Jógvan á Lakjuni (Fólkaflokkurin (People's Party)), chairman, 2020-10-08
Topic: 1. viðgerð LM-031/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um arbeiðsfremjandi tiltøk (Broytt tillagað starv, nýggj javning o.a.)
og hvørt mansbarn eigur somu ómissandi rættir og tær eru grundleggjandi undir frælsi rættvísi og friði í heiminum og ein og hvør hevur rætt hevur øll tey rættindu og alt tað frælsi sum eg lýsti teimum og ongan til at vera fyri ongum mismuni áv nøkrum slagi og tað er síðnámillum treytað bæði við rættindunum og skyldum at tryggja at fólk sum bera brek til fulnar kunna brúka síni evnir og ikki eru fyri mismunni londini skulu eisini skulu eisini viðurkenna at brek er eitt hugtak sum eru broyting og at brek er úrslit av síná millum ávirkan millum fólk sum eru viknaði og forðingar sum standast á hugborði og umhvørvi sum tarna teimum til fulnar at virka í samfelagnum javnbjóðis við øðrum skulu fáast á vegnum og so eru eisini fyrimyndar reglur ásettar til londini hava sum útvega javnbjóðsmøguleikar til øll sum bera brek og mann skal eisini viðurkenna at mismunir sum eru gjørdir móti einum hvørjum fólki grundað á brek ger seg inn á ta viðføddu virðing og virði sum hvørt einstakt menniskja eigur líkla hugtøk í sáttmálanum eru javnvirði bannana mismuni vegna brek samhaldsfesti og kompensatión og tað er soleiðis skilt at tað er landið sum kompenserar fyri enin eventuellan fíggjarligan miss av einum breki og tí snakka okur í dag um lønarkompensatión og ikki um tað sum fleiri av fleiri hevur verið nevnt eini veiting her tekur mann so upp til einogtjúghundrað krónur um mánaðin frá fólki sparingin er sum eg skilji ikki so stór beint nú men serliga framyvir og har havi eg sjálvandi nakrar spurningar tí nú hevur málið ikki verið tilhoyringar og tað er hetta her við at tey sum eru í skipanini í dag verða tey iki slett ikki rakt hvar eru so sparingin ella eta bara tey sum koma í framvegir ella tey sum fara at skifta starv tað eru nøkur sórnur ting sum okur noyðast at fáa veg í nevndini men tá ið mann roknar við at bara ein komma fimm millión bein anvegi so e tað væl tí tað er okkurt sum fólk missa her og nú brúgvsáttmálan byggir á eina menniskja fatan har virðingin fyri tí einstaka menniskjanum og møguleikarum hjá hvørjum einstøkum er treytaleyst somu javnbjóðis rættindir til øll at forða fyri mismuni vegna brek av øllum slag og at tryggja at samfelagið og øllum borgarum sum bera brek javnbjóðsrættindir at liva og virka í samfelagnum á jøvnum føti við øll onnur tí var lógin um arbeiðsfremjandi tiltak eisini eitt nýbrot tá ið hon koma í tvey túsund og trettan lógin gjørdi upp við at fólk ið hava brek ella niðursettam arbeiðsførleika ofta vóru uttan fyri arbeiðsmarnaðin og fingið fyritíðarpensjón í staðin nú kom møguleikin fyri at gera ein rúmligan arbeiðsarknað har fólk við skerdum arbeiðsføruleika ið nógv størri mun kundi vera á arbeiðsmarknaðinum tað var positivt og tað var einmælt samtykt í løgtinginum okur fegnaðist øll um møguleikan og sóu tað sum eitt stórt framstig við tíðini er lógin broytt og skipaninir í dag soleiðis at tú kansnt til dømis arbeiða hálva tíð og so kanst tú fáa lønarískoyti ella lønarkompensatión fyri hina hálvu tíðina vist hu og arbeiddi niðursetta tíð lønum er sambært sáttmála elskt alt eftir hvørja útbúgving ella hvatt slag av arbeiði tað snýr seg um og tað er tað sum eg haldi er so prinsipielt í hesum málinum í dag eru tað fólk sum eru í tillagarum starvi sum verða lýnt sambært sáttmála tað ætlar mann at broyta soleiðis at tey framyvir í mesta lagi kunna fáa eitt ískoyti sum er jjavnt við eina arbeiðsmannaløn ella mann kann siga tey fara frá løn sambært sáttmála til eina veiting sum í mesta lagi kann vera eina arbeiðsmannaløn tað er tað tað snýr seg um við hesum sigur mann at fólk við breki ikki skulu hava løn sambært útbúgving akkurát sum øll onnur nei mann sigur tað ikki bara man vil lóggeva tað og so er tann spurningurin sum eg havi hug at reisa er tað ikki at lóggeva mismun skulu fólk við breki ikki eggja til útbúgva seg har tað ber til og at vera á arbeiðsmarknaðinum eftir somu sáttmálatreytum sum øll onnur á arbeiðsmarknaðinum sjálvandi skulu tey tað meginreglan um kompensatión ger seg galdandi júst har landið kompenserar fyri breki ella mistar útreiðslur vegna brekið