Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-10-06
Topic: 1. viðgerð LM-029/2020  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2021
hóast rákið er til høgru eru hjørtini til vinstru tí eingin sleppur undan at verja okkara mynstu soleiðis yrktu fræmdir í nítjanhurðogfýrsunum og soleiðis er eisini í dag eg kum hugsa um hetta brotið nú fíggjarlógin hjá landsstýrinumvrð løgd fyri løgtingi tí hóast vit hava eina høgravenda stjórn so ynskja vit øll at øll skulu hava tað gott í okkara føroyum og hetta merkir at vit serliga mugu tryggja at tey minstu hava tað gott tí hvat skulu vit annars hava eitt vælferðarsamfelag til fíggjarlógin fyri tvey túsund og einogtjúgu fekk meg eisini at hugsa um ævintýrini ið vit hoyrdu so nógv um tá ið vit vóru børn serliga vórðu tað ævintýrini um keisarins nýggir klæðir er opin hudd ið runnu fram fyri meg hví so var tað skal venda aftur til í dag viðgera vit uppskotið til fíggjarlóg fyri tvey túsund og einogtjúgu ið landsstýrið lagt fyri løgtingið og um fíggjarlógarupskotið sjálvt telur fleiri enn fýra hundrað síður og játtanin til alt tað sum landið skal fremja í árinum tí vilja tað sjávandi altíð vera nógv góð átøk ið semja er um at fremja og eisini fleiri átøk ið eru byrjað í undanfarnum valskeiðum og nú verða framd millum tey góðu átøkini ið vit í tjóðveldi taka fult undir við eru stovnsetan av føroysku veðurstovuni sum lunnar eisini vórðu lagdir undir í undanfarnu samgongu og undanfarnum samgongum tunlarnr norrum fjall at fari ð ver í gongd sambært langtíðarætlan eisini ein langtíðarætlan sum samsvarar væ hjá samgongu tað sama við dalstunlunum og fámjinstunnlunum og sum heild sær tað út til at íløguætlan byggjar víðari á tað sum varð sett út í kortið í undanfarna samgongu tó manglar ítróttaháskúlunum í vági og barnaheimið annars eru eisini onnur góð átøk eitt nú meira undirvísing í føroyskum til útlendingar í føroyum sera gott bartchestíðarskeiðið verður longt til tveyoghálvtrýss vikur heilsuverkið styrt og meira endurvenjing alt átøk ið vit taka undir við nýggir bústovrnar til fólk við serligum avbjóðingum verða eisini far farnir í gongd nú samstundis hevur eisini faroya symfoniorkestir ísf fingið hægri játtan og tað at styrkja føroyska máli í talgilda heiminum og eisini føroysku barnabløðini er øgiliga jaligt og taka vit fult undir við men tað eru eisini átøk ið mangla í hsi fíggjarlóg meira yvirskipað er trupult at fáa eyga á nakra yvirskipaða vissjón fyri okkara land og fólk hevði vónað at tað fíggjarlógar uppskotið legði lunnar undir einum meiri sjálvbjarginum føroyum við størri samanhaldið g har vit í felag loysa avbjóðingarnar við at breiðast o herarnar vera teir tyngstu byrðarnar hevði vónað eina grønari fíggjarlóg við átøkum á orku umhvørvisøkinum ið veruliga lyftu okkum fram á á grønu kósin á landi og sjógvi hví r ikki munandi ferð á orkuskifti og gerast burðardyggasta land í heiminum hevði vónað eina at reyðari fíggjarlóg við ítøkiligum átøkum ið býttu virðini í samfelagnum javnari ikki ójavnari hví ikki tryggja at einki barn í føroyum skal liva í fátækravága nýggja almenna lønarskipan burturbeina bústaðartroti og bíðilistar til stuðul og umlating burtur hevði vónað eina bláari fíggjarlóg við fleiri vinnufremjandi átøkum eitt nú fyri ferðavinnu fyri ktvinnu fyri verksetarar og átøkum fyri í nógv størri mun at gagnnýta og virðisøkja ovurstóra tilfeingi í okkara ovurstóra havøki sjálvandi á burðardyggan hátt hví ikki fipur úti hvørt heim sum skjótast og heimsins burðardyggasta fiskivinnu og ferðavinnu hevði vónað einat bjartari fíggjarlóg við enn fleiri átøkum at styrkja okkara mál okkara mentan okkara útbúgvingar hví ikki føroyska málið inn í fartelefonir og telduforrit í tvey túsund og einogtjúgu og hví ikki føroysk undirvísingartilfarið í øllum fakum og eitt styrkt fróðskaparsetur í heimsflokki hevði eisini vónað at ein fíggjarlóg ið var