Bárður á Steig Nielsen (Sambandsflokkurin (Union Party)), speaker, 2022-07-29
Topic: Bárður á Steig Nielsen, løgmaður legði fram FG-001/2022 : Frágreiðing løgmans á ólavsøku 2022
ger so vælharra formaður góðu føroyingar gróður og fleyr av út suðri sólgillir landið so blíð vónfyri abbirarskurði tykist at vera í tí grøsini grøn blomstrini vøn landið í summarskrúð klaga soleiðis yrkir risma joensen úr fuglafirði um føroyska hásummarið nú vøksturin er sum mestur grasið er sítt eplaslokkarnir djúp grønir og blómur klæða landið í summarskrúð hendan vakra summarmyndin kann eisini nýtast til at lýsa føroyar í dag tað grør um gangandi fót og vøksturin er eyðsýndur allastaðni men nakrar hóttanir eru tó í náttúruni er tað serliga stormur seyður og svartaspilla sum kunnu forpurra okkum grøiðina men virka vit skapa vit lívd tryggja vit at garðarnir eru í seyðhøgum standi og velta vit upp úr nýggjum so kunnu vit verja vøksturin í løtuni eru eisini nakrar politiskar hóttanir kríggi í europa inflatión og matvøru orkukreppa men virka vit skapa vit lívd har neyðugt er tryggja vit bøkararnar og hava vit dirvið til javnan at velt upp úr nýggjum kunnu vit verja vøksturin vit njóta nú ljósa summarið men vit vita at tað spakuliga er farið at myrkna á ólavsøku er jú aftur fríggingarmyrkt vit hoyggja heysta og fylla goymslurnar tí vit kenna ringrásina eftir ljósar tíðir koma myrkari tíðir og so lýsnar aftur soleiðis er í náttúruni eins væl og í samfelagsbúskapinum við ongari fyrireiking kann veturin gerast tungur men fyrireika vit okkum við skili nýtist okkum ikki at stúra so eru vit trygg harra formaður í hesum døgum eru nógv sum stúra sum eru ótrygg eitt nú ukraina har tíggju milliónir flýggja frá húsi og heimi orð kunnu ikki lýsa tað sum hendir har nú hetta er álvarsamasta støða í europa síðani seinna veraldarbardaga føroyar fordøma russisku innrásina og kríggið í ukraina tí hava vit sett tiltøk í verk sum eru við til at leggja trýst á russland vit noyðast nú at geva til kennar hvar vit standa trygdarpolitiskt og ikki minst moralskt tí eiga vit politikarar at viðgera neyvt hvørja støðu vit skulu taka tá ið um russland raður eisini frameftir hetta er ikki eitt samgongu ella andstøðumál øll politiska skipanin má standa saman eins og vit stóðu saman um at lata samfelagið upp fyri flóttafólkið umleið hálvt hundrað ukrainar liva nú trygt innan føroysku garðarnar tey hava møtt føroyskum hjálpsemi og gestablídni tey hava fingið bústað og eru farin til arbeiðis og í skúla millum teirra eru tasjana vitaleið turbin og børn teirra tvey ára gamli mikailo og átta ára gamla annastasia tá ið russlan gjørdi innrás varð ikki verandi í íbúðini á sættu hædd tey funnu sjól í einum myrkum kjallara hjá familjuni meðan ratkettir og bumbur løgdu landið í oyði tey gjørdu av at taka til rýmingar hóast tað var torført at fara vildu tey fáa børnini burtur úr lívsvanda í fimm dagar flýggjaðu tey gjøgnum krígsreyða landið og máttu sova í bilinum nú eru tey her enn stúra tey um heimlandið familju og vinir men í føroyum eru børnini trygg hvørki ávaringarlúðrar umborð ella ákettaálop fáa tey at óttast fyri lívinum landið her er kalt sigur tað sjana men fólkini eru heit avgerðin um at taka ímóti flóttafólki úr ukraina er ein vari í politisku søgu okkara tað hevur kravt nógvar fyrireikingar samstarvið millum stovnar felagsskapir og politisku flokkarnar hevur verið framúr og føroyingar hava eisini tikið væl ímóti tí føroyingar lata fegnir