Annika Olsen (Fólkaflokkurin (People's Party) → Tjóðveldi (Republic) (Nov 2022)), speaker, 2023-03-31
Topic: 1. viðgerð LM-093/2022  Uppskot til  løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
ja takk fyri harra formaður ja til viðgerðar er løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnuna harra formaður vit liva í heimsins besta kova og føroyar eru vælsignaðar við tí ríkidømi sum í havinum svimur vit kunnu selja søguna um føroyska laksin sum svimur í eitt av heimsins reinastu høgum og í dag er føroyski laksurin ein eftirspurd vøra kring heimin og okur gleðast tá i kur síggja føroyskan laks í kølidyskinum úti í heimi føroyskur laksur er vorðið eitt breind og vit gleðast um at tað gongur væl í einum av fíggjarligu grundsúlunum í føroyska samfelagnum eftir nøkur bakkøst í alivinnunu við la sjúkuni hevur alivinnan fótað sær seinastu árini og í dag er alivinnan ein týðandi partur av tí føroyska búskapinum takkað verður títt fyritakssemi menning og framtakssemið í føroyskari alivinnu so hevur alivinnan skapt metvirii fyri tað føroyska samfelagið og skapt nógvar ringvirknaðir í tí føroyska samfelagnum inntøkurnar hava verið metstórar vinningsbýtið hevur verið ovurstórt partafelagsskatturin til kommunurnar hevur verið góður og tað gleðastu grum virðið av útfluttum laksi sum partur av samlaða vøruútflutninginum var í tvey túsund og einogtjúgu fýra komma fýra milliardir og samlaði vøruútflutningurin var tíggju milliardir fyri føroyar hetta svarar til fýraogfjøruti komma seks prosent av samlaða vøruútflutninginum so sigast má at alivinnan er blivin ein alsamt týðandi partur av samfelagsbúskapinum men tað landið letur møguleikar í hesum føri firðirnar til vinnuna at gagnnýta vegna føroya fólk er tað rímiligt at landið tekur ein part av vinninginum soleiðis at tann vinningurin sum er í hesum vinnugeira kemur øllum at gagni okur hava tríggjar føroyskar alufyritøkur í dag hesar tríggjar alufyritøkurnar hava fingið ein fram í gjárætt fram um so nógv onnur at ala á føroysku firðunum bæði undanfarna og nú sitandi samgonga hava ásannað at tað er rætt at taka eitt rættvíst og rímiligt gjald fyri tann fram í gjárætt sum alufyritøkurnar hava fingið at brúka føroysku firðirnar tað er rætt at vit javnan dagføra og met um landsins avgjalds og skattaskipanir herundir loyvisgjaldið til alivinnuna til tess at fíggja føroyska vælferðarsamfelagið í tvey túsund og seytjan handaði skattaskipanum uppskot til landsstýrið um at hækka tøkugjaldið til alivinnuna og at áseta tilfeingisrentuna men hvørki uppskotið hjá sambandsflokkinum sum var til viðgerðar í síðstu viku ella uppskotið hjá samgonguni kemur nær námynd av tí sum skattanevndin mælti til tað gongur so uppskotið hjá samgonguni so byggir hon á meginreglurnar í verandi skipan at jú hægri aliprísurin er tess hægri er gjaldið og tað er mánaligur miðalsbotnprísurin í evrum fyri kruda laks sambært fispolinntekstunum sum verður brúktur sum útrokningargrundarlag harumframt er eisini tikið hædd fyri framleiðslukostnaðinum sum nú verður útroknaður hálvárliga tavil siga at her hevur landsstýrið gingið havbúnararfelagnum at møti lagt verður eitt grundgjald á null komma fimm prosent um altjóða marknaðarprísurin er lægri enn framleiðslukostnaðrinum og hetta er tí at mann ynskir at tað skal vera eitt ávískt grundgjald fyri nýtslu av firðinum harra formaður tað eru nýggji stig í tøkugjaldsstaganum sum hækkar við tvey komma fimm prosent og endar á tjúgu prosentum sum er hægsta gjaldið og tá er søluprísurin pe kilo fýrs krónur hækkaprísurnir á altjóða marknaðinum ja so hækkar loyvisgjaldið tilsvarandi hetta er ein rættvís skipan har hædd verður tikið fyri framleiðslukostnaðinum men eisini fyri prísinum á altjóða marknaðinum fer landið meira inn í tøkugjaldið ja so hevur alivinnan tilsvarandið eisini hægri inntøkur og skuldi prísurin enda á fýrs krónur kilo ja so liggja tað á leið tvær komma sjey milliardir eftir hjá alivinnuni til at gera íløgur tá ið tilfeingisgjaldið er tikið av gera okur nakrar samanberingar ímillum verandi skipan og ta skipan sum okur nú viðgera so eru tað nøkur áhugaverd tøl og eg nevndi tað í áðni í eii einari viðmerking at í tvey túsund og einogtjúgu tá vórðu prísurnin lutfalsliga lágir men hóast hetta so fekk landið hundrað og