meira reyð blá og hvít við fleiri heimtøkum og sjálvberandi fíggjarpolitikki ið tók stór fet fram á á leiðini at gerast á sjálvstøðug og javnbjóðstjóð hví e ikki at gera eina greiða tíðarog virkisætlan fyri seinastu heimtøkunar og niðurlaging av ríkisveitingini hyggja vit nærri annars at búskapinum so er tað avgjørt at fegnast um at føroyski búskapurin er komin rættiliga væl ígjøgnum støðuna við korona helst eru vit millum tey lond í heiminum ið eru minst ávirka samfelagsbúskaparliga og fleiri orsøkir eru til hetta tað er eisini a fegnast um at føroyski búskapurin og landskassan vóru so sera væl fyri áðrenn vit vórðu rakt av koronavirðisinum og vit vita eisini at hóast stóra framd í búskapinum heilt síðan tvey túsund og trettan so eydnaðist ikki at venda hællið til avlop hjá landskassanum fyrr enn í undanfarna valskeiði og hetta hendi ikki av sær sjálvum tað hevði verið so ómetaliga lætt at sagt ja til alt og at latið landsins útreiðslur vaksið við hesum her fimm til sjey prosentunum hvørt ár og sett gongd á enn fleiri íløgur men tá hevði einki avlop verið tá hevði eingin skuldi verið minkað og rokningin varð send víðari til komandi landsstýri tað vildu vit ikki góðar tíðir krevja serliga varnan fíggjarpolitikk tí tørvur er á at seta av og spara upp til verri tíðir tað gjørdu vit fýra ár við stórum avlopum á samanlagt eina komma fimm milliard minkaðu landskassaskuldina somuleiðis við einari komma fimm milliard hesi árini hesi árini varð eisini met í tala av størvum met í avlopi hjá vinnuni søguliga lágt arbeiðsloysi og søguliga stórur fólkavøkstur bæði vinna og húsarhald spardu nógv upp og lántøkan var lítil tað var tí ein sera væl bjálvaður búskapur og landskassi og eitt samfelag ið var lætt at byggja víðari á hjá hesum landsstýrinum eitthvørt landsstýrið hevur sum uppgáva at stjórna so væl sum møguligt her undir at loysa teir størstu samfelagsavbjóðingarnar sum vit hava best møguligt men eg sokni eitt sindur eftir fleiri átøkum ið loysaði sær høvuðsavbjóðingar eitt nú bústaðartroti at røkka einum burðardyggum samfelag á landi og sjógvi at fáa eina lønarskipan har vit tryggja at lønin er til at liva fyri tá tú arbeiðir fulla tíð eitt átak at endurreisa ferðavinnuna eisini átøk at at tryggja ein sjálvberandi búskap og hvar eru átøkuna tøkini at tillaga okkara samfelag til at vit koma a liva við kovit nítjan koronaviðurhúsinum eisini í tvey túsund og einogtjúgu landsstýrið er havt góðar stundir at leggja eina á langtíðarætlan fyri samfelagið tá umræðir korona hví sæst ikki eitta einasta átak aftur í fíggjarlógar uppskotin fyri tvey túsun og einogtjúgu vit vita at fyrsta januar tvey túsund og einogtjúgu mugu vit framhaldandi verja landamørkini men einki e sett av fíggjarlógini vit mugu framhaldandi fremja kanningar av kovodnítjan virðusinum einki sett av fíggjarlógini vit mugu halda áfram við koronadeild og koronatilbúgving einki er sett av fíggjarlógini vit mugu helst eisini veita endurgjald til als fyri lønarískoytsskipan einki er sett av í fíggjarlógini og vit koma har til at skula keypa koppingarevni og ella heilivág men einki er sett av í fíggjarlóguni hetta ber brá av sera stuttskygdum politikki vit vita at koronavirðisøða hevur skapt stóra óvissu og hevur ávirkað okkum øll og fólk kring allan heim og enn vita vit ikki hvussu leingi henda óvissan fer at valda tað veldst sjálvandi um nær koppingarevnið verður klárt tryggleikin ger tað hin vegin enn meir týðandi at landsstýrið skapar tryggleika og byggir framda politikkin á trygga grund tí hóast vit altíð ynskja at nógv og góð átøk skulu fremjast so kann um má hetta fremjast sastundis sum stýr er á útreiðsluvøkstrinum og fíggjarstýringini annars gerst tað ein sera stokkugt gleði og rokningina koma vit øll at rinda seinni eg gloymi ongantíð tað øðið sum fólkaflokkurin og sambandsflokkurin serliga royndi at skapa tá undanfarna samgonga mátti