Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-10-08
Topic: 1. viðgerð LM-030/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um serstakar treytir fyri fiskiskapi eftir makreli, norðhavssild, svartkjafti og botnfiski í 2018, 2019 og 2020 og botnfiski í Barentshavinum í 2020
harra formaður hettara uppskotið er ikki s stórt í vavi men stórtu týdningi og upplýsingarnar í uppskotunum eru ógvuliga avmarkaðar her stendur einki um tær fíggjarligu avleiðingarnar fyri landið landskassan altso hvørja inntøkurnar veða mettar at vera og harvið eisini hvat ið í hesum førinum uppsjóvarvinnan serliga og og blakartrollararnir í varenshavini koma at gjalda h men tað verður bara víst til at hetta er eitt fyribils uppskot tí mann arbeiðir við onkrum øðrum og eg havi hug harra formaður bara at taka samanum tey tølini sum eg kann síggja í hesum her og tey eru partvís nevnd í sjálvum fíggjarlógaruppskotunum og her verður nevnt at sjálvt hetta uppskotið altso við einum kilogjaldi á makrel svartskjaft og norðravsild og á botnfisk í barnilshavinum og her skulu minnast til at ein partur av makrelinum rindar ikki tilfeingisgjald tavil siga tað sum heimaflotin hevur atgongd til sum annars verður fiskað av uppsjóvarskipum tí tað verður selt víðari rindar ikki tilfeingisgjald øh og metingarnar í fíggjarlógar uppskotunum altso fyri í fyri í ár tí hendan lógin kom eg í gildi fyrstu ferð hendan lógin kom fyrst verðið gildi fyri tvey túsund og tjúgu har varða inntøkurnar mettar verða tvey hundrað og trýss milliónir tvey hunrað og trýss milliónir eg fari at loyva mær harra formaður og landsstýrismaðurin kann rokni við viðmerkja tað at eg fari at loyma færa at siga tað ivasamt og tað byggi eg serliga á tað atmakrelfiskiskapurin eg vóni at tað broytist eg vóni nakað kann kann bjargast inn aftra tí at har eru umleið ja knøpt tretivu túsun tons eftir at fiska øhso tey teir pengarnir koma ikki inn vistu teg ikki veru fiskað tað eru rættiliga nógv av hesum her tretivu hálhálv aðru ferðinar tretivu taðer atar fimmogfjøruti milliónir sum sum koma mangla í tað sum so ger tað at á fíggjarlógini fyri komandi ár metir mann at inntøkurnar fara at vera trý hundrað og fimtan milliónir tað er bygt av tað sum stendur í fíggjarlógini og eg veitk um tingfólk hava gjørt sær tað greitt at hetta uppskotið altso hesi kilogjøldini verða mett at geva tvey hundrað og trýss milliónir men so verður roknað at av teirr nógv útskeldaðar uppboðssølu har vóru jú bæði í átjan og nítjan seld langtíðarrættindir ávíkavist fyri trý ár og fyri átta ár og tá ið reiðaríini bjóðaðu og keyptu á uppboðssølu tey tunsini so rinda tey jú fyri øll árini altso tay rinda eitt ávíst kilogjald fyri øll tey komandi árini visti trýárætturin so í trý ár og í átta ár fyri fyri átta ár og tað verður mett at geva árliga sambært fíggjarlógini fýraoghálvtrýss milliónir krónur eg fari eisini at loyva mær at ivast í tí kanska er tølini ikki so øgiliga stór men lanstýrsmaðurin kann vælgreina teg hann í fíggjarmálaráhari at tey fyrstu trýárættindini vórðu seld í tvey túsund og átjan og vórðu galdandi fyri átjan nítjan ogtjúgu ikki fyri einogtjúgu so hetta talið at man ottan við fáa fýraoghálvtrýss milliónir inn av uppboðssølugjøldum í tvey túsund og einogtjúgu tað kann so ikki vera heilt neyvt tí at tey fyrstu trýárarættini su vórðu vórðu keypt í í tvey túsund og átjan koma so ikki at rinda komandi ár og fari g ikki heilt skeivir trýárrættirnir vóru ikki so øgiliga stórur partur so er tað í hvussu her ja tað er