Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-04-26
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um FG-004/2020 : Frágreiðing um úrvald uttanríkismál
takk fyri harra formaður eðalorðaskifti um útvald uttanríkismál er yvirskriftin og mín fyrsta undran var hví ikki umrøða uttanríkispolitikk og somuleiðis undraði tað eisini at frágreiðingin ikki setir nakrar kós men meira er ætlað sum eitt upplegg til at reisa nakrar spurningar øh so up á einlana máta haldi at primissarnir venda høvdið eg hevði ynskt at landsstýrismaðurin setti út úr kortið nakrar ætlanir ø og at tingið so hevði høvi at kjakast um tað tað er ikki so ofta at løgtingið hevur høvi at viðgera uttanríkismál h og tað er kanska eisini nakað um tað at tey øki sum mann ikki hevur fulla ábyrgd av hevur mann eisini bæði minni vitan og áhuga um í samfelagnum eg haldi eitt gott dømi um tað er eisini í okra tíðindaflutningi at mann hoyrir øgiliga lítla viðgerð av ofta av uttanríkispolitikki altso hvussu sermánl føroyar ígjøgnum ø altso hvussu sær mann út teimum gjøgnum eina føroyska prinsmu pá einannan máta tað haldi eg hevði gjørt okkum væl harra formaður í gjár var flaggdagur og kring alt landið so hátíðarhildu okur okra merki sum okur øll eru góð við tað gav okkum eisini høvi at leita aftur í søguna og vit takksemi á minnast og heira tey mongu sum hava strýðst fyri at vunnið merkinum viðurkenning teirra stríð er ein ásannan av at politiskar ogtjóðskaparligar hugsjónir eru tað sum førir okkum fram á leið sum samfelag søgan og merki er eisini ein søga um at tað sum skilur okum í dag tá savnar okkum í morgin og soleiðis verður tað eisini tann dag okur hava skipað okum sum eitt sjálvstøðugt land eingin fer tá at vilja fara aftur til eina ófrælsa støðu tí ikki fyrr enn tá kunnu okur veruliga tosað um uttanríkispolitikk tá verður tað ikki um nøkur fá útvald uttan politisk uttanríkispolitisk mál í tí við tjóðarfrælsinum lata stirnar upp fyri okum sum tjóð sum okur í dag ikki hava gongd til tað er ein av orsøkunum aftan fyri at fáa tjóðarfrælsið tað at koma at kunna umboða seg sjálvan og røkja okra egni áhugamál tað kann eingin gera betri enn okur sjálv og eg haldi at okur hava sætt á fleiri økjum til dømis hettaher við fiskivinnusamráðingum har mann hevur gjørt sær nakrar bæði drúgvar og góðar royndir og eg haldi eisini at makrelmáli var eitt gott dømi um tað at okur í veruleikanum blíva boykottaðir av teimum sum okur hildu skuldu hjálpt ykkum uttanríkispolitikkur snýr seg um okra støðu í heimssamfelagnum og hvussu okur gagnnýta støðuna og standa saman um at verja okra áhugamál tað snýr seg eisini um hvussu okur kunna lata í altso lata í tann felagsskapin og tað snýr seg eisini um hvussu ok kunna fáa handilsavtalur í lag og mangt annað føroyar hava eina góða støðu tá ið tað kemur til uttanríkispolitikk okara geografiska plasering sum knútapunkt í norðuratlantshavi er ein av høvuðsorsøkunum tað gevur okum eina strategiska plasering sum eigur at gera okkum sterk í einar samráðingarstøðu og mann sær tað eisini í mun til arktis at støðan hjá okkum kanska bara styrknar tí okur hava eisini nakað at bjóða inn við at okur so eisini hava eina høvuðsvinnu sum framleiðir tað sum allur heimurin eftirspyr nevniliga matvørur ger ikki støðuna verri og sjóøki kring føroyar eru stórt og til ber at siga at okur búgva í heimsins kova og okur eru eitt framkomið samfelag í allar mátar og duga okur so at brúka okra støðu kunnu okur spyrja á onkrum økjum ja men ikki á øllum og eg haldi at tað kemst av eitt primessan e púra skeiv karmurin um okra uttanvikispolitikk er trongur og okur navigera innan eitt avmarkað øki sum danir í stóran mun siga seg hava ræði á og tá verður tað sjálvandi trupult og tá fáa okur heldur ikki tað burturúr sum okur kundu vissi okur høvdu fult ræði á øllum økjum og umboðaði okum sjálvi og eg haldi heldur ikki at tann politikkur sum verða førdur í løtuni føroyskum nærmari tí málinum leygardagin var ein søguligur fundur í klaksvík tey sum samráðist um fullveldisgongdina um aldarskiftið søgdu frá teirra royndum og upplivingum í fullveldusamráðingunum tað var áhugavert at hoyra ta greiða frá millum greiðastu niðurstøðurnar var at samráðingarnar vóru ikki á jøvnum føti tað var asimetri ímillum partarnar frá byrjan av danir góðtóku ongantíð uppsetanina av setningunum í samráðinupplegginum frá føroyingum hóast