Ingilín Didriksen  Strøm (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-03-03
Topic: 2. viðgerð LM-021/2021  Uppskot til samtyktar um at stytta arbeiðsvikuna
so er tað næsti røðari ingilín didisenstrøm gersovæltakk fyri harra formaður ja eg skal bera fram álitið hjá minnilutanum í rættarnevndini sum eru siri stenberg og hervør polsdóttir og eg sjálv søguliga so hava vit í føroyum gjørt broytingar í arbeiðstíðini við broyting í løgtingslóg og hóast nógvar og umfatandi broytingar á arbeiðsmarknaðinum og í arbeiðshættum so eru arbeiðsvikan í dag fjøruti tímar eins og ásett fyri tveyogfjøruti árum síðan løgtingslóg nummar sjeyogtretivu frá fyrsta juni um fjøruti tímars arbeiðsviku hon ásetti at frá fyrsta januar nítjan hundrað og fýrs varð arbeiðsvikan í føroyum fjøruti tímar hetta varð eftir at arbeiðsvikan gjøgnum seks stig og sjeytiárini so líðandi varð stytt niður úr áttaogfjøruti tímun og niður í fjøruti tímar til samanberingar sum varð arbeiðsvikan í danmark stytt niður í sjeyogtretivu tímar í nítjan hundrað og hálvfems fleiri hoyringarpartar frá arbeiðspakarasíðuni hava víst á at tað er neyðugt at stytta arbeiðsvikuna við lóg bæði tí at hetta søguliga er gjørt við lóg men eisini tí at fakfeløgini hava øgiliga ymisk útgangsstøði tá ta kemur til samráðingarstøðuna summi hava lættari við at samráða seg til styttr arbeiðsviku meðan onnur dragnað afturúr tí tað eitt nú liggja longri aftan fyri aðrar starvsbólkar tá tað kemur til løn og onnur viðurskiftir tað er so at okkurt fakfelag hevur samrátt seg til styttra arbeiðsviku í samráðingum og hesi taka somuleiðis undir við at arbeiðsvikan verður stytt fyri øll við lóg ført hevur verið fram og tað varð eisini ført fram av meirilutanum í rættarnevndini á tingsins røðararpalli í dag at effektiva arbeiðstíðin í føroyum er sjeyogtretivu og ein hálvan tíma tí steðgir og máltíðir eru partur av arbeiðstíðini og hetta var væl og virðiliga afturvíst í hoyringunum eisini aftur hesi ferð sjálvt um meirilutin blívur við at endurtaka tað har fleiri fakfeløg vísta á at limir teirra ikki høvdu rætt til steðg í arbeiðstíðini hetta ger seg serliga galdandi innan umsorganarfakini men eisini í praksis ymsastaðni í privatu vinnuni har steðgir koma afturat arbeiðstíðini ført verður fram fram at tørvur er á arbeiðsfólki á vælferðarøkinum og verður arbeiðsvikan stytt so fara tímar at manga í fleiri av fakfeløgunum á vælferðarøkjunum vístu á í hoyringunum at meginpartur av limum teirra arbeiða niðursetta tíð longu nú og tí fer ein stykki arbeiðsvika neyvan at ávirka tað stóra í tann mun at tímar fara at mangla heldur fer tað at vera við til at starvsfólkini arbeiða eins størri brøk og so statt fara upp í løn eins og tað gerst lættari at yvirhalda reglur um hvíld og frídagar í trískiftisvaktum fakfeløg hava fleiri ferðir víst landsstýrismannin í fíggjarmálunum fíggjarmálnum á at ein fjøruti tímars arbeiðsvika ber ikki til í praksis á umsorganarøkinum uttan støðugt at bróta lógina tað er ikki rætt og tað eigur at broytast og tí er ein stytting av arbeiðstíðini ein bati og ein gongd loyga at fara í hoyringunum varð víst á at vit hava innrættað eitt samfelag har ein fjøruti tíma á arbeiðsvika ikki er hóskandi longur vanligt er í dag at í eina familju mugu tvey verða á arbeiðsmarknaðinum fjøruti tímar hvør fyri at kunna gjalda ein bústað og fyri dagin og vegin tilsvarandi mugu børnini vera leingi a stovni afturat kemur alt ólánt arbeiði í heiminum og samfelagnum sum ein virkin samfelagsborgari tað hongur ikki saman hjá okkum tað kann hugsast at av tí sama so hava vit eina stóra yvirvág av kvinnum sum arbeiða niðursetta tíð hagtøl frá hagstovuni í tvey túsund og átjan vísa at arbeiðsfjøldin í føroyum er tann virknasta yvirhøvur í europa men hagtøl frá tvey túsund og trettan vísa eisini at føroyskar kvinnur liggja triðjovast í heiminum tá tað kemur til at arbeiða niðursetta tíð umleið tveyoghálvtrýss prosent av arbeiðsmyrkunum kvinnum í føroyum arbeiða niðursetta tíð samanborið við trýogfjøruti prosent einogfjøruti prosent og átjan komma fimm prosent í norra svøríki og finnlandi her eru nokkso nógvir fundir inni í løgtinginum í løtuni takk fyri størvini har kvinnur eru meiriluta eru í stóran mun á umsorganarøkinum har lønin eisini