Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-09-15
Topic: 1. viðgerð LM-018/2020  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um Húsalánsgrunn (Bústaðir fíggja bústaðarbygging uttanfyri størru býirnar)
lógaruppskot frá tingmanningini í tjóðveldi sum er ein lógarbroyting tillóg um húsalandsgrunnin bústaðir og hetta lógaruppskotið kann síggjast sum e heild saman við tí lógaruppskotinum sum vit eisini viðgjørdu áðrenn hetta lógaruppskotið sum er okkara boð upp á hvussu vit kunnu loysa nakrar av teimum bústaðarpolitisku avbjóðingunum sum vit hava sum samfelag júst hetta uppskotið er ein máti at loysa tað avbjóðarngar sum vit síggja fyri okkum at ímyndir tykkum hvussu bústaðirnir í føroyum fara at síggja út og bústaðarmarknaðin fer at síggja út um so er at eingin ung familja fer at kunna byggja sær ein nýggjan egnan bústað á bygd ella uttan fyri størri býirnar nú tey næstu áratíggjuni so fara tað bara at vera eldri hús tey húsini sum erí forvegin eru har kanska nakar leigur bústaðir sum bústaðir fer at byggja men eingin sum byggjir sítt egna sethús tí at soleiðis er støðan rættiliga stóran mun í dag og tað er ikki tær føroyar vit ynskja og eg vænti veruliga ikki at eg nakar her í løgtingið num ynskir tað tí vit ynskja sjálvandi tað skal vera møguligt at byggja sær egnan bústað kring alt landið hasum harsum tey fólkini ynskja at búseta seg og orsøkin til at tað ikki er møguligt dag tað er tí at lánitreytirnar eru so nógv so øgiliga ymiskar í teimum størri býnum í føroyum e mun til um tú skalt byggja stil eina hús á bygd øhvit hava so víst á at bústaðir kann so loysa einav ein part av tí men vit meta eisini at tað er ómetaliga týðandi at øll tey mongu og tey eru nógv sum helst vilja byggja sínn egna bústað eisini fáa møguleikar fyri tí og eisini uttan fyri teir størru býirnar it hyggja nærri at hvør støðan er í dag so vísir tað seg at vera trupult at fáa ta neyðugu fíggingina til at byggja sethús ella til til dømis at endurnýggja eldrihús uttan fyri teir størru býirnar og og orsøkin er tann einfalda tann at sjálvt marknaðarvirði altso søluvirðið á húsum uttanfyri teir størru býirnar er sjálvandi lægri enn enn í teimum størri býunum og ofta vísa seg eisini at marknaðarvirðið er lægri enn tað kostar at byggja eitt nýtt hús tí hava eg sæð dømi um at tað eru fólk sum hava fingið noktafígging at byggja sær eina hús eginhús á bygd millum annað vestmanna hevu verið nevnt sum at dømi men somu fólk hava fingið bjóðað eitt enn hægri lán um tey bara flyta bústaðin og velja at byggja bústaðin í einum av størru býnum og hetta haldi et dømi er vísir øiliga væl at tað er ikki gjaldsninntøkurnar hjá tí einstaka húsahaldinum tm einstaku familjuni sum sum í dag avgerð um tey kunnu byggja í einum av størbýnum ella itt sindur uttanfyri størri býirnar men heldur tað at vit hava eina lóggávu á økinum fyri peningastovnarðrim sum ger tað t møguleikarnir blíva so ymiskir og tað er eingin ivi um at tann lóggávan sum vit samtykkja fyri peningastovnanrnir hon skal sjálvandi yvirhaldast á peningastovninum og tí havi i valt at siga ókey lat lat okkum siga at tann lóggávan er sum hon nú tey fara inn ág kreditmeta sum tey gera nú og tey lána bara til tann partin sum tey gera nú hvat kann mann so gera soleiðis er hetta lógaruppskotið sokaman sprottað sprottið burturúr hvussu vit síggja fyri okkum at einloysn kann vera eitt annað sum eisini ger verandi lóggávan