Kristina Háfoss (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2020-10-29
Topic: 1. viðgerð LM-041/2020  Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri oktober 2020
ja takk fyri ja til viðgerðar er so oktobur eykajáttanin frá landsstýrinum og tað er øliga vanligt at landsstýrið kemur við eina eykajáttan her um heystið tí sum vit vita frá tí at mann samtykkir eina fíggjarlóg fyri eitt ár í desemburmánað so henda e rúgva av broytingum í samfelagnum annars og tí er neyðugt at mann kemur aftur við eina eykajáttan og justera nakrar játtanir tí at onkrum játtaninum sær mann at har er brúk fyri meira peningi og á øðrum játtanum er minni brúk fyri peningi og tá er tað øila gott at mann kann líka sum flyta ímillum hesar játtanirnar tí kemur landstýrið vanligvísi ein stóra eykajáttan um várið um heystið mann kann siga hetta landsstýrið sum kom við enn fleiri eykajáttanum og og millum annað hevur hetta vælsignaða koronaviðhúsið gjørt hetta árið rættiliga óvanligt vit hava eiskin sæð at nógvar eykajáttanir hava veri øgiliga merktar av útreiðslum tilkorona men hyggur mann ígjøgnum teir ymsa eykajáttanir sum síggja vut eisini at tað er sanniliga ikki bara broytingar orsakað og korona men mann hevur faktiskt eisini í fleiri førum sett nýtt virksemi í gongd mitt í árunum sum ikki var so vanligt og sostatt so eru útreiðslurnar hjá landskassanum vaksnar søguliga nógv í ár eisini tá sæð vr burtur av frá útverslunim til korona vit hava jú júst havt ella fyri stuttum havt fyrstu viðgerð av fíggjarlógaruppskotunum frá landsstýrinum fyri tvey túsund og einogtjúgu har fylgdi eisini ein búskaparfrágreiðing við og hon vísti at um vit síggja burtur frá øllum teimum eykaútreiðslunum sum hava verið til korona bæði ár og komandi ár so økir mann landsins raksur eftir tveimum árum við umleið seks hundrað milliónum krónum tað er nærkastíð sum sum raksturin hjá landskassanum vaks yvir fýra ár í undanfarna valskeið so hetta er nakað sum vónandi landsstýrið fer at arbeiða við ati taka til sín og og fáa mairiskynsemi aftur í fíggjarpolitikkin nú í komandi árum hyggj hav júst hesar eykajáttanir suvorðuna eisini merkt av korona tíverri haldi eg at landsstýrismaðurin hevur valt at blandað súreplir og bananir kannmann kanska siga í hesari eykajáttanini eg veit ikki um tað er ein roynd at líkasum sníkja nakrar aðrar útreiðsluøkingar sum ikki hava vikorona at gera inn í hesa eykajáttanina soleis at tað kunnu verða koyrdar ígjøgnum í skugganum av korona og at vóna at eingin leggur merki til tað men sjálvandi hyggur mann ígjøgnum hesa eykajáttan so sar man tað jú svart uppá hvítt hevði vónað at landsstýrismaðurin valdi at leggja eina eykajáttan fyri atlansflog og vág floghavn fyri seg serstakt so hevði hann eisini kunnað komið við henni nógv fyrr gangið út frá og tikið aðrar eykajáttanir fyri seg men tað er landsstýrismaðurin so valt ikki at gera eg havi so prøvað t hugt ígjøgnum hesa eykajáttanina og so prøvað sett upp jamen hvat eru hesar eykajáttanirnar tá hettað er ein rætliga umfatandi eykajáttan hvussu nógv snýr seg um koronaútreiðslur og inntøkur og hvussu nógv snýr seg um annað og heilt yvirskipað so økir hetta eykajáttanaruppskotið hallið hjá landskassanum við knøppum hundrað og tretivu milliónum krónum og hyggja vit fyrst at øllum teimum broytingunm sum ikki hava við korona at gera so er tað ein vøkstur í rakstrarútreiðslunum