væl lægri enn í flestu mannfólkadomuneraðum størvum við samsvarandi útbúgving og ábyrgd hetta saman við niðursettu arbeiðstíðini ger at kvinnur hava lægri inntøku alt lívið eisini tá tað kemur til eftirløn arbeiðsvikan á sjeyogtrettiva tímar hon merkir í praksis at foreldur tey sleppa ein tíma eftir børnunum fyrr tá talan er um samlivandi pør harafturat so kemur stytta arbeiðsvikan til góðar hjá ommum og abbum sum í stóran mun eisini er á arbeiðsmarknaðinum í dag í heila tikið so er talan um eina munandi betran tá ið tað snýr seg um javnvágina millum arbeiðs og familjulív sum vit hava ein stóran trupulleika av í dag í nýggjari kanning hjá fakfelagssamstarvinum heilsuhjálparafelagnum og heilsurøktarafelagnum við heitinum sjeyogtretivu tíma arbeiðsvika fyrimunir og vansar har verður staðfest at nógvir fyrimunir eru við at stytta arbeiðsvikuna ein fyrimunur er at hóast fólk arbeiða styttri so verður ikki brúk fyri at seta nógv fleiri fólk í starv á almenna arbeiðsmarknaðinum at stytta arbeiðsvikuna krevur at trettan starvsfólk skulu setast afturat á tí almenna arbeiðsmarknaðinum seta vit hetta upp ímóti teimum fyrimununum sum ein styttri arbeiðsvika gevur fyri bæði arbeiðsmarknaðin og fyri menniskju sum heild so er greitt at tað er til frama fyri allar føroyingar at stytta arbeiðsvikuna eisini s vísa royndir úr til dømis fraklandi at fólk sum arbeiddu minni enn fimmogtretivu tímar fóru null komma níggju tímar upp í tíð um vikuna í miðal fyri tey sum arbeiða fleiri enn sjeyogtretivu tímar um vikuna til dømis tímalønt í privatu minnini so merkir hetta ikki at tey skulu gevast at arbeiða aftaná sjeyogtretivu tímar men at tey skjótari verða lønt fyri yvirtíð samanumtikið meta vit at tað við støði í hagtølunum ber til at staðfesta at føroyingar vilja arbeiða men at vit eisini vilja hava tíð til at vera saman við okkara kæru kanningin hjá fakfelagssamstarvinum heilsuhjálparafelagnum g heilsurøktarafelagnum vísir at nættuútreiðslurnar av at stytta arbeiðsvikuna á almenna á arbeiðsmarknaðinum verða mettar at verða immillum fimmogfýrs og hálvfems milliónir krónur fyri land fyri land og kommunur tilsamans ein partur kann harafturat væntast at koma inn í øðrum skattainntøku verður arbeiðsvikan til dømis stytt yvir fimm ár fer tað sostatt at kosta umleið tíggju milliónir krónur um árið fyri landskassan hetta er ein heilt annar prísur enn landsstýrismaðurin í umhvørvisog minminnumálum í septembur í tjúgutjúgu vísti á tann prísurin var sjey hundrað og hálvtrýss milliónir krónur í so máta eru fíggjarligu treytirnar fyri at samtykkja uppskotið broyttar ótrúliga nógv við hesum uppskotinum og við hesum nýggju kanningini so eru tað aðrir avgóðar sum mann ikki líkavæl kann umrokna til krónur og oyru og tað er til dømis minni strongd færri sjúkradagar og økt lívsgóðska og hetta eigur eisini at verða tiknir við sum fyrimunur í sambandi við at stytta arbeiðsvikuna minnilutin metir tað vera tvingandi neyðugt at tann politiska skipanin tekur størri atlit at hvussu støðan hjá teimum lagssløttu verður bøtt so fólk sum arbeiða í lagsløntu størvunum kunnu liva av lønini og ikki koma í støður har tey í fleiri førum koma undir fátækamarkið at stytta arbeiðsvikuna er ein háttur at bøta um lívsviðkorini men tað kann ikki standa einsamalt og tí má politiska skipanin taka støðu til hvat annað eisini eigur at verða gjørt fyri at bøta um lívskorini hjá teimum lagsløntu minnilutin leggur stóran dent á at hetta er eitn mál sum krevur samstarv millum partarnar á arbeiðsmarknaðinum tað er eisini sett í uppskoti sjálvt tað er umráðandi at tilgongdin at stytta arbeiðsvikuna verður kjøtfest á arbeiðsgevara síðuni eins væl og arbeiðstakara síðuni land kommunur privati og almenni arbeiðsmarknaðurin saman við fakfeløgunum mugu í felag leggja ein loysn fyri tilgongdina uppskotið um at stytta arbeiðsvikuna er eitt uppskot sum snýr seg um trivnað um sálarheilsu um arbeiðsmarknað familjulív og javnrættindi tað er rætt at tað kostar nakað at stytta arbeiðsvikuna men minnilutin heldur at tað í longdini er dýrari at lata vera vit vilja hava í samfelag har sum tað ber til at fáa familjulívið og arbeiðslívið at hanga saman uttan at tað gongur út yvir fíggjarligu og sálarligu orkuna hjá føroyingum og við hesum