Ameryka echo. [volume] (Toledo, Ohio) 1902-1971, 1903-10-17
PRZEMYSk ZELAZNI GA
LICYI W POfOWIE XIX W.

DO zwalczania sceptycznych zapatrywaii
ma program uprzemysfowienia Galicyi po-
sfuzyc moze skutecznie przypominanie
kwitnacego stanu niekt6rych gafezi pre-
mysfu polskiego pred kilkudziesieciu laty.
Jakkolwiek zbieranie dat do historyi
przemys}u polskiego natrafia ma znaczne
trudnosci, postaram sic dac ma razie obraz
jednej z najwazniejszych gaiezi produkcyj-
nych Galicyi, t. j. przemys}u zeIaznego
i przypomnie6, jak ten przemysf wyglqda}
u mas pred laty.
W jednym tylko krakowskim okregu
gorniczym istniafo jeszcze oko}o roku 1850
kilkadziesiqt wielkich kuznic zelaza ob-
wodach wadowickim, sandeckim jasiel-
skim. W szczeg6lnosci znachodzi}y sic:
W G6rce wegierskiej 2 kuznice arcyksie-
cia Albrechta, W obszarze tegoz wfasciciela
6 kuznic, Rajczy kuznice wiasnost
Floryana Prohaski, Suchej 4 kuznice
hr. Aleksandra Branickiego, W Zawoi
(pow. Myslenice) 6 kuznic hr. Ludwika
Filipa Saint Genois, W Zakopanem ku.
znic Klementyny Uznahskiej, Szczawni.
cy kuznice J6zefa Szalaja, W Szczawie 4
kuznice Msksymiliana Marszafkowicza,
W Ujsciu ruskiem kuznica hr. Edwarda
Stadnickiego.
zelazo sztabowe wyrabiane byfo wy
mienionych kuznicach po czesci surowca
krajowego, czescia surowca do kraju
sprowadzanego. Najwieksza ilosc surowca
wegierskiego przerabia}y stosunku do
krajowego kuznice W Rajczy, Poroninie,
Szczawnicy, Szczawie kamienieckiej, Vi
sciu ruskiem W Katach
Krajowy surowiec przewazaf produk-
cyl kuznic W Obszarze, Suchej Zakopa-
mem.
Dlaczego W zakfadaoh pofozonych bar.
dziej ma wsch6d, zwfaszcza W zakfadach
mafych, uzywano wiecej surowca wegier
skiego, a natomiast W zak}adach pofozo-
nych blizej granicy i to W zakfadach wiel-
kich przorabiano przewaznie surowiec ga.
licyjski, tfomaczy sic tenn, ze drobne przed-
siebiorstwa uciekac sic musiafy do spro-
wadzania rudy ze Spizu, z zupanstwa
szczawnickiego Koszyc, powodu braku
kapitalu, potrzebnego do zafozenia utrzy-
mywania wfasnych kopaln rudy zelaznej
i do zafozenia szmelcowni. Nadto rudy ga
licyjskie (opr6cz rud zakopiahskich) uzna-
ne by}y "a chude, mafo wydatne, albowiem
dopiero po kilkoletniem zmudnem przy-
sposobieniu dawafy l8 pre-. do 20 pre-. ze.
laza.
Wyr6b zelaza byf ma 6wczesne stosunki
przedsiebiorstwem zyskownem, szczeg6l-
niej ola okolic obfitujqcych " drzewo, ME
majace w6wczas takiej jak dis wartosci,
W site wodn9 motoryozna.
Przy ochronie "a pomoca ce} opiekun-
czych wynosifa w6wczas oena .zelaza szta-
bowego W miejscu produkcyi oko}o 8 Il. m.
k. ozyi blisko % korony "a centnar j da-
wa}a W tel wysokosci przyzwoity::zysk.
Mimo tych korzystnych warunk6w, szla-
chta polska ME uwazafa "a wskazane u.
trzymywac swych rekach tax dobrze
prosperujacych przedsiebiorstw, kt6re tez
powoli poprzechodziiy rece obce, a ma
wet wrogie krajowi. Zatem poszfo powoli
zaniedbanie produkcyi przez stojacych ma
czele fabryk cudzoziemo6w, kt6rym ME
zalezafo mic ma podnoszeniu galicyjskiego
przemys}u, wreszcie prawie zupefny. "a
mix tel ga}ezi produkcyjnej.
Tymczasem, jak wspominaja 6wczesni
ekonomisci, byfy okolice W zachodniej:cze-
sci kraju i olbrzymie lesne majatki nadaja.
ce sic niezwykle ma produkcye zelaza,
chocby surowoa Wegier sprowadzanego.
Take maiatki byfy mp. : Preba, Ochotnica
W obwodzie sandeckim, tudziez Barwinek,
Samokl leski Dukla obwodzie jasiel-
skim.
Niekt6re wyszczegolnionych wyzej ia
bryk byfy wielkiemi kuznicami zelaza,
sprowadzanego W pofsurowym stanie, a
tylko cztery pomiedzy mich, a mianowicie !:
G6rka .wegierska, Mak6w, Sucha i Zako-
pane, mia}y zaktady hutnicze szmelco.
wnie rudy.
Rude dobywano okolicy Jaworzna,
Mil6wki. Zvwca. Jorc1anowa. .Lanckoronv