davidaulloa/AmericanStories huggingface dataset:
Republican farmer., 1919-03-21
 IN BERLIN HAS
 BEEN CRUSHED Only One Suburb Now Re mains to Be Cleared of
 Spartacans.
MUST TAKE ARMS
 FROM THE PEOPLE
Difficult to Find Spaces for Bodies of Reds Victims
 in Morgue.

Basic, Switzerland, Thursday, March 13-The Berlin insurrectton may be considered as suppressed, Gustave Noske, the minister of defense, an nounced in the National Assembly at Weimar today, a, German despatch re- ports. Only one suburb remained to be cleared of the Spartacans, he stated.
 The disarmament of the population
 must be hastened, Herr Noske said.
 It is especially the fault of certain newspa pers, notably the Freiheit and the Red Flag" continued the min fster, that acts of piIage, brigandage and murder have been committed in Berlin, as they have been melting the people for months past. The Inde- pendent Socialists did all they could to support these disgraceful, shame less actions.
 The great mass of workmen of Berlin are honest men but, as in ah great movements, impure elements seem to have crept in among the loyal thoughtful workers. The hy- ena-s of the revolution began to intri- que before martial law was proclaim ed and before the troops had been ordered to advance upon Berlin" Copenhagen, March 1.-The num- Der of victims of the latest Spartacan disturbance in Berlin, according to the Zeitung am Mittag of that city, Is so great that it is difficult to find accommodation for the bodies in the Berlin norgues. The paper reports that there are 196 bodies in the nor que in Hanoverstrasse of which Az have not been identified. The capac- ity of the morgue is exhausted.
 The newspaper says there is almost as many dead in the garrison hospi- tai, while there are 115 bodies at the Friederichshain hospital in eastern Berlin. There are thirty dead at the urban hospital in southeastern Ber- lin.
Republican farmer., 1919-03-21

Archange1. Thursday March 13-- (By the Associated Pressl ed the losses inflicted upon the enemy the Allied casualties in the fighting along the Vaga river since February 2s have been extremely light. It is estimated that the Bolsheviki have lost at least 500 killed.
 The American casualty from F-eb- ruary 2S to March 9 inclusive, were five killed on the Vaga front and ten on the Dvina front. No officers were killed. One American soldier is miss ing, and two officers and 30 1nen were wounded.
Republican farmer., 1919-03-21

Nineteen miners in Staffordshfre. England, were ordered 70 pay fines and damages for neglect of work.
Republican farmer., 1919-03-21

After the BoIsheviki entered Kiev they are said to have executed Pro- lessor Baranovsky, an economist, who was recently appointed to repre- sent Ukraine in Paris. Professor zabolotij, Prof. Efmenko, General BalbaChan, Il newspaper men and the president of the municipality are also reported to have been shot by the Bolsnevik.
Republican farmer., 1919-03-21

inal act of the accused.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
krzydiach lotuej fall elektrycz.

skrzydiach lotnej fall elektrycz-
mel.
Ameryka jest zwiazana z Eu-
ropa. Paryz z Bizerta, z Marc
klein, z Casablanka, z Loango, re
swietem miastem Timbuktu, ma
wet z Kongiem j z Morzem Ger
women! Fale rozchodza sic pro-
mienisto, i siegsja ma odleglosc
5000 KIN. Obecnie juz wieza Eff
fel rozmawia z Nowym Yorkiem.
Maluczko a depesza wysiana z
wiezy Eiffla bedzie W stanie, okra
zywszy kule ziemska, wrocic do
puuktu wyjscia i bye zanotowa-
na przez stacye, ktora ia wyslala
W podr6z naokoio swiata!
Wowcas bedziemy mogli poro-
zumiewac sic chotby z biegunem
poludniowym.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03

