Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1917-07-05
Ks. Dr.. Tomasz Misicki.
HFNRYKS
NaiWiekszy z pisarzy sWiata.

Paszy albo u OrzesZkoWej. l wymuskanla tn zad-
nego ME znajdziesz. Jezyka md}ego Sienkiewicz
ME INA. Nigdy sic ME zdarzy}o wielkiemu Henry
kowi ,,zasypianie Homerowe", nigdy tam ME wy
patrzysz tego gadulstwa nieznosnego w opisach
przyrody j W rozmowach ludzkich, ma jake s}usz-
ME narzekaja ludzie W powiesciach starego Korze,
niowskiego i Kraszewskiegoi u nowszych pisarzy,
U innych, nawet najlepszych, kiedy nastepuja wi,
doki natury, albo kiedy dyalog sic zaczyna, ME
dziwie sic, re niejeden karte jedne druga opusci
albo okiem jeno przebie5y; u Sienkiewicza uwaz-
ME sic w~czytuje j z zalem do siebie m6wi: Ola.
czego ME d}uzej?...
l znowuz jaki ten jezyk Sienkiewiczowsk
meski i jaki nawskr6S kobiecy! Jaki serdeczny, ale
ME ckliwy, W kochaniu sic ludzkiem, jaki goracy i
namietny W mi}osci, lecz przytem dziwnie delikat-
ny, ME podniecajacy nizszych instynktow W clio
wieku. Jednakze to milosc zdrowa i naturalna
i mocha jak smierc i opowiedziana i pokazana tax,
re i panienka i kleryk i zakonnica, jezeli zdrowi
ma duszy i ma umysle, NIGGA czytac ,,Trylogie"
GAIA z prawdziwa rozkosza a bez niebezpieczen-
silva. - Niema tn tych haniebnych jedwabistych
obs{onek jezykowych, co So gorsze nieraz cd bru--
talnych w~yrazen; niema tn niedom6wien ami do
. SChyCh, GU Gill
NOW, kt6re zbytnia ,delikatnoScia wyrazenia po-
dejrzywac kaza' co innego: jest prawda i jest SER
decznoSc W mi{owaniu, podlane czesto sosem maj
milszego dowciu.
Jaki ten jezyk prawdziwie hetmahski u wo-
dzow, jaki szlachecki u pan6w-braci, jaki kozaczy
u Chmielnickiego, jaki jowialny albo szelmoski u
najdowcipniejszego z ludzi Zagioby, jaki siodki u
Podbipiety, jaki zawadyacki u Kmicica jaki mio-
dowy a smetny i kochany u biednego Bohuna!...
Moznaby powiedziec, re lie znamienitszych wpro-
wadzif Sienkiewicz postaci W ,,Trylogii" mianowi-
Gle, lyle wytworzyi rodzaj6w wyrazania sic, lyle
wyrobif odmian jezykowych.
A giebin bolesci ludzkiej Mkt ME zmierzyi.
ME opowiedziaf prawdziwiej ami lepiej ami krecej
i bez przybor6w okropnoSciowych i bez dodatk6w
przerazajacych jedynie wyrazami i sytuacyami,
.Wystarczy ieno rzucic okiem ma Zagfobe fkajace-
60 pc Smierci Podbipiety, ma Basic idaca "a trum-
ma meza, a najbardziej ma Juranda, kt6ry tax iak
Niobe W starozytnoSci by1a personifikacya below
ludzkich, pozostanie W naszych czasach uosobie-
MEM bezmiernei i meki i niezas1uzonego przeba-
czania nedznikom.
Poetyczniejszym jezykiem, bardziei malow-
niczym ME pisa} chyba laden pisarz tax, jak Sien-
kiewicz.
Gdzie spotkasz por6wnanie bardziej natural
ne i ~czestsze i piekniejsze? Sypia sic one tutaj
iak z rogu obfito5ci i ~rozsiane So pc wszystkich
dzieiach Sienkiewicza, re ~istotnie ma sic wrazenie
re ksiazki jego to sklep niebieski gwiazdzisty, wy
bity i poznaczony, jak gwozdzmi ziotymi, por6w-
naniami ja$niejacemi, iak drogie pamienie.-Cy-
towac ME spos0b; trzebaby poprostu wszystko
przepisywaG.
Zdaje sic, re nasz wielki Henryk jakby stopiI
sic. kiedy pisai, cia1em i dusza z otaczajacym
Swiatem, vice zapozycza kolor0w do swego jezyka
cd nieba ziemi, cd burr cd wichr6w, cd krzewow
i cd zwierzat, cd anio46w i cd ludzi. Vice ksiazki
jego dysza poprostu przelewaja sic zyciem zdro-
wien, re robia wrazenie osoby, ME rzeczy.
OF, otwieram przypadkiem ,Ogniem i Nile
czem" i czytam: ,,Ogiei byf W chiopskich oczach
i duszach."
1 znowu: LOS wziaf gore mad lwem, waz mad
wo}em." 70 Chmielnickim).
l dalej: -. by sic SHY ksiazece wykruszyly.'
Zaraz potem: ,,LitoSc cd ciebie, jake anio1 3D.
leci."
l znowu: ,,Bo go wichura rozpaczy znowu
t~argafa."
1: ,,Paniatka zapiszczafy jedna w druga, jak
kocieta."
Albo dalej: ,Natury... obie re z}ota i spizu
ulane." l tax dalei W nieskonczonosc.
Mkt ma Swiecie caiym, - ami Homer, proto-
plasta i najwiekszy w tenn mistrz ME umia} tax
umiejetnie i TAX estetycznie uzywae ,epiteta or
nantia" tych pere}ek ozdobnych, kt6remi biyszcza
wszystkie dzie1a Sienkiewicza.
,,Wittemberg, starry zb6j." Muller, co sia-
we swoja zoinierska pod Czestochowa zostawi}."
- ,,Muszalski, }ucznik niezr6wnany."- ,,Kniaz..,
skropii kniaziowska swoja krwia ziemie rodzaca"
i tysiace innych przykladow.