Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur (Fólkaflokkurin (People's Party)), speaker, 2020-08-03
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipanini um FG-001/2020 : Frágreiðing løgmans á ólavsøku 2020
ger so vælja takk fyri harra formaður og eg fari allarfyrst at takka løgmanni fyri eina góða ólavsøkuhøvi henda lýsti væl tað sum eg fari av hesum vælskeiðnum og framtíðarætlanin hjá hesi samgonguni ja fortreytirnar fyri hesum nýggja ár tíggjunum vóru søguliga góðar ja vit vóru væl nøgd við ella vit fóru væl nøygd til verka agrýtni posetivitetið kreativitetið ja alt var til vinnulívið blomstraði sum ongantíð fyrr og triðjau beinini sum vit so oftani hava tosað um í samband við vinnuna ella sóu vit klárari klárari ferðavinnan skuldi vera tað triðja beini aftaná nógv vu stríð og tíð í arbeiði har eldsali setti sín dám byrjaði hetta veruligani at lukkast tað heilt stóra bumu skuldu júst vera í ár fólk gjørdu sigklár hotellið var bygd upp á null komma núgs og onnur í stoypsskeini flott væl gjørd hotellir ja eg sum landsstýriskvinna í almannamálnum stóð næstan adi havandi huga verkætlaninar heim til fólk við serligum avbjóðingum sum fyrrverandi landsstýriskvinna læt eftir seg til mín hon royndi og eg royni og trúgv mær eg arbeiði sera nógv at fáa hesi heim til heildar men tað er ein forðing fyri og onnur eftir so er tað hetta so er tað hatta so um mann vil tað ella ei so havi vit nógv at læra av tí privata tað kemur til effektivitet ná men hatta var so ein síðupemerkingur ja fleiri gjørdu hús kjallara ella neysklár til summarið tí nú bar til at tjena pengar hetta var árið men hvat hendir ein ósjónligur óvæntaður fíggindi leypa á okkum ikki bara í føroyum men um allan heim hesi virusini kovid nítjan hevur sett dagsordan kring allan knøttin hetta kom púrasta óvæntað á okkum ein ótryggleiki fór ígjøgnum allan heim tí hesin fíggindi rakti børn ung eldri ja eingin kundi føla seg tryggan hvørki í føroyum ella aðrastaðni minnist hetta kvøldið ja seint um kvøldð var á veti klakskar aftan á ein á sera drúgvan arbeiðsdag tá telefonin ringir ella ringdi frá løgmansskrivstovuni um at koma til havnar á fund tí alvorligheitin kravdu tað nú vóru vit í føroyum eisini rakt av kovíjan vihus stig skuldi taka stórar alvorligar avgerðir skuldu takast okkara fólk skuldu verjast og sum øllum kunnigt ja so settu vit nógv inn fyri at yvirliva hesa plágu vit stóðu øll saman landsstýrið alt løgtingið saman við føroya fólki og eru vit enn komin hampiliga væl burtur úr hesum haldi eg sjálv men vit vita sjálvandi ikki hvat framtíðini hevur at bjóða men í løtuni eru vit tó betri íklødd til at tækla kovi nítjan uttan at fara ov langt inn í júst hetta málið so avgjørdi eg við meg sjálvan sum landsstýriskvinna í almannamálum at eg skuldi berjast alt tað eg kundi fyri at tey sum eg varavði av skuldu koma so snikkaleys burtur úr kreppuni sum tað var yvirhøvur møguligt fleiri borgarar fingu ikki tað tænast sum tey annars vanliga fingu einsemi herjaði á tá mann nú ikki kundi vitja síni kæru ja prísurin hevður veriðhøvur hjá teimum við serligum avbjóðingum hjá teimum avvarandi og hjá arbeiðsfólkinum tað vanliga sosiala lívið var broytt men vit mistu ikki ímóti framtíð fleiri átøk og fyribyrgjandi arbeiði og eru vit komið so nøkulunda fyri okkum aftur og nógv gongur framvegis væl búskapurin er sterkur og tryggur og tað sama er skipanin so lofta teimum at hava størsta tørv vit vita betur í dag hvussu vit skulu umgangast at blíva smittaði og eisini hvussu vit umgangast at smitta onnur vit skulu ansa eftir okkum sjálvum og ansa eftir okkara metmenniskjum so vítt sum tað ber til vit hava nú bevekað okkum til gamla arbeiðsháttin um ikki dagligdagurin er júst tinsami sum áðrenn kom vit nítjan men haldi eg sjálv at vit hava dugað væl at tillaga okkum skal nú koma inn á nøkur mál sum eru løgd fram og samtykt umframt onnur mál sum eg arbeiði við í løtuni og ætli mær at koma niðan løgtingi við í hesari tingsetuni fólkapensjonistar eitt tað allarfyrsta málið sum eg fór í holt við var at gera tað meira liviligt fíggjarliga hjá fólkapensjonistunum eisini skuldu tað loysa seg betri at arbeiða hjá teimum