Czuskom tym madame roznorod
ne formy, z ktorych pare podaje-
my nizej, Ale Cd formy ME wiele
zalezy. Giowna role, jak powie-
dzielismy, odgrywa tutaj powierz
CHINA drut6w, i wysokose maz-
tn. Wieza Eiffla W Paryzu, wy
soka jak wiadomo ma 300 netrow
Gala z zelaza, jest z natury swo-
jei jakby przeznaezona ma stacye
ola telegraph iskrowej.
Istotnie F~rancuzi zhndowali
tam wspaniale urzadzenia. ktore
zaraz bedziemy zwiedzali.
Dodac nalezy, re kohce drutow
tworzacych anten, czyli czusek,
musza sic znajdowat W zetknie-
ciu z ziemis, podobnie jak pre-
wodniki piorunochronow.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
Brandy lego s}uchaW-
ka e~lektryczna.

Ia sfuchawska. dis juz zrcszts
nieuzywana, byia to rurka szklan
ma, zalutowana s~zczelnie i pozba-
wiona powietrza. Wewnatrz jej
wlutowano diva druciki z tioczka
mi metalowypi, pomiedzy tiocz-
XII nasypano opiiek, i OTTO siuchaw
ka gotowa. Polaczmy druciki z
biegunami bateryi galwaniczneL
dajacej prad, i z aparatem tele-
graficznym.
Normalnie aparat ME dziaia ;
prad bowiem z elementow ME mo
re precise przez opiiki metalowe.
Dose jednak, zeby w siuchawke
elektryczna uderzyla nadchodza-
ca zdaleka fala elektryczna, zeby
nagle prad uterowai sobie droge
przez sluchawke, wpadi do apa-
ratu telegraficznego i wprowaGzil
go W ruch. Aparat zrobii punkt
ma taSmic. papierowei, wnet bo-
WIEN uderzyi W niego mloteczek
mechanically, ktory znow uczy--
nil opiiki nieprzepuszczalnymI
ola pradu. l OTTO aparat, pobudzo-
ny ma mgnienie Okla do czynno-
sci, znow ucichi. Ale po chwili,
zjawia sic druga fala, trwajaca
juz dfuzej; powtarza sic to samo,
z "a roznica, re ma taSmie aparatu
powstala kreska.
Pc niej nastepuja inne nropki i
kreski, dyktowane VIOLA czlowie-
ka, wysyiajacego W przestrzeh
fale elektryczne. Z tych zas kro-
PEEK i kresek, jak wiadomo, jest u
tworzony caiy alfabet t~elegraficz
ny, znajdujacy sic w p~owszech-
mem uzyciu. ME wdajemy sic W
szczegoiy; chodzi nam o to, zeby
dac czytelnikowi ogolne pojecie
o sposobie, W jaki Marconi Bran
ly rozwiazali zuchwaie zadanie
przesylania wiadomosci Pc przez
powietrze ma wielkie juz odlegio
Sci.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
Go zastapi}o dis s}u-
cha Wke Marconiego.

Jak juz powiedzielismy Ycohe-
reur" Marconiego, jake hiedost
wrazliwy ma fale elektryczne, wy
cofano z uzycia wynaleziono bo-
WIEN ucho elektryczne niezmier-
ME czuie ma najslabsze chocby ia
lie clektryczne, nadchodzace z Cd
leglobi tysiecy kilometrow.
Ma jakiej zasadzie jest UREA
dzone take ucho elektryczne, wy
krywajace obecnosc fal elektrycz
nych oslabionych przez odleg-
lose?
Marconi ~posilkuje sic PREY te-
legrafowaniu z Anglii do Kanady
pc przez ocean Atlantycki, swego
wynalazku siuchawka magnetycz
ma. Wiadomo, ze stall ME odrazu
nabiera pod dzialaniem magnesu
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
Maroon - WynalazCa
telegraph iskroWej.

