Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-02-17
Topic: 1. viðgerð LM-074/2020  Uppskot til samtyktar um at einans Føroya fólk og Løgtingið hava avgerðarrættin um hernaðar- og trygdarmál í Føroyum
harra formaður hetta uppskoti til samtyktar við viðgerð í dag eru partur av einari langari søgu eg skal ikki troytta tingfólk við allari søguni ð venda eittsindur aftur til tað men tað er eisini einlongu tilgongd áðrenn heta og hetta uppskotið fekk viðgerð tí eg hefti meg við at tað stóð í onkrum miðli í dag at nú var hetta komin fram í kjalarvarrunum á hesum her tíðindafundunum og fráboðanim rá donsku stjórnini men tað er ikki rætt uppskotið varð sent løgtinginum sekstanda desembur nettupp fyri at løgtingið skuldi fáa høvi til at taka hesa støðuna áðrenn mann kom út á hes her støðuna sum nú er komin í har nærhon føroyingar hava fingið fyrilagt ein sonevnda pakka sum mann kann pakka upp ella vraka bara so tað er sligið fast o uppskoti varð lagt fram væl áðrenn og uppskotið er lagt fram í teirri ónd lat meg strika tað undir frá tjóðveldi at fylgja tí samduleið sum løgtingið hevur havt í hernaðar ogtrygdarmálum síðani síðani byrjanina av seinna heimsbardaga og tann leiðin gongur aftur til haldið fyrsta hernaðarsamtyktin í føroyum varð gjørd í nítjan hundrað og fjøruti altso beint tá ið bretar vóru í ferð við at herseta føroyar undir øðrum var dabarea sum felstu føroyingar nokk helst vóru fegnir um at taðvar blivuð bretar og síðani hava verið hernaðarsatyk í minsta lagi sjey førum í fýra av teimum førunum hevur tað verið samd løgting og øll hava verið samd um hóast eg veit nakað av skuggaspæli eg farið fram um at føroyar skulu ikki brúkast og føroya fólk skulu ikki brúkast í hernaðarligum talvi og hernaðarligum samanhangi uttan so at løgtingi og føroyafólk sjálvt tekur avgerðina og eru við til at samráðast um og fremja tær avgerðirnar ið tiknar verða og tað er í tí anda hetta uppskotið er gjørt rætt og slætt at fáa endurstaðfest at at føroyingar jú hava sjálvsavgerðarrætt sum tjóð og tískil kann eingin taka avgerðir yvir høvdið á føroyingum um hvat vit kunnu verða brúkt til í hernaðarpolitiskum høpi ella trygdarpolitiskum høpi so tað er heilt einfalt ein spurningur um fólkaræðið ella um avgerðarrætt ella sagt við øðrum oðrðum hvør hevur avgerðarættin hvør bestemmar í føroyum er tað føroya fólk í løgtingi ella er tað ein donsk stjórn ella ein stjórni á einum øðrum landi ella útlendska fyritøku ella hvat tað nú skal vera øhog tað er tað sum løgtingið hóast altíð verið samt um og hóast eg veit tað vóru ymsar meiningar tá og so bleiv tað knappliga tað ein spurning um mann helt við sovoett ella usa men tað var tey ongantíð hjá løgtinginum løgtingið staðfesti og helt tá í hvussu so er at mann kuldi hava na uttanveltaða støðu sjálvt tað var trupult av tí at mann vildi ikki vera partur av teirri vápna dubbing ið tá fór fram millum stórveldini har ið stórveldin júg bygdu eina eina vápna goymslu upp við kjarnaorkuvápninum sum kundi oyga heimin upp til tvey túsund ferðir og tá segði løgtingið greitt tað átti vili mann ki vera partur av men mann segði ongantíð tað at mann ikki vildi vera partur av at samráðast við teir partar sum høvdu áhugamál her soleiðis a føroyingar og fórya løgting og føroya fólk sjálvk kundu taka avgerð eg nevndi at eg skalikki fara for langt aftur í søguna um eg haldi tað er týdning at læra av søguni sum eg