Jørgen Niclasen (Fólkaflokkurin (People's Party)), speaker, 2022-05-06
Topic: 2. viðgerð LM-102/2021  Uppskot til løgtingslóg  um foreldramyndugleika og samveru  (Foreldramyndugleikalógin)
ja haharra formaður eftir álit í løgtinsmál nummar hundrað og tvey uppskot til løgtingslóg um foreldramyndugleika og samveru foreldramyndugleikalógini tað er sólvit nolsøe landsstýrismaður sum lagt uppskotið fram sjeynda mars og eftir fyrstu viðgerð tveyogtjúgunda mars er tað beint í trivnaðarnevndini nevndin hevur viðgjørt málið á fundum níggjuogtjúgunda mars seksogtjúgunda mars apríl áttaogtjúgunda apríl og annan mai men annars hava nevndarlimirnir snakkað nógv saman dagarnar aftaná eisini undir viðgerðini hevur nevndina fund við barnabata familjuhjálpina barnaverndarstovuføroya felagið føroyski sálarfrøðingar martin drangberg umboðandi felagi fyri páparættindi gigni familjufyrisitingina landsstýrismannin í heilsumálum kali ohon johannesen og landsstýrismannin í almannamálum sólvit er nolsøe undir nevndarviðgerðini hava allir nevndarlimir lagt kreftir í at finna eina breiða semju og tað er eydnast tað er altso ein samdnevnd sum við broytingum mælir løgtinginum til at samtykkja uppskotið eg haldi óvanliga gott arbeiðslag hevur verið í hesum málinum har vit hava verið gjølla ígjøgnum allar paragraffir ógvuliga angaskeraðar nevndarlimir og allir nevndarlimir úr í trivnaðarnevndini hava lagt doyin á at finna eina semju og semjan er tað sum vit eru komin fram til her tað kundu verið onnur ting men vit hava so í einum so stórum og so kenslubornum máli hava øll lagt doyðin á at verða samd og tað eru vit nýggj lóg um foreldramyndugleika hevur verið ávegis rúma tíð endamálið við lógini tað er at tryggja barninum betrirættindi til bæði foreldrini í mun til galdandi lóg so er við nýggju lógini felags foreldramyndugleikin meginreglan tó a tað at ein hevur foreldramyndugleika einsamallur tað er eisini ásett í lógini sum ein møguleiki nevndin heldur at við broytingunum hjá trivnaðarnevndini so verða rættindini hjá barninum til bæði foreldrini betur tryggja í lógini vit hava undir nevndar viðgerðini havt fokus á børnini at tað eru børnini sum hava rætt til bæði foreldrini heldur enn at hava fokus á at tað kunnu finnast ósemjur millum foreldur tí barnið hevur um tað pá á nakran máta ber til so hava tey rætt til bæði foreldrini nógv hevur verið tosað um at lógin ikki er afturvirkandi men tað eru bert ásetingarnar í grein seks stykki tvey og grein sjey stykki tvey sum geva felags foreldramyndugleika um foreldrini lúka treytirnar um ávika vist at hava verið gift ella prógva felags bústað ella annað samlív ella tilgnýtið innan seinastu tíggju mánaðirnar áðrenn barnið verður føtt sum ikki eru afturvirkandi tað vil siga at tað sum ikið rætturvirkandi er tann parturin sum við føðing gevur automatiskan foreldramyndugleika og sjálvandi tá lógin fær gildi frá fyrsta januar ja men tá ava eru føðingarnar farnar fram sum hava verið áðrenn og tískil so er tann parturin ikki galdandi afturvirkandi men hin parturin taðvlsiða restinav lógini virkar eisini aftureftir um mál um foreldramyndugleika verður lagt fyri rættin í dag so kann rætturin bert døma foreldramyndugleikan til annað av foreldrunum tað vil siga um annað av foreldrunum hevur myndugleikan og hitt foreldrin vil sleppa upp í part so er bara ein møguleiki tað er at fara í rættin og krevja tað frá hinum og alt yvir til sín hso tískil eg við nýggju lógini broytt soleiðisnar at nú kann rætturin eisini døma felags foreldramyndugleika tað merkir at mál kunnu takast upp í rættinum eisini mál fyrr dømd kunnu takast upp í rættinum av nýggjum og við hesari nýggju ásetingini við møguleikanum fyri foreldrafelags foreldramyndugleika kann rætturin døma felags foreldramyndugleika taðer bara undantikið av vissu báðir partar siga kort á nei til felags foreldramyndugleika í møguligum ósemjum heimildarlógin at tosað verður við børnini so teirra sjónarmiði er tikin við her er ásett at hetta kann gerast við samrøðum við barnið barnaserskønari kanning og eisini á annan hátt tað at barnið verður inndrigið í slíkar ósemjur kann vera óheppið altso a barn má ikki setast út fyri at velja men atso at velja til og velja frá men eitt barn skal kunna greiða frá hvussu í tingini eru so tí hava vit í í nevndini hildið at her eigur eisini at standa ein hjásiti tað vil siga ein óhefti hjásiti