Bjarni Kárason Petersen (Framsókn (Progress Party)), speaker, 2022-03-22
Topic: 1. viðgerð LM-122/2021  Uppskot til samtyktar um miðvísar íløgur og átøk til at menna føroyska málið í 21. øld
takk fyri harra formaður vit viðgera eitt uppskot til samtyktar frá høgna hoydal vegna tjóðveldi sum er eitt uppskot til samtyktar um miðvísar íløgur og átøk til at menna føroyska málið í einogtjúgundu øld øh tað er nú einaferð soleiðis ati føroyskt mál hevur eitt sindur undarliga hevur eina rættiliga undarliga lægnu á tí eini síðuna kundi kunda verið nærliggjandi at hugsað at tað er hendan her humlan sum flýgur hóast hon ikki sburdi men tá haldi eg mann gloymir hvussu nógv arbeiði og hvussu nógv oddafólk hava verið til at syrgkja fyri at føroyskt mál hevur vunnið frama í føroyum og at tað hevur verið tað málið sum vit hava brúkt dagligt og eisini hava brúkt fyrisitingarliga undir almennum stovnum í skúlanum í kirkjuni og soeis kunnu hildið áfram og sjálvandi kanska serliga nú tá ið vit eru spakuliga á veg innnýta talgilda heimin so hava vit eisini tørv á at tað føroyska málið fylgir við á tí sporunum her verða nøkurher verða nøkur átøk nevnd av uppskotsetaranum millum annað t føroyskt kann velja sum brúkaramál á øllum týdningarmestu talgildu samskiftismiðlunum og tøknini innan tjúgu sjeyogtjúgu tað er sjávandi eitt sindur ringt ati at fáa tað gjørt allastaðni kanska serliga innan fyri tað talgilda mann kann í øllum førum gera tað at mann tryggjar at í øllum førum tey almennu tilboðini sum eru so framvegis at tey eru á føroyskum øh og tað haldi eg mann mann ger í dag og tað er gott øh og so er tað sjálvandi hetta her við undirvísingartilfar á øllumskúlastøðum at altso bæði fólkaskúla miðnámsskúla hægri lestna at tað í størri mun verður verður føroyskt undirvísingartilfari og tað hevur ongantíð verið lættari enn júst í dag at kunna gera tilfarið føroyskt milum annað tí at tað eru ikki líka ofta at mann skal gera fysiskar útgávur av teimum bókunum sum skulu brúkast tað er nógv oftari elbøkur ella talgildar bøkur og tað ger tað at mann kann fara inn og og dagføra tað undirvísingartilfarið sum er gera nýggjar útgávur uttan at tað skal verða prentað av nýggjum sum kanska eru eitt sindur meira umfatandi arbeiði enn hetta her við at gera eina dagførda útgávu av einai eina bók sum skal brúkast til undirvísing tað hevur ongantíð verið lættari at gjørt tað á føroyskum tað krevur kanska tað at mann hevur fíggingina til at fáa serkønn fólk til at gera tað arbeiðið tá veit gat samgongan til nólso hevur gjørt billjustinusen var itt sini inni á tí h men tað er absolutt nakað sum mann kann gera meira av øhnú hevur mann nevnt kringvarp føroya sum saman við hinum miðlunum g onkursvegna er ein bulur í tí føroysku málmenningina tað tað eri eg samdur í tað gongur í øllum førum ikki ein dagur har mann ikkikjakast á á netinum um hvørt mann skal brúka hetta ella hatta orði og hvørjum fallitað eigur at verða í og har mann tekur útgangsstøði í ein av teimum vertunum sum eru í føroyskum útvarpi ella sjónvarpi og tað er nokk so intersant bæði tí at tað vísir at tað r ein ávísur áhugi í at varðveita tað føroyska málið h og eisini tað at miðil eg blívi meira eitt samspæl ímillum lesara hyggjara og tí sum skapar tilfarið har sum tað fyrr varð ein avsendari og ein móttakari nú er tað sovorðt aftur og fram har sum mann onkursvegna byggir upp á hvønn annan tað haldi eg kann hava sínar fyrimunir men hevur absolutt eisini sínar vansar onkuntíð kanntað blíva for nógv av tí góða so er tað sjávandi tað at vit í talgildingini eru í einari kapping við heimin um um merksemið hjá okkara børn og ungu og tað ger tað at vit mugu til at gera tilfar sum er kappingarført ella minst líka líka áhugavert fyri børn og fyri okkara ungu sum tað tilfari tey fáa aðrastaðni frá eitt nú í danmark ella í onglandi ella usa ella ella aðrastaðni tað krevur at mann onkursvegna megnar at gera tilfar sum er nútíðarhóskandi sum er á føroyskum og tað er ikki nøkurløtt uppgáva tað er tað krevur nógv og tað krevur pengar og tað er eisini nakað sum mann eigur at at syrgja fyri at mann fær íí størri mun um tað skal tvífaldast ella fimmfaldast innan fyrieitt ávíst áramál tað havi eg ikki so stórar sterkar meiningar um men tað er ein sannroynd at tað er ein ein ófatiliga hørð kapping um um verksemið hjá okkara børn og okkara ungu hserliga teimum talgildu plastformunum oghar mugu vit til at gera tilfar sum er tíðarhóskandi sum møti teyir á egna hædd og sum eg er onkursvegna í kapping við tí tilfar sum er uttan fyri