Aksel Vilhelmson Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2020-09-01
Topic: 1. viðgerð LM-002/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum (At taka løgreglu, ákæruvald og brotsmálaumsorgan undir føroyskt ræði)
jatakk fyri harra formaður htil viðgerðar eru eitt uppskot frá tjóðveldi sum snýr seg um at yvirtaka løgregluna ákæruvald og brotsmálað umsorgan at fáa tað á føroyskt rað lundi føroysk ræði og hetta frá fyrsta januar tvey túsund og tveyogtjúgu og metti kostnaðurin verður sambært stillaranum áleið hundrað og tjúgu milliónir krónur árliga øh um vit hyggja eftir hvussu løgreglan virkar í dag so so er tað nøkur ting sum sum kanska virka væl meðan onnur ting sum kanska hava verið meira óheppin um man tekur ta postiva fyrst so haldi eg generelt atat vit hava eina væl skipaða løgreglu sum sum riggar væl og fara vit til dømis aftur til tvey túsund og fjúrtan tá eg siga sjepbard var í føroyum so kom mann bara hugsa at tað varsk føroysk mentan og ein føroysk siðvenja o tað var føroyingar sum vildu drepa grind meðan meðan tað er kanska ikki so heitt í danmark og slett ikki í es sum danmark en partur av hóast tað so fekk løgreglan góðan stuðul frá donsku løgregluni til at verja grindadrap og verja okkum ímóti sigur sjeðbar tá teir vóru her í føroyum um vit hyggja eftir eftir tí negativa við løgregluni ella negativa tað er kanska tað føroyska løgreglan er rættiliga langt vekk frá teimum sum taka avgerðirnar í danmark og tí hava kanska ringt við at verða hoyrd vit fingu fyri nøkrum árum síðani eitt politiriform ú danmark sum kanska seutraliseraði løgregluna donskureglurna rættiliga nógv og tað gekk eisini ela tað hendi eisini í føroyum uttan kanska føroyska løgreglan varð tikin við í ta arbeiðið o uttan føroyski myndulekavarur tikin við og tað endaði við at fleiri politistøðir runt um landið vórðu niðurlagtar og aðrar sum enn eru verða brúktar standa kanska manntómar in stóran part av av tíðini og tað ger kanska tað ati at løgendkan virkar kanska í minni mun úti um landið enn hon gjørdi frammanundan eitt annað sum kanska eisini hevur verið t sindur trupult her í føroyum tað er politistøð tað er nógv ár síðani at gamla apoltistøðin var óhóskandi hóast tað hevdi verið trupult at fingið eina nýggja poltistøð í føroyum men nú kemur so eini nýggj politistøð og verður tikin í brúk um heilt stutta tíð men man bíðað nógv ár eftir henni eitt annað sum eg veit at føroyska løgreglan hevur avbjóðingar við tað er ktskipanin sum er ein gomul ktskipan sum hann hevur sum er forelda og hóast hon er endurnýggja í danmark sum hannikki endurnýggjarnir í føroyum tað eg sjálvum sær ger tað trupult ov nógv arbeiði má gerast manoelt men eisini at samskifta tamm er in partur av donsku løgregluna a samskifta donsku løgregluna tá an ikki hevur somu ktskipan sum danska reglan hevur eisini nakað sum mann hevur sømt í føroyum øh eitt annað sum eg haldi kanska eisini hevufr sømt í føroyum tað hevurhann ikki hevur eitt fongsul í føroyum tað eru nógv fólk sum kanska ikki sum fáa dómar kanska ikki álvarsom brot men men dómar og kanska ung fólk heilt ung fólk átjan tjúgu tveyogtjúgu ára gomul og tað eru sjálvandi belastandi fyri ung fólk at fáa eitn fongsulsdóm men so varða send niður til danmarkar at sita í fongsul har man kanska ikki hevur møguleikar til at fáa vitjan av familju og avvarandi ela hvussu nógv minni møguleikar enn fongsul var í føroyum so pp á nógvar mátar haldi eg kanska eisini at danski myndugleikarnar ikki hava raðfest løgregluna í føroyum nóg nógv eitt annað sum kanska eisini kannvera en avbjóðing tað er at vit hava yvirtikið revsirættin og vit hava ferðslulógini eru eisini føroysk su víðari so nógva tí sum vt løgreglan umsitur tað er føroyskt lóggávuvald sum lóggáva vald sum liggu seð á løgtinginum løgtingið ger lógirnar so skal danski myndugleiki útinna lógirnar tað kann eisini ein ávísan mun vera ein avbjóðing og eitt annað sum eg haldi at løgreglan ikki duga nóg væl ella myndugleikinum svara av løgregluni tað er at fáa føroyingar í leiðslustørv innan fyri løgregluna har er tað næstan bara danir og einki ringt við hesum dømunum mær tas lítla sum eg kenni til teir so eru teir dugnaligir og ogdámligur persónar men tað er jú ein ella hesir persónarnir koma fram fremmandari mentan har mentanin í føroyum kanska e ett sindur øðrvísi mentanin í danmark og tá mann skal útinna vald sum løgreglan jú skal gera so hevur kanska eisini tørv á ella sover leisin neyðugt atmann