Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2021-02-17
Topic: 1. viðgerð LM-074/2020  Uppskot til samtyktar um at einans Føroya fólk og Løgtingið hava avgerðarrættin um hernaðar- og trygdarmál í Føroyum
tað eri sjálvandi nokk so keðiligt at viðgera eitt so so alvorligt og tungtverandi mál fyri einum so tómum tingsali tað er gott nokk døgurði og sovorðit so tað er tað er hvat tað er men tað sum hevur gingið aftur er at mann man hevur vilja viðgjørt hetta her nærri og nú tá mann fær møguleikan at viðgera hetta nærri so sita fólk ikki við so stórum áhuga sum sum mann kanska skuldi trúð tað er sera óheppið men tá uppskotið snýr seg altso um at staðfesta ati at tað eru føroyar føroyska fólki faroya landsstýri sum hevur onkursvegna síðsta á evsta orðið tá tað kemur til hernar og verjuog trygdarpolitikk og tað eri eg bara sláa fast beinanvegin tað eri eg púra samdur í óansæð hvøt hvat nøkur onnur lógaráseting sigur eg haldi at føroya landsstýri og føroya løgting hevur politiskt og moralst evstu ábyrgd fyri trygdina og verjuna hjá føroya fólki tað er ein politiskur aðalsetningur og tað kann gott vera at ríkisrættarlig jurða gongur ímóti tí men tað haldi eg altso er í øllum førum tað sum mann skal stremba eftir og hetta uppskotið kemur sjálvandi kanska sum ein natúrlig fylgi av málun um um radaran sum eftir ætlanin ádonsku stjórnini skal setast upp á softfelli og tað sum harmar meg so nógv um hetta her er ati vit hava lyndi til sum politikarar ikki at hugsa føroyar sum eitt statur vit hava lyndi til at hugsa okkum sum ein útaðari í einum oyndarríki og at vit altíð til ein o hvørja tíð bindað okkum til tær rammurnar sum era diskuterað út frá sum verða skaptar niðri á khristians borg tey hava gjørt eitt forliá hálva aðru milliard har sum trý hundrað og hálvfems milliónir krónur eru settar av til ein radara og vit føroyingar fara løgting um vit yvirhøvur verða spurd hava møguleika at siga ja takk ella nei takk og so liva við teimum avleiningunum sum koma av tí tað haldi eg eri øgiliga óheppin fyri tað fyrsta so er tað ikki ein givin primissa at ein radari skal setast upp í føroyum av donsku verjuni vissu vit hyggja norður til okkara íslendsku brøður so hava teir fýra so líknandi varslinds radarar sum allir verða umsitaðar av av íslendsku bjargingartænastuni og teir radararnir teir hava nøkulunda ksama kapasitet sum hesin her umrøddi radarin skal hava og tá og teir radararnir teir eru undir íslendsku bjargingartænastuni og har samskifti mann beinleiðis til eitt høvuðssæti hjá nato í týsklandi og tað er ein ordningur sum riggar væl tann íslendska bjargingartænastan er ikki serliga nógv størri enn tann føroyska teð hava einil koptara ein flúgvara og trý skip ella har aleið og so fýra radarar vørn hevði saktans kunnað umsitið ein slíkan radara um tað virkliga er so átrokandi sum mann vil gera tað til vit hava sæð hetta er ikki fyrsta dømi um at tað kemur press uttanífrá til at gberdast upp á ein ella annan hátt út frá gopolitiskum og geostrategiskum orsøkum vit sóu eitt mál í fjør um ati um telkommunikatiónsøki har sum danskari fyrst siga at tnigatiónsøki er yvirtikið til føroyskar hendur men so nakrar mánaðir seinni sigur mann tik iki tilfaldi allíkavæl vit hava broytt støðu tað er ein forvarsling um tað tann dinamikkin og tann srstrukturuin sum er í millum føroyar og danmark og hann fer at vera avitt galdandi visu vit ikki sjálv gera nakað við tað sum eg segði í áðni so haldi eg slet tiski at mann skal keypa primissuna um ati at danir fasilitera eina avtalu við natoog amerikanar og vit skulu bara leggja jørð til og siga ja takk g mangan takka á eðmenn tað eri eg settikki við uppá vis iga tað er so átrokandi so kunnu vit saktans gera okkurt í samráði við nato ella í samráð við amerikanari tað er eingin grund til at hava ein millummann við sum eitur í danmark tí einasta orsøkin til at danmark yvirhøvur kan síggja seg sum ein arktiskan stat einasta orsøkin til at at danmark fær seppur at sita við sínara pomp og øðrum góðum monnum úr úr amerika tað er tí at teir hava grønlandi føroyar sum eittaktiv vit eru ein finna í einum stórpolitiskum talvi sum danska stjórnin nýtir ágóðan