Bill Justinussen (Miðflokkurin (Centre Party)), speaker, 2022-03-30
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipanini um FG-002/2021 : Frágreiðing um løgtingslóg um sjófeingi
forkvinna ja tað er tað árliga aðalorðaskifti um okkara fiskiveiði sum er til viðgerðar og eg haldi ati vit heu komin har til í dag at vit kunnu siga at fiskivinnan hevur hvussusverið sæð frá eini einum borgarligum sjónarmiði fingið stabilar og varandi karmar so mikið atvinnan er hevur trúgva upp á framtíðina og torir at gera íløgur og tað er í hvussusover eitt haldi eg eitt positivt og og gott aftursvar frá vinnuni til politisku skipanina tí tað er neyðugt at vinnan torir at gera íløgur soleiðis at vit eisini tann vegin kunnu fáa eina menning menning av betri betri vørum og menning av betri arbeiðsumstøðum og menning av effektivari rakstri og so víðari eg haldi hetta her skjalið er sera áhugavert og sera upplýsandi sum orni skoli hevur lagt fyri tingi og tann sum hevur onkrar spurningar í samband við fiskivinnu hann fær nógvar av teimum svaraðar við at lesa at lesa hesa frágreiðingina so hetta er eitt ógvuliga upplýsandi skjal eg haldi at nú vit eru komin har til at vit onkursvegna eru komin til endan á tí kjakinum sum vit hava verið ígjøgnum nú í nógv ár um hvussu vit býta út fiskiloyvir og at tey rættindini eru nøkulunda forvaraði úti í vinnuni og skulu tey skifta hendur so skifta tað hendur úti hjá vinnuni og tað er frí um setliðheit úti í vinnuni so loyvir kunnu altíð skifta hendur untað er áhugi fyri tí um onkur vil selja onkur vil keypa og tað er tað til tíð og aðra alt eftir hvussu hvussu konjukturarnir í fiskivinnuni eru so tað eri eg ikki so óttarfullur fyri at tað ikki eisini fer at ber a til í framtíðini tað sum eg havi havt stóran áhuga fyri øll árini í sambandi við fiskivinnu tað er at onkursvegna at tala fyri at mann eigur alla tíðina at stremba eftir at menna fiskivinnuna og kanska serliga í í í tann mun at vit tosa um menning av fiskinum tá ið hann er komin á dekki og hvat hendi víðari og sjálvandi skal fiskurin koma á dekkið í so góðum standi og so frískum standi sum yvirhøvur til ber og at mann tekur hond um hann frá fyrstu løtu av sum at hetta e ein dýrabar vøra sum eigur og skal seljast til til hægsta prís og skal gerast um til tí bestu vøruna sum marknaðurin yvirhøvur hevirhug til at bjóða og eg var ógvuliga fegin tá ið fólkaflokkurin valdi nýggjan landsstýrismann at mann fór út í vinnuna at leita eftir einum landsstýrismanni sum als yvirhøvur ikki hevði nakra søgu politiskt faktiskt eitt slag av einum tromp kunnu vit kunnu vit kanska siga eg skal ikki annars samanbera orna skoli upp á nakran máta við tromp tað er stórur munur á teimum báðum men tað er eitt sum er felags teg tað at teir hava altso ongar onga traditión sum politikarar og tað trúgvi eg kann vera ógvuliga gott tað sum eg haldi er spennandi við akkurát orna skoli tað er at hann kemur frá einum vinnulívi og einari vinnufyritøku sum hevur havt menning av nýggjum vørum sum sítt aðalmál og sum eina aðalætlan og eg haldi at tað virkið sum orni skoli er eigari og stjóri hevur verið stjórin fyri hevur havt sum aðalmál at menna haldið í fýra nýggj søluproduktið hvørt einasta ár vissi eg havi fingið tað rætt við og tað er jú ein fantastiska ambitión hevði tann ambitiónin verið galdandi fyri alla ta føroysku fiskivinnuna so kanska vit vóru komin munandi longur fram á leið og og eg eg vildi ynskt at vit kundu havt eina slíka ambitión fyri føroyska fiskivinnu hvar ið føroysk fiskivinna saman við føroyska granskingarumhvørvinum fróðskaparsetrinum og politisku skipanini hevði eitt mál um at menna til dømis fýra nýggj produktir burtur úr fiskivinnuni á hvørjum einasta ári tí eg haldi at í løtuni so er skipanin soleiðis at tey sum fiska og kanska serliga uppisjóvar fisk tey hava tað ríkiliga gott teirra teirra motivatión fyri at fáa enn meiri burturúr hon bihøvus ikki