Bill Justinussen (Miðflokkurin (Centre Party)), speaker, 2022-09-08
Topic: 1. viðgerð LM-006/2022  Uppskot til løgtingslóg um ræði á málum og málsøkjum (Yvirtøka av farsóttarmálsøkinum)
hava uttan kanska at hava gjørt okkum far um tað hava útbúgvið okkum og innrættað føroyska samfelagið til at standa egnum beinum á hesum økinum tað haldi eg eri tann størsti vinningurin í hesum tað er tað at koronafarsóttin kom gjørdi tað at vit vórðu noydd til at í eini vend at hugsa føroyskar loysnir til føroyska samfelagið tí at tær donsku loysnirnar riggaðu ikki til tað føroyska samfelagið millum annað stýrdu vit við tilmælum í staðin fyri við við við boðum og tað haldi eg at eftir tíin hevur eg komið tta niðurstøðu at tað var frálíkt meðan ein stór partur av heiminum stýrdi við við boðum og við við makt við løgreglu og sovíðari so komu vit væl ígjøgnum farsóttina við føroyskum loysnum hvar ið tað var eitt tað tað var álit ímillum myndugleikar politiska skipanina og fólki og harumframt so syrgdi landstýrismaðurin í heilsumálunum fyri at heilt skjótt at seta á stovn eitt fólkaheilsustýri sum í veruleikanum ikki var seta eina seta eina manning á brúnna sum átók sær leiðsluna av hesum í praksis og setti saman fakfólk til hettar og og tað riggaði einastandandi væl og samstundis paralelt so fór gransking í verk í føroyum at granska hvussu øll møgulig viðurskiftir vóru rundan um hesa koronufarsóttini og tá i eg tosi um hetta so havi eg hug at nevna tað frú forkvinna at um vit til dømis droyma um at yvirtaka onnur øki í framtíðini so eiga vit at brúka hetta sum eina fyrimynd taka vit til dømis trygdar og verjumál sum er eitt ógvuliga stórt mál so havi eg ordiliga merkt tað væl í uttanlandsnevndini at tað er tørvur á vitan og gransking í føroyum við føroyskum sjónarhorn altso føroyski myndugleikar fáa fyrispurningar frá donsku frá frá danska verjumálaráðharranum og uttanríkisráðharranum um at vera við til at taka avgerðir og landsstýrismaðurin í uttanríkismálinum kemur til uttanandsnevndina og biður um ráðførslu hvønn skal uttanlandsnevndin ráðføra seg við fyri at fáa vitan um hvussu i verjumál og trygdarmál síggja út úr einum føroyskum sjónarhorni tað er ógvuliga avmarkað tað finnast ikki stovnar í føroyska samfelagnum sum yvirhøvur fáast við verju ogtrygdarmál meðan øll okkara grannalond hava útbúgvingar á økjum tær hava granskingarøkjum tær hava verju akademi og sovíðari so hava vit einki í føroyum otí haldi eg at akkurát mátin sum vit hava viðgjørt farsóttina kann vera ein fyrimynd upp á hvussu vit kunnu gera í framtíðini visu vit til dømis hugsa um at yvirtaka verjuog trygdarmál sum eg haldi er ógvuliga átrokandi í hesum døgum sum vit liva í nú hvar ið tað blívur óbehaðiligt at liggja so strategiskt fyri sum føroyingar gera geografiskt so haldi eg at vit eiga at umhugsa hvussu vit kunnu útbúgva okkum innan fyri verjutrygdarmál til dømis við at seta eitt lítið verjuakadmi upp í føroyum kanska í samstarvi við danir hvar vit hava gransking og menning innan fyri hesi økini saða við úr úr føroyskum sjónarhorni hvussu síggja føroyar út í eygunum á russkum amerikanarum hvussu ynskja vit at síggja út í tí stórpolitisku myndini og hvørji eru okkara áhugamál í stórpolitikki hvussu kunnu vit sum eitt lítið land agera ímillum tey stóru tað er áhugaverdir spurningar sum eingin gransking er í mær vitandi í