Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-03-18
Topic: 1. viðgerð LM-125/2020  Uppskot til samtyktar um føroyskt undirvísingartilfar í landbúnaði
gersuvæltakk fyri harra formaður hetta her er so eitt uppskot til samtyktar um at fáa framleitt meira tilfar á føroyskum til landbúnaðn ella umlandbúnaðin og eg haldi eg far at lesa viðmerkingarnar tí tað var heilt greitt í hvussur undanfarni røðari hann tyktist ikki at hava umboðið fyri sambandsflokin tykskt ikki ordili at ava sett seg in í uppskotið tí tað er eitt øgiliga stór misskiljing vistim mann heldur at tað bara snýr seg um at tað skal vera á føroyskum tí fer at lesa yrkiskeið landbúnaði er eitt vælumtókt útbúgvingartilboð sum uttanríkis og mentamálaráðið saman við búnastovuni skipa fyri lokið skeiðg hevur rætt til at festa landsjørð uttan tey festi og hava mjólkinaigt haltaði var hensikharias sen sum helt at tað var ein ovara mark tað er tað ikki á hesum hetta ereitt skeið sum er tvey hundrað og tjúgu tímar tað eru seks próvtøkur og ta er eini eini hvat eitur ein sovorðn ceriðgerð afturat so tað er rættiliga nógvir tímar tað eit rættiliga stórt skeið og tá gevur verið rætt at festað øll festir uttan tey sum hava mjólkini sum krevur serliga útbúgving tað eru sum kunnut omanfyri trý hundraðog hálvtrýss festi í føroyum og áhugin fyri at luttóka hesum skeiðnum er ógvuliga stórir bæði ímillum tey sum skulu festa tey skulu sjálvandi hava yrkiskeið men eisini ímillum føs sum á ymiskum orsøkum hava áhuga fyri landbúnaði og tann áhugin tykist vaksandi skeiðið plagdi at vera annað hvørt ár men tað er á hvørjum ári nú og eg kann heilsa og siga at tað er eini hálvtrýss fólk sum melda seg til skeiði hvørja ferð so tað er rættiliga nógv fólk sum fara ígjøgnum hesa útbúgvingina hóast undirvíst verður í føroyskum viðurskiftum so er størstu partin av tilfarinum sum verður brúktur danskar bøkur og norskar bøkur og tá er tað serliga próvtøkutilfarið til dømis í lívfrøði plantulæarutaging tøkni amboðum og húsdjóralæri tørvur er á bókum sum miðvíst eru gjørdar til undirvísing í landbúnaði við støði í teimum føroysku viðurskiftunum og tað er høvuðspangi í hesum at tú í útlendskum bókum ikki kanst lesa um føroysk viðurskifti tað er tað týdningarmesta eg haldi sjálvandi eisini at málið hevur týdning men málið er í veruleikanum altso tað talaða málið tað listna málið føroyska málið er cekundert í hesum tað mest umráðandi er at að tað tann útbúgvingin tá ið hetta nú er gjørt til tann føroyska landbúnaðn hetta verður ikki gjørt fyri at fólk kum fara at kunna flyta landinum og vera landbúnaar verða bøndur uttanlands tá vildi mann tykja eina útbúgving í einum øðrumlandi hetta verður gjørt fyri at mann skal kunna røkja landbúnaðin í føroyum vaksaum landbúnaðin í føroyum og vera bóndi í føroyum og sum sagt so er tað lógarkrav vist tú skalhava festið at tú fert ígjøgnum hetta yrkiskeiði víðari gjøgnum ár og dag er nógv gott føroyskt tilfar gjørt fleiri bøkurir komnar út eitt nú um seyðahald føroyskt náttúruviðurskifti rit um jarðarslit og so frameftir tað finnst eisini eldri tilfar um føroyska jørð altso føroyska mold men partar av hesum tilfarinum kunnu saktans nýtast um at undirvísingartilfar og okkurt av tí verður eisini brúkt men tað má savna so skipast sum fakligt góðkent tilfar vist tað skal góðkennast av av skúlamyndugleikunum til próvtøkutilfar sumt av tí útlendska tilfarinum sumt av tí útlendska tilfarinum kann