Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-12-14
Topic: 2. viðgerð LM-029/2020  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2021
gers vælja takk fyri harra formaður ja til aðru viðgerð er so fíggjarlógaruppskotið frá landsstýrinum fyri tvey túsund og einogtjúgu og eg skal lesa álitið hjá aksel ve johannesen og mær sjálvum vegna javnaðarflokkin og tjóðveldi hetta hevur verið eitt serstakt ár sum vit øll vita sum hevur verið øgiliga merkt av koronafarsóttini og vit kunu ølt fegnast um at tíbetur hava vit ikki verið so hart rakt í føroyum av hesi farsótt tí atøll eru komin fyri seg sum hava verið í rakt av farsóttini og búskaparliga gongur tað eisini framhaldandi øgiliga væl í føroyum tí mæla búskaparráðið og landsbanki føroya millum onnur eisini frá at vit seta enn meir ferð á tann føroyska búskapin hinverin verður heldur ikki lt mælt til at seta stórar sparingar í verk vegna koronastøðuna men heldur at halda verandi virksemið koyrandi og hesum taka vit undir við vit vísa á at útreiðslurnar í samband við korona eru sjálvandi í lagi men umframt hesar so hevur landsstýriðøktar afturvendandi leypandi rakstrarútreiðslurnar alt alt ov nógv samanlagt tosa vit um eini seks hundrað milliónir krónur og umleið tólv prosent rakstrarvøkstur eftir bara tveimum árum síðan faktiskt minni enn tveimum árum og hetta er ein metstórur vøkstur í landsins rakstri í nýggjari tíð samstundis so hevur landsstýrið eisini valt at minka um inntøkurnar hjá landinum og uttan at seta nýggjar inntøkur í staðin og hetta er sjálvandi ikki nøktandi og til samanberingar so minnast vit attá ið vit í undanfarnu samgongu góvu stórar skattalættar til lág og miðallønt so valdu vit at fíggja hetta millum annað við hægri tilfeingisgjøldum og har við býta virðini í javnar í samfelagnum eisini góvu vit stórar hækkingar til fólkapensjonistar og sum vit minnast so fíggja vit hetta millum annað við at hækka inngjaldið til samhandsfasta tí tað er neyðugt visti mannskal hava tamarhald á útreiðsluri r á landinum at í tann mun man økir teirr einstaði so má mann eisini halda aftur enum øðrumstaði og í tann mun mann minkar inntøkuna einstaði so má mann eisin hava dirvið at taka tað inn an øðrumstaði úrslitið av tí førda politikkinum er at tað stóra landskassaavlopið sum vit høvdu í føroyum øll tey undanfarnu fýra árini og vit minnast í tvey túsund og nítjan varð eá nærum hálv milliard í avlopi er vent til stórt hall í tvey túsund og tjúgu longu eisini tá sæð verður burtur av útreiðslum orsakað av koronustøðuni og hetta er ikki nakað bara vitvísa í álitinum hetta er búskaparráðið eisini víst á og eisini boða alment frá so tá ið undanfarni røðari fíggjarnevndaformaðurin vísti á at tað var nakað annstøðan hevði funnið uppá so er tað ikki rætt tíverri tykist eingin landsstýrinum at vera góður við landskassan hall á nærum tvey hundrað milliónir krónur komandi ár uttan korona og enn meir tá vit nú hava fingið útreiðslurnar í hvørn fall ávísar útreiðslur til korona við í fíggjarlógaruppskoti og vit vísa á at hetta er ein rokning sum skal rindast fyrr ella seinni og hana koma vit øll at rinda javnaðarflokkurinin tjóðveldi vísa á í álitinum ati um so er at vit fingu møguleika at byggja eina fíggjarlóg upp frá grundini so høvdu vit bygt eina fíggjarlóg gundað á størri sjálvbjargni meira samhaldsfesti og eisini størri burðardygd tí at vit vilja byggja okkara samfelag á tryggargrund og varandi grund og vit vilja eisini byggja á ein skynsaman fíggjarpolitikk tí vit vita hetta er tað skal til fyri at skapa hesa tryggu grundina uttan undir okkara vælferðarsamfelag