Christian Andreasen (Fólkaflokkurin (People's Party)), speaker, 2021-08-03
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um FG-001/2021 : Frágreiðing løgmans á Ólavsøku 2021
krisian andreasen gersovæl takk fyri harra formaður tað er løgmansrøða sum er til viðgerðar løgmaður hann nleiðir í sínari røðu við orðunum trivnaður tryggleiki og vøkstur tað hjá løgmaður leggur ín stóran dent á sosialan tryggleika tað kann eg sjávandi taka undir við men eg skal minna á at fortreytin fyri sosialan tryggleika er búskaparligur vøkstur tað er sjálvstagt høvuðsendamálið hjá øllum flokkum at virka fyri sosialari vælferð hjá føroya fólki tað er grundleggjandi fyri fólsins trivnað men raðfestingin hjá løgmanni fær meg at hugsa um orðini hjá benja meg um rangtlin at fólk okkara føri løgtingi sum raðfestir sosialan tryggleika hægri enn privatan ognarrætt frían arbeiðsmarknað persónligt vinnuligt sosialt og skattlig frælsi endar ofta við at missa bæði frælsi og tryggleika tryggasti vøllur undir eini virknari vælferðarskipan er ein sterkur búskapur tí má fremsta raðfesting hjá føroya løgtingi verða at virka fyri einum so sterkum og fríðum føroyskum vinnulívi og havið vaksandi búskapi sum gjørligt tað eru longu tvey ár síða hendan samgongan tók við og sigast mál at samgongan hevur fingið nógvar skaftir vit hava sett í gildi eina nýggja fiskivinnuskipan og samtykt nýggjan loysn fyri tilfeingisgøldum vit hava samtínar bústaðarpakka og ferð verður nú sett á íbúðarbygging soðeis at vit kunna bøta um bústaðarneyðina hjá ungum fólki og teimum sum hava serligan tørv høvuðsbuðlurin í okkara bústaðarmynstur verður framhaldandi at fólk ynskja at eiga síni egnu hús og íbúð ella íbúð hesin mynstur skula vit í okkara politikki sjálvandi framhaldandi stuðla uppundir umframt bústaðarpakkan hevur samgongan uppraðfest sjúkrahúsverki og meira pening eru játtaður til hetta endamál vit hava jálpta um hjá okkara pensjonistum soleiðis at pensjonir hava meira livafyri í dag enn áður hendan samgongan hevur sett sær fyri at føroyar skulu vera ein virknari partur av altjóða samstørvinum vit hava fingið limaskap í ella atlimaskap í vho og landstýrið arbeiðir eisini fyri at fáa sjálvstøða limaskap í handilsfelaganum handilsfelagsskapinum vto ví radaramálinum hava vit eisini møguleika at vísa at vit at vit kunnu vera ein virkin og sjálvstøðug partur av altjóðapallinum vit kunnu gera okkara ávirkan galdandi tað er týdningarmikið at føroyar gera sína skyldu á uttanríðispolitsku økinum og stuðula nato usa sum er okkara hollakstu sameind nato hevur tryggjað heimsfregin í vesturopa í fimmoghálvfjerðs ár og vit hava so eina skyldu at vera við í tí aldijansini sum vit eru í í dag sum løgmaður eisini nevnir í røgu sínari so eru fleiri mál eftir at loysa gongd í haga er eitt mál ta e avgerandi at finna eina semju millum partarnar og tað má vera vera ein tað má finna st ein semja áðrenn ein lóg verður koyrd ígjøgnum málið er í tveimum pørtum atgongdin hjá føroyingum at ganga í haga og tvey útnyttan av okkara ella handilsliga útnyttan okkara náttúru serlig í samband við ferðavinnuna viðvíkjandi atgongdina hjá føroyingum ganga í haga er málið rætiliga einfald haldi eg vit hava øll vit hava øll í øld í not er gott av okkara náttúru og eingin føroyingur hevur verið forðaður vi at ganga í føroyskum náttúruni men hetta skal sjálvandi vera undir skipaðum viðurskiftum og privatu ognarrættin skal eisini respekterast vit hjáá ferðavinnuni er málið eisini rættiliga einfalt tað snýr seg um at hjá ferðavinnuni at leggja nøkur útferðarmál til rættir saman við eigaranum har partarnir eisini kunnu semjast um hvussu inntøkurnar av slíkum virksemi verður býttur tað sigur seg sjálvt at eingi skan góðtaka at ferðafólk ganga frítt í fjøllunum soleiðis sum teimum lystir hetta má henda undir tryggum og skipaðum karmum so er tað tað grøna orkuskifti her gongur tað ov seint her mu okkurt hendað skjótt greiða má fáast á framtíða útbúggingum hvussu mann kann sleppa undan kærum grøna orkuskifti er av stóran týdning hvið okkara úlotsvinnu tí marknaðurin