Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-11-13
Topic: 1. viðgerð LM-051/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um arbeiðsloysistrygging og arbeiðsávísing (ALS- lógin) (Norðurlendski sáttmálin um almannatrygd, hækking av arbeiðsloysisstuðli, eftirlønargjald o.a.)
harra formaður hetta er so eitt uppskot um at broyta aldslógina og tað eru fleiri broytingar sum landsstýrismaðurin komu við stórir partar av tí vórðu eisini løgd fyri løgtingið áðrennkoronukreppan kom tá ætlaði landsstýrismaðurin eisini at hækka útgjaldið til alsskipanina men hann valdi so at bíða við tí tí koronuátøkini vórðu tikin framum í stuttum kann mann siga um hetta uppskotið at tað snýr seg um at fáa sum undanfarni røðara eisini hava nevnt altslógina a samsvara við norðurlendska sáttmálan um almanna trygd soleiðis ati mann ruddar upp ítá ið fólk eru gjaldað inn til skipanin her so fáa tey eisini útgjald her og fáa tað ikki útgjald her men í tí landinum tey arbeiða so skulu tey helsikk gjalda inn í skipanina her heilt stutt sagt at hækka arbeiðsloysskipanina ella arbeiðsloys stuðlinum úr seytjan túsund fimm hundrað upp í átjan túsund fimm hundrað krónur tað skal venda aftur til tað er eitt hámark so tað er ikki soleiðis øll sum er arbeiðsleysi fáa ta upphæddina men í øllum førum hækkar mann hámarkið upp til við túsund krónum og at fáa landslógina ug til at samsvarva við eftirlønarlógina aldsútgjaldið er eftirlønargevandi eg veit ik um landsstýrismaðuin tá han tekur orðið kann siga eitt sindur um tað hvat tað kemur at ávirka útgjaldið úr skipanini so hvørt sumkravdapensjónsugssparingin kemur upp á tólv prosenti tað er jú hækkaðú við einum prosenti árliga so tað blívur eitt sindur tilsamans í hinum endanum og so skal landsstýrismaðurin góðkenna samsýningarnar til limirnir í stýrinum í als tað haldi eg vera í lagi og mann broytir eisini sjeyogtrýss ára aldursmarki til at fylgja fólkapensjónsaldrinum og mann strikar onkra óneyða áseting og so leggur mann til kærnevndina hjá arbeiðsloyvsskipan og kærnevndina hjá barcaskipan man leggur tað saman og so heimyðla mann landsstýrismanninum áseta reglur um talgilda fráboðan og samskifti og tað er heldur einki problem eitt sum landsstýrismaðurin fer at gera í kunngerð er at lækka gjaldi alsins gjaldið úr einum komma fimmogtjúgu prosent við eitt prosent haldi eg landsstýrismaðurin kann siga um tey tølini vórðu røtt og tað er í sambandi við sum vit hava hoyrt í samband við fíggjarlógina varð tað frammi at mann ætlaði at gera tað og tað trúgvi eg at øll taka undir við tí atarbeiðsskipanin grunnurin er væl fyri har eru nógvir pengar og sum tað eisini stendur væl í viðmerkingunum kannarbeiðsloysskipan bera eitt lutfasliga høgt arbeiðsloysi í rættiliga nógv ár so eg haldi at fyri at siga tað soeis heilt samanumtiki so er hetta eitt eitt gott mál men tað eru nøkur ting sum eg sakni eitt sindur eg sakni eitt sindur at mann viðgeri í einum uppskoti sum hesum at at landsstýrismaðurin viðger eitt sindur hetta her við livið støði altso hvat hevur ein sum blívur arbeiðsleysur brúk fyri at liva fyrr tí tað er altso grundleggjandi er tað tað við mát tryggja tað er at eingin dettinir ímillum at eingin veruliga líður neyð og við hesum seytjan túsund og fimm hundrað