skilir mentanina í tí samfelagnum erí og tá hevði tað gott kanska eisini havt føroyingar við í leiðsluni so hatta vóru nøkrar sovorðar grundgevingar fyri hví hví tað kanska er skilagott at ha havt eina føroyska løgreglu og ákæruvald meni meni tað eru nógvar avbjóðingar við at yvirtaka løgregluna undir fullvsamgonguni so gjørdi mann eitti mannkan vera samdur ela ósamdur um hnnskal ella samdur ella ósamdurum hn sal yvirtaka løgregluna sum gjørdi man eitt arbeiði sum faktiskt noks so væl úr hondum greitt hr bæði føroyskur myndugleikar og danskir myndugleikar luttóku sum fer heilt niður í smáttaljur hvussu mann kann yvirtaka løgregluna og ákæruvaldið og krimuinalt forsorgina og hvussu hetta skal gerast og hvat man skal taka hædd fyri og har eru faktiktrættiga nógv arbeiði sum skal gerast í sambandviðeina yvirtøku ta er rættiliga nógvar avtalur sum skulu fáa fáa pláss bæði við danskar myndugleikar og altjóða felagsskapur og altjóða myndugleikar fyri at fáa tað at rigga so tað er ikki bara bara bara fri nevni rúgvuni til dømis tað hsu vit yvirtaka løgregluna som skulu vit hava nokk av útbúgvum løgreglufólki og sol lengi vi ikki útbúgva løgreglufólk í føroyum tá táð spurningurim em koma at gera tað so má mann hava eina avtalu at mann kann útbúgva løgreglufólk til dømis í danmark og eisini eftirútbúgving og skeið og annað øh og eisini tá tað kemur til álvarsom brotsmál so er tað kanska trupult hjá inm føroyska løgreglu at avgreiða tey málini sjálvstøðugt tað síggja vit longu í dag nokk eisini trupult nógvastaðnis í danmark úti í økinum fara til borlehálm ella smærri býirnir í júlandi at har má man kanska hava hjálp frá fólki sum sum arbeiða til dagliga við tí aso tá eg hugsi um drápsmál og og líknandi álvarsom brotsmál øh men sum heild umann hyggur eftir málinum so er tað ikki soleiðis ati at eg havilíka líka takað eitt við tá mann hevur verið inni á hesin her við at kanska hevur danski mynugleikin forsønt seg í ein ávísan mun at taka føroyskar myndugleikar við og eisini taka løgregluna í føroyum við tá i man gjørt broytingar í innan fyri løgregluna bæði í danmark og í føroyum so veit teter at ætlanin nú hyggja eftir broytingum ella hvussu ikkivit kki um broytingum hvussu løgreglan í danmark har vit isini føroyum skal virka tey komandi nógvu árini g í tí sambandi er at arbeiði farið í gongd har mann eisini hevur tikið føroyskar myndugleikar við og føroysku løgregluna við í ta arbeiði so tað er hóast alt positivt h avheilt prinsippi soleiðis so er javnarfóku ikki ímóti at vit skulu yvirtaka løgregluna meni meni tsindur sum bandrsandoy venja undan farnu røðari har tað kostar nógvar pengar javnaðarflokkurin er sum sagt ein lokku sum ikki ætlar sær úr ríkisfelagsskapinum innan fyri ríkisfelaskat vilja yvirtaka størri og størri ábyrd av samfelagn so hvørt fíggjarig ráðiligt og hetta kostar altso hundrað og tjúgu milliónir krónur tað er nógvir peningur og hugsa vit um støðuna beint nú har kanska ikki fara at leggja eftir samgonguni men so haldi hon stóran mun hevur oyslað tey yvirskotið burtur svara á fíggjarlógini umframt vit eisini hava fingið korona sum eisini hevur rakt búskapin so er spurninguri um tað er tað rætta týspunkti nú at gera eina so stóra yvirtøku uttan tað fyri at ganga útivir vælferðina grundlegjandi vælferðina hjáokkum føroyingum tí fyri a javnaðarflokkur neyvan at taka undir við hesum uppskotinum men a prinsippum er vit ikki ímóti at arbeiða við yvirtøkum tá tær eru skilagóðar skilagóðar og tað er okkurt at talar fyri at tað er ikki heilt tað býttasta at yvirtaka løgregluna meni men tað skal gerasti tá tið fíggjarligur ræðiligt og so halda vit sjálvandi eisini mát tá tað mán koma frá landsstýrinum u tí att upskotið kemur tí tað er óalmindiliga nógv sum hvat ftáasa upp á pláss í í tøttum samstarvi danskar myndugleikar og avtalur sum skulu fáa pláss hvussu løgreglan skal virka g krevst samstarv við bæði danskar myndugleikar og altjóðar myndugleikar og tað skal heg hava pláss armani fyri undir o svornar yvirtøku øhmen eg skilji væl at tjóðveldið skal hevur tørv á hetta eru o nokk ó hjartamáli há tjóðveldi at at parkera seg sum andstøðuflokkur og hetta er uttan iva dagssm tjóðveldi eisini vil øh men sum søðan er akar í løtuni so halda vit ikki at tað er skilagott at far undir hesa yvirtøkuna beint nú fíggjarliga og eisini at skilagott í ein so stórum málið at tað verður samtykt av sum eitt andstøðuuppskot tak fyri haraformaður ja so er tað nakrar viðmerkingar bjarni