Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2021-02-24
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipaninium F-002/2020: Frágreiðing um alivinnuna
ja vit hava alivinnuna til eðalorðaskiftis og eg haldi at øll vitað at alivinnan tað er ein av tveimum stórum súlum í tí føroyska búskapinum alivinnan hon hevur yvir túsund starvspláss hon eru tveir fimtingar av samlaða føroyska útflutninginum og seinastu fimm árini so hevur alivinnan havt tað í umsetning ið svarar til næstan alla føroysku bruttutjóðarúrtøkuna í eitt ár ella yvir eitt ár alivinnan hon hevur ómetaliga stóran týdning fyri vinnulívið fyri búskapin fyri arbeiðspláss fyri vælferð fyri vælstand og samfelagið í sínari heild men tað hevur ikki altíð verið soleiðis um aldarskiftið tá vóru fortreytirnar væl øðrvísi enn tær eru í dag tá vóru øgiliga nógvir ælarar fleiri í somu firðum og regluverkið var øgiliga veikt fyri ikki at siga so at siga einki vit sóu avleiðingarnar av tí vit sóu eitt øgiligt skrall aftan á at ela gjørdu av við so at siga allan laksin og ein stórur partur av ælaranum fóru logandi á hestinum tá viðurkendi mann týdningin av at hava skipaðar umstøður fyri aling og innan stutta tíð tá fingu vit eitt tað strangasta regluverkið í heiminum hvørjum æling viðvíkur vinnan hevur ikki tykkum at siga blómað síðani tá og tríggjar stórar fyritøkur virka í føroyum í samlívi og hevur støðugar og tryggar karmar at virka undir tey strangu krøvini á tí umhvørvisliga og á tí veterinerað økjunum hevur eisini gjørt føroyskan laks til tann mest eftirspurda í heiminum vissu vit hyggja í frágreiðingini so síggja vit millum annað at um mann samanber føroyskan laks við norskan laks so fáa vit gott og væl eina evru meira fyri laksin ella so sjey krónur ella har áleið hetta er umframt regluverkinum sjálvandi eisini orsakað av øgiliga framskygdum og innovativum framleiðsluháttum øh saman við tøkniliga og lívfrøðiliga menning tað sum eg haldi er øgiliga týdningarmikið um mann tekur hædd fyri hesa góðu gongdina tá seinasta ártíggju tað er at vit mugu ikki taka hesa góðu gongdina fyri givið vit hava sæð ein ógvusligan búskaparvøkstur um ikki at siga egsplosivan búskaparvøkstur millum annað orsakað av alivinnuni men um tað ikki verður tryggjað eitt ávíst støðufesti og haldføri so kann hetta sum hevur verið bygt upp hvørv á so skjótt sum tað kom til tað er ein politisk uppgáva at tryggja at vinnan øll sum hon er við rikin á ein ábyrgdarfullan hátt tað er í almennum áhuga at taka burtur so nógvan vága sum til ber fyri at tryggja hesa einu súluna í búskapinum ein av teimum mest eyðsýnda avbjóðingunum sum eisini hevur verið nevnt meira enn eina ferð undir hesum eyðarloraskiftinum tað er sjálvandi lúsin laksalús er ein alvorlig avbjóðing innan fyri æling tað hevur tað altíð verið og er tað enn og fær tað mest sannlíkt framhaldandi at vera laksalús hon trívist har sum nógvir laksur saman og hevur eina øgiliga stóra ávirkan á fiskin tann fyrsta kunngerðin sum kom um at tálma laksalús hon kom í tvey túsund og níggju samstundis sum tað vóru øgiliga stórar avbjóðingar við laksalús í føroyska alibrúkunum tá brúkti mann eisini øgiliga nógvar avlýsingarevni h við tí óhepna avleiðing ati hon gjørdi lýsna meira mótstøðu føra og virknaðurin av hesum avlýsingarevnunum viknaði og minkaði og tann viðgerðin hon ásetti eitt krav um at viðgera ímóti laksalús