Uni Holm Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-03-23
Topic: 1. viðgerð LM-073/2022  Uppskot til  løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
tí øðrum lagi at eitt nýtslugjald verður undir øllum umstøðum kraft fyri rættindini at troyta og gagnnýta føroysku aliøkini minstagjaldið er null komma fimm prosent sum skal rindast hóast marknaðarprísurin er lægri enn framleiðslu kostnaðurin í triðja lagi at atlit verða tikin at teimum sveiggjandi prísunum so vinnan rindar meira í leigugjaldi tá prísurin er góður og hon rindar minni tá íprísirnir eru lágir tað var eisini tað sum skattanevndin mælti til í tvey túsund og seytjan og í fjórða lagi at skiskipanin tillaga seg sjálva so hvørt sum framleiðslukostnaðurin hækkar tá framleiðslukostnaðurin fer upp so flytur stigin seg eisini samsvarandi sum heild so er hetta ein skipan sum er lutfalsliga loytt at umsita samstundis sum tað er gongdin í vinnuni sum er avgerandi so skipanin í sær sjálvum er fín skipanin leggur eisini upp til at tað loysir seg at effektivisera og at fáa so nógv burturúr hvørjum kilo sum til ber og tað er eisini gott vit viðgera sama uppskot sum undanfarna samgonga millum sambandsflokkin fólkaflokkin og miðflokk løgdu fram í heyst javnaðarflokkurin og tjóðveldi søgdu tá beinanvegin at ella um hetta sama uppskotið at vit halda tað vera rætt og rímiligt at vinnan rinda nakað meira tá ið prísurin er serliga góður enn hetta uppskotið leggur upp til og tað halda vit sjálvsagt eisini framvegis vit halda at ein størri partur eigur at koma samfelagnum til góðar tá læksa prísurin er góður tað er eisini orsøkin til at tøkugjaldsstigin sum samgongan hevur skotið upp er í níggju triðnum og ikki í fimmtriðnum sum hetta uppskotið leggur upp til annars minna uppskotini um hvørt annað serliga tá prísirnir eru ájavnt og nakað hægri enn framleiðslukostnaðurin og skilti eg breddan í útvarpinum týsdagin rætt so tekur vinnan eisini undir við tí prinsippinum spurningurin verður sjálvsagt reistur hvat er rætt og rímiligt og í mun til hvat hvørki hetta ella uppskotið hjá samgonguni haldi eg gongur alifyritøkum so nær at tað ikki ber til at gera munardyggar íløgur og vera virðisskapandi sum vinnan kann mennast enn meira tað haldi eg vera neyðugt at staðfesta men landsbankin hevur kortini aftur heitt á politisku skipanina um at rokna tilfeingis rentuna í alufirðinum higartil hevur talan verið um metingar heldur enn um neyv tøl tí óvissa er um ávís viðurskifti sum eg havi skilt og eingin ivi skal vera um at eg viðvirki fegin til at fáa eina neyvari útrokning av tilfeingis rentuni so betri yvirlit fæst yvir hvussu stórur partur av tilfeingisrentuni kemur í landinum og fólki til góðar og hvussu stórur partur er eftir hjá vinnuni um tað ber til sum eg havi sagt fyrr so eiga pengarnir sum bæði alivinnan og fiskivinnan kastar av sær ikki fyrilitarleyst at fara til rækstir landskassans ein partur av væntaðu meirinntøkuna næsta ár skal eftir ætlan fíggja ein skattalátta til lág og miðallønt og at bøta um vælferðartænastur í føroyum tað haldi eg r ein góðu neyðug íløga í bæði fólk og samfelag men vit mugu kortini geva gætur at ein orsøk til góða laksaprísins seinasta ári er at eftirspurningurin er størri enn útboðin og vit kunnu rokna við at tað fer at broytast fyrr ella seinni prísløgan hon gkann broytast sum eisini fer at elva til at inntøkurnar hjá landinum fara at lækka og teimum sveiggjunum noyðast vit sum politisk skipan eisini at taka búskaparliga hædd fyri samgongan ætlar at ein partur av inntøkunum fer í búskapargrunnin sum so verður javnað út við føstum leisti yvir nøkur ár tað haldi eg vera neyðugt men eg haldi tað eisini vera neyðugt at samgongan og politiska skipanin sum heild støðugt ger skilagóðar íløgur fyri at spara í almenna rakstrinum samstundis sum vit støðugt kanna hvussu vit kunnu fáa meira ella tað sama fyri minni havbúnaðarfelagið skrivaði eitt hoyringssvar til hetta uppskotið í heyst og eitt drúgvari hoyringssvar kom til uppskotið hjá hjá samgonguni sum s ikki er komið í løgtingið enn men sum hevur verið í hoyring og dagførdahoyringsvarið hjá havbúnaðarfelagnum snýr seg í stóran mun um sjálva skipanina sum útrokningargrundarlag so eg haldi tað vera viðkomandi at viðgera tað í hesum høpinum eisini havbúnaðarfelagið heldur millum annað at tøkugjaldsstigin hevurið stóra óvissu við sær tí tað kann vera stórur munur á tøkugjaldinum við heilt lítlari broyting í marknaðarprísinum tað er rætt at heilt lítlar broytingar kunnu hava við sær at tøkugjaldið