davidaulloa/AmericanStories huggingface dataset:
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03
MA WOLNA VILE.

Zostala prey zyCiu Stara Zla albO mix
czemna uStawa. Wybrano wreSzcic de-
putacyc. do kt6re. weS2li biSkup Kra-
ESinSki Cdawny kicrOwmik K~Onfcderacyi
wicz, k. PotOcki, DziaEnSki, WeySSen
hof, Wawrzecki i kilku innych (7gO
wrzc&nia 11S9 rOkuD. PrOjckt konStytu
icyi, u~iOAOny prawie cafkOwicie przcz
IgnacegO POtOckiegO, liczyl a]rtykui6w
COS. w przcdmowie Potocki ~przyznaje,
re m6giby StworzyC COS bardzicj do
.SkOnairgO, ale trZeba hyfO licZyc sic z
~rZaloSciQ ludu, Opiece RZeczypOspOlitej
pOwicrZOnCgO... PrOjekt P~OtOckiegO,
raz M zawSze Obala& panOwanie mono
wladc6w, ale Zamykal, jak ~prZedtem
nar6d w obrebie jednego Stanu szlache-
l%swObOdy, wOlnOSci, przywileje w zyciu
prywatnem i publicznem. Dawne pTa-
va SIIttNlllN AOSldN III CLIO DHOIlC "
niczem. Ale uznaje takze, w mniej .'n,
co prawda ZakreSie, prawa innych sta
IS kwietnia 1871 ~ niema r6Anicy Ia
wOd6w pOmiGdzy SzlachtQ Il mieSZczah-
ME ale i sZlachta mOgQ trHdnic sic han
diem; szlaChcic jednak, kt0ry trudni
Isle handleIh z tcgO pOwOdu szlachectwa
ME tract. Ma Odwr6t mieSzczanin mOae
inahywac dObra ziemSkie. w ten spOS6b
znikaja rOgatki cd wicklow istniejace
dwOma Stanami dOtychczaS
lbOwiem tylkO szlachcic m6gl bye VIA
iScicielem ZiemSkim, tylkO mieSzcZanin
Im6gi sic handlem ZajmOwac. Ale do
istepu do urZed6w wyzsZegO rOdzaju "
twyiatkiem kancelaryjnych) mieszcza-
nom ME dano. Moe bye mieszczanin
IadwOkatem, moze zostac oficerem IL
I~wyIQczeniem kawaleryi), ale ME moae
zostac kanOnikiem katedralnym i t. d.
POzoStaIy tedy | nadal wielkie waz-
ne ograniczenia mi~eszczahStwa. Wielki
IpoStep znalaz} sobie wyraz W Zniesie-
lniu wy}aczenia szlachty z pod sadowni
Ictwa miejskiego, w zniesieniu wOlnOSci
szlachty Od podatk6w miejskich. KtO W
.mieScie mieszka = szlachcic czy miesZ
Iczanin podlega wiadzom miejskim. TIE
Iostatnie zdobywaja warunki swobodne-
go istnlenla / rozwoju. JuA starosta ME
.bedzie i'm przewodzi}. Beda mogly
Istrzedz porzadku | zmuszac do posluchu
Irada miejska | sad miejski pochodza z
Iwyboru mleSzczan. PrawO glosu posia-
.daja wszyscy wiaSciciele posesyi. w
.sejmie, NATIONALIST, miasta ~znaczenia ME
zdobywaja sobie j~eszcze. Twarde
3by s~zlacheckie ME mog}y pogodzic
sic z mysla %zasiadania obok pred
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03
.KONSTYTUCYA TRZECIEGO MAJA.

IPraw cywilnych i kryminaluych i pc,
.lcconO k0dckS TAXI ulOzyc bylemu kan,
clcrzOwi JedrZcjowi ZamOySkiemu. Ola
itcgo powoIana zostala do Aycia po wy
pedzcniu Jezuit6w z kraju Komisya f.