upp í móti tíggju milliónum tað vil siga at upplýsingar vit fáa her eru í besta føri ivasamar men hvat er tað sum vit tosa um her h fleiri hav ver inni á tí at at tilfeingisgjøld ella veiðugjald sum vit róptu tað í tveimum uppskotm sum komu niðan htað var jú harðligur mótstøðu ímóti tí tað einasta orkiltil at veiðugjald komu inn í skipanina yvirhøvur var í sonevndi minnilutasamgonguni í tvey túsund og ellivu og tað skal eg taka á meg beinanvegin tí at tjóðveldið kravdina og partvíst framsókn tí komu tilfeinisgjøld fyri fyrstu ferð inn í tvey túsund og ellivu og fólkaflokkurin rýmdi úr samgonguni av tí sama tí teir søgdu at mann kuldikki gjalda eitt oyra øhsíðani komu jú tilfeingisgjøld inn til undanfarna samgonga bæði hækkaði gjøldini men hevði eisini uppboðssølu so vit fingu altso í fjør í tvey túsund og nítjan trý hundrað og níggjuogtrýss milliónir inn í tilfeingisgøldum altso bæði hesi kilogjøldini her umframt uppboðssølurna men í ár verður so mett at bara trý hundraðog fimtan millión kom in taðvil sia taðer ein skattalátti til tey størstu reiðaríini tí tað tað er bara tað størstu reiðaríini su gjaldu heftar her upp á fimmoghálvtrýss milliónir er fyrsta umfari men tá ið uppboðssølugjøldini sum jú eru arvurin frá uppboðssøluni sum vóru í í átjan og nítjan tá htta burtur so er hatta fýraoghálvtrýss milliónir burtur afturat tað vil siga at tað er ein ein skattalátti ella eitt avgjaldslætti til tey allarstørstu reiðaríini til útlendskar spekulantar upp á omanfyri hundrað milliónur upp á hundrað og tíggju milliónr og tað er tað vit skuldu hugsa um her tí at hva vórðu hvat hvar vórðu gjøldini brúkt til tey vórðu brúkt til at geva teimum miðalløntu í føroyum til vanligu arbeiðsfólkinum alt frá vanligum ververkafólki til eina vaskikonu til ein lærara til ein pedagog ein skattalátta sum fyri eina miðalfamilju var upp ímóti fjúrtan fjúrtan hundrað krónur um mánaðin tað var tað sum undanfarna samgongan gjørdi og tað var fíggjað soleiðis og so annmann siga ja so fóru sum eg sigi tá ið tá ið tey sterkastu gerast ella offur so fóru øll upp ápparikatirnar morlaðu sjálvandi tann fiskivinpolitikkin niður tí at hetta var jú á gjald sum eisini útlendskispekulantar skuldu gjalda og tey sigraðu og hava altso nú fingið ein skattalætta upp á í minsta lagi tá vit taka oðspengarnar burtur upp á oman fyri hundrað milliónir høvdu vit í staðin brúkt tær pengarnar til ein lætta til tey fólkini sum arbeiða hvønn einasta dag og til tær vinnurnar sum eru í kapping hvønn einasta dag í føroyum so hevr tað altso kunnað givið eini vanligari familju hetta her sum samgongan nú skerjir í gjøldum til tey stóru reiðaríini tey kunna givð eina vanliga familju ein skattalætta upp á hvussu upp ímóti sjey hundrað krónur um mánaði men tað vil mann ikki í staðin fyri mann sagt nei hvør skal gjalda tað er tann sjúki tey sum hava minst ja tey sum eru tillagaðum starvi tey skuldu hava prísin fyri hesum her tí at hasier útlendskspegilantarniro tey stóru reiðaríini sum hava ovurstór yvirskot ikki skuldu gjalda tað og lat okkum bara lat okum bara taka tað beint á hvussu gekk tað hesi árini tá mann spilti út uppboðssøluna og alt tað tað gekk tú framúr í allari fiskivinnu tað hevur ongantíð verið betri ár hjá tí samlaðu fiskivinnuni í føroyum enn tey árini tá ið tann nýggja fiskivinnuskipanin hjá undanfarnu samgongu var í gildi hóast tey rinda hasar gjøldini og hví er tað ja fyri ein og hvønn sum sum hvussu hevur um mann skuldi trúð tí at flokkar á á á høgraveingjunum gingu inn