fer at seta treyt um at vit kunnu dokumentera burðardygga framleiðslu fáa vit ikki í gongd á útbygging á okkara grøna orku kemur hetta í longdini at ganga úti í okkara útflutning so støðan á hesum økinum er rættiliga álvarsom sev og aðrar stovnar mugu skjótast gjørligt upp úr skotkrøvunum og finna konstrutivar loysnir til tess at fáa útbygt grøna orkuna eitt annað mál er einskiljingar har havi hug at spyrja hvar blivið tær av vit hava tosað um barktnordik og tað undrar meg hetta málið ikki lang síðani sett á breddan og kanska avgreitt tað eru eisini aðrar møguleikar við einskiljingum posta til dømis sum í dag rekur virksemi ið kapping við privat aktørar átti at vei at upplagt evni til at privatisera vit hava eisini tosað um at útskilja ikki einskilja netið hjá sev og fóru áteli tað undrar eisini mer hvussu lítið tað henda á hesum økinum eg taki eisini undir við tí sum løgmaður sigur um skynsamar útveitingar á tænastum altso tænastur smku líka væl kunnu gerast á privatum sum á almennum stovnum í londunum í øðrum londum er til dømis bileftirlitið lagt út til privatar at at at taka sær av og tað sama e galdandi fyri landmátingar og sovíðari er sakni eisini nøkur nøkur viðurskifti sum ikki vórðu nevnd í umrøðuni í røðuni hjá løgmanni vinnupolitikkurin generelt hvør er ætlanin við okkara vinnupolitikki tað er eingin yvirorðnaður vinnupolitikkur orðaður síðan tvey túsund og seks har kundi mann so eisini hugsað at t hugta upp á hvørjar nýggjar vinnur eru møguligar og so víðari eitt sum hevur verið nevnt har frá ráfrá fyrra av at vit vilja stovnseta en granskarapark og kanska seta leggja seta fokus á vitanaruumhvørvi og sovíðari ta hevivia upplagt evni at at viðgjørt og so er tað samdferðslupolitikkurin hvat er ætlanin har har havi eg so oftani nevntstrandferðsluna sum er eitt mál sum má avgreiðast eg haldi heilt upplagt mínari feg at leggja strandferðsluna við et alment partafelag á henda hátt kundu vit endurnýggja flotan hjá strandfararinum standferaskipinum landsins beinanvegin og fíggja hesa íleguna uttan fyri fíggjarlógina við langtíðarfígging ein borgarlig samgonga eigur at hugsa um at minka sum mest um almenna geiran og ikki gera hann tørri tað er ikki natúrligt almenn uppgáva haldi eg at reka samdferðslu eg skal undirstrika og tað skal eisini vera til útoyggjar og nólsoyingar tað finst bara ein vegur til at at finna eina skjóta loysn á endini hjá strandferaskipini og tað er at hetta virksemið verði lagst eitt almannpartafelag soleiðin at vit kunna fíggja hesar her útbyggingarnar ella nýbyggingarnar av fergum er lántøku uttan fyri fíggjarlógina í fíggjarlógin er á tremur og an íløgukarmurin er langstjan sprongdur hvat íøguin íløgin viðvíkur eitt annað mál sum eg haldi eigur at fáa størri umrøðu tað er fíggjarpolitikkurin nú ver eð tingskeiðið keypt samgonguni hálvrunni og vit eru nú farin undir triðju næstseinastu tingsetuna tað ert ír eisini avgerandi at við sum borgarligu samgongu vísir verkið at vit vilja skapa bestu fortreytir fyri einum sum tað stendur í samgonguskjalinum samfelag í serflokki við trivnaði tryggleika og burðardyggum vøkstri fyri míttviðkomandi er politisku ynskini greið til landsstýrið vit mugu hava eina greiða langtíðarætlan fyri føroyska samfelagið sum røkkur út um hetta tingtingskeði vit mugu hava eina haldføra búskaparpolitiska ætlan sum eitt borgara umboð í fólkaflokkinum føli eg tað sum mína skyldu at rópa var góð tá umræður búskaparpolitikk okkara ja vit hava havt skynsamar grundgevingar fyri at hava havt undirskot í fjør í ár tá koronasmittan hevur hótt samfelagið og vit hava eisini tikið lógvatak í almennum geirarnum fyri at fføraoyskum trygd ígjøgnum hesa hóttan sum vónandi ikki vitjar aftur í bræði men nú vit hyggja inn í tvey túsund og tveyogtjúgu har vit í helst skuldu samtykkja eina nýggja fíggjarlóg er framvegis halla fíggjarlógini sambært fíggjakørminum sum vit samtyktu um mai væntaði landsstýrið enn eitt ár fíggjarár við halli gavan ýe hallið kanska bara eina fleiri hundrað milliónum krónur áðrenn spariátøk fyri tretivumljónum krónur