Aksel Vilhelmson Johannesen (Javnaðarflokkurin (Social Democratic Party)), speaker, 2023-03-31
Topic: 1. viðgerð LM-093/2022  Uppskot til  løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um loyvisgjald á alivinnu (Broytingar í tøkugjaldinum)
takk fyri harra formaður øh fara vit tjúgu tretivu ár aftur í tíðinda so varð rættiliga ofta nevnt ati at vit í føroyum høvdu bara eitt bein at standa á tá tað kom altso búskaparliga og tað var sjálvandi fiskivinnan og tað bleiv ofta sagt at neð eg ei ofta sagt ta tað var eisini so at útflutningurin hjá føroyum tað var fimmoghálvfems prosent fiskur eg gangi út frá uttan eg veitaði við seg at tá var alifiskurin nokk eisini partur av tíð men alivinnan spældi lítlan leiklut í samlaða búskapinum í føroyum um vit fara tjúgu tretivu áratíðina men nú er hetta her broytt m mnnkann siga tíbetur tí hóast tað gongur rættiliga væl í pørtunum av fiskivinnuni so hava vit í øllum førðum tvey bein at standa í búskapurin allarhelst fleiri meni tá it hygja it eftir útflutningin í fjør so var útflutningurin laksi faktiskt í virði meira enn útflutningurin av fiski so tað merkir at alivinnan er blivin ein týðandi og stórur partur av okkara búskapi og tað eiga vit øll at at fegnast um tí tað gera at vit eru eitt munandi ríkari samfelag í dag enn vit vóru fyri bara nøkurm fáum árum síðani av fleiri orsøkum ein orsøkin er tann góða gongdin í alivinni øh tað hevur verið sagt undir hesum orðaskiftinum og verið sagt í almenna orðaskiftunm rættiliga oftani at hetta er eitt uppskoti her sum snýr seg um loyviskjald á alivinna at hetta er ein skattur eg haldi at jørgun niclasen framsøgumaður hjá fólkaflokkinum segði at vit brannskatta vinnuna eg eri samdur ósamdur í báðum norðønum bæði brand og og skatta tí hetta er ikki ein skattur tað ernokk so stóran týdning at gerahasar fatur um hvat er hetta her fyri nakað øh eg haldi undir vælsíðuni nevndi eg til dømis samanuktat við ein handil í sms sjálvt um alivinna og handil í sms heilt hvør sbítt men prinsippuni vit hava pfsms sum eigur sms har kunnu fólk leiga seg inn handilsfólk til handilshølur og reka handil harfram tey betala sjálvandi leiði og tað betala um marknaðarleiði tey høvdu ongantíð sagt at hetta var ein skattur hetta er ein leiða saman við firðirnir í føroyum sum nøkur ynskja at brúka nøkur vinnufólk og tað skuldu tey brúka tá blívu tað mitt heilag skattur tí at útleigarin er ein annar sms er tað nøkur privat ivinnufyritøka sum leigar út fyrðini í føroyum er tað føroya fólk sum eigu firðirnir men prinsippið hakkar tað sama talan er um um leiðiog eitt leiðugjald ikki um eitt skatt og tey sum fáar atgongur fyriunar í føroyum í dag eru tríggjar fyritøkur tríggjar dugnaligar føroyskar ella føroyskar ja tríggjar dugnaligar fyritøkur eru tað s vussur øh og tær fáa ein framleiggrættil hesar firðinir soleiðis at eingin annar sleppur at ala í føroyum og nógv onnur verða eisini skerd í sínum virksemi á firðinum soleiðis at tey ikki órógva tað alið virksemið sum fer fram á firðinum tí er tað ikki órímiligt og tað haldi heldiki vinnan sjálv heldur at tey rinda eitt leiðugjald fyri framígjanarættindi firðinar spurningurn er so hvat skal leiðugjaldið vera øh onkura hevur sagt eisini orðaskifti halda eisini við jørgun niclasen at tað skuldi verið ein skattur u g haldi ikki tað er tí tað er leigugjald av yviryvirskotinum ella yvirskot spaserað ogeg haldi at at erhard joensen var inni á tí hetta er yvirskotspaserað burtur frá tí