Aksel Vilhelmson Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2021-09-29
Topic: 1. viðgerð LM-011/2021  Uppskot til løgtingslóg um at minka burtur donsku ríkisveitingina til Føroya
bundin av donskari ríkisveiting tað hvur sagt fyrr ve anngott siga tað enn einaferð at javnaðarflokkrin hevur ikki so mál at fara úr ríkisfelagsskapinum men innan ríkisfelagsskapin taka størri fíggjarliga og búskaparliga ábyrgd so hvørt vit halda hetta er ráðiligt fortreytina tá er at hetta ikki gongur út yvir vælferðina og livirkoyrini hjá vanliga føroyinginum spurningurin er so um hetta uppskotið ger tað tað skal eg venda aftur til øh hyggja vit ettr sjálvu uppskotunum so verður sagt í viðmerkingunum ati ati vistu vit gera við hesum loysni herpeint om vit hava tá inntøkuvøksturin sum vir hava havt te seinastu árini so kann helvtina av inntøkuvøkstrnm brúkast til atminka ríkisvoyskina við og hin helvtin kann brúkast til vælferðina hjá okkum føroyingum at betra um vælferðina tað er ikki heilt samdur í at tær fortreytirnar rættar tí at mann ger ikki hettah uppskotið upp íurealinntøkuvøkstrinum tí tá man hyggur eftir inntøkuvøkstrum hjá landskassanum sum skal minnast til a ein stórur partur av inntøkuvøksturi hjá landskassannum snýr seg um inflatión tað vil siga at prísvøkstur og lønarvøkstur tað er soleiðis í samfelagnum at skulu vit hava eitt samfelag í tvey túsund og einogtjúgu sum líkist júst samfelagsr av tvey túsund og tjúgu so vaksa útreiðslurnar við tveimum trimum prosentum tað gera tær tí at lønirnar vaksa í samfelagnum ta skulu vaksa lønarútreiðslurnar eisini og prísirnir vaksa eisini í samfelagnum tí vrur eisini dýrari hjá tí almenna akkas sum hj øllum øðrum at keypa inn øh so skulu vit hava sama vælferðarstøði í tvey túund og einogjúgu sum tvey túsnog tjúgu so mugu vit vaksa útreiðslurnar við tveimum trimum prosentum men harumframt so vaksa inntøkurnar eisini í automatiskt við tveimum trimum prosentum tað er tá ið lønirnar vaksa í samfelagnum so fær landskassið meira inn í skattið og tá ið prísurin veksur so kemur meira inn í emmig og avgjøldu og so framvegis so ein partur av hesum her er til a dekka infilatión so er resturin eftir sum kan brúka mesi inntøkuvøksturin er størri enn tað so man kann brúka til vælferð ella at skerja ríkistuðul øh visu vit taka undanfarna nel lso vit taka taka tað seinast gað ríkisveikina við trýhumd í seksogtrýss miliónum tað var aftur í tvey túsund og tvey sum hevur ofta verið ført fram av kanska fyrstogfremst tjóðveldi men eisini øðrum at tað hevur ikki órógvað vælferðina í føroyum og tað er so vítt samdur í og tað er finnar orsøkir til eg haldi at so er tað eina er at tá kom hann frá einum stórum yvirskoti á fíggjarlógini landskasin hevði stór yvirskot tað vil siga at tað var kanska rúm fyri at skerja inntøkurnar uttan at tað gekku tivur vælferðina hin orsøkin nað við við bæði dugnalig heit men eisini hepni at gera at serli seinastu tíggju árini so hava vit havt við vindbúskaparliga vit hava havt søguliga lágað oljuprís søguliga lágað rentu prísurin á alilaksi tvífaldaðist á heimsmarknaðinum frá frá ár til ár næstan og so hava fingið munandi meira a uppsjóvartilfeingi tað hevur eisini gjørt tað at inntøkuvøksturin og búskaparvøkstrin o samfelagnumverðu somikið stórur at vit væl og virðiliga hava kunnað klára okkum sjálvt um rísjóvoikið minkaði meni søgan í dag er eitt sidur øðrvísi vit hava undirskot á fíggjarlógini og tað er eingin sum sigur tað at tann vøksturin som hevdur havt seinastu árini sum partvíst er er hepnið altso tað á rentaner lág otað valda