Bjørt Samuelsen (Tjóðveldi (Republic)), speaker, 2021-02-24
Topic: Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í Tingskipaninium F-002/2020: Frágreiðing um alivinnuna
frú forkvinna hetta er so tað fyrsta aðalorðaskifti vit hava løgtingið síðani nýggja alilógum kom tvey túsund og átjan og ynski og bakgrundin fyri at vit ynsktu at á fjórða hvørjum ári skuldi aðalorðaskifti verið í løgtinginum um alilógina fyri fyri tí var at vit hildu tað vera rætt at løgtingið fær grundleggjandi kunning um ymiskar tættir í alivinnuni soleiðis at vit hava eitt upplýyst upplýst støði til at taka avgerðir tí tað er hóast halt løgtingið sum ger lógarkarmarnir um hesa okkara høvuðsvinnu tað sum henda frágreiðingin eg haldi a heta r einum øgiliga væl fráganginbæði røða hjá landsstýrismanninum men ikki minst tað tilfarið sum fylgir við har er ógvuliga mann hevur gjørt eitt stórt arbeiði at savna tilfar um búskapin í alivinnunu og umtey lívfrøðiligu viðurskiftini og ikki minst hetta við við smittu vandanum sum nógv hevur verðið gjørt burturúr aviundanfarni røðarum og eg haldi veruligathett e eitt dygdartilfar og sum vit kunnu fáa nógvar nyttu burtur úr løgtinginum bara tað við at fáa hetta innlitið tí hetta er ikki tilfari sum er so lætt atkomiligt hjá okkum annars alivinnan er tann góða søgan og ivinnan er tann góða støðan upp á nógvar mátar framvegis men eg ætlaði mær at brúka mína talu tíð í dag upp á at tosa meira um tær avbjóðingar sum eg haldi gerast sjónligari og sjónligari í alivinnuni og sum eg haldi vera lítið sindur vandamikið vissu vit politiskt venda tað blinda eygað til vit kunnu sjálvandi altíð standa her og hava meining um hvørt rakstrarkunngerðini krøvini til lúsatalið skal vera null komma eitt ella lækkað niður null komma fimm í summar eg kann bara siga beinanvegin at eg eri ikki serfrøðingur til at hava eina nóg góða vitan um tað og tað tori eg at leggja høvdið á blokkinm at tað er heldur eingin annar inni her tí haldi eg fari mæla til at mann veruliga lurtar eftir serfrøðinia økinum at mann sjálvandi lurtar eftir vinnuni men vinnan er sum tað stendur í her ikki samd og vinnan hevur ymiskar hugsanir um hvussu hetta eigur at verða gjørt rætt og tí má mann sjálvandi lurta eftir teimum fakligu myndugleikunum vit hava og ikki minst er við so heppin at vit í føroyum faktiskt hava fleiri serfrøðingar á økjunum vit hava ein í minsta lagi tveir granskarar kanska fleiri sum hava spesialiserað seg eisini í hesum við laksalús alivinnan hevur sera stóran týdning fyr okkara búskap tað er væl oman fyri túsund arbeiðspláss beinleiðis knýttá alivinnuni alivinnan hevur so mikið stórt yvirskot at hon hon hevur pengar til at víðari menna seg og alivinnan í føroyum er eitt gott brand út í heimi vit hava veruliga bygt upp vinnan hevur bygt upp eitt ógvuliga sterkt brand um ein heilsugóðan laks sum er staði st væl sera væl í kappingini við onnur lond frá at hava fingið et nógv verri prís enn norðmenn fyri nógvum árum síðani so hevur hann ligið væl oman fyri nógv ár men kortini harra formaður so fari eg at brúka eitt sindur av tíð upp á at vísa á at hendan støðan kann ann so gott broytast tí sum kunnut vaksa trøini ikki í himmalinum og tey vaksa so als ikki inn í himmalinum um mann ikki gøðir tey rætt og ikki máha tryggja sær at tað jørildið sum trøini vaksa í er sunt og og burðardygt og tað er akkurát tað sama við alivin hví tosa vit um nú vit tosa um korona at smittutalið skal vera undir eitt øll inni her vita tað altso hat taðhevur verið frammi túsund ferðir í miðlunum kring heimin tí at tá tú fært eitt lægri smittutal so fært tú lægri smittutrýsst og so so mennistsmittan ikki so