Sirið Stenberg (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-02-17
Topic: 1. viðgerð LM-074/2020  Uppskot til samtyktar um at einans Føroya fólk og Løgtingið hava avgerðarrættin um hernaðar- og trygdarmál í Føroyum
takk fyri frú forkvinna eg haldi hetta málið er rættiliga einfalt tað snýr seg faktiskt bara um hvør ið tað er sum kann taka avgerð um hvat hendir á føroyskari jørð føroyskum sjógvi og loftrúmi tað kennist rættiliga meira kottt at uppliva at skula lesa og hoyra í útlendskum miðlum at nú er semjagjørd á fólkatingi um fígging til at seta ein radara upp í føroyum okur øll sum eru vald at umboða føroa fólk okur ána einki okur hoyra bert í miðlunum hvør ætlanin er upp á tann mátan kann mann siga mann verðar viðgjørdur sum gestir í egnum landi okur vita ikki um hvat samskifti hevur verið um málið við hvønn ella nakað sum helst og eg var nokk ein av teimum sum eisini setti meg niður at hyggja eftir einum tíðindafundi úr fólkatinginum fyri at blíva upplýst um hvat hendi í føroyum og tað er ein púra absolugt støða sum eg ongantíð roknaði við at uppliva eg haldi ikki heftirett rætti máti av landsstýrinum at arbeiða uppá og eg vil siga at í í orðaskiftunum í dag hevur landsstýrið verið fráverandi tað hava statvekk møguleika at koma inn og siga sína hugsan tað hava tey so ikki brúkt enn eisini at koma inn og svara teimum spurningunum sum eru reistur sum okur ikkihava fingið svar uppá uttan iva er tað eisini nakað í hesum her málinum sum er fevnt avtrúnaði tað er tað tá tað eru slík mál men okur hava eisini frætt at uttanlandsnevndin hevur kent seg hildnan uttanfyri í hvørsfall ein partur av henni og tað hevur verið kallað inn í samráð og at mann hevur lopið tað stigið sum var ráðførslu um hvørfall frá byrjaðni av og tað er alnars nakað sum er ásett í okra stýrisskipanarlóg men okur hava eisini fingið at vitað alment at trygdarráðið hevur viðgjørt málið hvat tað er so er so fyri eini stødd tað veit eg ikki men tað følir sum um at løgtingið ella fólkaræði upp á einannan máta er hildið uttanfyri og tikið av ræði tað má eg siga men í dag er tað so upplýst hvørfalla tveimum samgongulimum at hetta er ikki ein hernaða raddari hetta er ein eftirlitsradari og eg kundi tonkmær at vita hvar mann hevur ta vitanina frá tí tað er so hvørfall ikki vitan sum okur onnur vanligi deyðiligi løgtingslimir hava fingið tí okur hava ikki verið við í nøkrum okur eru vald til at taka avgerðir vegna føroya fólk og eisini til at verja føroysk áhugamál og tað haldi eg faktisk at øll hendan her prosessin hevur hevur gjørt seg inná tað er eingin ivi um at tá hetta setir okum í eina øgiliga trupla støðu alt málið sum tað er bæði fólkaræðisliga handilsliga og kanska eisini hernaðarliga so her eru nógv ting sum átti at verið handfarið øðrvísi tað tað begenti einaferð í heyst tíðliga heyst ella í summar at mann merkti at her var okkurt á veg og hetta líktingsmálið sum okur viðgera nú er latið inn til løgtingið eina fyrði hálvan desembur so tað er ikki soleiðis at tað plussliga eg latið inn nú tí at hetta her tilboðið er ella henda semjan er gjørd á fólkatingi men ígjøgnum langa tíð so vur mann eisini merkt tað at tað er øktur áhugi fyrr í føroyum man segra og hoyrir tað næstan dagliga áhugin fyri arktisk kann økjist og okur vita sjálvandi tað at okur hava eina góða strategiska plasering og okur vita eisini tað at tað eru føroyar og serliga