Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-09-15
Topic: 1. viðgerð LM-016/2020  Uppskot til samtyktar um ársfrágreiðing frá Løgtingsins umboðsmanni fyri árið 2019
hín tað ber boð um eitt framkomið samfelag at mann hevur ein løgtingsins umboðsmann sum skal tryggja tað at tað almenna ikki fremur órætt í móti borgarum í í tí fyrisitingarliga ogeg haldi eisini ati tað stendur eini virðing og ein tinn um tað embatið og tað skul okur verja tað kemur ein frágreiðing í tingi á hvørjum ári og har hevur mann so høvi at taka nøkur ting upp og sjálvandi skulu okur iki fara inn í tey einstøku málini tað viðger umboðsmaðurin men tað gevur okum eisini møguleika til at seta okkum inn í nøkur mál sum okur kanska kunna fylgja eitt sindur tættari í típolitisku skipanini og her er tað so víst á at fyri nítjan hevur mann havt tveyoghálvfjerðs klæðir men eisini tað ati umboðsstovnurin kann taka mál upp av egnum ávum vist manhyggur eftir hvatt málini handla um so er tað ein stórur partur sum eru um mál sum eru í kommunum tað er búnaðarmál byggimál altso altíð tar um lendi táð endar øgiliga ofta í ósemjum og kærum og innlit og starvsfólkamál og sovíðari eg haldi at at visi egminnist nøkur ár aftur so kanska akkurát hatta e eit lít sindu broytt eg haldi tað vóru øgiliga nógv mál um manglandi innlit fyri nøkrum árum síðani kanska tað er blívu frægari so eru nøkur barnaverndarmál sum eisini fylla rættiliga nógv og so er eisini nøkur mál um almannaverki taðr akkurtsum tey trý høvuðs kommunur og barnavernd almannaverk fyri nøkrum árum síðan fingu okur ein barnaumboðsmann sum eg haldi var heilt ótrúliga gott eitt stórt stig at taka uppgávan er at tryggja tað at barnarættindarsáttmálin í føroyum verður hildin og eg var sjálv ein av teimum sum settu uppskot fram saman við pollareynatúgvu vegna tjóðveldið tá í míni tíð í landsstýrinum tá fekk eg handa eina frágreiðing sum barnaumgsmaðurin hevði eisini gjørt rá sínum eintingum aftan á eftirlitseina eftirlitsvitjan og tað var um umstøðurnar hjá børnum á barnasíkuatsku økinum og ha varu øgiliga hvassar atfinningar um tað um tey viðurskiftini sum vóru tí at mann hevði forvánaligar møguleikar at viðgera og innleggja børn og tað var eitt øgiliga stórkt amboð at fara víðari við tá ið tað kom til at skula royna at finna eina játtan soleis at mann fekk sett eitt gott dagtilboð til børn og ung á stovn og tað gjørdi faktiskt tað saman við sjálvandi at mann ynskti tað ok kundi politiskar vilja til tað at okur fingu virkuliga raðfest barnasíglatriðina so eghaldi mann skal síggja hetta her sum eitt amboð til eisini at styrkja um alt tað sum er rundan um børni og ikki taka tað bara sum atfinningar men sum virla sum nakað spositivt nú er tað so víst í her at mann hevur havt eftirlitsvitjan á trivnaðar ein tíggju tað ljóðar beinanveg tekniskt og ópersónligt hví kann taðikki eita barnheimið ella navná ein stovnur ela eitt eind tíggju trivnaðar depil einki veit hvater men líkamikið men í febrarmánað tá vóru okur jú var ug við at tað var varð vóru stórir trupulleikar á barnaheiminum og og tað vóru nøkur av okum sum eisini tóku tað upp her í tinginum og høvdu spurningar um tað eg haldi eg fekk tattaer at fannda aftur í februar og tað var heilt ótrúliga álvarsamt tað vóru fólk sum ikki trivast at starvsfólk sum