fyri kapping tí hvat hendir í teiri løtu at tilfeingið fær ein prís og tað e rætt sum erhard joensen segði og eitt gjald skal jú vera eitt gjald perkilo tað vil siga óðansæð hvør fiskar tað so skal vra sama gjald per kilo og so kanman rokna úp í insan mátar og uppboðssølan er so ein máta at gera tað upá tað ger jú tað at tann sum tá fær mest burturúr at fáa meira dygd meira góðsku meira prís meira virði fyri hvørt kilo hann vinnur kappingina meðan tann sum fær minni burturúr tá tá ið tá ið fiskurin er komin á drekki og og til lands hann tapakapingna tí er tað so týdningarmikið at gjaldið er at gjalda pert kilo og tað er sjávandi ringt at gera niðurstøður aftan á stutta tíð men fyri mær er eingin iviri um tað at tann kappingin sum var tað var til dømis reiðaríir sum bjóðaðu seks krónur kilo fyri makrel og hví jú tað søgdu tað at vit gera tað tí vit trúgva upp á tað at vit kunnu fáa ein nógv betri prís á ein betri marknað í japan og tí kunnu vit gott fáa eina fína tryft í hettar her og tað er eisini prógva tey hava fína dryft í hesin her hóast tey rindað handan prísin so tað tað at mann kappast um um um hesa virðisásetingina av tilfeinginum ger eisini tað at vinna fer í kapping um at fáa meira burtur úr hvørjum fiskaðum kilo og tað er tað tit missa nú og eg veit ikki vat tit ætla við hesum sokallað yvirskot sm var sera á gjaldinum g eri púra samdur við bjarna hammer eg rokni við tað verða krodi sum ýusum altíð sum verður buldrin ígjøgnum uttan nakra viðgerð øh og tað fara vit sjálvandi í tjóðveldi at ávara harðliga ímóti so fari g at nevna at enda at ein tann størsti feilurin og eg havi gjørt fleiri feilir tað var at í fyrsta umfari løgdu lóggávu vit um at manningin skuldu ikki gjalda tilfeingiskøl sjálvandi er tað tann sum hevur fingið hesi her framlígjarrættinin skal gjalda fyri tað som gjørdi nýggjufiskivinulóggávuna og ásettu at tað er bara rættindahavarin skal gjalda men kortini kortini fóru manningarfeðløgini gjørdi eina avtalu við reiðarafelagi har tey átóku sær at gjalda sín part av hesum gjaldinum sum bara reiðarin eiður at gjalda og hevði eg trúði upp á at at at manningarfeløgini fóru eg var eisini til reiðar fara at gerarættin saman við teimum at vinna tað slagið eg trúði upp á at tey fóru at standa við sítt og berjast við rættindunum hjá manningini hjá fiskimanninum sum skapa virðini men tað gjørdi tað ikki og tí skuldu vit lóggivið um tað so tað átti at verið lóggivið um at tað er bara rættinduhavarin sum skal gjalda hetta gjaldið hitt er dundrandi órættvíst sjálvt um hýrirnar er stórari su víðari tí tað eru teir reiðararnir sum nú eisini sleppa at keypa og selja fólksings ognina millum sín og stinga pengarnar lumhann og rýma úr vinnuni so hví hundarnar skal orsaka við harra formaður skal vannligu gjalda fyri etta her tað var tann størsti feilin eg gjørdi at e iki sá tað at koma at tað fóru ikki t ganga manningarfeløginir fóru at hokna og bogna undir trýsstirna frá reiðaranum tí so áttu vit at lóggivið um tað sjálvt um tað er í mangan máta a leggja seg út í arbeiðsmarknaðarmál so tað eiga vit at gera so harra formaður høvdu vit hildið fram við undanfarnu fiskivinnulóggávu so høvdu tilfeingskjøldini sambært svarið rá jakubvestegaard givið fyri tvey túsund og altso í ár høvdu givið fýra hundrað og einogtjúgu milliónir og hugsi tykkum hvat gn tað kundi gjørt fyri tann veruliga føroyingin tann mmeiniða føroyingin og fyri tey sum nú verða skorin og skuldu gjalda prísin við niðurskornum heilsugjøldum og heisutænastuorðum