nú og frameftir okkara ynski er at vit høvdu fingið eina fíggjarlóg sum hevði har vit virkað fyri einum føroyum har øll hava møguleikar at skapa sær tað lívið tey ynskja har vinnan hevur góðar umstøður at trívast og mennast í har vit lyfta í felag og har vit taka atlit til bæði nútí og til okkara eftirkomarar har grøna umleggingin verður framd í øllum lutum og við øllum teimum amboðum ið tøk eru og har sjálvbjargni og burðardygd er grundleggjandi í øllum tí vit ynskja at fremja bæði umhvørvisliga sosialt fíggjarliga og samfelagsliga tí hava vit eisini lagt fram eina ein ein fíggjarkarm í álitinum har vit vísa á at tey yvirskipaðu fíggjarpolitisku málini í okkara fíggjarlóg fyri komandi ár høvdu verið ein rakstrarvøkstur á fimm milliardir fýra hundrað og ýrahálvfems milliónir ein íløgukarm pá fýra hundrað og einoghálvtrýss milliónir og inntøkur á fimm milliardir níggju hundrað og níggjuogfjøruti milliónir krónur hetta er givið eitt lítið avlop á fíggjarlógini komandi ár í mun til eitt hæll á meir enn tvey hundrað milliónir krónur hjá samgonguni hesin fíggjarkarmurin er grundaður á at vit vit meta at ein rakstrarvøkstur samlaður í teimum leypandi kútrarslið hjá landinum upp á trý komma fimm prosent komandi ár í mun til mett fyri ár ári í ár er nakað sum vit áttu at kunna smíða eina góða fíggjarlóg innanfyri íløgurnar liggja á leið tí sama støðunum sum tað uppskotið sumlandsstýrið legði fyri løgtingið meðan inntøkurnar har hava vit mett inntøkurnar vera nakað hægri og innan fyri omanfyri nevnd fíggjarkarmar til rakstrar íløgur sum vit vísa á í álitinum so velja vit eisini at gera nakrar raðfestingar í mun til tað uppskotið sum lands hevur lagt fram og vit hava lagt okkum eftir at allar meirjáttanir eru fullfíggjaðar við samsvarandi minnijáttannum og har kann mann siga at í fíggjarnevndini hev tað verið eisini ett samstarv har mann hevur hugt neyvar at summum játtanum eitt nú til lógarbundum játtanir og annað og vit í andstøðuni hava so lagt okkum upp at teimum metingunum sum mann hevur havt í felag gar hyggja vit nærri at tannum broytingaruppskotinum sum vit hava í álitinum frá okkum javnaðarflokkinum tjóðveldi so eru taðn millum annað nøkur átøk fyri at gera okkum sjálvbjargnari har er játtan til fyrireiking og heimtøku av farsóttarlóggávuni og av landslæknaimbatinum har er eisini størri játtan til átøk innan landbúnað at gera okkum meir sjálvbjargin við landbúnaðarvørum millum annað við mat og moldmentanaskiðnstyrtir og hyggja vit annars at einum øðrum minnilutaáliti har sum bara tjóðveldið stendur á so mæla vit eisini til at skerja ríkisveitingina við við helvtina og inntøkuvøkstrinum metta v inntøkuvøkstrinm næsta ár at skerja ríkisveitingina við hundrað og einogtjúgu milliónum vit hava eisini fleiri broytingaruppskot sum mava til endamáls at knýta okkum tættari saman sum land og sum fólk at styrkja samanhaldið vit hava jú sæð skili við skipinum hjá trandfaraskip landsins tað er blivin meira og meir sjónligt hvussu átrokani ta er at vit fáa bygt fleiri skip vit hava tí sjálvandi játtan til prosjektering av nýggjum skipi til strandfaraskip landsins í tvey túsund og einogtjúgu eisini samsvarandi einum uppskoti sum tjóðveldið hevur lagt fram fyrr í hesi tingsetuni og mæla eisini til at vit eru komandi árini tvey túsund og tveyogtjúgu t og fýraogtjúgu seta eina størri játtan millum fimmoghálvfjerðs hundrað milliónir av árliga so at man knn fáa bygt veruliga endurnýggja flotan hjá strandfarasskipunum landsins vit mæla eisini til at eitt nú ítróttaháskúlin í vági at eftirskúlin í tvøroyri og á listaskúlin á sandi fáa eina