ruta upp eftir tí samgonun sum hevi vri áðrenn vit venda beinan stórt hæll til avlop tann framskrivaði fíggjarlógin á heysti tvey túsund og fimtan fyri ári tvey túsun og sekstan hon vísti eitt hall á hundrað og fýraog fjøruti milliónir vit setta okkum fyri hetta skal vendast til avlop býttu eisini beinanveg virðini javnari veitti ein stóran skattalátta til lág um miðallønt á hundrað og seksogtretivu milliónir krónur sum vóru fultfíggjaðar við at hækka eitt nú tilfeingisgjøldini í tí partinum av vinnuni ið høvdu stór avlop vendu sostatt hall á hundrað og fýraogfjøruti milliónir og fíggjarðans skattalátta á hundrað og seksogtretivu milliónir til avlop trý hundrað milliónir rætta vegin hendan samgongan er gjørdu beint øvugt og hevur enntá fingið nógv at trúgva at tað ikki ber til at gera eygna fíggjarlóg fyri ár í ár tvey túsund og tjúgu tí tey bert høvdu frá septembur at gera hesa og tað er sjálvandi beinleiðis skeivt tað prógvaðu vit dyggiliga í samband við fíggjarlógina fyri tvey túsndog sekstan tá ið vit tóku við landsins leiðslur í í septembur tvey túun o fimtan nú í tveytúsun og einogtjúgu í hesum fíggjarlógarupskotinum so verða eisininøkur nýggj inntøkuátøksett í verk heilsutrygdargjaldið hækkar millum annað og gevur øktarinntøkuráen ellivu komma fimm milliónir barsisgjaldið hækkar eisini gevur eini fimmogtretivu milliónir í øktum inntøkum í alt knappar hálvtrýss milliónir krónur bara í hesum báðum avgjøldum og hetta er meira enn tað i undanfarna samgonga hækkaði gjøld men eg fari ikki at rópa avgjaldsøði eftir samgonguni so sum tey gjørdu við okkum tað sum harmar mest er at avgjøldini verða hækkað uttan samstundis at veita lættari til fólk ið hava lágar ella ongar inntøkur tvørturímóti su verður rokning fyrst og fremst send til tey ið hava minst til fyritøka pensjonistar til tey sjúka ið skulu hava heilivág til stakar uppihaldar og onnur fólk vegna skerdan arbeiðsførleika er í tillagaðum starvi kunnu fáa upp í tvey túsund eitt hundrað krónur lønarminking um mánaðin til samanbering sum fáa landsstýrisfólk helst umleið tvey komma tvey prosent lønarhækking og umleið fimtan hundrað krónur meir um mánaðan livafyði ein vaksandi munur á trý túsund seks hundrað krónur um mánaðin hví ikki lækka heldur í tí rætta endanum hjá teimum sum hava hægstu inntøkuni fólk við mugu á heilivág koma eisini at rinda munandi meira og ofta er talan um fólk sum eisini hava skerdan arbeiðsførleika hvussu kunnu fáa ein skipan ið fyribyrgir hesum tá heldur tryggja at tey sum hava góðar inntøku rinda meir so at tey sum hava lágar inntøkur rinda minni tað sum hendir eta umvenda av ropin hudd hann tók frá teimum ríku og gav teimum fátøku landsstýrið ger tað øvuta í hesum førinum tí var opin hudd eitt av ævintýrinum ig rann fram fyri meg tá ið eg las fíggjarlógar uppskotið hitt ævintýri var keisarans nýggir klæðir keisarin var nakin og allíkavæl so lótu tey sum hugdu eftir honum sum um at hann hevði klæðir tí tað lótu hini eisini sum um ahann hevði hyggja vit at lyklatølunum fyri hetta fíggjarlógaruppskoti samanhildið við útsagnina hjá landsstýrinum so ber landsstýrið brá av somu støðu sum í keisaramsnýggju klæðum tí hóast tey vita at talan ikki er um ein haldføran og ábyrgdarfullan fíggjarpolitikk so lata tey sum um fíggjarlógaruppskotið fyri tvey túsund og einogtjúgu vísir eitt hall í búskaparfrágreiðingini á hundrað og tveyoghálvfjerðs milliónir krónur men tá eru nógvar útreiðslur als ikki íroknaðar og her ikki sett ein króna av til korona til samanberingar var avlopið í tvey túsund og nítjan í fjør fýra hundrað og áttaogtjúgu milliónir krónur her ein munur á seks hundrað milliónir krónur skeiva vegin eftir tveimum árum og faktiskt longu eisini í ár eftir einum ári hetta svarar til at ríkisveitingin blokkurin varð strikaður eftir einum til tveimum árum tað góða er kanska at ta vísir at sambandsflokkurin og fólkaflokkurnum