Ia genialna mySl powstaia w
giowie miodego inzyniera wloskie
go Marconiego. Jemu tez naiezy
sic wiekopomna zasiuga wynalaz
ku, ktory sprawl juz przewrot W
sposobach porozumienia sic lu-
dzi, rozproszonych ma powierzch
nj globu. w 1896 roku zdoial on
przeslae depesze ma odlegiosG "a
ledwie paru kilometrow, a dis w
IA lat p6zniej, mozemy juz poro-
zumiewac sic po przez ocean A
tlantycki z Kanads i odwrotnie /!
Czyz molina sobie wyobrazic szyb
sly rozwoj wynalazku?
Kiedy geniusz rag juz wskazai
drogei sposoby, zjawili sic licz-
nj jego nastepcy, kt6rzy, zmienia
jac to i owo, udoskonalajac, po-
szukujac naipraktyczniejszego
rozwiazania, dali nam wreszcie
to, czem dis rozporzadzamy -
srodek nieporownany, idealny!
Iskra, wybuchujaca pomiedzy
kulami zanurzonemi W oleju, wy
twarza fale elektryczne. Leca one
W p~rzestrzen, dosiegaja miejsca
przeznaczenia, odlegiego ma setki
mil. Ale jak je pochwycit, jak z
mich utworzyc zrozumiaie sygna-
iy?
Oko ME dostrzega fall elek-
trycznej, ucho ME slyszy jej TAX
re, laden zmys} ludzki ME jest W
stanie wykryc jej obecnoSci. -
Trzeba wiec by}o sworzyc ola
niej specyalnie ucho, to, co nazwie
my siuchawka elektryczna Bran
ly'ego, a co z cudzoziemska ma
zywa sic ,,cohereur".
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
zegarow to-
legrafa iskroWa.

Ably dokiadnie oznaczyc polo
zenie statku, niezbednem jest po-
~znanie dhugosci geograficznej
punktu, W ktorym sic okret znaJ
DUE, co sic osiaga przez parowna
ME miejscowego czasu z czasem
jakiegos po}udhika, mp. paryskie-
go.
Wiecie juz, szanowni czytelni-
cy, re fala elektryczna przebiega
pareset tysiecy kilometrow W jed
mem mgnieniu Okla.
Jezeli wiec dam jakis umowio-
ny sygnaS, przyPuscmy z wiezy
Eiffla, to bedzie on ~siyszany ME
nal ma caiym swiecie.
Jestto zatem doskonaiy sposob
regulowania zegarow, majacy
wielkie znaczenie ola okretow,
znajdujacyh sic ma oceanic.
Otoz dis wszystkie wieksze
parowce wojenne i pasazerskie So
zaopatrzone W przyrzady do te-
legrafii iskrowej i NIGGA, jezeli
ME wysyiat, to ~otrzymywar de-
pesze ma wielka odleglosc. Obec-
ME co dzien, W rocy, kiedy \rale
elektryczne najdalej siegaja, jak
to wykazaio doswiadczenie, OBJ
serwatoryum astronomczne parry
skie ma pol godziny pred pol
noca przesyla pierwszy Signal
do STACEY telegraph iskrowej ma
wiezy Eiffla: nPrzygotujcie sic
do sygnalizowania."
Wtedy przerywa sic wszelka
komunikacye; fale elektryczne u
spakajaja sic magic o 1900 obser
watoryum przesyia pierwszy syg
nah ma stacye. Jcdno dotkniecie
sic guziczka elektrycznego w OBJ
serwatoryum przez dyzurnego a.
stronoma, ktory sIedzi przez mi
krofon i porownywa wahniecia S
wahadei, rzuca W przestrzen pier
VISA fale sygnalizujaca czas; do
siega ona W jednej chwili wszyst-
kich statkow ma morzu Srodziem
mem i hen ma Oceanic plynacych.
w dwie minuty potem leci cruga
fata, a o 1904 trzecia j ostatnia.
Kazda fala trivia jedne dziesiata
Geese sekundy. Dzieki temu sta
tex moze oznaczyt swoje poloze-
ME geograficzne, chooby nawet
ME posiadai dokladnie wyregulo-
wanego chronometru wedfug CA
G, D~arvSkiepo mn
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
Olbrzymia baterya wy
tWarza iskry.


