Eyðdis Hartmann Niclasen (Sambandsflokkurin (Union Party)), speaker, 2023-03-23
Topic: 1. viðgerð LM-053/2022  Uppskot til  løgtingslóg  um grundvatn
frá grundvapni hjá okum og at mann tryggja sær at grundvatnið ikki er dálkað tá mann skal til at brúka tað og í tveyoghálvfems tá okur so fingu rættin tilráðevni undirgrundini tá vóru okur annars eisini í í samstarvi og undirgrundin hjá okum bleiv granskað saman við g e us sum stendur fyri geologisk undirsøkulsi sum danska iksastutti hevði saman við grønland eisini og har vórðu nógvar kanningar gjørdar í føroyum og tað gjørdi mann eisini tá ið tað kom til at borða eftir olju og har eru nógv góð ting sum eru komin av at var at siga at mann ger møguliga kanningar av ogn føroya fólx í undirgrundini at mann ikki komi so langt við at kakanna undirgrundsvatnið í føroyum tað hevur sjálvandi sínar orsøkir tað er ikki nakað mann hevur havt so nógvari faring við í farni tíð men tað eru tað eru nøkur ting sum sjálvandi kunna gera seg galdandi her at mann skaltryggja seg at tað verður brúkt seg brúkt á skynsamasta hátt okur skula hava at vita hvør tað er sum kann gagnnýta grundvatnið og hvat fyri loyvistreytir og loyvistíðarskeiðið og reglurnar eru um at nýta tað og eitt sum eg havi verið inni og hugt eitt sindur um tað er um hvat tað skal loyvini skul gevast til hvat mann til dømis kann hyggja eftir hvat um tað er nakað sum kommunan ella grøna orku ella vinnan kann hava serliga tørv á men har er eisini ein spurningur um at fara inn á privatgrundøkið um gaskotið gevur almennu myndugleikanum atgongt til prvata ogn og tað stendur her at lógaruppskotið gevur almennu myndugleikunum atgong til privata ogn tá endamálið er at seta upp útuppbúðina til tess og at gagnnýta grundvatn harumframt er almendu myndugleikar hava almendu myndugleikar atgongd til privata ogn um tað er neyðugt at gera fyrireikandi uppmátingar annað tøkniligt fyrireikandi arbeiði og aðrar kanningar aðrar mátar gevur lógaruppskotið ikki almennu myndugleikum tgongtá privata ogn uttan rættarúrskurð har er sjálvandi nøkur ting mann skal kannain í vinnunevndini um hvussu tað kann ávirka ognina hjá fólki og hvussu langt mann kann fara inni á privata ogn í mun til tann tørvin mann sær atalmenna skipanin skal hava tørv á og eg haldi at tað er øgiliga skynsamt at mann eisini tryggjar sera grundvatnið skal verja seg móti dálking øídanmark til dømis hevur mann jú í gjøgnum tey síðstu fjøruti árini tryggja sær at undirgrundsvatnið ikki bleiv fult av pestisitum og mann ikki hevði dálkað tað grundvatnið sum skuldi brúkast til drekkivatn tí at eg meini sum mann skal útvinna tað reinasta vatnið sum so skal brúkast til drekkivatn tað hava vit ikki ordiliga nakrar yvirlit om reglufyri í føroyum á sama hátt fyri undirgrundsvatni og tað er jú øgiliga viktigt at mann hugsar um tirving og djódning og annað tá tað kemur til útinna undirgrundsvatni og annars skal mann hugsa at undirgrundsvatnið hjá okkum kann vera við til at skapa eina meira burðardygga ella fferðahátt í føroyska samfelagnum viðvíkjandi upphiting og el og tað haldi eg eisini er sera týdningarmikið at mann fer kanna hvussu hetta kann lata seg gera og hvussu mann sleppur eftir tí grundvatninum sum kanska kann hjálpa til at fremja hetta og ý hfram í hjárætturin hjá landinum og síðan í kommununum tað fevnir eisini um rættin at brúka vatnið á tann hátt attá ið tann sum eigur matrikkulin har vatnið rennur upp hevur brúkt tað loyvi at brúka vatn sum rennur upp á egnum matrikli er sostatt mangd annað treytað av at landi ella avvarandi kommunur ikki skal brúka vatnið ella at landið og kommunurnar kann brúka vatnið aftan á at tann sum eigur matrikklin hevur brúkt tað og at vatnið hóska til ættar nýtsluna eftir umstøðunum kunnu aðrar treytir verða lagdar við einum loyvi at gagnnýta vatn eftir hesi ásend seting sambært ásetingunm í paragraf e til níggju og til ellivu loyvi at gagnnýta vatn eftir hesi áseting fevnir ikki um sølu ella aðrar vinnuliga nýtslu av vatninum talan er bara um vatn sum rennur upp av sær sjálvum til dømis ked ella vatn sum rennur upp tí annað inntriv til dømis jarðholv ella borða í ogni sostat at tað ikki er loyvt privatum at borða eftir vatni plaðurbrúk aftur her haldi eg at okur renna okkum á at mann skaln setta hvussu grundvatni hvørji hvørjr heimildir eru og hvussu tað verður hvussutað verður staðfest um tað so fyrigongur inni á ogn hjá føroyafólk og hvør tað er sum sleppur eftir grundvætninum øtað at mann ikki er komin longur við at kortleggja og finna hvar hvar akkurá hetta er sjálvandi erta ikki faringar og grundarlagið fyri tí hevur ikki verið til staðar fyrr enn okum nú á í nýggjari tíð eru begynt a borða til dømis undirsjóvartunlar okur gera jarðhitahol og annað meni tá ið nú tá ið nú undirgrundin bleiv handa føroya fólki tá í djúpastu kreppuni hjá okkum tá er tað faktisk eisini viðmerkt inni á heimasíðuni hjá danskgeologisk utfortning sum teir hava í dag instatuttir saman við grønland tey vardi eisini av føroyska geologisku kanningunum og tað var í átjan hundrað og áttaogfýrs eg haldi at tey stovnaðu hetta her og undir krígunum tá tey innifyrstu føroyingarnar jú strandaði í danmark har hendi tað at mann eisini fekk ein føroyskan útavnaðan geolog sum hed johannus rasmussen og hann hevði uppi hildið sær í kjøpnumhavn undir krígsárunum og studerað millum annað hjá arna nyjgaard sum eisini var eitt metlm at friðhetsroti frá dansk samling krigen systiorð hann hevði heri johannes rasmussen við sær og teiri fingu so útslationerað hann og onnur ítórshavn hvar hann bleipið stýrari fyri føroyska egin geologiskt artive fyri føroysk jarðfrøði og tað er eingin ivi um at vit sjálvi nú vara av hesum her økjunum her og eg haldi tað er spennandi at fáa at vita hvat okur kunna útvinna av føroyskumundirgrundini og grundvatni og eg eri vís í at okur fara at geva tí eina sera góða viðgerð inni í vinnunevndini og fáa uppklárað tær spurningarnar sum hann eventuelt er eitt sindur í iva um nemliga hvat tað viðrørur privata ogn og hvat hvussu landið kann eg og kommunur eventuelt kunna koma inn á privata ogn og hvat tað betýðir takk fyri frú forkvina ja takk fyri og tann næsti røða er jørgun niclasen gersæfrú forkvinna hetta er eitt uppskot har mann ynskir at fáa skipaðir viðurskiftir har mann ynskir at at er eitt virði sum kann gagnnýtast so vil mann hava skipaðir viðurskiftir