Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-09-15
Topic: 1. viðgerð LM-018/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um Húsalánsgrunn (Bústaðir fíggja bústaðarbygging uttanfyri størru býirnar)
hetta her málið snýr seg um hvørjar føroyar okur vilja hava ynskja okur eina spjadna búseting í føroyum ella ynnsjúkur at alt er miðsavnað okur viðgera tað at fáa fígging kring kring landið og tað hava longu verið fleiri sum hava sagt at tað er ikki neyðugt tí hetta her kunnu bankarnir gott gera men tað er nettupp á angi at tað er so trupult at fáa fígging og tí er tað ikki javnbjóðsi møguleikar og eg veit gott at málið er samansett og tað fer nevndarviðgerðin sjálvandi eisini at taka hætd fyrr tað gongur gott í føroyum men okur hava eina risa avbjóðing tað er ein røð av fólki sum einki hevur at búgva í og okur diskutera víðari ta snýr seg til dømis um børn sum einki varandi heim hava tey flyta ofta tey bleiv ótrúgv av tí sama tey skifta kanska skúla barnagarð og missa vinir tí tey búgva for langt vekk fáa ikki gingið til ítrótt og frítíðaraktivitetir búgva kanska vánaligt og okur diskutera víðari tey ungar familjur sum hava tað hart tað eru støk til pensjonistar og tað eru ymisk sløg av fólki tað er ikki avmarkað bara til ein bólk og fólk á útoyggj hava okur sett í sjónvarpinum búgva í konternarum og okur blíva við at diskutera tá ið jóg var barn øh tá kundu fólk seta búgv í einari inntøku eg eri í fyrstu í hálvtrýssunum h og tað var nokk tað at serliga hetta her sum húsalandsgrunnirin gjørdi tá í tíðini sum gjørdi tað at tað bleiv møguligt hjá vanligum fólki at byggja seini eini sethús sum mann sum kundi hava sína familju í og fekk føtur undir egiðborð eg las nú ein dagin at nú skal mann brúka so øgiliga nógv meira lutfalsliga av síni inntøku fyri at kunna byggja eini hús ella fyriat kunna fíggja sín bústað um tú byggir el lá leiðar líkamikið so okur eru kanska tað síðsta æftarliðið sum er váksið upp við tað mann kann liva faktiskt av einari inntøku nú koma nóg illa at liva av tveimun og visti mann so býr í útjajðaranum so tað upp aftur truplari sjálvt um húsini er tað tilsvarandi bíligari t ertí eg fái hetta so ill hanga saman okur hava viðgjørt bústaðarneyðin í fleiri ár eftir hondini og tað er eisini rætt sum tað er sagt at okur hava gjørt fleiri góð ting men tað er enn nógv eftir at gera tí eisini nú meðan okur viðgera heta her beint nú so eru tað statvekk fólk sum pakka niður sum standa á gøtuni sum hava trupult við at blíva útskrivaði til dømis á sjúkrahúsum sum lána eina sofu hjá onkrum ella ein kjallara ella hvat tað skal vera ella sum kanska keypa sær okkurt uttanlands og okur blíva við at diskutera og tað kemur eingin bústaðarpolitikkur heldur í tingi tíðin gongur so tað má koma nógv størri ferð á og tí hava okur so lagt hesi her tvey uppskotini og tey kunnu sjálvandi ikki standa einsamøll tað kemur heilsutygdarøðarav uppskotunum eisini frá landsstýrinum eg eri stekki so ósamdur teimum sum halda tað at okur skula málrætta eisini tann innsatsin sum bústaður er við í eitt sindur meir til serliga at vera hjálp hjá teimum sum ikki hava ráð at byggja sjálvi tey sum kunna byggja sjálvi ella fíggja sjálvi tey skulu sjálvandi gera tað men okur skulu eisini hava ein fjølbrottari bústaðarmarknað og har eru lutaíbúðir og leiguíbúðir lestraríbúðir eldraíbúðir og hvat tað skal vera eisini ein partur av tí og tað er ikki soleiðis at einki av tí heldur kann vera ogn tað kann tað saktans soleis at man ikki bindur allar pengarnar til dømis lutíburðir neir nú fær mann í gongd í vági við einum prosjekti eitt verið í fuglafjørði tað eru fleiri ymisk ting intiativ sum eru sum eisini sjálvandi skula vera men eg haldi tað er rætt at