davidaulloa/AmericanStories huggingface dataset:
Wiarus. (Winona, Minn.) 1895-1919, 1919-06-24

ia.
Nieobecnosc ich swiadczy}a pre-
civ MIN, ale by}a zarazem dowo-
dem, re musieli zginac podczas
wybuchu.
Rewizya W skladzie dynamitu,
uzywanego do rozsadzania ska1 W
kopalni, wykry1a, re Geese jego 20
sta1a skradziona, co jeszcze bar
dziej powiekszyfo poszlaki.
Nakazano szukac winnych i "a
grozono i'm straszna kara, ma PREY
padek gdyby zostali z~nalezieni
PREY zyciu.
By1o to zagrozenie uczynione
wiecej ola formy i ola postrachu
innych wiezni6w niz W nadziei RE
czywistego ukarania mniemanych
winnych, gdyz najprz6d by1o pra
vie niezawodnem re gdyby nawet
zostali znalezieni, toby byli albo
ciezko .ranni, albo bez zycia, a pc
wt6re by1o nawet wiecej niz wat
pliwem, czy zgo}a %znalezieni zo--
stana.
Wybuch, kt6ry ich pogrzeba}, =
byf tax silnym, re nietylko zawalif
znaczna Geese galeryi, ale wstrza
sna} galeryami przyleg1emi, tax,
re przedewszystkiem trzeba by1o
mySlec 0 ich zabezpieczeniu, ably
sic ME zawali}y, a dopiero potem
MONA by1o przystapic do odgrze-
bywania zasypanych.
Prowadzono te prace przez dni
kilka, przebito kilka sazni ziemi,
ale czy to dlatego, re kopano w
mylnym kierunku, czy tel rzeczy-
wiscie eksplozya obsune}a bardzo
wielka mase ziemi, dose, re ME
natrafiono ma laden Slad mniema
nych sprawc6w katastrofy i musia
no dac "a wygrana, azeby piracy
znacznej liczby robtnik6w ME ma
rnowac nadaremnie.
w k%ontrolach zak1adu zapisano
zatem, re dwaj wiezniowie zostali
zasypani ziemia podczas wybuchu
kt6ry sami,czy to przez z1osliwosc
czy W przystepie rozpaczy "a po-
mocy skradzionego dynamitu spo
wodowali.
Ma tenn skonczy1a sic karyera,
wiezienna naszych bohater6w.
Naturalnie ME zarzadzono "a nj
mi zadnych poszuklwan, ME roze
s}ano list6w goiczych z rysopisa-
mi, azeby zostali ujeci dostawie
nj, W razie, jezeli gdziekolwiek
dostrzezeni zostana.
iC1ag dalszy nastapi.)
: a;S. 49,: X = tsr+- - .s"@+t- .S-rlrEyE.-f.4-. - .
Wiarus. (Winona, Minn.) 1895-1919, 1919-06-24
ponury @om2 w WarSzawie
HRABIA BOGUMIE KAMINSKI

kach poszukiwani, ME mogli 70
stac znalezieni.
Ley stane}y W oczach obu wier
nych towarzysz6w, niedoli, gdy
us}yszeli o tel katastrofie i bolalo
ich to najbardziej, re ME mogli o
sobiscie wziac udzialu w poszuki-
waniu>i odgrzebywaniu zasypa-
nych.
Me byli oni W stanie mic vie
cej uczynic ola zacnego kata,jak
b1ogosfawic jego pamiec, gorace
modify zasyfac do Boga "a jego
dusZe.
- Dzielny to by} czfowiek, -
rzek1 wreszcie Kazimierz do 3D.
gumi}a, - ale moze to i lepiej, re
Bog sic mad MIN zmi}owa1 i raz
zakonczyl jego meczarnie.K to vie
czyby zdolaf wytrzymac i ME z4a-
mac sic, przez ciag lat dziesieciu,
la kt6re by1 skazany. w takiem
p%o1ozeniu, w jakiem my tutaj ME
winnie sic znajdujemy smierc jest
wybaWieniem i MISUNDERSTANDING
ME nieszcZeSciem.
