Høgni Hoydal (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2022-04-29
Topic: 2. viðgerð LM-121/2021  Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum  (At taka loftrúm og flogferðslu undir føroyskt ræði)
harra formaður er tað nú ikki serstakt og lísjáttandi á hesuni her í fagra degi tann níggjuogtjúgunda apríl í tvey túsund og tveyogtjúgu at vit bert við at trýsta tann grøna knøttin í dag á føroya løgtingi kunnuvit taka fult raði og ábyrgd av okkara egna loftrúmi eins om vit frammanundan hava gjørt av okkara okkara landgruni og okkara sjógvi øhtí í veruleikanum er tað bara tað sum krevst hetta lógaruppskotið sum tjóðveldi eftir hondinihevur lagt fram fleiri ferðir tað ásetir bara at frá ólavsøku at rokna so er tað hetta tingi og føroyski myndugleikar sum hava fult ræðið og fulla ábyrgd av tí føroyska loftrúminum og harfrá ber so til at fara undir at byggja upp teir førleikar og tær avtalur sum longu eru í økjunum til ísland sum fleiri hava nevnt umsitur í dag føroyska loftrúmið vegna danmark í einum so nevndum fyri altso tað er att øki sum tann altjóða stovnurin í kao hevur býtt loftrúmið í heiminum upp í og soleiðis at fføroyigar kundu kvussu tikið ein part av tí ella hvussu mann nú fann út av tí við at trýsta á grøna knøttin høvdu vit eisini loyst tann spurningin vit hava brúkt so nógva orku til seinastu seinasta árið í hvussu so er nevniliga hvør hevur heimild at taka avgerð um at seta ein radara up í føroyum og at hava eftirlit við í føroyska loftrúminumtað hevði verið loyst her og nú tað krevur bara at trýsta á grønnaknøttin so hevur að verið føroyski myndugleikar sum fult og heilt tóku avgerðir um hvør kunnu seta radarar upp hvussu eitt eftirlit varð skipað og um vit vildu seta ein ein ein ein radara upp sum kundi bæði verið ein seviluradari altso har flogførini sjálvi senda síni signal inn til ein radara sum tað er í dag men eisini so sær alt sum fer fram í loftrúminum í einum ávísum radiusi hog harundir eisini hernara flogfør og annað so tað er øgiliga tað er øgiliga lætt at loysa henda trupulleikan tað er ikki so trupult sum serliga ein annará minnilutini ger ta til eg haldi ikk t jakuvestegaar gjørdi tað so trupult men hin minnilutin nei hettar okarsun vð útlendingarmál nei tað er so trupult so trupult men í teirri løtu tú tekur avgerðina so loysa teir spurningarnir seg upp eisini sum mann hevur roynt at brúkt sum forðing fyri at taka ta prinsipiellu avgerðina um at taka loftrúmið á føroyskar hendur og øundirritaði og aksel ve johannessen vegna javnaðarflokkin eru so í einum minniluta fyri seg andstøðuflokkarnir í utanandsnevndini eru sera fegin um at vit eru samdir um álitið og vit taka altso undir við málinum og mæla løgtinginum at samtykkja uppskotið og hava hesar viðmerkingar undir viðgerðini eins og seinast tí tað hevu verið ein góð viðgerð utanlandsnevndini og ein saklig og og serviøs viðgerð undir viðgerini a hesum máli bæði her á løgtingi og í nevndini eru staðfest enn einaferð at tað ber so øgiliga væl til hjá løgtinginum og føroysku myndugleikar at taka loftrúmið undir føroyska lóggávu g umsiting tað ber væl til at samráðast við íslendskar myndugleikar um hvussu eftirlit tænastur og gjøld fyri at flúgva ígjøgnum føroyskt loftrúm verða skipað býttur millum londini í hesum her núverandi firðinum sum verður kallaðr fyri íslandsfirðuin ella reykjavíkarfirðin tað ber eisini væl til at byggja upp vitanartung størv og tænastur í føroyum í sambandi við at umsita loftrúmi tað finnast fleiri serfrøðingar í føroyum sum greitt vísa á hvussu bæði ein sevilur og ein aktivur loftferðsluradari kunnu byggjast og rekast av føroyskum myndugleikum tað er staðfest sær ein greiður fyrimunur fyri alt tað arbeiðið í frammanundan ev gjørt fyri at byggja upp á eina føroyska flogferðslu og flogvinnu tað er eingin ivi um at øll tey sum starvast innan tað at taka undir við hesum og eg haldi at eg kann siga uttan at leggja nøkrum orð í munnin at undir nundir viðgerðini nevndini er tað komið fram frá fleiri hoyringspørtum sum starvast ínar flogvinnu samskiftir radarvirksemi og tilbúgvnd og tøknini í føroyum at tað at taka loftrúmiar føroyskar hendur gevur týðandi menningarmøguleikar formiliga er føroyska loftrúmið