sjálvandi umsetast og kanska skrivas saman við hesum her føroyska tilfarinum og tað kann vera sovorðið sum grundleggjandi lívfrøðilig viðurskifti altso biologi men sum heild eru treytirnar fyri landbúnaði jørildi vegur vøkstur samanseting av plantu og djórasløgum lendi ymisk jarðarsløg ymiskhúsdjór og so frameftir tað er serstakt fyri føroyar akkurát sum tað eisini serstakt fyri onnur lond altso landbúnaðurin í norrega íslandi í danmark føroyum hann er ikki eins og hann hevur heldur ikki eins fyritreytir og jørðin er jørðini kanska tað týdningarmesta at nevna her tí jørðin er heilt grundleggjandi øðrvísi í føroyum í mun til vis seg samanbera við til dømis danmark tað eru øgiliga fá ting mann kann samanbera við við jørðini í í í eitt nú danmark í føroyum og tí er tað neyðugt at fáa savnið gjørt tilfar soleiðis at mann hevur dygdargóðar føroyskar undirvísingararbøkur til landbúnaða og landbúnaðarundirvísing tilfar sum umframt t verða nýtt til undirvísing í hesum yrkisgeiðndi landbúnaði sum hetta uppskotið snýr seg um eisini kann nýtast á miðnámi og tá verður hugsað um tilfeingisbreytir og vit hava til dømis miðnámi vestmanna sum ger nógv burtur úr tilfeingi og eg veit eisini at ætlanin er at samstarva meira millum búnaðarstovuna og sum stendur fyri hesum her yrkiskeiðnum og tilfeingisbreytina í vestmanna sum skilst so finst ein møguleiki hjá kvøldskúlalærarunum partur av sínum yrkiskeiðnum hevur fyrr virðið skipaðs á vanligum kvøldskúla thevur tað verið ymiskar útgávur av hesum skeiðnum nú er tað liggur tað fasta búnaðarstovuni men tað er ein møguleiki hjá kvøldslærunum at søkja uttanríkis og mentamálaráði um fíggjarligan stuðul til at arbeiði við at gera undirvísingartilfarið men hesin møguleiki røkkur ov stutt í mun til skipað altso meira skipað at fáa gjørt føroyskt tilfar til landbúnaðarútbúgvingina og tá hugsar mann um yrkisskeiði á búnaðarstovuni so stendur eisini at í longdini eigur politiska skipanin eisini at seta sær mál um at bjóða útbúgving og universitetsstøði í landbúnaði og fáa gjørt neyðug føroyskt tilfar til tað og tað sum verður hugsað um her tað er tað at vit hava júlívfrøði sum útbúgving á setrinum og ein rættiliga fittur partur av tí sum verður undirvíst í í lívfrøði tað er ymiskt sum hevur við tilfeingi at gera vit hav eisini øgiliga ofta tosað um at vit eiga at hava at kunna taka partur av universitetsútbúgving innan fyri aling innan fyri fiskivinnu innan fyri tilfeingis sum heild hetta verður bara nevnt tí at vit hava havt tað við fyrr í uppskotum um landbúnað at vit hava umstøðurnar vit hava setrið og vit havaútbúgvingar har mann gott kundi gjørt fak sum snúði seg um landbúnað so at tey sum taka hægri landbúnaðarútbúgving í dag gera tey tað í danmark ella í norra ella í íslandi er forrestini sjálv útbúgving á landbúnaðarháskúlanum í danmark hava e hægri útbúgving hiðani so hvat geri eg her kundi okkurt spurt men men ttað er mann tað hevi verið fantastiskt haldi at um mann kundi tikið ba ella í øllum førum tikið ein part av einari bakkilarútbúgving á setrinum í føroyum løgtingið samtykti í fjør at heita á landsstýrið um at um at seta greið mál fyri landbúnaðini í føroyum tað hevur løgtingið gjørt onkuntíð fyrr men millum tey mál sum vinnunevndin í álitini í fjør tók fram t tey týdningmestu tað var at vit vilja heita á landsstýrið um at arbeiða við størri framleiðslu av mjólk og mjólkaítróttum meira velting og framleiðsla av fóðri og