føroyum men su vit burdu granskað í og sum vit burdu gjørt okkum før fyri at svara tá ið vit til dømis fáa spurningar frá danska verjumálaráðharranum danska uttanrikisráðharanum um hvussu vit skulu bera okkum at frameftir tí eitt er at at danir siga at vit vilja lata føroyingar taka avgerðina men vit mugu eisini vera før fyri at taka støðu til teir spurningar vit mugu lata okkum í til at taka teir spurningarnar og svara teimum taka ta ábyrgdina á okkum tí tað tað snýr seg altso um trygdog verju fyri føroyska fólkið so eg haldi at hetta hevur verið ein ordiliga góður skúli sum vit hava verið ígjøgnum og sum nú sum sum blómar við tað at vit nú hava alt sum skal til fyri at yvirtaka farsóttarøkið vit hava víst at vit duga og vit vit kunnu skjótt etablera ta vitan og tað tilfeingið sum skal til fyri at møta teimum avbjóðingum júst tí at vit eru eitt væl útbúgvin fólk og vit eru væl skipað samfelag so eg haldi at tað er tað liggur øgiliga nógv áhugavert í hesum málinum frú forkvinna sum vit eiga at taka við okkum og málið er væl lýst og eg haldi at tað eri eingin ivi um at vit eiga at nú hevur tjóðveldið í fleiri umførum lagt uppskot fram um at vit skulu yvirtaka ein størri part av hesum og eg haldi at vit skulu brúka hetta sum eitt skúladømi um hvussu mann á besta hátt ger tað og so haldi at vit eru før fyri at yvirtaka fleiri og fleiri økir vilsu vit veruliga meina tað seriøst og ikki bara eg veit ikki eg veit iksum eg skal tora at taka nakað dømi men tað eru dømir um at vit hava roynt politiskt yvirtikið málsøki hvar vit slettiski vóru klár hvar vit slettiski vóru fyrireikað hvar vit slett ikki høvdu útbúgvið okkum nóg væl til at yvirtaka málsøkir og hvar eð tað kom aftaná og tað kostaði á øðrum kontíðum kunu vit siga tað kostaði á kanska á rættartrygdini hjá teimum borgarum sum vóru fevndir av at vit ikki høvdu fyrireikað okkum latið okkum gerahtað pá hendan mátan tað haldi eg er ein góður máti takk fyri ja takk her var ein viðmerking bjarni kárasom petersen ger sovæltakk fyri frú forkvina øgiliga interessant røða frá biljustinissen hann var eisini nógv undir eftir við verju og trygd men men farsóttog farsóttarmál er bestemt eisini innan fyri tilbúgving kritiskt trygd og verju og hetta her við at stovna eitt eitt sovoðrt verja akademi ella hvat mann skal kalla tað tað haldi eg eisini er eitt gott hugskot sum sum ar mn eisini hevur serkønu fólk sum arbeiða innan fyri til dømis farsóttir tí ati tað er til dømis tað sum eitur cb r n perferð altso kemisk biologisk radioaktiv ella atomdrivin herferð biologiskt tað eru farsóttir øh so heta er eisini ein partur í at yvirtaka meira týðandi øki sum sum sum eru á listan av tingum sum føroyar í prinsipinum ikki kann g yvirtaka øh men eg kann eisini upplýsa til mína í mínari dagligu gongd á fróðskaparsetrinum nú taki eg eina útbúgving har har møti eg øgiliga nógv ung fólk í føroyum sum skriva pija takk billjustinussen ger sovælja eg og og eg haldi tað er frálíkt og takk fyri eina sera áhgaverda viðmerking frá bjarna kárasom petersen eg haldi at tað jústa tað síðsta sum bjarni kárasson petersen nevndi kemur kanska eisini av ati at av av tí at føroyingar eru eitt upplýst fólkaslag so so liggur tað ein ávísi ábyrgd í okkum millum annað tað at mann ynskir at seta seg meiri inn í verju trygdarmál tað kemur av tí at vit føla at tað trokar seg nærri