Bjarni Hammer (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2021-03-18
Topic: 1. viðgerð LM-131/2020  Uppskot til samtyktar um at leggja avgjald á óvirkaðan fisk
ja takk fyri frú forkvinna líkamikið hvat eg hvussu so er tað øgiliga umráðandi at mann setir holið efta kjakið tí tað treingir veruliga til tí á stendur bara síðulinnuni og hyggur at meðan ein stórur partur av fiskivini í føroyum í dag eittanastað er á veg í gravarbakkanum sum sagt sum talan at uppskot til samtyktar um at leggja avgjald á óvirkaðan fisk sum verður flutnað á fisk sum verður fluttur óvirkaður úr føroyum men nakað sum eg má byrja við árenn tað er eg má líka vísa akkurát nú støðan í dag akkurát nú støðan í dag hon er døgun í dag er tó heilt óvanlig og heilt mann kann siga marháttlig tí korona hevur fullkomiliga vent alt á høvdið korona hevur gjørt støðuna so nógvar ferðirnar verri enn tær vanligu tað enn ta vanligu ringu støðuna sum flakavirkini eru í í dag í hesum koronatíðin er trupulleikin trupulleikin er ikki at fáa nokk av ráðvøru tí virkini klára ikki at selja ta lítla syndrið av fiski sum tey í dag kunnu keypa og tað hevur so eisini ragt skipini við at eftirspurningurin minkaður og harvið eisini avvaringarprísini farin fullkomiliga niður í bótn beint nú eta ikki kappingarføri sum ger seg galdandi men meira at virkini mangla sølu tí marknaðuarnir eru afturlatnir og tað svíða so virkini fyrri í ólíkum mát í verandi løtu men vónandi gongur yvir og vanliga støðan kemur aftur og marktinir lata upp aftur so hava okur ta vanligu støðuna sum altíð er og tað er tann støðan sum er nú í dag og tað e tann støðan sum hetta her uppskotið snýr seg um og tað kann mann ikki bíða við mann má seta hol á tað beinanvegin tann vanliga støðan hon er at tað er ikki bara sum at siga tað á føroysku fiskavirkini at fáa nóg mikið av fiski til støðugt arbeiði tann minkandi rá av veittum fiski frá føroyskum fiskiførum hevur tvingað virkini til at keypa nógvan frystan fisk nógv skip sum vanliga hava verið á ísiskar veiðieru farin til ta fyrsta veiðini umborð hetta merkir at ráðvøran sum flakavirkini skuldu keypa er vórðun munandi meira globalisera hetta hevur gjørt tað sera trupult hjá føroysku virkinum at kappast við láglønarlond um føroyski ráðvøruna føroysku virkini viknað tí nógvir fiskakeyparar hava ikki áhugað í at virka føroyska fiskin í føroyum men heldur flyta hann til láglønarløn kring heimin hesir keyparar fara stav í fiskinum fyri nólsini á føroyskum virkinum við at gjalda kanska fimmogtjúgu oyrur illa meira tá prestar prísirin up so langt sum møguligt leggja lítsindur afturat og flyta so fiskin óvirgjørdum a landinum eftir standa føroysku fikini við turrum gólvum og fólk munnu í fiskavirkisskipanina tí føroysku virkini fáa ikki fatur á tí føroysku ráðvøruni eg havi sett eitt dømi upp niðriundir og tað er í samband við viðgerð av saltum flaki vissu nakar skuldu ivast men eg havi so nevnt eg havi so nevnt tað fyrivarnir skuldu takast fyri skiftandi kostnaðunum og øðrum kostnaði tí eg havi sett ítreiðslurnar perkilo at vera líka í føroyum sum í láglønarlandum tað hvi er gjørt tí at kostnaðurin í láglønarlondum altso tæ vanligu vanligu útreiðslurnar eru ókendar men tær eru uttan iva munandi læðri enn tær føroysku og við skiftandi kostnaðin har meini eg við tað vil til dømis vera salt pakningur olja flukningur tað eru útreiðslur sum vaksa ella minkað í við framleiðsluna á eino hvørja vøru meðan aðrar útreiðslur tað eru útreiðslurnar sum eru fastar støðugar líkamikið um tað er nógv framleiðsla ella lítil framleiðsla um trygging leiða lán og og ja mankan siga ferðing og hvat tað skuldi verið telefongjald internet og so víðarií hesum her dømunum vísi eg á at at føroyar og útlendsku keypa prísin fyri tær sama serjan fyri tað sama ráðaran er tað sama kostnaðarnir eru tað sama virðisøkingin er í prinsipptinum tað sama men tann heilt heilt stóri munurin er at lønarkostnaðurin er fullkomiligani fullkomiligani øðrvísi har sum lønarkastin er kanska tjúgu prosent av einum einum hat tann tími kostar í føroyum og tá er hann kanska høgt settr kanska høgt settur vegnasvantandi virðisøkinum í føroyum so missu tað føroyska samfelagið tað missir avleiddu virksemi av virking í føroyum fyri hvørt kilo sum endar í lándnorraløndum missir føroyar at verðir hvørt kilo missi føroyar sirka seks krónur per kilo í avleiddu virksemi lønirnar til starvsfólk mann sigur sirka millum tríggjar tríggjar einog hálv króna per kilo hon fórsvinnur eingin skattur er hvørki fyrsta liði ella í avleiddara vinnu virksemi ongar tænastur til fifiskavinnuna úrslit og mistur førleiki kemur burturúr tí føroyskur fiskur virkaður í lánalarlondum hann kann bjóðast út munandi bíligari enn føroyskt tvirkað vøra og tað hevur við sær at okur kappast við okum sjálvi og prísurin um tað