Idukacyjna, kt6ra stworzyia M vice.,
.nych czas6w pamiQtkC system szk6l,
'DlatcgO ~pOwStaje GAIA literature kSia-
A2k duzych i malych, Il przedewSZyst-
'Syna miesZczanina Z Pity ,Uwagi mad
'Hyciem Jana ZamOySkiCgO" (17S5), kt6
RI SurOwo&ciQ sadu o zlych stronach
'Aycia pu~blicznogO, g~lebokoSciq prawd
g~}Oszonych, czystoScia my$li narOdowej
.ogmiem uczucia w~iazacegO kraj ca}y w
icdpn zeSp6l Obywateii - wywar}a
wpiyw gipboki. ODudziia najlepsze w
'kraju j M Sejmic Smienia i rOzumy
i ~zawiazaIa je W jednO Stronnictwo pa
tryotyczne i kazala dzialac. Ma Sejmie
ME bylO ami mieSzczan ami wloScian. -
:Byla sama tylko sZlaChta W Znacznej
.czeSci skamienia}a W przywileiach i
~przeSadach Stanowych, n~iemogaca zro-
zumiec zgOla, jak StaSZyc hub inny
'wielki MAJ stanu Koiiataj - mogli "a
dac, ably miejsce narodu ,,szlacheckie-
go" zajai nar6d wszechstanowy, pO-
wszechny, rzecZywisty nar6d. w sci
ME przcwodzili moanowladcy: Brani-
cki, SzczeSny POtOcki, kr0lewieta kre-
.Sowe, uwazajQcy, re ,,Ojczyzra to Oni"
i zdraica kraju jest ten, kto Chce PREY
wileje ich U~mniejSzyC. StrOnnicnvO pa
tryOtyczne muSialO dziaIat ~CStrOznie,
DO kazdy 2 tych pan6w mia& ,.swoich"
pOSf6w, mieli tez SwOiCh ,,amhaSadoro-
vie rOsyski, niemiecki, austryacki"...
NasamprZ0d okrzyknieto koniecznoSc
StwOrZenia St~utySiecznej armii, nakaza-
no pob6r nOwych pOdatkGw. Potym do
pierO p~rzyStapiono do piracy mad mo
va LOLIui lGI'lU. INICbN 10y lNlhg uld-
ryuSZe (SprawOzdania z ~pOSiedZen)
Wielkiego/ Sejmu, zauwazyc mozemy
ma kazdym krOku, re ci najlepsi ludzie
ma sejmie >nigdy ME mogli przeprowa-
die tego, co chcieli najlepiej a tylko
targujac sic z przeciwnikami. Mozno-
wladzcy zadnych reform ME chcieli,
kt6reby ~uszczuplaIy ich prawa i ME
chcieli slyszec ami o zwiekszonej VIA
dry kr6la, ami o r6wnouprawnieniu mie
szczanina czy chiopa. Og6l zas szlache-
cki poza sejmem byi fanatic oswiecony,
ably rozumial, o co chodzi. DlategO Ct
najlepsi ludzle musieli nieraz poSwie-
cic najlepszq reforme Ola gorszej i Ego
die sic M mniej ziq tyl:O, ably ME po-
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03
S{odko i Syto Man,.
W Ameryce coraz lepiej

W Ameryce coraz lepiej sic
dzieje!
Kartofle kosztuja ,pek" pc
$l.25, a by}y juz drozsze, cukier
ccniq pc 80 cent6w i wyzej "a fun
elk, a powiadajq, &c dojdzie do
Boo, pocieszaj9c, IL niema oba--
Wy, by ~jeszcze wyzej podroza}.
pobrze nam, slodko i syto! w
normalnych czasach pred woj--
ma, ,pek" kartofli kosztowai 10
ccnt6w, gdy byfo drogo - koszto-
wal 25c., ale to juz wyborowe
byly; teraz "a wybiorki z~czerniale
- pfacimy 5 razy tyle!... Daw-
n;ej, W owych dobrych, tanich
czasach - cukier kosztowai po
s centow funt - dis dochOdzi do
siedmkroc wyzszej ceny-... Ola
czego tax? Rome opowiadajq i
cudownc historye!
