Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-04-27
Topic: 2. viðgerð LM-120/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um fyribyrgjandi heilsutænastur til børn og ung (Hækka aldurin upp til 18 ár)
takk fyri harra formaður ja eg eri slettkiki ósamd við erhard joensen í ati tað er eisini neyðugt at mann regluliga eftirmetir skipanir og tá ið mann hoyrir frá foreldrum og sær eisini í miðlunum ati tað eru skipanir sum ikki røkka teimum borgarum sum hava brúk fyri tí so eta eisini okkurt grundleggjandi galið sum sum sum gera at tað er neyðugt at eftirmeta tað ikki altíð tað bara snýr seg um pengar men tað gera t onkuntíð men ikki bara tað tað snýr seg eisini um at tryggja at pengarn ar koma út til borgaran h men okur kenna so ikki tað samlaði og samansettu loysnina upp á allar trupulleikar men landsstýrismaðurin í heilsumálnm hevur hvussu boði trivnaðarnevndini út at viðgera tað so tað fari okur at gera men hetta her uppskotið er so tikið burtur úr einum fakligum tilmæli sum er taðn nýggja sálarheilsuætlanina minnilutin sum eri eg sjálv eygun samulsen og hervur polsdóttir okur meta at málið hevur stóran týdning fyri at strykkja tað fyribyrgjandi arbeiði ímillum børn og ung minnilutin metir tað ikki vera haldgóða grundgeving at fella uppskotið orsakað av eini lønarósemju um flokking av einum varaleiðarastarvi í gigni hetta uppskotið skal koma í gildi fyrsta januar í tveyogtjúgu og vónandi er ein loysn funnin tá og sjálvandi er ótrúliga keðiligt at tað er lønarósemjur á á arbeiðsplássum men tað haldi eg ikki at løgtingið kann halda uppat at arbeiða fyri tað tí eisini meðan tann ósemjan hevur staðið upp á hevur mann broytt lógina tvær ferð altso til dømis hevur gigni fingið uppgávuna at geva ráðgeving til ættleiðingarforeldur og eisini til at gera skúlabarnakanningar við útskúling og eisini havt skeið í tí so stovnurin kann koyra men sjálvandi er tað øgiliga keðiligt og vónandi kemur tað upp á pláss í dag fevnir tænastan hjá gygni um børn og familjur øll pinkubørn ein part av smábørnum og øll skúlabørn tá ð undirvísingarskyldan heldur uppat aftan á níggjunda flolk í fólkaskúlanum tá heldur tænastan eisini uppat og tá eru tey ungi um fimtan sekstan ár seinnu árini er pengar eisini játtaður til at styrkja arbeiðið hjá heilsufrøðingum við smábarnafamiljum sum eru ta tey í millum tvey og fimm ár altso har børnini millum tvey og fimm ár nevndarviðgerðin hevur eisini víst at tað hevi verið skilagott at styrkt smábarnaøki enn meira og hesin tekur minnilutin undir við og so er onga andsøgn í eisini at samtykkja hetta her uppskotið heldur tvørturímótir lógin um fyribyrgjandi heilsutænastur heimillar eisini heilsufrøðingum at arbeiða á dagstovnaøkinum og hetta kann fáast í lag við at raðfesta øki fíggjarliga og tí er tað faktiskt ikki neyðugt at fara inn og kanna nakað um tað tað stendur púra greitt í lógini endamálið við hesum uppskotunum er at økja um tænastuna hjá gygnini at sum hon kann røkka øllum burnum upp til átjan ára aldur í hesum hevði borið til at lagt størri dent á fyribyrging og heilsufremjan og at arbeiða við trivnaðir millum ung tað er eingin loyna at eitt nú sálarheilsutrupulleikar og vánaligur trivnaður fyllir meira og meira millum ung tað fyrst í dag einki skipað tilboð til hendan aldursbólk somuleiðis hevur aldursbólkurin tørv á eitt nú vegleiðing um heilsufremjan vaksnamannalív gitna fyribyrging seksualundirvísing kost rúsevni rúsdrekka royking og mangt annað og hetta eru arbeiðsøki sum heilsufrøðingar eisini kunna røkja í sálarheilsuætlanini sum eitur heildarætlan um sálarheilsu í føroyum frá tvey túsund og átjan varð mælt til at víðka arbeiðið hjá gygni til at fevna um ung upp til átjan ár undir yvirskriftini børnini skulu hava bestu fortreytir fyri góðari sálarheilsu varð víst á at heilsufrøðingar koma so at