Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-02-24
Rozw66j Polskich koope'
:ratyw W b. zaborze
pruskim.

Kooperatywy polskie byiego zabo.
ri pruskiego, So przedsiebiorstwam
spo1dZielczemi i jake takie zaiozene
zostaiy ma zasadzie niemieckiej usta'
Wv O StowarZySzeniach sp6ldzielCzyCt
q roku 1868 wzglednie 1889. CeCha
tel formy osocyacyjnej jest zmien-
nose kapita}u zakiadowego oraz ME
ograniczona liczba udziaiowc0w. kt0.
rzy deklarowanych przez siebie u
dzial6w (najczeSCiej 200-l000 ma.
rek) ME wplacaja Cd razu. leCz "
m~niejSzych skladkach rocznie, a "a
to przyjmuja odpowiedzialnoSc "a
zobowiazania spo}ki wobcc w~ierzycie,
Ii. badz to ograniczona. badz ME,
ograniCzona.
Zak}adanie pierwszych kooperatyw
polskich rozpoczeio sic cd roku 1861,
Pierwotnie zakladano tylko koOpe-
ratywy kredytowe, kt0rych przedmio,
TEN przedsiebiorstwa jest g}0wnie u
dzielanie czionkom taniego kredytu
| przyjmowania W tym celu Oszcze-
dnoSci. a ktore nosza przewaznie fir.
me Bank Ludowy." u istniejacych
obecnie kooperatyw powSta(o do ro-
ku 1869 - 81 spoiek kredytowych
Rt6re zatem spogladaja dis ma
przeszlo 50-letnia dzialalnoSG. DIAL
see Al spolek kredytowych, dis jesz,
cze i~stniejacych powstalo W okresie
do roku 1S70-1900. Cd tego roku
rozpoczyna sic Z~akladanie take sp0,
lex parcelacyjnych. budowlanych
spoiywczych. w dziewiecioleciu cd
lS90-1900 zostalo z~alozonych O.
golem 81 2 dis i~StniejacyCh sp0fek,
z roku 1901 poczeto powoiywaG dc
zycia take spoiki handlowo-rolni,
cze p. f. ,.Rolnik". N~ajwiecej. BIO 13S
q istniejacych spoiek rozmaityCh ga
}ezi, powstalo wlaSnie W Okresie cd
1901-1910 r. Cztery nastepne lata
wydaiy j~eszcze 81 spolek, poczem woj
ma powstawanie nowych sp6{ek po-
wstrzymala, tax. re dopiero W rQku
1919 przystapiono do zalOzenia xii
ku nowych spolek kredytowych, han
dlowo-rolniczych i osadniczych. DIS
og6lna liczba kooperatyw polSkich
zorganizowanych W zwiazku wynosi
ma calym terenie Poznanskiego, Prus
Zachodnich i G6rnego Slaska S19.
Lata wojenne p~rzetrwaly one jaknaj,
swietniej dzieki temu, re zawsze dba-
no W Mich o s]prawnoSt ich oraz die
J XII tel okolicznoSci. re w~ymienione
dzielnice nawalnica wojenna ME 20
staly bezpoSrednio nawiedzone.
Poczatkowo ruch sp6lkowy rozwijai
sic samorzutnie i bez kieroWnictwa
2 centralnego miejsca. Jednakze juz
W roku 1871 zlaczyi sic szereg koo-
| peratyw w Zwiazku Sp0}ek Zarobko-
wych | Gospodarczych, kt6ry W roku
1892 otrzymal cd rzadu p~ruskiego
prawo wykonywania kooperaty-
wach przepisanych ustawa rewizyi.
Patronem tego Zwiazku jest X. Pra-
lat Adamski, obecnie pose} do Sejmu
W Poznaniu, ktory je~dnoczeSnie jest
Kuratorem Banku Iwiazku. Zwiazek
| ten wszakIe do niedawna obejmowa}
jedynie kooperatywy iStniejace W
Poznanskiem i Prusach ZachodniCh,
poniewaz ma rozszerzenie jego take
ma polskie kooperatywy Gornego Sla-
ska rad pruski ME zezwala}, VIE
trzac W ten niebezpieczenstwo ola
interes6w ~niemieckich ma G6rnym
Slasku. Wskutek tego zalozono ola
polskich kooperatyw ma G6rnym Sla-
sku z inicyatywy Zwiazku Poznan--
skiego formalnie osobny, lecz ideo-
wo i personalnie blisko ziaczony
zwiazek Sp63ek Slaskich z wymie--
nionym X. Patronem Adamskim ma
czele, kt6remu to Zwiazkowi wszak-
is rad pruski prawa rewizyi iuz ME
~.przyzna}.
W ostatnich latach wojny, gdy an
typolski system pruski nieco zwolnii.
Geese sp64ek G6rnego Slaska przy--
stapila do Zwiazku Poznahskiego.
Cyfry rozwoju kooperatyw istnic-
jacych Ma terenie Poznahskiego !