e
>Niemcy - m6wiq, ktore daw-
niej najwieccj probationary bura-
k6w cukrowych obecnie pro-
dukuja ich bardzo niewiele - OF
jcdna przyczyna!... lima pro-
hibicya: m6wia, re Cd czasu jej
zaprowadzenia wzmog}a sic
bardzo konsumcya cukru w do
mach prywatnych i W ~przemysle
spozywczvch artvku}ow podob-
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03

Stawicieli Stanu .,gOrSZcgO', mieSZ-
cZaGskiego. Stworzono tylko ,.plcnipo-
'trnt6w" miejSkich (og6lem dwud2ie~
stu z poSr6d Mich wybierano kilku
czionk6w do Z%asiadania w kOmiSyach
Scjm6w prOwincyonalnych. CT mieli W
kweStyach d~otyczacych miast CLOS sta
inowcZy, w innych kwcStyach, kt0remi
sic komiSye z%ajmowaiy - CLOS dOrad-
czy. Mieli przytem prawo %przedSta--
WAC W scjmie wniOSHi i zadania W i
Imieniu Mast mOgli tedy Zwracac IL
wage sejmu i kraju ma pOtrzeby i dole
gliwOSci mast.
Druga kwcstya, kt6ra KOnstytucya
pOstanowiia. to byla tragic2na sprawl
chlopska. CHOP byf w pOddaGstwie. -
Mad losem jegO p}akai Staszyc, pfakali
najlepSi Polacy NVIII w. Gdzienie-
gdzie dawano pc majQtkach wielkopan
skich wolnOSc wioScianOm a nawet zie
mic III w1asnOSG, ale to byfy wyjQtki
.tym chwalebnieiSze, re bardZO rad
.kie. Og0f wlaScicieli ZiemSkich ME
chciaf slyszec o zadnej reformie. Cd
czasu jak W %pietnaStym i ~szeSnastym
wieku ~ustanowiOne ZOsta}o poddaf-
StwO i panSZczyZna ludu wiejskiego,
bardzo korzystne ola S~Zlachty, kt6ra IA
czela gwaitownie uprawiaC Ziemie STAG
pszenice i wywozic jQ do Gdahska Il
poddanstwo sta}O sic ~pOdwalinQ, ma
kt6rej stall ca}y gmach RzeczypOspOli-
tel. Me by{o inaczej w innych pah--
stwach Il w Prusiech / w ROSyi by}O go
rzej niz w POlsce. Ale W cZasie, gdy w
Warszawie uk}adano nova k~onStytu-
eye, we Francyi dOkOnaia sic Wielka
RewOlucya. w nocy t sierpnia 1879 +.
szlachta francuSka ZrZekfa sic wszySt-
kich przywilej6w, nznala wolnOSc i row
nose wioScian pred prawem, r0wnosc
szlachty, mieszczan, w}Oscian. ZniOSla
Stany, ~r6znice, stwOrzyla jedno po-
wSzecTne pojecie obywatela. Me po-
dObnego ME Zdarzy1O sic w WarSza--
vie. w WarSzawie radzonO, jak VIA
DE kr6lewska uczynic silniejszQ Il
paGszczyzny ME ruszonO wcale. Co maj
wyzej Starano sic oddzia}ac ma szlach-
te, ably zawieraIa 2 wloScianami dobro-
wolne umowy, W kt6rych Obowiazki
chlopskie w~yraznie i b;.:dziej pc ludzku
byIyby Okreslone. Mai to bye pierw-
sly krok do uwlaszczenia, ale krok
pierwszy itylko / bardzo nlesmiaiy. -
K~onStytucya Orzekla daleJ, re chop
ma pOzOstawac pod pieka prawa. Una
czyc to mialo, re o krzywdy swOje CHOP
upomniec sic moze pred sadem pu-
blicznym wtedy nawet, gdy Mai spra-
we Y wlasnym SwOim ,.panem". Byia
to wielka I wanna zdObycz dotychczas
bowiem pan byl strOna / sedzla JednO-
czeSnie, jeSli skrzywdZii chiopa, ME
by&o ma niego sadu. Niedawno dopie-
no MILESTONE prawO pana do bezkar-
nego zabijanla ehlopa GIGS r.y Je&eli
zabii chlopa, odpowiedzial gardfem. TIE
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03

K~OnStytucya majowa byia zar6wno,
Iiak universally KOSciuSzki teStamcn-
item politycznym wolnej RzecZypoSpoli-
itej pOlSkiej. w ostatntej Okrutnej wal
Ice z przemoca, kt0ra miaia panstwo
pOlskie wykre&lic, wymazac 4 karty
~geOgraficZnej Swiata - ZdObrwa sic
IPOlska Il przynajmniej wszyStko, co
Iby{O uczciwego i rOzumnego W kraju /
VIOLA pred cafym SwiatCm Iyje i cltcc
I've! Ide naprz6d z pOstepem czaSu. -
!~Starodawna i zmurS2aie urZQdzenta Cd
lrzucam precz, WOlnOSc OdtQd POlSce
ME bedzie tylko wOlnOScia jednegO sta
inu sZlachty, Odtad i mieSZcZanie / Wio-
I~Scianic otrzymaja glos W ra'tzie. lrh
lest naiwiecej, Il dotad byii oni poZa ma
Irodem. Oni pracuja. Ich rQk dzieicm
lest chIeb, kt6ry POlSka SpOzywa; Ont
IprZy pOmocy handful wiaza Po!Skg re
.Swiatem caIym. Jakiel TO mO%l0 bye.