neyðstøddum burturav vit hava leingi havt góðar tíðir gróðurin hevur ikki trotið og ávøksturin hevur verið fleiri fold við støðu á búskaparvøkstrinum hava vit betra um vælferðina tað sæst aftur í fólkatalinum sum nú er fýraoghálvtrýss túsund men harra formaður góða gongdin heldur ikki fram av sær sjálvari hann boðar nú frá búskaparligum rusk veðri og fyrsta tekin um eina heimsumfatandi orku og matvørukreppu hómast vit merkja inflatiónina serliga brennievni og matvøru er durkað og rentan hækkar hetta rakar húsarhaldini og tí fer landsstýrið at leggja fram uppskot um at hjálpa sperdum húskjum so at tey ið eru ringast fyri fíggjarliga kunnu fáa upp til sjey túsund krónur men hóast tað myrknar kunnu vit verða bjartskygd vaksandi fólkatalið gevur fleiri høvd og fleiri hendur til arbeiðsmarknaðin og tað er gott fyri okkara búskapi arbeiðsloysið er metlágd og arbeiðsfjøldin er millum heimsins best útbúnu og virknastu vit hava methøgan útflutning í ár og tilfeingisgjaldið frá ali og fiskivinnuni setti met í fjør skuldin hjá landið kommunum almennum og privatum er lítil samanborið við onnur lond í tvey túsund og einogtjúgu varð yvirskotið hjá landskassanum hundrað og áttaogtretivu milliónir og í ár eru inntøkurnar methøgar men hóast vónin er bjørt um góðan avburðarskurð má tað ikki gerast okkum eitt ból tvørturímóti vit mugu áhaldandi virka fyri at samfelagið mennist vit skulu tora at leggja um og velta bøin av nýggjum at bjóða vanahugsanini av og legði okkum til nýggjar umstøður og avbjóðingar hetta var endamálið við vakstrarforrumi at finna ítøkilig átøk so kunnu skapa burðardyggan vøkstur og langtíðartryggja vælferðina í juni fingu vit hundrað og fýraogtrýss tilmæli á seks økjum grøna skiftinum havinum útbúgving og arbeiðsmarknaði kt vinnuferðavinnu og maritimari veitaravinnu málini eru framsøkin og djørv útflutningurin í sjónum skal vaksa við trimum milliardum og ktvinnan skal vaksa úr tveimum komma fimm upp í seks prosent av búskapinum vinnuferðavinnan skal vaksa so vit fáa eina javna og skynsama ferðavinnu alt árið føroyskar havnir og veitarar skulu vera fyrsta valið hjá skipum í norðuratlantshavið á útbúgvingarøkinum skulu vit møta arbeiðsmarknaðinum og búgva okkum til framtíðarførleikakrøv mest av øllum mugu vit gerast grønari eitt nú minka munandi um útlátið minka um tilfarið vit brúka og gagnnýta og varðveita føroyska lendið og sjóøkið betur tað er mín áheitan at vit øll í felag fara at arbeiða við átøkunum tí harra formaður arbeiða vit ikki burðardygt er tað sum at sleppa seyðinum inn á bøin nú hann býtur fegin tað góða grasið men hevur so einki at eta í vetur vit mugu virka langskúkt og nýggju orku veðurlagspolitikkurin er eitt stórt grønt fet tað gongur væl at skifta til grøna elframleiðslu og skjótt fáa vit orku frá tveimum nýggjum vinminnulonum her omanfyri havnina meira ferð verður settá royndirna við sjóvarfarsorku og vit kanna um orka fæst úr heitum keldum undir jørð landið skal eisini nýta grønar loysnir tí fara bygningarnar í tinganesi skjótt at verða hitaðir við sjógvi vit mugu somuleiðis minka um útlátið frá tvey túsund og fýraogtjúgu banna vit oljufýrum í nýggjum húsum vit veita stuðul til at taka niður gamlar oljufýraingar og hitapumpur sleppa framhaldandi undan meirvirðisgjaldi eisini leingja vit skipanina við mvigafturbering til el og vetnisbilar og vit minka stivíst um ávís tálkandi vakstrarhúsgass við nýggju pantuskipanini kunnu vit lata øll pantílat inn aftur á sama