Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-05-04
Topic: 2. viðgerð LM-124/2021  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um barsilsskipan (Javning av hámarksupphædd)
tak so er næstur at røða bjørt samuelsen ger so væl takk fyri harra formaður eg havi huga áðren eg lesi álitið frá hesum minnilutanum ati nevna ati nú skriva vit tjúgu tveyogtjúgu men visu vit nú bakka heilt aftur til tvey túsund og átta so bleiv eitt lógaruppskot borðið niðan í løgtingi og tað var eg sjálv sum á landsstýriskvinna í í arbeiðsmarknaðarmálnum tá og í teirri tí lógaruppskotunum bleiv sagt í grein trettan ati skotið var upp at hækka hámarkið úr fimmogtjúgu pi sjeyogtjúgu túsund krónur so so nógv ár er tað síðani at vit fyrstu ferð ynsktu at hækka útgjaldið tá var fíggjarligt rásarúm tað var faktist eitt stórt yvirskot í skipanini tá sum fór í stóra pott og tað vístu vit eisini á seinni at tað mátti fáast í ein grunn sum sum so tryggjaði at alt ikki bar hvarv í stóra potti øtað uppskotið vann ikki frama tað vari soleiðis at vinnunevndin tá valdi heldur at siga skot var upp tað sum eg segðit upp sum landsýrskvinna tá var at leingi skipanin við átta vikum og at hækka markið upp yi fimmogtjúgu bið sjeyogtjgu túsunds gu var tað aktuelt at tað markiðuppá fimmogtjúgu var for lokt men vinnunevndin broytti tað so til at heldur enn at fáa leingja skipanina við sjey vikum so vildi mann heldur geva eina viku afturat so mann brúkti tað sum hevði kostað eyka at hækka útgjaldið til at leingja skipanina og mann kann siga at tann politikkurin hevur so verið galdandi at mann hevi roynt at brúkt pengarnar inngjaldið í barsilsgrunnin vakssi við á leið eg veit ikki vat s hvustu siga trimum prosent um árið á leið passar tað nøkurlunda við lønarvøksturin í samfelagnum og so tað verið soleis at sirka tahev vir ráð til at leingja skipanina við einari viku soðeðir stiðvíst í løtuni hava vit eina stóra avbjóðing nemliga tann at fíggjarætlanin í barsilsgrunn hongur ikki saman og harformaður tí skal eg lesa upp hví eg hóast eg taki undir við at markið at útgjaldsloftið hækkar kortini í hesum førinum mæli til ati ikki samtykkja hetta uppskotið minnilutin tekur undir við at útgjaldi í barsskipanin verður stigvíst hækkað og vísir til heimildina sum landsstýrismaðurin longu hevur at gera hetta í grein trettan í lógini tað er tó ein sannroynd at um ein føst javning verður ásett nú so má inngjaldið frá løntakaraunum og arbeiðsgevaraunum hækkað samsvarandi tí yvirskot er ikki í bartilsgrunnini í løtuni samgongan hevur longu hækkað inngjaldið munandi í hesum valskeiðnum eins og gjaldið er hækkað fleiri ferðir seinastu árini tað er ikki ráðiligt beint nú at leggja steinun á byrði hjá fólki við at hækka gjaldið enn eina ferð nú prísurin á mati og øðrum vørum hækkar við rúkandi ferð sum er fáa øll fult lønargjald tó við hámarki upp á fimmogtjúgu túsund summir starvsbólkar við hægri løn havasáttmála sum tryggja teimum á hægri útgjald har tað sum kemur afturat verður goldið á arbeiðsgevarar ísummum førum er tað so heilt upp til fulla løn hámarkið fyri útgjaldið á barsilsgrunnum hevurverið óbroytt síðan tvey túsund og fýra men síðan tvey túsund og átogog átjan er eftirløn løgd afturat tað vil siga at mann hevur fingið útgjaldið pluss eftirløn so tað er ikki staðið heilt í stað í hesum sambandi vil eg gjarna líka nevna at tá ið barsilsgrunnrin kom í tvey túsund og tvey tá var útgjaldsmarkið heili fimmogtretivu túsund tað bleiv so lækkað longu tvey ár seinni undanfarna samgonga broytti barsilslógina soleiðis at eftirlønargjaldið heldur enn at verða drigið frá barsilsgjaldinum sum var blivið innført nøkur ár frammanundan