mel GAIA sala jest wybita grubym
niebieskim wojlokiem. Me wyo-
brazaj sobie jednak, szanowny
czytelniku, re te trzaskajace, jak
karabiny iskry, iodine porazic Gle
ma smierc, So podobne do pioru-
now, albo przynajmniej do wiel-
kich iskier z p~oteznych maszyn
elektrycznych. Bynajmniej. Maja
one zaledwie 3 en-. diugoscf, ma
piecie W Mich jest DUE, ale i ma
tezenie take wielkie; dlatego
w}aSnie wydaja duly hulk i blask
oslepiajacy. Jest to jakby wycinek
wielkiego piorunu podzwrotniko-
wego.
Opuszczamy sale piorunows i
w~chodzimy do obszernej sail,
gdzie ma stole stoi mnostwo apa-
ratow pomocniczych, a PREY MIN
kilku zoinierzy, telegrafistow wy
sluchuje przez telefon wiadomo-
sci nadchodzace, Bog vie skad.
w innem mieiscu Widzimy PREY
bory sluzace do wysylania de-
pesz. Jest tn zatem tabllca dy-
strybucyjna, z przyrzadami do
regulowania, m~ierzenia, puszcza-
mia w ruch. Podpis pozwoli wan
sic zoryentowac, jake przeznacze
ME ma kazdy z tych przyrzadow.
Telegrafisci maja do uszu przy-
czepionc sluchawki, jak ma CEN
t%ralnej STACEY telegraficznej i stu
chaja. Nalozmy i sobie jeden Z
takich kaskow> telefonicznycD, a
cd czasu do czasu ~uslyszymy niz-
sly czy wyzszy ton muzyczny.
Jestto bardzo praktyczne UREA
dzenie. Fala elektryczna wydawa
ma dawniej w siuchawce elektry-
cznej ME ton muzyczny, ale Cd
gios p~rzyPowinajacy bicie w be-
ben. Te szybko po sobie nastepu-
jace uderzenia mieszaiy sic Z 3D.
g,osami pobocznymi, atmosfe--
rycznymi. Trzeba BOWEN VIE
dice, re kazdy piorun uderza-
jacy gdzies w dali, o setki kilome
trow, dale silna fale elektryczna,
ktora wprawia w ruch ~wszystkie
stacye sasiednie telegraph bez
drutu. Pod zwrotnikami, naprz.
w Kongo, burze piorunowe, wy
buchajace w pewnych godzinach,
codziennie So tax slime, re pre-.
szkadzaiy do niedawna staiej ko-
respondencyi iskrowej Z Europy.
Telegrafista niemog} odczNywae
znakow, pokrywanych naturalne-
mi falani enlargement dalekich
burr. Ale z chwila, kiedy wyna-
leziono iskre muzykalna, wydaja
ca tax szybko pc sobie nastepuja-
&c fale e~lektryczne, re tie w tele-
fonie ME wydaja juz trzasku, ale
ton muzyczny, dajacy sic latwo
odroznic Cd przypadkowych
szmerow, mozemy juz bez trud-
nosci przyjmowac depesze nawet
z Kongo, nawet z Pustyni Sachs-
ry, gdzie zakiocenia elektryczne
atmosfery So niezwykle slime.
Ton ow mozna nawet regulowac,
kazac mu sic odzywac jak bas,
jak waltornia, jak flet. Jezeli zas
dwie stacye nareguluja ma jeden
ton swoje fale elektryczne, to mo
ga re soba korespondowac nawet
wtedy, jezeliby W przestrzeni roz
chodzily sic najrozmaitsze, pre-
szkadzajace fale.
Jestto wiec bardzo wazne i dow
cipne urzadzenie.
Co uderza zwiedzajacych sta
eye, to fakt re puszczanie W ruch
przyrzadow wysysajacych fale, al
DO tez przyjmujaeych wiadomo-
sci, odbywa sic bardzo presto
przez poruszenie raczki, czegos
W rodzaju klucza telegraficznego
Morsea.
CinS cfacui icLroJ1jucb
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
Telegrafa iskroWa
~ratOWnikIem

