Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-03-21
Topic: 1. viðgerð LM-054/2022  Uppskot til samtyktar um karmsáttmála um fiskiskap millum Føroyar og Ísland
harra formaður tá ið vit nú viðgera ein karmssáttmála millum føroya og íslands á fiskivinnuøkinum so kundi mann sjálvandi tikið aftur í aftur yrkingina há símunum av skarði eg var mær og vitjaði bróður sum er størri og betri enn eg mengan hevur hann verið mær góður mangan leitt meg á beinasta veg og tað er tað er ofta soleiðis vit hava havt viðurskifti við ísland sæð tað sum eitt slag av einumeinum einum eldri systkjini og sjálvur haldi eg ál nógvar ísland eg haldi hava leitt okkum ógvuliga beinar leiðir serjia tá að snýr seg um fullveltstríðið hóast vit ikki eru komin á mál enn men í viðurskiftunum við ísland so er tað eisini sum brøðrartjóðir so er tað eisini øliga ofta sera ymisk áhugamál og harða samráðingar og tað havi eg sjálvur upplivað eisini í hesim málinum viðvíkjandi fiskiveiðaavtalun við ísland og ikki minst um ein karmssáttmála við ísland og fyri at taka søguna aftan fyri henda karmbssáttmálan sum byrjaði tað í tvey túsund og seytjan har vit tóku stig til tá var að undir fiskimálaráðnum at gera henda karmssáttmálan og tá vóru vit í uttanlandsnevndini við einari samráðingarheimild og tá hsum tá lá á borðinum tað var at í karmbssáttmálanum skuldi mann millum annað eisini áseta frymlar fyri hvussu túv gjørt býtuni serliga lutfallið millum hvat virðið er av einari atgongd til at fiska tínar egnu kvotur í sjónum hvør hjá øðrum í mun til eina ítøkiliga kvotu øh tað er tað var sær lett ynski úr íslandi og tað a uppskotiðlá á borðinum var ikki gott tað merktir tað at at at tar var ein øgiliga høgur prísur hjá okkum fyri at varðveita eina kvotu í íslendskum sjógvi soskuldu ein øgiliga høguðr prísur og atgongd gevast afturfyri øh og tað er so ikki við her tað haldi eg gott hitt prinsippið sum vit samtyktu tá í í uttanlantsnevndini var at tá vit nú fara etta nýggja stigið við at gera ein karmssáttmála sum frammanundan hevur bygt á siðvenju í í samráðingumillum føroyar og ísland so skulu vit eisini fáa ta grundsjónarmiðið inn at tað ikki var gjørligt hjá øðrum sáttmánlapartinum at leggja handilsligar ella tekniskar forðingar fyri hvussu tú gagnnýtti ta kvotu ella ta atgongd til fisk sum tú fært í sáttmálan tað hevði verið ómetaligatýdningarmikið at fingið inn her tí vit havaroynt at loyst tað málið so leingi tað er ikki við her so nú er so ei sáttmáli undirskrivaður eg skal ikki róta aftur við ta søguna men eg haldi tað hevði verið ein øgiliga stór fyrimunur um tað um tað hevði staðið í sáttmálanum at vit fingu loyst tað málið í einum grundleggjandi karmssáttmála tí tað er yrstuferð vit gera han sum bæði tingini í íslandi altingið íslandi og løgtingið g føroyum skuldu samtykkja tað er so ikki við her tí so tað vit hava borðinum nú tað er ein skulu vit siga ein standard karmssáttmáli eg eri samdur við jenisarana í at málið er gott í sáttmálan vit hava eisini gjørt í samband við karmssáttmála við bretland og í øllum øðrum sáttmála vit hava gjørt hava vit nú ment eitt føroyskt diplomatiskt mál á høgum stigi tað eri sera fegin um og fyri so at taka tað síðsta sum eg havi sum eina atfinning móti sáttmálanum tað er av tí innganginum í formælunum har vt har tað verður øgiliga sagt tað týðarliga hvat er endamálið í sáttmálanum so verður víst til at vit skuldu hugsa um at stjórn føroya gera hnta sáttmála danmarkar kongsríkis vegna vísandi til hesa ólukku hesa ólukku uttanrífiska