izebv PolSki ME bronili nailiCZniejSi jej
isynOwie: mieszczanie i wlO$cianic? Ze-
by kupiec TAXI prZamy&lny i prZezorrT,
take bywafy ME Oddawai AMI &rOdk0w
!swoich. ami krwi SwOjaj, ami rOZunu
lswego ma obrone Ojczyzny? Hehy CHOP
ME bronii PERSIA swOil OjczyznT: "a
Idac podatku krwi MONA Cd mieSzcza-
nina i cd chiopa wtedy tylkO, W tym tyl
Iko wypadku, kiedy Obaj Oni bedl VOL
mi. Tylko wolny czIOwiek vie, dlaczcgo
tkrew swoja nieSie w ObrOnie Tel, kt6-
Ira mu jest Matkq, Il ME macocha, W
iObrOnie ojczyzny.
OTTO, o Gym myself najlepsi ludzie w
,PolSce od pierwszegO rOzbiOru kraju.
Rozumieli. re trzeba wysilic sic, jak
MONA najwicccj. ably ocalic reSzte kra-
i'll pred czyhajacymi Cd wSchodliej /
izachodniej sciany s%qSiadami. Trzeba
Iwojska. trzeba pieniedzy. Trzeba o.
ISwiaty. Trzeba uczciwych urzednik6w.
ITrzeba nowych ludzi. | dlategO trze0a
Iszeroko wrota OtwOrzyC pred taste
penn nowych klas spOlecznych, kt6re
luz dojrzaiy DO rozumienia obowiaz--
k6w publicznych, aibo kt6re trzeba wy
chowac tax, ably rOzumiaiy Swoje pra-
wa i swoje Obowiazki. Trze5a, aeby
'kr6l miaI wladze istotnQ, il ME byl tyl-
.ko chOragiewka W rekach sasiad0w,
cow. Trzeba, ably prawO bylo wykony-
wane, ably ustawa ma sejmie uchwalona
.iStotnie ByIa ~wykonana, a ME pOzosta-
wa{a tylko ma papierze, pOSmiewiSko
silnych i bogatyCh, zr6dio i srodek wy
.zysku slabych i biednych. DIatego krza-
tano sic koio ulozenla nowego KodekSu
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03
DO WIADOMOSCI.

wSzystNIch IntereSant6w naJuprzei-
H1fej prOslny o prEestTzesonie Ponh-
N1ycb w~s!Saz6wekI
Biura AdminIstracyi naszei OtTarte
ra przeE dzien caly ell gOdZlny S-mel
E-ana 90 T:3O wieczOrem - CO dnia. .
svyiapdem Ssedziel . SWAT obOWiazu-
tScych.
ZarzodeA Pisma naszeSo przyimuJs
nfereSantHyv co dnia " GODZlNACH
TOPOLUDNIOwYCH cd 2-Eiej do S-teI
q wyiqtkiem sobOt.
Redakcya dIa fnTsresant6w Otwartn
Hest TNLkO W GOnEINECE. POHAN-
NIGH, Cd GOD2INH 1O'3O DO GODZi-
SY 1896 20 pOiudniu tylkO IN speey-
aInQ un'Owa.
NnezeIny przyinuIe inte-
FeSanf0w TYLKO PO GODZlSlE lO-teJ
PRED POLUDNIEn.
