Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2021-04-26
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um FG-004/2020 : Frágreiðing um úrvald uttanríkismál
takk fyrihara formaður føroyar eru eitt landafrøðiliga fjarskotið oyggjasamfelag úti í atlantshavið føroyar eru fjarskotnar oyggjarnar eru fjarskotnar men føroyar tjóðin fólki konsepti er eitt tað mest globala og integreraða samfelagið í heiminum ein opin tilfeingisbúskapur har sum innflutningur og útflutningur eins og blóðrenslu er tað sum ikki bara heldur lív í okkara samfelag men sum eisini drívur tað framá ein liðilig vælútbúgvin og flytføra arbeiðsfjøld sum kann virka allastaðni í heiminum við einum framkomnum og fantastiskum innfrakervi bæði innanlands og úti í heim fyri ferðslu og flutning av fólki og farmi framkomnasta fjarskiftistøknin tryggjar stundisligt talgilsamband okkara millum og úti ta stóru verð soleiðis kunni eg hildið áfram tí tað eru nógv um føroyar ið ber brá av tí altjóða hetta er tó ikki komið av sær sjálvum tað stendust av at vit við føroyar sum heimstað og havn hava leitað okkum út í heim og knýtt sambond ment okkum tikið vitan um royndir til okkum og troytt vinnuvegir og tilfeingi tjóðini til gags og frama grundarlagið fyri uttanpolitiska virkisførari hjá landsstýrinum er alt ov avmarkandi vit føra uttanrikispolitikk men uttanrikispolitikkur er ikki yvirtikið málsøki allíkavæl hevur mann eina uttanrikispolitiska heimildarlóg sum deligerar kompetansir til at innganga í relatiónir við onnur lond harafturat er siðvenja á økinum ið gongur ímóti formligu umstøðurnar sum uttanrikistænastan eigur at virka undir mann kann tískil siga at hóast føroyar sum politisk oynd hevur ásettar rammir fyri uttanríkispolitiska virkisføri er tað í nógvum førum talan um eitt ósamsvar millum løgfrøði og praksis og samstundis eru eisini nógvar grásonur og tað gerast alsamt fleiri so hvørt sum nýggjar støður taka seg upp sum partarnir ikki hava skulað fyri hildið seg til áður sannlíkt er at ein blanding av posetivistiskari lógartulking og pragmatiskum politikki ger at skipanin hevur hildið seg í eina ávísa javnvág men tann javnvágin hevur avbjóðingar í jøvnum millumbilum og kann fáa enn fleiri avbjóðingar komandi árini seinastu tíggju árini er heimurin farin úr eini lágspenningsstøðu til eina lugfalsliga spenningsøgu usa hevur mist sín hegomoniska leiklut russisk herdubbing er vaksandi og kina økir um sítt búskaparliga ávirkanarøki altjóða umfatandi geopolitisk menning ger um seg í og rundan um norðuratlantshavið kappingin um tað arktiska økið breksitt militarisering í norðurøkinum og nýggjar sjóleiðir tvørtur um og fram við norðurpólum bert fyri at nevna dømi føroyar tó ofta yvirsaddar eru staðsettar rættiliga sentralt í øllum hesum virkseminum bæði geografiskt og gopolitiskt seinastu árini hevur økið rundan um føroyar fingið alsemt størri áhuga í uttanrikispolitiskum høpi tað arktiska økið er vorðið alsamt meira áhugaverts øki fyri stórveldini og tað hevur sett tað danska ríkið undir trýsti hugsa vit um framtíðarmøguleikar og avbjóðingar sum henda menningin ber við sær er spurspurningurin hvørt verandi fyriskipan á uttanrikispolitiska økinum er nóg liðilig til at nøkta føroysk ynski og áhugamál í mun til altjóða relatiónir hesar avbjóðingarnar kunnu eisini elva til eina viðurkenning av at verandi skipan ikki er haldfør spurningurin er so um mann kann ganga politiskum ynskja møti við verandi samanseting ella um ávísar tillagingar politiskar ella løgfrøðiligar mugu gerast fyri at partarnir kunnu verða nøgdir flestu sjálvstøðu tjóðirnar í heiminum hava eina uttanríkispolitiska siðvenju og hartilhoyrandi instituttiónir ið ganga aftur fleiri hundrað ár tað sama kann ikki sigast um føroyskan uttanríkispolitikk sum í oðum trekkum kann tykjast at vera meira reaktivur enn aktivur og han kann viðhvørt tykjast heldur ósamanhangandi uttan eina greiða doktrin ella pollisi og hevur ein tendens til at útinna seg eftir hvør landsstýrismaður av tilvild umsitur málsøki á givið tíðarskeið eg haldi at vit eru á einum vegamóti í dag har sum dfgskipanin uttanríkispolitiska heimildin heimildarlógum og grundlógin er eitt rættshaft fyri føroya løgting og fyri føroya landsstýri í haldi at vit mugu sleppa okkuma av við hesar skipanir sum skjótast og skipa okkum við egnum