Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-11-09
Topic: 1. viðgerð LM-036/2021  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum (Yvirtøka av málsøkjunum landslæknaembæti, eftirlit við heilsustarvsfólkum og stovnum á heilsuøkinum, sjúkufyribyrging, sinnissjúkraviðurskifti, líkskoðan, vevnaðarflutningur, euforiserandi evni, sjúklingarættindi og eftirgjørdur gitnaður)
ger so væltakk fyri frú forkvinna eg fari eisini at takka teimum sum hava havt orðið eg haldi har hava verið nakrar góðar røður og tað er eisini nokk so týðiligt tað at bara tað at mann kjakast um hesi tingini eru eisini við til at flyta nøkur ting tí eg haldi at hvørja ferð hetta málið verður tikið fram so fer tað eina altso betriev betri viðgerð hvørja ferð og tað er bara at fegnast um okur í tjóðveldinum royna so aftur nú at fáa undirtøkur fyri at fáa landslækna embati á føroyskar hendur og við hesum er tað eisini farsattarlóggávan sum partur av pakkanum hetta handlar eisini um ta lógina sum er um rúsevnur um eftirgjørdan gyttna um sinnisjúkra viðurskifti um líkskoðan og ymiskt annað so tað er ein lógarpakki og heilsuøki er rættiliga fløkt tí at nakað er føroysk lóggáva og nakað er donsk lóggáva og tað er ikki altíð at at tað er so einfalt at skilja ímillum men nakað av tí einasta sum okur ikki gjalda fyri ella tað einas okur ikki gjalda fyri til landslæknaembati okur betala alt heilsuverkið sjálvi sjálvt um lóggávan er donsk á restina av økinum tað eru nakrar dagføringar gjørdar í hesum uppskotinum í mun til tað uppskotið sum okur løgdu fyrri fyri einum ári síðan og tað eru bara tillaga til tær broytingar sum eru gjørdar í heilsulóggávuni ellars so tað er ikki innihalds stórar innilaðsligar broytingar men heilsuøki er eitt øki sum hevur heilt ótrúliga stóran týdning ímillum øll fólk eg haldi ikkitað er nakar sum ikki ynskir at hava eitt gott og sterkt heilsuverk og á heilsuøkinum kunna broytingar henda frá degi til dags og tað haldi tað er tað sum okur uppliva eisini í løtuni og tá er sjálvandi alneyðugt at hava øll amboð soleiðis at mann kann handla skjótt og tann myndugleikan hava okur ikki í dag tí at stórur partur av okra heilsulóggávu er ikki á føroyskum hondum og tað halda okur ikki nakran hátt verða nøktandi heilsuøkið er at meta sum reinar innlendispolitikkur um at sjálvandi stýrast úr føroyum og okur hava hópin av vælskikkaðum heilsustarvsfólkum sum væl megnað at loysa allar tær avbjóðingar sum nútíðin krevur og tað halda okur síggja og uppliva dagliga og tað hevur verið nógv rós eisini latið til okra gerandi setjur og tað hevur eisini verið væl uppibori tað at hava flutt lóggávuræði á heilsuøkinum tað hoyrir einum framkomnum samfelagið til lógir sum eru gjørdar í einum samfelag hóska sjálvandi betri til tar samfelagið enn lógir sum eru gjørdar í einum øðrum samfelag visti mann eisini hugsar um tað at at tá ið ein ein lóggáva ikki er yvirtikin so kann løgtingið í veruleikanum bara broyta altso bara samtykkja tær somu broytingarnar sum eru samtyktar á fólkatingi tú kanst ikki seta nakað annað inn enn tað sum er brúkt har visti tú skalt seta ríkislógartilmæli í gildi tað kansn ikki innihalda nakað heilt annað so tað tað gera eisini tingini eitt sindur trupult sjálvandi verður tað altíð neyðugt við nógvum og tøttum samstarvi við onnur lond um