Widzielismy ma poczatku nj
niejszego artykulu, jak fala elek-
tryczna, wysfana w chwili rozbi-
cia, jest W stanie sprowadzic po-
moe tonacemu okretowi.
Zarzady marynarki wszystkich
KRAKOW doskonale zrozumia}y, ia
ka doniosiosc ola bezpieczenstwa
statkow posiada t~elegrafia iskro-
wa, i polecono okretom zaprowa-
die ma swoich pok1adach UREA
dzenia Marconiego.
Obecnie wszystkie wieksze stat
XII pasazerskie, ME mowiac natu-
ralnie o okretach wojennych, kto
re oddawna juz posiadaja stacye,
So zaopatrzone W p~rzyrzady Mar
coniego. DonoSnoSc tych stacyi
wzrasta W miars tego, jak sic do
skonale aparaty. Obecnie ivy
czajny statek pasazerski moss
p~rzesylac depesze ma odlegsosc
800 kilometrow, pancernik zas
siega ma 700 kilometrow W nocy
zas moze nawet depeszowac ma
odlegiosc 1900 KIN. Otrzymuja
zas takie statki wiadomosci re
wszystkich wiskszych stacyi swia
ia, a wiec z Paryza, Z Kanady, z
Irlandyi. Rad Stan6w Zjedno--
czonych przeprowadzil prawo, ma
zasadzie ktorego, poczynajac cd
/ lipca, 1911 roku, laden Stack
ME ma prawa opuscic portu W
Stanach, ME majac ma ~pokiadzie
swoim urzadzenia do telegram
bez drutu. w ARGENTINE jeszcze
wieksze So wymagania, DO sta
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
Anteny czyi czulki
w telegraph iskrowej.

Azeby fale elektryczne mogiy
sic rozchodzic daleko W pre-
strzen, ma to koniecznie, jak wy
kazaio doswiadczenie, trzeba
mice rodzaj w~ysokiego masztu, z
wiszacymi ma MIN, czy PREY MIN
drutami. Drgania elektryczne z
wibratora, ktory pierwotnie skla-
dai sic z kul zanurzonych W oleju
udziela sic drutom masztu. Faie
elektryczne dzieki takiemu urza-
dzeniu wzmacniaja sic, I'm diuz-
SEE druty i'm tworza wieksza siec
i i'm silniejsze fale, TEN dalej moz
ma przeslac depesze iskrowa.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03

tex ME majacy przyrzadow Mar
coniego nietylko placi kare 5000
piastr6w, ale jest pozbawiony
prawa zarzucania kotwicy W por-
Gle Buenos Aires.
Navel p~odmorskie statki posfa
daja apsraty do telegraph isxro-
wei. dzieki czemu moga sic cia-
gle znajdowsc W polaczeniu re
swym pancernikiem i W razie ME
szczescia uwiadomi6 W pore maj
blizszy port, czy oket wojenny.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03

,,Uprzedzam Paniq, Panno Maryos
IA nadal tego juz ME bcdzie, dis do
piero sic dowiedZialem re RUFFLES
jest W stanie zupeInie zniszczyc iu.
piei".
Mozecie sic upierat | zaswiadczac.
Re iupiez i w~ypadanie wloS6w nis
mona wstrzymat lecT co powiec!e ma
to, re ten RUFFLE5 jest W stan!e
zniszczyc kazda odrobinke lupieza I
to tylko "a pomoca jednej butelki "a
&c., przeciwnym zaS razie Wasz
aptekarz Wan wr6ci pi~eniadze. Co
powiecie ma to!
RUFFLE S - Jest to koniec lupie-
ia. RUFFLES ME zaciaga polyskiem
lupie2a, AMI zasycha sk6re. RUFF
LES ME moze uszkodzit najdelikat|
niejszej sk6ry. Jest on pokarmem ola
%osiabionej sk6ry glowy, ~przynoszac
jej nale4yte zdrowie.
sprobujcie dis ~jeszcze RUFFLES
Jezeli 20 zuzyciu Csc tutelki ME be-
dziecie mieli oczekiwanego rezulta-
tn, to poprostu zaaadajcie pieniadzo
Vase z powrotem. Jest to z%upeinie
ME utrzymuje Rufflesu, ME zanie--
chajcie - poslijcie nam nazwisk1
takowego | zaiaczcie 75c. Wyslemy
VAN jedna butelke z opiaccnc pre-
syika. F. AID. Richter and Co., 1880
Washington Str. New York. n. Y.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
Z Ducha Ludzkiego Zdobyczy.
Telegrafia bez Drutu.