økta játtan dalstunnilin har standa eisini hesar níggju milliónir krónurnar landsverk hevur víst á at tað er als ikki nøktandi fyri at kunna t taðhava tað ferð á byggingini ella borðingini sum mann heldur er tann rætta og tí mæla vit eisini til at økja játtanina til dalstunnlinainakað og eisini komandi árini sum vkoma skjótar á mál við tí verkætlanini av øðrum broytingum so mæla vit til ativeita játtan til selatraðjar vegin og eisini til at aspaltera vegin millum kirkju og hattarvík sum hevur stórliga brúk fyri tí umframt eisini at vit hyggja nærri eftir eini ferðslutrygdarætlan vestur í vágum og seta pening av til tað og tað skal sjálvandi gerast saman við kommununum har vesturin hyggjakut nærri at átøkum innan útbúgving og mentan og mál so mæla vit til at seta neyðug á játtan til fróðskaparsetur føroya soleiðis at vit fáa útbúgvið fleiri námsfrøðingar og sjúkrarøktarfrøðingar vit hava eisini sett meira játtan av til ísf og til musikkskúlan ogvit hava fingið a upplýst fíggjarnevndin u musikkskúlin hevur langa bíðilistar og við eina eykajáttan sum kunnu tey hjálpa væl upp á tan bílistan og ótrúliga fegin um at sígja meirilutin hevur eisini valt at seta eina komma tvær milliónir eyka til musikkskúlan vit vita at tey vevður arbeitt eina tíð eisini heftar við føroyska málinum at fáa tað inn í talgilda tøkni og og aitt ynskir eisini um at fáa meiri føroyskt undirvísingartilfar til fólkaskúlan o miðnám so har havi eg sett eina játtan tó tað at tað eg krevst enn meir fyri at koma á mál vit hava fingið greið tøl tíviðvíkjandi lisa hevur eisini verið inni og tónleikarar aso umboð fyri tónleikara hava eisiniverðini í fíggjarnevndini og hava víst á hvussu hart raktaer av koronastøðuni samstundis sum hjálparpakkarnir fóru úr gildi seinast í august so vit mæla til at seta einøktarjáttan av til mentanargrunnin soleiðis at hesin kann seta í verk nøkur átøk sum kunnu stimbra okkara tónleika tónleikaøkið kann mann siga og eisini listina sum heild og vónandi tekur løgtingið undir við tí vit hava eisini víst á at verkætlanin hjá kringvarp føroya at tað er neyðugt at seta pengar av til tað eins og víkingagarðin í hovi eisini fara ta játtan viðvíkjandi grønu umleggingini so er ein játtan har til at stuðla orkuskiftunum og grønum átøkum og tað er bara ein lítil partur av øllum teimum átøkum vit skulu gera fyri fremja ta grønu efulnar men vit hava so valt at seta eina játtan av til tað og tá tað kemur til t størri samhaldsfesti ikki minst altjóða samhaldsfesti sum mæla v til at seta meira av til neyðhjálp vit mæla eisini til at reyðikrossur og berin fara eina økta játtan og av øðrum átøkum kann nevnast at vit eisini mæla til at styrkja rúsevniseftirlitið hjá taks og akkurát tann seinasta broytingin har har eru so full semja kann man siga í nevnduna og ta broytingina nú tíðin farin men sum heild hava vit eina røð av broytingum sum vit meta kundu verið gagligt fyri at fara land sum kundu gjørt at vit fingu eina fíggjarlóg við meiri sjálvbjargni við størri samhandsfesti og við styrtu styrtari burðardygd eisini samstundis sum vit mæla til at tað verður bygt á ein tryggan fíggjarkarm minnilutaáliti vis líka kann nevna tað afturat harra formaður so undirstrika at ati eg sjálv vegna tjóðveldið havi so ein sæð broytingina afturat har ríkisveitingin verður skorin við tað sum svara til helvtina av inntøkuvøkstrunum hjá landskassanum í tvey túsund og einogtjúgu er tað hundrað og einogtjúgu milliónir og tað er einn leistir sum halda vit áfram við tí leislunum tey komandi árini so kunnu vit eftir fáum árum fáa eina fíggjarlóg sum verður frí avríkis