Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2023-03-23
Topic: 1. viðgerð LM-073/2022  Uppskot til  løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
ki halda upp á atat at at samgonguflokkarnir og undirritaðir eru eru heilt samd um tað hugsjanarliga virðisliga grundarlagið men men eg hugsaði ikki langt frá altso hvat er orsøkin til at vit viðgera í hesum førnum tøkugjald kali oholm johannesen og undanfarni løgmaður var inni á tí fyrr í dag hvussu hvussu nógv er hent í veruleikanum uppá eg fekk og siga tvey túsund síðan tvey túsnd og ellivu har ið tað kostaði samgonguslit og mann mátti hava eina minnilutasamgongu fyri høvur at fáa nøkur gjøld inn fyri eg vil ikki kalla tað fyri tilfeingisrentuna tí at eg skal próva pritisera tað men fyri fyri frammeggjarættin at fáa atgongd til at avmarka náttúrutilfeingið sum vit øll eiga s so langt kann mann siga at taðer eitt felags men tað er stórur munur haldi eg á fiskivinnu og alivinnu av tí at fiskivinnan eg skal mann siga taitt indur populert fiskivinnan tað er nátúrutilfeingi sum náttúran eravharraskapar sum tú fært atgongd av at troyta meðanalivinnan er ein framleiðsluvinna sum nýtir okkara firðir og okkara náttúrugivnu umstøður og sum er avmarkað í øgiliga stóran mun soleiðis at tað gevur eina serligan framíhjarrætt sum hevur eitt øgiliga stórt virði eisini tá tú hevur dugnaligur fólk sum fáa mest møguligt burturúr og eisini tá tú hevur eitt virði sum á heimsmarknaðinum veksur men hugsa um tatkrundarlaga undir hví vit taka hesi gjøldini tað er har vóna at vit kunnu semjast eisini taðy ikki vist men men tað er at eg haldi ta ttað tað er vaksin ein semja um tað at til tess at vit í hesum landi og onnur lond kunnu vónandi gera tað sama kunnu skapa eitt gott samfelag fyri øll sum byggjir á samhaldsfesti og at vit øll eiga náttúruríkidømi og teir møguleikar sum eru í landinum so skal ein størri partur av fíggingini av okkara felags vælferð og livirkorinum og umstøðunum og virkistreytunum hjá okkara fólki í landinum skal í størri mun fíggjast av at tann serlig vinningur sum tað gevur at fáa framvíkjarrætt til eina va náttúrutilfeingi skal gjalda inn í felagskassan við tí endamáli sum hendan samgongan hv tað er at fáa gjørt ein skattaláta til lág um miðalønt sum bæði bæði bøtur um virkismøguleikarnar og umstøðurnar hjá vanligum fólki men eisini átti at verð ein kappingarfurður fyri allar fyri kappingarfyrimunir fyri allar aðrar vinnur so hetta eisini vinupolitiskt soleiðis at tær kunnu hvussu fáa at fáa ein en fáa betri umstøður tíat munir millum vinnurnir í føroyum er stór tær vinnurnar sum hava tað framhygjarrættin hava serligar umstøður meðan aðrar vinnur mugu jú hvønn morgun tey vakna fara út og kappast ein marknaði og hava ongar sokallaðar tryggar karmar í sum vit ofta brúka tá ið vit tosa um vinnupolitikk so endamálið er at í størri mun skal hetta gjaldið fíggja eitt vælferðarsamfelag sum biggir á samhandsfestu at vit øll hava somu rættindi at vera her og vit øll eiga eina felags ogn sum er okkum givin og er taðikki ein av standandi av vit búgva at vit búgva her mitt í norðatlantshavi og hava møguleikan fyri at brúka tær náttúrukeldur vit hava burðardygt eg haldi øll myndina av føroyum sum vit hava verið so von við at vit í einum útjaðari ella ein partur av danska ríkinum og skal ikki prookera sambandsflokkini men men vit liggja mitt í verðini fyri at og serliga við tí sum hendir í heiminum í dag har øll heimsmálini hjá st allur heimurin skíggjar eftir náttúruburðardyggum loysnum eftir eftir heilsugóðum matvørum og eftir at vit megna at troyta hetta