Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), chairman, 2023-02-16
Topic: 1. viðgerð LM-047/2022  Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2023
frú forkvinna eg veit ikkija nú bleiv ordiliga friðarligteygunehevur orði á tingsalnum ger sovæl eykunsamelsen tað hevði ikki erið so galið frú forkvinna hyggja vit so nærri at fyriliggjandi fíggjarlógaruppskotið so er yvirskotið hundrað og einogfjøruti milliónir raksturin veksur við umleið fýra komma fimm prosentum og tað eru avsettar áleið seks hundrað milliónir til íløgur íroknað sonevndar løgukendar íløgur harafturat eru umleið tvey trý hundrað milliónir støðlaðar og allarhelst kemur meginpartin av hesum at vera brúktari inniverandi ári andstøðan hevur havt at okkum og sigur at hetta bara er ein framskriving av teirra uppskoti og ikki so nógv fingramerkir eru at síggja frá hesari samgonguni hetta eri eg bert partvíst samd í tí vit vita at ein og hvør samgonga byggir á herðarnir á tí undanfarnu og eg havi næstan hug at siga tíbetur tí hugsi tykkum um gjørdar avtalur og bindingar ikki vóru tryggar tá ið samgonguskifti er hetta hevði skapt ein øgiligan ótryggleika og tað hevur einki samfelag brúk fyri harafturat so vildi eg hildið at tá ið bulurin er tann sami í hesum uppskotinum sum í undanfarna uppskoti so skuldi tað verið ein góður møguleiki fyri einari breiðari semju og tað fari eg at gera mítt til ført verður fram at inntøkuvøksturin síðani undanfarna samgonga legði sítt uppskot fram er hundrað og fýrs milliónir sum eisini er rætt men og tí átti yvirskotið at verið enn størri men er tað nú so tá ið danfarna samgonga tók við tá var stórur kritikkur um um eyka rokningar og eg skal ikki brúka tey somu orðini sum tá vórðunýtt um okkum men tað er ein veruleiki at her eru ikki so fáar milliónir sum ikki vóru við í tí framlagda uppskotinum hjá undanfarnu samgongu og sum nú eru tiknar við og sum eru orsøkin til at yvirskotið fer frá hundrað og fýrs milliónum niður á hundrað og einogfjøruti nakrar av hesum avsetingum kundu ivaleyst verið við í uppskotinum hjá táverandi samgongu meðan aðrar sum til dømis prísvøkstur av ymiskum verkætlanum ikki vórðu kendar tá ið uppskotið varð lagt fram og tí natúrliga ikki vóru við men so høvdu teir komið sum eykajáttanir eftirfylgjandi eg kann nevna nøkur fá dømi lønaframskrivinghar varð avsett tvey komma átta prosent meðan sáttmálarnir sum higartil eru gjørdir vísa munandi hægri útreiðslur og tí hevur samgongan sett fjøruti milliónir eyka av til til lønarhækking í mun til sáttmálasamráðingarnar ein eyka motorur til smyril sum skal skiftast har eru fimtan milliónir tað eru fleiri byggiverkætlanir sum eru durkaðar bæði rásin og miðnám á kambsdali og heim til børn og ungu autismu og tí er tann neyðugi peningurin settur av so ja tað er neyðugt at seta meira pening av og harvið minka yvirskotið til hundrað og einogfjøruti milliónir men hendan samgongan hevur tilvitað valt at hava yvirskot og ikki eisini brúkað hesar hundrað og einogfjøruti milliónar hyggja vit so eftir raðfestingum í fíggjarlógini so hava vit fingið eitt barnaogundirvísingarmálaráð eitt nýtt ráð har barnið verður sett í fremstu røð og sum skal tryggja sameining og samskipan av fjølbroyttum tænastum sum ymsir geirar veita børnum og ungum soleiðis at hesir samvirka og veita eina so góða tænastu sum gjørligt eg haldi at vit skulu fegnast um at mann setir barnið í fokus men samstundis so skulu vit eisini vera varin við at vit ikki koma at skapa nýggjmarkamót so hetta er ein góð gongd og visman fer rætt fram so skal tað heilt sikkurt eisini eydnast ella gerast betri har eru nakrar raðfestingar í tí økinum eitt er til fólkaskúlan at styrkja flokslæraraskipanina og har eru so nakrir pengar settir av til skúlagarðin á trøðni sum eisini var í undanfarnu uppskoti á skúlanum á trøðni og frítíðartilboð á frúutrøð og høgabóli tat tær raðfestingarnar eiga vit øll og eg vil taki tær fram tí at eg haldi tað er serstakliga viktigt at børn sum hava serligan tørv og familjurnar hjá teimum skulu hava ein vanligan gerandisdag ein góðan vanligan gerandisdag á jøvnu føti við øll onnur børn tí haldi eg