UprnSzn sIS, wszclkie sprawy z RedatE
rva zalatyyiae, O lie m~OinOSci PISEN-
ME. DO ma kOnwerSRcye diuGie ME ma
NV czaNu; tyLkO ~ sprawnch sZczeSoi-
RfeiSxci waGi OSObiStych, Tub ME daJa-
eyeh sic zalatwie z~viezie - drOSQ kO-
respondencyi - proSIny Jamie SIC oSo-
bffcie, zachOwujac M wzEiedzie, re O.
tofo =Odziuy II-tej zamykamy gazette
vszyScy aajbard1iej IeStesmy wtedy
xstrudniCnL
ACKNOWLEDGEMENT up-asznmy stanO-
ue.o. aby PIsnH CEHTELNhE ATIsA-
NENTEM. LUB Ma MASZNNIE, ME-
FEYT SCISLTWEE I TYLkO Ma JE-
DNEG S'TRONlE PAPIERU,
JCSsI utygnry 1USIckOHFsiCk ME mnJa
by6 o~toszonr. pOchtanin je kOSL
red.kcy my; jcSB pOiSdnne 81 do zwrO-
IA. ~ Taxie rie OglOSzenia. nalesy to
WYRAZNIE zAzNAC$NC 4 EALACZHC
ENACHEK POCZTOWY Ma ZTROTNA
PEZESTLkE.
Zadaych k~omsniknt6w do OEfOSzenia
.fe naIezy p~rzeSytac m kartsch Cd
krytvehs ZADNYCH TE,Z ME PRZYJ-
MTsE SIZE KOMUNIkACYI TELEFo-
sIC2NY CH - ehyba W wyjatkowych
t~yypaakaeh; rOwniez OGlOSzen. dotyeza-
rych tO~vyarEystS, t~elefOnic1nie ME
p~rEyJniuJemy.
Wszeikie ogios<enta naIez9 do Dzia-
IA Ogfoszen W AdminiStraeyt ] tam sic
niemi zvvrncae nalezy.
PodzfekOwania - ro-
axaju, EEZOLUCYE ZALOBNs, POLL
TYCzNE . Z. u. naleIa do Dziafu OEio-
sxeh.
WSzelkie koreSpOndeneye. Eawtndo-
mIenIa 4 {. D. music bye PodpiSane -
pelReIn nazVSiskiem wrak \ adreSem pl-
TzqceGo; beximIennyeh, Tub podpiSanyeh
domyslnIkhem. aIbO wreszcie Sto"eEn
.lk0naftet1 - kOmunikacyt. nj k0res-
pondeneyf ME kamtesIczamy.
ME Oglas1amy
,BALOyY". ami wyeircxe&s Tub rpaxn3-
A6ws. URZADzANlCH W NLbsDZJELG
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03

W kt6rem >tkwi rSkryty zarod ma
szego postepu, jest ona zarze-
WIEN, z kto1ego znicz naszej ma
dzei podsycany, jest ksiega, W
kt6rej lam przepowiednia roz--
kwitu potegi zawarta.
-
Czyz wiec wobec tego ME jest
siuszna i sprawiedliwa rzeczq, re
pamiec wielkiej Konstytlcyi i
die II mas W p~okolenia z piety--
zmem i u~kochaniem serdecznem,
re Wesz}a ona w nasza poezye, w
nasza pieSll, nasza nieomal mysi
Zaiste kult jej - godnym jest
o!tarzy naszych narodowych i tel
przeSziosci Swietnej, kt6ra PREY
mich czcimy, przetoz i tn ma OBJ
czyznie, gdzie do tylu krzyz6w
naszych dodaje nam krzyz nowy
{ stogi tesknota "a ukochana Of
czystq ziemiq, tn zwiaszcza /
przedewszystkiem chowajmy ma
SIC tradycyc i pami2tki narodowe,
a wSrod Mich najwspanialSzy re
wszystkich, jake najdrozszy klej-
not przeszta$ci ~naszej, tax swietl-
ny / prominently, re i W daleka
sic dobrych blaskow
zlotc smugi, czcijmy paniec Ma
konstytucyi!
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03

Istr0w. Wszystkich jej czlonk6w wybie.
IA kr0l. Widzimy stad, re wladza kr6.
la mogia z mOcy k~Onstytucyi bye wiel.
kq. konstytucya budowa}a rad Shiny.