av og sjálvandi eisini hevur ábyrgd av og tekur avleiðingarnar av men tað eru eisini ein logiskur konsekvensur av ella for leingi seg av at vit hava ikki hava ábyrgdina sjálvur vit eru ikki von við at hugsa sum ein statur vit er iki von við at hugsa um trygdarpolitikk og tað er tí tað hevur ikki verið neyðugt fyrr enn nú maso verður ført fram at gjami vit hava ikki førleikarnar og vit hava ikki pengarnar og vit hava ikki tað ekspertisu sum skal til høvdu vit ekspertisuna tá ið fróðskaparseturið bleiv stovnað á sinni høvdu vit ekspertisuna og fakkunnleikan tá kirkjan bleiv yvirtikin tá ð vit byrjaðu sjálvin krevja skatt tá vit uppbygdu okkara egna heilsuverk hvør var ekspertisan tá tá tað kemur til tjóðarbygging so má mann byrja eitt stað og so menna tað harfrá tað haldi eg at hetta her málið er eitt eitteitt onkursvegna undangonga fyri at nú kunnu vit reflektera yvir og seta okkum spurningin hvønn leiklut skulu vit hava í norðuratlantshavi og í arktis nú tá ið hvørkatakið tottar í og stór maknrevaliseringin blívur størri vit hava ein gyltan møguleika og eisini eitt veg av mót sum vit skulu taka støðu til men at gyltan møguleika til at menna okkara egna at vera við og at taka ábyrgd at vera statsfólk tið eru ei ávísir politikarar sum kanska ikki ordiliga megna at hugsaðu í hasum banunum tað haldi eg sera óheppið tí at um vit høvdu fleiri politikarar sum hugsaðu teimum baðnunum so høvdu vit verið eitt heilt annað stað enn vit eru í dag tí tað snýr seg altíð um at vit hava ikki ráð vit hava ikki førleikarnar ekspertisan hon býr í keymannahavn ella í reykjavík ella í stokkholm vit kunnu einki sjálvu eg havi hug at venda tí á høvdinum og siga nei vit klæra at vit taka ábyrgd yvir verjuøki hernaðarøki trygdarøki og sum menna tað sum mennast skal fyri at tryggja at tað er gott fyri føroyskar borgarar og í samstarv við okkara grannalond og annars alieraðu tað hava vit førleikarnar til um vit seta okkum fyri at byrja við at menna teir so er tað sjálvandi nakrar viðurkenningar sum mann skal gera tað er tað at í krígstíð hevur tað verið so at føroyar hevur lítið av skoat sagt sjálvandi hevur mann tað tá snýr tað seg bara um hvør hevur flest tanx o sumdatar og mesilur og tað er lítið annað sum hevur týdning tá teirra internationala konventiónir ikki so týdningarmiklar longur men í øllum førum undir fræðaritíð tá eiga vit at kunna megna sørka m weskyo fiskaríinspaktión lofteftirlit eftirlit alt sum hoyrir til fyri at tryggja vernd og trygd og tá hugsi eg eisini um ktskipanir tá hugsi eg eisini um hvat fyri tilbúgving mann hevur í mun til koppseting tað sóu vit eisini dømi um nú tá ið mann skuldi til at koppseta føroyingar mann fór beint niður til keypmannahavnar at spyrja hvat kunnu vit fáa frá tykkum í staðin fyri at kanna hvat kunnu vit skaffa tað okkum sjálvi man út delegera ábyrgdina til keypmannahavnar og so sigur mann og so nýtir mann á ágáðanar mann mann vil ikki taka ábyrgdina soleiðis tað vísir seg t vera rættiliga gjøgnumgangandi og tað haldi eg eri eitt sindur eitt sindur eymjúgandi egentiliga eg vóni at so so frægt sum vit fara at atopna eyguni upp fyri hvussu álvarslig støðan er tí at radarin er bara ein av mongum líkasum forvarslingum sum hava verið um at vit eru ein vegamóti har sum vit antin fara at taka sækjirnar eygnar hendur og samstarva við okkara grannalond og okkara at djeraðu ella fara vit onkursvegna innlitm á okkum fult og heilt inn í eina skipan sum er langt uppi yvir okkum sum tekur allar avgerðir okkara vegna tað haldi eg at politikarar í dag mugu reflektera eitt sindur yvir og framhaldandi tá vit fara at viðgera radaran víðari eg havi ikki so ræðuliga nógv at leggja afturat eg taki fult og heilt undir við hugsanum í í hesum her uppskotinum og og og og uppskotunum sjálvum er næstan forn harmar um eg ikki komin við uppskotinum áðrennmen tað tað tað tjóðveldi skal í øllum førnu vita at tað var mín fulla stuðul og fulla stuðulin hjá framsókn tí at er ei ræðuliga átrokandi mál og og eg stúri virkliga fyri tann tornu rósusvøvnin sum er í tinginum ímillum fólkinum tá ið tað viðvíkur slík mál sum uttanríksviðurskiftir hernaraviðurskiftir trygdarviðurskiftir og sum