wszedzie. Teraz idzie o to, zeby
go wyzyskae W praktyce.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03

Ma pomoc! Toniemyl TAX roz-
paczliwy Signal rzuca W pre-
strzen, dzieki wen ~aparatowi
do telegraph bez drutu, statek,
ktory uderzyl w nocy o skale ma
nieuczeszczanych morzach. Wo-
da wdziera sic do wnetrza. Stra-
szna Smierc zaglsda W oczy set
som ludzi. Matki tula do Iona die
i, patrzac na ~podnoszaca sic Gag
le W kajutach wode. Pubic statku
wystaje juz zaledwie ma pare me-
ttow mad powierzchnia oceanu.
Jeszcze godzina, dwie a katastro-
a nieodwoialnie nastapi. Podrozni
polecaja dusze Bogu, wszyscy
iuz zwatpili. Ale telegrafista po-
nawia Z dziwnym uporem swe
sygnaiy. Druty rozwieszone ma
maszcie przesylaia fale elektrycz-
ne, wolajace o pomoc.
Me pobiegfy one w pustynie
morska bez echa. Maggie radosc
rozjaSnia twarz telegrafisty. Mad
chodzi odpowiedz: nSiyszymy
vase sygnaiy! powiedzcie, mai
dokladniej, W jakiej okolicy sic
rnajdujecie". Telegrafista odpo-
wiada. .Tu i tu, pod tym stop
MEM, pod ia minuta szerokoSci i
diugoSci. Spieszcie siet"
Statek, kt6ry ~usiysza, sygnaiy
pedzi we wskazanym kierunku
raia siia parry. Jest daleko, o pare
Bet mil morskich. Czy zdazy tyl-
ko W pore?
Zdazyi. Gdyby sic jednak byi
sp6znil o pol godziny, pareset lu-
dzi zgineloby W falach morskich.
Zabiera rozbitkow, ktorzy juz ze-
gnafi sic z zyciem.
Niebawem przypiywa jeszcze
jeden okret, ktory take siyszai
rozpaczliwe wezwania; oba die
Ia sic rozbitkami. Ocaliia ich te-
Iegrafia bez drutu, ten genialny,
zadziwiajacy, imponujacy wyna-
Lack, z ktorego Iudzkosc mole
bye dumna.
Czy sadzicie, re wzieliSmy ow
fakt z wyobrazni? Alez take Gu
downe acalenia zdarzaiy sic juz
wielokrotnie.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03

Panic Hens
ryk, Pahskie
ubranie zaw-
SIC Jest obsys
pane lupie--
Icm''
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
Ma polu. Walki.