~ S1uszna twoja uwaga, Kali
mierzu, - odpowiedzia} Bogumil,
- ale cobadz rozum poWiada,
straszna to jest rzecz, wieczne roz
stanie. P6ki cz}owiek zyje, chloe
by by1 W najstraszliwszej niedoli,
zawsze jest nadzieja, re sic los jc-
go polepszy, Smierc tylko jedna
wszystko zamyka i raz ia zawsze
odbiera wszelka %nadzieje.
Dlugo tax rozmawiali rozpamie
tujac wszystko, co cz}owiek ten
prosty, trudniacy sic ohydnem RE
miosfem, lecz w duszy uczciwszy
zacniejszy cd wielu, uczynil ola
kazdego Z mich, zdobywajac sobie
prawo do w%dziecznej ich pamieci
pc zgonie.
Gas upfyna1 szybko i z dniem
kazdym przybliza1a sic chwila, W
kt6rej nasi dwaj przyjaciele ME
mogli juz dluzej pozostawac W
! szpitalu jakkolwiek ludzki doktor
nie spieszyf sic z ich uwolnieniem.
Ma wspomnienie o tenn, re W
! kr6tce wyjda i re pc wyjsciu cze:
ka ich owa s%traszna egzekucya
kt6rej talk s%zczesliwie unikneli
dreszcz przechodzi} ich cz}onki.
Niepodobna by}o jednakze te.
strasznej chwili oddalic..
Nadeszla ona z nieub}aganym
fatalizmem i dokt6r oSwiadczy]
i'm pewnego dnia, re d}uzej be-
widocznego n%arazenia musza
! wyjssc i zameldowac sic W kance.
laryi wieziennej, jake zdrowi
zdolni do piracy.
RzeczywiScie W ciagu miesiaca
Kazimierz i Bogumil odzyskali 81
~ o lyle, re mogli bez szwankr
ia zdrowiu trudnic sic praca "
kopalni.
z bijacem screen, z modlitwf
ma ustach dwaj wiezniowie opus
Gill szpital i eskortowani przez d(
zorce poszli do kancelaryi VIE
zienuej, pewni,ze tam zastana sw'
go srogiego przesladowce, kt6r.
zapewne przypomni sobie natych
miast o wydanym przez siebie w.
Wiarus. (Winona, Minn.) 1895-1919, 1919-06-24
(Ciag dalszy.)

Musial sic poddac wyraznemu
przepisowi lecz przyrzek1 sobie,ze
to odwetuje p6zniej.
Takim sposobem Bogumi} i Ka-
zimierz nietylko ia razie unikneli
niesprawiedliwej kary, ale nadto
Ia czas pewien, dzieki ludzkosci
]ekarza, uwolnieni zostali cd ciez-
kiej piracy, mieli otrzymywac lep-
SIZE pozywienie i wogole doznawac
ludzkiego obejscia W szpitalu, W
tk5rym ME m6g} gospodarowac
nienawidzacy ich dyrektor.
Byla to wprawdzie zwfoka tyl-
ko chwilowa. z wyzdrowieniem
czeka}a ich sroga zemsta, re stro-
1.y zwierzchnika obrazonego tenn,
re ME m6g1 postawic ma swojem,
ale Kazimierz i Bogumif mieli W
Bogu nadzieje, re jak odwr6ci}
chwilowo niesprawiedliwosc, tax
j. moze, jezeli zechce, odwr6cic i
nastepnie, gdy zdrowie ich o lyle
sic po]epszy, il ludzkiemu i uczyn
menu doktoroWi niemozebnem ,juz
bedzie dluzej ich zatrzymywac w
szpitalu.
30 niedarmo przyslowie mowi,
re chlop strzela, a Pan Bog kule
nosi..
