Hanna Jensen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2023-04-18
Topic: 1. viðgerð LM-097/2022  Uppskot til samtyktar um játtanarkarmar á løgtingsfíggjarlógini fyri 2024
takk fyri harra formaður ja vit hava eitt uppskot til samtyktar til viðgerðar í dag og tað er hesir játtanarkarmarnir og sum ein viðmerkjari nevndi beint nú so eru tað týdningarmiklir um ikki annað sum eitt signal og ein áminning hálvegis íðan fíggjarlári tað er so kanska eitt sindur øðrvísi í ár við sum kortstaðnini samtykt fíggjarlógina fyri trýogtjúgu men har sum gongdin nú vit skulu fyrireika okkum til at gera fíggjarlóg til komandi ár at vit kenna fortreytirnar væl og virðiliga at vit fáa tilfar sum ger at vit kunnu hugsa um tey átøk sum eru neyðug so tað er tað er týdningarmikið at vit hava eitt eitt tílíkt amboð og samtykti ljóðar soleiðisnar at við hesi løgtings samtykt tekur løgtingið undir við at samlaði útreiðslukarmurin á løgtingsfíggjarlógini fyri tvey túsund og fýraogtjúgu verður sjey milliardir tvey hundrað og fýraoghálvfjerðs milliónir komma fimm og á rakstrarkarmurin verður seks milliardir fimm hundrað og áttaoghálvfjerðs milliónir komma seks milliónir mma komma seks krónur og og so er tað løgukarmurin verður seks hundrað og fimmoghálvfems milliónir komma níggju og at samlaði inntøkukarmurin verður hesar her gott sjey milliardirnar tað er tað sum vit eftir ætlan fara at samtykkja tá vit samtykkja hesar her fíggjarkarmarnar og so hava vit fingið eina rúgvu av vitan frá fíggjarmálaráðnum sum liggja til grund fyri hesi tøl og eg skal taka fram okkurt av tí fyri tað fyrsta so verður tosað um at endamálið við framskrivaðu játtanarkørminum fyri fýraogtjúgu áttaogtjúgu er at framskrivingarnar vísa mettu og framskrivaðu gongdina í útreiðslum og inntøkum landsins næstu fimm árini við galdandi lóggávu og verandi virksemi og har ið liggur so nakað sum ikki er sagt at ja mann kann jú eisini broyta lóggávu og mann kann broyta virksemisstig og eg haldi at tað er tann tráðurin sum verður tikin upp til endan í hesum her fyrsta partinum har sum tað verður tosað um at tálma har sum tað verður tosað um átøk tí at framskrivingarnar frá fýraogjúgu til áttagtjúgu vísa at landskassin fer at hava hall í fýraogtjúgu g og fram til við seksogtjúgu og tað er sjálvandi ikki so stuttligt hjá okkum sum sita í samgonguni nú at hava fyri framman tá ger tað at vit ordiliga mugu fara at hugsa um hvussu vit skulu venda tíð men at framskrivingarnar samstundis vísa at tað verðurvent tíl javnvág í sjeyogtjúgu g avlopi í áttaogtjúgu og tað vil siga hatta vísir kanska á nakrar ymsar ymisk svoyggj sum mann kann koma eitt sindur inn á eina løtu og so eru tað hesar her óbrúktu løgujáttanirnar støðlingarnar fyri trý hundrað milliónir sum sjálvandi spæla ein leiklut í hesum her hesari skipanini og tað er okkurt sum bendir á at landið leggur nógvar ætlanir men fær tær nokk so seint settar í verk tað benda hasar trý hundrað milliónirnar milliónirnar í støðlingum á tað eru ikki øll orsøkin mentað er nakað sum bendir á tað og so er tað fortreytirnar sum hetta alt byggir á og og tað verður so t listað upp men eg havi hug at nevna til dømis rentustøði og oljuprís at har er framskrivað við at rentustøðið hækkar nakað afturat í trýogtjúgu og so fólkavøksturin tí tað sum stendur her tað er tað at metingar av útreiðslugongdini út frá kendum viðurskiftum sum hava havt við sær virksemsbroytingar liggja til grund og har vita vit til dømis at tað vórðu fæirri fødd í tvey túsund og tveyogtjúgu og fleiri deyð í tvey túsund og tveyogtjúgu og at faktiskt orsøkin til fólkavøksturin tískil er tilflyting og tað er týdningarmikið faktað at hava hetta sær mann meiri o um yvir á síðu fýraogtjúgu til fimmogtjúgu eitt annað sum er týdningarmikið at hava í mentu eisini tá tað kemur út tay seinnu árini tað er tað at tað verður framskrivað í ársins prísum í tvey túsund og fýraogtjúgu men at frá fimmogtjúgu til áttaogtjúgu v framskrigu í førstum prísum og tað merkir so at tað er eingin lønar ella prísvøksturíroknaður tað hevur kanska ligið til grund fyri onkara viðmerkingunum í dag so kemur alt hetta virksemi sum sum sum verður lýst og har ætlað e bara at