Ostatnie Walk rozgrywaly sic,
ME jak dawniej, ma malej pre-
strZeni, ale skutkiern dalekonos-
nosci broni palnej armie zmagaja
&c sic re SODA rozrDucaJa swe silly
nieraz ma linii kilkudziesiecio, al
DO navel i pareset kilometrowej.
Glownodowodzacy, chcac sku-
tecznie manewrowaf, musi sic
znajdowac W ciaglem polqczeniu
z korpusami, czy dywizyami be-
dacemi pod jego rozkazami. Pod
czas wojny rosyjsko = japohskiej
telefony odgrywafy wazna role,
ale niejednokrotnie druty telefo-
niczne, zwlaszcza po stronie ata-
kowanej ,ulegaiy popsuciu przez
nieprzyjaciela.
Obecnie ma usiugi armii woju-
jacych stawiia sic fala elektrycz-
Kule z~anurzone W oleju, a two
race oscylator Righiego, maja
nieznaczna pojemnosc elektrycz-
na, a wiec NIGGA dawat fale krot-
kie, liczace kika czy kilkadzie--
STAT en-. diugosci; a take fale jak
sic przekonano ME moga sic roz-
chodzic daleko. Obmyslono wiec
sposoby zwiekszenia diugosci fall,
co sic daio osiagnat przcz zas,o-
sowanie t. wv. kodensatorow.
Butelka lejdejska, o ktorej u
czylismy sic W szkole, jest pro-
stym kondensatorem. Nabita
PREY pomocy zwyczajnej Nasty
ny elektrycznej, dale trzasHaJqce,
jasne, ale krotkie iskry. Wyobraz
Gle sobie teraz szanowni c~zytelni-
cy, re zrobiono olbrzymia bate
rye z takich butelek, i utworzono
W ten sposob potezny kondensa-
tor, ktory jest ladowany maszy-
ne dynamo, dajaca JUL prac o
silnem napieciu.
Shiny prad, iadujac, wielki kon-
densator, nagromadza W MIN po-
tezna ilosc elektrycznosci, ktora,
wy{adowana ~pomiedzy bieguna--
mi odpowiedniego ~przyrzadu, da-
je wspaniala, jasna iskre elektry-
czna, trzaskajaca negorzej cd ka
rabinowego w~ystrza}u. Taxa iskra
jest zdolna wytworzyc rownie
potezne wstrzasnienia W ~eterze,
a vice zrodzic fale' elektryczne,
majace diugoSc kilkuset a nawet
paru tysiecy metrow. TIE olbrzy-
mic fale NIGGA rozchodzic sic ma
tysiace kilometrow W kolo, i sic
gao nswet pc przez ocean do Ia
du amerykanskiego; umozliwiaja
nam wiec komunikowanie sic z
innemi czesciami swiata, slowem
rozszerzaja niemiernie pole dzia-
lania telegraph iskrowej.
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03

caiej swej silly magnetyczneJ; pc
trzebuje ma to pewnego czasu; j
ME tract 60 'potem odrazu. To
zjawisko, polegajace ma pewnej
bezwiadnosci czasteczek metalu
magnetyzowanego, posluzy4o
Marconiemu do wynalezlenla po-
trzebnego przyrzadu. Odkryi on
bowiem ciekawy fakt, re pod
dzialaniem fall elektrycznej stall
pozbywa sic tel bezwiadnosci,
odrazu ~nabierajac maksimum
magnetycznej silly. Zamiast jed
max poruszat magnes pred stala
postepuje on %odwrotnie, miano-
wicie porusza drut pred mag
nesem. Ten przyrzad dzala bar
do dokladnie i jest niezmiernie
wrazliwy.
Ma on jednak te wade, re ME
moze bye ~poiaczony z piszacym
aparatem Morsa, lecz depesze
trzeba wysluchiwac z t%elefonu.
Jestto jednak maia niedogod-
nose, z kora sic W praktyce ME
licza. Dzieki temu przyrzadowi
Marconi dowazyl sic W por6wna-
niu W Gym niezmiernie zuchwafy
zamiar zaprowadzenia staiej ko-
munikacyi telegraficznej be- crit
tu miedzy Europa i Ameryka.
Zawiazai on wielkie towarzy-
stwo, ktore sporzadziio jedne sta
eye W Clifden W 1rlandyi, druga
zaS W Glaze Bay, W Novel Szko-
cyl. Fakt ten wiesopomny mlal
miejsce w dniu 1890 pazdzierni-
ka 1907 r. Zaraz w pierwszym
dniu otwarcia zdolano przeslac
przez ocean IA tysiecy wyraz6w
w obu kierunkach, ku zdumieniu
caiego swiata. Cd tel chwili to-
warzystwo Marconiego podjelo
sic ~utrzymywac staia komunika-
eye pomiedzy starym a nowym
swiatem, naznaczajac cene 90
centymow "a jeden wyraz, co
odpowiada Is kop. Gdyby vice
dis skutkiem jakiej k~atastrofy
podziemnej, naprz. wielkiego trze
sienna ziemi ma dnie oceanu, ule-
ely zerwaniu wszystkie liny pod
morskie, laczace telegraficznie
starry SWAT Z nowym, to dzieki
wynalazhowi Marconiego mogll-
bysmy bez przerwy korespondo-
wac z Europa.
Cd owego czasu wynaleziono
jeszcze bardziej wrazliwe przy--
rzady wykazujace obecnoSc fal
elektrycznych, czyli, jak sic wy
razilismy, ,,siuchawki el~ektrycz-
me-. Jednym z najlepszych PREY
rzadow jest ,detektor elektroli--
tyczny', oparty ma tym fakcie, re
fala elektryczna znosi polaryza--
eye biegun6w voltametru. So tax
re / ermodetektory, skladajace sic
z malenkiego elementu termoelek
trycznego. DIVA przewodniki: je
den metalowy a drugi mp. z gra-
fitu, albo dwutlenku Management,
stykaja sic zlekka re SODA. Skoro
w TAXA pare termoeIektryczna u
derry chocby bardzo Saba fala
elektryczna, to powstaje ratych-
Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1919-06-03
FaLe ~elektrycZne
Hertza.