forseytum sum snúningsás trupulleikin við uttanrikispolitisku heimildarlógina er at samstundis pradoksalt nokk samstundis sum at hon verður ásett fyri at geva føroyar størri uttanrikispolitiskt virkisføri er hon samstundistilsvarandi avmarkandi við at siga at har eru nøkur mørk og tay í mørkini hava vi svigan av í fleiri umførum sum dømi kann nevnast tá ið grønland og føroyar eru í sama felagsskapi tað kann vera í einum veiðufelagsskapi oswc so skulu vit atkvøða við einari rødd hóast vit hava mótsíðandi áhugamál harafturat so er tað øgiliga trupult fyri føroyar at luttaka í altjóða ella flogtjóða felagsskapnum tí at vit kunnu ikki vera sjálvstýrislimir í teimum felagsskapunum har sum danmark longu er limur hefta er alt tað sum er innan fyri uttanrikispolitisku heimildarlógina sum skuldu geva okkum meira virkisføri og eg haldi vit kunnu ásannað nú at tað hevuru avmarkað okkum meira enntað hevur fríðgivið okkum eitt av føroya fremstu áhugamálum í uttanríkispolitiskum høpi tað er at tryggja góðan marknaðaratgongd og góð og varandi handilssambond við so nógv lond sum gjørligt eins um vit hava tørv á einum meira fjøltáttaðum búskapi hava vit eisini tørv á einum fjøltáttaðum eftirspurningsmarknaði til okkara útflutningsvørur besta dømi um týdningin av tí man vera tá ið sambandið millum føroyar og es vesnaði so mikið nógv orsakað av makrelssríðnum tá ið es og enntá danmark sum føroyar sambært sdøðnum niðr í felagsskapi við boykatoar føroyar tað heldur til at føroyska fyritøkur mátti leita sær út á aðrar marknaðir og er tað eisini ein stórur partur av tí stóovurstóru búskaparfamgongdsum vit hava sæð tey seinastu tíggju árini tað hevur áhaldandi týdning at leggja seg eftir at fáa nýggjar og dagførdar sáttmálar upp í lag við millum annað við eurasiatska búskaparsamveldinum europasamveldinum bretlandi kina osa tí vóni eg eisini at uttanriðistænastan og uttanrikismálaráðið raðfestir hetta arbeiðið høgt framhaldandi eitt mál sum hevur verið knýtt at spurninginum um egssáttmálan tað er hesin umrøddi hernaradarn ella lofteftirlitsradaran ella fræðaradaran ella hvat eg vilt kalla tað sum danska verjulavinin ynskir at seta upp á sáttføllið politikarar frá millum annað sambandsflokkinum og fólkaflokkinum hava sagt at føroyar kunnu brúka samráðingarnar um hendan danska hernaradaran ið eftir ætlanis skal setas upp á softfellig til at tryggja sær betri marknaðaratgongd í es tað hevur sjálvandi stóran týdning fyri føroyskt vinnulív at føroyar fáa atgongd so góða atgongd til tann europeiska marknaðin sum til ber men tað at es skuldi givið føroyar marknaðaratgongd afturfyri at danmark kann seta hernaaradara upp á føroyska jørð tað er í besta føri bláíkt fyri tað fyrsta so er radarin ikki att ynskji frá es ynskim radarin er nakað sum kemur frá nato sum er ultimativt danmark og sum í eslond sum eru partur av men nato og e á es er langt frá tað sama radarin er ikki ein partur av eftirlitunum av tí europeiska meginlandinum men heldur fyri at typpa holið út í norðuratlantshavi táð so kallaða g a ju key stræti av teimum sjeytjúgu es limalondunum eru bert einogtjúgu lond limir í nato tað eru altso nøkur lond sum eru limir í nato men ikki í es at telja millum hesi eru bretland ísland norra grønland og føroyar øll hesi eru lond sum liggja í tí eftirlitsøkinum sum radarin skal vera ein partur av mann kann tískil ikki siga at tað beinleiðis eru áhuganum hjá es at fáa radarana upp at standa í øllum førum ikki so mikið nógv at mann er viljur til atn lata ein handilssáttmála aftur fyri tí haldi eg atað er ein undarligu niðursniðurstøðu at gera sær at radarin skal kunna vera jarnbrot fyri at fáa betri handilsviðurskifti við es og europeiska marknaðin radarin hann er fyrst og fremst at ynski frá usa og bretland sum ikki hava nakað við nakað europeiskan handilssáttmála at gera reelt er tað eingin samanhangur millum samráðingarnar um radararn í mínari verð og um samráðingarnar um eitt sáttmála við es sum føroyska politiska skipanin í føroyum annars hevur at arbeitt við í meir enn eitt ár tíggju harafturat um tað nú veruliga var soleiðis at danmar kuldi arbeitt fyri at fingið eina sáttmála í dag men deas um føroyar so er tað sjálvandi ikki meir enn tíggju fuglar av takinum tað kann ikki vera rætt at mann fer at geva tilsógn til eina hernara instalatión