á umleið fimmogtjúgu milliónum krónur og tað er serliga orsakað av at fyritíðarpensjónin har hækkar mann ella biður mann um at játtanin verður hækkað við sjey komma átta miliónum heilsutrygd biður mann um eina øking upp á tríggjar milliónir og so er tað filmsafturberingin har mann biður um fýra milliónir til verkætlanina á tro sum eg skal venda aftur til tað vil siga at hyggja vit burtur at teimum eykajáttanum sum hava við koronu at gera so er her ein vøkstur í rakstrarútvaðstrunum á góðar fimmogtjúgu milliónir krónur men so hevur landsstýrismaðurin eisini verið inni saman við aðalráðunum sjálvandi og hugt jamen her eru onkrar serliga lógarbundnar játtanir har vit síggja at faktiskt verur tað minni brúkt enn vit settu í fíggjarlógina øog har vísir tað seg eitt nú fólkapensjónin har minkar man játtanina við heili níggju milliónum krónum í mun til tað vit settu í fíggjarlógaruppskotið tað er rættiliga áhugvert lestrarstuðulin minkar mann eisini fýra milliónir í mun til tað mann sett í í fíggjarlógar uppskotið og tað saman við barnaverndini harumframt av av játtanum sum ikki hava við korona at gera er so ein ílega í glasir eg veit iki um landsýrsmaðurin fer at greiða nærri frá tí um tað er peningur ið mann kann vænta at fáa afturrindað vegna mangum hesar seks milliónir krónurnar hyggja sostatt bara eftir teimum útreiðslunum vøkstrunum og teimum játtanum har vit brúka minni sum ikki hava korona at gera so er talan um nettu tíggju milliónir krónum í rakstri og seks milliónir krónur í íløgum tað kann mann kanska seta upp ímóti hesum sum landsstýrismaður í fíggjarmálum ið øgiliga ofta hevur tosað um útreislu neutralitet tað vil siga í tann mun vit økja nakrar útreislur so minka vit teir samsvarandi einum øðrum staði og tað eigur sjálvandi altíð at vera málið men vit mugu bara staðfesta at higartil hevur landssýrismaður fígjarmálinm som ikki liva upp til tað málið í einaritíð einasta eykajáttanin sum hann hevur lagt fyri løgtingi og eg má siga tað kann undra kanska eitt sindur tí hyggja vit í ta serliga viðvíkjandi til dømis íløgupartinum har mann bir um eina eykajáttan hatilan og íløgu vit síggja í í búskaparfrágreingini sum fylgir við fíggjarlógaruppskotinum at har eru nógvar íløgurkrónur sum ikki verða brúktar í ár sum landsstýrismaðurin hevði havt møguleikar fyri at at gjørt tað so kallað útreiðsurneutralt við at sagt jamen her eru nakrar íløgur vita ikki brúka í ár tær játtaninr kom minkað ja og og so hækka vit tað til dømis til hesar her seks milliónirnar her sum tørvur á beint nú til glasir men tað hevur landsstýrismaðurin so ikki valt at lagt dent á av hesum her játtaninum aftur sum ikki hava veriðkon at gera haldi tað er øgiliga áhugavert ati at játtanin til fólkapensjón minkað níggju milliónir krónur tí mann væntar at ella mann sær at tað er nógv fleiri pensjonistar sum hava valt at útseta sína fólkapensjón sum mann fekk møguleika fyri við pensjónsumskipanina fyrsta januar tað er øliga gleðiligt at síggja tað tað vísir seg at hetta er nakað sum ei fólk eru fegin um og tað merkir bara tað at tey typiskt í so fall at tú hevur eitt arbeiði so kanst tú velja at seta tína fólkapensjón kan mann siga á pausi og heldur fáa hana útgovna seinni og tá fáa meira í fólkapensjón so tað vísir at hatta er nakað sum fólkapensonistara til til sín og hevur verið ein góður partur av pensónskipan hin parturin sum kanska er verdir