Bill Justinussen (Miðflokkurin (Centre Party)), speaker, 2020-09-01
Topic: 1. viðgerð LM-002/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum (At taka løgreglu, ákæruvald og brotsmálaumsorgan undir føroyskt ræði)
ja takk fyri harra formaður tað er tjóðveldið sum hevur lagt uppskot fram um at menna føroyska løgregluákæruvald brotsmál umsorganrættarskipan og taka tað undir føroyskt ræði tað er eitt mál sum miðflokkurin í í høvuðsregluni tekur undir við tað er eisini okkara fatan at tað hevur týdning at vit alsamt standa meir meir á egnum beinum og hava fult ræði á øllum samfelagnum og á øllum instansum í samfelagnum og tí halda vit at tað er rætt at vit sjálvandi eisini átaka okkum ta uppgávuna at hava fult raði á løgregluni og ákæruvaldinum á brotsmálaumsorgan og allari okkara rætta skipan og sum tað verur víst á í uppskotinum so eru hetta jú ikki nýkomið hendan ætlanin tað vóru jú samráðingar millum donsku føroysk embætisfólk um hetta undir fullveldissamgonguni og tær samráðingarnar vórðu lidnar longu í tvey túsund og trý við ársenda júst um tað mundið tá ið ið fullveldi samgongan eisini fór fyri bakka tá ið anfinn kaldsberg tann famøsa dagin fimta desembur í tvey túsund og trý hevði ýa fýra brævbjálvar við sær niðan í løgtingið hvar ið hann gav teimum fýra landsstýrisfólkunum í tjóðveldi eina uppsøgn og tað var ein kreppa sum íkom minnist meg rætt av ymiskum orsøkum millum annað av einari bók sum at skjótu sinar listin sum kom út og hevði tað ikki verið og hevði fullveldissamgongan kunnað hildið fram so vita vit ikki um júst hetta longu tá hevði blivið avgreitt at yvirtikið løgregluna men tá hendi so eitt brot eitt eitt rættiliga ógvusligt brot í fullveldiskósini og síðani tá hava tjóðveldið og fólkaflokkurin sum mugu mugu kallast at vera tá tey berandi elementini í í tí á teimum politisku øvongunum hava jú ikki funnið saman aftur í samstarv og tað er væl ein fortreyt fyri at nakað slíkt sum hetta skal kunna lata seg gera praktiskt politiskt tær nýggjastu veljarakanningarnar vísa kanska at tað er soleiðir tað verður neyðugt at hugsa um tað skal bera til einaferð nær í framtíðini tí tað verða neyvan flokkar sum sambandsflokkurin og javnaðarflokkurin sum koma at ganga á odda atgera løgregluna á føroyska og alla rættarskipanina ákæruvald og sovíðari eg haldi tað hevur týdning fyri okkum sjálvi fyri okkara borgarar fyri okkara samfelag at vit hava fult ræði á hesum økinum tí at tað er øgiliga trupult at umsita eitt land við so stórari fjarstøðu sum tað er ímillum føroyar og keypmannahavn tað sær mann á so nógvum øki altso visu vitvisu vit taka onnur øki vit kunnu taka til dømis fíggjareftirlit fíggjareftirlitið hevur ikki ánilsi fyri hvat gongur fyri seg í føroyum og hevur slett ikki skil fyri at vordera støðuna hjá teimum føroysku bankunum og vit hava sæð at fíggjareftirlitið hevur skrivt teppi undan teimum føroysku bankunum av orsøkum sum slettiki vórðu til vit minnast øll at tá ið alt búgvi bleiv gjørt upp aftan á kreppuna í hálvfemsunum tá tá vóru føroyar ikki so illa fyri sum mann helt frá danskari síðu av vit kunnu taka uttanríkispolitikkin hann verður førdur av av dønum í stóran mun men tað eru øgiliga mangan at teir ikki umboða føroysk sjónarmið og at tað er mótstríðandi áhugamál sum koma fram vit kunnu taka almannamál sum so líðandi er komin á føroyskari hendur men upp ígjøgnum árini so hava vit í alt ov stóran mun havt danskar loysnir sum hava bæði verið for tungar og foróegnaðar til føroysk viðurskifti og ið vit síggja at tá ið ið tá ið vit yvirtaka málsøkir og gera tað eftir føroyskum loysni so verður tað mangan betri praktiskt og lættari tí at vit eru í allar mátar eitt øðrvísi samfelag og hava eina øðrvísi tilgongd til loysnir og hava eina øðrvísi tilgongd til tað at hontera okkara egnu avbjóðingar og ikki minst tí at vit eru nógv smærri í fólkatali og geografiskt og kunnu gera tað atgera loysnir á heilt aðrar mátar enn mann kann til dømis í danmark og tí haldi eg at tað er so øgiliga tað er alt sum tala fyri at vit skulu hava føroyskar loysnir á øllum økjum vit hava í dag eitt sera væl útbúgvin fólk eg tori at pástanda at føroyingar eru kanska milmillum tey fólkini heiminum sum eru allarbest útbúgvin av øllum og ikki minst innan fyri hetta øki so hava vit eina rúgvu av vælgum útútbúðnum løgfrøðingum og sakførarum fólk sum kunnu átaka sær allar tær uppgávurnar sum liggja undir rættarskipanini vit hava væl útbúgvin løgreglufólk vit hava væl útbúgvin fólk innan fyri leiðslu á øllum o økjum og øllum mótum so tað er einki sum talar ímóti at vit skulu yvirtaka hetta økið og sum tað verður víst á í frágreiðingini mær manglar at lesa hana ígjøgnum men tað verður sagt her í uppskotinum at frágreiðingin tekur eisini væl hond um hetta sum sum sum kanska ofta kemur upp hetta her við gjegni og sum eisini fyri mær kanska er tann størsta avbjóðingin hvussu røkir mann gegnistrupulleikarnar og avbjóðingarnar í einum lítlum samfelag men tað haldi eg at vit megna eisini væl tí at við tað at vit hava eitt høgt útbúgvið fólk og og vit hava bæði ein høgan moral og ein høgan etikk í okkara samfelag sum heild so duga vit eisini væl at møta teimum gegnisavbjóðingunum sum altíð stinga seg upp so samanumtikið so so skuldu spurningurin verið altso hví skuldu vit ikki hví skuldu vit ikki megna hetta eisini og ikki minst tað at vit hava heilt óverdugar karmar rundan um fongsulstilveruna hjá teimum sum verða noydd tað tungu loynað í fongsul og tað er totalt óverdigt at vit í føroyum ikki hava tann møguleikan at at fólk kunnu sita sín dóm í føroyum og hava atgongd til tær menniskjansligu tær alneyðugu menniskjansligu relatiónirnar sum sum ein sum situr í fongsli hevur so havt brúk fyri so her eru so nógv ting sum vit kunnu gera betri og eisini tað at vit hava sæð at tá ið í danir hava brúk fyri at gera millum annað eina stóra miðsavning av sínari løgregluliga so gongur tð eisini til okkum føroyingar sjálvt um tað ikki er ein trupulleiki sum er uppstaðin í føroyum og tað er jú tað gevur jú púra onga meining so hetta er eitt uppskot sum sum miðflokkurin í meginregluni tekur undir við men tað merkir so eisini at vit sita í einari samgongu sum ikki hevur hetta á skrá og vit vilja fegin samstarva um hettar í framtíðini tá ið ein nýggjur møguleiki uppstendur atlat ongan iva vera um tað takk fyri harra formaður