ZASYPANI
Miesiqc spedzony W szpitalu byf
ola naszych bohaterow tenn czem
jest ola wedrowca wsr6d spieki ma
~obszernej bezwodnej pustyni ma
potkana oaza, w kt6rej pokrzepic
sic i wypoczac moze.
Gull sic ludzmi, mogli ma chwi
le zapomnac O twardej doll, kto-
"a byla ich udzia1em, mogli roz--
mawiac Z SODA, dzielic sic mysla-
mi i uczuciami, zastanawiac sic
lad SVEN pokoleniem %pocieszac i
umawiac nawzajem.
w oknach wprawdzie znajdowa
1y sic kraty, drzwi zamykano /
%strzezono, ale przynajmniej ia no
zach ME dzwigali kajdan i ME GU
Ii ciagle mad SODA dozorcy zapedza
jacego do robty ciezkiej, do kto--
rel rece ich cd m}odu ME navy
ky i kt0ra ME dale zajecia umy-
s}owi, chloe cia1o wysila i nuzy.
Niekiedy wprawdzie tie pogod-
lie chwile zatruwaly i'm smutne dc
chodzace z kopaln wiesci o doll in
rych wygnanc66w,a zw}aszcza tych
z kt6rymi sic zblizyli, DO widzieli
W. mich ME zatwardzialych zbrod-
marry, ale ofiary losu take, jake
mi byli oni sami.
Jedna z takich wiesci, najbole$
niejsza niezawodnie, kt6ra i'm po'
wt6rzy} dozorca chorych byla via
domossc, re ich najblizszy iowa:
rzysz, 2 kt6rym jednoczesnie 3D.
byli d1uga i uciazliwa mad wszel
Xxi opis podr6z ma Syberye, re JED
mem s}owem kat Miko]aj, wraz Z
jednym z blizej znanych ma
Sym bohaterom skazanc6w, niejs
kim aJromirem, pad1 ofiara PREY
cody niezbyt niepospolitej W.
wszystkich wog6le kopalniach.
.Zostali oni zasypani ziemia p
mimo jak zwykle w takich wypa'
Wiarus. (Winona, Minn.) 1895-1919, 1919-06-24
: gdzie jestes dobra, tajemnicza

= gdzie jestes dobra, tajemnicza
listoto?
= Dowiecie sic zaraz, - odpo
wiedzia} CLOS, = spuSccie sic do
niewielkiego otworu ma prawo, pc
LIME, kt6ra tam jest umocowana.
Bogumil nachyli1 sic z latarka i
rzeczywiscie pc pilnem wpatrze--
niu sic ujrzaf do niewielkiego OF
w6r, a w MIN umocowany koniec
liny.
Otw6r ten prowadzil widocznie
do nizszej kondygnacyi podziemi,
a vice do niezmiernej g1ebokosci.
Kazdy inny IA miejscu naszych
bohater6w zawaha1by sic niezawo
dnie, czy ma powierzyc swoje zy--
Gle wat1emu powrozowi.
Oni jednakze ME znali obawy,
byli zdecydowani ma wszystko.
- ia p6jde pierwszy! - rzek1
Bogumif do Kazimierza, - ty Ka
zimierzu spuszczaj sic zaraz "a
nina, ME czekajac, al bede ma dole
Kazdy odglos~w kopalni tysiacz
nemi powtarza sic echami .
