Bjarni Hammer (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-03-10
Topic: 1. viðgerð LM-114/2021  Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri mars 2022-2
fær orði gersovæl ja takk fyri harra formaður sum sagt hetta her eru tvey uppskot sum eru mann kann kalla samanhangandi hetta er eitt lógaruppskot ella einlógaruppskot eina broyting í eini løgtingslóg og so eta eina eykajáttan sum hongur við staka eykajáttanina fyrst so snýr tað seg um at tað er ein ella bæði tað snýr seg um tað er at veita sjey komma fimm milliónir í stuðli til menning til fiskivinnu á landi og tað snýr seg stuttum um at tá ið tað er mangul upp á ráðvøru í føroyum at fiskavirkini tey hava í dag møguleika at flyta frystan ella fiskan sk til føroyar hesin pakkin hendan her stuðulin er til at hjálpa til í flutninginum til føroyar eykahjátini tað er sjey komma fimm milliónir er ætlað sum stuðul til fiskavirkjur fyri flutningsútreiðslur í samband við innflutning at botnfiski til føroyar at meirivirka á føroyskum fiskavirkjum sjálvt lógarhuppskotið hetta her er eitt lógaruppskot frá sum eru sum eru bleiv smíðað líka aftur í tvey túsund og nei orsaka longu rættur efturat í nítjan hundrað og seksoghálvfems og tað bleiv gjørt simpulin til tað sama tað er til at menning til fiskivini á landi og har ímillum eisini at flyta fiskavørur til føroyar at virka tá tú var mangul upp á tær broytingin snýr seg um at tann broytingin sum her her ýr tað er um feskan og frystan fisk har sum tað er gjørda lítil hækkan at tú kanst søkja um stuðul til upp til tvær krónur tað sum var áðrenn tað var ein króna var til frystan fisk og var tað neijú og ein króna og fimmogtjúgu til feskan hetta her uppskotið her sjálvt lógaruppskotið tað skal tríggja aldargomlu flakavirkisvinnuna støðufesti og betri kappingarførði tá tað er lítið av fiski at virka í føroyum føroysku fiskavirkir hava siglt í tungum sjógvi seinastu árini tað er søguliga lítið av toski og upsa at gera at alt ov lítið at botnfisi kemur upp á land í føroyum til tey føroysku fiskavirkini koronastøðan vánaligur fiskiskapur og at ein stórur partur av botnfiskinum sum føroysk skip fiska verður fluttur óvirkar av landinum til láglønarlond hevur ikki gjørt støðuna betri hóast nógvar avbjóðingar so taka føroysku virkini kappingina upp í eini roynd um at varðveita fiskivitanina og arbeiðsplássini í føroyum føroyingar hava virkað fisk á landi ið nærum tvey hundrað ár og tað er eingin ivi um at okur hava fólkivitanina og teir eginleikarnir sum skula til tí mugu okur betra um umstøðurnar fyri føroysku fiskavirkini so leingi okur ikki hava ráðverugrundarlagið í føroyum tað er eingin loyna at fiskavirkini í føroyum tey eru í einum vigarmóti og tey eru í veruligu vanda tað eru umleið fimtan hundrað kvinnur og menn sum vinna sítt livirbreyð í fiskavirkinum á landi í føroyum í dag óhopna støðan hevur fingið fiskavirkini at troyta øðrvísi leiðir eftir ráðvøru tað hava tey longu gjørt og tað er sum sagt orsakað av vantandi ráðvøri til føroyar tey avr so farna at flyta tey virkini eftir førimuni sjálvandi fisk til føroyar at virka og tað er tann størsta partin kemur norra og so kemur ein partur eisini úr danmark og tað er talan bæði um feskan og frystan fisk og tann størsti parturin er er frystu fiskur sum hevur ligið vis taka tveyogtjúgutu tvey túsund og einogtjúgu so var sirka fýrs prosent frystufiskur og hin parturin var su feskur tað er kostnaðurarmikið hjá føroyskum fiskaframleiðina at keypa og innflyta frestan frystan og feskan fisk til virkingar í føroyum tí okur muga minnast til tað at tað rávin skal keypast allíkavæl tað er allur heimurin sum kappingarneyðitig um ta somu røðurðina har ímillum eru láglønarlond sum hava fimmoghálvfjerðs til fýrs prosent legri lønarkostna samanborið við virkuni í føroyum hesi støð eru alneyðugt fyri at halda hjólini koyrandi og tann fluktinskostnaður sum er nú hann liggur í millum altso til føroyar hann liggur millum eina krónur upp til tvey krónur tað kemur alt anað upá hvussu langt burtur er og um tað er feskt og um tað er frystur fiskur harra formaður í viðgerðini a løgtingslóg nummar hundrað og einogtretivu frá tvey túsund og tjúgu tað var um at leggja avgjald á óvirkaðan fisk kom fram tað kom fram frá teimum vinnurekandi at føroyska samfelagið missir beinleiðis á leið eina milliard í væntandi virðisøking í føroyum av botnfiski av tí botnfiskinum sum verður fluttur óvirkaður á landinum og tá er avlaidt virksemið ikki tikið við tá var meirilutið ikki í løgtinginum fyri at leggja avgjald á óvirkaðan føroyskan fisk sum verður fluttur úr føroyum oftan til lønarlond