eisini at leggja merki til tað er henta játtanin filmafturberin til tro fýra milliónir krónur ív eykajáttan sjálvt um vit vita at peningurin sjálvur skal ikki brúkast fyrr enn í tvey túsund og einogtjúgu tað hevurhvørfalt verið siðvenja tað at at vit støðla bara pengar sum eru pengar til íløgur og mær kunnu hevur tað baða verið gjørt skilja lanum ein stuðulsjáttan sum var til saltverkætlanina sum eisini var ein byggiverkætlan har fall peningurin beinanvegin og so varð hann deildir ír nøkur ár men vanligvís er tað at seta pening av og flyta tvørturum ár nakað mann ger fyri íløgur hetta er so ein ein vanlig stuðuls rakstrarjáttan sum sum mann vanligvís játtar í tí áðrenn um pengarnir skuldu brúkast so vit eru í tjóðveldi eri ótrúliga fegin um at landsstýrið núm um síðið kemur við hesari játtanini til trónverkætlanini men hava hug at seta sind spurninartykki við um tað ikki átti av staði í fíggjarlógaruppskotinum men hetta er nakað vit kuvt huggja eftir í fíggjarnevndini tað týdningarmikla er at tey sum arbeiða við tronverkætlanina at fáa hundrað prosent við sær fyri at hetta er ein stuðul sum tey fáa veitt hyggjaðut so á tí partinum vav eykajáttaninum sum hevur við korona at gera so fevna tað faktiskt um rættliga nógvar játtanir ikki bara til ætlantsflog og vog á floghavn samanlagt so eru játtanir sum verða øktar við hundrað og fýraogtretivu komma níggju milliónum krónum orsakað av korona meðan har eisini eru aðrar játtanir ið minka við einogtjúgu komma níggju milliónum krónum játtanir har sum vit hava setta av til korona minkingarnar tær eru fyrst og fremst orsakað av at vit nú fáa inntøkur fyri fráferðandi tá ið tey fáa gjørt hesar koronakanningarnar inntøkur á tíggju komma átta milliónir krónur og so vísta seg eisini at afturberingin til als fyri tær koronaskipanirnar sum tær hava havt í í tí longdu periotuni vís seg at tørvur er á minni an vantan so har eru nakrar minkingar men teir stóru kann mann siga økingarnar í hesar eykajáttanini eru hesar hundrað milliónir krónurnar til atlantsflog tær fimtan milliónir krónurnar til vága floghavn harafturat metir mann at sjey milliónir skuldu setast av til at fremja hesar kanningarnar av ferðafólkum tá tey koma til landið koronukanningarnar og mann biður eisini um góðar fýra milliónir eyka til farsóttartilbúgving og fýra milliónir strandfarðaskipið landsins so tað stutta o langa er at hetta er ein rættiliga umfatandi eykajáttan tað hevði kanska verið ruddiligt um landsstýrismaðurin hevði valt at hildið eykajáttanina til ætlanslog og vága floghavn fyri seg og so hilduð hina størru meiri blandaðu eykajáttanina fyri seg meni landsstýrismaðuin hevur so valt at koyrtu alt saman her tað er gott at mann umsíðir er komi við hesi eykajáttanini til ætlansflog tí tað e týðandi at vit fáa tryggjað tað fíggjarliga grundarlagið undir okkara tjóðarflogfelag og eisini undir vága floghavn og nú er tíðin við at fara men vit hava fingið eina framløgu um hvat liggur aftanfyri hesi tølini og har vórðu eisini fleiri spurningar settir sum ikki verða svaraðir heldur ikki í hesa eykajáttanina so tá ið málið kemur í fíggjarnevndina so fara vit sjálvandi atgeva landstýrismanninum og allansflog og øðrum parti um møguleikar at koma inn í fíggjarnevndini og greiða nærri frá soleiðis at tá ið vit leggja málið aftur fyri løgtingið at tað er so fult upplýst og so væl upplýst sum møguligttakk fyri