oljanir lág og tað at eftirspurningurntil laks o leksur o nógvar prísirin tvífaldast er ikki nakað sum vit beinleiðis hava ávirkan á í føroyum men vit hava verið heppin at tað eisini kemur at henda eftir næstu árini øh um undanfarna samgonga sum legði stóran dent á at hava ein fíggjarligan ábyrgdarfullan politikk vísandi til at mnn hevði eina komma fimm milliard í yvirskoti á fíggjarlógini tann seinasta árið undanfarna samgongan legði frá sær haldi at yvirskotið var fýra hundrað og sjeyogfjøruti milliónir ellafýra hndrð og sjeyogtrýss milliónir om mann rindaði niður skuld og mann fylti kassanir upp millum annað búskapargrunnin man søgdi pengar in í búskapargrunnin hevði tann samgongan hildið fram og fann ábyrgdarfulli politikkurin hildið fram so hevði tað sikkurt í hesi vælskeiðinm verið rúm fyri at minka um ríkisveikina men takav so støðuna akkurá sum hon er í dag so mugu vit bara ásanna tað at í allarallarbestu tíðum so hevur henda samgongan megnað at oyðsla ta yvirskotið burtur so tær fortreytirnar sum kanska vóru í tvey túsund og tvey eru ikki til staðar her og nú til at skerja ríkisveikingina uttan at tað fer at ganga úti yvir vælferðina hjá okkum føroyingum og ati so vita vit heldur ikki um um vit fastlasa okkum í at siga at hetta er loysturin næstu sjey árini so kenna vit heldur ikki untar búskaparliga viðgongdin fer at vera eins stór tey næstu sjey árini sum hon hevur verið so sum útgavspunkt so kann eg siga at javnðarfokur sjálvar ferð geva hesum málinumeina góða viðgerð í fíggjarnevndini men vit taka ikki undir við hesum uppskotunum men tá tað er sagt so skal siga tað sum eg byrjaði við at tað er sjálvandi ikki soleiðis hjá javnaðarflokkinum og eg haldi heldur iki nakar annar flokkur av løgtingium haldi heldur ikki sambandsflokkurin sigur tað men tey slskun lurtar eftiratira koma at tað er eikt mál í sjálvum sær at vit skulu vera fáa ríkisveiting í tað endaliga úr danmarknum men tað skal gerast ein skilagóðan hátt um ein ábyrdarfullan hátt og tað fyrsta fortreytin tað er at vit hava yvirskot á fíggjarlógini og landskasanum yvirskot tað hava vit ikki undir hesari samgonguni tíverri hóast yvirskotini varð stór tá hon tók við og at vit so gera ein ein skilagóðan loysn soleiðis at visunúbúskapurin minkar munandi ella at min vit hava ein afturgongd í búskapinum at mann ikki fer t skerja inntøkurnar soleiðis at tað gongur hart út yvir vælferðina í føroyum og tað vita vit tá ið tá ið kreppan raka føroyska samfelagi seru tað oftast tey allar allar veikastu sum verða harðast rakt millum annað við at tey missa arbeiði og kanska flyta av landinum so framvegis men vit eiga at gera teimum skilagóðan mátan og javnarfokur r tekki avlísandi fyri at vit alla tíðina støðugt eiga at taka størri ábyrgd av samfelagnum bæði fíggjarliga og eisini tá tað kemur til fyrisitingarliga kemur tl at yvirtaka málsøki men akkurát hetta uppskotið fer t havnat okum athvaðn ímóti takk fyri frú forkvina ja takk hervóru nakrar viðmerkingar høgni hoydal ger sovælfrú forkvinna eg er eitt sindur tvíbýttur eg helt á ein hátta aksel johannesen helt eina øla góða røðu sjálvt um hann vísti á hvar vit er mest grundleggjandi ósamdur men so haldi eg at aksel johannes kanska leypa stig ov langt tí at hetta uppskotið er ikki bara sum onkur sig es í bótpettøku vit siga faktiskt er sjálvandi kunnu okur ynska ynskt sær at skertlóksstovulin nev skjótari vit leggja upp til ber tað til at fáa onkrar semjuhar men hvussu fara hinar flokkarnar at siga hvussu kunnu teir hugsa sær tað øhso tað hevði g ynskt at janasfók kanska gera í nevndar