Ingilín Didriksen  Strøm (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-02-16
Topic: 1. viðgerð LM-047/2022  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2023
ingilín ditisenstrømger so væl ja takk fyri tað harra formaður vit hava sum tit jú øll vita so hava vit tikið stig til eitt umhvørvismálaráð har sum nøkur økir sum fyrr hava verið nakar niðurraðfest tey næstu árini fara at fáa størri rúmd tað eru bæði bústaðarmál arbeiðsmarknaðarmál og so eisini ikki minst náttúruorku og umhvørvismál o tað er nevnt fleiri ferð í dag at hetta her fíggjarlógaruppskotið sum er lagt fyri tingi tað ikki er ein heilt nýggj fíggjarlóg men byggir á ta lógina sum varð løgd fram í heyst og at tað so er umraðfest innan fyri tey ymsu økini tað hevur eisini verið funnist at frá andstøðuni at onkur hevur sagt haldi at tað er eingin politikkur í hesi fíggjarlógini tað er eingin loyna at eg til tær seinastu fíggjarlógarframløgurnar sum tingfólk hava funniðst at at nóg nógv ikki er sett av til umhvørvisvernd til náttúru til veðurlagspolitikk í hesi fíggjarlógini so hava vit um ikki annað megnað at føra tey átøkini í veðurlagspolitikkinum út í lívið sum pengar skulu setast av til nú tað var annars ikki við í tí uppskotinum sum var í heyst alt hukki alt umframt at tað er eydnast at fáa onnur góð umhvørvismál á skrá eg vildi sjálvandi at tað var meir men hetta er ein byrjan og næstu fíggjarlógirnar fara at raðfesta náttúruveðurlagspolitikk og umhvørvi í størri mun í samljóði við samgonguskjalið har sum tað eisini eru eitt ella nøkur av høvuðsøkjunum farið í hesum víðfeingi at brúka eina mynd í eingin onnur enn tronnumagreta vísti á ínýggjársrøðu síni hon vísti á at hvørt ættarlið hevur áður hildið at tað yngra ættarliði er forkelað men at nú er tað eins og at leiklutirnir eru býttur um vendra høvdið og tað yngra ættarliði finst at livihættinum hjá tí eldra ættarliðnum tónurin er harður og funniðst verður at men segði hon munurin á yngra ættarliðnum og eldraættarliðnum noyðist ikki at vera ein ættarlit gjógv men kann eisini vera ein brúgv til nýggja ásannan og hesa brúnna hana kann mann koma á úr báðum endum tað er ikki neyðugt at kasta alt fyri borð sum eldraættarliðið er komið við og tí kanska er eisini onkur vitan sum hóast alt kann brúkast tað er kanska ikki heilt rætt soleiðis bara at seta javntekin millum yngra ættarliði og samgonguna men myndin er í øllum førum sterk vit ætla okkum í øllum førum næstu árini virbrúnna móti einum samhaldsfastari og burðardyggari samfelag og vit vóna at vit fáa fleiri við okkum eg vili taka nakrar av teimum raðfestingunum á økjunum sum eg vari av fram her tað eina er ein ein orkuráðgeving vit eru í einari skiftistíð einari einum orkuskifti einum orkuskifti og einum umleggi og einari hugborðsbroyting sum vit vilja hava øll við í men tað eru nógv tíðindi nógv vitan og kanska eisini nógv sum er villeiðandi á orkuøkinum tað er nógv tilboð hvussu fólk best leggja um frá tí dálkandi oljuni og sum nú er so er tað næstan ómøguligt at vita akkurát hvør tann rætta loysnin hjá hvørjum einstaka er og hvussu tað ber til at minka orkunýtsluna og tað er ikki altíð at mann kann skyna á hvat rsøla og hvat er ráðgeving tí er munadygg ráðgeving innan fyri orkuøkið raðfest við eina millión í fíggjarlógar uppskotinum sum í dag ella sum er blivin løgd fyri løgtingið sum vit viðgera í dag tað verður bæði vegleiðing um hvussu orkunýtslan til upphiting kann minka og um hvørja orkuskipan kann vera tann rætta í mun til hvussu bústaðurin er skipaður vegleiðingin hon fer í fyrstu syftu at snúgva seg um orkutørv og upphiting av húsum men fer tað er eisini ætlanin at hyggja eftir hvussu øki sum eru bygt tætt kunnu gagnnýta nakrar kollektivar skipanir sum byggja á ymsar orkukeldur tað erí fyrstu syfta umhvørvisstovan sum kemur á fyriskipa hetta arbeiði men mann vil eisini hava eitt samstarv við millum teir viðkomandi almennu myndugleikarnar hendan óhefta orkuráðgevingin hon er eisini átak fimtan í orkuog veðurlagspolitikkinum og er hetta sostatt liður í arbeiðinum at avmarka útlátið av vakstrarsgassum sambært altjóða sáttmálum á økinum vit hava so eisini sett fýra hundrað túsund krónur av til náttúru dadabasu vit vilja