heilsuøki og sjálvandi skulu okur eisini fylgja teimum altjóða tilmælum sum eru og hava eitt heilsuverk sum eru einum høgum fakligum norðurlendskum sstøði eingin ivi um tað og tí hava u so royn ok so aftur nú at leggja uppskot fyri løgtingið um at yvirtaka landslæknaembæti og tðer tænasturnar sum knýta seg til tað dagliga virksemið í embatinum og tað snýr seg millum annað um eftirlit við heilsustarvsfólkum og stovnum á heilsuøkinum um eptemiðlógina ella farsættalógina sum hann eisini nevnir tað um siguratrilóggávu um lóg um rúsandi evnur lógu um eftirgjørdar gitnar sjúklingarrættindir og annað okur síggja eisini í sambandi við koronufarsóttina at okur hava stóran tørv á at hava okra egnu farsóttarlóg tað er verur serliga sjónligt í sambandi við kjakið sum hevur verið um landamørkini og um heimild fyri at taka gjøld fyri koronakanning til dømis og eisini um heimildirnar fyri at avmarka upplatingartíðirnar hjá matstovun og annað tasigi tað ikki tí at eg haldi at tað er nakað sum okur eiga at gera men tí at tá ið tá ið mann hevur handlað frá føroyskari síðu eisini her inni frá við at gera broytingar til dømis í matstovulógini tí man ynskti nakrað so var tað eitt dømi um lóggávusmí sum faktiskt ikki hoyrir heimanakrastaðni men mann mátti gera tað tí mann ikki hevði nakrar heimildir so okur hava havt rættiliga nógv dømir um at tað hevur ikki verið lóggivið serliga e veit ikki eftir reglunum kann man siga tí at okur ikki hava ræði sjálvi ø sjálvandi skulu okur hava ræði á okra okra egnu eptmlóg so løgtingið kann samtykkja tað sum hóskar til føroysk viðurskifti og til teir aktuellu prolematikkirnar sum eru her og sjálvandi skulu okur eisini frá føroyskari síðu avgera hvussu okur seta eina farsóttarnevnd saman og tað kann vera alt eftir hvat slag av prolematikki tað snýr seg um hetta her snýr seg o royndir verið um at okur í føroyum taka ræði á lóggávuvaldinum á heilsuøkinum og har við eisini nógv størri ábyrgd tað snýr seg ikki um persónar men um skipanir sum í dag ikki eru nøktandi fyri heilsupolitikkin í okara samfelag og sjálvandi skulu okur hava eitt framsøki landslæknaembati sum er á staðnum og sum hevur sítt dagliga virksemi í samfelagnum og akkurát sum við øllum øðrum yvirtøkum so er tað púra natúrligt at tey fólkini sum starvast innan øki í dag hava trygd fyri at kunna forseta í teirra arbeiði eg kann taka eitt annað dømi nú tekur mann bara korona fram sum dømi meg kann taka eitt annað dømi um til dømis á rúsevnisøkinum har verða tað lýstar kunngerðir øgiliga ofta frá danskari síðu um hvat er eitt rúsevni og har hevur tað verið stórur prolematikkur í føroyum tá ið tollvaldið og apoteksverkið hava gjørt sínar kanningar um hvat verða innflutt til landið tí okra kunngerðir hava kanska verið lýstar bæði eitt og tvey ár aftan á niðri og tað vil siga at tað tað er verið frítt fyr enn nøkur evnur at koma inn alto man hevu ikki havt heimild til at leggja hald á tað tí at kunngerðinar hjá okum at verið so afturúrsildar tí tað skal umvegis danskar myndugleikar og tað er ikki nøktandi tað er eisini neyðugt at hava okkra egna imbati í sambandi við eftirlit við heilsustarvsfólkum og viðgerðarstovnum og støðum tað er ein stór uppgáva at røkja sum í sera lítlan mun verður rúkt í dag landslæknin skal eisini hava til uppgávu at veita holla ráðgeving til