stað hartil eiga vit at taka pant av fleiri íløtum so vit minka um burturkastið men tað nyttar lítið at hugsa um heimsins náttúruavleiðingar og samstundis gloyma okkara egnu vit hava avmarkaðar vídd og vit mugu tí hava greiðar ætlanir bæði um hvussu ymsu økini í landinum skulu kunna brúkast og hvussu vit skipa gongd í haga føroyingar skulu kunna njóta náttúruna tað hevur altíð verið siðvenja skiljast skal tí millum privata og vinnuliga gongd í haga og vit skulu altíð sína varsemi og atlit til landbúna seyðahald og náttúru vit hava jú skyldu til at varðveita náttúruna og fáa so mest burtur úr tilfeinginum tí eiga vit í størri mun at menna føroyskar landbúnaðarútróttir ein landbúnaðarpolitikkur skal orðast har dentur skal leggjast á burðardygt lendisbrúk djóravælferð útbúgving og fígging tilfeingi og sjónum kann somuleiðis gagnnýtast betur so vit fáa enn meira burturúr føroyar eru heimsins kove og eftirspurningurin eftir fiskavørum bara økist semjan má fáast millum strandalondini so vit tryggja burðardygga veiðu nú fiskivinnan hevfingið tryggar karmar verða stórar íløgur gjørdar í skip ið bæði eru grønari og effektivar royndarkvotur eru latnar til fleiri nýggj fiskasløg alivinnan stendur fyri meira enn helvtin av útflutninginum og ger stórar íløgur fyri at betra um framleiðslu tøkni og burðardygg fyri at tryggja kappingarføri alivinnan skal framhaldandi kunna virka og vaksa á tryggum grundarlagi laksaprísurin hevur verið óvanliga høgur seinastu tíðina framleiðslukostnaðurin er eisini hækkaður orsakað av hækkandi rávøruprísum ætlanin er tí at tillaga tøkugjaldið so tað avspeglar henda nýggja veruleika men hóast náttúrutilfeingið er ríkt er menniskjasliga tilfeingi tað týdningarmesta eitt tað dýrtá menniskjan er signað við eru evnini at læra útbúgving er ein av fortreytunum fyri burðardyggum vøkstri í øllum goyrum fjølbroytni av útbúgvingum í føroyum økist støðugt á setrinum verða fleiri tikin inn til ktbakchilorð og nýggj master ktverkfrøði byrjar í ár ein yrkisútbúgving í ktzuport verður nú fyrireikað nú ber eisini til at taka masterútbúgving í lóg á setrinum og setið tekur nú inn til sjúklarøktarfrøði tvær ferðir um árið og heilsu útbúgvingarnar í hovi eru dagførdar hartil byrjar námsfrøðilesandi tvær ferðir árliga komandi ár á miðnámi dagføra vit yrkisligar útbúgvingar og í august sleppa tey fyrstu inn á nýggju alaraútbúgvingina húsarhalsskúlin í klaksvík fær nýggjar og betri umstøður í komandi ár dagføra vit fólkaskúlalógina og endurskoða tíma og lærugreinarbýti umframt lutfallið millum ymsu lærugreinarnar hugt verður her eftir floksstøddum hvussu skúladagurin kann styttast og hvussu vit betur kunnu skipa føroyskt sum annað mál harra formaður í hesi gróðrarmiklu summartíð er altíð onkur vøkstur sum ikki trívist tí lendið eru vátt ella ov turt tí sólin er ov sterk ella skuggin og dimmur hóast tíðirnar eru góðar er talið av ungum sum mistrívast vaksandi tað gera vit nakað við í føroyum skal vera trygt serliga hjá børnum og ungum tað skal gerast støðugt skjótari at sleppa til útgreiningar og viðgerðar í barnaungdómssygratriuni og ung við engist og tunglyndi skulu framhaldandi fáa sálarfrøðiliga hjálp tørvurin hevur verið stórur vit eftirmeta royndarskipanina við sálarfrøðingi í fólkaskúlanum og taka støðu til hvussu hetta skal skipast frameftir smuglarar og seljarar skulu ikki við sínum rúsevnum køva ungdómin beint sum hann fer at spíra nýggja heildarætlanin við tilmælun um hvussu vit