Eyðgunn Samuelsen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2022-02-01
Topic: 1. viðgerð LM-059/2021  Uppskot til samtyktar viðvíkjandi rættinum at arbeiða fulla tíð
takk fyri harra formaður ja vit viðgera eitt uppskot til samtyktar frá javnaðarflokkinum sum eg havi lagt fram vegna javnaðarflokkin sum snýr seg um rættin at arbeiða á fulla tíð øh og tað snýr tað er orðað soleiðis har etta uppskoti at mann heitir á landsstýrið um at taka stig til saman við viðkomandi pørtum at tað almenna landi og kommunur orða eina ætlan viðvíkjandi hvørji átøk kunnu setast í verk fyri at tryggja at almenni løntakarar hava rætt um møguleika a arbeiða fulla tíð og at leggja eina frágreiðing fyri løgtingið orsøkin til at fyri tað fyrsta at mann orða tað sum tað almenna tað er sjálvandi tí at mann vil ikki fara út og lóggeva privata arbeiðsmarknaðin tað kann mann heldur ikki og hitt við at orða eina ætlan tað er vil eg siga eisini er tí at hetta er ein øgiliga kompleksur spurningur sum mann hevur snakkað um í nógv ár og sum mann kanska hevur ynskt at gjørt nakað við í nógv ár men men sum tað ikki er hent serliga nógv innan fyri tað økið og tað er sum tað verður sagt í viðmerkingunum at uppgávan hjá ein tað fremsta uppgávan hjá tí politisku skipanini er sjálvandi at skapa karmar so arbeiði er til allar hendur og hetta her við at arbeiða og hava møguleika at breyðføða seg taðer ei mannarættir og tí eiga allir løntakararnir at hava sama møguleikan til hendan rættin nú bleiv tað sett burtmasegd við um tað skuldi vera ein rættur men tað haldi eg tað eigur at vera og vistu vit hyggja eftir so er tað sjálvandi serliga á hesin her umsorganarøkinum vit hava havt tað verið nógv tosað um tað øki og tað veruð nógv uppskot frammi eisini bæði innan fyri heilsuøki og eldraøki og almannaøkið um hetta her við tørvin á arbeiðsmegi og vit vita at tað eru fólk sum tað eru øgiliga nógv sum arbeiða niðursetta tíð sjálvt um tølini hjá okkum eru frá tvey túsund og ellivu so tað sum mann hoyrir frá fakfeløgunum eisini innan fyri hesi økini so eru tað statvek soleiðisnar at kanska helvtin um meira enn tað av kvinnunum arbeiða niðursetta tíð og mann veit eisini at tað er ein partur sum ynskir at arbeiða meira enn tað brøkin sum tey fáa øtey tølini frá tvey túsund og ellivu har tað tjúgu prosent av kvinnunum sum halda at tey fáa fáa arbeiðstímar øh og tað sum halda er viktigt at siga tað er tað at hetta snýr seg ikki um tey sum ynskja at arbeiða niðursetta tíð tað skulu tey sjálvandi hava fullan rætt til men tað er hin partuin sum ikki fær tann møguleikan sum mann ynskir sær arbeiðsmarknaðinum at arbeiða meira enn enn hálva tíð ella hvat hann hev er og akurupp á hesi her hagtølini so er tað sjálvandi so eru tey gomul men tað er gjørd ein ein kanning ella nøku gransking og sovr skrivað frá teimum ymisku norðralondunum tað er tay sosialu flokkarnir í norðralondum sum hava gjørt sær eina kanning saman við fakfeløgunum og har sær mann so at at aftaná føroyar so er tað ísland sum hevur tað hægsta talið fyri at arbeiða niðursetta tíð og tað er vaksandi í tvey túsund og tíggju vór fýraogfjøruti prosent í íslandi sum arbeidda niðursetta tíð og í dag er tað í tvey túsund og nítjan er tað hálvtrýss prosent so tað er komnið upp á nakað tað sama sum hjá okkum og búskaparráðið nevnir eisini hetta her í temalfrágreiðingini har mann lýsir henda tørvin alstóa tørvin á arbeiðsmegi í framtíðini innan fyri vælferðarøkini at hetta er upplagt at mann fer at hyggja upp á hvussu mann kann lata fólk fáa fleiri arbeiðstímar so at tey sum ynskja tað at fáa møguleikan í januar mánað tá vórðu heilsurøktararnir og heilsuhjálpararnir frammi við at tey yngsktu at fáa møguleika at arbeiða meir tí at tað er nakað við at vaktnar eru fýra tímar og seks tímar tey ynskja átta tímar svaktu so kunnu tey sleppa at arbeiða meir og heilsurøktararnir rhar settu tey nøkur tøl fram at fimmogtjúgu prosent av teirra limum arbeiddu null komma hálvtrýss brøk og og fimmogtjúgu prosent ljógu millum hálva tíð og fimmoghálvfjerðs prosent og tað vóru bara fjøruti prosent sum arbeiddu frá null komma fimmoghálvfjerðs upp til fulla tíð innan fyri heilsurøktaran so hatta er eldra økið so at hasin har propematikkurin er nógv innan fyri ikki bara eldraøki men eisini innan fyri onnur vælferðarøki at tað arbeiða á hálva tíð so kann mann ella har á leið ov minni og so kann mann so diskutera um um tað er tí fólk vilja arbeiða hálva tíð ella ella ella hvat tað er sum ger tað