endaproduktið hann fær á fellur altso okur pappast við okum sjálvi við okra egnu ráðvøru og tað resolteraði tí at føroyar missa fótafesti á marknaðinum og er ein blívur so sjálvandi ein óálítandi leyperandi dørur og harvið mist kappingarføri og tað er tað sum hendir hevur hent í nógv ár føroyar og føroysku virkini tapa kappingina við lønanduni láglønarlond og tað er nakað sum okur loyva okur lata føroyska dygdarvørur til lond við sosialari dumpun sum spakuliga men støðugt minka burtur vitanina um fisk og fiskiskap sum føroyingar hava bygt upp og liva av í skjótt tvey hundrað ár tað eigur at steðgast tað sum er umráðandi er hvussu nógv tað føroyska samfelagið fer fyri tað tilfeingið sum allir føroyingar eiga og tað er her sum virðisøkingin kemur inn tað er ferðaftanaferð blivið gjørt vart viðhenda trupulleikan men enn er blinda eyga vent til virkini hava ferðaftaferð víst á tað eisini á fundinm í løgtingsins vinnunevnd at trupulleikin um te stóru nøgdirnar sum verða fluttar óvirkaðar av landinum tá at virkja her fyrri fyri nøgvur fáum árum síðani lat aftur av somu orsøk so vaknaði politikarar sum við kaldan dreym og tá komu teir loypandi út kroppakroppi og boðaði frá at hetta við heila óvirkað av fiskinum sum fær óvirkaði landinum skuldi steðga tað er spell av so ógvuslig stig skuligu takast fyri at politikarar skuldu skilja støðuna men sum tíðin gekk so bleiv tað spakuliga gloymt og tað bleiv eisini tann støða men støðan er soleiðis í dag frú forkvinna at fiskimaðurin ella reiðaríini ella reiðarin hava lítlu onga ávirka á fiskin teir fáa fyrri fiskin tí tað er avgerð tann altjóða marknaðurin tað merkir at fiskimaðurin ella reiðararnir kunnu fáa tjúgu krónur eitt ár fimtan krónur itt annað kanska tíggju krónur eitt annað uttan at hava gjørt tað betri ella verja arbeiði men tað sum er áhugavert av hesum tað er at virðisøkingin er tann sama sirka fimmkrónur uttan mun um skipið fær tíggju fimtan ella tjúgu krónur tá fiskurin verður virðisøktur í føroyum fær samfelagið eitt munandi størri avkast fyri fiskin tað hevur við sær at samfelagskøkan verður størri og meira verður at býta til allar borgarar á føroyum til vælferðarsamfelagið í dag er tann orgin av lógin sáttmálan krøvum og øðrum sum skulda í vera í lagið áðrenn okur fáa loyvi at fiska fiskn men sum skjótt sum fiskurin komin inn á børa sum stoðga hesi krøvini tað eru eingi krøv um hvussu fiskurin skal hægreiðast eingi krøv um sum tryggja at til dømis virkir í láglønarlondon virða sáttmálanir ella virða mennarættindi sum heild eisini at um ein útlendsk eigarskaparin í føroyum kann totalt avgera hvar hvønjum landið fiskurin skal viðgerast í dag okur hava ikki fríar marknaðartreytir tá talan er um keyp av arbeiðsmegi virkini í føroyum skulu sjálvandi halda sáttmálar við beiðfakfeløgini men enn kanna okur ikki krevja at føroysku virkini skulu kappast við lánanarlond sum kanska hava fimtan ellað tjúgu prosent av lønarkostnaðinum samanborið við virkini í føroyum skulu okur støðugt halda ein høgan prís fyri fiskim krevst at hann verður framladdur í føroyum okur skulu hava nakað heilt serligt at selja ikki sum í dag hann marknaður kann fáa føroyskan føroyskan fiskaðan fisk framleiddan til dømis í polandi ella í kina munurin er at lønarkostnaðurin í polandi kina liggur sum sagt langt undir tí føroyska lønarkostnaðinum og tí trysta lønarláglønarlondini prísurin á tí føroyska fiskinum niður á brúkaramarknaðinm eg haldi ikki tð er óv rímiligt at tey sum fiska føroyskan fisk ella tey sum velja selja føroyska fiskina áv landinum óvirkan skulu gjalda eitt avgjald tá tey velja yvirhøvur ikki at virðisøkjan í føroyum tað er sjálvsagt fyri fáum árum síðani tað minnast øll inn í hepand var álákt teimum pulagisku skipunum at tey sum landaði makrel uttanlanda skulu gjalda tilfeingisgjald umframt tvey tvær krónur kilo fyri makrelnum tað er makrel sum kostar seks til átta níggju krónur tað hevði visir at alt bleiv landað og bleiv arbeitt í føroyum eg haldi ikki og rokniskapið er einfalt rokniskapið roknistykkið er einfalt um flakavirkin í føroyum virðisøkja fiskin rindað flakavirkini góðar tríggjar krónur pluss í løn til starvsfólkini umleið helvtina lønini fær í inntøkuskatt sirka einokommnuoghálvtrýss tað verður rindað sum inntøkuskattur í lands og kommunukassanir men um fiskurin hinvegin verður seldur av landinum óvirkaður so manglar landskassin hendan peningin og tí eigur at verða lagt eitt gjald á eina einan hálv til tvæ krónur á á visk sum verður ikki óvirkaður sum fer at óvirkað á landinum ikki at gloyma forbrúkið flakavunnin hevur verið niður p undir nógv ár tí hon er í altjóða kapping um ráðvørðina í føroyum tað er frítt hjá øllum at keypa føroyska ráðvøru meðan tað ikki ber til eitt nú at fáa fatur á íslendska ráðvøri í íslandi verður revsað við at tú missir kvotur