Aksel Vilhelmson Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-05-04
Topic: 2. viðgerð LM-136/2021  Uppskot til løgtingslóg  um avmarkandi tiltøk í sambandi við atgerðir móti Ukraina
akkyrfrú forkvinna øhsum sagt o hevuri uttanansnevndin býtti seg í ein minniluta og ein meiriluta í álitinum soleiðis at bæði minnilutin og meirilutin taka undir við við uppskotinum men meirilutin er uttanstevndisso valt at gera nakar eitt broytingaruppskot sum minnilutin r ikki við í øh eg skal so vegna minnilutan sum er høgni hoydal og eg sjálvur lesa okkara minnilutaálit og tað er soljóðandi álopið hjá russlandi á ukraina eru ikki bara brot á grundleggjandi altjóða rættarligar reglur men er eisini moralskt etiskt og menniskjaliga forkastiligt tískil eiga vit at fordøma krígsgerðirnar hjá russlandi ikki bara í orðum men eisini í verki javnaðarflokkum og tjóðveldi hava fyri langari tíð síðani boðað frá at vit eiga at steðga samhandlinum við russlandi vit eiga í føroyum at taka avgerðir um okkara tiltøk við støði í okkara egna búskapi og møguleikum eitt kríggj í europa hevur stórar avleiðingar fyri øll eisini føroyar vit eru ein partur av heimssamfelagnum skulu gera okkara part handil kann økja um vælferð men uttan uttan um rættindi frælsi og samhaldsfesti so eru vit fátøk vit eiga a tí at taka eina avgerð út frá okkara demokratisku virðum og ikki einans peningarligum virðum undir viðgerðini av lógaruppskotunum er upplýst frá uttalandsfyri uttanlansnevndini at samhandilin við russland í stóran mun longu er steðgaður upp tí tað er praksis ikki ber til at hava samhandil við russland eftir handilstiltøkini sum altjóða samfelag longu hevur settir í verk vit eru stolt av at okkara forfedrar sigldu til bretlands undir seinna heimsbardaga vit høvdu ikki verið so stolt ut okkara forfedrar høvdu sigt uhøvdu siglt fisk til týskland undir seinna heimsbardaga og okkara eftirkomarar fara neyvan verða stoltir av okkum og vit metta russiska fólkið samstundis sum russiska krígsmaskinan bumbar eitt frælskt land og ósek fólk eingin veit hvussu morgindagurin fer at síggja út í europa kríggið kann møguligan og tíverri gerast meira umfatandi enn vit kunnu ímynda okkum tí er hetta eina avgerandi løta og vit kunnu spyrja okkum sjálvu skulu vit fólkavaldu vera veðurhanar ella skifoskifta meining í heilum ella skulu verða vegvísarar ið ganga á odda her eigur ikki at vera nakar ivir politiska skipanin skal sjálvandi vera vegvísar tí vit skulu minnast til hetta steðga kríggið steðga russa steðga russar við at kríggjast so er friður men steðgar ukrainska verjan so er einki ukraina hóast tað kann vera trupult so verður tað lættari um vit standa saman um hetta landsstýrið og løgting vinnulív og borgarar fyriliggjandi uppskot gevur sera víðar heimildir til landsstýrismannin minnilutin hevði tí ynskt at lógin var meivar meira neyvt orðað talan er um eina heimilgdarlóg sum kann hava stóran týdning fyri føroyar tí minnilutin staliga mælt til at allir flokkar verða umboðaðir í einum demokratiskari viðgerð av tiltøkum ið skuldu setast í verk og minnilutin heitir enn einaferð á landsstýrið um at tryggja hetta minnilutin tekur sum eina sjálvfylgju at landsstýrismaðurin sambært grein fýraoghálvtrýss í løgtingslóg um stýrisskipan føroya ráðførir seg við løgtingsins uttanlandsnevnd so hvørs vil landsstýrismaðurin brúkar heimildirnar í hesari lóggávu við hesum viðmerkingum tekur minnilutin undir við málunum og mælir løgtinginum til at samtykkja uppskot í morgun so var