at vera til staðar tí at tey tjena so mikið nógvar pengar men tað merkir ikki tað at ikki onkur annar kann koma við hugskotum og ætlanum um at menna nýggja vøru burtur úr einum makreli einari sild ella hvat tað skal vera í botnfiskaflotan er støðan eitt sindur øðrvísi tó so eg havi hugt eftir hvussu tað er við hvussu er við okkara fiskiskapi av fjarleiðum og visti mann til dømis tekur eitt produkt sum toskin so hava vit allíkavæl rætt at fiska upp ímóti tretivu túsund tonsum av toski um árið á fjarleiðum og tað er nú ikki so galið altso vit hava tvey túsund og fýra hundrað tons av undir íslandi vit hava trý hundrað og hálvtrýss tons í eysturgrønlandi føroysk fiskifør og føroysk lýniskip hava tvey túsun o hundrað og hálvtrýss tons undir eysturgrønlandi so hava vit í norskum sjógvi altso norska havi í barenshavið knapp sjey túsund tons av toski hýsu upsa og øðrum botnfiski og í norskum sjógvi tað vil siga avtalan millum russland og føroyar hava vit trý túsund og sjeyhudraðog hálvfems tons í bareneshavin í ussisk sjógvi har hava vit næstan seytjan túsund tons og so eru tað nafo og flemmishikapp næstan níggju hundrað tons og í svaldbardssvaldbardssáttmálan hava vit góð fjúrtan hundrað tons og altíð alt upp ímóti tretivu túsund tons tað samanborið við at vit í fjør fiskaðu undir fimm túsund tons av toskið í føroyskum sjógvi tað sigur tað at vit eiga eisini at hyggja úteftir og at virðismeta tann stóra týdningin tað hevur at vit hava avtalur við onnur lond so at eisini tá ið vit tosa um um um botnfiskin so so haldi eg tað at vit vit hava møguleikar fyri at menna tann partin undir føroyum er er biologiin øgiliga altso lívfrøðini er øgiliga skinklut vil eg siga grundarlagið hevur verið øgiliga voykt í nógv ár og og tað sær einki út fyri at siga tað soleiðisnar tí er tav stóran týdning at mann politiskt og handilsliga kann gera avtalur við onnur lond og vit hava nøkur av teimum allarallarbestu samráðingarfólkunum sum yvirhøvur finna so sum eisini í okkara í í norðuratlantshavið ganga undan og og og og og er millum tey sterkastu so har hava vit stórar fyrimunir vit eiga at spæla upp á slíkar streingir eisini men tá ið vit so tosa um hetta við at við at menna menna vørur so haldi eg ather verður skrivað nakað um hvørjar ætlanir í landsstýrismaðurin hevur ið hyggi frameftir og har leggi g merki til at hann brúkar kanska meginpartin av sínum teksti upp á júst hettar atat vit hava møguleikar fyri vinnuligari menning og nýskapan av føroyskari fiskivinnu íí verandi sjófeingislóg og og tað fari at heita á árna á skoli um at onkursvegna at at konsentrera seg um tann partin eg haldi at við teimum royndarloyvum og royndarkvotum og menningarkvotum sum higartil hava verið givin pá einel annan máta so hevur mann gloymt akkurát tann partin tí visu vit hyggja at teimum skipumum sum eru komin afturat so er eingin menning í teimum í tí fiskiskapinum tey gera júst tað sama sum tey skipini sum vóru frammanundan gera tey fiska og avreiða og har sum tey fáa sum frægast burtrúr og og tey fáa ríkiligt burturúr men tað er eingin nýggj vøra sum so ment tey tað einasta sum hava gjørt eitt lítið sindur av nýggjum tað er tavan í leirvík og og sjógætu við streymin sum hav hava verið ei lítiðsindur frammanfyri í so máta at at menna nýggjar vørur og og tí vóni er tað at at kumm og siga at at árni skoli verður ein sovorðin katalisatur av at fara veruliga í holt við at skapa eitt milliø hvar ð mann fer í holt við at menna føroyska fiskavørur longur fram enn tað sum mann ger í dag tí her er so ófatiliga stórt tilfeingi og tað er altso tað kunnu saktans búgva hundrað túsund fólk í føroyum vistu vit koma inn á hesa breytina akkurát sum einki í løtuni ber tað ikki til tí vit eru forfá og tað er forfáar hendur til at seta eina rúgvu av nýggjum arbeiðsplássum í gongd men hetta kann vera við til at skapa samfelagsvøkstur búskaparvøkstur og fólkavøkstur um vit dyrka