heimndarlógina hetta vísir bara hvussu hvussu ær afturstig hon var eg meini so við okkara samstarv við ísland sum hevur hildið bygdum og fólki uppi tá vit føroyingar starvaðust til lands og á sjónini í íslendi heilt anda slupptíðina sum kali johannesen nevndi skal nú verða koyrd inn í ein karm sum eitur undir kongsurin hjá danmarkar tað er eftir mínum tykki púra burturvið so tað hevði hesin sátmálnin kuldi undirvitjast nú so hevði so hevi e kaftað fingið tað burturúr so er tað sagt nú liggur sáttmálan so her og og tað og tað sum fleiri hava verið inni á so er tað stóra broytingin nú at higartil hevur okkara fiskivági samstarvið ísland bygt á á tveir tættir sum ikki hava verið verið beinleiðis formliga skipaðir við við avtalunum lóg annar táttirin røkkur aftur til tá ið ísland sum tað undangongulandi settu sít fiskimark út og øll onnur lond vit minnast tóskakríggið við bretland øll onnur lond vórðu koyrd út úr føroyskum í íslendskum sjógvi men ísland gjørdi eitt undantak og tað var fyri føroyar tí at vit høvdu eisini søguliga havt so stóran ngíslendssóvir í vsøguligan týdning fyri okkum og føroyingar fingu tá eina kvotu tá aftur í seksoghálvfjerðs og helst eisit framaundan tá teir fyrst fóru út í hálvtrýss sum eisini var mun í størri um og nær í dag ein kvotu á botnfiski og tað vartað einasta landið sum sum gjørdi tað og tað var sjálvandi viðurkent og íslendingar brúkaðu stað í samráðigu við okkum jan vit við góvu tykkum hesa gávuna tá tí vit vóru brørratjóðir ha so tað var tann eintátturin at føroyingar fingu sum tað einasta landið uttan tá uttan nakað beinleiðis afturfyri í føroyum eina botnfiskakvotu undir íslandi tað er tann sum nú er blivin til fimm túsund og seks hundrað tons og sum so hevur nakað avmarkingar fyri hvussu nógv kann vera toskur og fyri og hvussu nógv kann verða onnur fiskastøð hattaðvar tann eini parturin so kemur seinni hin tátturin í fiskiváðaavtalun við ísland sum kemur av at at atat íslendingar ynskja eisini at fiska svarskjaft í føroyskum sjógvi teirra egnu svarsóttarkvotum og so afturfyri siga føroyingar so vilja vit fáa ein part av odnukvotuni tað hevði týdning fyri uppisjóvarflotan hjá føroyingum tá og tá gjørdi mann so hesa avtaluna sum segði at at føroyingar kunnu fiska fimm prosent av teirri íslendsku lodnukvotuni tí vit eru ikki standaland í lotunum bara upp til tretivu túsund tons og so kom tann tátturin harafturat kunnu vit hava atgongd at fiskar hjá hvørjum øðrum at koyra egnu kvotum av norðravssild og svartkjafti og serliga svarthatapartin hevur síðani havt øgiliga stóran týdning fyri ísland tí at føroyar eru ú ein stórhavstjóð vit eru tað landið sum helst hevur tær mest drúgvu royndinar við at gera fiskiveiðaavtaluð við onnur lond og vit loyva øgiliga nógvum londum at fiska svartkjaft inn hjá okkum tí vit eru eit ógvuliga stórt svart hattaland og tí hevur tað stóran týdning fyri ísland at teirra egna svart hattakvota verður fiskað í føroyskum sjógvi meðan fyri norðrasildina har hevur tað verið sum eg haldi jaku vestegard var inni á verið eitt sindurja ella var tað annika olsen ella hvør tað var sum segði tað at tað evur sindr skiftandi tí í nógv ár var tað ein ein ein fyrimunur fyri ísland at kunna fiska norðrasildina inni hjá okkum til dømis árini frá fjúrtan til til nítjan harðaleið og taðvar eitt stórt strý tá millum aðtá var handi landsstýrið og ísland um ikki endurnýggja sáttmálan men tað gjørdu vit so og tað blev ein sórur fyrimunur hjá okkum tí knappliga var norðrasildin lættari at