Aksel Vilhelmson Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-03-16
Topic: 1. viðgerð LM-129/2021  Uppskot til samtyktar um at leggja grundleggjandi avgerðina um loftrúmsradara fyri Løgtingið til avgerðar
takk fyri harra formaður til viðgerðar eru eitt uppskot til samtyktar frá høgni hoydal og ruttvang og mær sjálvum og tað er so ljóðandi sjálvt uppskot til samtyktar løgtingið staðfestir at grundleggjandi spurningurin um at seta upp útgerð sum loftrúmsradara í føroyum skal gerast av demokratiskari avgerð í løgtinginum løgtingið hoytir tí á landsstýri um at leggja uppskot fyri løgtingið um hetta áðrenn nøkra avtalu ella avgerð verður framd hesum viðvíkjandi tað var sjált soleiðis at arbeiðs ella uppskot y á ljóðar og skulu vit tosa um og koyra støðu vit í javnaðarflokkinum hava tað skulu eg sjálvandi gera í hesum málunum so er tað sleptu nú hevði tað verið nógv í almenna rúmunum og kjak um hvar vit hoyra til og hvar vit ikki hoyra til og vit era uttanveltaði ella ikki og so framvegis har tað slettur eingin ivi um hjá javnaðarflokkinum hvar føroyar standa og hvar føroyar skulu standa vit eru ein partur av at tað kemur verjupolitikk so eru vit ein partur av demokratiska vesturheiminum og eisini ein partur av nato og tað er har vit hoyra til tað er soleiðis at ati at yvirskipað málið eigur at vera hjá okkum tá vit hugsa um trygdarpolitikk tað er at verja okkum og at ræða onnur frá at leypa á okkum og samstundis forðar fyri at vit fáa óneyðuga militarisering í okkara øki og í okkara øki tá tosa vit um bæði ella um arktis og um norðuratlantshavið tá tað kemur til sjóvar radaran so er javnaðarflokkurin hevur verið og er framvegis positivur um at vit seta ein radara upp í føroyum og tað halda vit eru eri neyðugt at gera tí sum støðan er í løtuni so hava vit nakrar radarar í lond rundan um okkum í íslandi skotlandi svøríki norra halda eg eisini hetlandi og danmark sum síggja loftrúmið í okkara øki men júst í føroyum er eitt partur av loftrúminum sum hann ikki hevur sær hvør flýgur har tá tað er hernaðarlig flogfør og og tað er kanska óheppið bæði fyri trygdina hjá okkum at vit ikki vita hvøt gongur fyri sjáokka egna loftrúmi men eisini kanska í ein ávísan mun fyri trygdina hjá grannalondum altso tey londuni kanska skulu verja okkum um tað allarringasta hendir at kríggj skuldi brosti á eisini í norðuraftalantshavi og og í føroyum so er tað kanska altso nato og millum annað stóra bretland sum skulu verja okkum og tá var tað kanska tørv á at síggja hvat hendir áokkara loftrúmi og eisini við sína egnu trygd tí at tá flogfarið kunnu flúgva langt inni í føroyska loftrúmi uttan at milum nmillum annað stórar bretland sær tey sum síggja tey kanska so mikið seint at tey eisini seinkjast teimin r at reagera um um te tá tey koma inn í bretskt loftrúm so t vit halda at tað er skilagott at fáa handan radaran upp í føroyum taðer nummar eitt nummar tvey so eisini um eg siga nei óiki tað føroyar søgdu nei vitvil ikki hava ein radara í føroyum men samsturs vilja vit hava tað at at natu skal verja okkum um tað ringasta hendir og vit vilja hava eitt samstarv við tann demokratska vesturheimin bæði tá að kemur til handil men eisini øðrum økum tá tað kemur til gransking útbúgving mentan og so framvegis tað kundi skjótt sett okkum eitt ringt ljós sum gjørdi tað samstarvið kanska ett sindur truplari tí halda vit ati javnaflkrúkaspunkt er positivur ela vil eru í posin vit taka undir við sendaradarar upp í føroyum men sjálvandi eisini undir ávísum treytum og ein treyt tað er ella treyt tað ikki tat sar treyt eitt ynski tað er at føroyingar sjálvir umsita hendan raddaran tí tað haldi eg at tað ber til soleiðis sum eg havi skilt málið halda heldisk ella tað veit eg ikki heilt men eg trúgvi ikki at danur sett seg so nógv ímóti tí h og orsøki lat vit halda at tað í