skjótt eg haldi vit eiga at spyrja okkum ein dag sum í dag er tað í lagi at føroyska alivinnan er farin frá at hava lægsta fellið í heiminum í framleiðsluni til at vera á sama støði sum onnur lond tá ið tað merkir at millum satt og hvør og fimtu hvør fiskur doyr undir framleiðsluni eg haldi ikki tað er í lagi eg haldi tað vera óhugnaliga høgt og eg haldi tað vera óneyðuga høgt og eitsin sum eg havi lagt merki til at sjáldan verður tikið fram tað er faktiskt tað at í føroyum setti mann ongantíð frá upprunan av biumassa avmarkingar í loyvini og tvørturímóti eg haldi tever undanfarnu røðar sum nevndi ta at tð hevur tú færri eg haldi eg haldi at hann segði hevur tú færri enn átta klipp so kanst tú økja mongdina er tað ein logikkur visti nú um so er at okkara høvuðsavbjóðing er at biðimassin kanska er forstórur í summum pørtum eg veit ikki eg spyrji spurningin tí at eg vóni at landsstýrismaðurin tekur tað við í viðgerðini ja tað kann henda seg at tað man lækka kravið í summar til null komma fimm lís fer at merkja at mann avmarkar framleiðslu eina tíð men kanska er tað tað sum er neyðugt fyri at mann í longdini kann hava ein burðardygga vøkstur í alivinnuni øll øll sum hava fylgt nóg væl við tey við tá tað rakstrar kunngerðin í tvey túsundog trý kom for seint ella for seint í mun til at har var hon komin áframmanundan so hevði mann sloppið undan tí ila kreppuni sum jarðlegði alivinnuna upp á onga tíð og hví jarðlegði jla kreppan og alivinnuna jú tí at ila viru so fekk loyvi at spjaða seg púra óavmarkað tí mann ikki hevði lurtað eftir serfrøðini í nógv ár og sett inn millum annað landstjórarlæknan um sála og sett inn hesi krøvini sum mann í dag hevur ógvuliga strangur krøvini í rakstrarkunngerðini so hetta her sum eitur rættstundisumhugsni er sanniliga eisini galdandi fyri okkara alivinnu og kanska serliga tá i tað gongur øgiliga væl eiga vit at verða upmerksombhes tingini at t et amerikaniska avlýsingin og tímar noyðist at avlýsa so ofta sum er orsøkin til at ati felli er vaksið so nógv tað er uttan iva rætt men so er aftur spurningur hhví altso tá ið serfrøðingarnir sigast sum til dømis eru onkrar greinar skrivaðar um hettar her av føroyskum granskarum og tey siga at tað at vis talið á lús er eitt so er tað hundrað prosent formering altso so er tað allar kvennlýsrnar sum formerasttað merkir at tú mánðir um eitt fyri yvirhøvur at koma har til at ikki hundrað prosent av tí teimum lýsnum sum eru har formera seg teir formera seg altso ógvuliga skjótt og ví hví er tað so man mann sigur lei vit vita betri vit vita hetta má landsstýrismaðurin ikki gera tí tí eg haldi eg veit tá tað stendur í her at alivinnan er ikki samd og tað skal mann so taka støðu til saman við landsróðarlæknan eg hopi bara at mann samlar ta vitan sum er og so tekur mann støðu út frá tí uttan at lurta eftir hvat ið kanska upp á styttri sikt kann blíva eitt stórt trýst fyri alivinnuna tí eg haldi myndugleikin má taka ábyrgd her framum vinnuna har við ikki sagt tað sjálvandi skal mann lurta eftir vinnuni tí vinnan er eisini ein patu av ekspertisuni men mann er noyddur til at vera ógvuliga lurtar sera væl eftir teimum sum hava eitt serligt innlit í hesi tingini tí vit hava vit kunnu gott vera klók av skaða tí vit hava verið ígjøgnum tað fyr harra formaður tað finnast fólk sum hava ógvuliga gott innlit í hetta við burðardygd og eg haldi atialtso eisini tá tað snýr seg um laksa lús og og laksa framleiðslu og eg vóni at mann í í vinnumálaráðnum fer at lurta væl eftir teimum sum næ umhvørvið og tað burðardygddygga ælingin altso lógin øll ælilógin hon hevur sum endamál at tryggja tá lívfrøðiliga burðardygga teir