ikki undir føroyskum raði danmark lóggevðir um loftrúmið men sjálv umsitingin tænastuveitingin til flogferðsluna í føroyska loftrúmini er løgd til íslendskar myndugleikar tær inntøkur og tænastur og útreiðsur ið eru av at umsita loftrúmi fella í dag til íslands og partvíst til danmarkar týdningurin av at fyrisitakar egna loftrúm bæði til sevila og hernaðarliga ferðslu eru vorðin alt eyðsýndari síðani uppskoti varð lagt fram herta verð lagt fram enntá áðrenn áðrenni tað tragiska kríggið øh og eg fari at nevna harra formaður at vit hava havta serfrøðingar inni og fleiri kenna sikkurt á odnar crusi sum hevur verið alment frammi sum hevur givið okkum sera týdningarmikið og rigvusmikið tilfar bæði um hvat fer fram í loftrúminum í dag hann hevur víst á hvussu íløgan sær út við at gera ein føroyskan radara hann er enntá givið okkum sjálvt modelli sum kann keypast og reka sum setast upp hvussu hetta kostar og hvør kann reka tað vit hava førleikan til tað í føroyum sum vit hava fingið alt tað sakliga tilfarið inn á borðið sum sum krevst fyri at taka eina slíka avgerð og tað evur verið hugaligt at síggja at øll tey fólkini sum starvast innan fyri etta øki og sum hava av sínum eintingum øarbeitt við málunum sakuliga bæði tey sum starvast uppi á sondfati í dag ella umsita tað og eisini ikki minst odnarkugin sum arbeiddi við tí táverandi radaranum natoradarn í føroyum sum vísir á hetta ber væl til at gera og han er enn táv givið okkum tilfari um hvussu ha tað kostar hvat tað kann keypast hvussu tað verður sett upp hvussutað kann rekast og hvussu tað kann byggja størv upp í føroyum hartil er sjálvandi eisini aðrar tænastur sum er knýttar tat hesum sum víst verður á at skalt tú taka gjøld fyri at flúgva gjøgnum føroykt loftrúm so mugu tey fyri tað fyrstu ikki vera so nógv so høg at nakar velur at flúgva út um loftrúmið og jakuvestegaard nevnir og elsbet mersetis gunnlegstóttiri nevna í álitinim tey meina at loftrúmið bara røkkur út á tólvfjórðingar tey eri ikki samdur í tað sum eg havi fingið upplýst so røkkur tað eisini út á tað sum er kalla fyri búskaparliga økið hjá føroyum sum er tvey hundrað fjórðinga á markið øh og tað vil siga tað at tær gjøldini sum kann taka kunnu fara til tær tænastu gevi til flogfør tað kann umfata alt frá veðurtænastu radiokomunigatión sjálvandi men eisini vaktari bjarging ella svøroyskin resky tað vl seða íløgur eisini í partar av tíð øh og tað hava vit eisinifingið upplýst at hevði veri ein stórur fyrmunn fyri føroyska flogvinnu ogeisini fyri til dømis bara tyrruflúgving í føroyum at vit fingu tikið hetta á okkum og fingu útbygt allar teir førleikarnar so so at siga hevurta einki verið sum talar ímóti at taka yvir uppskotið ella taka yvir loftrúmi tað eru bara ymis fyrivarini sum eru á meira tøkniligum og partvísa politiskum slag og eg vóni at atvit skjótt koma til ta tað niðugstøðu at tað átti ikkiat verið neyðugt at leita eftir teimum forðingunum tí við at samtykkja uppskotið so hendir ikki meira enn tað í fyrsta umfari at løgtingið hevur ræði tær galdandi avtalurnar sum eru millum danmark og ísland detta tá yvir soleiðis at føroyar sakkar inn í ta avtaluna og kann fara undir at samráðast við ísland um hvussu í tænastan verður veitt í hesum so nevnda reykjavíka firðinum sum umfatar alt økið í dag sum ekao er ásett sum umfatar føroyar og heilt og alt ísland og heilt norð til grønlands sum jakuvvestegaard var inni á so so eg haldi tað ver ein giliga góð viðgerð á málinum eg haldi atvit hava fingið ótrúliga nógv dugnalig fakfólk inn at siga sína hugsan og tey hava verið ómetaliga íblásandi og sigi held gera stórir vendingarmøguleikar øhein minnilutin nevnir tígju fimtan størv lat okk iga tað vær tað um tað var tað ja fínasta slag so gera við tað eg meti som tað leggja væl meira størv í í tá vit taka eisini tað sum hangur uppi í tænastum til til flogvegnum har undir veðurtænastu og vaktari bjargingartænastu so her eru bara so at siga bara fyrimunir við at gera tað og tað krevstir sum sagt harra formaður einki annað inn at trýsta á grøna knøttin so liggur tað her í føroyum og harfrá byggja vit upp og undirritað og aksel vel johannes mæla sum sagt til at uppskotið verður samtykt takk fyri ha formaður