Echa tie powtarzaja sic dlugo,
charakterystycznie i dochodza ola
leko, tax, re oswojony z niemi i
obeznany z rozk}adem kopalni ia
chowy g6rnik, uslyszawszy hulk
niezwykfy moze z dose dok1adnem
Observation-Disclosures odgadnac
nature wybuchu, okrselic SHE,
kt6ra go spowodowa1a i miejsce,w
kt6rem nastapi1.
lynn sposobem natychmiast pc
wybuchu, kt6ry pogrzeba1 Kazi--
mierza i Bogumi}a, nietylko W
najblizszych, ale i W dalszych ko-
morach dowiedziano sic, re nasta-
pi wybuch dynamitowy W oddalo
nej galeryi, prowadzacej W stro--
ne tax zwanego zasypanego szybu
W te strone ciagne1y sic daw--
niej kopalnie, ale pred laty, w
skutek zawalenia sic czesci skle--
pienia, spowodowanego podmule--
MEM przez wode, kt6ra sic W gle
hi kopaln ukazafa, zarzucono eks-
ploatacye tego dzia}u i rzadko kto
tam sic udawa}, poniewaz nawet
zwiedzanie tych galeryi uwaza-.
mem by1o "a bardzo niebezpieczne.
Jakim sposobem m6g1 tam ma
staple wybuch to wybuch rozmy
Stony? ..
Dozorcy urzednicy kopalni uz
nall, re koniecznie nalezy to spra-
J Wdzic.
To tel ME uplyne}a godzina. a
juz rozpoczeto ma miejscu czynic
poszukiwania.
Dochodzenia te predko potwier
dzily domys}, re galerya prowa--
dzaca W strone szybu zasypanego,
zosta}a rozmyslnie zniszczona, "a
pewne przez tych wiezni6w, kt6--
rych brak okazaf sic PREY apelu,
to jest przez Kazimierza i Bogumi
Wiarus. (Winona, Minn.) 1895-1919, 1919-06-24

du.
Smialkom, kt6rzy sic ma to wa.
"a, zagraza smierc badz W postaci
przepasci pod stopami, badz tel
W postaci zab6jczych gaz6w, W
kt6re dostawszy sic, uciec juz ME
podobna, DO zabijaja prawie W
mgnieniu Okla.
= Co to jest? - rzekl Kali
mierz, = moze sic zblakal kt6ry z
robotnik6w? Zawolajmy ma ME-
go!
= Hej! kto tam?- zawola} Bo
gumi}.
Postac ME odpowiada1a.
Nasi dwaj przyjaciele szybko
przyblizali sic do niej.
/ Postac zdawa1a sic unikac ich i
ma ponowione volcanic ME odpo--
! wiada}a takze.
Zaciekawia}o to jeszcze bardziej
naszych przyjaci6}.
Przyspieszyli kroku, ably doscig
nae czfowieka, kt6ry W jakims ME
wiadomym zamiarze zapuszczaf
sic tax daleko bez wzgledu na O.
czywiste i z kazdym krokiem
wzrastajace niebezpieczenstwo
By1ze to kt6ry z wiezni6w roz-
mySlnie szukajacy smierci W tym
ciemnym grobie, azeby sic nwol--
mic cd zycia, kt6re ola niego wsze
lka juz wartosc straci}o?
Jezeli tax, to n~aleza1o tembar--
dziej go ~doscignac i odwiesc cd
grzesznego zamiaru.
Gfeboko wszczepione W dusze
Kazimierza i Bogumi@a zasady mo
ralne, kaza}y i'm uwazac w kaz-
dym razie "a zbrodnie, i przeszko
dzenie jego spe}nieniu Il nakaza-
my przez sumienie obowiazek.
Podwoili pospiech i rzeczywis-
Gle coraz bardziej przyblizali sic
do tajemniczej postaci.
Gdy jednak przybyli tax blisko
re mogliby rozpoznac jej rysy,
gdy swiat1o ich latarn ma MIA pad
10, postac zrobi}a ruch nag}y i
! znikne}a W jakims otworze, kt6re
go PREY slabem swietle -latarni ME
podobna bylo dojrzec odrazu.
w tel chwili da} sic s}yszec Cd
CLOS dzwonu; kt6rego g1uche echo
grobowe rozleg1o sic pc podzie--
miu.
By1 to jak juz wspomnielismy,
I dzwon wzywajacy robotnikow, re
by w~ychodzili z kopalni i stawiall
sic do apelu.
