Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-09-01
Topic: 1. viðgerð LM-002/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum (At taka løgreglu, ákæruvald og brotsmálaumsorgan undir føroyskt ræði)
taka fyri jaligu framsøgurøðuneg haldi orðaskifti higartil hevur víst at tað er munandi meira sum vit kunnu savnast um í hesum máli enn tað sum skilur okkum tó at summi kanska hava verið ei sindur meira kritisk enn onnur so haldi eg at tað erihevur verið et jaligtorðaskifti og kanska er tað tí at júst hesi orðini sum sum ofta ofta hava hoyrt at í føroyum skulu føroyingar ráða er nakað sum vit eru rættliga samd um her á løgtingi eg haldi allir flokkar siga seg vilja arbeiða fram ímóti tí og tí hugsi eg ofta um jamin hví gongur tað so ófatiliga seint at fáa framt tey allar allarseinastu tøkini sum vit mangla tí vit eru so nær í dag sum ongantíð áður vit mugu staðfesta at vit hava ongantíð verið so búskaparliga sjálvbjargin sum vit eru í dag sum samfelag vit hava heldur ongantíð verið so umsitingarliga og fyrisitingarliga væl fyri sum vit eru í dag vit mugu staðfesta at vit hava eitt ófatiliga bæði vælútbúgvið og dugnaligt og arbeiðssamtfólk og at vit eru millum heimsins allarallarríkastu lond og hví skulu vit so ikki virka fyri at bæði føroya fólk og okkara land bæða javnsótsett við øll onnur fólk og øll onnur lond í heiminum tað einas sum manglar nú tað er at vit her á løgtingi taka tey neyðugu og tey seinastu stigini hyggja vit at teimum flokkunum sum eru í umboðaði á løgtingi og hyggja vit at hvat eru tað fyri stevnuskráir sum okkara flokkar eru bygdir á so síggja vit tað bæði tjóðveldi fólkaflokkurin sjálvstýri miðflokkurin vil síggja framsókn allir teir flokkarnir siga seg vilja arbeiða fram ímóti at vit gerast á sjálvstøðu land javnaðarflokkurin har avgjørt eisini fólk og javnaðarflokkinum sum vilja tað sama so hyggja vit at hvussu løgtingið samansett í dag so áttu tað verið stórur meiriluti fyri at arbeitt fyri at fingið framt teir seinastu yvirtøkurnar og taka tey seinastu stigini øhannars so hava fleiri verið inni á ymiskum viðurskiftum júst hetta málið her snýr seg so bara um sjálvt løgreglu og ákæruvald og brotsmannaanbrotsmála umsorganhalda stóð í lógaruppskotnum og heta er sjálvandi eittstig á røtta leið men onkur er víst á jat men her so nógvar avtalur sor skulu gerast fyri at koma á mál við hesum og tað er rætt nakar avtalur skulu gerast men ikki nakað ið ikki kann gerast rættiliga skjótt tað fíggjarliga hevur eisini verið víst á at hetta verður mett at kosta umleið hundrað og tjúgu milliónir krónur ja tað er peningur men vit hava eina fíggjarlóg har útreiðslurnar eru millum fimm og seks milliardir hyggja vit at fíggjarlógini fyrri ár so økti samgongan rakstrarútreiðslurnar hjá landinum vð millum trýog fýra hundrað milliónum eftir einum ári og tá eru hundrað milliónir kanska ikki so ógvusligar sum tað annars ljóðar tá ið tú hoyrir talið áfyrstu ferð so ynskja vit at nú skal landið yvirtaka hesar útreiðslurnar sum vit jú eiga tí hetta er uppgávur sum verða røktar í okkara landi og fyri okkara fólk jamen so er tað bara attaka tað politisku avgerðina og og fáa setta á fíggjarlógini tað verður spurt eisini jamen hvíframdi vit ikki hetta málið tey seinastu fýra árini frá tvey túsund og fimtan til tvey túsund og nítjan og tað skal ikki vera nøkur loyna at ftóta tjóðveldið so høvdu vit sjálvandi ynskt tað men tíverri var hetta so ikki tað vit fingu semju um í samgonguskjalinum hinvegin su fingu vit semju um heimtøku av persónsfamilju á arbararættiliga økinum sum var eitt stórt og týðandi øki og tað er nú á føroyskum hondum eisini kortmyndugleikin er komin á føroyska hendur og vit tóku týðandi stig tá tað kemur til tann búskaparliga partin at gera okkum búskaparliga sjálvbjarkin so eir hendi framstig tó so at vit sjálvandi ikki komið á mál tí at vit ikki høvdu eina eina samgongu sum var full full samd um teir seinastu yvirtøkurnar so hava nøkur víst á er hetta rætta løtan eg haldi tvit skulu venda