~Sprezysty, odpowiedzialny, Rad, jakie-
go d~OtychczaS POlSka ME mia}a.
konstytucya wreszcie zniosIa libe-
rum veto, to znaczy zasade jednomySl-
nosci W gtosowaniach sejmOwych. KuA.
dy pose} m6gi Zerwac sejm i istotnie
go zrywal. Praca p~rawodawcza stawafa
sic niemOzliwa. Trzeba by}0 zerwac ?
tym zwyczajem, kt6ry ME byi zgoIa pol
skim wynalazkiem n istniai wSZedziq.
gdzie by}y W dawnych wiekach UREA
dzcnia sejmOwe. P%r6bOwanO TO uczyni,:
bezskutecznie. Dopiero KOnstytucya 3.
Maja uprzatne}a to widmo dawnej pre-
~sZfoSci, wampira, GO Ssa} najlepsZe ener
gle sejm6w pOlSkich.
Trzebaby napiSac ksiazkc Gala. ably
W szczeg6{ach rozwahyC wSzystkie szcze
g0iy Konstytucyi. Tutaj mOgliSmy
wspOmniec tylko najwazniejsze zasady
treformy. K%onstytucya byla dzieiem H.
dzkim, II vice ME wOlnym do bled6w.
D~oskona{OSci czIowiek ME tworzy.
Wciaz bladzi. DIS poprawia. 90 wczo-
raj zbudOwal i vie, re dzieG jutrzejszy
poprawi znowu to. 60 dis wyk0nal. -
konstytucya mOaa Od%powiadac tyIko
stoSunkom spo1ecznym, jake istniejl w
SpO~}eczehstwie. SpOlecZeGstwo IN,
mice tylkO taxa konstytucye, do jakiaj
dojrzaio. Ma Sejmie Wielkim, kt6ry te
konstytucye uk}ada}, ME byi0 wicksZo-
Sci, kt0raby mOgia ZdObyc sic ma lcpSze
z%aiatwienie sprawy chIOpskiej alho
mi~eszcZahSkiej. NATIONALIST by}o wielu
bardzo pOsi0w, kt6rzy wrogo spOglada!i
ma najlzejsze nawet refOrmy s~po{eczne,
drac SKATE mad Y~wolnoScia szlachccka",
kt0ra k~onstytucya tn miala pogrzebac.
CT moAnowladcy kresowi - Potocry,
Rzewuscy, Hulewicze, Branic6y. Czet-
wertyhscy i ma ich zOidzie %znajdujacy
sic drobniejsi pos}owie. Ambassador rU-
.syjski licZy} pietnaStu Senat0r6w i try
'dzieStu szesciu poSi6w w liczbie pre-
ciwnik6w konstytucyi senator6w i dwu
.dziestu pos}6w ,niezyczliwych". Ct Kon
.stytucyi ME uznali /, co by{O w ich mo-
cy, ~uczynili, ably ia Obalic. Szczesny
Potocki biaga} carowa m~oskiewska. a
by nasiala wojska swoje w celu obrO-
ny wolnosci szlacheckich 49,. w Tar
gowicy staneia konfederacya tych zdraj
cow ~ojczyzny, kt6rzy przekIadali obce
panOwanie mad reforme i odrOdzenie
narOdu. Posluchajmy, co m6wi o tym
Wieszcz nasz Adam M%ickiewicz:
~. .Mistrz coraz takty nagli i tony
nate2a 4
A wtem puscii faiszywy akord, jak
syk weza, II
Jak zgrzyt &elaza po szkle: przejai
wszystklch dreszczem
1 wcsolosG pomieszal ~przeczuciem
zlowieszczem. eN
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03

raz znOwu chiop ZdObywa wazne pra
wO skaraenia pana pred sadem,
kt0rym krzywdziciel jegO ME zasiadd
ZroZumicmy wielkie %ZnacZcnie tel re
formy, jezeli u~przytomnimy sobie, 2
W RoSyi do pOlOwy dziewietnasteg0 ST
lecia prawo pana mad ch}Opem byio "
lpelne. M6gf handowaC chiopcem jail
linwentarzem zywym, m0gf znecac 81
mad MIN. m6gi go katOwac, m0gf g
lmOrdOwac. Me brakfO takich W Rosy
u mas choc takich naduzyc ME bylc
wiecej ma stO lat wczeSniej. Ale zasad
nicZych Zmian W doll chlopskiej Kon
Stytucya ME wprOwadzi}a. CHOP pozo
!stal ma roll. przywiazany dO niej obo
wiazkOwq paGSZczyzna. JeSzcze la
I~siedmdzieSiat trzeba by}o, zanim chfoI
'czuc sic m6gf ME tylkO wOlnym ale
ziemie p0siadaf. PrzySZedf Universal
.Tadeusza KOSciuSZki, prZySZ}a KonSty'
.tucya NapOleOna. | dOpierO drugle pc
wStanie narOdOwe nadaiO Ziemie, kt0rl
%naStepnie ukaZy carSkie zatwierdzify
Dmg0 muSiaf CHOP cZekac nj Speinie'
ME sic marzenia tych najlepszych czfor
.k6w Seimu WielkiegO, kt6rzy chcieli 60
widziec i wolnym czlOwiekiem i w}aSci'
cielem. Ale tax bywa w Hyciu: ,,Od
marZenia do Speinienia - try Oceany
precise trzeba i try pustynie i try la
.Sy...."