taka okkurt fram har stendur til dømis um fólkaskúlan at lønarhækking er framskrivað í tvey túund og fýraogtjúgu og framskrivið eisini við hægri pensjónsútreiðslum mhar stendur einki um nakað nýtt virksemi at fíggja nakað nýtt virksemi tað kann gott vera tað verður tørv á tí tað meti eg tá tað kemur til strandfaraskipu landsins so verður tosað umsparingina á tí farleiðini har sum sandstunnilin ella undirsjóvartunnilin til sands kemur í staðin fyri eina sigling og tað er tikið fram so og so ætlarit taka arbeiðsfremjandi tiltøk fram har stendur at framskriva er eisini við at kravda pensjónsgjaldið hækkar eitt prosent árliga fram til tvey túsund og seksogtjúgu tá komið upp á tólv prosent og har kemur kanska ein tanki um hvørt man eigur at hækka tað upp aftur á fimtan prosent tað haldi eg er áhugavert at viðgera tað bleiv jú lækka niður á tólv sum kunnut tá vit koma til løgurnar so er ein langur listi av fantastiska spennandi løgum og her vísir tað øgiliga týðiligt at vit byggja á herðarnar á hvørjum øðrum tað sum er áhugavert er tað fíggjarmálafrúin hon hfrúan hon hevur lagt hetta her hesar karmarnar fram og hetta her er hvussu ein máti at at krita banan upp hetta er tað sum er í ger hetta er tað sum vit hava fyri at haldað okkum til og vit hava fingið samfelagið litið uppi hendir eisini av undanfarnu samgongu og tað sum er í gongd nógva tíð verður listað upp her til dømis tunlarnar um fjall har verður tunnilin til dalsnevndur fámjinstunnilin men har stendur nemliga at at sambærtarbeiðinum sum tað gongur so verður nýggja farleiðin til fámjins liðug á sumri í fýraogtjúgu men at tann til dals verður mett at taka til seks til sjey ár og tað er eisini eitt ting sum pá onkran máta krevur ná støðutakan ha at at mann má kanska skunda tað eitt sindur meira og so er eitt nevnt um bústoðurnar tað er jú eitt arbeiði sum koyrir men har har er ein ætlan løgt inn at landsstýrið hevur sett av hálvtrýss milliónir árliga til nýggjar verkætlanir frá fýraogtjúgu til áttju og at tað verður fyrireikað nú og har havi eg so tann spurningin hvussu avger mann hvar hesir ymisku stovnarnir liggja eg kann e hvussu her staðfesta at bara frá einum lokalum lokalari vitan at ikki ein n ikki ein einasta er staðsett til í sentralu esturkommunu bara viðmerking tá ið vit koma til inntøkurnar so fáa vit tað aftur rita í stein ella svart ág hvítt her at størstu inntøkukelduna hjá landinum eru vanligi landsskatturin meirvirðsgjaldið sum er umleið trýss prosent av samlaðu inntøkunum og tá tað tað snýr seg um tað vanliga fólkið av øllum teirra arbeiði av øllum vørum og tænastum sum tey keypa og hatta har er bulurin í tí føroyska samfelagnum so er tað felagsskatturin hann er settur nokk so varliga verður sagt og kans kanska spyrja hvat er tað grundað á og so verður sagt at vit ikki kunnu vænta nakað serstakt vinningsbýti til dømis frá banknordik í tvey túund og fýraogtjúgu og vit koma har til at vit skuldu hava skaffa okkum nýggjar inntøkur vit hava nøkur átøk á síðu ellivu hettar at mann fer at skaffa eitt sindur meira inntøkur gjøgnum veiðu og tøkugjøld men síðan kemur hesin síðsti partuin um at tálma og at vistmann ætlar at hava nýggjar rakstrarraðfestingar so verður neyðugt at hækka átøkini samsvarandi tí vit mugu skapa fortreytir fyri at skapa nýtt í hesum samfelagnum vit mugu skapa meira virði og tað snýr seg øgiliga nógv um tað vinnuliga frælsið einstaklingarfrælsi ogtjóðarfrælsi í teimum trimum frælsunum liggur ein eitt ríkidømi til at skapa meira og har er tað soleiðis at fólkið í føroyum er tað fremsta aktivið til at fáa skapt hetta her og so hava vit so sjávandi tilflytararnar tíðin gongur skjótt og har er tað átøkini fyri at varðveita okkara mentan og mál samstundis sum vit vaksa í løtuni í stóran mun eisini av tilflytarum og at læra tey okkara mál at innklodera tey okkara samfelag og so arbeiða meira við vinnuligum vøkstri og har er tað áhugavert at at tað verður sagt at í sambandi við gjøldini sum koma inn so skal ein partur verða til gransking og har haldi eg tað er rættiliga týdningarmikið at tað er miðvís gransking fram ímóti stórum virðisvøkstri sum kemur í fokus hatta var tað er noddi takk fyri harraform