Ruth Vang (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2022-03-30
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipanini um FG-002/2021 : Frágreiðing um løgtingslóg um sjófeingi
ger sovæltakk fyri frú forkvinna ja vit ha fingjð eina frágreiðing um fyrisiting av feini frá landsstýrismannunum og eg má siga at eg haldi gott vit fáa hesa her árligu frágreiðingina eg haldi hon gevur eitt gott innlit í støðuna í fiskivinnuni og ikki tí vit viðgera ofta fiskivinnuna á á tingi men men eg fáa eina grundaða gjøgnumgongd eg haldi eisini at viðgerðin higartil hevur verið áhugaverd ymiskir vinklar sum fólk hava valt undanfarni røðari biljustinussen byrjaði við at sæð frá einum borgarligum sjónarmiði hevur vinnan nú fingið í veisk eg mana hevði tryggar vinnuligar karmar eg vil siga at zá einum borgarligum sjónarmiði hevur vinnan fingið planøkonomiskar karmar borgarligt er hettar ikki munopolkapitalisma hevði onkur kanska kallað hetta røðan hjá hørna hoydal fekk meg at hugsa um fookoama og verkið hjá honum endahysturi fokojamas boddi at eg endan a kalda krígnum so góvust vit øll at kríggjast tí ideologiskt vóru vit so stórsa samd tað var einki at kríggjast um longur mann hevði funnið líkasum ideal loystin fyri at skipa samfeløg uppá og tað er ikki so undarligt at mann hugsar um tað tann mátan sum tað verður tosað um hesa her fiskivinnulóggávuna vit hava fingið nú hetta er líkasum loysnin hetta er lógin sum gevur tryggar karmar og trúgvi líka so lítið upp á tað sum sum sum spádómnmun hjá fookojama sum jú heldur ikki vísti seg at halda serliga leingi avgjørt er hettar ein nøktandi skipan fyri partar av fiskivinnuni verandi aktørar eru nógvir nøgdir tó ikki allir og allir flokkar eru væl ikki ella eru vitandi um at ikki øll ikki allir aktørar kenna seg rætt viðfanan í skipanini tað eru nemliga soleiðis at ein skipan við politiskari útlutan hon leggur sera sera stórt trýst á politisku skipanina og eg trúgvi ikki at tað bara er hjá okkum at tað javnan bankar upp á við fólki sum vilja gera vart við hvussu illa tey eru viðfarin í politisku skipanini um mann stendur til svars yvir fyri øllum í einari planøkonomiskari skipan við politiskari útlutan í mun til eina marknaða skipan vit hava síðani hendan lógin komað at ati í gildi og eisini kanska áðrenn tað í ein missan mun sæð at vinnan hon tilagar seg tí politiska veruleikanum fyri at fáa lut í fiskiríkidømi atgongd til veiðurættindi so er tað alt avgerandi við politiskum sambondum mann skal hava sínar agentar tla sín agent í politisku skipanini tað sóu vit sera ítøkiligt ímillum annað í sjónvarnssendingum sum lýsti samskiftið ímillum aktørar og politikarar hvussu tað gekk fyri seg tað fer fram eitt illa goymt bíti í politisku skipanini ímillum politikarar ikki allar men nakrar og tað er væl eisini tað sum jakuvestergaard vísir til í sínari røðu tá ið hann sigur at kabalin skuldi ganga upp fyri at fáa opolitiska undirtøku og tá ið billijustinussen vísir á at nógv av hesum veiðurættindnum sum vórðu ætlað at menna fiskirættindina ikki hava givið serliga nógva menning so er tað væl nakað sum b boð um at tað sum vit kalla vinnuligar royndir og verkætlanir og menningarkvotur ofta bara er ein máti at hála nýggjar aktørar inn í vinnuna aktørar sum onkur politikari ella onkur í politisku skipanini arbeiðir fyri er kedd av at siga tað men soleiðis er tað eg upplivið fiskivinnuna í øðrum londum hevði mann sikkurt hildið at hettar grensar til koruktión men hetta er ein máti vit hava valt at gera tað uppá í føroyum við politiskari undirtøku soleiðis er tað nýggi formaðurin í fólkaflokkinum segði einaferð eg minnist ikki akkurát orðarætt hvussu hann segði tað men líkasum at nú skuldu vit fáa alt útlutað og so skuldu vit annars halda