W zakresie OrganiZacyi rzadu KOnsty
tucya Obaliia dotychczaSOwQ obicral-
nose trOnu. II obieralnoSciQ trOnu W
PolSce - w ciagu dwu stuleci zwia-
zane byiy nieszcZeScia i kleski narOdo-
we nieprzcliczOne. StQd posz}y intrygi
cudzOziemskich dwOr6w, narZucajacych
P0lSce kandydat0w na kr6la to fran
cuSkieg0, to austryackiegO, to Saskiego
albo popierajacych kandydat6w pol
Skich PREY pomocy wOjska czy picnic
dry. KOnStytucya StanOwila, IL iron be
die dziedziczny W rodzinie kr6lewskiej
a gdy ia rodzina wygaSnie, wtedy do
piero nar6d bedzie m6g1 wybrac lima
rodzine, w kt6rej kr0lowie dziedzicznie
panowaG POlsce beda. Gdy Stanisiaw
August dzieci ME mia}, tedy Konsty-
tucya stanOwila, re tron przejdzie do
dynastyi saskiej IA panujacego Fryde-
ryka Augusta | ma jedyna c6rke jego
Nepomucene. KOnstytucya pra-
gne1a uczynic wladze kr0lew-
ska silniejszq. Kr6l mianowac hedzie
biskup6w, ministr6w, senator6w | wszy
urzednik6w nieobieralnych. On
jest wodzem ~naczelnym | mianuje Off
cer6w / kOmendant6w. On ulaskawia
.skazanych "a zbrodnie. w jego imleniu
dzia1aja sadly | spisywane SO wszystkie
akty publiczne. Kr6l zasiada te2 W mai
wy2szej wladzy w~ykonawczej, nazwa-
mel StraAa Praw, to znaczy Rad cen-
do kt6rego naleza procz kr6la:
n -ymas, pieciu ministr6w (z og6lnej licz
szesnastu). DIS taxa Strata praw"
nosi wszedzie nazwe Rady mini
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03
w MaJowa Rocznice.

Co roku swiecimy jej pamiec,
czcimy ia obchodami, wieczora-
mi uroczystymi, m6wimy o niej
z zapaiem i pietyzmem,. a przecie
ona nam zawsze droga zawsze
pOci2gajQca, zawsze nova, uro--
klein swego blasku i sIawy, kt6ra
ca}y nasz opromienia nar6d.
Nonstytucya Trzecicgo Maja
WieIkie Swieto W calej PoIsce,
5wieto zbratania obywateli -
porzucenia / zaparcia sic bIedow
! wad, - swieto odrodzenia,
ozdrowienia pc d}ugiej chorobie
gnuSno$ci i bezczynu! Sto diva
dzieScia dziewiec lat mia cd chwi-
Ii, liedy Wielki Sejm konstytucye
rasza uchWalii. kiedy odnowiona
odmiodzona Polska zerwala sic Z
Neutrality-suspicious. zapaiem / si}9 do
naPrawienia szk6d, .popelnianych
" jej pa5Stwowym systemic
przez wroGow zewnetrznych i We
w~netrznych, a sam ten fakt jeden
- fakt, re konstytucya nova
zdolaia caly nar6d II. wszystkic
ego lepsze cze5ci ozywic / po.
wac. &c wszysthie dotychczas
rczdzie,one nieszluSznymi przywi
%leja2ni varsity. potrafila zbra-
tao i zjednoczyt, - Swiadczy
o jej niespozytcj potedze ideowej.