spurningin við er tað ikki rætta løtan nær er tað rætta løtan at taka tey seinastu stigini sum eg nevndi innleirandi vit hava ongantíð verið so væl fyri nú umsitingarliga fyrisitingarliga búskaparliga p á allar mátar altso tað seinasta sum manglar nú er at vit her í løgtinginum semjast um eina greiða ætlan fyri hvat gera vit frá nú fyri atfyri at koma á mál vit eru samd um at í føroyum skulu føroyingaráða lat okkum so semjast um at nú arbeiða vit tey næstu árini um tað skal vera fimm ár um tað skal vera átta ár um ta skal vera tíggju ár ella tólv ár og so yvirtaka vit tey seinastu málsøkini samstundis sum vit leggja hana ætlan fyri at gera okkum leys avstutningi úr útlandnum tað eigur ikki at vera so trupult men tað krevur sjálvandi at vit rætta hendurnar út flokkarnar tvørtur um andstøðuogsamgongu og eisini tvørtur um valskeiðið at arbeiða miðvíst við eini tílíkari ætlan fleiri av ver inni á eisini koronastøðuna og og onkur er kanska víst á at tað ger at hetta ikki rætta løtan meðan onnurhann vístað júst ta tann støðan vit hava staðið í har tað er víst at tað er so týðandi at vit hava ræði okkara egnu landlnog kunnu taka egnar avgerðir sum hóska til okkara samfelag júst hendan støðan hevur verið enn eitt prógva um hví hví tað er at vit skulu heim taka ábyrgdina av hesum økinum annars er tað eingin ivi um at tann bygnaðurin sum tann danska løgreglan hevur lagt upp til er sjálvandi ikki ein bygnaður sum hóskar seg til tað føroyska samfelagið so tað at vit heim taka ábyrgdina av í føroysku løgregluni ger at vit kunnu skipa løgregluna kring alt landið júst sum vit ynskja okkum at vit kunnu fáa føroyska leiðslur í føroysku løgregluna og yvirhøvur kunnu skipa virksemið sum vit ynskja okkum eisini viðurskiftini hjá teimum sum eru í fongsli í føroyum sum vit vita ikki eru nøktandi tey fáa vit eisini betri amboð til atgera nakað við so tað er øgiliga trupult at síggja nakar vansar við at yvirtaka hetta málsøki tvørturímóti eru tað so at siga bara fyrimunir sum eg síggi tað eg skilji væl tey sum halda at útreiðslurnar jamen tað eru nógvir pengar men aftur mann má síggja tað í mun til hvat vit annars brúka pening til og vit hava altso útreiðslurá millum fimm og seks milliardir á fíggjarlógini og hetta smýr seg so um at vit høvda yvirtikið hesar útreiðslurnar afturat øh onkur er víst á júst hetta við við útbúgving sum manglar at vit ikki hava eina útbúgving tilløgreglufólk jamn júst tann parturin er eingin ivi um at tað kann mann gera samstarvsavtalu við danir um í fyrsta umfar um tørvur á tí og so arbeiða við at fáa ment eina føroyska útbúgving vit hava í útbúgving av sjúkrarøktarfrøðingum vit hava útbúgving av lærarum vit hava eisini búskaparfrøði løgfrøði og annað í føroyum so tað at fáa eina útbúgving til løgreglufkafólk í føroyum eigur ikki at vera nakrar trupulleikir júst hetta við løgreglu er annars eisini eitt øgiliga øgiliga øgiliga prinsipielt mál at heim taka ábyrgdina av tí tað er eingin ivi um tað at tá vit her á løgtingi sita og samtykkja lógir uttan at vit samstundis tryggja okkum at at løgregla og fyri sovit eisini dómsvaldið tað er so ikki partur av hesum málunum eru á føroyskum hondum tá er tað øgiliga avmarkað tá leggja vit hvørt fant avgerðina tá tað kemur til hondtevjing og tá tað kemur til útinnan og og tulking av teimum lógum vit samtykkja her í hendurnar á eina aðrari tjóð og tað er ikki nøktandi tað skal vera okkara vón atmálið fari eina jaliga viðgerð tá tað fer víðari í nevnd og vóni at vit kundu kunnu semjast um sjóvandi at samtykkja hefta her ogog verður tað ikki samtykt so at hetta er ein liður í at røkka málunum skjótari enn annars og eg hugsi øgiliga ofta um til dømis fólkakirkjan tá hon varð heimtikin av sambandsflokkinum og og javnaðarflokkinum og fólkaflokkinum hví kunn vit ikki standa saman um eisini at heim taka ábyrgdina av løgregluni tað hevði verið ein eitt stórt framstig fyri okkara samfelag og og nakað vit øll her á løgtingi meir ella minni kundi staðið saman um eisini takk fyrija