føroyar eitt annað sum sum eg haldi eisini hevur stóran týdning og har kann eg kanska tosa frá persónligum royndum nú nú eri eg ein sum ikki er so ófatiliga stinnur í føroyskum í øllum førum ikki í øllum øllum tættum eg persónliga dugi til dømis øgiliga illa munin á hvønnfall og hvørjumfall og so so tá eg royni at leita mær hjálp til um hvussu skal eg fáa skil á hetta her so siga ta ja jmen tað tað liggur bara í okkum tað er ringt a greiða frá vsu nær l hvønnfald nær il hvørjumfall tað vil siga tá mann ikki hevur fingið tað inn inn um húðina frá barnsboini av tað blívur tað øgiliga ringt at læra tað vil siga tað at mann má seta inn nokk so tíðliga fyri at tað skal geva geva ágóða tí haldi at mann má seta nokk so tíðliga inn kanska tíðliga fólkaskúlastøðið fyri at tryggja at at at grundarlagið fyri fyri tey sum skulu læra og duga føroyskt at tað er gott tí at tá er tað tað lættasta í verðini at byggja uppá men vist tú fari tað frá tí skeiva endanum beinanvegin so er tað øgiliga trupult at rætta upp aftur og tað nú nevni eg bara mína egnu persónligu støðu tí at tað er tað er ófatiliga trupult at at koma á rætt kjøl aftur vissi mann ikki hevur fungið tað tíðliga í í menningina so tað haldi hevur týdning at mann at mann setir inn tíðliga vissi mann vil hava vissi mann vil í føroyska málinum væl so er tað kanska eisini eitt annað sum eg kann tosa eu frá egnum persónligum royndum tað er tað viðhvørt so taki eg orði har á tingsins røðarpalli og so brúki eg eitt orð og so fara tingfólk at gukla og at at sláa upp hvat tað betýðir og tað er tí at viðhvørt so eru tað nøkur orð sum mann má brúka fyri at kunna útsoggja hvat mann meinar tí at maðn manglar eitt fakligt fakligt hugtak á føroyskum til júst tað sama so tað mann fær tað mann fær eina málsliga nú brúki eg orð temminologi har sum mann kann onkursvegna betur seta orð á tað sum man roynir at siga á føroyskum tað hevði gagnað nógv fólk sum brúka enskt til dømis sum útgangsstøði fyri at útrýskja seg hvussu ofta hoyra vit ikki ung fólk brúka eitt eitt enskt orð tá ið tað er eitt perfekt føroyskt orð til høvið men tað er bara tað at tey blíva ikki útsett fyri tí líka ofta tey sita á netinum tey spæla vitiospølum tey hygja eftir filmum og cerium so nú brádliga er tað tað fyrsta sum kemur teimum til hýgs tá ið tey skulu brúka eitt orð til at útsýskja seg í staðin fyri at mann royndi at vísa á tey føroysku alternativini sum eru so hetta her við at fáa fakmál tað verður seg innan fyri fyrisiting innan fyri løgfrøði innan fyri búskap eg kundi hildið áfram tað haldi eisini eg við til at geva nakað og kann eisini gera tað at fólk ið nógv betri mun eru før við at gagnnýta tað føroyska málið til at sýna hvat eg er tey meina og hugsa so hett her við at fáa fakligt tilfar á øllum økjum í innan fyri øllum fróðskapi tað tað haldi eg eisini eg nakað sum hevur hevur stóran týdning hitt er tað at tað er í nógvum førum at føroyskt ikki er tað tað tað fyrsta málið altso innan fyri okkara rættarskipan har haldi eg føroyskti er forfordeilt hevur ikki tað tað tign og tað hvat skal mann siga tað tað støðið sum tað eigur at hava tí at tað er sjálvandi danskt málsøki ha tað ger tað at tað verður ikki ment á føroyskum og tað innan fyri føroyskari løgfrøði kann eisini verða eitt havt um beini nú hava vit akkurát fingið viðurkent løgfrøði til at kunna taka víðari útbúgving niðri og tað haldi eg eisini er eitt eitt gott stag á leiðini men visvit skulu útbyggja okkara almennu skipanir so hava vit tørv á líka sum eg nevnd í áðni eitt eitt fakligt orðatilfeingi og tað krevur at vit hava nakrar fakligar bókmentir til ati til at byggja upp tær teir stovnar sum vit hava innan fyri til dømis almennari fyrisiting og so framvegis sotað haldi eg eisini hevur stóran týdning øh sjálvandi nú fevnir føroyskur málpolitikkur so øgiliga broytt man kan fara inn á talgilding mann kann fara inn á føroyskt mál innan fyri almennar stovnar hoyrandi undirdanska danska ríkinum um mnn kann fara inn undir undirvísingartilfar og mann kundi hildið áfram so tað er nógv sum skal gerast og tað er av nógvum mótum at mann arbeiðir htað krevur sjálvandi eisini at mann hevur ein politiskan vilja til at til at fíggja hesi átøkini seta skikkaði fólk til at røkja uppgávurnar tí sum eg byrjaði við at siga føroyska málið tað er ikki ein humla sum flýgur hóast hon ikki burdi tað er tí at nøkur fólk hava tikið nøkur tøk til frama fyri tað føroyska málið tað hevur víst seg at vera vera tilfeldið søguliga og tað er eisini tilfeldi í dag takk fyri harra formaður