á føroyska jørð og at afturfyri tí sum skal mete predessen gera hvat hon kann og seta danskt trýst á fyri at fáa neðiðsáttmála í dag eg haldi ikki at tað kann vera rætt at vit spæla okkum av við okkara fólkaræði okkara sjálvræði ookkara uttanveltaðu støðu bert tí at vit hóma ein handilssáttmála úti í sjónaringinum eg haldi at vit hava endaliga avgerðarrættin í málinum um radaran eg haldi at føroya løgting hevur endaliga avgerðin um radaran og tað ber ikki til heldur at vit skulu lata danmark spæla heimspoliti saman við usa við at brúka føroyska jørð sum tey einki eiga í radarin er eitt mál sum eg ikki haldi farið nóg nógv um merksemi hvørki her í tinginum ella í almenna orðaskiftunum eg haldi sjálvur at øll hendan her tilgongdin er eitt spæl fyri gallarínum og at halda føroya fólk fyri tað turraspott er tørvur á einum radara so má føroyar taka ábyrgd og seta á eina upp sum er undir føroyskum ræði vit hava vitanina til at gera tað og vit hava neyðugu førleikarnar eisini ein radara sum føroysk starvsfólk kunnu reka og sum føroyar hevur ræði á út frá teimum forsetunum og bert út frá teimum forsetunum kunnu vit síðani samstarva við avvarðandi partar tí tað er heldur ikki soleiðis at vit ikki eru ein partur av vesturoyminum ella vit ikki ynskja at gera okkara part ella taka ábyrgd tvørturímóti tað er bara spurningurin um at strika millummannin tíðin er farin frá at vit lata okkum lynda á veð in vera ein donsk finna í einum uttanrikispolitiskum tauvi tíðin er komin til at vit taka ræði á egin viðurskifti og menna landið út frá hvat vit sjálvi gera og vilja og samstarva við londini rundan um okkum fyrst og fremst eftir hvat tænir føroyskum áhugamálum tá ið tað kemur til tað arktiska økið so haldi eg at tað er ómetaliga týdningarmikið at vit hava ein arktiskan politikk at vit áhaldandi staðfesta at vit eru ein partur av tí arktiska økinum og at vit eru ein partur av tí norðura polgringinum arktis er og verður framhaldandi tann nýggi fronturin fyri millumlanda og altjóða samstarvi gagnýtsla av náttúruríkidømi nýggjari vinnuvegir gransking og menning við meira samstundis so er tað týðandi og í okkara áhuga at vera við í viðgerðar og avgerðartilgongdini hvørjum náttúruumhvørvi viðvíkur vit hava stóran áhuga í at tryggja at umhvørvi verður varðveitt og at øll menning í økunum er burðardygg og langtíðarhaldføri eisini hava vit eina meta ábyrgd tá ið landnyrðings leiðin norðan fyri russland tekur letur upp fyri skipaferðslu og eitt nú um ráevnisvinna og slíkt virksemi tekur seg upp í økinum at vit verða ein partur av tí regionalu tilbúgvingini og av søkin reskoinnsatsinum og skulu næstu árini leggja okkum eftir at taka ábyrgd av umrøddu økinum taka til dømis eitt nú loftrúmi heim og at útvega okkum ta útgerð ið skal til fyri at lyfta ta byrðina sum vit eiga eina metábyrgd av samstundis skulu vit vera við í teimum granskingarsamstørvum ið eru í samband við eitt nú umhvørvi veðurlag stovnsrøykt grøna orku og so framvegis men tá hevur tað eisini týdning at vit taka sakirnar í egnar hendur føroyingar og føroyar mugu seta dagsskránna tí danmark røkir ikki neytúrviliga føroysk áhugamál í øllum førum ikki um mær eisini eru donsk áhugamál ið danska stjórnini skal taka hædd fyri tí eins og tá ið danmark tók esfelagsskapin framundir framum í undir makrelsínum so fer danmark eisini altíð at seta seg sjálvt framum føroyar og grønlandim tá ið tað kemur til sendistovuvirksemið so haldi eg at vit eiga at hava eitt eina virkna útitænastu og at vit hava umboðan í teimum verslondunum har sum vit fyrst og fremst kanska hava handilspolitisk ella búskaparlig áhugamál tað v tað vil merkja at eg haldi at tað er gott at vit hava umboð han í eitt nú bretlandi í es í usa í kina í russlandi har sum útflutningsmarknaðurin er hampiliga stórur tí haldi eg eisini at tað er ein meira kotlig avgerð av landstýrismanninum av stovnseta eina sendistovu í ísrael eg haldi at tað er tað er spill av í forvegin øgiliga avmarkaðum resursum men tá ið tað er sagt skal eg sjálvandi ynskja sendistovuna og sendistovufólkini í ísrael allarbestu eydnu framyvir og hepna hond tann avgerðin er tikin og tí mugu vit bara vóna at tað kemur so nógv gott burturúr sum yvirhøvur til ber tað var í stóra heila tað sum eg hevði at leggja afturat hetta orðaskifti takk fyri harra formaður