Pc us}yszeniu odg}osu tego
dzwonu kazdy wiezieh byl obo--
wiazany spieszyc natychmiast do
najblizszej, talk zwanej komory i
znajdujacym sic tam dozorcom
meldowac sic do w~yjscia.
Ktoby tego W ciagu p6}godziny
ME spe}nif i pc drugiem zadzwo,
nieniu ME byf zameldowany, tego
przedstawiano do kary.
Kazimierz i Bogumi} zaWahali
sic.
Wiedzieli oni,.ze ma mich juz cia
zy1a kara, jedynie skutkiem PREY
padkowej odw1oki d~otychczas ME
wykonana, wiedzieli zatem, re HE
powinni nowem przekroczeniem
regulaminu sciagac ma siebie no
wei odpowiedzialnosci i przypom1
nae dawniejszej..
Wiemy takze 0 tenn, re sobie pc
stanowili, il uniknac beda dawa.
MIA ,jakiegokolwiek powodu do "a
rzut, IL wykraczaja przeciw pre-
pisom. -
Czyz jednak mogli opuscic iowa
rzysza, kt6ry jak sadzili, znajdo-
wal sic w niebezpieczenstwie2
l. Me!
Cokolwiekby sic stac mia1o z n
mi, byli obowiazani spieszyc n;
pomoc temu, kt6remu zaggraza1;
'zguba.
Wiarus. (Winona, Minn.) 1895-1919, 1919-06-24
Takiem by1o ich przekonanie.

oAS unAAAosA4 odHAA, byAAOy uoAOAtJ
wszelkich staran, azeby dojse
gdzie znikla tajemnicza postal
gdy nagle dal sic slyszec glos,jal
! gdyby wychodzacy z jakiegos pl
dziemnego otWoru.
Bogumile Kaminski i Kazi
n.ierzu Dragomirski! - moWi
ten CLOS, - dziekujcie Niebu, zeS
Gle tn przyszli DO chWila vase:
go wyzwolenia jest bliska! Odej:
dzcie teraz natychmiast DO jul
dzwoniono, ale jutro 0 tel pore
przyjdzcie tn znowu, a dowiecie
sic waznych rzeczy.
Kazimierz i Bogumif s}uchali 2
niepodobnem do opisania zdumie.
MEM.
Czyj to byl CLOS i zkad pocho-
dill?
Niepodobna by1o tego sobie wy
jasnic.
w brzmieniu tego g}osu by}o
COS bardzo dobrze i'm znanego,nie
mogli jednak przypomniec sobie,
gdzie to brzmienie s}yszeli..
Byloby i'm 1atwiej moze poznac
ten dzwiek, kt6ry zdawa} sic tax
znajomy, gdyby 6w CLOS ME byi
zmieniony przez. echa podziemi,
przez kt6re musial przechodzic.
Clos ten wymienif ich imiona
nazwiska, wlewaf W mich otuche,
wr6zyl i'm to, co jest najpozadan-
SEEN ola wiezni6w, - swobode,
budzi1 nadzieje, kt6ra nawet W
n,arzeniach ko1ysac sic ME SMELL.
Coz vice dziwnego, re ten CLOS
wydal i'm sic g1osem z nieba, roz-
kazem, kt6remu byli winni bezwa
runkowe posluszenstwo.
Widocznem by1o ~zreszta, re ME
kto inny przemawia} do mich w
ten spos6b, tylko ia tajemnicza pc
stac, "a kt6ra postepowali.
Me byl to laden samob6jca, by}
TO ktos dobrze swego celu sWiado
my, ktory umyslnie pred mimi u
chodzif i znik} dlatego, re jeszcze
pora ma wyjawienie, kim jest ME
nadesz4a.
-Idzcie dzwioniono, - powt6-
rzy1 CLOS, idzcie i zachowajcie W
ta;jemnicy coscie widzieli!