ikki vildu vera har tað vóru endá børn sum vendu ella barn sum vendu sær til barnaumboðið ella til umboðsmanninin av sínum eintingum og eftir stendur upp á einanna máta tað at tað var so ringur trivnaður at starvsfólk søgdu upp og fóru men børnini máttu verða verandi tað er tað er ordiliga ordiliga alvorligt at okur yvirhøvat tað yvirhøvur kann koma fyri at umsókurnar vóru so ringar athr kunnu starvsfólk ikki vera men børn kundu vera tað haldi eg er er ordiliga sovortið ou skula brúka eitt sinur av tíð ag hugsa um eftirlitsvitjanirnar taka sjálvandi støði í barnarættindarsáttmálanum og børn sum eru umsorgarnar yvirtikin eitur dag visti tú ikki her er heima hjá foreldrunum tað eru í eini serliga sárbarari støðu og tað hava brúk fyri eini serligari verju sum kann tryggja tað at tey hava nøkur rættindur og at tey eisini hava rætt til at vera í mennandi umstøðum og í góðum korum og so tað víst nógv so nógv til hesar grein tjúgu í barnarættindarsáttmálanum eisini og har hevur barnaumboðsmaðurin so hugti til dømis gjørt sær nakrar nakrar tankar um og nakrar niðurstøður um hetaher við skúlatilboðum til børn frítíðartilboðum um hvussu tað eru við sambandi ímillum barn og familju altso við samveru um tað eru reglur og mannagongdir í sambandi við heilivág harðskap og valdsnýtslu og so er tað sagt eisini at mann hevur ikki mett um teir føsisku karmarnar tí at mann ætlar at byggja nýtt barnheim og tað er tíverri eisini komið í drað so alt tað kann mann siga stuðlar ikki upp undir eina góða gongd at at mann ikki koma víðari við tí at fáa bygt av vatnheim men niðurstøðurnar vóru íg horfall fleiri og tað vóru álvarsligar og tú vísti á álvarsligu brek o skipanini og tað er eisini eini røð av tilmælum sum eisini er lýst í frágreiðingini og okur hva eisini finguð at vita at fleiri av teimum eru sett í verk og at tað gongur betri men eg haldi statbekk at okur eisini hava ena uppgávu at fylgja eitt ít sindur við grein tjúgu í barnarættindarsáttmálanum sigur at eitt barn sum er sett sum fyribils ella støðugt ikki fær verið heima saman við sínum leystringum ella tí tað er best fyri barnið sjálvt ikki ikki fær loyvi at verða heima hevur rætt til serliga vernd og stuðul frá landsins myndugleikum taðvil siga at tað skal nakað serligt til meira enn tað sum mann ellars tann sum landið hevur nakrar skyldur til dømis at tryggja rætt til umsorgan millum annað stendur tað at mann eigur at velja fosturheim fram um at at mann velur ein stovn at t fosturheim skal vera tað fyrsta og visti mann velur ein stovn so skal mann hava serliga góðar førleikar hjá teimum fólkunum sum arbeiða har og mann skal eisini taka fyrilit fyri saman hanginum í lívinum hjá barninum soleis at tað ikki verða avbrotið soleis at tað verður so so skynsamt sum yvirhøvur til ber og tað er eisini ásett at mann hevur rætt til menning og umsorgan og at foreldur hava ábyrgd ella tey sum hava løgfrøðiligu ábyrgdina vilst foreldrini ikki kunna so er tað onkurt annars møguð løgfrøðiligu ábyrgdina og í øðrum lagi eta so landi men tað eru altíð foreldrini fyrst sum kunn tað vera fostur foreldur ella stovnar og sum landi landið hevur eisini skyldi at fyribyrgja at barnið er fyri harðskapi ágangi ella umsorgarnar svíki og har haldi eg eisini mamma hugsa um tað at børn kunna vera umsorganarsvikin