eg sjálvur í breddagnum saman við fýra øðrum limum uttanandsnevndini har vit kjakaðust um um støðuna í á leið ein hálvan tíma um støðuna í ukraina og um kríggið sum russlan hvør ímóti ukraina og tað sló meg aftaná tá breddin varð liðugur at eingin av okkum fimm eingin av okkum fimm hevði nevnt ukraina í einum norði tað snúði seg um føroyska fiskivinnu ikki um ukraina tað snúði seg um føroyskan útflutning ikki um ukraina og tað snúði seg um føroyskan búskap og ikki kríggið í ukraina øh tað ger mær ta kensluna at vit er kanska farin til eitt ell annað at nú snýr tað seg slett yvirhøvur ikki um at revsa russland fyri ta prodsshjøritager og at stuðla ukraina sum fólk og land men farin at vit diskutera meira um hvat hetta merkir fyri okkum ein skilamaður var inni í inni til hoyringar í utanlantsnevndini eg skal ikki ikki endurgeva hann rætt v tað tað minnist ikki akkurát hvussuhann segði orðini r fullin men hann vísti til ein ein kendan mann sum umtalaði seinna heimsbardaga har hann segði at tað var tríggir partar av einum kríggi tað eru tey sum fremja kríggj og tað eru ovrini og so eru tað tey líkasælu og tað e líkasælu er kanska tað sum tey sum eru orsøkin til at kríggiðkann halda fram tí at tey venda tt blinda eyga til og hyggja vekk frá ræðuleikunum og at liva víðari og lata sum einki og tað hvur tóran týdning tað trúgva atvit øll ettað vónin t it øll inni her eru samd um at vit í føroyum skulu ikki vera tey líkasælu tað er hvussu stóran týdning fyri meg persónligaog fyri javnaðarflokkin og tað trúgvi eg eisini fyri alt føroya løgting øh tá tað kemur til tey átølinini um es ger so er tað rætt sum sum billjustinussen formaðu uttansteimum segði tað sum tær sanktiónir sum es hevu sett sett í verk higartil tað fær landstýrið heimið til at seta í verk so at vit fylgja vesturheiminum tað er samdur biljustinussen í men har r nøkur onnur ting sum eg ikki eri heilt samdur í og sum eru eisiniha víst á fyrr tað fyrsta tað er tað eru okkara útflutningur til til russland av fiskavørðum laksvørum laksi at tað verður sagt ja men es boykottar ikki matvørur til russland tað er rætt men tað er soleiðis at tað kríggið var í krim aftur í tvey túsn og fjúrtan so boykottaðu allir vesturheimirin í russland og føroyar var ikki sum partur av tí boykáttinum tí bleiv vesturheimurin og es boykotta av russlandi soleiðis at vesturheimirnin ikki kundi selja matvørur til russlands og vit í føroyum valdu siga tað soleiðis at gagnnýta tann møguleikan kanska eisini tí vet vór boykottar við es just tá leg bent frammanundan yvirtóku tann marknaðin og hava so selt fisk og nógvan fisk og laks til russlands í hesum tíðarskeiðnum men nú haldi eg støðan er heilt ðrvísi nú eru vir tvey túsn o tveyogtjúgu og russland hevur lopið á eitt frælskt land og drepur hvønn dag eisini mæð han standa herpeint bumba tey ósegv fólk hat bæði eldri fólk kvinnur og børn doyggja tí haldi eg at roynt moralst áttu vit at steðgað samhandlinum men tað er rætt sum tað verður sagt og vit siga tað isin í álitinum at tey sum hava verið inni í uttanlandsnevndini hava upplýst at samhandilin í stóran mun er steðgaður nú ein partur tí at partur av vinnuni hevur valt at steðga handlina fríviligt og so tí at tað er næstan ómøguligt at hava samhandili í ussland við teimum altjóða restruktiónunum ella samktiónum sum eru settar í verk øh men framvegis eiga vit at taka ta stigið sum politiskskipan at siga vit steðga samhandlinum sum støðan er í løtuni øh og sjálvandi hevur atýdning fyri