seksoghálvfems milliónir krónur inn í tøkugjaldið hevði nýggja skipanum sum landsstýrishevurskotið upp so hevði landið fingið munandi minni inn í tøkugjaldið umleið einogtrýss milliónir krónur og er orsøkin tann at framleiðslukostnaðurin hevði verið lutfalsliga høgur tí er tað eisini rættvíst at hædl verður tikin fyri hesum parametri hinvegin so eru laksaprísirnir høgir í løtuni og tí er gjaldið eftir nýggju skipanini eisini munandi hægri til landið og er hetta eisini rímiligt í tvey túsund og trýogtjúgu vilt túkur taka tað sum dømi so hevði eftir verandi skipan sum er í gildi tvey hundrað og seksoghálvfjerðs milliónir krónur komið inn eftir nýggja uppskotinum hevði fýra hundrað og níggjuogfýrs milliónir krónur komuð inn í landskassan taðvil siga tað r ein munur á tvey hundrað og tólv imilliónir krónur men hetta er bert um uppskotið hevði havt virknað alt tvey túsund og trýogtjúgu tað megna vit ikki tí gildiskoman verður sett fyrsta august og talan verður tí um munandi minni upphædvdur áttaogfýrs milliónir krónur í landskassan kommunurnar missa á leið áttaogtretivu milliónir krónur í partafelagsskatti og skal hetta sjálvsagt eisini trekkjast frá teimum tvey hundrað og tólv og somuleiðis eitt vinningsbýti á fimtan miliónum krónur harra formaður okur tosa um hundrað tals milliónir í vinningsbýti um milliardarvirðir í alivinnuni og tað gleðasta grun okur gleðast um at tað gangst gott í okkara høvuðsvinnum men hetta stendur samstundis eisini í stórari andsókn til dagldagin hjá borgarunum í tí føroyska samfelagnum sum hava tað ómetaligatrupult at fáa endarnar at røkka saman hetta stendur eisini í djúpari andsókn til lønarlagið hjá mongum kvinnum ið arbeiða innan umsorganarøki sum hokna undir byrðini og ikki megna fíggjarliga at fáa endarnar at røkka saman tann dagin tá okkara gomlu ikki verða ansaði og tann dagin tá okkara børn ikki fáa ansing tá er samfelagið stokkið av um tvøran og tá er forstáils ímillum geirar ímillum fólk ímillum vinnu og fólk fari tað er hendan gerandisdagin okur aldrin máa gloyma og so frá tí til aðra eisini eri við til at skapa gjáir ímillum fólk í landinum og tí hevur samgonga sett seg fyri at taka eitt meira rímiligt og rættvíst gjald frá alivinnuni soleiðis at tað bæði verur liviligt hjá vinnuni og sjáfólkinum ið her býr umvegis búskapargrunnin so fer tøkugjaldið til at fíggja ein skattalátta hvat bæði er rætt og rímiligt og eitt lønarligt til umsorganarøki at føroysk alivinna kann vera við til at lyfta føroyska vælferðarsamfelagið kann eisini síggja sum ein sjálvsýnssøga fyri føroyska aling hetta er sosial ábyrgd ella ssálvsponsibiliti og kann væl seljas sum eitt partur úr av strategiuni hjá alivinnuni at hon er við til at lyfta og stuðla føroyska vælferðarsamfelagið tað er ein góð søga hjá alivinnuni at hon letur sín part til vælferðarsamfelagið føroyar viðvíkjandi kommununum sum missa tær í partafelagsskatti orsakað av tøkugjaldið hækkar og tær verða eisini hildnar skaðaleysar í hesum uppskoti og skotið verður tí upp at lata kommununum tvey prosent av tøkugjaldinum og heimild verður so givið landsstýrismanninum at fordeila hesar inntøkurnar su kommunurnar verða hildnar skaðaleysar harra formaður vit ynskja at ælivinnan eisini hevur lív lagað í framtíðini vit ynskja at ælingin alsamt kann mennast og tí eiga vit framhaldandi at granskað í teimum lívfrøðiligu viðurskiftunum sum føroyska æling hevur havt á føroysku firðirnar og menna nýggja vitan og tøkni til tess at finna nýggjar og burðardyggar leiðir fyri føroyska aling vit eiga at st stuðla nýggjum burðardyggum hattum at æla um hetta er á landi ella opnum havi og ein partur av tøkugjaldinum tað vil siga eitt prosent fer tí til gransking innan aling soleiðis at hetta kemur alivinnuni til góðar at tøkugjaldið hækkar skal tí ikki merkja at alivinnan ikki skal kunna menna seg tí tað er gott at ein partur av tøkugjaldinum eisini ferð til nýmenning soleiðis at føroysk aling hevur lívlagað nógv ár fram í tíðina tí eg síggi fyri mær at við føroyskari æling og teimum inntøkunum hetta kann kasta av sær so koma okur eisini málunum um eina sjálvstøðar føroyar nærri har okur við føroyskari framleiðslu av laksi kunna gera føroyar til eina sjálvstøðuga tjóð sum megnar at standa á egnum beinum takk fyri harra formaður