tað vakrasta óprýðiligasta yvirhøvur altso vit hava vit hava ítróttarmál til flott føroyskt ítróttarmál til til kappróður til fótbólt til hondbólt til allar hesar her matuítróttagreinarnar og eg trúgvi tað er trupult at finna eitt eitt annað mál sum hevur so flott heitir sum vit hava til okkara og tað er nakrir nakrir einstakir slógarar ikki minst tað byrjaði við nielsuy ol arge og og síðani jógvan argy og magni argy og síðani sunu merkisheim sm evur tikið yvir og so víðari og tað er heilt einastandandi at tað ber til hjá einstøkum persónum at byggja eitt heilt føroyskt mál rundan um eina ávísan sektor sum teir hava gjørt og tað vísir eisini hvussu skjótt tú kanst koma á eina góða slóg samstundis sum tað dømi sum eg byrjaði við vísi hvussu skjótt tað er at fara av kós og tá ið vit so tosa um skúlarnar og serliga miðnám so er miðnám so er miðnám iðkunnu vit siga í í vánaligari støðum tað er so at siga einki undirvísingartilfar á á miðnámi í føroyskum og tað eigur at vera okkara næsta stóra átaksøki tað er miðnám soleiðis at vit fáa gjørt undirvísingartilfar á føroyskum til miðnám sum er viðkomandi eisini altso føroyskttilfar sum sum næmingarnir kenna seg afturí og sum kannsetast inn í ein føroyskan samanhang tað hevur tað er jú ikki bara málið men eisini tann samanhangurin sum tað verður viðgjørt í sum hevur týdning soleiðis at mann eisini lærir at hugsa í føroyskum máli á teimum ymí teimum ymsu lærugreinunum tað hevur sanniliga eisini stóran týdning og so haldi eg eisini at læraraskúlin ttað er bara mín fatan at hann er viknaður í til ein ávísan part tá ið vit tosa um føroyskt mál og at krøv til lærarar er ikki so altso tá tað lærarar í øðrum lærugreinum enn føroyskt so eru krøvini faktisk ikki so ógvuliga strang eg haldi at ein og hvør lærari óansæð um mann undirvísir í rokning ella landafrøði ella lívfrøði ella hvat er eigur at duga føroyskt eigur at tá ið hann skrivar upp á talvuna at hann skrivar uttan at skriva graverandi stavvillur og kann eisini verða vegleiðandi um tað skal vera neyðugt í føroyskum tí tað er tað er so grundleggjandi men har havi eg inntrykkað av at mann ikki hevur ein greiðan politikk í hvussu ferð frá læruskúlanum vónandi gevi eg teimum ikki geri eg teimum ikki órætt men tað er tað er tað er mín fatan so at eg haldi at vit eiga at vit eiga at styrkja tann partin og vit vita hvønn týdning altso eg trúgvi at tað at bíbligan koma út í nítjand níggjuogfjøruti á føroyskum tað eru vit í kortsaðan farin forbí í nítjanda mars vóru trýoghálvfjerðs ár síðani vit føroyingar høvdu alla bíbuna bíbluna týdda á føroyskum og eg trúgvi at tað hevur havt ein so heilt ófatiliga avgerandi týdning fyri at føroyingar duga so væl føroskt sum vit duga aftaná kríggið og fram til okkara dagar tí at vit vóru jú ómetaliga illa fyri frammanundan altso vit hava øll havt ommur og abbar sum ikki hava lært ja nú nú hugsi ikki um tey allar yngstu her í tinginum men tey sum eru á mínum aldri hava havt ommur abbar sum ikki hava havt føroyskt sum undirvísingargreinir í í skúlanum og og bara at hugsa um hvussu hvussu væl ment føroyska málið er í dag í mun til tá taðtað er tí at tað tað hava verið greiðar ætlanir um at halda fast um føroyskt og menna føroyskt men í dag haldi eg føroyskt hevur nakrar avbjóðingar sum vit ikki hava havt áður og tað er øll allur miðlaheimurin hvar ið tú frá fyrsta degi tá ið tú ert føddur so so hevur tú atgongd til onnur mál alla somlu tíðina og tí hevur tað stóran týdning eisini at vit stuðul upp undir at menna tilfar serliga tilfarið til børn av øllum møguligum slag soleiðisnr sum høgni hoydal nevnir í hesum her uppskotinum so eg eri fegin um hesa ætlanina og eri fegin um at tað verður mælt til at mann ger eina eina ætlan fyri hvussu vit hvussu vit styrkja føroyskt mál í øllum føroyska samfelagnum takk fyri harra formaður