tá serliga fóðri við høgum føðsluvirði og munandi størri framleiðsla og eplum og øðrum grønmetri og fjórða sum vinnunevndin mæltu til var betri útbúgvingarmøguleikar føroysk undirvísingartilfar við støði í føroyskum landbúnaði og náttúruviðurskiftum fer at stuðla undir at hesi mál kunnu røkkast so at tað hangur nokk so nógv saman við teimum ambitiónunum sum vit ynskja at mann skal hava fyri føroyska lanbú sum eg haldi at fleiri flokkar eisini hava sagt seg vilja og ofta úttrykkjað at nú bleiv fleiri nevnd ug hetta her við at mann gekk inn fyri hægri stuðli til landbúnaðin og tað er væl tíman gjarna ynskir at vit økja um búnaðarframleiðsluna men harraformær kundi kanska sagt eitt sindur meira um hetta skeiðið tað eru tað eru seks fak tað verður undirvíst í tar lívfrøði til plantulæra og plantulæra táer eisini alt hetta við jørð og móp tað er tøkni tøkni tað eru øll ambod tog brúkar draktorar so frameftir húsdjór segðir og neyð tað er jú tað primar í føroyum men tað kann eisini vera onnur húsdjór flogfelagar so frameftir alternativur landbúnaður tað er kanska meira nýmótast landbúnaður altso ymiskt annað sum mann kann leggja afturatvintøkur hjá einum bónda tað er tað kann til dømis vera ferðavinna sum partur av tí og so er tað búskapur og búskapur eru jú sjálvandi tað at duga roknskap og og slíkt er neyðugt tá ið tú rekur eitt størri festi í øllum førum um tú skalt liva av tí og so ger mann eisini eina seruppgávu og har kundi eg mælt tingfólki til at fara í norður á búnaðarstovuna og onkuntíð og hugt í tær seruppgávurnar sum eru gjørdar tí tær eru heilt heilt ómetaliga spennandi øh og tað er sum nevnt tvey hundrað og tjúgu tjúgu tímar umframt eitt eitti eina seruppgávu so tað er ikki eitt nakað tað eriki nakar pinkulítið skeið og tað er rættiliga nógv sum taka tað skeiðið harra formaður eg kundi bara hugsað mær ati líka lagt afturat at eg skilji slettiki ha nakar inni her heldur at mann ikki skal hava undirvísingartilfar á føroyskum í øllum fakum men tað merkir sjálvandi ikki at mann ikki eisini kann brúka útlendskar bøkur har tær eru nøktandi tað er fínt at brúka enskar bøkur danskar bøkur norskar bøkur um tær er nøktandi avbjóðingin blívur um tú brúkar øgiliga nógvar pengar og tíð upp á bøkur sum í veruleikanum eru skrivað við støði í viðurskiftunum í landbúnaðinum í einum heilt øðrum landi so vil gjarna brúka tað síðsta minuttin upp á at fegnast um tann vaksandi áhugan sum er fyri at brúka føroysku jørðina á veltanna at framleiða nógv meira føroyskt tilfar tað er ein av orsøkunum til at hesin vaksandi áhugin er fyri útbúgva seg innan fyri landbúnað er eisini at tað eru so nógv sum hava fingið eyguni upp fyri hvussu nógv ymisk í veruleikanum kann dyrkast í føroyum eplini kenna vit øll men tað er eisini nógv mátari at dyrka eplir uppá og og hevur mann eitt sindur meira innlit í hvat er gott og hvat er verri í mun til jørð tá ið mann fæst við eplir so er tað kanntað vera øgiliga stórur munur á úrtøkuni men vit hava allar hinar møguleikarnar eisini tað e ein lang grøð av av grønmeti sum kann veltast vit hava at og móltmentarskúlan í sandoynni og vit hava sum nevnt hetta her tilfeingisbreytirnar í vestmanna og vit hava ta skeiðið á búnaðarstovuni umframt at nøkur fak eru á setrinum so her eru rættiliga nógv sum ger at tað er kløkt at seta pengar av og fara undir at fólk sum maskinføri deg fara undir at framleiða gott tilfar sum er bæði til hetta skeiðið men