Dziennik Chicagoski. [volume] (Chicago [Ill.]) 1890-1971, 1917-07-03
Ks. Dr.. Tomasz Misicki.
HFNRYK SIENKIEWICZ,
Najwiekszy z pisarzy swiata.

tekach, lie w~ertowania starych kronik nowszycl
historyk6w kosztowaio Sienkiewicza to wyspie
wanie ,,Trylogii'', kto to zrozumie i kto to opo
vie g.. Zauwazyi s}usznie Tarnowski, re kto Ia
opisal tie zwycieStwa j te klesk kto tax pred
stawil tie wstydy i tie radoSci polskie, musia} san
je chyba W duszy przezyc, musiai bye nadzwy
czajnym czfowiekiem.
Jednakze Mkt ME zaprzeczy, re ~podobnej hi
storycznei seryi powiesci z czasow nadto tax stra
szliwych ME mia} nar0d laden i re Sienkiewic
podja4 sic rzeczy niezmiernie trudnej, a dokona
dzieia tax, re ME MONA bylo lepiei.
Mistrzem okaza1 sic podobniez ~znacznie p0z
niej, kiedy wydawa} ,,~Krzyzakow', druga wielk
powieSc historyczna. juz niebolesna do czytani
ola Polaka, DO rdzen i mialsz narodu by4y zdrow
p~od0wczas, cato trudna przez dalekoSc wypadk6v
i brak 5rodei Z XIV wieku. ~Intuicya iscie orla wy
peini} brak zapisk6w i wystawi} narodowi i sobi
drugi pomnik s{awy, krzyczac przytem do dus
tch6rzliwych polskich: Jak Krzyzak wonczaS pc
hanbionym ~zosta}, tax wybije, DO wybic musi
godzina. kiedy "a katowanie dzieci polskich, z.
grabiez gleby rodzinnej waszej, "a podstepy i oily
dy XIX i Xxx wieku uderzonym ~zostanie Prusai
sprawiedliwoScia Boza!... Dzielnych i ~zelaznycl
naszych Poznanczyk6w Mkt ME podpar} mocniej
mkt ME opancerzy1 W bardziei stalowy patryo
tyzm, anizeli wielki Sienkiewicz! e..
o Ma polu chwa1y" wypowiadac zdanie ME
iatwo, DO poczatek powieSci epizodycznie pisany
potem urywa sic powiesc i jest bez Srodka, be-
,,pola chwaly", i be- zakonczenia. Szkoda ogrom
ma, Czy brak}o Sienkiewiczowi natchnienia, CT!
moze wypadki W Kr6lestwie Polskiem, - rzecz!
przerazajace, zmroziIy je?...
Pred sama woina obecna zaczeiy Wychodzi
,Legiony." Ledwo mi sic uda}o przejrzeC W pred
ko3ci kiIka uStep6w, SwictnoScia. przypominaia
cych n~ailopsze z nailepszych rzoczy Sienkiewicza
Zaimponowa}a mi gf6wnie charakterystyka arcy
biskupa kraSickicgo i iego dworu.
% ,Legionach" o Ma polu chwaty' MOI
naby powt6r5yc s4ynne zdanic TarnowsIiego, wy
r~zeczone o innem dziele S~ienkiewicza, &c tego c.
tn najsiabsze, aadcn inny pisarz wsp6lczesny b,
ME n~apisa}.
4 podr0zniczcj text w"yrzucil Sienkiewicz C
dzie3a: ,.LiSty Z Afryki" i w pustyni i W pusz
Czy", Oba take maloWniczo, tax trySkaiace ~
ciem, takic ciekawc. re znowu musi Folak obc!
zrobic uwage, &c ami jcdna ~stronica sic ME zNu
dzi%, a rauczy} sic niezmiernie wiele. Z drugiegc
zaS zwlaszcza wyni6si Geese da charakteru pol
skiego p~oszanowania ola cywilizacyi chrzeScijan
skiei. - | ma tenn polu Mkt Sienkiewiczowi nj
d~or6wnal AMI mn6stwem doborowych wiadomo$ci
ami zWfaszCza Swietnym opisowyIn jezykien, kt0
remu zawsze wszystkie usfuguja sztuki...
Jednakze i w powieSci obyczajowej i psyche
logicznej umiaf wielki Henryk krolowac ponad in
nymi. Dowodem tego: Bee dogmatu', ,,Rodzin;
Poianieckich" i ,,Wiry."
Inteligencya naSza m%afpOwac ~zaczefa bezboz
nose francuska, angielska i niemiecka w WarsZa
vie przedewszystkiem stworzono kuznie zydow
sko-pozytywistyczna t46maczei najpodlejszycl
ksiazek ped s}oncem, kt6re okradaiy ludzi z via
ry i tax jut mocno osfabionej przez brak d~zielniej
szego duchowiehstwa i nieznajomoSci op}akans
katechizmu i historyi KoScio}a. Nalezalo tame pc
fozyc zakusom ateuszostwa i nierozumnej wzgar
die religii i Sienkiewicz podja1 rekawice do walk
W spos6b wysoce madry i sprytny, DO zwalcza
bezboznych Z punktu jakoby utylitarnego i pa
tryotycznego a zwalcza4 jak znowu Mkt przec
MIN re Swieckich.
Podobnego k~rajania, re sic tax wyraze, duszy
ludzkiej ME INA literature powszechna i dopok
Bee dogmatu" i ,,Rodzina Po}anieckich" beds
czytane, Mkt ME odbierze palmy S~ienkiewiczow
W znajomo5ci i w z rozumieniu sumienia ludzkiego
jake tam wspaniaie i niezapomniane typy pow
szechne i polskie, wielkie i ledwo naszkicowane
P}oszowski i Poianiecki, Maszko i Birgel, P4awick
W biaiej kamizelce i LituS niesmierteIna, i Buka
cki i prof. Waszkowski i ~inni!...
Same diva owe najprostsze i najgfebsze wy
~razenia: "A Msza ciagle sic odprawia", kied1
wszystko inne runeio albo runie i ,,Ja ME wien, j;
wierze' wyryte bye ~powinny ma niejednym pom
niku Sienkiewiczowskim, jake jego chwa}a!...
Nieocenionem a mi}em zjawiskiem w obydwl
j,;oJ.cb ias+ IN ze Sienkiewicz skrv} sic zupemit