fingrarnir vekk og eg tulkaði tað sum at formaðurin la núverandi formaður í fólkaflokkinum dugdi væl at síggja at hetta var ikki rætti liberali ella borgarligi mátin at luta út rættindir men at tá ið mann nú líkasum hevði sæst fyri at býta alt út so mátti mann fara at spæla eftir marknaðartreytum eitt sindur sum tá ið vit spæla matador at vit býta út við byrjan og so spæla vit eftir eins reglum øll somul tí er bara soleiðis í hesum spælinum hevur onkur frá byrjan av longu fingið ráðhusplássi meðan onkur annar hevur fingið rødolvrivági ella hvussu tað eitur og meðan onnur slett ongan bil hava øhskal eg fara kanska meira til tað sum vit eru minni ósamd um vit fáa eina støðulýsing viðvíkjandi fiskiveiðueftirlitinum sum eg haldi eitt sera áhugaverd og har verður staðfest at fiskivðeftirlatið hevur fingið nógv fleiri og tyngri arbeiðsuppgávur vit hava fingið tvær heilt nýggjar lógir upp á nøkur fá ár og tað økir um tørvin á løgfrøðingum fyrst og fremst og so er tað so nógv annað sum sum krevur eftirlit eitt nú hetta her um at alt skal um føroyskan bryggjukant vit hava eina avtalu við við noreg og es frá tvey túsund og tjúgu um at tað skal gerast fult eftirlit av fimm prosent av landingunum og sjey komma fimm prosent av nøgini sum verður landað av uppisjóvar fiski í føroyum tað er nakað vit hava forplikt okkum til so tað eru vit noydd til at halda tjaldrið frá nítjan hundrað og seksoghálvfjerðs fyllir seksogfjøruti ár í ár og og tað kann undra haldi eg at vit ikki vit ikki raðfesta fiskiveiðaeftirlit til dømis meira enn vit gera tá ið nú vit eru burturav ein fiskivinnutjóð tað hevur verið frammi um eitt nýtt skip og og eg má siga at eg havi ikki hoyrt eitt orð um tað í politisku skipanini men onkur frá fiskiveðeftirlitinum varð frammi og og greiddi frá um eitt skip sum var til sølu eitt átta ára gamalt skip sum við neyðugum tillagingum hevði kostað hundrað og tíggju milliónir tá ið tað var í føroyum og tað verður ikki lætt at skaffa tær hundrað og tíggju milliónirnar her og nú vænti eg ikki við tí teimum íløgunum sum mann hevur sett sær fyri at gera men tað kundi verið áhugavert at hoyrt landsstýrismannin um tað er nakað mann umhugsar ber tað til at leiða eitt skip fyribils ella ella hvat fyri tankar hevur landsstýrismaðurin á tí økinum og so nú míðan veg snakka veg um fiskivaðueftirlit so verður nevnt tar mittásíðu ellivu í frágreiðingini at at um vit til dømis hugsa um tey russisku skipini sum javnan umskipa í fyrstu farmaskip so er onkur teirra blivin so stór at tað tekur eina viku at tøma tey tey læsta eini seks túsund tons eg má siga at eg havi havt ta fatan at mann slekki hevur kannað at mann hevur havt ein et læra óformiliga avtalu um at mann kannas slekki russisk skip o tí helt eg at her var rættiliga áhugavert o tað kundi eisini hugsað mær at fingið landsstýrismannina greitt frá altso hvussu er eftirlitið við skipum útlendskum skipum í føroyskum sjógvi ella sleppa tey púra undan eftirlit og nú er sakk um russland so so ja støðan er jú øgiliga spent í løtuni og og í danmark síggja vit at tað er nógv trýst á fyri at fáa stongt danskar havnir fyri føroyskum nei fyri russiskum skipum í fall mann velur at gera tað í danmark og tað eisini kemur at sløa ígjøgnum føroya í føroyum hvat merkir tað fyri okkara fiskivinnu okkaravið russlands so hetta eru viðurskiftir sum sum virkuliga sum skapa órógv í okkara fiskivinnu kann eg ætla eg giti at landsstýrismaðurin kann ikki siga so nógv um tað men men eg kundi gott til dámt mær at fingið hana hugleigt um um støðuna og um mann kann siga okkum nakað um støðuna tað hevur verið eittdiskutera eitt sindur um makrelkvotur sum stuðul og eg skilji sera væl edvar jakobsen hon hon hevur víst á hetta her við hvørjir bólkar fáa og