siga í øll heim í føroyum og síggja øll skúlabørn heilsufrøðingar hava harvið eitt serstakt samband við føroysku børnini og familju teirra og eru tí líklapersónar tá ið tað snýr seg um sálarheilsu hjá børnum í øllum aldri í framhaldi av hesum mæltu arbeiðsbólkurin til at gigni sum frá líður eigur at varðveita sítt tilknýti til børnini og teirra avvarandi øll árini frá føðing og til barnið er átjan ár altso hetta e eheldur at styrkja tær skipanar sum mann hevur enn at seta nýtt í verk okur eiga at leggja okum eftir at varnast mistrivna hjá børnum so tíðliga sum møguligt og seta inn skjótast gjørligt við teimum røttu fyriskipanum fyri eitt einstaka barnið og familjuna er hetta av vinovinstórum týdningi fyri møguleikan at fáa eitt gott til lív somuleiðis vísa kanningar eisini greitt at størsti fíggjarliga samfelagsligi vinningurin fest við at gera íløgur í børnum o teirra menning meðan tað eru smá vist mann samanber tað við at seta nógv inn seinni og okur seta eg haldi eg minnist ikki um tað var eini hálvfjerðs milliónir um at brúka ábarnaverndarøki sum á setis rættiliga nógv inn seinni í lívinum skjalprógva er eisini at trupulleikar við mistrivnaði í longri tíð kunnu elva til sálarsjúku og somuleiðis við t okur eisini at fólk sum hava sálarligar avbjóðingar sum vaksin í stóran mun eisini hava havt avbjóðingar sum nei sum ung hetta krevur at okur arbeiða a skipað við tvørfakligum og tvørgarraligum átøkum børnunum á frama tá ið tað er sagt so hava flestu børn og ung í føroyum tað gott og trívast og liva eitt aldursvarandi virki lív í luttøku í skúla og frítíðarítrivum tað hava góð vfólk og gevandi familjusambond tó eru tað greiðar ábendingar um at talið økist á børnum og ungum sum ikki trívast í gerandisdegnum vegna sálarligar trupulleikar og ávísingar til barnaungdómssiklatrigna hava seinastu árini verið støðugt vaksandi og hagtøl yvir heilivágsnýtsluna vísa eisini at alt fleiri ung fáa heilivág almannaverkið hevur víst á at sálarliga líðingar eru størsta orsøkin til óarbeiðsføri hjá ungum føroyingum og sernám hevur víst á at ein vaksandi bólkur at børnum og ungum megna ikki skúlan vegna sálarligar avbjóðingar sum oftast er eingjist og somuleiðis vísa eisini skrásetingar hjá heilsufrøðingum at umleið fjórða hvør næmingur í fólkaskúlanum ligir við trupulleikum ella avbjóðingum sum kunna ávirka teirra sálarliga heilsu eisini kanningar hjá fólkaheilsuráðnum siga at tað serliga eru tey ungu vaksni sum stríðast við sálarligar avbjóðingar hjá teimum yngru vísir gransking at millum tjúgu fjøruti prosent longu áðrenn fjúrtan ára aldur hava verið merkt av álvarsligum sálarligum avbjóðingum hetta lýsir ein tørv hjá børnum og ungum ið tykist verða vaksandi hóast tølini sjálvandi skula tulkast við varsemi hetta kann partvíst hanga saman við at sjóneykann eisini í størri mun nú enn fyrr hevur verið sett á hvussu børn og ung trívast og tað eru eisini skipaði fleiri tilboð hatta er so alt tikið burtur úr sálarheilsuætlanini hasi tølini niðurstøðan hjá arbeiðsbólkinum sum gjørdi álitið um sálarheilsu var eisini at tað eru børn og ung sum stríðast við sálarligar avbjóðingar og á tey sum er ikki altíð fáa neyðugu hjálpina ogum okur skulu venda gongdini er neyðugt at gera íløgur í at veita skjótahjálp góðsálarheilsa er avgerandi fortreyt fyri menning og læring hjá børnum og ungum útbúgving og seinni fyri fótafesti á arbeiðsmarknaðinum tí er týdningarmikið at okur gera nakað munagott fyri at lyfta sálarligu heilsuna hjá børnum og ungum sum ikki trívast okur mugu tryggja okum at tey fáa hjálp reytstundis so sálarliga heilsustøðan ikki versnar og hetta uppskotið er so ein liður í at seta tilmælini í sálarheilsuætlanini í verk og við hesum viðmerkingum so tekur minnilutin undir við málunum og mælir eisini løgtinginum til at samtykkja hetta uppskotiðtakk fyri