sum tað sum gerat tað líkasum ger tað enn meira neyðugt hjá fólki at tey mugu byggja á størri býnum í forvegin er tað eisini ein stóri kann man siga tiltrekningskraft frá teimum smáu støðunum inn til teir størru býirnar og hetta stimbrar tað so enn og meir sum aftur leggur enn størri trýst á tær størru kommunurnar at blíva við at útstykkja sjálvt um tað kanska eru grundstykkir um mann vellur at koyra eitt sindur út um teir størru býirnar og at og og prísirnir blíva sjóvandi eisni pressaðir upp í teimum stórru býnum av tí so ja upp á allar mátar er tað ikki gagnligt tá tit hugsau um samfelagsliga og tá vit hugsa um teir borgarar sum fegin vilja búseta seg har sum teir sjálvur ynskja at búseta seg hvør er so loysnin har er okkara loysn so at vit brúka bústaðir sum eitt amboð til at kunna fara inn og veita tann ein part av fíggingini til sethúsabygging uttan fyri teir størru býurnar og soleði sum vit hava lagt tað upp í hesar her lógarheimildini so er tað soleiðis at bústaðir skal kunna veita tann partin av lánum sum vanligir peningastovnarnir ikki veita og at har er eitt loft upp á tað sum eitur hundrað prosent av marknaðarvirðunum mann metir hvat kann tað seljast til øog tað er fyri at tryggja tað at í so fall at húsið blívur selt jamen so fáa tey hóast alt ta inntøkuna aftur tað sum mann kann vera bangin fyri at fólk endnýta so kallaði gjaldsfelluni og tað tað ynskir sjálvandi eingin og aftar ein onnur trygg sum er í hesum uppskotinum er at fólk hava tær neyðugu inntøkunar til at klár at rinda lánið aftur tað sum er vanligst fyri peningastovnar er at teir kunnu lána upp til fýrs prosent av metingarvirðunum tað sum húsið kann seljast fyri tá ið tey standa liðug og tað sum hendir er at av tí metingarvirði ofta kann verða lægri enn byggikostnaðurin so blívur tað ofta kanska ikki fýrs prosent av byggikostnaðinum men kanska bara trýss prosent av byggikostnaðinum sum peningastovnir kan fíggja og vit kunnu sjálva ímynda okkum tá mann sum mann skal hava fjøruti prosent av kostnaðinu húsi sum eginpening so er tað nærum ómøguligt hjáungar familju at fáa ta neyðugu fíggingina til vega nú skal undirstrika at tað er ikki í øllum førum hetta er galdandi men tekur tú eitt so kallað realtkreditt lán frá peningastovnum so er tað fýrs prosent av metingarvirðunum bankarnir kunnu so fara inn í einstøkum førum om eta eisini við vanligum bankabánum og veita meir um tað meta tað ráðiligt men sum verandi lóggáva er hetta treytin hetta lógaruppskot leggur so upp til at at bústaðir so kann lána tann partin sum liggur upp til hundrað prosent av metingarvirðinui tað vil siga umleið tjúgu prosent kann bústaðir lána afturat og tað ger so t mann kann siga upp á ein máta at at fólk ið ynskja at byggja egnan bústað av bygd í staðin fyi í einum av sørbýnum verða javnsetta umræður fíggingarmøguleikar og tað eru tey ikki í dag og orsøkin er tann einfalda at vit hava eina øla stranga bankalóggávu sum eisini er gott at vit hava upp á nógvar mátar bústaður hevur annars eisini áður verið inni og er tað eisini í dag hevur útlánin eisini í dag men men hevur so ikki kan man siga økt tey útláninum tey seinnu árini men hetta e ikki eitt ókent øki fyri bústaðir og og tay høvdu væl kunnað lyft hesa uppgávuna um so er at at tað tað bleiv ynskt frá politiskari síðu øh annars háva vit sett nakar aðra avmarkingar in í uppskotið eisini er ikki ætlanin at um onkur ynskir at byggja eina