veksur við tveimum komma fimm prosentum men smáar broytingar í marknaðarprísunum kunnu jú eisini hava við sær attøkugjaldið lækkar við tveimum komma fimm prosentum og útrokningargrundarlagið er mánaðarliga tøkan av alifiski sum so verður faldað við miðalspotnprísin í sama mánaði tað vil siga at gjaldið verður roknað hvønn mánað og prísurin sveiggjar hvønn mánaða so við øðrum orðum so fær prísurin mest sannlíkt at vera omanfyri ávís mørk ávísar mánaðir og niðanfyri ávís mørk aðrar mánaðir so eg haldi tað ikki vera ordiliga rætt at siga at smáar broytingar kunnu hava stóra óvissu við sær havbúnaðarfelagið skrivaði eisini at ein slík skipan við framleiðslukostnaði sum grundarlag eigur at taka útgangsstøði í dagførdum tølum serliga tá framleiðslukostnaðurin veksur so skjótt sum hann hevur gjørt seinastu tíðina tað er val einki til hindusfyri at gera framleiðslukostnaðin upp týttari um tað verður mett høgligari sjálvur framleiðslukostnaðurin verður roknaður sum kostnaður til ráðvørur og hjálpitilfar starvsfólkakostnaðir avskrivingarkostnaðir goymslubroytingar og aðrar uttanhýsiskostnaðir og tað kann fyri sovítt gerast upp hvønn ársfjórðing ella hvørt hálva ár heldur enn árliga við at seta framleiðslu kostnaðin eftir hvartals roknskapinum ella hálvársroknskapinum heldur ein orsroknskapinum um um undirtøku fyri tí havbúnaðarfelagið vísir eisini á at tað eftir teirra tykki er skeivt bara at brúka fiskipol inndeks sum grundarlag tá miðalprísurin á marknaðin skalkannast ella brúkast tí út við helmingurin av øllum laksi verður seldur við føstum sáttmálum og fiskipólinndeks verður ella fevnir av somu orsøk ikki um helmingin av marknaðinum sigur havbúnaðarfelagið tað er rætt at støðið verður tikið í bórsprísinum á heilum norskum laksi og ikki meirvirkaðum vørum til dømis sum verður fluttur út á altjóða marknaðir og spottprísurin kann ikki sammetast neyvt við prísin fyri føroyskan laks á laksamarknaðinum men fiskipól innteksmával í øllum førum siga st tað vera rímiliga væl umboðandi og spurningurin er eisini í tí høpinum hvørjir aðrir møguleikar eru og um tað er vert at fara undir eina føroyska skrásetingarskipan ja so ver tað tíðarfreistin sum er setti til fyrsta juli sum havbúnaðarfelagið heldur verað ov knøpp eg haldi at hetta uppskotið hevur ligið í skipanini so ella so leingi tað vil siga at vinnan vitað av at hetta er á veg leingi so eg haldi at hon hevur havt møguleikar at tillaga seg øeftir tí og so er tað eitt sum hetta uppskotið ikki tekur hætt fyri men sum uppskotið hjá samgonguni tekur hædd fyri tað er at kommunurnar fáa ein part tað hevur beinleiðis ávirkan á kommunurnar at tøkugjaldsskipanin verður tíðligað og at politisku ætlanin er at lata kommununum ein part av tøkugjaldinum bæði sum sum endurgjald fyri misnar inntøkur men eisini sum part av fígging av eldraøki og øðrum og sum eg havi skilt so kann tann parturin ella verður tann partin eisini væl hægri enn teir fíggjarligu avleiðingarnar sum annars høvdu verið fyri kommunurnar so fyri at taka samanum hetta uppskotið sum sagt sum kemur eitt annað uppskot til viðgerðar í løgtinginum skjótt við við øðrum tølum og øðrum triðnum men so haldi eg bygnaðin í skipanini sum hetta uppskotið vera ella leggur upp til vera vera fínan uppskotið hjá samgonguni tekur eisini útgangsstøði í tí sama hóast vit halda at stigin kann toyggjast meira út so vinnan rindar meira tá prísirin er serliga góður og eg ivist kortini ikki í at vit í vinnunevndini fara at vita um tað ber til at finna eina breiða semju so vinnan fær støðugar karmar at virka undir næstu árini loyvisstjøldini á alivinnuna er broytt fleiri ferðir síðan tað kom í gildi í tvey túsund og fjúrtan meini eg tað var og tað er ikki tað haldi egikki vera ordiliga nøktandi arbeiðskorð so ongantíð betur um vit finna eina skipan sum verður galdandi frameftir tað var tað rú forkvinna takk fyri takk fyri ein viðmerking frá sólvit nolsoy ger sovæl takk fyri frú forkvina nú hevur mann leingi tosað um bæði tøkugjaldinum og tilfeingisgjaldnum um at royna og finna eina breiða semju um hetta sum mann kann fara víðari kann mann siga sum mann ikki leggur fastu í sama kjakið fer eftir ferð og tá latur til soella soman og funnið um ikki annað ein lært at taka pengarnar inn við eini sum mann nøkurlunda e samdur um so konm man diskutera eitt stig henda við handavið um mátan at rokna prísir íppá ost fornakað men leisturin letur til í øllun førnan varu at verða funnin men tað var eitt sum uni holm johannesen var inni á sum millum annað aftur við nevndið