sum havi verið hámars so er tað verið ein stór avbjóðing tá ið koronaskipanin kom fyri als sum vit so longdu til at vera galdandi til einogtretivunda august sum eg longdi at verða galdandi tveir mánaðir afturat tá alla ta tíðina hevur tann skipanin givið tjúgu túsund krónur útgjaldi til øll meðan hendan her skipanin hjáleyis har skalt tú rokna út hvør tín inntøka hevur verið í eitt rættiliga langt tíðarskeið og tú verður eisini trektur í veruleikanum fyri at sovort sum pásker sovorðsovorðnar tíðir har tað fella nógvir um árið tá ið tað fella nógvar halgidagar so verður tað faktiskt roknað frá so útgjaldið kann vera rættiliga lágt hjá nógvum sum tað ávirkar útrokningar grundarlagið so útrokningargrundarlagið hjá teimum sum eru leingi í alsskipanim kann gera at útgjaldð blívur øgiliga lákt eg altso fyri sovítt so haldi eg at vit í tjóðveldi taka undir við at tú skalt hava eitt útgjald at liva fyri tað má vera tað viktigasta tú mást kunna liva fyri ta pengar tú fært sor als men tað at tú onkursvegna eggjar fólki til at vera so stutt í skipanin sum gjørligt og at gjaldið eisini avspegla tað tað haldi eg eisini vera skilagott og tað haldi eg eisini at ati at soleiðis eigur tað vera men vit fara at spyrja landsstýrismannin og stýrið fyri als umboð fyri arbeiðsloyvsskipanina fara vit at spyrja væl í nevndini um akkur hetta her við um tað er aðrar broyting mamm burdi gjørt soleiðis at tey sum eru ringast fyri vit hava tíbetri logt arbeiðsloysi men vit hava nøkur fólk sum hava ringt vir at fáa arbeiði og tað er ikki blivið lættari nú undir koronatíðini tí tað eru øgiliga nógv fólk til dømis í ferðavinnuni sum hava mist arbeiði í tí vinnugreinini tey eru og ynsk at vera og eru farin í onnur arbeiði og tey gera so atað er truplari hjá teimum sum vóru í skipaninmi frammanundan at fáa arbeiðið so onkursvegna má útgavsstøði vera at fólk hava eina løn at liva fyri tá ið tey eru arbeiðsloys leys tí tað er tað sum eg øll tryggingarskipan gongur út uppá so hava fiskimenn verið umrøddir her tað er hoyringsskriv ikki frá føroya fiskimannafelag sum so vístir tú at síggja annars hevur fingið hatta til hoyringar men her er eit hoyringsvar frá føroya skipanum an vegatørfelag sum sum nevnir við tann spurningin og tað sum felagið vísir á tað er at mann mælir til ati hendan her grein tjúgu a um arbeiðsloysisstuðul til fiskimenn sum eru við fiskiskipum sum fara sum verða løgd tí tað eru til umvælingar altso skipini arbeiðsplássið hjá teimum verður lagt at hetta tann ásetingin eigur at verða broytt og í dag er tað soleis har er ein sovorðn karanten upp á tretivu dagar og tað mæla tey til at tað verður strikað og og vísa á eisini nakað við útrokningargrundarlagnum til dømis at tað eigur at vera øðrvísi fyri sjómenn og tað tað tað síggi eg væl tað banga at tá tú hevur eina inntøku tey hevu sáttmálar sum eru heilt øðrvísi enn á landi har er tað jú tá tú ert tú fiskiskipin so fært tú løn eftir hvussu nógv fiskiskipið fiskar og og teir sáttmálarnir eru jú grundleggjandi heilt øðrvísi enn teirra landi og her vísir so skiparanovigatórfelagið til at mann kundi fyri at tað kundi verið minstløn sum í dag er ellivu hundrað krónur fyri minstringardag og som stendi faldað við tí starvið viðkomandi persónur er minstrað