um lúsatalið fór upp um tvey tað er sjálvandi av fleiri orsøkum í áhuganum hjá ælarunum at halda lúsatali niðri men tað er sanniliga eisini áhuganum hjá vinnuna politisku skipanina og samfelagnum sum heild at lúsatalið er lákt allastaðni vit kunnu draga eina nær um perfekta paralell til støðuna sum vit eru í við komvi nítjan har vit síggja týdningin av at øll gera sín part og at um onkur ikki vísir ábyrgd so gongur tað út yvir øll onnur tað sóu vit millum annað í tvey túsund og sekstan tá ið ávís einstøk alibrúk mistu tamarhaldið á lúsini tá kom so ein kunngerð frá vinnumálaráðnum tá tá ið pol mikkasen var landsýrismaður sum setti eitt hámark á eitt komma fimm og tað var í mun til áðrenn eitt absolutt mark og tað markið fór so í fjør niður á eina og eftir ætlan so verður tað markið í junimánað í ár null komma fimm eg haldi at tað hevur stóran týdning at vit frá almennari síðu hava eftirlit og strangar reglur í mun til laksalús tí eins og við kom við nítjan so fær tað avleiðingar fyri tey sum taka við ábyrgd um onnur ikki gera tað um ein ælari heldur frástøðu sprittar væl ímeðan kihin ikkiger so hevur eingin vunnið og tað gongur út yvir øll hetta er eitt sindur sum løgtingsforkvinnangersamuelsen segði í sínari røðu tað er eitt sindur trgityotcommins har sum egináhugamálini hjá hvørjum einstakum alara elva til eina samlaða negativa avleiðing og tað vilja vit sum politisku myndugleiki helst sleppa undan tað er eini sannroynd at larvirnar á lús tær kunnu liva í sjónum í fleiri vikur og tað kann røkka um alt landið áðrenn tað tað oyr um ein ælari hann slakar í avlýsingini so kann tað tískil ganga út yvir allar hinar tí er tað øgiliga neyðugt at mann upprátt heldur ein standard ein strammans standard tvørtur um alla branskina sum hon er eg haldi eisini at tað burdi verið ein lutfalsliga hørðrevsing fyri at bróta marci um laksalús og eg haldi at almenni myndugleikin má hava eftirlitsmyndugleikan tað er onkursvegna hetta við at álit er gott og eftirlitið betri og tað er ikki sovorðu liberalur máti at siga mann ikki hevur álit á vinnuna tað er slett ikki tað tað er tað er tað at kostnaðurin fyri at mann blívur gýriur og byrjar at gera gavirksemi er so stórur fyri tað føroyska samfelagið at vit hava ikki ráð til at lata tað standa upp á álit tí haldi eg at tað er neyðugt at vit frá almennari síðu hava strangarreglur á hesum her økinum ná eg skal ikki snakkað so ræðliga nógv um um lýsnar tær hava vit viðgjørt væl og virðiliga øh so er tað sjálvandi eisini nakað sum hevur stungið seg upp tey seinastu árini tað er at mann er farin at ala fort ellaanna man er fararin at ala tæra og mann er farin í holt við skelja æling sum eru nakað sum er í pstarsfasini men sum hevur øgiliga nógv og øgiliga stórt ótappað potensiali og kunnu vera alternativar vinnuvegir fyri føroyska samfelagið ein stórur afturvendandi eðalsetningur í hesum burdi verið at mann diversifiserar seg so nógv sum yvirhøvur til ber viðurkennandi at tann føroyski búskapurin er viðkvamur í or við at hann hevur nøkur heilt fá bein at standa á og hann hevur í ræðiliga stóran mun tey øll eggini í summ kurv tí haldi eg eitt hetta er eitt øgiliga spennandi øki og tað er nógv potensjiali innan fyri tí og tað haldi eg eisini at mann skal royna at eggja verður ment víðari so hevur ein onnur gongd eisini verið sum hevur verið góð fyri føroyska aling á