áður havi nevnt so er eitt søguleyst fólk eitt støðuleyst fólk og hyggja vit eftir søguni um hernaarmál í føroyum so er hon ógvuliga væl lýst tað er soleiðis atfmbýr ísaksson sáli legði eit uppskot fyri tingi í nítjan hundrað og seksoghálvfems hugsi eg tað var um at fáa gjørt eina frágreiðing um støðu føroya undir kalda krígnum har mann fekk óheftar serfrøðingar at lýsa tað og tað varð samtykt eg hugsi hendrik old minnist tað og burturúr tí komu fleiri frágreiðingar tann størsta og fyrsta av teimum var tann sum eitur føroyar í kaldakrígnum sum finst her á løgtingi sjálvandi og á øllum søvnunum men i finst eisini á netinum um tingfólk hava hug at lesa hana hon varð skrivað jagutorsteinsessála og og sámal tróndur johansen ein ddanskan part síðani bleiv eina ískoytisfrágreiðing gjørd eisini har mann fekk innlit í fleiri skjøl í málunum og so bleiv eitt sindur av politiskum roki fyri at seta sum tað var at tá avgjørdist sá adverkalspar løgmaður sum tá sat undir fullvalslandsstýrinum eisini h biðja ein danskan søgufrøðing sum var itt sindur konservatiellur bent jensen av navni um at gera eina serliga frágreiðing eisini við atlit til hvat hendi í coviett øog kan mann siga tí tí partin eystanfer lad í arnutjaldið og tað stutta er at siga og tingfólk kunnu sjálvandi sjálvir staðfesta um um tað sum eg sigi r rætt tað stutta sum er at siga er at frágreiðingarnir staðfesta at danmark og aðrar tjóðir beinanvegin undir øðrum verðlambardega o ikki minst eftir brúktu føroyar sum eitt sera týdningarmikið strategiskt pláss í norðatlantshavi ikki so løgið natomerkið merkir jú norðurætlantsavtalan og føroyar liggja í miðjunorðratlantshavi øh danmark veldaði seg inn í nato í níggjuogfjøruti utan at byrja føroyingar eftir tað mótmæltu løgtingið einmælt at mann ikki gongu hevði sburturføroyingar og síðani fór danmark so í samráðingar við natu um at leggja eina sonevnda árlig vorningsstøð her í føroyum tað var tað eina seinni kom fram tað hevði eisini verið ein ein loynilig lurtistøð til kavbátar har amerikanskir hermenn vóru á føroyskari jør men tað hevi mann dult sum mansmorð tí eg man var bangin fyri at tað fóru at kynda undir sum tað verður nevnt í frágreiðingunum fór at kenda undir tjóðskaparligu vekingina í føroyum tað bleiv so eisini staðfest í hesum frágreiðingunum at landsstýrið tá akkurát júst sum nú var blivið var blivið ella danska stjórnin setu seg í samband við landsstýrisfólk tá løgmenn tá og søgdu teimum aft her tey fóru at gera tað og alt eftir hvussu tú lesur frágreiðingar løgmenninir søgdu antin ikki beinleiðis nei ella kanska ja men løgtingið fekk ongantíð nakað at vitað tað er staðfest øhog tað kunnu tingfólk bara lesa um teimum frágreiðinguni tað sum eisini má staðfestast søguliga sað tað er at eftir kalda kríggið fólk minnast kanska tað sum sum sum sjálvandi hava verið partur av hesum her at tað bleiv støðugt sagt at føroyar vóru eitt bumbumál og tá bleiv eitt sindur av politiskum roki um tað fólk høgdu nei tað vóru føroyar slett ikki tað va fjas og fjavnt hetta var bara til friðarliga endamál men teir frágreiðing sum millum annað eisini danski søgufrøðingur ben jensens skrivaði frá frá sivetskum skjølum so bleiv staðfest tá ið múrurin varð fallin og tá ið søguligu skjølini í táverandi svesv blivu latin upp at føroyar vóru fremsta bumbumál í einum møguligum heimsbardaga so tað bleiv alt staðfest tað sum hann hevði ávara