- Kto jestes? zapyta} Bogu
mi1.
- Idzcie dzwoniono, - powt6-
rzy4 CLOS a jeszcze.
Dwaj przyjaciele ME badali
wiecej, ale postanowili nazajutrz
us}uchac wezwania nieznajomego
cz}owieka czy dobroczynnego du-
cha, kt6ry i'm sic W ten spos6b
objawil.
Wracajac do komory ola zamel-
dowania sic, }amali sobie glove
rad rozwiazaniem zagadki, ktora
tax nagle urozmaiciia ich jedno-
stajne zycie, laden jednakze do
mysf ME wydawaf sic i'm prawdo-
podobnym.
Rozwiazania zagadki ME by}o.
Zbytecznem by}oby movie, re
nazajutrz z utesknieniem oczekl-'
wall wieczoru, re podwajali wysl'
lenia, ably :jak .najpredzej skoh-'
eye robote, kt6ra I'M wyznaczo-'
no, i re skonczywszy ia natych-
miast zapuScili sic W galerye, "
kt6rej dnia poprzedniego objawl-
10 sic i'm niezrozumiafe, tajemni--
cze zjawisko.
Tym razem daremnie przeglada
Ii Gala galerye, postaci wczoraJ--
sze:j wcale widac ME by}o.
Sill jednak coraz -dalej W gfab:
niezrazeni niepowodzenem | pew
nj, re owa postac dotrzyma dane.
&C i'm przyrzeczenia.
I ME mylili sic.
Gdy przybyli IA miejsce, W kt(
rem dnia poprzedniego postac IN:
k}a, daf sic znow slyszec g}os poe
ziemny.
Bogumile Kaminski? Kazimie-
rzu Dragomirski, czy to wy jeste'
cie?..
= My! = odpowiedzieli diva
'skazai1cy z dziwnem w~zruszenien
Wiarus. (Winona, Minn.) 1895-1919, 1919-06-24

roku i zaraz kaze go WykOnac.
Ottawa i tym razem okazala si'
plonna.
Przypadek, a moze rozmysln'
wyrachowanie ludzkiego i uczyn
nego doktora zrzadzily, re uwol
nieni zostali re szpitala w1asnie "
c~zasie, gdy dyrektor wyjecha1 dc
sasiedniego miasta W goscine.
A miasta sasiednie, do kt6rycf
jezdzi sic ma herbate, do znajo-
mych, bywaja ma Syberyi czasam:
o kilkaset worst, to jest 0 kilks
dziesiat mil odleg}e.
TAX by1o W tym wypadku.
Surowy i nieludzki zwierzchnil
ME tylko ME byl obecnym; ale ME
mia1 powr6cic az "a dni kilka.
Wyjezdzajac ME zostawil on pc
lecenia, azeby wyrok wykonano W
;jego nieobecnosci, czy to dlatego:
re ME spodziewa} sic, ably wiez.
ni0w uwolniono re szpitala tax
predko, czy tez, re pragna}, ably
egzekucya odby}a sic W jego obec
noSci. CIV moze - chOc to by1o
najmniej prawdopodobne, re
sam 0 niej zapomnia}.
Zastepca dyrektora ME wspom:
Mai zatem wcale 0 dawniej szym
wyroku, tylko rozkaza} uwolnio--
nym re szpitala skazancom, ably
spuscili sic do kopalni i zaraz "a
brazil sic do roboty.
Bogumif i Kazimierz uczynili
zadosc rozkazowi, dziekujac Me
bu, re zn6w cd mich oddali}o ciez-
ka chwile, ME b6lu fizycznego,
gdyz ma jego przeniesienie mialby
kazdy z mich dosyc mestwa, ale
sponiewierania w ich osobach 60
dnosci ludzkiej.