styrkja verjuna á náttúruni og vissi ymisk leikin í tí føroysku náttúruni skal verjast so mugu vit menna og ikki minst samskipa vitan og skráseting um náttúruna vit hava eina røð av vitanarstovnum við vitan um stovnsstøðuna hjá sløgum um útbreiðsluna og tann vistfrøðiliga standin hjá náttúrusløgum men vit mugu samskipa hesa tøku vitanina og gera hana atkomiliga fyri øll sjálvandi myndugleikar einstaklingar og eisini fyritøkur so vit øll kunnu fáa gagn av henni og tí vilja vit menna ein metadátugrunn sum bæði skal vísa hvat fyri dáta er er tøkt hvørj vitani tøk og útvega viðkomandi upplýsingar um hesar dáturnar so er eisini ein játtan á fýra túsund krónur til at skráseta og gera eina uppgerð fyri vátlendi so vit eisini kunnu fáa gongd á endurbøting og verju vil eisini siga nøkur orð um tað tí at tað kanska serliga hevur verið sett spurnartekin ella í øllum førum er hetta nakað sum hevur verið nógv frammi ella nakað frammi í viðgerðini í dag og hetta er eisini eitt av átøkunum í orkug veðurlagspolitikkinum sum varð samtyktur í fjør av einum breiðum meiriluta í løgtinginum og mann hevur kanska sett spurnartekin akkurát við hetta átakið men tað eru fleiri fyrilit sum vit skulu taka í einum framkomnum samfelag tað er atlit til náttúru til burðardygd til menniskjur og til útbygging av samfelagnum og eisini gagnnýtslu av náttúruni bæði so so tað er ein klise men tað eru eisini soleiðis at oftast so er tað ringast at fáa eyga á ta góða sum er beint framman fyri nølsini á einum sjálvum nakað soleiðis er tað við vátlendinum sum eisini eru klvngoymslur tey binda sotvy umframt hetta so er vátlendið eisini viktigt fyri okkara lívmarkfeldi tað vil siga fyri eina fjølbroytta náttúru tá vit drena vátlendi so hevur tað sostatt við sær at covyládi økist og náttúran avmarkast londini rundan um okkum tey hava sotvey úr avveiddum vátlendi við í sínum uppgerðum yvir útlát eitt so nevnt wetlend innventory sum vit í føroyum eisini hava bundið okkum til í hesum ramsarsáttmálanum og tí skulu vit skráseta okkara vátlendi og vita hvat fyri sløg av vátlendi eru og skafa vitan um hvussu nógv kolevni visskipanirnar kunnu upptaka og goyma og henda játtanin er so sett av til at fáa gongd á tað arbeiðið so er ein játtan til stuðul at taka oljuførð niður og tað er eisini ein liður í hesum orku veðurlagspolitikkinum einen hálv millión er sett av til hetta hsum saman við øðrum skipanum skal skunda undir orkuskifti og tað eru fleiri átøk til at gera hetta tað eru bæði tær emvigfrítøkurnar sum eru til til dømis hitapumpur og so eisini eitt bann fyri at seta oljufýr upp í nýggj hús sum er á gáttuni umframt nógv onnur so er játtanin til umhvørvisverndartiltøk tvífaldað endamálið við tí játtanini upprunaliga hevur verið at stuðla umhvørvisverndartiltøkum men tey seinastu árini so er øll játtanin farin til arbeiðið við hesum ramsarsáttmálanum sum eg eisini nevndi fyrr og eisini ramsar sáttmálin tað er millumtjóðasáttmálin um vernd av vátøkjum av altjóða týdningi og serstakliga sum búøki hjá vatnfuglum og tær skyldirnar skulu vit sjálvandi røkja men eg metað eisini vera neyðugt at hava eina játtan til onnur umhvørvisverndartiltøk sum til dømis kunnu menna vitanina um umhvørvi og náttúruna sum kunnu virka dálkingar fyribyrgjandi og avmarkandi og kunna almenningin um umhvørvisog náttúruviðurskiftir her er eisini ein játtan á eina komma átta milliónir til at útvega nýggjar vitan og royndir um alternativar grønar orkumøguleikar øhrundan um okkum til dømis í es og í usa so verða milliardir settar av at menna alternativar og varandi orkumøguleikar og vit skulu sjálvandi eisini gera okkara hetta er so ein játtan sum fyrr e blivun brúkt til atkanna varandi orkumøguleikar úr undirgrundini sum eisini víðka fevna um aðrar kanningar skjalfestingar og praktiskar royndir sum mann kann fremja saman við kommunum felagsskapum og ella privatum feløgum so her eru her eru nakrar raðfestingar sum eg haldi hava verið góðar at fáa við í fíggjarlógina og sum kunnu vera við til at bæði lyfta náttúruverndar og umhvørvis og veðurlagsøki og tað fegnist eg sjálvandi um og gleði meg eisini til at halda áfram við tí arbeiðinum tey stóra arbeiðinum sum er fyri framman á hesum økinu