heima men teyr kunna sanniliga eisini vera umsorganarsvitjan meðan tey eru í eini skipan bæði á eini stovni og í einari fosturfamilju og tað er tann parturin mann ofta hyggur for lítið eftir so er eisini nakað um at børn hava rætt til at verða hoyrd sjálvandi samsvarandi teirra aldur eisini um hvar tey vilja búgva um samveru um um tað skal vera fostur heim og hvør og hvar og so og so víðari har haldi eg eisini tað er nakað sum okur í okra lóggávu eiga at fárat hyggja eftir til dømis kundi mann havt mann hevur skipanir øðrum londum har børn hava hjásitar sum eru sum eru í útbúgvin til tað sum duga tað varð hjásetai hjá børnudeiddaer til hoyring hjálpa teimum eftirlitsvitjanin sum hvussur var á barnaheiminum vísti álvarslig brek vóru og tað vísti til dømis á at tað manglaði sálarfrøðilig viðgerð har varu ósemjur um gjøld hvør skal betala eta beta hesin stovnur og barnið er á ella eta har tann barnaverndartænastan sum sent barnið inn her at fleiri sovonu ting sum áttu at verið púra óneyðug og eitt sum er øgiliga alvorligt tað var heta he við at taðvar nógvur harðskapur og at tað var ikki nóg væl dokumenterað og fráboðað rættir til útbúgving og skúla og starvsfólkarættindur og hvurta sínum skal sjálvandi eisini vera upp á pláss og eg halda øiliga gott at mann hevur gjørt hesar eftirlitsvitjanina og eghaldi man skal brúka hana fram at drætta til at fáa viðurskiftini í rætt lag men so kann eg ikki lata vera við at seta tann spurningin hetta eru tey børnini sum eru á stovni eg prøvaði at hyggja í orsfragreiðingina f tey seinastu hagtølini vóru frá átjan har stendur tað at eg fekk tað so til at vera níggjuogtrýss børn sum eru sum eru í fostufamiljum og hvussu hvussu ger mann so frá landsins síðu til at akkur sumt tryggja tað at rættindini hjá børnunum og barnarætindarsáttmálanm eisini røkkur har út tá tú er í fostufamiljum og ikki á stovni tað haldi eisini e eitt øgiliga stórt mál hvør vegleiðir familjunum tað er ein stór uppgáva hvussu er tað skipað hvussu ger mann har í mun til samveru við foreldur og alt tað tað er ein øgiliga øgiliga øgiliga stór uppgáva so tað liggur ein stór skylda eisini á myndugleikunum at fáa tey tingini í rætt lag og og tað kann gott vera lla faktisk eri eg nokk so yvirvíst um at alt hetta her økið barnaverndarøkið kanska eri okur komin eitt sovorður punkt nú lógini og fungera í nøkur ár nakrar dagføraingar hara verða gjørdar men kanska er mann komin eitt sovrði stað nú har manneigurat venda eittnir itt sindur høvdi og seta nøkur fólk kløg eftirmeta tað og kanska hyggja eftir eta nøkur ting sum okur áttu at skrúva eitt sindur øðrvísi saman so okur betri fáa vart børnini tí hvussu ber tað til at okur viryvirhøvur kunnu koma út við ta støðuna sum okur vóru í í februar at tú innskrivar børn á ein stovn sum er so sum er so illa fungerandi at starvsfólki rýmir og børnini verður eftir hvussu kann tað bera til í føroyum tað e tað er semplitan heilt ótrúligt og so eigur mann at fara nógv nógv meira inn í og hyggja eftir fyribyrging sjálvfylgiligt nógv nógv meira við tað men eisini hettaher við fostafamiljum hvussu kann mann kann mann hjálpa betri har tað tað ertað er so gvussur nakað tíð sum eg lesi burtur úr frágraringini og nú tíðin longur farin takk fyri takk fyri so hava vit viðmerking djóni nólsøyo