náttúrutilfeingið burðardygt og tað haldi eg í royndi vera at alivinnan hevur prógvað við teira longu søgu ella nei ikki so longu søgu í í áramáli sum hon hevur taðer faktstað stutt áramál við teimum broytingum sum eru gjørdar har vinnan eisini tikið undir við at vit hava ógvuliga strangar reglur fyri fyri frá myndugleikunum fyri hvussu ið hvussu ið mann kann virka soleiðis at it ikki troyta náttúruna ja ella og troyt annað hog alt tað ið í sameining hevur gjørt at vit hav fingið eina alivinnu sum kastar øliga nógv av sær og so koma vit til uppskotini og tað kunu vera nógvir mátar at fáa tað gjaldið inn uppá sum eisini havaviðgjørt eina ráðstevnu herfyri men uppskot hjá sambandsflokkinum sum sum samgongan hevur bygt víðari á tað sigu eg rætt og slætt tað fínt lat okkum gera eina skipan sum sum byggir á at tær fyritøkurnar sum gera íløgur og sum gera tað arbeiðið hvønn dag líka frá ja so at siga at rognin kemur í eyga til at vit taka laksin og serj han heimsmarknaðin við siga framleiðslukostnaðurin av tí hann verður hann taka vit hætt fyri tað framleiðslkostnaðurin er ásettur so rindar tú eitt stigvaksandi gjald í mun til hvat ið avkasti er tá tú selur fiskivinun á heimsmarknaðinum og har brúka vit í uppskotum hjá sambandsflokkinum tað sama hevur samgongan býtt bygt víðari á tað altjóða inn fiskipól sum altso í miðalprísur mánaðarliga fyri at selja kilolaksur sum kann variera og so er ósemji um hvussu hógst skal gjaldið verða eg haldi surhetta uppskotið hjá hjá sambandsflokkinum hevur nøkur stig afturat eg haldi ikki at tað tekur tann rættvísa og rímliga partin inn til samfelagið av tí serliga eyka virðini sum tú hevur at fáa frammíggjárrættir og tí er er uppskoti hjá samgonguni hevur tað fleiri stig og er meira stigvaksandi serliga tá ið lægsa prísurin er høgur meðan tá vit eru um framleiðslukostnaðin og beint omanfyri ann toyrir tey rættiliga lík so langt so gott tað sum som munurin er á upskuldi hjá sambandsfáskinum tí hjá samgonguni tað er at vit hava so eisini sett inn ati at eitt ávíst prosentpartur av tøkugjaldinum skal fara til kommunurnar tað saman hav vit sskuldu upp fyri veiðugjaldið aftur við sama endamálið at hetta er ein fígging til í staðin fyri at tey bara tann vanligi løntakarin tað arbeiðandi fólkið sum rindar næsta væl vælferðarsamfelagi so skal hetta her rinda í størri mun sum vit kunnu lyfta lønirnar hjá fólki og umsorgararnar og vælferðarstørvum kunnu lækka skattin og eisini minka ella stytta um arbeiðsvikuna tað er endamál og eg haldi at vit eiga atkunna t røkka tí eisin viðtí orðaskiftinum sum eg havi hoyrt her í dag og vit koma sjálvandi a viðgera tað nærri øog anika olsen nevndi jú eisini hetta at vit hava so eisini okkara uppskot í ásetta ta ein ávísir prosentpartur eiga at fara beinleiðis til almenna gransking í burðardyggari alivinnu tað haldi eg at at vinnan tekur væl ímótir tí at fortreytin fyri tí fyri einum framhaldandi vøkstri og burðardyggum vøkstri í alivinnuni eru eisinihat vit alla tíðina hava gransking og myndugleikar og og fólk sum allar tín at kanna tæir møguleikar og kanna avleiðingarnar av at vit í í alivinu og laksaælingin í føroyumi hava fingið eina ein monu kolitur í veruleikanum inni á firðinum hog tað áttu vit eisini at brúkt nógva orku upp á at kanna tær vistfrøðiligu avleiðingarnar av tí og annars grundarlagið fyri sum aniku olsen segði fyri at fara longri út á hav og fyri at fáa betri lúsarkontrol og alt tað sum har til hoyrir sum er ein týdningarmikil partur fyri alivinnan kann vera sum eg haldi hon er heimsins fremsta bæði í avkasti men eisini í tí rætta legging og íløgum