kunnu koma rúsevnismisnýtsluni til lívs staðfestir at trivnaður er besta amboði tey sum eru partur av einum góðum felagsskapi fáa sjálnari trupulleikar av rúsevnum tí hava ítróttar og mentanarlív kirkjur samkomur og aðrir góðir felagsskapir ein likla leiklut í felags arbeiðinum at lúka hetta óyngsta illgræsið burtur komandi tingár velta vit upp úr nýggjum fyri at basa rúsevnu bæði vilja hjálpa teimum ungu og við at gera tað torførari at smugla og nú vit tosa um lógarbrot so hava vit dagført revsilógina eitt nú er staðfest at eg samtykki ikki givið er talan um neyðtøkufongsulsviðurskiftini hava ikki verið nøktandi eg fegnist um at avtaluð er gjørd við donsku stjørnina um at byggja nýtt fongsul og nú eru loksins fyrireikarnar byrjaðar hartil kemur ein skipan við fótleinkjum harra formaður eitt annað ørindi hjá ismar joensen ljóðar soleiðis smæra og rølikur kítast við annan vøkstur úr mold ikki man smáblóman nýtast smaða seg burtur á fold vøkur hvør sær anganti tær lendi við litum upp skríða føroyska fjølbroytni er stórt og vit skulu lega viðurskiftini so at allur vøkstur trívist her eingin smáblóma skal smæðast burtur í føroyum tvørturímóti við betra tí um tryggleikan og trivnaðin á fleiri mótim eitt brekumboð fyri at hava eftirlit við um breksáttmálin verður fylgdur harumframt skal umboða upplýsa fólk sum hava brek um teirra rættindi hetta verður ein kærkomin skipanútlendingar sum koma til føroyar fáa tryggar karmar um síni rættindi og skyldir í nýggju integratiónslógini varandi uppjalvsloyvi verður frameftir treytað av um tey standa á skeið í føroyskum sum annaðmál fyrstu árini hjá børnum hava avgerandi týdning fyri teirra framtíð tý skulu vit eisini tryggja børnum undir skúlaaldri bestu umstøður til at læra og búnast námsfrøðisútbúgvingin verður umskipað og dagførd so at námsfrøðingar verða útbúnir beinleiðis til dagstovna økið barnsilsfarloyvi er longt til tveyoghálvtrýss vikur og nú raðfesta vit at hækka barsils útgjaldið foreldur sum vilja tað skulu kunna ansa børnum heima tí skulu pengarnir fylgja barninum barnaverndarlógin skal dagførast til frama fyri okkara smæstu tá ið um mentan og ítróttraður síggja vit hvussu okkara hkvítast við onnur og vinna tí hava heldur ikki ítrótta og listafólk nakra orsøk at smaða seg burtur tvørtur ímóti góðu úrslitini í ítrótti eru heilt ótrúlig hugsa vit um fólkatalið og góð úrslit krevja góðar karmar tí gleðir tað meg at allir politisku flokkarnir eru samdir um at fíggja ein part av stórøllini føroyska listin er somuleiðis ófatiliga dygdargóð serliga í filmsvinunieru vøkstur og nógvir stuttfilmar hava vunnið altjóðar virðislønir kring heimin filmiskt spenna føroyar nú frájamis bond til tann fólkakærða hannes martensson í trom á listarliga økinum skapa vit eisini karmar arkitektarkappingin um tjóðleikhúsið er í gongd og í heyst kemur uppskot um at útvega tíð uttanhýsis fígging eisini kemur uppskot um at list skal vera ein sjálvsagdur partur av almennari bygging og harra formaður enn er tørvur á at byggja serliga til bústaðir fyri trivnaðin hevur tað alt at siga at vit hava eitt trygt stað at festa røtur spyrjibara ukrainsku tasjanu og vitalaturbin fyri tey sum mangla eitt trygtheim er tað avgerandi at bústaðartrupulleikin verður loystur og vit eru væl á veg seinastu trý árini eru fleiri enn fimm hundrað og hálvtrýss búoyndir lagdar afturat marknaðinum hetta til komandi ár byggja bústaðir hundrað búðoyndir afturat og heilt nógv verður bygt privat