Ruth Vang (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2021-04-29
Topic: 2. viðgerð LM-136/2020  Uppskot til løgtingslóg um veiðigjøld fyri fiskiskap  (Veiðigjaldslógin)
takk fyri frú forkvinna ja tað er ein partur av politiska spælinum her á tingi at forvranga tað sum onnur hava sagt og oftani so leggja vit ikki í at svara aftur sum politikari tí vit kenna vit kenna spælið og vit kenna typurnar men men í veruleikanum haldi eg at jakum mikkelsen og eg sjálv eri rættiliga samd um hattar har tað er bara ja eg veit ikki ordiliga hvat ið endamálið var við við hasum hasari taklingini hjá jakud mikkelse kjakið hevur snúð seg øgiliga nógv um hvussu nógv er rímiligt at taka frá vinnuni og tað er blivið kjakast um hvussu stóran part av tilfeingisrentuni tað sum logikkurin aftan fyri eina uppboðssølu var tað man nemiliga sleppa frá politiskt at áseta eitt gjald fyri vinnuna at lata vinnuna sjálva meta um hvatið var rýmiligt at gjalda og og tann sum egentiliga klárar at fáa mest burtur úr tilfeinginum verður tann sum fær tilfeingið men tað hevur mann so eg man so farin frá og eftir standa vit so og har er so hetta her hugtakið tilfeingisrentan blivið nokk so aktuelt og her fær mann viðhvørt ta fatan í tingsalinum at tað er nakað sum onkur føroyskur búskaparfrøðingur hevur uppfunnið til høvið men tað er ikki soleiðis tilfeingisrenta er eitti kent hugtak í búskaparfrøði og og tað snýr seg um at áseta tað virðið sum tilfeingið hevur og tað ger mann við at sammeta við aðrar vinnur mann brúkar lyklatøl avkast avkasta íløgum avkast av eginpeningi og eisini hyggur mann eftir vanligum lønum og so saman líknar mann við tær vinnurnar so leggur mann eitt sindur omaná man mann mann sameftir við tær aktørar sum klára seg væl innan fyri vinnunar eg haldi at kári petersen hevur valt at taka nakrar góðar vælriknar føroyskar fyritøkur og so sametur mann munin har ímillum og so tað sum aktørarnir í í tilfeingisvinnuni fáa burturúr og tað er tað mann kalla fyri tilfeingisrentan tá ið tað verður sagt atbúskaparfrøðingar halda at ein føroyskur fiskimaður skal vinna tvey hundrað túsund um árið so veit eg ikki ordiliga hvar ið tað er komið frá men í fíggjarnevndini kom fram at tað vanliga er at mann sameftir við fólk sum arbeiða innan fyri srog líknandi í noregi og har metur mann at ein ársinntøka upp á leið átta hundrað túsund er hóskandi at sammeta við so tað er altso fýra ferðir hægri enn hesar her tvey hundrað túsundnar sum verða drignar fram í tí og ótíð sjálvandi ein uppgáva er at finna út av hvussu stór er tilfeingisrentan tað verður sagt at eingin hevur eitt boð upp á tað eg haldi nemiliga at vit hava havt eitt nokk so ítøkiligti alternativt uppskot til at áseta tilfeingisrentuna í fíggjarnevndini so at siga at eingin hevur eitt boð upp á tað tað passar ikki so er aftur diskussiónin hvussu stóran part av tilfeingisrentuni skal mann taka inn og eg haldi eg eg veit ikki um at nakar hevur sagt at mann skal taka alla tilfeingisrentuna inn men mann heldur at ein stórur partur skal takast inn og akkurát hvar ið tann upphæddin er liggur havi eg heldur ikki eitt ítøkiligt boð uppá men ið hvussu er hægri enn tað sum hetta uppskotið leggur upp til møgulíst ikki so øgiliga nógv hægri tað blívur tá ið mann nú ikki ella tá ið mann velur uppboðssøluleistin frá so er eg veit ikkium tað er ein vandi men hvussu er veruleikin tann at tað blívur í stóran mun eitt kjak ímillum teir flokkar sum eru meira sosialistiskir og teir flokkarnir sum eru meira borgarligir at mannmann heldur tí teimum fíggjarligu veiku í okkara samfelag upp ímóti teimum fíggjarligu sterku og eg haldi ikki altíð at tað tænir kjakinum hinvegin óansæð hvar mann liggur vinstra høgra so haldi eg at vit áttu at sæð vandan í at