men ein skipan har stuðul verður latin til at innflyta feskarnar frystan fisk tað hevði verið e sterkt signal sum kundi eggjað virkinum at keypt og flutt meiri botnfisk úr grannalondunum til føroyar tá røðura manglar ok u tað minnast til hetta er til flutningin ikki til sjálvan fiskin tað hevði givið eina umfatandi virðisøkin hjá føroysku fiskavirkinum sum hevði skapt støðufesti og møguleikar fyri enn javnari inntøku hjá teimum sum liva í lønaróvisni í dag okur vita hvussu fiskavirkingin fiskaskipanin riggar í dag og tað hevði sjálvandi eisini minkað um hana hendan stuðulsskipanin ferð a betra um kappingarføri hetta uppskotið vil átjan áræði og betra um kappingarføri hjá føroyska flagarvirkinum harumframt vil tað geva munandi inntøkur til tað føroyska samfelagið við inntøkuskatti mvig avladdum vinnum hókkandi útflutningsvirði og forbrúki í síni heild sum vil fløga í kommunu og landskassanum samanumtikið tað er tað viktigt samanumtikið so er hetta her ein stuðulsskipan til tað føroyska samfelagið sum vil geva føroyum inntøkur sum eru nógvar ferðirnar fleiri enn sjálvur flutningsstuðulin ein flutningsstuðul á sjey komma fimm milliónir tað er nokk til fimm túsund tons pluss á botnfiski tað kemur annupákar við keypti frá og so víðari men orsaka fýra túsund tons pluss kanska meira enn tað politiska skipanin hevur longu eina ørgrynu av ymiskum stuðulsskipanum fer at nevna nakrar saman við nevnt mjólkastuðulin í dag er sjey komma er sjey komma tvær milliónir neyta og seyða kjøtstuðulin hann er eina komma fimm og tvær komma níggju milliónir stráðfórastuðulin fimm milliónir grønmetisfaman null komma átta milliónir taðverða allar uppruktar fystkimannafrádráttirin tey flestu av hesum stuðulsskipanini hava tað til felags at vinnurnar verða meira kappingarførar og geva mal meira enn stuðulin aftur til samfelagið tað er tað tað draga seg um eg anneisini nevna nakrar aðrar stðulsskipanir okur hava viðgjørt onkra fyrr í dag sum eru kanska ikki egveit ikkikat man sia tað er eisini stuðul til samfelagið men uppisjóvar kvotur til til at stuðla undir verandi grundarlag tað er eitt virði á leið trýss milliónir árliga uppoðssjóvar kvøtur til ítøkiligt skipakeyp tað er eitt virði á leið hundrað og hálvtrýss milliónir árliga mvegfrítøkan av øllum viðvitjandi ferðavinnuni sum serliga kemur útlendskum ferðafólki til góðar tað er áleið hundrað milliónir rliga fastskipanum tí er tað undrunarvert at aldargamla fiskivinnu á landið ikki hevur nøkulunda somu møguleikar at bøta um kappingarføri altso tað er tá ástevndur tá ið tað er ikki er nokk av ráðveru í føroyum tvey hundrað ár á føroyskari søgu í dýrabarari vitan hevur virðing fiskavirkini mugu hava eitt sygdarnet og virðing fyri virkseminum sum hevur givið føroyum og føroyingum so nógv ígjøgnum so nóg mong ár hetta er ein gomul vinna tað er eingin ivi um tað okur snakka um frá átjan hundrað og nøgum fjørutinum at mann veruligani fór at arbeiða á fiska á landið mann snakkar um tryggar karmar á á sjónum tað er eingin ivi um mannhevur roynt veruligani at fáa tryggar karmar á sjónum men tað er øðrvísi á landi tað er øðrvísi á landi mann plagar at siga tað oftani í í politisku skipanini serligu vinnunevndini oftani at teimum fiska fiskuum so ta øgiliga nógvir sáttmálasklag verða haldandi skipið skal hava hava tær sáttmálar sum eru um manningarnir hava skulu hava sáttmálar og so víðari men so sjálvt sum fiskurin kemur umborð so kanst tú flyta fiskin til eitt hvørt land hon vil har sumfsk altso fralsk fakfeløg til dømis slett ikki verða vird har sum sáttmálarsletkieru til staðar og lønum er fullkomiliga øðrvísi men hesi bæði uppskotini tilsamans eykajáttaninum og sjálv uppskotið um at t at feløg sum virka fisk í føroyum kunna søkja um stuðulin at flyta fiskin til føroyar tað er ein sera sera góður stuðul til tey sum gera tað tað kann gera tey sita eitt sindur meira og tað kann gera tað at tá ið ástendur akkurtsum nú at fiskur manglar jamen so ber tað til summi hav spurt skal tað so verða eftirvendandi ár um ár jamen tað er ikki neyðugt tað er nakað sum mann sær tá ið hetta árið er farið hvussu nógvur brúkt av stuðulsskipanini er tað neyðugt athava tað næsta ár hvussu er fiskiskapurin í tvey túsund og einogtjúgutil dømis kemur nógv meir upp á landa í føroyum enn tað gjørdi í tvey túsund og tjúgu jamen so er støðan øðrvísi men samanumtikið so er hetta her simpultenn ein stuðulsskipanintitað føroyska samfelagið við at bara bøta um at fáa fiskin til føroyar tey skulu keypa fiskin allíkavæl tey skulu virkhan og keypa alt tilfar sum er alt tað allíkavæl og tey skulu eisini flyta hnna