hálvar prosentinum sum altíð betalir tí tá mann hyggur eftiruppskotinum nú so r hevur mannein framleiðslukostnað sum barð man rinda aftaná prísin fyra upp um framleiðslukostnaðin tí og hetta har yvirskotið liggur tí er tað í stóran mun burtur frátar hálvar prosentinum yvirskot spaserað hendan leiðan sum verður løgd á aluvinnunn og eg eri gjøldini so so høg altso mann broytir stigan soleiðis at mann kemur atbetala munandi meira tá prísurin er høgur eitt sindur meira tá prísurin í miðal og faktiskt minni enn mann ger í dag tá prísurin er lágur suman hyggur eftir einum talvi í uppskotinum so sær mann tað at um henda skipan var í gildi í tvey túsund og tjúgu so hevði alivinnan goldið fjúrtan milliónir minni tøkugjaldið enn hon gjørdi í tvey túsnd og einogtjúgu hann goldið einogtrýss milliónir minni í tøkugjaldið en ho gjørdi so mann tkal ikki bara meir tað andar hususu gongur gongur í vinnuni men tvey túsun og veyogtjúgu hevðihann goldið tvey hundrað og fimmogtrýss milliónir meira onkur heldur tað er øgiliga nógv tveyhunrað g fimmogtrýss milliónir og tað erueisininógvir pengar men man altíð seta tað í mun til av hvørjum altso alivinnan hevði eitt yvirskot í tvey túun og tveyogtjúgu upp á omanfyri tvær milliardir oman fór tvær millardir so tað tekur p á ongan á ahevði ongan hátt tikið grundarlagi undan alivinnuni sett yvirhøvur ikki og so e tað her við at gera íløgur sjálvandi hevr tað týdning alivinan hjá íløgur tað skal alivinnan gera men sum vit fara aftur aftur til sum onkur annar vinja eisini tvey túsnog tjúgu og einogtjúgu tá ið hon kom og rinda minni í hesari skipanini og teir gjørdu hon íløgur hon gjørdi íløgurtig skipani sum hevu r í dag øhhyggjaðu so eftir tey komandi árini tá mann brúkar framleiðslukostnaðin og kostprísin som kann mann nokk so lætt rokna út hvat vinnan kemur at rinda um prísirnir er okkurt ja fimmoghávtrýss krónur ella trýss krónur ell ghálvfjerðs krónur og hvat ið avlopið eisini er hjá vinnuni vst vit taka nøkur dømir og siga at tøkan í næstaár verður áleið hundrað túsund tons tað er nokk tað sum vinnan sjálv roknar við so síggja vit tað at visu prísurin verður fimtan krónur oman fyri framleiðslukostnaðin so koma tei at rinda á leið ella gott og val tvey hudraðog álvtrýss milliónir tøkugjaldið men yvirskotið hjá vinnuni aftan á tøkugjald verður so eina komma seks milliard siga vit at prísurin erður tjúgu krónur oman fyri framleiðslukostnaðin so koma tey at rinda góðar fýra hundrað milliónir í tøkugjaldið men vinningurin hjá vinnuni verður omanfyri tvær milliardir krónur siga vit at prísurin verður fimmogtjúgu krónur omanfyri frambleislukosnaðin so konn tað rinda góðar seks hundrað milliónir men vinningurin er verður tá tvær komma tríggjar milliardir og siga vit at prísurin verður tretivu krónur sum er høgurprísir omanfyri frambleilskosnaðin so koma tar rinda átta hundrað ogh trýss milliónir tøkugjaldið men yvirskotið aftaná rinda tøkugjald er tvær komma seks milliardir krónur tað kann valvera átta hundrað g hávtrýss milliónir er nógv men hesar tríggjar fyritøkurnar koma asstat hava tvær komma seks milliardir í vinningi eftir atta goldu tøkugjald so sjálvandi og tað hevur eisini týdning ati koma tæir at hava ráð til at gera íløgur og tað skal vinnan eisini hava ráð til so eg haldi ikki at hendan skipanin er so rímilig fyri vinnuna tí at vinnan kemur eisini at vera væl fyri við hesari skipanini og at tað kemur at líkjast meira gongdini í vinnuni taðvil siga at