laksi tað er tað að mann er farin at ala nógv á landi tað ger tað hevur nakrar góðar avleiðingar fyri fiskin hann verður minni úti á sjónum og tað hevur góða ávirkanir men vit eru komin til eitt mark nú har sum viti hava ella eg eri nokk so nær við ein maksimalan kapasitet og tað ger eisini tað at mann er farin at umhugsa aling sum er tað sum man kallar ofshjor æling og tað er nakað øgiliga nýtt tað er faktikt nakað sum ikki er útviklað til fulnar enn men tað er øgiliga spennandi konsept har sum mann fer út á hav at ala ala fisk og tað er eisini byrjanarfasini men har er ræðuliga nógv óannað potensjialið í og eg vóni at tað fer at ganga væl spurningurin er skulu vit kanska byrja nokk so tíðliga við at tryggja okkum at regluverkið er í lagi tá ið mann sonú einaferð erið í holt við ovsjóvræling og at vit ikki líkasumum fimm ár tá ið mann hevur fingið stýra upp á tað við at at ala ovsjóðr at vit sum politisku myndugleiki plusslag skulu fara renna aftaná og gera lógarverk til til tær umstøðurnar sum eru eg haldi t vit skuldu faktiskt fara í holt við at fyrireika lóggávu á hasum økinum nú soleiðis at alarar vita nokk so væl hvørjar umstøðurnar vera fyrioualing framhaldandi sjálvandi ein stórur partur av tí er enn eksperimentielt og tað err nógvir pengar og tað snýr seg kanska eisini um oyðaraviðurskifti hvussu ávirkar tað tað nú plussliga hetta her við hvussu nógv prosent av samlaðu vinnuni mann kann hava ognarluti og so framvegis men tað er nakað sum mann gjarna má vera eitt sindur proaktivur í haldi eg tað er tað er í tráð við at hugsa langsygta heldur enn enn stuttskygt eitt annað sum eg haldi er øgiliga vesinligt fyri føroyska alivinnuna tað hevur ikki so nógv við vinnuna sjáluva at gera men tað er kanska eitt sum liggur undir ábyrgdina hjá okkum sum politikarar tað er at tryggja góða marknaðaratgongd tað hevur ræðli stóran týdning at vit tryggja útflytaran góðan marknaðaratgongd eins sum vit hava eins og vit eiga at hava eitt øgiliga fjølbroytt vinnulív har vit hava ymisk bein at standa á mugu vit eisini hava fjølbroyttan útflutningsmarknað har vit ikki duga ov nógv upp á ein einkuldan innflytara tað haldi eg vit hava lært eftir hondini millum annað frá makrelsríðnum og í dag eru vit jú eisini rættiliga bundin at nøkrum heilt fáum innflytarum tað hevur verið fyrr eg haldi tvey túsnd o tíggju tvey túsund og ellivu tá varð útflutningar av laksi tá fór umleið hálvfjerðs prosent av tí útflutninginum til es og tað hevur eisini tað hava eisini verið periotir har sum útflutningurin til russland hevur ligið um tey fjøruti og aftur í dag nú í tveytúsnd g nítjan tveytúund og tjúgu so er so er es ein øgiliga stórur marknaður og tað sum mann sá stórt potensjalið í tann kinesiska marknaðin tann útflutningurin hevur mist luftina eitt sindur og tað er sjálvandi nógvar orsøkir til tað men har er ein sovorðin lítil uppremsing í øh vit hava royndir í at handil og altjóða politikkur ganga saman og tí hevur tað øgiliga stóran týdning fyri einum opnum tilfeingisbúskapi sum tað føroyska ikki at hava øll eggini í somu kurv so diversifisering er nakað sum er almannagagnligt vágaspjaðandi og sum er í okkara áhuga roynt politiskt og samfelagsliga øtað var sirka tað sum eg hevði at siga undir hesum orðaskiftinum har er sjálvandi ræðuliga nógv annað mann kann tríva í men eg hugsaði at hatta verður tað í í fyrsta umfaritakk