Zwyczajny telegraf wymaga
przewodnikow z drutu, pc kt0-
rych piynie prad wprawiajacy W
ruch p~rzyrzady zaPisujace Dope
SEE. w telegraph iskrowej, czyh
telegraph bcz drutu (nieslusznie
tax nazywanej, gdyz be- drutow
na stacyi, co prawda, obye sic ME
potrafii) "a przewodnik sluzy sa-
me powietrze, albo lepiej jeszczc
eter napeiniajacy wediug rojec
fizykow, przestrzen wszechswia-
ia. Concern zas, przebiegajacym
Z zawrotna szybkoScia paruset ty
sieci kilometrow IA sekunde te
przestrzen, So fale elektryczne.
Co to So fsle elektryczne? "a
pytacie.
Odpowiem wan ma to przez
porownanie! Rzuccie kamien do
spokojnej woody. Widzicie, jak
pod wpiywem uderzenia ia ostat-
mia ulegia wstrzsSnieniu, sxus-
klein ktorego wytworzyly sic ma
niej fale. Rozchodza sic one we
wszystkich kierunkach.
Zupeinie tax samo powstaia
fale elektryczne W eterze wypel-
niajacym przestrzeh wszechswia-
Ia.
Tylko fal wywoSuje W MIN ME
uderzenie mechaniczne, ale
wstrzssnienie elektryczne, II.
szybkie i slime wyiadowanie elek-
tryczne.
Fale elektryczne nazwano fala-
mi Hertza ma pamiatke badacza,
ktory je pierwszy odkryi zbadai.
Fale elektryczne So wiec drga-
miami eteru, a rozchodza sic z Ia
ka sama szybkoscia, jak swiatso;
mais nawet te same zasadnicze
wiasnosci, co fale swietlne. Po-
miedzy falami Hertza a zwyczaj-
nem Swiatiem istnieje gsebokie
podobienstwo, tylko re fale swietl
ne So niezmiernie krotke'w po--
rownaniu do fal Hertza.
Fale elektryczne naja dlugosc
kilka en-. a nawet kilkatysiecy
metrow, zaleznie cd warunkow W
jakich powstajs.
Ot6z poznalismy juz cokol-
wick nature tego chyzego gonca,
ktory W nocy czy we dnie, pod
czas pogody czy tee bury, ME
liczac sic z zadnemi przeszkoda-
mi, biegnie z szybkoscia setek ty-
sieey kilometrow ma sekunde we
w~szystkich kierunkach, / trait