kemur prísurin at verða lágur á heimsmarknaðinum so kemur vinnan rinda minni en er eg gera í dag men tá prísurin er heilt góður sum kemur landið at fáa meir og vinnan nógv meir tí at prísurin eru so góður og vit ynskja øll haldi eg eitt vælferðarsamfelag í føroyum vit ynskja øll inni her at lækka lønarskatti o vit vilja sjálvandi hava eitt væl virkandi dagstovnar og og røktarheim og so framvegis men skulu vit hava tað so mugu vit eisini tora at taka pengar har sum pengarnir eru og vit hava sett okkum út í koyrt samgongan og eg haldi ikki at andstøðan er so øgiliga ósamd soleiðis sum eg havi skilti teir flokkarnar at vit skulu geva ein skattalætta fyrsta januar tvey túsund og fýraogtjúgu til lág og miðallønt vit hava eisini valt at hækka lønirnar soleiðis at vit tryggja vælferðarsamfelagið hjá bólkum sum arbeiða innanfyri umsorganarøki har vit hava stórt starvsfólkatrot í dag dagstovnaøki eldraøki so framvegis men skulu vit gera tað so mugu t eisini fáa pengarnar onkastaðns frá um vit ikki tora at taka pengarnar har suð pengarnir eru so hava vit ikki ráðtil vælfarðarsamfelag og ikki ráð til at lækka skattin lønarskattin í føroyum og taða vit lækka lønarskattin í føroyum er gott fyri tey sum púleikast í føroyum tað veða meira liviligt hjá teimum mentað r eisini gott fyri vinnuna í føroyum tí vinnan í føroyum verið meira kappingarfør um arbeiðsmeginav við umuheimin enn hon er í dag so tað haldi eg at vit skulu gera tað ætla vit okkum at gera men tað er so eisini neyðugt at vit tora at taka pengarnar har sum pengarnir eru og tað er millum annað í alivinnuni tá tað gongur væl í alivinnuni øh og tað haldi eg eisini at alivinnan kann vera vera errin av tí at alivinnan er vorðin ein so stórur partur av samfelagnum í dag og rúmdar nógv til bæði landskassar ogkommunukassar og kemur at rinda enn meir fí framtíðini um gongdin framvegis verður so góð sum hon er í løtuni soleiðis at at tey eiga ein stóran part eisini av av tí vælferðini sum vit kundu bjóða í føroyum og tað haldi eg alivinnan er uttan iva og eigur eisini at vera vera errin av øh nú spurdi onkrar inntil kommunurnar ætlanin var hjá landsstýrinum at geva munandíð meira ti kommunurnar størri part bæði av tøkugjaldinum og av veiðugjaldinum tí at vit halda at tað e eisini gottum an sær hesi pengarnir aftur í nærumhvørvinum úti um um landið men kommunufelagið ynskti faktiskt at til til dømis at koma til lønarlyfti og so framvegis man sig di fíggja tað fyá okvran annan máta onkra inntøku sum tey meta er meira stabil enn hetta og tí ynskti tey bara at fáa endurgjald við hesari lóggávuni fyri ta tapið sum kommunurnar beinleiðis hava í partafelagsskatti so tá tá mann spyr inn eft her hvat er ætlanin nú verðu ta gjørt íð kunngerð og tað skal hjóvandi gerast í semju við kommunurnar so er tað at tær tvey prosentinir fara til tær kommunurnar sum missa beinleiðis inntøku orsakað av broytingini meðan lønarlyfti o annað verður so fíggjaðu upp á aðrar mátar og tað er nakað sum vit eru í eindeologi við kommunurnar um og ætla at gera í semju við kommunurnar tí at vit halda tað er stóran týdning at so vítt møguligt bæði við tær í løgtingi o samgongu og andstøðu kunnu finna semjur um týdningarmikið mál men eisini a land og kommunur kunnu finna semjur um um mál sum hava týdning fyri bæði land og kommunur og eisini hvussu vit fíggja okkara vælferð bæði tað sum landið hevur ábyrgdna av men eisini sanniliga eisini tað sum kommunurnar hava ábyrgdna avtakk fyri