og lat meg taka íløgupartin e haldi leiri a vegini á tí altso við at taka framleiðskostnaðin tað eru bæði tá ið bæði starvsfólkakostnaðir allir aðrir kostnaðir og avskrivingar við og eg fari iki at skeldast við alivinnun her eg rokni ið tei halda tað uppskotið hjá sambandi er forhøgt men lat megr at siga at tað at tær stóru íløgurara alivinan hevur gjørt síðstu árini hon hevur bygt av ta gomlu skipanina har stigini vóru fá men har har framleðskostaðin var minni so hevði hendan skipanin sum sambandsvákgu skýtur upp ella tann sum samgongan skjýtur upp verið í gildi í tvey túsund og nítjan og tjúgu so høvdu ali fyri tykumhat betalt minni og tað eldi jú ikki til hóast gjaldið var hægri tað eldi júg ikki til at teir ikki gjørdu størri íløgur jú mann kann mann kann gott seta soleiðis upp sjálvt um mann skal ansa eftir tí men men tað er ríkiligur tað er ríkiligur møguleikar fyri íløgum og eg keypi ikki heilt argumentir við at íløgurnar skulu vera fullkomiliga sjálvfíggjandi bara av yvirskotunum altso íløganar hjá alivinuni kuldu eisini verða bygdar á at tú rindar tæir aftur yvir nøkur ár sum ein vanlig fyritøkagerð so eg haldi ikki at vit á nakran hátt nærkast í morkinum slettist ikki bara fyri at slova tað fast so er tað nøkur lítir eitt er hetta rnær verður ramleiðslukostnaðurin ásettur og eg hoyrdi erhard joensen haldi eg segði í breddanum at hann helt ikkitað bar til at áseta tað til dømis kart árliga ella har fjórðans ár ella hálvárliga men tað vit so skoti upp og hava eisini avrátt við og tosað við við serfrøðingar og alvina hvussu hvussu tað kann gerast fyrði at fáa sær treytir fyri hvørjar upplýsinri skuldu hava inn feri at kunna gera tað øh so tað vil egv gjarna møta tí tí tí kravinum verri er at møta hinum hinum argumentunum su hevur verið ímóti uppskotunum báðum ella kanska serliga tá afárá tað verahægri upi á stigani hjá samgonguni tað er at alivinnan í føroyum eisini hevur í størri mun gjørt lidnar vørur tað vil siga tá gera tey ofta langtíðar kontraktir fyri ein ávísan prís og nú rokur prísirin á heimsmarain vrð heilan lags upp um tað tað er so ein generellur trupulleiki sum einki hevur tøkugjldi at gera men sjálvandi ger tøkugjaldið at margan og skiftsalopi kann blíva verri tá ið tað gjaldið hækkar sær í teimum hægru løgunum tað tað skilja g væl eg veitikki um mann kann loysa tað ella um mann skansa eftirmarki við eina snuskipan men men men harhar hava vit sagt ja vist manskan diskutera tað so mugu vit eisini fáa tær reellu prísirnar sum tann føroyska alivinnan fær fyri útflutningin á heilumlaksi í mun til tey lidnu produktini so kunu it hyggja uppá um mannkann gera taimum tað náa vit neyvan at gera í hesum umfari orsøkin til at vit halda a tað er neyðugt at fáa tað avgreitt nú eisini áðrenn mann skal fremja skattalátta næsta ár og lønarligt tað er týdningarmikið at fáa fíggingina til tað sum vit gera í politikki upp á pláss og tað vóna at vit fáa áðrenn tingin fer heim frú forkvinna um ikki so langa tíðtakk fyri og so er tað ein viðmerking út í salinum til bárasteinielsen gerso væl ja takk frú forkvina tað er soleiðis at atta prinsippið íð tøkugjald berð knasett í tvey túsund og fjúrtan við tí samgongu sum tá sat við sambandsflokkinum odda og síðani hevur mann skrúva upp á tær nakrar ferðirnar og nú haldi eg tað er triðju ferð ella fjórðu ferð um mann aftur skrúvar upp á tað og tað er sjálvandi bara ein veg tað er uppeftir men tá høgni hoydal snakkar um breiðar semjur tað havi eg so roynt hvørja ferðina vi hesun uppskotinum og eg haldi ongantíðnarat samgonga andstóðast hevði samanu heitta fyrr men er høgni