men um landskassin til vit ikki fekk at útluta eyka vinnusbýti á góðar fýrs miliónu krónur so hevði hallið verið nærum tvífalts stórt men vit eiga at hava eina framfýsnari ætlanir vit eiga at hava framfsnar ætlanir enn so við búskaparpolitikkinum bæði upá stutt sygd og eisini upp á longt sygd langt trygd í ólavsøkudøguni staðfest løgmaður at føroyski búskapurin er tryggur tí landskassan er søguliga væl fyri og skuldin er lítil og rakta er tað at skuldin er lítil mun til veldið í virðini sum verða skapt her í samfelagnum heilt ítøkiligur rentuberandi skuld landskassans tríggar koma níggju milliardir krónur og tað svarar bara til eini tjúgu prosent av btu hetta er væl minni enn øll hinum norðralondini og tá veg fari út um europa so er tað nógvastaðnis nógv verri í italian er skuldin hundrað og fjøruti prosent av btu í týsklandi ru htrýss prosent av bteutí mja vit kunnu ikki steðga á her og og bara halda vælstaðini til vit mugu og tað ver eisini serfrøðin víst at vit hava eina demografiska gongd við samfelagnum sum kemur at leggja eitt ómetaliga stórt trýst á almenna geiran komandi tíggjutjúgu árini framrokningar vísa at talið á borgaranum eldri en fimmoghálvfjerðs ár fer at økjast við fjøruti prosent næstu tíggju árini og tá eitt nú viðgerðarmøguleikarnar eisini bøtast ár fyri ár vil virksemið heilsuverkinum á álmanaverkinum økjast við minst fjøruti prosentum í hesum tíðarskeiði tá nógv størsti partin av hesum virksemi er skattarfíggjaðar vælferð ar útreiðslur vil hetta seta stór krøv til politisku stýringina sambært framleigdu játtanakarmunum væntast útreiðslurnar til heilsumálar verða eina komma fýra milliard í tvey túsund og tveyogtjúgu meðan tað e ta almannamál væntast at økjast tl eina komma níggju milliard tav sia bara hesir báðir posthavarnir kosta tríggjar omma tríggjar milliardir krónur leggja vit fjørutiprosent afturat r hesum so velja útreiðslurnar soleiðis vaksa við eina komma trimum milliardum næstu tíggjuárini o umframt frís lønarveikstur nevnast kann at samla vintøkurnar frá landskatninum væntast ú blíva eina komma átta milliard í ár meða inntøkurnar frá mvig eru eina komma sjey milliard tað eru tøkum tímar tvt leggja framfísnar langtíðarætlanir fyri at ein fáa ein haldføran fíggjarpolitikk vit kenna avbjóðingarnar og tí eru eisini okkara skylda at leggja ætlanir fyri og loysnir lat tai bara stanna til vilja almenn útreiðslurnar spola frá inntøkunum og geva við tá komandi ætlarliðnum eina ov stóra almenna skuld at dragast við besti kururin er at økja um virðini og avkastu í samfelagnum og henda samgongan hevur skapt tryggar karmar um fiskivinnuna og vit hava longu sæð avleiðingarnar av í form av milliardaílegum í veiðtól og framleiðsluvirkið á landi að er eisini et gleðiligt at vit eru kounnin til land við síðsta partin av fiskivinnukarminum og hava ta lagtein leisl fyri veiðugjaldi við støðum karmum næstu áratíggjundi kann fiskivinnan skapa vøkstur í inntøkum og gera sí vaksa um avkastu og virðini og harvið vil landskassan eisini fáa ein vaksandi fíggjarligan ágóða alivinnan hevur gjørt milliardíløgur hvørt ár síðstu nógv árini og úrslitini sígjast greitt aftur í einum vaksandi íkasti til samfelagsbúskapi eisini vinnugreinar knýttar at alivinnuni hava havt stóran framburð og bjóðau seg fram í altjóða høpi við kappingarføruum tænastum og vørum grund á førleikarnar mentar í alivinnuni tí erta eisini gleðiligt at løgmaður boðar frá at landsstýrið vil virkar fyri at finna best skikkaða havøki eystan fyri føroyar til at byrja um alivirksemið til havs inntøkurnar frá alivinnuni minkaðu í fjør men tað er heilt natúrligt við teimum soyggjum sum hava verið í samfelagnum orsakað av korona so víðari men vit mugu fyri altíð verðini ikki í óðum verkum økja um hesi avgjøldini men heldur lata vinnuna framhaldandi vaksa um sít virksemi og hava økið um íkasti til samfelagið ferðavinnan hevur verið fyri stórum bakkasti orsakað á koronu men hóast hetta hevur vinnan við tolvnum privatum íleggjarum gjørt stór risatøk seinastu árini til at vøki kapasitetin og gera ferðavinnuna