fiska inni í íslendskum sjógvi sum fekk stóran týdning fyri okkara uppsjóvarflota so tað gongur báðar vegin sum jakuvestigard var inni á so hatta vórðu tættirnir og tað løgn hevur verið at mann hú samráðast millum fiskimálaráðharrarnir og allir teir sum inni her sum hava roynt tað ein ast landið har har politikararnir møtast á hvørjum ári ofta høvda verið í desembur fram móti jólum har mn so hevur avtalað serliga botnfiskakvotuna og hetta við lornini og roynt at tikið tað upp og atgongdina og so e man bara sent tað tíðindaskriv síðani hevur alt tingið sum staðfest ta í í lóg meðan millum uttanríkisrárharnar í báðum londum er farin skal eg kalla fyri ein eitt samskifti við notum har mann avtalar eisini tað sum hevur við lornina og atgongdina at gera so mann hevur man hevur mannhevu arbeitt í tveimum sporum tað broytist nú tað er tan sæsta broytingin viðkarmssáttmálan nú sigur hesin hesin karmssáttmálin at vit skuldu helst helst undan tretivnda septembur ar hvørjum ári gera eina árliga fiskiveiðaavtalu eins u vit hava gjørt við sum onnur lond vit kunnu taka es russland norra á grønland øh og nú kemur ísland upp í tað eisini og bretland við somu skipan har tað eru embætsfólk sum samráðast á hvørjum ári ofta á heysti fyri ta komandi ítøkiligu fiskiveiðaavtaluna ári eftir og tað haldi eg er í lagi men sum sagt eg má bara viðganga tað eg harmlst um at mann ikki nýtti hetta høvið tá mann hevði tað til at karmssáttmálin fekk ásett sum eitt grundprinsipp eina grundreglu at tú ikki kanst seta tekniskar forðingar tí hvat er tað við logni jakuvestikar vara inni á tí vit hava roynt at broytt tað so leingi tá ið ena lognukvotan kemur so góðtekur mannesi frá føroyskari síðu og serliga skuldit bara siga tað felagið nótaskip ókey at ð er eina avmarking á tí at íslendingar verju at verja sína japanska marknaðin fyri rognarlotuna sum hevu ein øgilig høgan prís so upprunaásetingin var at framt frá fyrsta januar til fimtanda februar so kundu føroyingar bara landa so kundu føroyingar landað tveir triðingar av lornini til mattuna í føroyum restin skuldi landastil ídna og helst í íslandi meðan aftaná fimtanda februar so var tað so var tað bara ein fjórðingur vit kundu brúka tríggir fjórðingar skuldu slandast í nei ein triðingur sum vit kundu landa til matna so bleiv tað broytt eit lítið kommasu jaku vestigaad nevndi har mann sigur ókey so bleiv tað at vit kundu fiska tríggjar fjórðingar til mattuna fram til fimtanda februar og aftan á tað var ein triðing so er tað var roynt at gjørt stórar broytingar í hesum her og jakug vestegad hevu ikki heilt rættur tí at nøkur komme iki eru flutt tað eru flutnir og komma tí frammanundan vóru tað eisini aðrar tekniskar foroyingar føroyingar føroyk skip kundu bara fiska við nót lotna tað fingu vit broytt haldi í tvfey túsund og sekstan til at tay eisin kuldi fiska við troli tað var eitt tað var faktiskt ett stórt framstig vit fingu broyttbýtið í botnfiskakvotuni sum hevði stóran týdning fyri líniflotan og útrótðrarflotan har tað áðáðrenn vóru tólvhundrað tons av torski tey fórupp á fýraogtjúgu hundrað tons og hetta var sjálvandi latið tí vit sótu í hørðum forhandlingum afturfyri ateir sluppu undan at broyta lodnuásetingina og so royndi vit at taka eitt slag eisini við samskifti við løgtingið utanansnevndina har mann ikki endurnýggi sáttmálan royndi at fáa nú mugu vit fáa broyt hetta við lorgni og sáttmálan var ikki undirskrivaður tað gekk tíðin gekk og tíðin gekk og tíðin gekk vit komu fram í februar tá varfaktist eingin