Helgi Abrahamsen (Sambandsflokkurin (Union Party)), speaker, 2022-09-15
Topic: 1. viðgerð LM-003/2022  Uppskot til samtyktar viðvíkjandi rættinum hjá føroyingum at ganga í haga
harra formaður hetta landið er mítt hetta landið er títt sum tað liggur í havi so fagurt og frítt soleis ert hans andreas sjurhuus vit eiga øll hetta landið eg kann keypa jørð ein matrikkul og fáa tinglýstan í mínum navni so eigi eg tann partin av føroyum men ein sum onga jørð eigur eigur hann ikki eisini føroyar ein persónur sum er føddur og uppvaksin í føroyum hevur búð her alt segt lív men hann eigur onga jørð er hann ikki føroyingur og eigur hann ikki eisini føroyar ein festibøndur sum leigar eitt heilt fjall fyri kanska hundrað krónur um árið eigur hann meira í føroyum enn tann sum einki festi hevur arvað ella keypt kann ein árligur hundraðkrónuseðil gera so stóran mun á fólki skal hesin bóndin kunna nokta hinum at fara í hagan og njóta føroysku náttúruna sum vit øll eiga skal hann kunna krevja gjald fyri at hin skal sleppa í hagan hetta er nakrar av spurningunum sum verða viðgjørdur í samband viðhetta málið og loysnin er ikki einføld her eru tvey hugtøk sum ofta koma í bland tað at eiga føroyar og tað at eiga jørðina í føroyum tað er í dag í ár tretivu ár síðani føroyingar yvirtóku ráðevnini í undirgrundini í áravís sótu partarnir og samráðs um at yvirtaka undirgrundini men eingin semja fekst danskir embætsmenn hildu fast við at vissu føroyingar yvirtóku undirgrundina so merkti tað loysing men ein penandag so loysti távarandi fortettsráðinum polslittir tann gordiska knúti tann spurdi hvat er tað føroyingar vilja hava er tað suvorinitetin yvir undirgrundini sum bara er eitt hugtak ella er tað ítøkiliga møguleikan at útvinna ráevni úr undirgrundini og loysnin bleiv at hesi hugtløkin blivu skild sundur so føroyingar yvirtøku ráevnini undirgrundini men ikki sjálva undirgrundini eg haldi at málið um gongdi í haga hevur nógva tí sama í sær tað at oyga føroyar er eitt hugtak tað er ikki ein matrikuleraður ognaræftur og tað er heldur ikki nakað og tað er heldr ikki tað vit hava brúk fyri vit eiga øll hetta landið náttúruna fjøllini áirnar útsýni men eingin á okkum kann selja hesa ognina hetta er ikki ein ítøkilig materikulerað ogn men meira ein kenslu av at vit eru føroyingar og at hetta er okkara land men so hava vit landbúnaðin bøndur hava ikki brúk fyri at oyga eitt fjall teirra tað sum teir hava brúk fyri er rættin til at hava seyðgangandi har og við tí fingu nakað av innankaðsjørð innangarðs jørð soesat mann kann hoyggja til hendan sama seyðin so vit eru ein líknandi støða sum tá undirgrundarmálið bleiv loyst á einari síðu snýr tað seg um vinnumøguleikar og á hinari síðuni snýr tað seg um eitt óítøkiligt hugtak bóndin hevur brúk fyri rættinum til landbúnað og tað skal hann hava onnur hava brúk fyri at sleppa út í føroysku náttúruna og tað skuldu eisini sleppa í tann mun tað ikki gongur tygir landbúnaðin hjá bóndanum innangars skuldu tey ganga frítt innankar skuldu ikki ganga frítt og tað hava teyheld ikki brúk fyri so tað ber saktanst til at fáa hesi tingini at ganga hond í hond men tað krevur at vilja frá øllum pørtum til at finna semju og tann viljin er ikki til staðar har eru aldargomul prinsipp tað snýr seg um vald og einki skal broytast so fær eisini tá landbúnaðarlaggávan bleiv broytt í nítjan hundrað og sjeyogtretivu í áravís var eit óljustríð um spurningin um nú meira enn fýrs ár seinni siga bøndur sum er eftirkomarar hjá harðastu mótstøðumonnunum fyri hundrað árum síðani at lóggávan er fín og tað er slett ikki neyðugt at broyta hana og soleiðis verður eisini um hundrað ár gera