vissu tilfeingisrentan er for hø í nógv ár so fáa vit nakrar øgiliga sterkar aktørar sum ikki bara blíva dominerandi í fiskivinnuni men blíva dominerandi í samfelagnum sum heild tá ið tað eru nøkur heilt fá sum eiga alt ella stóran part av vinnulívinum í føroyum so er tað ikki bara ein hóttan sæð út frá einum sosialistiskum sjónarhorni men í líkastóran mun sær út frá einum kapitalistiskum sjónarhorni tí logikkurin aftan fyri pitkapitalismuna er at tað skal vera kapping at tað eru ymiskir aktørar sum kappast og tað gagnar brúkaranum tá ið vit fáa einstakar dominerandi aktørar á marknaðinum so er vandin at tann kappingin er ikki til staðar og tað pjøvist mann ikki at vera sosialistur fyri at halda er ein trupulleiki eitt sum eg vísti á í sambandi við kjakið um játtanarkarmar tað er eitt her um skattatrýsti í føroyum møguliga er ov lágt og tað byggi eg simpultenn upp á tann veruleikan at ein borgarlig stjórn ikki klárar at hava eitt avlop í so góðum tíðum ein borgarlig stjórn plagar at hava áhuga í at halda útreiðslunum niðri fyri at lækka skattatrýstið tí mann meinar at pengarnir liggja betri hjá borgarunum og hjá vinnuni tað er eitt sjónarmiðið sum eg taki fult undir við men tá ið vit síggja at ein faktiskt ein rein borgarlig stjórn ikki klárar at hava avlop so tíðir okkurt uppá at vit í so góðum tíðum sum vit hava nú hava fær noggt skattatrýst og er tað veruleikin so er tað sera óhugsandi spurt túu meg at vit fara at hækka skattatrýstið upp á vanligan inntøkuskatt illa at uppfinna aðrar skattir sum borgarin skal betala tá er tað mest upplagt at hyggja eftir tilfeingisrentuni er tað órímiligt at mann tekur meira inn har so tað haldi eg eisini er eitt sjónarmið sum er viðkomandi í mun til hvussu stóran part av tilfeingisrentuni mann skal taka inn eg gleðist um at vit í undanfarna valskeiði tá ð vit samtyktu eina skipan fyri nýggja skipan fyri búskapargrunn at vit fingu tað ígjøgnum at tilfeingisinntøkur til landskassan sum er hægri enn tvey hundrað og hálvtrýss milliónir tær fara í búskapargrunn og verða býtt út javnt yvir komandi sjey árini og tað er faktiskt ein ein konjunktur javnandi skipan sum virkar í dag so up á tann mátan tryggjar mann at mann í hvussuur ikki totalt at mann er at útreiðslurnar almennu útreiðslurnar eru alt ov tengdar at tilfeingisinntøkum til landskassan hetta við tryggum rammum ja eg má siga eg eg trúgvi ikki uppá altso vit síggja jú longu nú at mann longu nú hevur broytt hetta her gjaldið mann hevur valt at útseta og tað er sjálvandi út frá tí fortreyt at mann hevur valt at siga mann skal hava trý hundrað milliónir inn og nú passar hettar farna árið ikki við ta vátnlinjuna og tí velur mann at útseta og heila tikið haldi eg tað er nokk so tilvildarligt taðr verið víst á fleiri ferð at mann heldur at gjaldi fyri svartkjaftsamanlkna við við onnur fiskasløg liggur órímiliga høgt hevur eisini verið víst á hetta við at gjaldi fyri botnfisk í barrshavinum liggur ov lákt og har verður so víst á at av tí at tey í løtuni rinda lutfalsliga nógv umvegis uppboðssøluna so hevur mann valt tann leisnin og tað er jú besta ein ein øgiliga greið ábending um at mann fer at broyta hetta framyvir eg havi hugsað eitt sindur um hetta her hví hevur tú ikki eydnast at fáa eina breiða semju um hatta nú hevur tað verið eitt øgiliga hart stríð um fiskivinnuna og eg trúgvi at tað vts g hvalt mann skal kalla tað um tú politiskt ella sykologiskt ella taktiskt ger at tað er nokk so ringt at fáa semjur tvørtur um samgongu og andstøðu mørk men eg haldi samtíðis at taðer eitt stig á vegnum og eg síggi ikki fyri mær at tað er púra útihýst at mann í einari komandi samgongu kanska kann fáa eina breiðari semju so síggi ag tíðin hjá mær er farin so eg fari at siga takk fyri