lívfrøðiliga burðardyggu karmarnar og sjálvandi við atlitið av djórasjúkunu og umhvørvi at fremja lønsemi og kappingarføri í alivinnuni og tí er mín spurningur omaná tað sum eg havði sagt nú er føroyska alivinnan burðardygg er hon á einum støði í mun til biðomassa í mun til hvussu nógv mann koyrir í hevur saman av laks er tað burðardygt kenna vit støðuna í firðinu nóg væl tá ið nýggjaælom kom tvey túsund og átjan so herdu vit nakað krøvini til hetta viðárins kanningum tá ið mann lesur frágreiðingina her so sær mann at tað hevur munað altso mann hevur gjørt nakrar kanningar millum annað fyri ta játtanina sum vit hækkaðu tvey túsund og nítjan fyri at kunna fara undir at gera nakrar kanningar avav av kan mann siga firðinum sum heild altso ikki bara áðrenns kanningarnar sum verða sum alivinnan er áløgd at gera meg tí tað er mest undir ringunum olunærheitun av av altso í tí umhvørvinu har sjálvu ælingin er men avleiðingin á firðirnar sum heild altso áaltumhvørvi alt havmhvrvi kring føroyar og tað er ógvuliga gleðiligt haldi at lesa í sær frágreiðingini at mann er byrjaður líkasum at leggja gera frymlar fyri hvussu tað kann gerast og tað er eingin ivi um at alivinnan sjálv eisini í longdini hevur stóran áhuga í at mann kennir betri støðuna í firðinum tí mann kann ein dag renna seg inn í nakrar forðingar við sjúku sum gera at alivinnan øgiliga skjótt vendir skeivan vegin tí er hetta við strongd og og lúsaplágu soøgiliga alvorligur spurningur tí tað eisini kann føra til at onnur sjúka brýtur út og spjaðir seg skjótt eg haldi tað or lítil ivi um at ein øgiliga stórur partur av svarunum um hetta liggur í sum tað eisini verður víst á í hesum tilfarinum í at mann alir meira upp á landið sum man er farin undir við tað at smáltuni eru størri tá tey verða útset men og so t tosar mann um hetta við at fara út á opið at hava ala og har aftur har vil eg staðiliga mæla til at mann greinar ótrúliga væl hvussu havstreymarnir eru í mun til hvussu langt útmann ætlar at fara tí at ein lægsta trupulleiki út í opnum havi eg verji at stríðast við enn inni í firðinum og um tað er soleiðis at tað eisini kann bera smittu tí mann sær fyri sær at mann økir øgiliga nógv ælingina út í opnum havi mann má hava tryggjað sær frammanundan men tað havi eg so eisini álit á at mann mann ger síluni hvar blivur tey av eg veit at mann í samgonguskjalinum hevur skrivað at mann vil tryggja t hesusínuni eisini skuldu hava møguleika atat blíva aftur ein ein lítil partur av tí føroysku ælingini og tað vístu vit eisini á í álitinum til allóggávuna í tvey túsund og átjan so eg haldi tað era nokk so breiðir politiskur vilju til mann skal finna eina loysn á tí men eg skilji á lanum at tað er á gáttuni at tey verða tikin av so tað hevi verið gott um landsstýrismaðurin kundi upplýst eitt sindur um hví mann ikki hevur klárað at funnið eina loysn á síðlunum sum eg haldi at nokk so breiðir partur av løgtinginum hevur víst á í nøkur ár at mann skuldi royna at finna møguleika fyri fjøltátta æling og framtíðin harra formaður tæðraæling undanfarna samgongu í tí lógini sum bleiv sett gildi tá lat upp fyri at mann kundi eisini setta í gongd á aðra æling um tað var lívfrøðiliga burðardygt og bar til at hava saman við lagssæling og tað eru nú latin seks tæraloyvir tað haldi er rættiliga spennandi og eg haldi at mann eigur eisini at eftirmeta alla skipanina við alivinnuni altso alt hetta við eino fjørður ein ælari er tað tað sum er tað rætta svarið ella er tað rætta svarið í veruleikanum mann beginnur at hyggja meira eftir biðumassa og krøvum um at avlýsing og viðgerð og so frameftir verður samskipað betri soleiðis at mann fær betri