eg viðurkenni at fólk við serligum avbjóðingum hava verið í svárari bústaðarneyð men vit byggja vardar bústaðir á argjum í hoyvík samanlagt verða áttaogfjøruti nýggj búð og umlatingarpláss á skálagarði í klaksvík sum letur upp komandi ár verður pláss fyri fimtan fólkum við seinheila skaða arbeiði at byggja stovnar og sambýli til fólk við serligum tørvi heldur støðugt fram millum annað fara vit í næsta ár undir at byggja eitt sambýli til vaksin við autismu herumframt hava bústaðir fingið tvey hundrað milliónir til serligar málbólkar í samstarvi við almannaverkið og sinnisbata vera tólv íbúðir í blómubrekku í havn fyri at óneyðugir steðgir ikki koma í almennu byggingina arbeiða vit við einiri langtíðarætlan um hvørjir bústovnar virktingstilboð og umlatingartilboð skulu byggjast komandi tíggju til fimtan árini hetta mugu allir flokkar samstarva um somuleiðis mugu allir flokkar samstarva um heilsuverkið við langskygdum loysnum øll skulu kunna kenna seg trygg og líta á heilsuverki vit hava vatn á heilsuøki væl við metnógvari orku og fígging so tænasturnar kunnu fylgja við nútíðini málið er viðgerðartrygd so eingin skal bíða óneyðuga leingi eftir kanningum ella viðgerð bíðilistarnir skulu greinast regluliga so vit skjótt síggja hví teir leingjast og hvussu teir styttast aftur serlæknar eru settir játtanin til konselentar er eikt og virksemið er betur samskipað millum sjúkrahúsini bíðitíðin til emmarkarnar er seinastu tvey árini stytt úr seks vikum niður í tvær og ætlanin er seinni í ár at keypa enn ein setiskannara nýggja krabbamínsætlanin verður nú sett í verk so at øll fáa lógartryggjaða viðgerðartrygd ein nýggj neyðtøkumóttøka á landssjúkrahúsinum tryggjar ofrinum skjóta hjálp og nú skipa vit eisini eina sálarliga bráðmóttøku á nýggjárunum byrjar fólkaheilsustýrið sum skal tryggja yvirskipaðu heilsufakligu stýringina og komandi ár taka vit hábygningin á landssjúkrahúsinum í nýtslu tøkniliga verður hetta eitt starvslop og umstøðurnar hjá sjúklingum og starvsfólki verða munandi bóttar likamlig og sálarlig viðgerð fara tá at hava somu inngongd eisini byrjar samstarvið millum nó norðdegsgrunnin og heilsumálaráðið sum skal betra diabetrisviðgerðina og granskingina á økinum endurvenjingar til teirra sum hava mist førleikar av sjúku ella skaða verða eisini raðfestar bara í ár verða seks nýggj steirv sett til endurvenjing og í næstum verður lógaruppskot lagt fram um at yvirtaka farsóttar økið harra formaður fyri at tryggja trivnað fjølbroytni og vøkstur í øllum landinum mugu vit støðugt útbyggja infrakervið vit seta skjøtul á at gera tunnil til suðuroyar og stovna partafelagið suðuroyartunnil frá tvey túsund og fimmogtjúgu seta vit hundrað milliónir krónur av um árið til verkætlanina eisini fyrireika vit ein vestmannatunnil og arbeiðið við tunilin millum ørðavík og fámjin er byrjað arbeiðini við tunninum til sandoynna dals og norðum fjall ganga eftir ætlan eysturoyartunnilin hevur kollvelt samdferðsluni og prísurin er nú tillagaður so at tey sum koyra ofta fáa størri nyttu av tunlinum strandfaraskip landsins knýta landið saman og hava tí alstóran týdning fyri okkara samdferðslu men strandferðslan má umskipast soum fær tryggar og varandi karmar og ferjuflotin kann endurnýggjastseinnu árini hevur suðuroyarleiðin verið undir stórum trýsti øktar virksemið í oynni ávirkar farmaflutningin vit leiga tí føroyuna herjol trý ið fyrst og fremst skal sigla sum farmaskip soleiðis fáa bæði suðuroyingar og