kann stutt upplýsa at viðurskiftini hjá fólkapensjonistum á arbeiðsmarknaðin er broytt og fólkapensjonistar sum hava aðra inntøku varðveita nú munandi størri part av pensjóni grundupphæddin er hækkað við tvey hundrað og hálvfems krónur um mánaðin og hækkar við somu upphædd í tvey túsund og einogtjúgu skattafrósturi til fólkapensjonistar er settir í gildi fólkapensjonistur fer at hava túsund og fýrs krónur meira at liva fyri í tvey túsund og einogtjúgu enn áðrenn vit komu til ein stakur fólkapensjonistur ferð at fáa komandi ár syrka tólv túsund og fimm hundrað krónur útgoldið um mánaðin í komandi ári um vit taka so dømi ein vanligur arbeiðsmaður sum hevur fjøruti tímar á arbeiðsviku fær útgoldið sirka trettan túsund og seks hundrað krónur útgoldin mánaðin hetta svarar til at munurin millum ein stakan fólkapensjonist og arbeiðsmannin er ellivu hundrað krónur um mánaðin men tá ið tað evr so sagt so haldi eg at ein arbeiðsmaður eigur at fáa meira útgoldið lógin um almannatrygd og tænastur lógin um almannatrygd og tænast sum avloysir gomli forsagalógina er eitt ovurhonds stórt framstig lógin kemur í gildi fyrsta januar í tvey túsund og einogtjúgu sostatt er logsins komin á mál við hesum arbeiði sum byrja longu í nítjan hundrað og fýraoghálvfems tá nýggja forsagararlóg skulu gerast harumframt skulu fleiri kunngerðir verða klárari til orskifti í lógini um almannatrygd og tænastur verður støði tikið í hvat hin einstaki megnar og tørvar og hvør støðan annars er tænasturnar skulu veita saman við borgaranum heldur enn fyriborgarin lógin heimillar eisini viðlíkahaldsvenjing spurt hevur verið eftir í nógv ár sja váttan av farisaki um tú fært eitt barn uttan fyri hjúnalag hevur tú skula møtt upp hjá familjufyrisitingini í tórshavn fyri at vátta fariskapin vit kunnu ímynda okkum hjá teimum sum búgva í suðuroynni ella norðuroyggjum sum skulu henda langan veg við at kanska seta ein arbeiðsdag av fyri at skriva undir men nú er tað vorðið lættari tað er ikki longur eitt krav at møta persónliga hjá familjufyrisitingin fer at vátta fariskapin men harafturímóti kann fariskapurin váttaður skrivliga fyri familjufyrikingni familjufyrisitingini við at undirskriva oyðublað sum verðu sent teimum og er seinni í ár uppaftur lættari ta møguleiki er at vátta fariskapin við elektroniskari undirskrift hetta verður eisini lættið hjá teimum sum eru uttanlanda ella eru sjómenn hjúnabansoybli vit minnast nokk øll tá hjúnabarnslógin bleiv broytt at nú skuldi tað ikki longur eita maður og kvinna í víksluskjølunum men harafturmóti makið eitt um maki tvey haldi tað vóru rættiliga nógv sum vóru fortørnaði um tað ein av míni fyrstu avgerðum sum nýggi landsstýriskvinna var nemiliga at broyta vítsluskjølini so at tað ikki longur eiti makið eitt og maki tvey men maður og kvinna og fyri samkynd eru skjølini broytt frá maki eitt og maki tvey til kvinna og kvinna og maður og maður tað er sjálvandi eingin loynað at eg persónliga var og eri ímóti at hjúnabarnslógin bleiv broytt soleiðis at tvey av sama kynum kunnu giftast men tað men tá tað so er sagt so eru vit øll skapt í bílatu guds sum maður og kvinna arbeitt verður eisini við at gera enn eina dagføring ið skal gera víksluskjølini teldutøkn dagtilboð til fólk yngri enn sjeyogtrýss ár tá tá eg bleiv spurd hvat míni hjartamáli vóru tá ið vit byrjað hetta valskeiði so nevndi eg ella hvat eg ætlaði at fremja o so greiddi eg teimum frá at eitt av mínum málum var at tey millum átjan og sjeyogtrýss ár ikki skuldu detta nir ímillum síðani roynti gjørt ymisk átøk har eitt teirra er tilboð til yngri enn sjeyogtrýss ár sum er rakt av demens dagtilboðið bleiv latið upp á glyvrum fyrr í ár og so er tað bústaðarpolitikkur samgongan setti sær í samgonguskjalinum fyri at økja um útboðið av bústøðum útboðið av vardum bústøðum og bústaðir uttan fyri miðstaðarøki og harumframt at javnseta almenna og privata bústaðarbygging og soleiðis at aktivera privatan kapital her á landi og í hesum støði bleiv honn arbeiðsbólkur settur havi nú í rúma tí arbeiðsviðbústaðarpolitikki ætlaði ikki at a skuldu ganga so leingi áðrenn uppskotið var klárt men tað tók longri tíð at vænta bæði tí eg valdi