vór eftir altso eg gangi út frá tí harvið meina at vist ta er eitt ein sáttmáli sum er væl hægri og betri enn tað so verður tað írokna hetta her og ogso haldi eg lesi tað su má tey eisini mæla til útgjald til sjómenn skal vera hægri men tað har haldi eg at prinsippið í arbeiðsloiðsskipani sum eg segði má allan tíðnat vera at tá tú fært goldið úr arbeiðslogsskipan fyriein neyðskipan so so skal tað vera ein upphædd tú kansn liva fyri men tað skal ikki vera ein upphædd sum er á á nakran hátt á hædd við fullar høgar inntøkur tí tað hevði skipan ikki borið og tað hevði eisini gjørt tei mum tilleggjaði í ov lítlan mun til at fara í arbeiði vit kunnu fegnast um at tað eri lítið arbeiðsloysi lugfalsliga serliga tá ið mann hugsar um t vit er í koronastøðum so hevur er tað ikki nakað stórt arbeiðsloysi í føroyum í dag og ein høvuðsorsøk til tað er kanska at vit høvdu øgiliga stóran manglurup á arbeiðsmegi tá ið koronakneppan kom men sum sagt eg veit sum landsstýrismaðuin fer at siga nakað um tað men eg kundi øgiliga gott hugsað mær ataldsskipanin og landsstýrið gjørdu eina meting av hvat er rímiligt í dag í mun til tann prísvøkstur sum hevur verið í mun til ta tað tað hvussu dýrt tað er at liva í tí føroyska samfelagnum í dag at mann tryggjaði sær at øll sum eru í arbeiðsloysskipanini hava eina upphædd sum mann veruliga kann liva fyri so er eisini viðmerkingar frá fakfelagssamstarvinum og tey mæla millum annað til og tað gera gera feløgini í samtaki eisini tey mæla til at heldur enn átjan túsund fimm hundrað so átti ovara hæddirnað verið tjúgu túsund krónur og tað er aftur tað er hægsta upphæddin tað er ikki tað sum øll fáa men tað tað sum kundi verið tann hægsta upphæddin og tað er eitt kjakið kjak vit høvdu øgiliga nógv í sambandi við hjálparpakka eitt sum snúði seg nettupp um at era gera hesa serliga koronaaltsskipanina tá vístu vit í vinnunevndini í ein samd vinnunevnd á vísti á í álitinum landsstýrismaðuin kom íð einu uppskoti í tingi um ati at henda skipanin skuldi eita tjúgu túsund krónur og tá vístu vit á at mann átti at vurderað um ikki útgjaldið í als átti at liggja á sama støði soleiðis at mann hevði eitt útgjald úrbæði í koronaskipan og í altsskipan sum var tað sama men til hetta við sjónmenn ein frátera sjóndini visi sjómenn verða uppsagdir sum onnur tá ið tey varð uppsøgd so fáa tey eisini úr altsskipanini eftir vanligum treytum tað bar so tað eisini nevnt menvit skulu nokk taka tann spurningin upp í vinnunevndini og fá hon lýsttann væl og og fáa funnið útav í hvønn mun mann hevur umrøtt hvussu mann kundi gjørt tillagingar soleiðis at tað var rímiligari í mun til okkara sjófólk sum sjálvandi betala inn í alesskipanina eins og øll onnur harra formaður eg havi ikki so øgiliga nógv at leggja afturat annað enn at eg eri glað fyri at landsstýrismaðurin er komin við hesum uppskotinum og vit skulu heilt sikkurtivit skulu heilt sikkurt geva hesin uppskotinum eina øgiliga góða viðgerð vit fara eisini at hoyra fakfeløgini vit fara at hoyra partarnir á arbeiðsmarknaðinum og vit skulu eisini havara umboð fyri manningarfeløgini soleiðis at vit fáa venti øllum spurningum sum kunnu vera í samband við at mann ger broytingar í arbeiðsloysskipanini og so farieg at takka fyri hartanar takk fyri