hví fólk ikki arbeiða meir og har vísur í hvørnfalli ella har har tosa hini norðralondini um at at tað er hetta her við at normurin er niðursett tí og mann skipar arbeiðið upp á up á tann mátan at mann ikki fær fulla tíð mátin arbeiðir skipað uppá til dømis ett her við vaktunum at har eru fýra tímar seks tímar ikki átta so tað eri blivin ein normur innan fyri tað almenna í faktiskt øllum norðralondum at at arbeiðið er skipað soleiðisr at mann kanska hevur ilt við at fáa so nógvfulla tíð sum fólk ynskja sær og tað ávirkar so eisini vísir hendan her kanningin at tað virkar eisini mann kann siga kvalitetin mann kann siga fólk sum arbeiða á nakrar fáar tímar tey hava leysari tilknýti til sítt arbeiðspláss tey hava verri við at at sleppa upp í tær puljurnar sum hettaher við skeið og og at mann fær uppgradera sínar førleikar tey eru kanska ofta ófaklærd og sovíðari førleikamenning og og til dømis vis mann tekur eitt sovorð sum kanska heimarøkt men eisini eisini onnur økir so so er tað blívur tað so brotið at at at dygdin hjá borgaranum brúkaranum verður eisini kanska vánalig tí at tí at fólk tað skiftir jú mann kennir ikki veit ikki hvønn hvønn hvør kemur til arbeiðis í dag mann kennir ikki arbeiðsfólkini og tað skiftir tað verður ikki tann sama dygdin í í í kanska tí tí arbeiðinum sum sum mann sum mann fær tað er so gvussur nakað sum mann snakkar í hinum norðralondum at at at mátin tú skipar ar ubeiði uppá er øgiliga avgerandi fyri bæði hvussu mann kann uppgradera røktina og hvussu mann kann førleika menna fólk og so víðari og sovíðari og eisini fyri brúkaran sjálvan og av tí at øll kenna hendan her stóra trupulleikan við mangla arbeiðskraft so so serliga innan fyri hesi her økini so so sær mann tað sum ein øgiliga viktigan part at at fáa broytt mátan sum mann skipar arbeiðið upp á so at tað eru fleiri sum fáa møguleika at arbeiða fulla tíð vit hava sæð at kanningar við við lægri arbeið við at lækka arbeiðsvikuna bæði í íslandi og aðrastaðni eisini hevur víst tað at teimum lækkar arbeiðsvikuna so eru faktiskt fara fólk at arbeiða fleiri tímar og tað sum mann hugsar tað er ella sum mann sær í hvussu er í okkara grannalondum tað er tað ati at tað er ikki nokk bara at tosa um hvussu vit fáa fleiri vit skulu sjálvandi royna at fáa fleiri at velja hesi her vælferðarøkini við at útbúgva fleiri vit tosa um útbúgva fleiri námsfrøðingar og fleiri heilsuheilsu starvsfólk og sovíðari men tann rekroteringin er ikki nokk tí at tað verða so nógv fleiri sum kumnu hava brúk fyri tænastuna í framtíðini at at tað at fáa ung at útbúgva seg og at velja arbeiði innanfyri hesi økini tað tað er tað tað hjálpir men tað tað loysir ikki allan trupulleikan tí er tað so øgiliga viktigt eisini at fáa tí arbeiðsmegina sum er innan fyri vælferðarøkini at fáa hana at fáa broytt arbeiðsviðurskiftini soleiðisr at tann arbeiðsmegin fær hug til at arbeiða á mair og mann kann økja tann partin eisini øh og hvussu skal mann so gera hetta vit hava hoyrt um forskelligar arbeiðsbólkar sum landsstýrið hevur tað eru hvussu er fleiri uppskot sum eru feld tí mann sigur at landsstýrið arbeiðir við málunum og tað hava eg so ikki sæð nakað úrslit av enn men mann kann aðalráðini kunnu lýsa hvussu umfatandi trupulleikin er innan fyri teirra øki og hvat mann kann gera fyri at útvegja fleiri fulltíðarstørv landsstýrisfólkini kunnu áleggja teirrar av sektorum at lýsa meira ella skipa arbeiðið øðrvísi so tað ber til og mann kann fara í deolog við kommunufelagi og tað er ikki langt síðani eg hoyrdi at kaff vildi eisini koma inn á henda banan við hvussu mann kundi fáa fleiri fólk at arbeiða meir øh mann kann skipa normeringar av størvum av nýggjum og mann kann skipa vaktirnar so at í møguligt arbeiða fulla tíð so har eru nógv ting sum mann kann gera tað sum krevst tað er at mann fær tykis seg sama ella partarnir finna saman og fara lívsendan her trupulleikan og koma við loysnum uppskotum til hvussu mann kann loysa henda trupulleikan og tað er tað sum faktiskt stendur í ella tað sum hetta her uppskotið snýr seg um at heita á landsstýrið um at fara saman við pørtunum og koma við einari ætlan hvussu mann kann loysa hendan her konpleksta trupulleikan tí at sum vit siga at tað er ein mannarættur at mann mann hevur rætt til arbeiði um møguleikan at breyðføða seg og tann parturin havi so slett iki verið inni á hvussu tað ávirkar bæði meðan mann er í arbeiðslív men eisini tá mann fer a eftirløn táat mann hevur arbeitt niðursett av tí tað nega