Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-03-15
Topic: 1. viðgerð LM-116/2021  Uppskot til samtyktar um virkisætlan fyri skipaða endurnýtslu og ringbúskap
takk fyri harra formaður ja hetta er so eitt uppskot sum hervur polsdóttir og eg sjálv vegna tjóðveldi at leggja fram sum snýr seg um at vit vilja hava løgtingið á heita á landsstýrið um at leggja fyri løgtingið eina greiða virkisætlan fyri einum undirstøðukervi til endurnýtslu og ringbúskap í føroyum og neyðug lógaruppskot í hesum sambandi og harra formaður eg haldi eg fari bar at lesa viðmerkingarnar til uppskotið soleiðis ati at tað stendur greitt hvørjar argumentatiónar eru fyri uppskotinum vit halda at tørvur er á at land og kommunur leggja eina greiðar ætlan fyri einum ringbúskapi har brúkt tilfar og tilfeingi heldur enn at verða beint burturbrent ella sent av landinum kann endurvinnast hetta eru samsvar við fleiri av heimsmálunum hjá st serliga heimsmál nummar tólv ábyrgdarfullnýtsla og framleiðslu tað eru fleiri orsøkir til at hetta er neyðugt og nógvir fyrimunir eru við ringbúskapi trot verður á fleiri ráðevnum og ymiskum tilfeingi í framtíðini at endurnýta tilfeingið minkar um tørvin á innflutningi og tað gerður okkum minni búskaparliga heft og burðardyggari nýtslu ag tilfeingið minkar eisini munandi um cotvyútlátu tað er bæði búskaparliga og umhvørvisliga burðardygt í einu ringbúskapi skal øll tilfeingis um nýtslurásið nýhugsast og vit skulu brúka minni og endurvinna ella endurnýta alt sum til ber ráðevni og tilfeingi skulu nýtast aftur og aftur og aftur vørur skulu sniðgevast og framleiða soleiðis at hesar kunnu umvælast heldur henn a vera blakaðar burtur ella á fari og lutnir í einari vøru ella tóli skulu kunna skilja sundur og brúkast aftur flutningurin skal vera so stuttur og lítið dálkandi sum til ber góð kunning og møguleikar fyri at skilja og endurnýta burturkast skal eggja borgarum vinnu landið og kommunum í øllum liðum at hugsa burðardygt og troyta møguleikarnar fyri endurnýtslu byggivinnan er eitt dømi um vinnu har stórur tørvur er á møguleikan at endurvinna tilfar men har karmarnir fyri hesum í dag eru avmarkaðir fjøruti til hálvtrýss prosent av tilfeingisnýtsluni í heimshøpi er í byggivinnuni tí eru átøk her sera avgerandi vit eiga at tryggja møguleikar hjá byggivinnuni at skilja sítt burturkast og lata tað inntil skiljingar og endurnýtslun hetta krevur eitt nú stórar skiljuhøllir og øki har lívrunni burturkast kann og harafturat øki har sum tann lívrundi partin av av av burtkassim kann gerast til dygdarmold føroyingar eiga eisini at luttaka í gransking og menningar møguleikan fyri endurvinning og at taka ceg á tvey úr luftini og til dømis binda tey undirgrundini ella nýta tað á annan hátt at leggja um til ringbúskap eigur at skapa fleiri nýggj størv tørvur er á at borgararnir fáa betri møguleikar at skilja alt sí burturkast so meginpartirin kann fara til endurnýtslu tørvr á lóggávu sum skipar hesi viðurskifti sum kommunurnar r í stóran mun ava ábyrgd av og tí er samstarv við kommunurna er avgerandi tá greiðar ætlanir skulu gerast fyri fult útbygdum endurnýtslumøguleikum fíggjarligan písku gularøtur avgjaldsskipanir eiga at verða umlagdar soleiðis at hægri avgjald verður lagt á allar einnýtis vørur og vørur sum ikki eru gjørdar soleiðis at tilfarið kann endurnýtast og lægri avgjald eigur hinvegin at verða á endurnýtsluvørum somuleiðis á vørur sum kunnu bøta ste ella umvælast í mun til keyp og blakað burturvørur vit eiga at stovnseta ein grønan íleggingargrunn ella umskipa verandi stuðulsskipanir so hesar kunnu stuðla og gera íløgur í umhvørvisvinarligar fyritøkur og verkætlanir hetta kann til dømis vera íløgur í fyritøkur sum vilja fara undir at framleiða skipa endurnýtslutilfar til byggivinnuna aðrar vinnur og til borgararnar fyritøkur sum nýmenna vørur úr brúktum tilfeingi fyritøkur sum vilja leiða út tilfar ella skipa fyri felags nýtslu sum til dømis býtisbilum býtisamboðum og so frameftir og her skal kanska líka minna á at tað almenna hevur jú nógvar stuðulsskipanir í dag ella fleiri stuðulsskipanir í dag til ymiska vinnuframa gjørt eigur at vera ein grøn roknskaparskipan fyri land og kommunur sum skal vísa í hvønn munland og kommunur eru burðardygd tá ræður um bygging innkeyp nýtslu og endurnýtslubursturkast virksemi og so frameftir og har rennur mær til hugnsa hetta við at mann plagdi at hava tað sum æt ársins vakrasta bygd kanska kundi kommunurnar umhugsa ati havt eina skipan har mann útnevndi ársinsburðardyggasti bygd ella bý í føroyum men vit í føroyum hava eisini altjóða ábyrgd av at lækka ovurnýtsluna náttúrutilfeingi ug minka um ógvusliga útlátið av covy og tær avleiðingar tað førar við sær høast cegutvey útlát í heiminum í dag er sera nær tengt at ovurhøga forbrúkinum og tað ber til at minka nýtsluna