javnaðarflokkinum tað er tí sjálvandi kuldu vit fyrst og fremst vita hvat hendir okkara loftrúmi áðrenn onnur vita tað sum vit fara eitt sindur aftur í tí tá evdi hon radhairra fyrr so vistu e kanska onnur kanska danska forfardsministeriu og usaog kanska stóra bredlandi natu hvat hendi føroyskum loftrúmimum vit í føroyum vistu ikki tað halda vit ikki rætt og tí er tað upplagt at føroyar sjálvi umsita hendan radaran og tað ber so væl sum eg havi skilt málið væl til øh visu vit fara aftur í søguna so er tað soleiðis at danmark aftur í nítjan hundrað og hálvtrýssunum einaferð gjørdi eina avtalu við nato og usa uttanum føroya løgting og uttanum føroyar um at ein radar skuld setast upp ír føroyum og tað fingu vit føroyingar ikki nakra beinleiðis ávirkana tað var ikki viðgjørt í løgtinginum og tað tann avgjørnd tikin yvirhøvdið av okkum føroyingum og tað halda vit skal ikki endurtaka seg og g eg var nakað sum sum sum var ein skeivur máti at gera tað uppá men eg haldi man kann gott siga at danska stjórnin hevur kanska lært avtí og hevur verið nógv meira opin og demokratiskt í hesum sambandinum har ið danska stjórnin hevur sagt altso bæði alment og og við landsstýri at avgerðin liggur í føroyum og sum mann hyggur eftir nú setti eg sjálvur ein skrivliga fyrispurning til landsstýrismannin í mentaneiuttanríkis mentamálum fyri nøkrum vikum síðani um akkurát málsgongdina í samband við radarm har verður sagt at tað hevur verið fimm politiski fundir til donsku stjórna og føroya landsstýri frá novembur tvey túsund og nítjan og fram til til til mann fór út á tíðindafundi og segði ella almannakunngjørdi tann arktiska kasitetpakkan og fýra embætisfundir har varn er kunnað um hetta her tað sum kanska var eit sindur óheppið tað var táiðman fer út til umpolitiskari avtalu áðrenn føroyar givið endaliga svar men harumframt verður sagt heilt greitt at avgerðin liggur í føroyum og danski mynleikar blanda seg ikki uppí hvussu avgerin ur tikin í føroyum altso um tað er landsstýstekum tað er landsstýrismaðurin saman við uttanlandsnevndini undir løgtingi ella enn tá undir føroya fólk altso tað e ikki nakað sum danir yvirhøvur hava blandað seg upp í hvussu tann avgerðin verður tikin øh so avgerðin verður tikin í føroyum og vit eiga avgerðina tíbetur so er spurninguri hvussu taka vit avgerðina fyribils hevur mann valt frá meirilutanum her í løgtinginum og landsstýrinum at tað er landsstýrið sum tekur avgerðina saman við utanlandsnevndini har halda vit í javnaðarflokkinum at at tað erat finnum orsøkum heta er prinsipielt mál hetta er eit prinsipielt mál á tann hátt ati at vit eiga altso su vit siga tað fórá aftur til tann radaran sum stóð í up í sotnfelli frá nítjan hundrað ja nær kom hann upp endaliga hjá tveyogtrýss trýogtrýss og stóð til tvey túsund og níggju so varð tað gjørt uttanum løgtingið og tað var danskir myndugleikar sum forðaði løgtingið at viðgera at løgtingið kuldi viðgera tann spurningin og nú eigur tað ikki at vera føroya landsstýrið sum noktar løgtinginumat viðgera tað tann spurningin og eg erina vísur í at tay við samtykt av løgtinginum tað ernumma eitt nummar tvey so hevur løgtingið altso undanfarni nfarnin løgting í fýra umførn samtykt at føroyar tá tað kemur til hernaraliga samgongu standa uttanveltaðar so elta so og at krígsútgerð og annað ikki skal vera í føroyum og tá i vit nú seta ein radaru upp í samstarvi við við nato so so er tað at bróta eitt sindur við tær í samtykti sum løgtingið áður hevur samtykt og tí halda vit at løgtingið eiurat taka eina nýggja avgerð um tað so tað er saman hjá javnaðarflokkinum at vit eru faktisk rættiliga positivt sinnað yvir at seta radara upp í føroyum at vit eiga sjálvur kanska at umsita radaran men eisini at løgtingið eigur at taka endaliga avgerðina um at vit geva loyvi til at ein radara kann setast upp føroyum