potedze tax ogromnej. re ma VIE
HI jeszcze nam jei starczy, re ma
dlugo jeszcs:a bedz;e ona kolem
rczpedowem naszej patryotycz-
nej mySli ! dziaiania.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03

Anie hldz sic odzierany re >k6-
ny zywcem Czytelniku. re ci COS
wladze kraju, re ci rad pomo-
ze!... Me pomoze ci mkt! lego
roku ,,polityka" zadna w}adza. "a
den wydziai jej ME ruszy palcem.
azeby sobie ME zrazac bogatych
spekulantow. takze i w pOlityce
robiacych a wp}ywy majqcych.. -.
Beda Pisac, odgrazac sic pogeb-
klein, beda papierowe ustanawiat
komisye i wdrazat niby - docho-
dzenia, ale 4 tego wszystkiego
beda nici!! .Beda ma tobie dalej ro-
bic miliardowe fortuny rozmaici
,,krole" lichwiarscy, kartoflani.
cukrzani, mieSni, naitowi, gazoli-
baweiniani, weiniani, wegio-
wi i jeszcze inni, kt0rzy kazdy
twoj CLOS oburzenia beda z. cry
masem indygnacyi nazywali rady-
kalizmem i bolsZeWiZmem - a
tax wszystko p6jdzie dalej - do
tychczasowym trybem..
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1920-05-03

no try razy lyle teraz zuzyWamy
crpkru, Mill dawniej!.. Patrzcie-
no, czemu to prohibicya ME zawi-
ni}a!... Wszystko dis przez pro-
hibicye! Zdaje sic, re i wiosennej
pogody tegorocznej - przewine
take prohibicyi przypisza...
Ludzie jedza cukierki, slodycza-
mi sic karmiq - DO ME pija piwa
i wodki!... Moze co i ma tenn
prawdy jest, ale - by proporcya
wzmozonego zapotrzebowania Gu
kru az tax fatalnie odbija}a sig
ma jego dostawie ma targi i ma
pTofitersko = paskarskich cenach
! Fan w to trudno ~hwierzyG.
Czytalismy W jednym z tutej-
szych dziennikow, re ktoS Z Po-
fudniowych Stanow, tenn sic zaj-
mujacy, pisal do znajomego W
Chicago, ofiarujqc mu dostawe
crrkru wagon caiy - pc Genie
tax niskiej, IL m6glby go s~asia--
dom i przyjaciolom odsprzeda-
wac II cent0w "a funt / jeSzcze-
by ma tenn interes zrobit doskona-
ly... Propozycya TAXA - ceka-
We rzuca Swiatlo ma chicagoskich
hurtownych dostawc6w - prak-
'tyki ,,czyste'... Faktem tez jest.
IL wyProdukowanie tony cukru Z
burakow cukrowych dis w Colo
RADIO Z dostawq kolejowq do
Chicago - koSztuje lyle, IL wypa-
ola najwyzej pc II cent6w "a iunt,
llczac W to juz i koszt piracy dro-
giej w fabryce. surowca, oraz
transportu; razem Z tenn naJWy-
zej - najdrozej funt pc lie. a
przecie liczq zg0rq diva razy ty-
le!... CO to znaczy: To znaczy
paskarstwo, lichwa o%stateczna -
profiterstwo ziodziejskie - mic
innego. TO ME warunki przemys}u
naszego stwarzaja takie ceny il
take straszliwie ciezkie okolicz-
noSci zycia w dzisiejszych wa
runkach. ale manipulacye i speku-
lacye zdziercze wytwarzaja ta--
k;c rzeczy, "a kt6rc kara wiezle-
MIA - "a lagodna jeszcze, ME dose
dorazna!
Powiadajq - prohibicya VIM
na!..,. Cukru WleceJ sic konSu--
muje!... A w jakiejze mierze -
prohibicya zawini drozyznie kar-
tofli? Przecie ~raczej tailszeml
powinny bye ziemniaki;, BIO lch
wiecej zostaje, jake re Mkt z
Mich gorzaiki ME pedzi!... Jed
Make W Genie wySrubowano je
piet ray - ponad norme! Ola
czego? Dlatego, re manipulujq
mimi i spekuluja profiterzy IL
chwiarze, gdyz vida, IL lud ich