sum barnið hevur álit á kann jú tryggja at sjónarmiðini hjá barninum um umstøðurnar verða rætt framborðnar nevndin mælir til at broyta grein níggjuogtretivu í lógaruppskotinum samsvarandi hesum greinarnar seksog sjey fevna um foreldramyndugleika hava í uppskotunum verður gjørt greitt at eru foreldrini gift tá barnið verið føtt ella tey giftast seinni so hava tey felags foreldramyndugleika og ummi somm at siga automatiskt hetta tekur nevndin undir við men í somu grein verður gjørdu munur á foreldrum sum eru sundurlising við føðin føðing og foreldrum sum eru skyld við føðing nevndin heldur ikki at munur skal verða á og mælir til at broyta uppskotið soleiðis at uttan mun til um foreldur eru sundurlisin ella skild tá ið barnið verður føtt so varðveita tey felags foreldramyndugleikan um tey sjálvandi lúka krøvini í grein seks stykki tvey um at tey hava verið gift seinastu tíggju mánaðarnar áðrenn barn varð fótt í grein sjey veru ásett at eru foreldur ikki gift hevur mamman foreldramyndugleikan einsamøll og so koma undantøkini uttan so at foreldrini hava gjørt avtalu um felags foreldramyndugleika sambært nýggju eisini verður í uppskotinum ásett at um foreldrini hava havt felags bústað sambært landsfólkayvirlitinum samanhangandi seinastu tíggju mánaðirnar áðrenn barnið varð føtt so hava tey felags foreldramyndugleika nevndin mælir til at víðka hesa áseting til ikki bert at vísa til landsfólkayvirlitið men eisini um foreldur á annan hátt kunnu prógva samlív ella tilknýti til hvønn annan samanhangandi seinastu tíggju mánaðirnar áðrenn barnið varð føtt so hava tey felags foreldramyndugleika og tað er við hesum viðmerkingum at vit seta fram eitt broytingaruppskot og við teimum broytingaruppskotunum er tað ein samdnevnd sum mæla til at samtykkja uppskotinum fyrsta broytingin sum vit koma við nú taki eg tær serligu viðmerkingarnar hon ljóðar á sambært ásetingini hava foreldur sum eru gift felags foreldramyndugleika sundurlesing og hjúnaðarskilnaður verða javnsett og hesi viðføra at felags foreldramyndugleiki heldur uppat tó ikki um foreldrini hava verið gift innan fyri seinastu tíggju mánaðirnar áðrenn barnið er føtt tavil siga um tað er sundurlesing ella skilsmessa beint áðrenn barnið verður føtt jamen so behalda bæði felagsforeldramyndugleikan allíkavæl í teimum førum har foreldrini ikki eru gift tá barnið er føtt hevur mamman einsamøll foreldramyndugleikan uttan so at foreldrini hava gjørt avtalu um felags foreldramyndugleika sambært grein níggju og tað er her við hava broyting nummar tvey og afturat hesum so kunnu foreldur eisini fáa felags foreldramyndugleika um tey kunnu prógva at tey samanhangandi seinastu tíggju mánaðirnar áðrenn barnið varð fótt hava havt felags bústað sambært fólkayvirlitinum og so siga vit afturat ella tey á annan hátt kunnu prógva at samlív ella tilknýti eitt tílíkt samlív ella tilknýti hevur til endamáls at tryggja at foreldrini kunnu hava felags foreldramyndugleika hóast tey ikki lúka bústaðarkravið tí tey av ymsum orsøkum ikki hava ella hava havt felags bústað hetta kann nú eitt hetta kann eitt nú vera orsakað av at annað foreldrunum í sambandi við arbeiði býr í øðrum landi hetta kann eitt nú prógvast við at vísa á at bæði foreldrini standa á skeytinum ella fyri húsalágnunum til ber eisini at vísa á eitt samlív hóast foreldrini ganga saman men enn ikki búgva saman orsakað av at tey ikki enn hava etablerað fastan felags bústað avgerandi er at hetta kann prógva at foreldrini í felag ynskja at uppvala og hava umsorganina fyri barninum við atliti at barnsins besta familjufyrisitingin kann biðja um prógv í hesum sambandi og við hesum er tað sum við øðrum at vit halda at barnið skal hava rætt til bæði foreldur og tí er tað við víðka hesa paragraffuna at geva barninum hendan møguleikan triðja broytingin sum vit mæla til tað er at sambært ásetingini so verður barnið tryggjað møguleikan at hava ein óheftan hjásita sum barnið hevur álit á tað kann vera við tá mál um foreldramyndugleika bústað samveru ella annað samband verður viðgjørt hjásitin hevur til uppgávu í høvuðsheitum at hjálpa barninum at skilja tað sum fer fram at fáa sjónarmiðini hjá barninum fram og at tryggja at barnsins rættindi verða vird og tað er altso sum sagt við hesum viðmerkingum og broytingaruppskoti at ein samd nevnd tekur undir við málinum og mælir løgtinginum til at samtykkja taðtakkfyri