legði tú omaná og harvið fingu fólk sum fóru í barsil meira tí tey fingu útgjaldið pluss eftirløn heldur enn at fáa útgjaldið minuseftirløn sum so varð sett á kontu til seinni eftirlønargjaldið er nú átta prosent og tað veksur við einum prosenti árliga til tað vera tólv prosent í tjúgu seksogtjúgu verður bundna eftirløntald við er útgjaldið til tann einstaka sostatt økt við einum prosenti árliga eftirlønin hevur sera stóran týdning tí vit vita at barsilstíðin hevur lutfalsliga stóra ávirkan á tað at kvinnur í stóran mun eru eftirbátar í mun til eftirløn fíggjarliga rásarúmið má brúkast til eftirlønina fyrst og síðani eigur sjálvt útgjalðsloftið at hækka stigvíst altso vit taka undir við at hækka útgjalðsloftið men vit vilja raðfesta at tað er ráð til at eftirlønin kemur upp á tólv prosent áðrenn vit gera tað tað er okkara fyrsta raðfesting og tað halda vit at vit mugu vit mugu halda fast í tíð tí hendan eftirlønin er sera týdningarmikil vinnuhúsið hevur alment skotið upp at heldur enn at hækka inngjaldið fyri at fíggja eina javning av útgjaldshámarkinum sum kundu lønta barsilstín verið stytt tí hugskotinum taka vit ikki undir við hesin minnilutin heldur at mann heldur eigur at gera skipanina meira smidliga sum foreldri nógv størri mun kunnu brúka lønta barsilsfarloyvi eftir egnum tørvi og til dømis arbeiða eitt sindur í barsilsfarloyvstíðini og so dríggja ta tíðina kanska tær vikurnar eftir tørvi hjá familjuni at brúka seinni í hesum sambandi vilja vit gjarna vísa til tingmál nummar hundrað og nítjanogtjúgu einogtjúgu sum sum varð viðgjørt í áðni á tann hátt ber til at varðveita eitt ár í barsilsfarloyvi men við møguleikunum til at spaða tað yvir á longri tíðarskeið í í samstarvið við arbeiðsgevarin so hóast hasin minnilutin er prinsippinum tekur undir við at javna barsilsgjaldið samsvarandi lønarvøksur í samfelagnum og minnilutin eisini trýr at tað hevði gjørt møguleikan fyri at pápar tóku størri partn av farloyvinum eins og vit vísa á í viðmerkingunum til áðurnevnda mál so má fíggjarliga haldføri og barsilsgrunnin fyrst verða upp á pláss at ráðini eru hjá barsinsgunnunum til at gjalda fult eftirlønargjald má raðfestast fremst og síðani eigur útgravðsloftið at verða hækkað við árligari javning samsvarandi lønargongd í samfelagnum so harra formaður eg hevði sera fegin eg haldi hftar eitt gott uppskot framsókn er komið við og eg haldi eisini at vit saman við flekspart tluppskotinm hjá tjóðveldi hava havt ógvuliga góðar viðgerði av hesum her og fingið nógv tøl summi framaftur í ljósi og summi summar nýggjar upplýsingar men eg haldi at tað er viktigt at undirstrika at tað er altso tað má vera fíggjarliga ábyrgdfullaheiti og í mun til barsilsgrunnin um mann kann ikki blíva við bara skriva upp og skriv upp og skriva upp til barsisgjaldið er rættiliga høgt í dag í mun til hvat tað var fyri viðs vit fara til dømis tíggjuár afturítíðina og beint nú sum støðan er so so telur hvør króna hjá teimum lægstu inntøkunum tað eru ordiliga nógv ting sum hækka í prísi nú bara tit fara í handlarnar nú at síggja hvussu skjótt matvørur hækka í løtuni so haldi at vit skuldu vera øgiliga varin við at hækka útgjaldið er sympatiserað fult við tað er ikki rætt at tað er so nógv sum ikki fáa fult útgjald hetta er hóast alt ein tryggingarskipan men fimmogtjúgu túsund er heldur ikki einki og tá ið mann so hevur tryggjað eftirlønina afturat so hopi eg at vit politiskt kunnu semjast um at tað má fáast upp á pláss áðrenn áðrenn vit ja áðrenn vit hækka útgjaldsloftið men takk til framsókn fyri at hava tikið hetta uppskotið fram á ting og tíverri taka vit hvussur ikki ølla okkum undir viðí hesum umfarinum