bilbuk við tí tí sum tann eini føroyski granskarin skrivar so er tað eitt sindur troyggjur di jaop commans altso hesin læksatrupulleikin hann er ógvuliga varierandi hann er lítil í summum ringum og hann er eksplosiv stór í øðrum men onkursvegna er tað ein felags trupulleiki tí tí ein ein lúsatrupulleiki fjøru hann flytur seg hlønn nlangt burtur frá uppá stutta tíð so tað er ikki soleiðis at mann kann tosa um at tað bara at sjálvt um tann eini ælarin kanska ger alt rætt og gott so hjálpir tað ikki vist allir ikk at gera tað í senn so tí haldi at mann skal kanska fara inn í eina meira holistiska tilgongd til hetta við eisini við viðgerðini altso at fáa tað ja hyggja eftir er mann yvirhøvur er að er tað tað man í veruleikanum kom til tey biologisku mørkini sum eru fyri hvussu nógv mann kann troyta firðirnar so er tað tann búskaparliga parturin altso tvær komma sjey milliardir fara av landinum ella verða útgomnar til vinnusbýti ein stórur partur av tíð fra landinum hetta er so einarseks sjey hundrað milliónir meira enn tað sum kemur í landskassan og tað kundi sikkurt bara vera fyrimunur og vansari við tí men eg haldi tað er eitt sindur tankavekjandi at tað sum fer á landinum svara kanska til einar tríggjar fýra ferðir av blokstuðlin árliga ta eru ikki smápengar og er er tað á einum støði har mann ynskir tað atso heldur mann hetta vera í fínasta ordan ella kundi mann gjørt broytingar sum gjørdu at meira bleiv verandi í føroyum tríggir rútlendskir alar kunnu í prinsippinum í morgin taka eina avgerð um at yvirtaka tríggjar fjórðingar í føroyska alivinnuni tí tað størsta felagið bakkafrost er jú bórk skrásett og avmarkingin er at eingin útlendskar eigar kann eiga mær um tjúgu prosent nú sigu bara teoreti so kann ein keypa tíggju og tveir tjúgu og so yvirtaka meirilutanum í hesum stóra føroyska alifelagnum tað er væl ikki nakað sum forðar fyri tí eg nevni hetta bara fyri eg veit ikki um landsstýrismaðurin nakrantíð hugsar slíkar tankar meni eg haldi í øllum førum at vit hava lagt eggini øgiliga øgiliga nógv í eina kurv helvtina av okkara útflutningi er frá alivinnuni og tað er gott men tað hevði verið nógv betri fyri føroysksapin at vit høvdu aðrar og meira fjøltóttaða samansetta vinnur soleiðis atiokkara búskapur var minni avhangur av ikki bara av einari vinnu men av einari einari ávísari fyritøku og tað er einki nakað tað er alt gott m hesa fyritøkuna og tað er gott at vit hava stórar sterkar fyritøkur men tað er øgiliga øgiliga fyri búskapinum er tað heilt ótrúliga miðsavna at helvtina av okkara útflutningi kemur fá eini alivinnu har ein fyritøka eigur faktiskt fimmoghálvfjerðs ella trýoghálvfjerðs prosent av llallari framleiðsluni tað er ekstremt miðsavnað og eg haldi at vit politiskt eisini skulu tera at venda tí kann mann kann mann gera onnur ting sum gera at mann spæðir vágan búskaparliga meira og tí er tað so umráðandi at vit tryggja okkum biologiskt at vit tryggja okkum lívfrøðiliga at tað ikki kann ganga galið við alivinnuni tí gongur tað galið við alivinnuni so gongur tað galið við okkara búskap tí tað er so miðsavnað sum tað er í mun til rættindini og tá ið alt tað her sagt so haldi eg nógvar tímar o hevur gjørt í alivinnuni hevur gott um mann hevur gjørt nógv rætt og mann hevur eisini havt nógv røtt atlit men beint nú og tað haldi eg alt hetta tilfarið dokumenterar serliga væl so er mann komin at mørkum í mun til lívfrøðina og vit muga nummar eitt kenna okkara firði r og støðuna firðinum nógv betri áðrenn vit yvirhøvur tosað um at økja ella vaksa um ælingunum í firðinum og so mugu vit tryggja okkum at vit fáa stýr á teimum sjúkuavbjóðingum sum eru takk fyri