til eina eina eina meira munaíkast eisinitl atvaksa um virðini fyri føroyska samfelagið tað er eini gleðigt at landstýrið sambær løgmann ætlar at fáa loyst ósemjun ei gongd í haga og sum sambært bæði landbúnaðin og ferðavinni er ein er eina ein av snávíkasteinunum fyri framhaldani vøkstri sjálvur trúgvi eisini at vit mugu melda greitta út um ferðamannagjøld soleiðis at fortreytirnar eru greiðar fyri allar partar visti vit siga at vøksturin verður upp tilhndrað túsund fólk um ár ferðafólk og tey kanska geva avkast til samfelagi up á túsund krónur so er tað eini hundrað millión í landskassan hvørt ár bara at lesa bara frá hesi vinnuni eg eri samdu viðløgmann ví at vit eiga at hava stórt álit av vinnuni vog tað álit eiga vit sum borgarigasamgongu at umsita til enn framísnar politikk politisk átøk til at loyva privatu vinnuni at útfolda seg eg haldi at vit eiga at umhugsa at einskilja posta frá áteli og ræstani partin av bant nordik umframt at seta ferð á frælslynt o vinnuna vil hetta geva landskassanum meira enn milliardar krónur í inntøkum vit mugu eisini nýskipa almenna geiran haldi eg tað er ikki nokk at økja um um um um og virðini útreiðslurnar tær vaksa og fara at vaksa komandi árini og fa at seta stór krøv til fíggingina og ikki minst til raðfestingina raðfestinga a okkara útreiðslu tí mugu vit endurskoða okkara vælferðartænastur sjálvur eru sannførdur um at vit mugu veita okkara eldri borgaraum somu o betri tænastur sum vit hava verið von við seinastu árini tí mugut seta í verk í tøkilig átøk til at bøta um efektivitet í almenna geiraranum soleiðis at einstaka borgarum fari meira fyri minni tá talið á borgarunum við tørvi á tænastunm ferat økjast so nógv vit hava út ment til dømis talgildu føroyar tá vei ta kunna verða brúkt til at effektivisera almenna goyran gjøgnum tær telduskipanir sum nú eiga at verða tøkar fyri almenna geiran tærri kaldar hendir so hava vit eisini ráð til fleiri heitar hendur í danmark hevur mann sett ein arbeiðsbólk at endurskoða allar veitingar hettaeia vit eisini at gera í føroyum tí bara í almannaverkinum brúka vit eina komma níggju milliónur krónur um ári eina koma níggju milliard um ára umskylda í heilsuverkinum fáa vit við nýggju avtaluni við noon nordisk grunnin eitt gylt høvi at seta ferð á nýmenningin á okkara tilbuðum og tænastunm í heilsuverkinum vit mugu seta nógv meira inn við fyribyrgjandi átøkum sum gransking hevur víst seisini gevur upp á longri sygt sparingar í eilsuverkinum í danmark grønlandi hevur privata norðurgrunnurin brúkt fleiri milliardir krónur upp á at bøta um støðuna í gransking og viðgerð av innan heilsuøki komandi árini ferk grunnurin sum jú eisini hevur notið gott av inntøkum frá føroyingum við sukursjúku at brúka næstan ella kanska oman fyr hundrað milliónir krónur í føroyum hetta er ein møguleiki fyr at krikkstarta eina nýmenning á føroyska heilsuverkinum og tann møguligan mugu vit taka taka við og sum sagt haldi eg til endan at tað er neyðugtvið einar haldførari politska ætlan og eina langtíðar ætlan tað er allar rósuverkt at løgmaður vegna landsstýri er framfýrsin við at lova brettar tænastur í annan á geiranum og stórar íløgur undirstøðukervi og har hugskifsveisnir um suðuroyartunnilin sum skal takast í nýtslu í tvey túsndogtretivu men skulu vit náa hesum endamáliu so mugu vit eisini hava tæmarhald á útreiðslunum g og ta fígging sum skal til við verandi støðu hevur landskassan hevur henara lítla rentubregan skuld so er møguligt at læna okkum læna nakað til at eg at gera tær útbúgvingar sum eru neyðugar meni tað má so inngangra n í eina politsku ætlan sum heldur og sum vit binda okum t halda okkum til taðe ikki haldbart hvørki fyri borgarar ella vinna at um vit bara lata stanna til og síðani hækkað skattaavgjøld í óðumverkum tí ein rokning skal rindast ein greið haldføras fíggjarpolitsku ætlan vil eisini verða stimbrandi fyri privata vinnulívið sum við greiðum kørmum vil hava røttu tisunna til framhaldandi at menna føroyskt vinnulív og skapa virðir sum vil økja um kakuna hjá okkum øllum og okkum øllum samfelag