tað er at fegnast um at hesi tingini eru í fíggjarlógini síðani hava vit eina øking í rakstrinum hjá húsahaldsskúlanum vit hava ein eyka flokk av námsfrøðingum sum vit eisini eiga í felag á tekniskar skúla í klaksvík firmann at bjóða triðja skúlaskeið út til gastronomi tað er nakað sum hevur verið nógv frammi tað verður bjóðað út í heyst og so hava vit løgur bæði rásins sum er durka miðnám á kambsdali og húsahaldsskúla her ein løgujáttan sum er eitt sindur ørkymlandi haldi eg úti frá tekstinum tað er til tekniska skúla í klaksvík har stendur at har eru tvær komma fimm milliónir av óbrúktar játtan í tvey túsund og tveyogtjúgu sum eru framfluttar til í ár og so stendur at mann metir at trý hundrað túsund skulu brúkast til lidna prosjektering fram til útboð eftir eru tvær komma tvær milliónir sum hóskandi kundu verið nýttar til aðrar átrokandi umvælingar verður sagt í tekstinum at tað bara tørva trý hundrað túsund til prosjektering virkar ikki sannlíkt og noyðist eg aftur at avbródta røðarin tað er ótrúliga snakkaður inni á vifyr gongur ein fundur frammi í salinum mitt inni í salinum tað er ikki virðilit yvir teimum sum hava orðið so vinarliga fari út dummuhaldsfund og lat eygun samelsen vera tann sum hevur orðið ger sovæygumtakk fyri frú forkvina hetta fara vit at kanna nærri tí at her hevur verið átrokandi í fleiri ár at fáa millum annað ventilatión gjørda til timburdeildina og sjálvandi skal hesin skúlin dagførast eins og miðnám á kambsdali tí miðnám í norðurøkinum skal sjálvsagt hava einskóðar karmar at virka undir sum miðnám aðrastaðni koma vit inn á heilsuøkið so er sett av til bráðfeingis sálarfrøðiliga hjálp so læknavaktin kann kann svara uttan fyri arbeiðstíð og hetta er ein partur at javnseta sálarligar og kropsligar sjúkur ein partur av tí arbeiðinum og tað haldi eg vera ómetaliga gott vit hava eina nýskipan innan fyri kommunulæknaskipanina og primerað øki vit hava krabbameinsætlan og fólkaheilðsuráðið skal yvirtaka krabbamainsskránna og so hava vit eitt sum eitur dimensjionering sum mann kann siga hvat er tað men tað snýr seg um hvussu nógvar og hvørjar serlæknar skulu vit hava og tað er ein øgiliga umráðandi spurningur at seta sær og tað er gott at tað verðar arbeitt við tí harafturat so fær klakskar sjúkrahus tíggju milliónir til at halda fram við tí arbeiðinum ein annar kritikkur av uppskotunum er at skattalættin sum undanfarna samgonga ætlaði at fremja ikki er við og tað er rætt og tað er av tí orsøk at vit halda ikki at hann vit vóru ikki samd í tí skattalættanum soleiðis at skilja at vit hildu ikki at hann rakti rætt tí at hær vóru tí at fólk við inntóku upp til tvey hundrað og fimmogtretivu túsund fingu ongan lætta meðan tey sum lógu millum tvey hundrað og fimmogtretivu og trý hundrað og hálvfjerðs túsund fingu tvey hundrað og fýrs krónur um mánaðin í miðal og tey sum lógu omanfyri trý hundrað og hálvfjerðs túsund fingu mest tað hildu vit ikki vendið rætt og tí hava vit sett okkum fyri at at at arbeiða við okkara egna skattalækta sum skal sjálvandi skal fíggjast og sum eftir ætlan kemur í gildi í fyrsta januar í fýraogtjúgu og her fer eisini at koma ein hjálparpakki orsakað av inflatiónini sum hann kemur í løgtingið fyrsta dagin tá ið vit koma til til løgukarmarnir so var eru hvussuer nøkur umboð fyri undanfarna samgongu sum fleiri ferðir hava sagt tá vit hava kjakast um yvirskot at at tað er viktigari at gera íløgur inn í framtíðina at brúka pengarnir til íløgur heldur enn at hava yvirskot og tað síggja vit úrslitið av nú tí at her eru seks hundrað milliónir umframt tær trý hundrað støðlaðu sum eg havi nevnt sum eru bundnar í verkætlanir og tað er nøkulunda sama upphædd í tvey túsund og fýraogtjúgu spurningurin er um vit ikki hava ein alt ov høgan íløgukarm serliga tá vit hugsa um hvussu tíðirnar eru tí at tá ið landið ger nógvar íløgur í góðum tíðum so gerast teir ofta nógv dýrari og harvið fáa vit minni fyri peningin og tað er ikki harvið sagt at vit ikki skulu gera íløgur í góðum tíðum men hava vit lagt til síðu so kunnu vit gera fleiri íløgur tá tíðirnar ikki eru so góðar og harvið fáa meira fyri peningin tí haldi