búskapinum í føroyum men sapr føroyir er longu raktur og samhandulin ersteðgaður men har hava fingið upplýst av tí útfluttin vit høvdu russland í fjør so var ein milliard har á leið átti alivinnan og alivinnan hevur funnið annan marknað og hevur ein hægri prís nú enn ei hevði í fjør o so eru áleið ein milliard sum er psum er uppsjóvarfiskur har eru størri avbjóðingar millum annað tað at ati altso við við serliga silduni men eisini makrelinum at tað er trupult t sleppa av við ein aðrastað til sama kostnaðn leysliga bleiv mett kanska tel hálvan prís so útfluknurin vild tað kosta okkum syrska hálvan milliard tað at russisk marknaðurin hvørvir her og nú men eg eri sannførdur um eisiniupp á sygt at vit mugu leggja um sum samfelag vit hava forbundin av russiska marknaðinum og tað er óheppið tá tað er eitt stýri sum finnur upp á slíkt at vera bundin at einumtílíkum stýri tí eiga vit eisini atleggja um og fyrr vil gera tað betri er tað og tað má vinnan og politiska skipan saman at gera tey trígja oknm betri marknaðaratgongd aðrastaðnis í heiminum øh og so er tað nøkur undantøk sum eru her at lansmar iki far heimild til og tað er rætt tað er sanktiónir sum es ikki eru sett í verk enn h men vit viðgera tær nú tá han sar tan deokrati vit viðgeja eina heimildara nóg nú til at geva til landsstýrismannin har millum annað at landsmaðuin fær heimild til um hetta broytinsga upskotið er samtykt at steingja føroyskar havnir fyri russisk fiskiskip um onnur gera tað um onnur gera tað ogjavnaðarflokkun er sannførdir um onnur gera tað skulu vit eisini gera tað to vilja vit geva landssýrsmansa heimildina longu nú eg eri a ett sidur bangin fyri tá i mann oyrir kjakið at tað er onkur sum heldur at landssmaðin ikki skal hava ta heimildina heldur ikki seinni tí tað verður sagt nokk so oftani øh ja men vist tú steðga samhandlinum hvat ger russland ja vist tú steingja fiskihavnar hvat ger russland fær tað uppsiga fiskivinusamstarviðog so framvegis tíverri mugu vit siga at putin stýrir í russlandi men tan ver ikki soleiðst hnnr óboðandur skal stýra í føroyum at vit ikki tora at gera tað sum vit halda er rætt og neyðugt at gera tí han er bangin fyri hvussu puturin fer er at gera við at uppsiga kanska annað samstarv øhso vera eit sindur frammi eisini tað kon eisini itt sindur fram í uttanlandsnevndini ikikki so ítøkiliga men kom it sindur fram ati at suvit hugsa langdsigda tað era vit eisini at gera vit eiga at gera tað rætta nú at tryggja vat standa rættur mennina søguna vera við í vesturheiminum fult og heilt tá tað kemur til at revsa russland fyri tær protskerar teir gera í ukraina og eru vit ikki tað hundrað prosent ikki bara nú men eisini tað sum fer at koma so kunnu vit fáa eitt verri umdømi í í vesturheiminum og tað kann gera tað at at okkara fyritøkur koma at missa handil í vesturhoyminum vit hava sæð til dømis taka uttanlands í danmark so hava sæð eina fyritøku eina tóra fyriøku sum sum eitur ecco sum øll kenna hon hevu verið óheppin til hon hevur gjørt risaíløgur í russlandi í tvey túsund og tjúgu og einogtjúgu har hon hevur keypt alla marknaðurn upp memeirenna minni inan fyri skógvar og nú vit honiki fara úr russlandi tí tað kostar kostar fyritøkum milliardir men tað ger tað at forbrúkarin ikki bara í danmark men í vestureuropa vendir ekka og baki og umsetingarer minkaðir rættiliga nógvum krónum tí er að er týdning at vit sum politiskuskipan standa saman og standa saman við vinnuni soleiðis at viti vit gera tað rætta og eisini kunnu senda