mann setir inn har sum neyðin er størst tað haldi eg tað er tað einasta rætta útoyggjarfelagið hevur eisini víst á tann trupulleikan sum er á smáplássum men tað er eisini soleiðis at t havva sæst í teimum størru bygdunum men tað sum er so undarligt taðe tað akkurát tað sum brandersandoy varð inni á tað er tað at somu familjur ofta fáa at vita at tey gott kun at fáa lán við somu inntøku sum er kanska tvtríggjar ferðir so stórt bara tey flyta í eitt annað øki tað eru fleiri bygdir í føroyum har einki nýtt hús er bygd í áravís ókey ja takk fyri tað eru ja tað eru tað eru fleiri bygdir í føroyumhar einki hús er bygd í áravís gomul hús verða seld ja men tey verða eisini øgiliga ofta seld til fólk sum ikki búgva har ella sum ikki eru fastbúgvandi tað e eisini gott at verða seld er ikki tað tey kunna gjørdu stand og alt á tær vistu te hava staði kanska og ikki verðað rúkt so væl so so kann tað vera fínt men tað er eitt problem at fólk sum eru fastbúgvandi á einum staði ikki kunna fáa ein fastan bústað hvat eð uu tey fólkini gera tey hava hvørfalt tey kunna fyri nøkrum árum síðani síðami so for mann bara til havnar tað kann mann heldur ikki gera í dag tí eingin ráðbúgva í havn hvørfalt vist tú ikki kemur við einum øgiliga stórum gufferti av pengum so enda tugur norðøðurlandi ella tú fór arbeiði norðura ella fyr il grønlandsen hvar tú fer tað er tað tað er har sum eg meini at mann noyðist at síggja heta her sum eit nógv størri problem en bara tað at tað er trupult at fáa lán men eg veit eftir samansett men tað eru fólk sum eru í neyð og tí er er tað neyðugt at tosa um hetta her bústaðarmálið ikki sum nakað sum hevur bara vð vinnupolitikk at gera men eisini nakað sum er sosialpolitiskt og ttað snýr seg um fólk sum mangla tak yvir høvdið og eg veit gott at tað handlar um metingarvirði og at húsi missir virðið tann dagin fólk flyta inn men fólk sum fáa sær enn í hús tey gera tað væl eisini tí tay ætlar sær at verða verandi í tí sjálvandi vita okur tað at tingkunna henda á lívsleiðini tað kann tey gera hjá okum øllum tað er ikki alt oð kann verja teg fyri men altso tað kann aldrin í verðini vera soleiðis at at tú hevur størri risiko fyri attat blva blíva skyldar her nær sagt vist tú ber í útjarðanum altso hini koma væl eisini hanga upp á sína skuld óansæð hvar tey so eru vistu tey fara hvør til sítt eg veit got tey kundu sæga tað aftur men tey verðu ofta noydd at keypa hin út áðrenn tey keypa sær nýtt aftur so tað er so eisini nakað og eg veit eisini gott tað at mann ikki skal hjálpa fólki soleiðis at tey fíggja seg út á sjógv tað sigr ikki sjálvt tað skal vera eina ábyrgd í hesum her og fólk skulu sjálv betala aftur men eg haldi at at eg má eisini minna á at táið kreppan var fyri ikki so nógvum árum síðan tá var tað mest í í miðstaðarøkinum at pengarnir blíva mistir á setasá marknaðinum tí tað var har prísurin var farin fullkomiliga út av sporunum fyri at siga ta pent er nokk har hann er á veg aftur nú so hetta er eitt øgiliga trupult mál eg kenni onga einfalda loysn men men men tað má vera ein røð av fleiri loysnum men eitt vist at ger mann einki frá løgtingsis síðu og bara latið standa til so verða bygdirnar av toftaðar ella verður tað fólk sum eru rættiliga illa fyri sum koma at búgva eftir í bygdunum og og man sær tað longu nú at føroyar er við at brotna av og inntøkurnar eru nógk leðri í miðal úti á nógvum bygdum og tí verður tað so eliga nógv tyngri at reka serliga havandi hug at tað at tað eru kommunurnar sum hava ábyrgd av vælferðartænastuni úti í økinum tí haldi at hetta r eitt eitt øgiliga stórt álvarsmál so hetta er so nøkur boð okur komið við og taka sjálvandi gleðiliga ímóti fleiri takk fyri ja so er tað viðmerkingar ruttvang gersvætakk