Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-03-23
Topic: 2. viðgerð LM-064/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um Húsalánsgrunn (Víðkan av stýri, heimild at útvega lutaíbúðir, heimild at veita ráðgeving um alternativar byggihættir, økt lánsheimild til bústaðabygging, heimild at stovna partafelag o.a.)
takk fyri harra formaður tað er nógv broytt í føroyum tey síðstu árini tað eru stutt síðan okur viðgjørdu eyksett føroyar og nú viðgera okur bústaðarneyð sum okara størsta problem og hetta er alt hent innan fyri tíggju ár bústaðarneyðin er eitt álvart mál tað er eitt átrokandi mál og tað er nokk okra størsta sosiala avbjóðing og okur vita eisini at tað førir til aðra neyð á nógvum økjum til heimloysið og til fátækt og til at familjur mugu flyta runt kanska úr vána íbúðum í dýrar íbúður kanska av landinum og tað snýr seg um fólk sum eru í neyð og tað hava okur sjálvandi ábyrgd at standa saman um at royna at loysa men tað meta okur ikki at mann ger við hesum uppskotinum so nú skal eg oyðileggja ídúlluna hjá samgonguni eina løtu okur hava hoyrt nú í nakrar dagar eftir hondini í kringvarpinum at løgtingið stendur saman um bústaðarpakkan tað er ikki rætt men tað er rætt at báðir samgongu og andstøða ynskja at bústaðir fer heimild at byggja ella at lána men hava ikki fara ikki at góðtaka tær treytirnar sum samgongan setir bústøðum ið skal royna at grundgeva fyri hví og so kemur eygum samunsen at ta taka restina av álitinum og tað eri eg sjálv og egunsamansen og hevur posdóttir í trivnaðarnevndini sum hava hesar viðmerkingar bústaðir er søgan um húsalándsgrunninin sum er frá nítjan hundrað og fýraogtrýss sum gjørdist amboðið til at tryggja vanligum verkafólki og løndtakarum í føroyum eitt egið heim og møguleika at seta føtur undir egið borð og áður vórðu fólk givin upp fyri skutum til bankarnar og til bústaðarspekulantar serliga í høvuðsstaðnum síðan hava nógvar royndir verið gjørdar at gera av við húsalandsgrunnim og tað var við at eydnast í tvey túsund og tíggju tá minnilutasamgongan ímillum sambandsflokkin og javnaðarflokkin á sumri í ellivu gjørdi semju við tjóðveldi og framsókn um at umskipa húsalandsgrunnan til bústaðir sum nú kundi sum nú kundi gerast eitt uppæddir sterkari amboð í bústaðarpolitikkinum hjá føroyum og ta semjuna vórukur ela glaðfyri at okur sóu tað sum boð upp á at mann eisini í politisku skipanini kundi gera langtíðar avtalur og í tí semjuni lóg eisini ein semja um eina upboðssølu og báðar tær semjurnar kann man siga at eru teir partarnir lopnu frá serliga sambandsflokkurinum bústaðir kundi aftaná tað byggja lutaíbúðir lestraríbúðir lærlingaíbúðir saman við kommunum og øðrum samstarvsparnaðurum og bústaðir kundi bjóða bankunum av við við fígging til vanlig fólk sum kundu byggja hasær hús kring landið og hendan seinasta heimildin er tíverri ikki fingin at virka okur halda tað at bústaðir eisini skuldi kunna fíggja kring landið og ikki bara havtmøguleika at bygt men bústaðir fingu so í tvey túsund og sekstan heimild at taka lán taðvar tveyhundað og hávtrýss milliónir tá so tað kom og siga eisini at hetta størsta heimild akrantíð tað tað passar heldur ikki tí at tann sama heimildin varð givin í sekstan og tað fekk so gongd á íbuðarbyggingina kring landið og eisini har partur av íbúðunum varð markaðu til fólk við serligum turvi tað var fimta hvør og eitt uppskot um at útvega bústaðin størri lániheimild varð eisini lagt fyri tingið aftur í nítjan tí mann sá tað bústaðartrotið bara vaks og at tað var ikki nokk sum bleiv bygt men tað fall burtur áðrenn luktingsvalið og okur hava eisini roynt að lagt tað fram aftur síðan men síðan er einki hent uttan politiskt rál og politiskar samráðingar við privatar byggjarar og nú var tað so ein sonevndur bústaðarpakki sum varð lagdur fyri tingi og bústaðir skuldu fáa heimild at taka lán men landsstýrismaðurin og privat áhugamál skuldi ígjøgnum politiskar avgerðir at hava heimild og áset á vinning gera partafeløg siga hvar byggjast skal gera prísin hægri fyri vanlig fólk og annað sum skal tryggja vinning til privata spikulantar og tíverri endurtekur søgan seg góðar skipanir sum ættarliga hava bygt upp og stríðst fyri tlframa fyri fólk í landinum skulu nú ognar takast á teimum sum hava bart ímótir og skulu brúkast til at fremja privat peningarlig ser áhugamál hetta hevur einki vð rættindi hjá fólki í landinum at gera heta hevur einki við vinnuliga kapping at gera hetta er privat kommunisma og kundu líka so væl verðað rápt stats kappitalisma bústaðarpolitikkur