tað og eg vil siga at nú nú hava vit viðgjørt ein sáttmála við es um granskingarsamstarv fróðskaparsetrið granskingarráðið mentamálaráðið undirvísingarmálaráðið og sovíðari eru øll við ein partur av hesum her eg haldi at vit at í føroyum burdu vit sett nøkur nøkur átøk í verk sum snúgva seg um gransking innan fyri at menna fleiri matvøru burtur úr tí ovurstóra náttúrutilfeingi sum vit hava livandi tilfeingi tað haldi eg kundi verið spennandi at at gjørt eina kunnu kunnu vit siga eina eina fimm ella tíggju ára verkætlan eg síggi tað at í vakstrarforðum har hava tey sett eitt langtíðarmál tað er tað sum landsstýrismaðurin endar sína frágreiðing við hvar hann sigur at útfongsvirði á føroyskum sjófeingi skal vaksa úr sjey komma sjey upp í ellivu milliardir áðrenn tvey túsund og tretivu mann sær ikki í her hvussu í vakstrarforðum sær fyri sær at mann skal gera tað men eg trúgvi at tey hava nakrar tankar um hvussu tað skal gerast og nakrar ætlanir eisini og har haldi eg hevur týthev stóran týdning at vit sum politisk skipan eisini spæla við og eru við til at lyfta hesi økini saman við granskingarumhvørvinum saman við vinnuni og eg haldi eisini nú vit hava tað sum eitur tilfeingisgjald inni í vinnuni sum sum sum ein skatt o haldi at mann kann eisini leggja nakrar gularøtur inn í skipanina siga tað at tær vinnufyritøkur sum í dag hava fingið hesi her lukrativu loyvini vissi tær lata part av sínum tilfeingi inn í granskingarsamstørv so kann tað so kann tað mótroknast til dømis ít tilfeingisgjaldi tí at tað kemur inn sum ein granskingarkostnaður í staðin fyri ein ein útreiðsla sum kanska landið sleppur undan vissi í vinnurnar vinnan sjálv vil lata so so stóran part av av sínum sínum tilfeingi til granskingarsamstørv eg haldi at tað liggja nógvir møguleikar í at hugsa tann vegin og tað vóni eg at landsstýrismaðurin fer at arbeiða víðari við eg haldi eisini ati vit hava møguleikar fyri ati arbeiða meiri aktivt við at menna handilsavtalur við onnur lond brúkað teir møguleikar sum vit hava í tí almennu skipanini at fáa fáa góðar handilsavtalur vit hava í nógv ár saknað eina betri atgongd inn í egasmarknaðin men nú hoyrdu vit ukrainska forsætamálaráðharran tosa um at tey londini sum gjalda ein prís og aktivt eru við til at boykottar russland tey kunnu fáa lukrativar avtalur við ukraina í framtíðini um so er at mann kann lísa á at vit hava verið við til at leggja trýst á leggja trýst á russland sum fer so illa við ukraini í dag og tað eru eisini møguleikar sum mann altso politiskt eigur at viðgera hvørjir eru nakrir møguleikar har ukraina er ett veldja eitt stórt land altso við yvir fjøruti milliónum íbúgvum tað er ein veldigur marknaður hjá einum so lítlum landi sum føroyar at kanska kunna fáa nakrar ordiliga góðar avtalur við eitt sovorðt land so eg haldi at vit vit eiga at vera aktiv rundan um hetta her at skaffa føroyum betri avtalur hvussu vit selja okkara vørur hvørjar vørur í lond vilja hava og hvussu vit menna slíkar vørur at vit eru aktiv við at fáa gransking setta í verk fyri at menna sovorðnar vørur og at fáa vinnuna at vera partur av granskingarsamstarvunum og menningarætlanum sum hava við hettar at gera og eg trúgvi eisini at mann onkursvegna frá landsins síðu eigur at gera eina saman við vakstrarforð um eina ætlan fyri hvussu vit lyfta alla virði á allari føroyskari fiskivinnu upp longur upp enn tað hon er í dag eg trúgvi upp á tann mátan og tað er kanska mest til høgna hoydal og tjóðveldið p á tann mátan kunnu føroyingar fáa ein nógv størri part í fólksins ogn við tað at mann skapar fleiri arbeiðspláss á landi fleiri rðhálønarstørv á landi burtur úr tí tilfeingi sum kemur upp í einum góðum jaligum samstarvi við vinnuna heldur enn bara at vera á á stig eitt hvar man framvegis skríggjast um hvør skal sleppa at fiska altso eg eg vildi ynskt at vit sloppu komu víðari og viðgjørdu hvussu vit fáa meir burturúr hesum takk fyri