halda landskassin lættliga kann klára seg við seks hundrað milliónum krónum minni men so eigur tað held irk at vera nakar trupulleiki at fáa breiða untøkur fyri at taka tær seks hundrað og tveyogfjøruti milliónum krónum í útlendskum studningi út av fíggjarlógini tey komandi árini tað ringa er at landsstýrið hevur undirgrivið hesi árini bæði inntøkurnar samstundis sum útreiðsluvøksturin serliga til leypandi rakstir er farin til himmals og hetta er ein rokning ið skal rindast á hvørjum ári frá nú av og frameftir tíverri er úrslitið í tvey túsund og einogtjúgu í veruleikanum munandi verri enn tað sum er fráboðað í hesum her uppskotinum tí úrslitið á eitt hall á hundrað og tveyoghálvfjerðs milliónir krónur í einogtjúgu er sum í keisaransnýggjum klæðum ein roynd roynd at fáa at snakað at síggja út sum tað ikki er vit kunnu hyggja nærri at hvussu nógvar íløgur verða framdar undir at hyggja búskaparfrágreiningin síggja vit at hundrað og fimmogtretivu milliónir krónir í óbrúktari íløgujáttan í inniverandi ári verða fluttar til næsta ár hundrað og fimmogtretivu milliónir koma at ávirka meira á úrsliti næsta ár arbeitt verður eisini við tilfeingisgjaldslóg ið skal geva inntøkur til fiskivinnuna svarandi til inntøkurnar sum vóru í tvey túsund og átjan tá stendur í samgonguskjalinum tað varðu seksogtrýss milliónir krónur enn vit fingu inntøkur frá fiskivinnuni í tvey túsund og nítjan og minni enn tað sum stendur í hesum fíggjarlógarupskotinum her eru heldur eingin króna sett av til átøk í samband við korona og siga vit at tað verður bara helvtin av tí sum vit hava brúkt higartil í ár helvtina av tvey hundrað milliónur krónum so er talan um hundrað milliónir krónur síggja eisini at onkrar framskrivingar av lógarbundnum útreiðslum eru í so lítlar millum annað til serstakan sjúkrahúsheilivág og at hann manglar eisini játtanir til onkur átøk sum lands hevur fráboðað su veruliga úrslitið í tvey túsun og einogtjúgu er tíverri helst eitt hæll á minst fýra hundrað milliónir krónur hyggja vit á íløgunum so veksa játtanin eisini nakað um vit samanbera íløgurnar sum eru settar av í uppskotunum saman við teimum íløgum sum verða framfluttar frá í ár til næsta r er talan um á vøkstri á tveyogtretivu prosent í mun til fíggjarlógina fyri tvey túsund og tjúgu og spurningurar sjálvandi setast við um hetta er ein ikki ísoríkilig hækking sæð í mun til at bæði fíggjarmálaráðið og búskaparráðið mæla frá at seta meiri ferð á hyggja vit at vøkstrin í leypandi rakstrinum so var tað her haldi eg at lampurnar á álvara lýsa við reyðum sum samgongan valdi at økja raksturin søguliga nógv í inniverandi ári í tvey túsund og tjúgu við trý hundrað og áttaogtretivu milliónum krónum uttan koronaátøk við sjey prosentum sum verður hildið áfram við hesum í tvey túsund og einogtjúgu lagdar verða heilar tvey hundrað og níggjuogfjøruti milliónir krónur afturat ein fimm prosents vøkstur í rakstrarjáttanini í mun til fíggjarlógina fyri tvey túsund og tjúgu hetta eru smáar seks hundrað milliónir krónur í øktum rakstri eftir bara tveimum árum og heta er uttan útreiðslur í samband við koronu hetta er tað nærum tað saman sum allur fólkaskúlin og miðnámsskúlin tilsamans kosta at reka árliga og hetta nærkast tíð ið raksturin vaks samanlagt í fýra ár áðrenn tvey túsund og fimtan ltvey túsund og nítjan nú er eg stundur at koma inn á á øll viðurskiftini vit síggja annars at inntøkurnar tær minka eisini í mun til fíggjarlógina fyri ár eini hundrað milliónir og efara at taka orðið aftur som koma inn á onnur viðurskiftir men bara at vísa til at vit ynskja at at vit komma at arbeiða víðarivið esum uppskotunum í fíggjarlógini so vit fáa venda fíggjarlógina at venda rætt tí sum eg byrjaði við hóast ráðgerð til høgru er jørkni til vinstru so lat okkum saman broyta hesa fíggjarlógina sum verður grundað á trygga og sjálvbrandi úskaparund og so hon verður tilfyri