vinnan betri tænastu harra formaður sum eg nevndi í byrjanini hómast nú hóttarnir sum kunnu ávirka okkara vøkstur vit noyðast at virka fyri at tryggja okkum at ávirkanir verður so lítil sum gjørligt kríggið í ukraina ávirkar milliónir av fólki beinleiðis eitt nú tá sjanu viðtalaði torbin og børn teirra men táð ávirkar enn fleiri óbeinleiðis í tí smáa eru stórt sæð allar vørur vorðnar dýrari og vi tí stóra er altjóða politiska støðan fullkomiliga kollvelt tað krevur ein búnaðri og virknari verjupolitiskan leiklut nú vit hava fingið størri ávirkan enn nakrantíð áður radarin sum landsstýrið og dandska stjórnin gjørdu avtalu um í juni tryggjar at fremmand flogfør ikki kunnu flúgva ósædt í føroyskum loftrúmi hetta hevur týdning fyri nú eru vit við í tí sum hevur týdning fyri trygd í verju í norðuratlantshavi og í arktis tí mugu vit gera okkum greitt hvat vit vilja trygdarpolitiskt uppskot til samtyktar um trygdarpolitiskum mál føroya verður lagt fyri løgtingið í novembur eisini verður ein ætlan um seipertrygd løgd fram við árslokk tí vit síggja nú av álvara hvussu vit ávirkast hvør á vørum tað sum verður sátt aðrastaðni grør brott hjá okkum við tí arbeiða vit fyri samstarvið og avtalum við fleiri lond vit mugu støðugt fáa vinnulívinum nýggjar útflutningsmøguleikar í apríl samdust føroyar í japan um ein formligan karm um samstarv vit vilja hava eina fríhandilsskipan sendistovan í telað við hevur virkuhálvt annað ár og útflutningurin til ísraels er í stórari menning arbeitt verður nú við at seta á stovn sendistovu í wácington seinastu tíðina hevur sera jaliðt samskifti verið millum løgmann og es nevndarforkvinnuna es tykist nú veruliga sinnað at styrkja viðurskiftini við føroyar eisini á handilsøkinum og fyri at skapa enn betri gróðrarlíkindi fyri útflutningi fara vit at stovna eksport feroailands ið skal hava ábyrgd av at menna útflutning eins og wiszfer ogailands hevur ment ferðavinnuna harra formaður góðu føroyingar málið fyri hetta komandi árið verða velt upp úr nýggjum og soa nýtt men eisini at verja vøksturin og skapað lívd har neyðugt er tryggja at garðar okkara er í seyðhøvum og standi nú hóttarnir hómast føroyska samfelagið stendur í fagrasta blóma og vit hava hetta farna árið sett met á nógvum ymsum parametrum tað gongur ómetaliga væl me eygleiða vit heimin síggja vit at tað spakuliga er farið at myrkna tað ber boð um at summarið fer at halla men virka vit rætt nú kunnu vit tryggja okkum at nýggja árstíðin ikki tekur okkum á bóli kring landið eru fólk nú í heina eisini tey fyrireika seg til dimmari tíðir einki hoyfólk stúrir tó fyri vetrinum tí tey vita sum er soleiðis er ringrásin og bera tey se skilagott at nú strekkir summarvøksturin til eisini tá ruskveðrið kemur politiskt er støðan tann sama fyrireika vit okkum við skili nýtast okkum ikki at stúra so eru vit framhaldandi trygg eg skal enda við einum so hóskandi broti úr yrkingini mynd eitt úr savninum er skrivið á váttpappír eftir lív mariu róadóttir jeger enn eru daygarnir ljósir langir ljósið fer at broytast komandi tíðina við blíðari vissu blíð tí tað fer ikki at skaka nakran at tað hendir góða ólavsøku øll somul gud signi føroyar takk fyri vit takkaðu løgmannin fyri frágreiðingina og sambært grein tólv í stýrisskipanini so stendur ella tað stendur soleiðis í stykki tvey í grein tólv í stýrisskipanini við støði í røðu løgmans tekur tingið innan seks yrkadagar støðu landsins til umrøðu og tað fara vit so at gera í næstu viku