ímóti tí at føroyar vóru partur av einari ávaringarstøð skuldu siga tað um mesilir vórðu send tvørtur um atlanssaman so tað er eitt faktum hvat støðan er í dag hon er kanska ikki ikki javnlík í í vavi munner hvussu javnlík í politisku tilgongdini tí eisini tá segði danska stjórnini ja at vit høvdu havt eina deolog við landsstýrið men løgtingið slapp ongantíð at taka støðu og fekk heldur ikki innlit í tað og ikki fyrrenn alt var liðugt leyst og liðugt og tískil snýr hetta uppskotið seg enn einaferð ikki um at taka støðu til eysturogvestur tað snýr seg um hvør hevur rætt til at brúka okkara land hvør hevur rætt til at gera av hvat fer fram hernaðarliðið í føroyum hvør skal samráðast um tað er tað fara løgting og føroyski myndugleikar ella er tað onnur sum kundu gera tað og eg skal ansa harra formaður ikki at taka ovov býtt dømir men eg sat í nátt og spekuleraði upp á onkur javndømir um hvat eru vit uppliva nú í seinastu viku fingu vit ein tíðindafund í danmark har fráboðan var at nú hevði danskar stjórnur saman við donskum flokkum avgjørt hvat skuldi gerast í føroyum og so kundu føroyingar kanska siga jaratla ná seinni men eg ímyndi mær a visti tú hugsað um tað hvat tað merkir at hava ávirkan á sítt egna samfelag og at taka ábyrgd og avgerðarætt í sítt ena samfelag eg ímyndi mær t visti taka ta javndømi at tórshavnar kommuna hevur tíðindafund ein hósdag í februar har fráboðar borgarstjórin í tórshavn at hann hevur samrost við fleiri útlendskar fyritøkur og aðrar kommunur um at tey ætla at seta vakmyndatól upp í allari klaksvíkini og at senda dronur út at halda eyga við klaksvíngum og ørum fyrigongur í klaksvíkar kommunu tað er ein stórur fyrimunurvið tórshavnar kommunu tey kunnu spara pengar og gera góðar avtalur men klaksvíkar ikki eftirspurdir hetta fáa teir fráboðan á ein tíðindafundur teir vra iki við til nakrar samráðing men so fáa teir vita ja tit kundu kanska siga ja ella nei nú og hvussu væl gongur so kundi kanska sleppa at pussa onkra dronu ella ella vera viðtil at seta vakmindatól upp eg hugsi ikki nakar klaksvíkingur hevði góðtikið tað yvirhøvur men tað er tað sum vit góðtaka í føroyskum politikki at onnur sita og samráðast um okkum vegna okkum um hvat okkara land verður brúkt til sum hevur stóran týdning fyri okkara trygd fyri okkara samráðingarstøð og mótvegis øðrum tjóðum mótvegis øðrum stórveldum mótvegis øðrum fyritøkum uttan at vit yvirhøvur hava ávirkan á tað og eg fari at undirstrika harra formaður at løgtingið hevur ikki áður havt ta útsøgnina sum eg hoyrdi millum annað aksel johannesens siga jú um hetta er bara mál sum danir kunnu taka avgerð um løgtingið hevur altíð sagt at hóast tú kallað tað felagsmál ella vís til heimasýrislóg sum vit veru øgiliga ósamd um so hevur føroya løgting ongantíð góðtikið at føroya fólk og føroyaland kunnu brúkast av øðrum londum í teirra hernarapolitisku áhugamál tað er aldrin aðer aldrin hentsið og tað mugu vit heldur ikki gera nú og tí mæla vit staðiliga løgtingin um at samtykka ett uppskotið sum bara fyri at tryggja tað at einki verður gjørt yvirhøvdið á løgtinginum einki verður gjørt yvir høvdið á á føroyska fólkinum og eg fari kanska at enda við harra formaður at sitera fyrrverandi formann fólkafloksins tórstein petersen sum her á tingsins røðrar palli hagun djurhus gjørdi tað sama tá mann viðgjørdi hernararmál hann segði eingin yvir eingin við síðuna av løgtinginum