Wiarus. (Winona, Minn.) 1895-1919, 1917-11-30
leo WlED1EC P0WlN-
NlSCE OPOWSTANlU
LlSTOPADOWEM,

Zanim przy,jdziemy do samego
p%owstania, przypatrzmy sic, co
Isle dzia}o W okresie~ od kongresu
wiedenskiego do powstania listo-
padowego.
Stosownie douchwal kongrcsu
wiedenskiego try mocarstwa SO
siednie obje}y wyznaczone sobic
czesci ksiestwa Warszawskicgo.
kr6l Pruski, Fryderyk Wilhelm
I'LL. wyda} odezwe, przyrzekajaca
poszanowanie jezyka polskiego i
narodowosci, przystep do urze-
dow i r6wnouprawnienic z podda
nymi niemieckimi. Rad pruski
wogole lagodnie obchodzif sic
przez niejaki czas z nowymi pod
danymi, tylko W ziemiach wscho
dnich i zachodnich gorzej sic
dzialo Polakom.
w Galicyi austryacki minister
Metternich ME Spicszyl sic Z wy
konaniem uchwal kongresu. przc
ciwnie usuwa} Polakow Z urzedow
powierzaj JAG je Niemcom Tub znic-
mcza}ym Czcchom. LudnoSc Cali
cyl by}a narazona IA ciezkic prze
Sladowania. Taxi stan rzcczy
TRIVIAL az do roku 1867.
Inaczej j~eszczc dzialo sic W "a
borze rosyjskim. Wprawdzie car
Aleksander zajawszy mu przypad
Ia Geese Ksiestwa Warszawskiego
nadaf konstytucye, zapcwnit je-
zyk polski w szkolach i urzedach
niezalcznc sadownictwo. wlasny
rad i wojsko narodowc, a Scjm
mial sic zbicrac co diva lata, ce-
lem radzenia mad potrzebami kra-
ju.
Me d}ugo jednak bylo tel ucic
chy. Brat carski, wiclki ksiaze
konstanty micszal sic do wszyst-
kiego, szydzil konstytucyi i
przeszkadzal czynnoSciom rzadu.
Ia wplywcm .jcgo zostala znicsio-
IA wolnoSc druku i zaprowadzona
ccnZura.
w takich warunkach poczela
sic szcrzyc W narodZic mySl zrzr-
ccnia nienawiStnego .jarZma. Pot
worzyly sic tajnc stowarzyszcnia,
kt0rc przygotowaiy mlodzicz do
powstania zbro.jncgo.
w roku 1928 umarf Alcksander
a tron carski zajaf brat .jego Mike
faj. ktory jeszczc Z wieksza Suro-
woScia przcSladowaf Polak0w, re
pill StowarZysZenia tajnc i zgnia-
tai W Zarodku ruch wolnoSciowy.
TO napelnifo Ottawa POlakow, Zc
wSzclka praca. .jeSli tax potrwa
d}uzej, zo>tanie udaremniona. Po-
stanowiono ME zwlekac d}uze.i i
dnia 80 liStopada 1890 roku wy
buch}o pOwstanic.
Powstanie rozpoczclo sic W vie
czor atakiem ma Belwedcr. "a
mex ks. konstantego, cclem uje-
ella tyrana. Plan ME powi6dl sic.
DO konstanty zdola} umknac.Gdy
jednak powstahcy PREY pomocy
ludu opanowali sk}ad broni a POI
riej natarli Ma wojsko rosyjskie,
Warszawa W ciagu jednej nocy 70
sta}a oczyszczona 4 nicprzyjaciol.
Ma czelc ruchu powstaniowego
postawiono genera}a Ch}opickiego
ktory ME wierzwl W powodzenic
]powstania i zamiast uderzyc ma
nieprzyjaciela jeszcze s}abego.
zwlekal i robil uklady z carem.
Tymczasem nowo wojsko rosy.j
skie nadciagafo. Bezowocne uk}a
dy trwaly blisko diva miesiacse,
a gdy ME dosz}y do zadnego skut
ku, gen. Ch1opicki zrzekf sic dyk
tatury "a naszelnym wodzem 20
stal Michal Radziwill.
Moskale z nowem woJskiem zbli
zyli sic do Warszawy i rozpocze-
ly sic bitwy.
Wpierw pobi1 Moskali general
Dwernicki pod Sztoczkiem, p6z--
niej pod Dobrem, gdzie odznaczy}
sic Skrzyniecki. Nastepnie d1uz--
sza bitwa trwa1a pod Grochowem,
dick jej ocalala Warszawa.
Ia przykladem Krolestwa posi-
la Litwa i zmudz gdzie r6wniez
wybuch}o powstanie przeciw Mo
skalom. Nastepnie "a agitacya gen
Dwernickiego wybuch1o powsta--
ME ma Wolyniu.
z poczatku gen. Dwernicki cd,