er í okra verð sosialpolitikkur um at taka støði í tørvinum hjá fólki og arbeiðaá harút frá bústaðir skulu brúka sína lániheimild skulu nú brúka sær lániheimild til at gera eitt ógjøgnumskykt net á samstørvum sum sjálvsagt verður treytað av einum avgjaldskravi og hvør fer at hanga upp á váðan uttan at fáa vinning ja tað verður sjálvandi tann vanligi føroyski gjaldarin sum bústaðarpolitikkurin átti at verið gjørdur fyrri sambært hesum uppskoti kunna bústaðir ikki sláa ein seyma í uttan á tað privata skal hava vinning burturúr og grundarlagið verður púra tikið undan bústøðum sum okur kenna tað í dag bústaðir sum okur kenna tað í dag verður ikki til aftan á hetta uppskotið er samtykt tá ið okur frættu at meirilutin í trivnaðarnevndini hevði tikið avgerð um at taka bortur landafrøðiligu myrkini í lógaruppskotinum og harvið eisini rættin hjá landsstýriskonuni at lýsa avkastkrav í kunngerð tá fingju okur góðar vónir um at hetta fór at føra við sær at leiðan ikki hækkaði í miðstaðarøkinum sum mann í lógini hevði sett á verða havn og runavík og klaksvík men soleiðis er ikki nú leggja samgongu umboðini upp til at bústaðir frameftir bert kann byggja saman við privatum og íleggjarum og í hesum liggur sjálvandi eitt fjalt avgjavskrav tí eingin privatur fer upp í nakað uttan at fáa vinning burturúr og tí fer leiðan at hækka allastaðni í landinum so visti mann fór frá tí at mann metti at leiðan kundi hækka í miðstaðarøkinum sum var tórshavn klaksvík runavík so er manst bara farin yvir til tað at nú kann hon hækka allastaðni samgongan tekur her við alt grundarlagið undan bústøðum sum frameftir ikki kunna virka á bústaðarmarknaðini sum okur kenna tað í dag bústaðir sum søguliga hevur verið amboðið hjá hjá landinum at tryggja vanligum fólki kring landi lán til egin sethús og nú seinnu árini bygt íbúðir kring landið síðan lógarbroytingin um bústaðir sum koma í tvey túsun og ellivu hevur tað eydnast at fáa ein skipaðan bústaðarmarknað har alt fleiri føroyingar trygt kunna fáa tak yvir høvdi uttan at áttast at verða blakaðar dyr ella húsalaðan durkar uttan ávaring hetta verður nú brottið niður nevndin hevur fingið eisini til vega tøl um hvat hendir tá ið avkastkravið hekkar og hvussu stóri hvussu stór nógv húsalaðin kemur at durka og til dømis eta vísta á við einum prosenti í hekkan kann húsalagan durka upp í tjúgu prosent og víð tveimum eta upp í níggjuogtjúgu prosent so hetta kemur at hava stóra ávirkan og tað sum ger tað so trupult tað er tað at tað er tann sosiala neyðin hjá fólki sum fer at verða grundarlagið undir at onkur vinnur pengar hetta er als ikki bústaðarpolitikkur men reinir vinnupolitikkur her gevur mann burtur almennar pengar til privat vinnurekandi í staðin fyri at tryggja vanliga føroyinginum taka yvir høvdi á hendan hátt kunnu privatir íleggjarar í bústaðar sambært lóg verða álagt at byggja saman við áseta júst tey krøv tey hava hug til bæði tá ið tað kemur til kapitalavkast og annað hetta fer at hava við sær høgir leiðiprísur at vanlig fólk fáa ikki ráð til at leiða og so kann mann rokna við at næsta stig verður at ati bústaðarstuðul verður tað næsta boði fyri at tryggja avkastu meginreglan verður frameftir at bústaðir verður bundið av at skula samstarva við við íleggjarar og ein undantansregla er sett inn at brúka í heilt serligum førum har víkjast kann frá hesi meginreglu til tess krevst loyvi frá landsstýrismanninum armslongdin millum politisku skipanina og bústaðir er burtur og í staðin verður grunnurin politiskt stýrdur úti asur hesum tekur minnilutin ikki undirvið okur mæla hinvegin løgtinginum til at samtykkja at staði fær tað láni heimild sum teir hava bíðað eftir sum er tvey hudrað g hlvtrýss milliónur og at tvey hundrað milliónir verða til búfelagsskapur og lestrarlestrarbýli og annað og tvey hunrð oghálvtrýss milliónir eru so tað sum er til bústaðarbygging kring landið og okur mæla til at bústaðir framhaldandi fara at virka sum í dag ein sjálvstøður stovnur í týttum samstarvi við politiska myndugleikan og okur fara at ávara ímóti at ger at mann ger hesa her broytingina og tað er tí at tað er eingin ivi um at leiðan fer at fara upp og tað r eingin ivi um tað at bústaðir sum okur kenna teg í dag tað tað fer ikki at eksistera aftan á at mann hevur samtykt hesa her lógina so okur hava gjørt itt broytingaruppskot har má mæla til at bústaðið fær hesa heimildina men at hann mann ikki setir tað treytina inn í at tað skal gerast saman við øðrum íleggjarum tí tað kunnu teir í veruleikanum í dag vist teir vilja