teir høvdu sagt seg viljað tað eingin danskur forsatarsráðharri fer at góðtaka danska ríkið minkar í teirra tíð eingin og tað bleiv sagt fleiri ferði av øllum pørtum ta treytina muguku fyrst og fremst byggja okra arbeiði á og hóast útmeldingar um at føroyingar loysa tá ið teir vilja ofta eri hoyrdar so haldi at royndirnar vísa at tað er ikki so einfalt eingi verður vunnið uttan svørslag og okur mugu ikki vera náiv eingin gevur okum frívelukt frælsi tað er nakað sum okur sjálvi mugu taka at okur so skulu hava fólki við okkum tað er sjálvsagt og tað krevur sjálvandi eisini nakað av fullveltsrørsluni tað krevur nógv á fundinum í klaksvík varð eisini víst á te riði myndir sum blívu framsettar fyri at ræða fjøldina í føroyum fólki í føroyum at fráboða at loysti okur so varð vælferðin ikki bara í vanda men hon var faktiskt rokin so bleiv ikki ráð til av heilsuverk almannaverk ella skúlaverk ella nakað annað og tað bleiv sjálvandi eisini brúkt av aftraldskreftum í føroyum tað er altíð trupult at gera broytingar og okur kenna eisini hesar her ræðumyndirnar aftur frá tá mann hevur framt aðrar broytingar í føroyum millum annað í fiskivinnuni harra formaður tann politikkur sum verður førdur í løtuni halda okur flytur okum skeivan veg á uttanríkisøkinum okur síggja at í radarmálinum har tað ikki tikist til at føroyingar fáa sett nakrar treytir sjálvandi veit mar lítið um tað tí nókk verður trúnaði men okur sita í hvørfall við góðum kortum á hondini og í eini góðari samráðingarstøðu tí okur hava nakað sum hini vilja hava og tað hevur verið nevnt at mann kundi at ttað vur verið arbeitt við eini handilsavtalu í í sambandi við tað málið tað er so afturvíst av danska forsetisráðharunum og sjálvandi mugu kur halda fast í at tað er bara føroyingar sum kunna taka ta avgerðina uttanríkispolitikkur er ikki partapolitikkur uttanríkispolitikkur gongur upp á tvørsu av samgongum og flokkum tá dagur um at standa saman um okara ynski og at styrkja okra samráðingarstøðu í seinastuni havi eg havt eina kenslu av at uttanríkispolitikkur eisini kann vera flokspolitikkur millum annað tá ið tað bleiv fráboðað at sendistovan skuldi vera í rusaleym tað haldi eg var ein partur av polisk útmelding uttan at løgtingið varð tikið við og tað haldi eg ikki er ein rættur máti at arbeiða uppá og tað er uttan mun til um um mann heldur at tað rætt a hava sendistovu í leið so er tað ætlanirnar hjá dønum sum koyra um í løtuni um at gera fjarskifti til eittrygdarmál fjarskiftið er eitt yvirtikið øki og verður tað gjørt til eitt trygdarmál h so standa okur fyri at kunna missa raðið á tí økinum og tað má ongantíð henda og tað má landsstýrið tryggja at tað ikki verður eitt annað dømi haldi um uttanríkispolitikk sum kundi verið betri handfarin er altað við hoyvíkssáttmálanum at hann fyrst bleivun settur úr gildi og so settur í aftur í gildi tað hevur so sínnar orsøkir eg havi ikki tíð at kom in á tað nú men kanska eg fáið orðið aftur harra formaður á vári í nítjan tóku okur sum tá sótu fyrsta stig til at fáa oku limaskap í vo tað er gleðiligt at landsstýrið arbeiðir víðari við tí málunum og tað geva okr okra fulla stuðul til málið spratt úr tí arbeiðinum sum varði gjørt við at fáa eina menningarætlan fyri sjúkrahúsverkið har sjúkrahúsini blíiv løgd saman og tað áralanga stríðið sum hevði verið um mann skuldi hav trý sjúkrahús ella ikki og hvør skuldi gera hvat bleiv onkursvegna lagt á hillina og friður kom yvir organiseringina tá byrjaði mann at fyrireika yvirtøku av landslæknaembati at skipa ein fólkaheilsustovn og tað arbeiðið sum skuldi vera partur av at kur beivu fingu limaskap í wo og fyrsti fundur var í mai í nítjan í chinev og soleiðis er uttanvíkispolitikkur tað er nakað sum er ett langt og seikt trekk sum gongur upp á tvørs av fleiri samgongu og eg haldi at føroyar hevur nógv at geva av í tá ið tað kemur til tað tí okur hava eina góða koronastøðu og táð hava okur túav handfarstøðuna væl hjákomi okumsjálvum og ikki tí at sum tað til dømis bleiv sagt at tá ið korona kom at hetta skuldi okur bara taka heilt róligt tí at hetta fóru danir at hjálpa okum við og teir fóru enntáir koma upp er at seta fólt og spetala upp hald íð onkur segði so tað vóru nokvar útmeldingar tá men har haldi eg okur hava víst at at tað er ein støða sum okur hava verið fult før fyri at handfara á bestan hátt sjálvi tíðin er tíverri farin takk fyri