- Wszystko sklada sic dobrze,
Kazimierzu, - m0wi1 Bogumi, -
gdy rozpoczniemy prace regular
ma, ME bedzie powodu do meldo-
wanna sic osobiscie d~yrektorowi
pc jego powrocie, a tym sposo--
benz nasz przeSladowca moe o
mas zapomni. Starajmy sic tylko
zeby ME bylo jakiego nowego po-
wodu do skarg ia mas.
- Bogu -dzieki, NANNY teraz
dose sill, - odpowiedziaf Kazl-
mierz, - i przynajmniej ME beda
nam mogli, zarzucic, re zama}o
zrobilismy.
w g}ebi kopalni wiezniowie u
zywali pewnej w%zglednej swobo-
dy.
Azeby mogli pracowac, zdejmo-
wano z mich kajdany, a wiedzac,
ze z pod ziemi ME uciekna, mnieJ
ich miano ma oku, zW1aszcza re
kazdy mia{ wyznaczona robote,
vice ME by1o powodu do pilnoWa
MIA ich ma kazdym kroku.
lynn sposobem zdarza1o sic re
Boguni1 i Kaizimierz, kt6rzy sta
rail- sic zawzse bye razem, oddala
|; sic cd innych pracujacych i "a
puszczali w rzadko uczeszczane
galeryc.
Mogli tam wytchnac, porozma.
wiac, uczuc sic ma chwile wyzwo.
lonymi z towarzystwa ludzi pospc
litych i surowych, re stycznosci re
zbro dniarzami, ktorzy ciezkiege
vprawdzie losu doznaWali w ko-
palniach, ale tel ma ten los W zu
pe}nosci zas}uzyli.
TO tel ia drugi dzien pc uwo
MENU re szpitalu, udali sic podot
niez do jednej z mniej u]czeszcza-
nych galeryi podziemnych i roz-
mawiali z SODA swobodnie.
By}o juz blisko wieczoru.
Robota, kt6ra mieli wyznaczo-
ma, byla skonczona.
DIVA wiezniowie oczekiwali ty:
ko odgfosu dzwonu, jake sygnaft
do udania sic ma spoczynek.
Gdy tax przechodzili galeryf
podziemna, ktora s}abo oswietlafy
lampy bezpieczenstwa, W ktore by
Ii zaopatrzeni, wyda}o i'm sic, Y
w koncu galeryi porusza sic ia
kas postac.
Zwr6cifo to ich uwage, re cz1o
wick, kt6rego zdawali sic spostrz'
gao, ME mia} PREY sobie latarki,
wiedzieli dobrze jak jest niebez-
piecznie ~zapuszczac sic W kopa]
'nie bez tego koniecznego przyrz
P:~. O>~>..I., 49, Yh:a ahaul0
Arizona republican., 1919-09-20
.RHINELAND PERFECT DYNAMO .OF MILITARY POWER AYERS
 FORMER US. AMBASSADOR---
 SEES HUNS AGAIN IN ARMS
People Have Learned Economy and Self Denial and Hardened By ls---Nation Is Surcharged With Energy---Do Not Realize Own Strength

PARIS, Sept 19. ' Germany came through this war perfect dynamo of strength Her human military power is practically great and her 5000O00 people have been schooed and hardened by trials They have learned economy and self-denial
 "The nation has been compressed into concentrated mass which is surcharged with energy and moving with centripetal force while Gemanys neighbors sprea ing themselves out thin and quarrelng and moving with centrifugal force'' @e
 Thus spoke Henry Morgenthau, who headed tHg United States investigation commission which has been6 at work in Poland, in discussing today his observato in Central Europe. @ @as
 And what will be the resut?" Mr. Morgentha15 asked Replying to his own question, he continued on
 If dsintegraton keeps up among Germany,s neghss bors there can be but one result doubt whether Gers many fully appreciates her strength As she sits, calmly watching the dickerng going between the ne states, which losing sight of great principles andi fighting little strips of territory she must take grim satisfaction in the battle her enemies wagng in her. behalf. And Germany, encouraged by such dscora, among weak and struggling states undoubtedly will r sort to arms within few years and regain her loa territory"
Arizona republican., 1919-09-20
STORM DEATH LIST
 SWELLED TO 4OO BY
 REGENT RECOVER|ES
[RepupIIcan A. p. Leased WireJ

CORPUS CHRISTIE, Texas, Sept. 1s-Recovery of 9s additional bodies today along the north shore of Nueces bay brought the known dead as a re- suit of Sundays storm to nearly 400 and caused fears that the total death roll might reach double that number Mayor Gordon Boone and Roy Miller, chairman of the local relief commit tee, today requested the Associated Press to make public the following statement:
 "The situation, so far as food SUD- plies are concerned. is we'll in hand. Donations received from various cities added to the subsistence furnished by federal and state authorities here have for the present, at least, solved the food problem.
