Ameryka echo. [volume] (Toledo, Ohio) 1902-1971, 1903-01-31
Rok XVI, No. 5.
WISC RASOWA
Napisaf dla "Ameryki-Echa"
YSkAW JARZEBS XII

WkADYSLAW JARZEBSKI
Pxzychodza ma cz}owieka nieraz chwile
ciezkie, kiedy czesc spofeczenstwa, do kt6-
rego nalezy, rzuci b}otem Ma ideally wsty-
dem okryje cafe spofeczenstwo. Mic ME po-
moze t}omaczenie. ze ci, co zawinili, SO Gle
mni: "a ich czyny rumienia sic czo}a nasze,
DO oni, choc ciemni wystepni, sa naszymi
bracmi. Jedne takich chwil ciezkich
przezywac musi Polak, kiedy czyta gaze
tach, lie mala sprzeczka miedzy Zydami
chrzescijanami Czestochowie skonczy}a
sic wielkimi rozrucbami plemiennymi. Po.
szfo miarke sliwek, skonczyfo sic ma
ciu. Straszny zaiste jest ten antagonizm
matki i uczy rozbestwione t}umy msci6 sic
"a mafa krzywde ma dziesiatkach albo So.
tkach ludzi niewinnych. Chce sic ronic fzy
nietylko mad zydami, ale bodaj czy ME
wiecej mad tymi, kt6rym swiatlo Chrystusa
ME oswiecifo jeszcze serca, choc czczq Je-
60 imie.
My musimy sic rumienic "a czyny ma.
szych wspo}braci, tycb biednych Gle
mnych, kt6rych nienawisc uniosfa tax da.
leko; ale czy to tylko ich wilma W tenn. ze
nienawidza? Czy mysmy ME zawini Ii nigdy
nienawiscia, czy wolni jestesmy cd niena-
wisci antagonizm6w rasowych? Czy nigdy
naszych pismach gazetach ME odzy~a
sic nieuzasadniona niechec nienawisc?
Cosmy zrobili, ably pogodzic naszych
wsp6}obywateli i aby ustrzedz naszych
wsp6ibraci cd plemiennych nienawisci i
walk bratob6jczych? Jezel mic, to ude-
rzmy sic piersi: Nasza to wilma!
Nasi wieszcze wielcy ME zostawiG nam
W spusciznie jad6w nienawisci rasowej.
Mickiewicz nam skres]if sliczna postac
Jankla:
"Generale, rzekf, ciebie diugo Litwa nasza
Czekala, dfugo, jak my zydzi Mesyasza...
Ciebie pororokowai dawno miedzy ludem
Spiewaki... ciebie niebo obwiescifo Gu
zyj i wojuj, o ty nasz...'' Mowiqc ciagle
szlochaf:
zyd poczciwy Ojczyzne jako Polak kocha}! :!
Orzeszkowa ME nienawisciq, ale mi
}oscia dla zyd6w kresli}a swoje powiesci
ma tie zydowskiem. Meier Ezofowicz,' ia
powiesc o szlachetnym teskniacym do idea
low Hydzie, kt6ry musi walczyc najciezej
z wfasnem otoczeniem, byia poswiecona
przez Orzeszkowa jej rodakom b be z
wzgle u n to, przy ak m
oitarzu chwalq Boga. ME
napr6zno poswieci1a swoim rodakom; jej
powieSci odczytywane So nietylko przez
chrzescijan, ale przez najciemniejsze mai
nieszczesliwsze masy zyd6w, dla kt6rych
jezyk polski jest nieprzystepny, DO dla
Mich przetfomaczono te powiesci ma zargon,
tax, ze geniusz Orzeszkowej podnosi, umo-
ralnia, uspofecznia oSwieca wszystkich
rodak6w, bez wzgledu ma to, przy jakim Of
tarzu chwa]a Boga. Wieszczka, kt6rej jubi-
leusz swiecimy teraz, Marya Konopnicka,
nakresli1a pare obrazk6w zydowskich, zwra-
cajac sic ku zydom serdeczna sympatya.
Jeden tych obrazk6w, zatytufowany
"Jakton" opisuje smutki nedze SERGE
biedak6w zydowskich. Inny obrazek, zaty-
tutowany 'Mendel Gdahski' ito smutny
wyrzut, zrobiony przez Konopnicka chrze-
scijanom. Bohater obrazka, Mendel Gdan-
ski, poczuwajacy sic do tego, ze jest Pola-
klein, usfyszaf cd medrkujqcego chrzescija-
nina argumenty nienawisci rasowej, potem
przyszeH rozbiJac zyd6w. Mendla sasiedzi
obronili, tylko wnuka jego raniono troche,
ale ME stafo sic wielkiej szkody. Tylko "
duszy Msndla cos umarfo-umar}a W MIN
wiara do polskiego spo}eczenstwa. Niemasz
miedzy naszymi wielkiml, kt6rzyby sieli
nienawisc plemienna ME uwazali zyd6w
"a wsp6frodak6w wsp6}obywateli. A je.
dnak gfos naszych wieszcz6w, zda sic, ze
przebrzmiai " pr6zni, bo jeszcze jest oie-
mno wszedzie.
Jeden moich koleg6w uniwersyteckich,
m}ody uczony, czfowiek geniuszu wyna-
lazczym takim, ze gdyby nalezaf do pasze-
go spo}eczenstwa, tobysmy sic MIN chlubi-
Ii tax jak Szczepanikiem, opowiadaf mi
divine przygody, kt6re go spotkafy W
dzielnicach polskich " Chicago. Raz kilku
}obuz6w polskich zaczefo "a MIN wrze-
szczec obelzywe Navy, kt6remi sic oh Ia
rza zyd6w, ciskac kamieniami, to wszy-
stko dla tego, ze moi kolega jest zydem.
Biedny wynalazca: ma jego twarzy ME
znac, ze jest wynalazca, ale znac, ze jest
zydemi to uznane by}o "a wine. Innym
razem, jeszcze "a czas6w studenckich, moi
kolega pracowa} jako urzednik spisu ludno-
sci obchodzif domy " dzielnicy polskio;;:
I tn spotkala go nieprzyjemnosc: pewna
kobieta polska wypchnefa 60 "a drzwi j
" pospiechu przytrzasne}a mu drzwiami
glove. Biedny urzednik spisu ludnosci: na
jego twarzy wypisane by}o, ze jest zydem,
q to y oczach Polki usprawiedliwiafo wv