landsstýrið kommunur almennar myndugleikar í heilsufakligum spurningum og tað er alt neyðugar uppgávur sum kunna tryggja góðskuna í teimum heilsu tilboðnum sum okur hava og faktiskt snýr hetta seg ið roynd og veruð um sjúklingartrygd uppskotið er mett at kosta fimm milliónir árliga og hetta er so prísur sum var í átjan tað kann gott veran er itt lít sindur øðrvísi í dag men teir eigur ikki atvera tað stóra so hetta er ikki ein øgiliga ikki ein serliga dýr yvirtøka í mun til tað gagn sum hon eisini fer at gera í samfelagnum tað er eisini neyðugt at skipa ein fólkaheilsumyndugleika sum skal vera føroyskur fakmyndugleiki á heilsuøkinum og har vita okur so at landsstýrið í løtuni arbeiðir við tí og tað eru okur glaðfyri og taka undir við og har hevur trivnaðarnevndin fingið at vita at tann myndugleikin kostar á leið átta milliónir og okur vita eisini at fyri fíggjarlógina a komandi ár er tað sett ein milliónir av og ætlanin er hetta skal byrja í komandi ár tað er sjálvandi tá ið mann ma ikki setir meira av enn tav so so vís tað eisini tað at hetta fer at vera nokk so long prosess yvirtøkanr av landslæknaimnbatinum og farsættarlóggávuni og restina av hasun er lógarpakkanum er ein púra natúrligur partur av einum fólkaheilsustovni og skal stovnurin hava ta tingd undir heimildir sum skula til fyri at lyfta okkara heilsuverk enn hægri er neyðugt at sjálvur myndugleikin av heilsuøkinum er krundtappurin í stovninum okur hava fleiri landsembatur í føroyum okur hava til dømis eit landsapotekara sum var nakað v tí allarfyrsta okur fingu aftaná aftaná tá ið heimastýriðslógin kom í gomlum døgum tað sum hevta landsverksfrøðing eg veit iki hvusu tð eitur í dag tað eitur kanska ikki akkurát so okur hava n landssdjóralækna su ulu hava nógvar av hasum her uppgávunum men enn hava okur ikki hildið tað er neyðugt at hava nakað til fólkaheilsunaellas til heilsuna hjá fólki tað haldi er nokk so undarligt men tað er øgiliga gott at okur hava hini embatini tað er púra púra neyðugt men tað er púra óskiljandi at okur ikki hava okra egna landslækna men enina skipan har okur fáa tænastu ekstanda dagar um mánaðin úr danmark og sjálvandi hevur støðan verið øðrvísi nú so tað hevr heiltsukurkraft meira enn vanligt men menningin á heilsuøkinum gongur við rúkandi ferð og tí hava okur tørv á at hava dagliga tænastu sum kann goskutryggja okum á tí um skiftiliga heilsuøkunum og eg haldi eisini ivikki kann enda við tí at koronastøðan hevur víst øgiliga nógv ting bæði styrkir og veikleikar í okkara samfelag og eitt av tí sum haldi í staði fremst tað er hetta her við at at er myndugleikin hjá okkum nóg sterkur so blívur tað ofta greiðari tað sum verður meldað út og eitt er so tað at tað er so ikki verðið verið samsvarað ímillum tað sum politiski myndugleikin her hildið og fakligu myndugleikin tað er so tað eina men eg haldi eisini at tað ur verið í øgiliga sptór frostratiónin ímillum fólk um hvør er í veruleikanum myndugleiki tí at tað verður meldað út í allar eftir og fólk vita faktiskt ikki ordiliga kunnu tey skulda halda seg til og akkurát í einu sovnar støðu hevði tað verið ótrúliga gott við einum sterkum myndugleika sum kann melda greitt út og sjálvandi hevur tað málsliga eisini týdning og okur hava sjálvandi góð og kompetent fakfólk sum kunna røkja hesa uppgávuna eg haldi