 "Our immediate needs are clothing and financial aid. Hundreds-in fact thousands-were compelled to leave their dwellings on brief notice scantily clad and leaving all their worldly goods behind. In the storm area contiguous to Corpus Christi at least 4,000 are homeless and dependent upon the gen. erosity of the people of Texas and other states. not only for food and raiment, but for new start in life.
 "We, therefore, urge the public to continue to send their gifts of clothing and money. We are hopeful that these gifts, especially of a financial nature, will be large enough to enable us to help these destitute people to repair some of the material damage they have suffered, and with regenerated spirit, to begin life anew. All contributions should be sent to Clark Pease. chair man financial committee, Corpus Christi Texas"
Arizona republican., 1919-09-20
Colorado Contributes.

DENVER, Colo. Sept. 19.-Contribu- tions from Coloradoans for the relief of storm victims of Corpus Christi Texas. were asked today by Governor O. H. Shoup, through his secretary, c. A. Lemmers. The request is made in response to a telegraphic appeal from Mayor Gordon Boone of the stricken Texas city. Secretary Lem mers will have charge Of the work of collecting the relief fund in this state and forwarding it to the southern city.
 The rising estimate of dead is based largely on conditions along the Nueces shore line, where there Is much wreck age that has not been penetrated and under which it is believed there are many bodies of victims.
 Compilation of figures at relief head quarters here showed an exact total of 3S6 known dead. with only a small per- centage of additional identification. All but possibly fifteen of these victims are believed to have been from Corpus Christi. The list gave recoveries, fol- lowed by immediate burials as follows:
 Sixty-nin bodies recovered and buried at Corpus Christi. 194 at White Point, 75 at West Portland. II at Sinton and Odem, eight at Rockport, five at Port Aransas. two at Aransas Pass and 22 at other points.
 The figures for Rockport. Port Aran- sas and Aransas Pass and believed to represent victims from eight places.
 The name of J. F. Mitchell Carthage, Mo- previously reported as W. L. Mitchell address unknown, was added to the list of identified dead tonight.
 One of the bodies recovered and hl1ripd Whffn pnfv1f bay was identified as that of Mrs. B. M. Egeland, wife of Captain Egeland, commander of company l, 37th infantry stationed at the Rest camp here who also lost his life. The body will be dis inferred and sent to Mrs. Egelands home, in Webster, S. D.
 Military Jurisdiction here was trans ferred at noon today from federal to state authorities. Colonel W. D. Cope, acting state adjutant general assumed command
 Major General Jos. T. Dickman, com- mander of the southern department, spent the day here confering in connec- ton of the withdrawal of federal forces Mrs. w. A. Chesterwood, address un- known, and Chas. Morgan, company I, 31th infantry, previously reported miss ing, today were definitely reported saved.
 To the list of known missing were added the names of Hulburt s. Madison and sons, one named Spencer, address unknown.
 Persons added to the list of the iden- tified dead were:
 Charles F. Turner. and Frank Bunt ing, company I, 37th infantry.
 J. M. Rankin, c. M. Van Hilliard, c. N. Browning and Mir. King. addresses unknown.