eg atað er neyðugt sjálvt um vit hava hoyrt tað fyrr at gera eina langtíðaríløguætlan og eg haldi tað er øgiliga umráðandi at hon verður gjørd í eini breiðari semju millum flokkarnar á løgtingi síðani koma vit til hetta við haldføri visi vit taka tað stutt aftur so er tað ein spurningur um hvussu vit kunnu arbeiða við at tryggja haldføri har er so sjálvandi ein partur at hava yvirskot á fíggjarlógini ein annar partur er at javnan at hyggja eftir vælferðarskipanunum og menna og nýskipa tær og ein triðjur partur kundi verið at økja um útboðið av arbeiðsmegi og skal eg leypa yvir til tað beinanvegin so vita vit at vit hava stóran tørv á á arbeiðsmegi vit hava starvsfólkátro sum vit merkja longu nú og tað kemur neyvan at minka í framtíðini har er tað neyðugt at gera átøk sum kunnu økja um talið av fólki og talið av tímum ið fólk vilja leggja á arbeiðsplássinum eitt átak sum kann gerast skjótt og sum hevur verið nógv frammi í valstíðinum tað er mótrokningin í fólkapensjónini og tí eri eg fegin um at landsstýriskvinnan hevur fráboðað at hon vil taka hetta málið upp javnaðarflokkurin heldur at ein góð byrjan kundi verið at hækka mótrokningina úr verandi fimmogfjøruti túsund p upp til markið á trýss túsund sum var tað sum var í pensjónsnýskipanini sum vit gjá undanfarna samgonga gjørdi hetta eigur ikki at taka langa tíð at fremja og eg vóni og vænti at skjótt verður borið at eitt annað átak sum samgongan hevur sett sær fyri á hesum øki tað er eitt lønarligt til starvsfólkini á umsorganarnarøkinum og sum eg skilji so er fyrireiking til hetta at byrja tað triðja at tað er so at stytta arbeiðsvikuna sum sjálvsagt skal gerast við lóg og tað er eisini ætlan at koma við einum lógaruppskoti á ólavsøku so hesi tingini eru í hvørnfalt nøkur sum vit kunnu gera sjálvt um haldførisavbjóðingin ikki nakað sum mann bara kann við einum pennasroki fáa burtur men sum tað er viktigt at mann arbeiðir miðvíst við eitt annað tað er nýskipanir sum eru neyðugir rit bjerjegaard sála segði at í politikki var tað neyðugt alla tíðina at hyggja eftir skipanunum sum mann hevði fyri at vita um mann kundi gera tær betur vit hava lyndi til at skipanir ið verða settar á stovn tær tá tær fyrst eru komnar so fer mann ikki aftur og hyggur í serliga stóran mun er hetta rætti mátin til skip uppá kundi mann broytt okkurt kundi mann fingið meira burturúr kundi mann fingið tænastuna betur tað er nakað sum mann sjáldan ger politiskt og har hava vit so í hvønnfalt fingið eitt gott boð í í tí sum eitur í góðum hondum har mann innan fyri almannaverkið kann byggja skynsamt mann kann byggja til eina ávísa stødd og tað allarviktigasta at mann byggir so at mann kann nøkta tørvin hjá borgarunm at mann hevur so fjølbroytt útboð av bústøðum sum gjørligt so at tað samsvarar tørvinum og harvið eisini kunna fáa bæði gagnýst starvsfólkini betur og at borgarin fær ta røttu tænastuna frú forkvinna hetta at styrkja okkara haldføri so at samfelagið ið vil lata til okkara eftirkomara verður minst líka gott sum tað samfelag ið vit nú hava er eitt langtíðarmál men eg haldi at hendan fíggjarlógin og nøkur av átøkunum sum eru í her bera boð um at hetta arbeiðið er byrjað sum áður nevnt so vóni eg at vit kunnu fáa eina breiða semju um uppskotið hetta kann vera ein góð byrjan tí vit hava eit fíggjarlógaruppskot har bæði andstøða og samgonga hava sett sínir fingramerkir og tí fari eg at royna mítt til at hetta verður veruleiki í arbeiðinum í fíggjarnevndini frú forkvinna her eru fleiri eg skal enda beinanveg her eru fleiri evnir sum eg ikki náddi at koma inn á men hini umboðini hjá javnaðarflokkinum fara at taka orðið seinni í dag og fara at koma inn á meira av tí sum liggur í fíggjarlógini takk fyri takk fyri eg skal líka nevna ati tíverri so at tað er seleiðisr at framsøgutíðin er fimtan minuttir til hvørt framsøgufólk men tíverri so riggar klokkan ikki har so tey næstu framsøgufólkini tey kunnu sjálv velja um tey taka sína telefonina upp og seta seta klokkuna frátelefonini ella fáa tit sovornar gula seðlar so tit kunnu fylgja nøkurlunda við hvusunógvar minuttir dava eftir vit fara til viðmerkingarnar til eya