vit broytingar nú so færa bøndur um hundrað árar at siga at hetta var tað einasta rætta og tí má heldur einki broytast tá og tí skulu vit gj okkum púra greitt at tær broytingarnar sum gera nú tað fór at galda næstu hundrað árini og tí mugu ut ikki gera hálvar loysnir vit mugu gera loysnir sum vit kunnu liva við veruliga loysnir á hesum málinum vit hava eina líknandi støðu á sjónum nakrir bátar hava fiskiloyvi og aðrir hava ikki fiskiloyvi teir sum hava fiskiloyvi hava loyvi at reka vinnuligan fiskiskap og tað av hini er ikki men tað merkir ikki at teir sum hava fiskiloyvi oygað havaøki kring føroyar ein sum eigur ein við fiskiloyvi kann ikki nokta einum øðrum við ongum fiskiloyvi at fara ín stimitúr sjálvt um má ferðast har sum hin rekur sína vinnu og hvat nú um tann við ongum fiskiloyvi fær sær á kók av tí fiskastovninu sum hin hevur rætt til tað havi teg sagt er í lagi ella hvat mann fær eina útferð við bátu við ferðafólkum sum háa goldi fyri a sleppa á túri í økjunm har sum hin eigur rættina at fiska skal hesi við ongum fiskiloyvi so ringda til tann sum e fiskiloyvi fyri at kuna sleppa at sigla við ferðafólki í hansara sjóvøki hann eigur ikki sjóvøki hann hevur bara fingið ella keypt ein rætt til at reka vinnu har eru tað tey sum hava fingið ella keypt fiskiloyvi sum skuldu ráða fyri hvør skal t ferðast í føroyskum sjóøki eru tað tey sum hava arvað keypt ella leigað á jørð sum skuldu róða fyri hvør gongur í føroysku fjøllunum skulu tey hava pengar fyri tað eg kann gott taka undir við at tá talan er um slit ella annað oyleggjandi so skal jarðeigarin hava endurgjald fyri tað eg kann eisin taka undir við at ferðing í fjøllunum má skipa s og skal ikki vera til ampa fyri landbúnaðin men endurgjald fyri rættin at ganga hví er tað tá eg hoyrdi at javnaðarflokkurin kom við hesum uppskotinum so hugsaði eg mær sjálvan at ati ja eg helt fyrst at tað var et lógaruppskot at kom við og tí eg hugsaði at tað fór o ringt hjat mær at atkvaða ímóti vi hansvara uppskoti tí at hetta heur verið ja eg veit ikki upp á einl anna máta er tað blivið mítt mítt mál meni nú skilji hatta hetta e eit uppskot til samtyktar og og tað er sjávandi ikki ikki líka bindandi og samtíðis o arbeiði í landsstýrið at hetta i t ein áheitan á landsstýrið um at arbeiða við tí sum landsstýrið sig ik g arbeiða við og eg haldi at eisini taðer ein annar veikleiki við hesum uppskotunum til tað at manskilur millum føroyingar útlendingar tí tað tað fer ikki t rigga altso tað tað at at tú fert at spyrja fólk altso tosa tú føroyskt so so skalt tú ikki rinda og og tosa taðokurt annað mál sum skal tú rinda tað er tað er ein skipan sum ikki fer at rigga tí tí haldi eg at har eru nøkur ting mann má hyggja eftir men hetta málið fer so í í rættarnevndina og har skulu vit so hvussu gera tí eina eina góða viðgerð ja eitt sum eg kann nevna í samband við til dømis hett her føroying at skilja ímillum føroyingar útlendingar tað er hetta her at fyri tað fyrsta kanst tú ikki skilja also sambært heimastýruslógini kanst tú ikki býta føroyingur at skilja millum føroyingar grønlendar danskari tað er tað fyrsta so kanst tú siga hvar tú býrt men so rennur oti ta problemið til dømis hava vit nøkur flóttarfólk í føroyum ena løtuni eru tey føroyingar meira føroyingar enn ein føroyingur sum býra oyrasínskolegrinum altso tað er tað eru sovorðir spurningar sum koma at forstýra hanak so nógv tí trúgvi ikki at takin riggar so væl men hatta er hvussu nakað vit fahygja eftir í í í rættarnevndini og vit fara at geva het um málinum eina eina góða viðgerð og og ja nú fara tað at síggja hvat landstýrið kemur við tað tað verður nokk so avgerandi