Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1917-07-05
(Ciag dalszy).D

ny zielony, z drugiej gniJacy." -. oWasze nlhh
pozwala wan pluc ma krew i ma etyke."...
Mkt W aadnym jezyku innym tax ME zdruzgo-
tai niszczycieli KoSciofa i Spoleczenstwa, Jak nasz
wielki Henryk. ,,Wasz d~zisiejszy socyallzm =
MECH jeszcze ten dyament p~rzytocze ma lstot-
ME ~jeszcze dose gesta czupryne, ale gdy Wyfysle-
je, Mkt ME bedzie mu tax uragai, jak mfodzlez'
Korona s}awy Sienkiewicza i dokumentem Je-
90 naiwyzszego talentu jest jego ,Quo Vadis".
Chyba u~przytamnial sobie dobrze, kiedy wstepo-
wal W szranki pierwszym rozdziaiem niesmiertel-
nego dzieIa, re wyzywa ma BOZ n~ajpierwszych pl-
sarzy Swiata W poSr6d starozytnych / re chce sic
Emierzyc z najwiekszymi re wps6fczesnycn. &.
Ale sic ME ulak{ ii zwyciezy{!... Czego tam
niema W tenn arcydziele S~ienkiewicza z tego, co
byc powinno - i czy mog} ktokolwiek inny do
kSadniej i krociej, a powabniej opisac ten roziam
wicklow i cywilizacyi i ludzi?...
Ponizei, prey innej sposobnosci, odwaze sic
uwypuklic i trudnoSci tworzenia / zwyclestWo wy
konania j bezmierne pieknoSci W ,Quo Vadls.'
VII.
A jezyk pisarski Sienkiewicza wogole, a Jego
iezvk polski? Kto i kiedy byl panem bardzieJ sa-
mow}adnvm mowy czlowieczej? W czyJem reku
ludzkiem ia NOVA byia bardziej gietka, bardzleJ
poshlszna, bardziej naturalna, bardziej nadewszy-
stko piekna?.. u niego istotnie mi&osci / upodo-
bania ludzkie bija sloncem, namletnoscl Wyoucna-
ia piek{em, ludzie wielcy i mali, dobrzy / przeWro-
tni m6wia re SODA i o sobie tax naturalnle a tax
wyraznie, re sic poprostu s}yszy bicle lch pulso"
i wyczuwa sic ich mySi i SERGE.
Mkt nigdy i nigdzie W zadnym jezyku l W ma
rodzie zadnym tax cudownie ME pisaf, jak danem
by}o pisac po polsku Sienkiewiczowi!...
P4ynie czasami NOVA jego jak Vista nasza,
potezna i wspaniafa rzeka polska, wspanlale / po-
teznie, przebogata W move wyrazy 1 nleznane
wvrazenia. - bije niekiedy i huczy, jak wichry
nasze Tatrzanskie albo jak rwace potoki gorskle
z TAXA potoczystoScia i si}a i potega, re reka dry
uolska i tchu brakuje piersiom polsklm, - ika
! p}aeze tax rzewnie i tax g}eboko, re choc mlota
sic siwizna ma glowie, jak skarzy} sic ongi wlelkl
Hieronim Sw., ,,buczec' musisz, niepyszny, razem
2 Zag4oba i Rochem Kowalskim i {kajac odk}adasz
ksiazke. zeby ia brac nanowo i bardziej gorzko
i d{uzej p}akac!...
kiedy sumienie polskie tyr1 jezyklem roz-
trzasac z~acznie, to piSze Sienkiewicz TAX, Jakby
rzuca} pioruny i gromy zapala}, re zgina sic cziek
w kub{ak, i maleje w sercu a bile sic W piersl
i krzyczy sobie: l tvs moze ~podobien do Jaremy
j winien. - do zdrajcy Janusza Radziwi&fa, l Jak
sic ME podniesiesz, to marine zginiesz!...
Zaiste. kamien, ME SERGE, ma W piersiach,
kto ME piakaI rzewnie, kiedy cZyta@ titanic odma-
wiana konajacemi'usty przez ~czystego Podbipiete;
zaiste ME ma serca AMI gfowy. ktc sic ME trieste
W goraczce z prawdy Il b0iu, kiedy WrzeszezoWlcz
okrutnie pyta: Co oni (Polacy9 wfaSciwie maja?!"
Zaiste, ME boi sic ami Boga, ami ~Szatana, ami ludzl,
ami sumienia, kto ME dry caiy, kiedy przebiega
tragiczny opis szamotania sic duszy Janusza pred
Smiercia.
Powiada gdzie$ o jezyku Sienkiewicza Stani-
sIaw Tarnowski bardzo piekna uwage, re gdyby
kataklizmem jakimS w~szystkie pisane rzeczy po
polsku ~zagine4y, a jedynie dzie}a pozostafy Slen-
kiewicza, to moznaby odtworzyc jezyk polski bo-
gatszym i piekniejszym, anizeli jest dzisiaj.
Pochwaiy s~ilniejszej ME MONA bylo wymys-
lie.
Jest w iezyku Sienkiewiczowskim istotnie bo-|
gactwo bezmierne: stwarza move wyrazy, stare
wskrzesza. zapomniane albo zarzucone rzywrac
do obywatslstwa. w formach, W wyrazeniach mig
DIV sic ME wyczedpuje. Me przez d~ziesiatki lat, lecz
poprzez try, cztery wieki p~rzebrzmiewa skala te-
90 cudnego iezyka, a dzwieczy tax swojsko, Jakby
wczorai podsluchana i uchwycona. Silenia sic
przytem zadnego ami sladu, archaizmow prawie ia
dnych, makaronizmy tylko tam, gdzie bye musia-
w.. TAX, ME inaczej, musieli movie ludzie W
wieku XIV albo W XVII, kiedy sic kochali albo
kl6cili.
Jest zarazem W tym jezyku prostota ME do
nasladowania. wzniosioSc przytem ~niepojeta i czy-
stosc nawskr6$ polska, re gdyby byi dozyh ma
szych czas6w osfawieni i slynni profesorowie Sko-
bel. Radwanski i prezes Majer, znani purysci kra-
kowscy, toby pIakali z rozrzewnienia radosci.
Dziwna nadto rzecz zauwazyibym mimocho-
dem, re pomiedzy wieloma innymi trzej bardzo
yielcv Iudzie Mickiewicz, Pawlicki, Sienkiewicz