arbeiðsbólkurin fáa betri stundir umframt at xo kovit nítjan herjaði land okkara eitt uppskot um broyting í løgtingslógn ug húsalagsgrunn er sent til hoyringar bústaðir skuldu framhaldandi hava ein týðandi leiklut eftir ætlan at fáa bústaðir heimild at læna fýra hundrað milliónir krónur at seta gongd í nýggja bygging fyri at tryggja at fíggingin sást aftur kring landið er marka hundrað milliónir krónir til bústaðarbygging har virkin kapping er sannlík hundrað milliónir krónur eru ómarkaðar men fara tær til verkætlannar í økjum har møguleiki er fyri kapping skal hetta vera javnsettum grundarleyvi atlit til kravið og atgongd til kommunal grundstykki tvey hundrað milliónir krónur verða markaðir til almannagagliga verkætlanin sum ikki eru kapping talan kann eitt nú verða um búfelagsskapur ella sambýlur ella ja til fólk við serligum tørvi barnaverndarstovnar ella lestraríbúð altso tað kann vera okkurt annað afturat ráðgeving um alternativar byggi og fíggingarhætti verða skipað hjá bústøðuni tað er eisini nakað sum hevur nógv eftirspurt uppskotið verður eftir ætlan lagt fram í hesari setini nógv hevur verið kjakast um máli men eg ivist onga løtu í at samgongan kemur mál við hesum málinum eisini og so er tað sjúkrapengar og til og til langtíðarsjúk lógin um dagpening vagna sjúku verður broytt so at dagpening vrður veittur longri enn níggju mánaðir hetta fer at verða ein lætti hjá løntakaram sum gerast álvarsligur álvarsligar sjúkjur í longri tíð um til dømis tay verða rakt av krabbamíni har viðgerðartíðin ella sjúkralegan kann taka longri enn fjøruti vikur henda broyting hevur nógv eftirspurt eisini her í løgtinginum so hetta eigur at vera kærkomin vit hava oftani hoyrt um tá fólk dætta úr sjúkradagskipan aftaná fjøruti viku hvussu harðt tað kann raka og hvussu óheppið tað er fyri ta raktu familjuna sum frammanundan oftani er harðsperd fíggjarliga vegna støðuna tey kunnu í ja eg havi tríggjar minuttir te kundi kanska tikið familjufulltrús í løtuni verður arbeitt við uppskot til løgtingslóg um familjufulltrúm orsaka framtíðarfulltrú við hesari framtíðari fulltrú ber til at velja og til nevna ein ella fleiri persónar til í framtíðini umboða seg og taka sær av sínum persónlig og at ella fíggjarligu viðurskiftum endamálið er at styrkja sjálvavgerðarrættin og gera tað møguligt hjá borgarunum undir skipaðum viðurskiftum at hava ávirkan á sítt lív og framtíðarviðurskifti vit kunnu taka til dømis at teiman væl fyri at at ttekur eina avgerð um ella mann veit at mann kanska ikki heur nógv eftir kann eisini at dømi ummannknappliga við sjúkur at mann avgerð meðan mann er væl fyri hvør skal taka sær av sínum viðurskiftum tá mann kemur longri í sjúkraleguni húsaróvsskúlin har beint á løgu gjøgnum formaðurin spurdi eitt sindur um hetta her í gjár og har kann eg so upplýsa eg havi eri so landsstýriskvinna man sigur bústaðarbygging og bústaðir eru eisini viðleikarar her saman við mentamálaráðnum og kommununi og tað er eitt gott samstarv og fyrr í ár tað bleiv tað veruliga setti ferð á prosjekteringina av húsarhansskúlanum ella húsaráðsskúla føroya og samstarvið millum húsahalsskúlan klakskar kommunu og bústaðir og og mentamálaráðið koyrir eftir ætlan og tað er fortalt ella upplýst fyri mær at lendisprosjektið er liðugt og at íreistandi arbeiði við prosjektering av bygningi verður liðugt um stutta tíð so alt arbeiðið kann verða bjóðað út sjálvandi tað gleðir meg al allir partar hava vísti áhuga ið er positiv vælvild og at løgtingið bakkað væl upp um hesa verkætlan olsaka tað er lukkuligt hosliga støðajavnstøða í novembur so verkommunuval og eg haldi at har í v alstórum týdningi at fleiri kvinnur halda seg framat og demokratia fer at varpa ljós á hetta á hetta undir undan kommunuvalinum skuldi líka tikið í harðskap og argang ágang arbeiðið við heildarætlan um harðskap og heildarætlan um kynsligar ágang heldur fram í ár verður serliga arbeitt við at fáa til vega hagtøl og tøl sum lýsa øki hetta skal gerast til tess at at meira miðvíst orsaka hetta skal gerast til tess at meira miðvíst at kunna leggja ætlanir og leggja arbeiði til rættis at basa harðskapið og ágangi takk fyri harra formaður takk fyri