Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1917-07-09
(Ciag dalSzy).

Ia Ia harIdUl JeSO HlSSultCI tSAhS N
Swiezac dusze polska, by przesLczny nasz 1ezyk
jesacze Sliczniejszym uczynic.
Jak niegdyS nieSmiertelny Mlcklewlcz zapra-
vial sic ma jamie z Czarnolssu / ma Plotrze hocna-
nowskim i ma p{omiennym Skardze do nlespozy-
tych swych dzie}, tax przyszi nasl wlelcy pies
niarze wertowac beda nadto wielklego Slenklewl-
CA, zeby zadziwic SWAT polsh Jedrnym malo"-
niczym jszykiem polskim.
VIII.
laden z pisarzy ME objawi} lyle ~rzetelneJ l
glsbokiei inwencyi, laden ME daf literature pow
szechnej i wlasnej tylu wspanlafych Kreacyl' JaK
Henryk Sienkiewicz.
Pc tylu powieSciopisarzach polskich i obcych,
no tvlu obrazach i sytuacyach opisanych / wyzy-
sHanych przez znakomitych pisarzy, zdawac sic
mog{o, re Jest czystem niepOdoblenstwem dac I-
I2iom cos nowego; myself wszyscy, re nlkt HE
potrafi zainteresowac czytelnikow, a coz doplero'
tych czytelnikow zelektryzowac / oszofomlc l Ma
wyzvrach W tenn o~szolomieniu utrzymac. Jednak-
ae Sienkiewicz dokazaf tego i predko l tatwo a
trwale.
Kiedv .,Ogniem i Mieczem' wychodzic pocze-
h. pastuchiwaIa Polska GAIA Z zapartym oddechem,
wvdzierali sobie ludzie, jak wyzej rzekiem, Cd
cinki, zaczeli szIachetnieG i idealaymi sic stawac,
iedvnie dlatego, DO, re tax powiem ~powstaiy z Kart
niesmiertelnych nieSmiertelne postacl l cnod sWol
! korow6d zacze}y W poSr6d swolch l wzlety sic
razno do budzenia uSpionych i do wskrzeszanla
umarIych. - Mistrz wielki, jak drugi Stanisaaw
sw. Szczepanowski, wywo}ywac pocza{ Plotrowl-
no.. dziesiatki tysiecy z grob6w ospalstwu i Sob
now dziesiatki tysiecy z groboW ospalstWa l SOD
o~krwawionej Ojczyzny-matkl.
A p6zniej znowu, kiedy sam sic ma soble byi
dowodnie przekona}, jakim ohydnym raklem ola
narodu kazdego jest niewiara otwarta l Wlara
oboietna, move postwarza} p~ostaci w ,Poldzmy "a
MIN" W nieSmiertelnem Quo Vadis" / nakazat
powrot do gIebokiej WARY, do obowlazkowoscl
wywo}anej i powodowanej wiara.
l. iakby pod rozdzka czarodziejska wielkiego
Meza i cudotw6rcy Bozego ma arene Polskl ca4eJ
j ma Swiata ca{ego teatrum Wyjechah rycerze oez
zmazv i bez why: Skrzetuski i Podbipieta / Wo-
Iodyiowski i Ketling pod wodzami wielkimi Jare-
ma Wisniowieckim i Czarnieckim niestrudzo-
nym...
Przyidzie kiedSs czas, wick sprawiedliwosci,
ze Rusini nasi wystawia pomnik Sienkiewiczowi
W Kijowie, we Lwowie, czy W Buczaczu i napisza
ma pomniku: Autorowi Bohuna!.. Albowiem kto
kiedy ~stworzyi, albo kto kiedy utworzy Rusina
tax ,nawskroS ruskiego, tax rozkochanego l roz-
spiewanego, nieporownanego i ~pieknego w nlena-
wisci i milosci i W b6lu i W s}uzbie sprawom ser
decznym i hajdamake takego, re moze bye pre-
mienion w mgnieniu Okla i W baranka uleg{ego
i zbrodniarza do wszelakich zdolnego zbrodnl?...
Litwini znowuz - i take nadejda easy =
drugi pomnik w~ystawia W Kownie albo Whine ma
szemu Sienkiewiczowi i wyryja ma postumencle:
.,Temu, kt6ry otworzy} Podbipiete." Nlechze kto
wymarzy rycerza bardziej ~czystego, bardzieJ skro-
mnego a dzielnego, oddanego z wiekszym spoke
lem i niemal uporem obowiazkom swoim, anizeli
pan Longinus! -. On jest personifikacya tego
niemnogiego. ludu, kt6ry cichy, pracowity i rozmo-
dlony. wielkim jest modlitwa i wielkim jest cier-
pliwoScia, ieno ME winien bye rozwydrzonym /
okiamywanym co do swojej iloSci co do przewag
swoich W przeszloSci, ami co do swojej potegi W
przyszioSci!.
Chmielnicki SienkiewiczOwski, to Satan bun
tn j uosobienie piek}a ziemskiego w cz}owleku,
vice pychy, vice sobkostwa, vice zemsty, vice
caIego szeregu namietnoSci piekielnych, ktore po-
czynaia sic zarem chuci najnizszych, zwierzecych,
i krocza naprz6d, miazdzac wszystkich i w~szystko,
zawsze chuste nienawi$ci pokazujac swlatu l bez-
czelnie depczac i historye i Ware i wdziecznosc
i wog6le kulture wszelaka; podobni, So rodzicami
dzisiejszych przodownikow W wyodrebnieniu Ga
licyi, W hajdamactwie wszelkiego kalibru, ktore
p{odzi {garZy historycznych, bandytoW W polity-
&c, mordercow wreszcie a la Siczynski.
,,Wystawa" polskich dusz jest nadzwyczaj
dokiadna i wierna a sprawiedliwa. Jakiego typu
znaczniejszego tam niema?... So warcho}y i Ia
bijaki, So opoje i sprzedawczyki, So zdrajcy i bluz-
mercy Bogu i ludziom i ojczyznie. So z drugiej
strony natury krysztaiowe i prawe i czyste jak
liza, - rycerze roztropni, kt6rzy mi}os& Bogu,
WARY i kraju ~stawiaja zawsze ma .pierwszem
mieiscu, chocby krwawily sic serca pekafy dusze