hús til ein okurtspísat bústaðir sum skal fara inntaka allan tann váðan som vit hava givið landsstýrismannm heimild at fara inn at áseta eitt loft fyri fermetrarkostnaði við kunngerð tí tað er nakað sum skal leypandi broytast fyri at siga jamen hvat hvat er tað fyri kostnaði altso á ta rgan vanligu byggikostnaðu av vanlig sethús sum bústaðið fer inn og fíggjar elta partin av ævit vísa eisini í lógaruppskotinum at at skipanin skal vera so umsitingarliga løtt sum møguligt tá eiðnir peningastovnarnir kenna ofta kundanvæl og og vit fara inn at gera nakra so kallaði kredittmeting og annað eisini og gjaldsat meta um gjaldsoynin hjá fólki so eingin orsøk til at bústaðir fer inn at gera tað sama umaftur so í lógaruppskotinum eisini lagt upp fyri at bústaðir fær heimhild at samstarva við peningastovnarnur um at brúka ta metingina av landtakarunum og annað fer at sleppa undan ov nógvari umsiting øhog so er tað eisini hetta jamen hvat er tað hvttá vit tosa um uttanfyri størri býnei hvørji øki er tað tað er aftur nakað sum kann skifta yvir tí og tí havai vit valt at sagt jamen tað er nakað uv landsstýrismaðurin ásetir í kunngerð tú kunngerð kanst sýrj broyta øiliga lætt hvørji ki eru fevnd at hesum lógarheimildini og hvørji øki er ikki tí tað hevði givið a lítlan mmen meining at fara ramsa júst hvørjar bygdir og hvørji býr er fevndar í lógaruppskotinum tí so skuldu vit í løgtingið hvørja ferðinar mann metti at nú var tað broytt tí hildu itat tað var ein smidligarimáti so hetta uppskotið eg faktiskt rættiliga væl vit hava roynt veruliga at gjøgnumhugsað tað væl og hetta var eisini nakað vit arbeiddu við í undanfarni samgongu tá tá vit sótu í landsstýri tíverri bleiv tað so ikki borið í løgtingi tá júst hetta málið sjálvt um só tað til okkum í tjóðveldi so vildi vit gjarna vilja fingið tað framt tá meni tað skal ikki steðga okkum í at royna at arbeiða konstruktivt og fáa tað eisini ígjøgnum nú og tað hevði verið ynskiligt eg havi so ikki hoyrt at landsstýrskvinnan bústaðarmálum ella lanssýrsmann fíggjarmálum núverandi hava tosað um eina líknandi skipan men eg veit at fleiri flokkar á tingi og eisini leiri tingfólk á tingi vóru øgiliga jalig seinast vit høvdu lógaruppskotið á løgtingi so henda nei hetta ger ein vón at vit brúka tað neyðug tíðina at líka venda einafer afturat kundi vit iki arbeitt víðari við hesum her so verður víst til a annars í uppskotunum eisini ati at tað viðvíkjandi tann fíggjarliga avleiðing mtað vera mett at hava øgiliga jaliga ávirkan á bústaðarmynstri í landinum fyri sjálvandi at hjálpa teimum familjum sum ynskja at seta búgv á bygd og uttan fyri teir stórru býirnar tað verður ikki mett at het erhevan ávirkan á tað sum eitur kredittmetingina hjá landsstýrinum tí at bústaðið fær trygd í tí føstu ogni og tí vil leggja hetta loftið á hundrað prosent av metingarvirðunum inn men veg vit vísa eisini til at í tann mun at mann skal inn at styrkja bústaðir fíggjarliga tí tað er væl møguligt um so er handa heimildin verur brúkt nógv so kundi mann til dømis brúkt tær inntøkurnarmar far frá einskiljing av bank norðdygd til at styrkja bústaðir við soleiðsa teir aftur kunnu brúka tær inntøkurnar til at betra tann føroyska bústaðarmarknaðin nóg tíðin við at fara men ja takka fyri it gott orðaskifti higartil og vónað at málið færið vit vónaði at málið fær eina góða viðgerð tá tað kemur nevnd takk fyri sso er tað viðmerking beinta løga jacobsen