ein hátt so tað gagnar bæði umhvørvi og veðurlagi men eisini gevur burðardyggan vøkstur harra formaður vit ynskja minni brenning og størri endurnýtslu vit skulu brúka minni skilja meir og skapa karmarnar fyri at burturkast hjá húsarhaldinum og vinnu kann endurvinnast ein greið strategi fyri endurnýtsluringbúskap skal tí gerast fyri landi kommunur tað er hetta sum sjálv samtyktin gongur út uppá og burturkast skal ongantíð brennast um tað finst eitt alternativ tí eiga vit heldur ein at byggja størri brennistøðir at verða at byggja vælhóskandi endurnýtslustøðir har hallir eru við plássi og útgerð til at skilja alsins burturkast frá húsarhaldið og vinnuni eftirspurningurin eftir endurnýtslutilfeingið veksur skjótt og fyritøkur ið ynskja at grunda virksemi sítt á at umsetu selja brúkt tilfar víðari skulu lætt og ódýrt kunna fáa atgongd til alt hetta tilfeingi sum í dag í stóran mun verður blakað burtur ella brent brúkarin skal lættliga kunna lata ymiskt sundurskigt bursturkast inn á hesa brennistøðirnar ella til privatar móttøkur sum sjálvandi skulu fylgja ásettum regluum fyriburturkasti vegleiðandi reglur eiga at verða gjørdar fyri at taka hús og bygningar niður hvussu tilfar kann skiljast og latast inn eins og fyri hvussu slíkt tilfar kann endurnýtast til dømis í bygging ella útbygging av samferðslukervinum við meira serliga skipanir eiga at verða gjørdar fyri t eggja til minni matoysl og skipanir útbyggjast sum gera tað lætt at endurnýta klæðir og endurvinna av toy havandí huga at klædnaídnaðurin er ein i mest stálkandi ídnaðurin í heiminum so er tað plast harra formaður plaster orsøkin til bróðurpartin av cotvyútlátunum á brennistøvunum nógv plast kann ikki endurvinnast heldur ikki hóast tað er skilt og inn savna fyri seg framleiðarar og innflytarar plastikt skulu eggjast til bert at framleiða ella innflyta plast ið kann endurvinnast hægri gjaldeigir tí at leggjast á plast sum ikki er egnað til endurnýtslu kommunurnar skulu hava loyvi at bjóða skiljing og gagnnýtslu av burturkast tilfeingið út landið saman kommununum eigur at geras skipanir so í minsta lagi tíggju ymisk sløg a burturkasti kunnu skiljast og endurvinnast og tað er til dømis matur pappappír metal glas plass tekst til drekki og matvøru kartongir restburturkast og vandamikið eitrandi burturkast avvarandi landsstýrisfólk eiga at taka upp samstarv við kommunur vinnulívi og viðkomandi áhugafelagsskapur at fáa lagt eina greiða ættilan fyri møguleikarn fyri góðum undirstøðukervi til endurnýtsluog ringbúskap í føroyum og harra formaður eg kundi hugsað mær at tikið a mynsd sum eg gangi út frá vit øll kenna tað er nú er byggivinnan nokk so sentral í hesum uppskotinum tí athar er tað kanska vit í dag hava rættiliga stórar avbjóðingar í mun til møguleikan fyri at endurnýta tað tilfarið tá ið ja til dømis um mann tekur eini hús tað kann vera ella tað kann vera vera privat so rívur mann ein bygning niður ella mannmann tekur mann tekur alt uttanav húsunum man skifti vindeyguni í dag fer meginpartin av tí bara burtur sjóast ein øgiliga stórur partur av tí er slíkt sum onnur kundu fingið gagn av til annað endamál um tað var soleiðis at bæði privatog vinna lættliga kundi latið tá tosa vit um nógv størri mongdir enn tað sum í dag ber at lata inn og koyra í ymiskar bingjur eg haldi vit eru komin rættiliga langt á brennistøðunum í mun til hvat mann kann skilja í dag bara vistmann samanberir fyri fáum árum síðan tá i mann næstan einki kundi skilja men um mann hugsar tær stóru mongdirnar í dag er tað í føroyum ótrúligani trupult at sleppa av við tilfar og tí verður tað mesta brent sumt verður tyrt og so hava vit ein gáa tilfar sum verður sent av landinumø til brenningar vit hava gjørt nógv burtur út at útbyggja fjarhita og fjarhitið er jú fyri sovut ein ein góð góður máti at hita hús upp í føroyum men vsum hugsa um at ein ein stórur partur av fjarhitanum faktiskt byggir upp á at vit brenna eina ovurnýtslu so nógvar tí sum fær í ovnarnar eru reint altso tað er reint yvir forbrúk og ella tí í øllum førum forbrúk og tað er tilfeingi sum kann endurvinnast men hetta er ein øliga stórur biti og tí krevst ta sjálvandi at kommunurnar við llum teirra teirra vitan og og teirra fólkið sum arbeiðir við hesum við burturkasti at tey eru við til at arbeiða saman við landsmyndugleikunum um at leggja eina ætlan fyri hvussu mann kann skipa undirstøðukervi fyri endurnýtslu og eg haldi tað er eg havi sæð nógvastaðni í landinum hvar tað er lagt væl til rættist fyri at tað hevði borið til visti mann valdi at hava at gera støðir har mann har mann skipaði hetta i soleiðis at tað bæði fyri vinnulívið men ikki minst eisini fyri privatu húsarhaldini var lætt at at sleppa av við størri mongdir av tí sum vit í dag kalla burturkastið men sum grundleggjandi er tilfeingi takk fyri harra formaður