grønland sum ger tað at danir yvirhøvur fáa ein eitt pláss við arktiska borðið tað eru stutttíð síðan okur yvirtóku sjókoyrst myndugleikan tá bleiv ein eitt øgiliga stórt mál í sambandi við tað hvar ið ið trygdaroghernararpolitikkur kemur inn tað blei vitt stórt ein stórur knútur við danir at hvussu fekk mann loyst akkurát tað í tí yvirtøkuni okur hava upplivað eisini nú innan fyri tað síðsta árið at mann eisini frá danskari síðu hevur sagt tað at teliøkið skal vera trygdarmál tað hava eisini verið røddur framútsmál snakkað um eina hernaðarflotastøð ella kadet í føroyum okur vita eisini tað at flogfør flúgva úr føroyum sum okur ikki kenna til so her eru heilt sikkurt nøkur ting sum sum rør upp á seg sum okur kanska ikki eru nóg væl upplýst um tí okur ikki hava ræði á okkum sjálvum og tí eru til dømis tað at fáa loftrúmið á føroyskar hendur nakað sum henda ongantíð for skjótt tað hava eisini verið ymiskar útmeldingar frá landsstýrisfólkum um hetta her málið ítøkiliga málið og tær tær útmeldingarnar eru í eysturvest ein sigur at tað verður eingin radari í føroyum uttan øroyk føroya samtykkja og ein annars sigur at ein radari kemur óðansæð so tað eri ikki so nevnt hjá okum at navigerað í hesum erikaosinum eg eri nokk so samd við bjarna kárasson sum var her uppi og segði tað at okur eru ikki von at hugsa sum ein stator ella sum ein sjálvstøðug hjáóð ø og tá ið mann ikki vanur at hava teir tankarnar og vanir at taka ábyrgd so verð h tað eisini nøkur øki sum okur slepti iki viðgera tí at onnur taka tær avgerðirnar fyri okkum og okur vita gott tað at við ábyrgd som kvestist eisini viti og mann fær altso mann verður mann verður klókar upp á allar mátar og mennist av at taka ábyrgd og tá ið okur hava nøkur øki sum eru so týdningarmikil sum okur slettiski hava ábyrgd av sjálvi so verða tey øgiliga lítið viðgjørd bæði alment men eisini her inni og tí er tað kanska slett ikki eru okur slettikki altíð nóg væl upplýst til yvirhøvur ati viðgera tey málini og tað haldi er ein stórur báði fyri føroyska samfelagið og sjálvandi taki eg fult undir við at okur hava fult ræði á øllum økjum vist mann fylgir við eisini í í miðlunum so er øgiliga lítið av ttanríkispolitiskum tilfari ofta frammi og tað er kanska nettupp partur av tí sama tí okur hava ikki ábyrgd av tí vitað for lítið um tað tað einasta okur hoyra og á tð vissegokkurt væl er í útlondunum so sum mán viðger øgiliga lítið uttanríkispolitikk sæð ígjøgnum føroyskar brillur hvussu er er støðan hjá føroyum í mun til úll tey málini og tað haldi eg er ein eran mangul eg haldi hattað er sskeivt at brúka hetta her álvarsmálið sum um at tað snýr seg um um mann skal velja um mann vil vera partur av ívesturheiminum e ikki tað er ikki tað málið snýr seg um tað snýr seg um hvør er tað sum skal gera av hvat hendir í føroyum og tað er eingin ivi um míni sál um at tað er tað bara føroyingar sum skula gera av okur hava eisini hoyrt tað hevur eisini verið alment frammi at usa hevur boðað frá at gjaldi til natu skal hækka og sjálvandi kann mann ikki lata vera við at tonkja tann tankan atdanir sum kunna betala afturfyrr pl íføroym og grønlandi tað hava okur jús sett fyrr hetta uppskotið er eina uppfylging upp á tað sum løgtingið annars hevur staðið saman um at føroyar ikki skal brúkast til hernaðramál og at tað er sjálvandi í føroyum at avgerðarrætturin altíð liggur til at taka støðu um hvat er best