og tað er endamálið í sjálvum eystursáttmálan um rættindi hjá fólki sum bera brek tí eri eg sannførd um at hetta lógaruppskot er brot á eystursáttmálan um rættindi hjá fólki sum bera brek við skipanini sum okur hava í dag eru fólk eisini fult skattskyldi akkurát sum øll onnur sum eru í arbeiðsmarknaðinum hugsar mann sær at møguleikarnir at vera á arbeiðsmarknaðinum vera verri og alternativi at vera fyrritíðarpensjón veruð valið í staðin fyri nøkur so hava okur eina heilt aðra søgu tá kemur kanska eisini minni inn í skattið tí at pensjónirnar verða ikki skattaðar næstan ikki so spurningurin er hvat fíggjarliga er best hvat menniskjalig er best eri eg slett ikki iva um sjálvandi skulu okur hava ein rúmligan og inkloderandi arbeiðsmarknað heims a samfelag har allir borgarar kunna brúka síni evnu alt eftir føroymuni og har okur gera samhaldsfastar skipanir sum hjálpa tá ið ástendur og tað eru grundarlagið undir at okur hava eitt samfelag har okur betala skatt tað er ikki bara tí at míni egnu børn kunna fara í skúla tað er eisini tí at børnini hjá grannanum kunna fara tað tað skja tað er tað menniskjaliga virði í at kenna seg til nettu í samfelagnum at hava nakað at farað upp til og at skapa sær ein meiningsfullan gerandisdag sum er fyri flest fólk bót til eitt eydnusavmt og meiningsfult lív okur hava fingið at vita at trý hundrað og fimmogtjúgu fólk eru í skipanini við tillagaðum starvi og fyri at koma í skipanina við tillagaðum starvi skal arbeiðsførleiakin verða skerdur varandi við einum triðingi og skipanin er forholdsvís nýggj so sjálvandi hækka útreiðslurnar hinvegin so sermanna útreiðslurnar til fyritíðarpensjón ikki hækka í sama mun og í veruleikanum miðal fyrtíðarpensjónin er minkað yvir tey síðstu árini so skipanin loftar uttan iva nøkrum fólkum sum annars høvdu fingið fyritíðarpensjón so tað er eisini umráðandi at síggja hetta mál í eini nógv størri heild ja útreiðslurnar vaksað hesari kontuni men minkað kanska aðrastaðni og spurningurin er eisini um mann hevði roknað við at ein nýggj skipan sum skuldi fara til at inklodera fólk á arbeiðsmarknaðinum ikki skuldi kostað nakað her má rokna við tí at fólk sum hava brek sum koma út at arbeiða ikki skulu hava løn fyri tað okur í tjóðveldi er sera hørm og kunnu ikki góðtaka mátan landsstýrið viðfer tey sum onkursvegna eru við serdan lut í samfelagnum mann ger seg inn á teirra rættindi til sáttmálaløn man biður løgtingið samtykkja við lóg at fólk við breki og skerdum førleika skulu hava leðri løn tað haldi g ikki er í lagi verður uppskotið samtykt so seta tð eisini nakrar spurningar og tað er um setanartreytir hjá fólki hvussu tær broytast hvat merkir tað vistu siga upp so fara tey kanska rættiliga nógv niður í løn tað vóru kanska truplari at skifta arbeiðið tí at so far eg lønina at lekka visti løntakarin ikki góðteku hesa skipanina hvat so verða so øll uppsøgd sum eru í tí skipanini sum er í dag skuldi setast á nýggjum tað eru nøkur sovrnur ting sum eg haldi okur hava ikki fingið fingið greiði á so er ein onnur broyting í uppskotinum eg veit ikki meg at skilt eina rætt men tað er um javning av uppjavspeningi tann javningin hevur verið tengt at lønini hjá føroya arbeiðafelag tað vil siga at mann hevur javnað við tvey komma fimm prosent tað ynskir man so at broyta soleis at mann fer at javna uppjavspening framyvir saman við teimum javnar almannaveitingarnir annars og har hava okur so sjálvandi akkurát fingið at vita at tað verður ikki javnað har so visi eg havi skilt tað rætt so betíðir hetta her uppskoti eisini at uppjalvspeningur ella tað sum man rópni forsagahjálpin eisini fer kanska at sakka eitt sindur afturút men eitt sindur trupultv at gjøgnumskoða tær og har e tað eisini at tað kemur afturumaftur tað at málið ikki hevur verið til hoyringar so samanumtikið so haldi eg at okur fara í tjóðveldinum at siga at okur mangla eina sosial politiska kós har aðalmálið ikki er at hjálpa teimum sum hava minst vist tað ikki er tað so fáa okur øll eitt veikari samfelag tes størri sambandsfesti teð sterkari samfelag og tess rúmligari og inkluderandi samfelag og arbeiðsmarknað tess stinnari standa okur øll og her halda okum mann ger tað øvuta takk fyri takk fyri so er tað uni rasmussen sum hevur eina viðmerking ger so væl jatakk fyri eg haldi tað er forkert