Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1902-10-11
Vol. XVI. Oct. II, 1902.

]ego zamiar zagarniecia Salonik zmusza
go do jednania sobie sympathy serbskich.
Serbowie Chorwaci So jednym tym sa-
mym szczepem. Uzywaja Jednego i tego
samego jezyka literackiego. Serbowie pre-
clez nalezq do kosciofa grcckego uzywa-
Ja kirylicy jako alfabetu. Chorwaci nato
mast SO katolkami posluguja sic alfabe-
tenn facinskim.
Serbowie zajmuja Turcyi tax zwans
Starq Serbie (wilajet koscwskD: Austryi
potudniowa Dalmacye; ma Wegrzech
wschodnia Chorwacye czest Banatu, gdzie
Zen osledlono W weku XVII po wyparciu
Iurk6w Bosnia, Herzegovina, Serbia,
Czarnog6rze So kra jami czysto serbskiemi.
Juz tego wynika, re sprawa serbska Jest
kwestyq mi edzynarodowq zaogniajaca sic
co chwila umozliwiajqcq iowienie ryb W
metne! wodzie tym z polityk6w, kt6rzy ro-
rumieja sic ma maceniu.
"A Austryi Chorwat6w Serb6w naliczo
no GA 1926 glow. Ma Wegrzech zyje .554,-
900 Chorwat6w ,O57, ,254 Scrb6w. w Bo-
snl Hercogowinie zyje okofo 100000
Serb6w, kt6rzy-i to nowy punkt niezgody
-nalezq juz nietylko do wyznania chrze-
sclJanskiego obu obrzadk6w, lecz do wy
znanla mahometahskiego (mahometan 54S,-
632, wyznania wschodniego G73,246, wy
znania katolickiego 334, ,142). Razem zatem
zyJe granicach Austro- Wegier okolo
mliony Serb6w. Byfaby to sia, godna IT,
wagl; gdyby ME dzielily jej granice, odreb-
ne ustawy austryackie wegierskie, odreb-
ne wyznana. Tradycye dziejowe, dodane
do owych sztucznych r6znic, sprawify, re
Chorwat uwaza SIG "a cos lepszego niz
Serb, Serb znowu, g6rujacy liczba mad
plemleniem chorwackiem, twierdzi, ae to
ostatnie ME posiada przyszfosci rolity-
cznej
Iupefnie odmiennego zdania sa Chorwa-
ci. Hofduja oni doktrynie polityczno-naro-
dowej zwaneJ "illyryzmem.
Wfasciwym tworca nazwy doktryny Jest
Napoleon l, zyjacy do tej pory we wdzie-
cznem wspomnieniu Chorwat6w.
Napoleon |. po zawarciu pokoju
Schoenbrunnie dnia II pazdziernika r.
1909. uzyskaf jako zdobycz miedzy innemi
Geese karyntyi (Vilbach obwodem, Krai-
ne, Tryjest, Geese Chorwacyi (Zagrzeb z OBJ
wodem komitaty czysto chorwackie), wre-
szcie chorwackq Geese Dalmacyi. Cate to
terytoryum zorganizowai, jake osobne pan
stwo, kt6remu nadaf miano 'Prowincyi
lllyryjskich. Oczywiscie, re to paiistwo
podlegafo Francyi. Rzadzl MEM przez czas >
pewien marszafek Marmont, p6zniejszy od-
stepca sprawy napoleohskiej. Az do upadku
Napoleona l, to "Prowincye Illyryjskie'
nalezafy do Francyi Francuzi zrobili ME-
zm'ernle wiele dobrego dla rozwoju owych
kraln. Bill szosy wygodne, budowali gma-
chy publiczne, zakfadali szkofy, rozbudzili
Chorwatach Sfowencach ducha oporne-
go przeciwko Niemcom. w ciagu lat sze-
sciu zrobili dla zajetych krain wiecej, niz
biurokracya wiedehska przez lat sto
SWladczy tenn nastepujace zdarzenie,
prawdziwe stwierdzone przez swiadk6w.
Franclszek |, cesarz austryacki, odzy-
skawszy te krainy na kongrese wieCen-
skim QSl5), postanowii je odwiedzic.
Gdziekolwiek przyjechawszy, zobaczyf
czy to nowy budynek, czy droge, czy most,
ma zapytanie, kto to zrobif, cd urzednik6w
wfasnych otrzymaf odpowiedz:
TO zrobili Francuzi Najjasniejszy Pa
ME!
Franciszok | przy cafej dobrodusznosci
miaf dowcip ciety kostyczny. Gdy wiec
po raz petnasty, czy dwudziesty jego O.
becnosci wymieniono Francuz6w jako tw6r-
COW drogi czy mostu, zauwazyf niby to do
brodusznie do towarzyszacej mu swity:
--Szkoda, re ci poczciwi Francuzi ME
pozostali tn dfuzej, byliby doprowadzili
kraj DO zupefnego porzadku!
LJudeWlt GaJ, plsarz polityk chorwa-
cki, wiedziaf tez, re trait do serc rodak6w,
gdy okofo +. lS35go, wystapif teorya
"illyryzmu." Mai na mysli stworzenie
pahstwa wielkochorwackiego ,obejmujacego
Chorwacye, Slawonie, Dalmacye, Istrye
Kraine, panstwa podchodzqcego pod Hradec
styryjski ma zachodzie, pod Saloniki ma
wschodzie pofudniowym.
O tenn wszystkiem przeciez ME chca wie-
dziec Serbowie. Planom chorwackim pre-
ciwstawiaja wfasne marzenia paistwie
wielkoserbskiem, kt6re miafoby do l5tu mi
ion6w mieszkancow kosztem Austro We
gier Turcyi A przy zapalczywosci tempe
rament6w, przy mafem wyrobieniu poIity-
cznem obu plemion, przy intrygach roz-
maitych agent6w prowokacyjnych, Chor-
waci j Serhowie zamiast prowadzic dysku-
sye akademicka, spokojna. kto mich z
czasem wezmie gore sfowiansczyznie DO
fudniowej, biora sic do kij6w.
Jeszcze daleko do urzeczywistnienia ich
plan6w, juz sic bija bez mifosierdzia.
Czyha przytem ma mich wsp6lny nieprzyja-
ciel: Madziar.
Madziarzv nrauna wvnarodou;: Slov;.,