hvørji eru ikki fáa tað er øgiliga ringt at skilja logikkin og heila tikið haldi eg at mann heilt yvirskipað eigur at seta spurningin at tá ma nú fer at býta út fiskirættindi til fólk og feløg sum ikki fiska hvør skal so hava tað tað virkar ikki sum um at tað eru tey sum neytur villiga hava størt tørvin á tí sum fáa og vist mann fer at býta út til fólk sum ikki fiska hví skal tað so avmarkast til fiskivinnuna kundi tað verið heilt onnur økir sum kundu fingið makrelrættindi at selja heilt aðrar vinnur ella kanska enn tá okkurt sum sletkiki var í vinnuna eg haldi at spurningurin má setast undir øllum umstøðum haldi eg at mann eigur at seta spurningin um tað er skilagott at mann stuðlar einari vinnu hvørt fiski grundarlag ikki er til staðar at mann styrkir tey økonomisk við makrelrættindum til at fiska enn meira av fiski sum ikki er har økonomiskt og og eisini út frá einum burðardyggum sjónarmegi so virka tað ikki rætt tað rætta hevði verið at funnið aðrir veiðumøguleikar til hesir bátarnir tað hevur mann so ikki valt ella ikki megna øh ja eg noteraði meg niður her um tað her við tilfeingis gjaldinum sum høgni hoydal var inni á við við hetta her við manning um manningin skal betala ella ikki og tað hevur verið ein afturvendandi diskussión og eg má siga at vissi mann altso tað sum sanført meg um tilfeingisgjald tð er tað eu rigin um tilfeingis rentu at tað í okkara tilfeingisvinna er ein yvirnormalur profittir sum onkursvegna øll føroya fólk skulu hava sín lut í og tað er tí man tekur tilfeingis gjald men soleiðis sum manning og reiðarí hava avtalað hýri ímillum sín so er tað øgiliga ringt at síggja at mann skal sleppa frá at taka tilfeingisskatt frá manningini tí manningin fer jú avstað við einum parti av tilfeingisrentuni so kann mann politiskt halda at tað er bara reiðaríið sum skal bera útreiðslurnar av tilfeingisgjaldunum men eg haldi at at tað er ringt at forsvara ta sjónarmiðu út frá tí teoriini um tilfeingisrentu viðvíkjandi framtíðarætlanum so haldi etta er sera áhugavert hetta her við reyðu æti og eg síggi at fiskimálaráðharrin hevur skrivað út fimm royndarloyvir og har kundi eisini hugsað mær at vita hví hví akkurát fimm og og hvørji hava kriterað hini verið onkur heldur at hetta kann vera tað nýggja fiskivinnuævintýrið í í føroyum og onkur heldur at tað kann blíva líka líka stórt sum uppisjóvar vinnan tað vita vit sjálvsagt ikki enn men haltstovan hevur sagt at tey meta at tað er grundarlag fyri at aat fiska hundrað og tjúgu túsund tons um ár av reyðætu sjálvandi vita vit ikki hvat ið prísurin verður fyri fyri reyðætu men undir øllum umstøðum so eru hetta nakað sum er sera sera áhugavert og eg kundi hugsað mær at spurt landsstýrismannin um øll sum hava víst áhuga í at royndarveiða reyðæti um tey eru øll sloppin framat ella um tað er avmarkað á nakra máta mann hevur valt at lata upp fyri fiskiskapi á føroyabanka havstovan mæltir til tvey hundrað dagar og har er at mann so endaður við trý hundrað og tretivu døgum tað er nú ikki óvanligt at mann politiskt velur nakað annað enn havstovan sigur tað tað hevur heldur verið undantakið enn reglin at mann hevur fylt tíð og tað er ikki bara galdandi fyri nú sitandi landsstýrismann avgjørt ikki og í so máta eri eg sera fegin um at vit hava fingið eina semju um eina umsitingarætlan og eg kann blíva sera bangin um at hon aftur nú kemur undir politiskt trýst nú vísti edva jacobsen á at hon átti at verið endurskoðan sjálvandi eiga allar skipanir at verða endurskoðaðar men eg ræðist hetta við at mann alla somli tíðina pylka við og koyrir meiri fiskidagar inní skipanina vissi mann ger tað so er umsitingarætlanin púra virðisleys eftir mínari meining tíðin hjá mær er farin eg haldi eisini eg var við at koma ígjøgnum tað sum eg