Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1902-11-08

wet poczatkowem wyksztafceniu, odebra-
fy moznosc dalszego ksztafcenia tysiacom
dzieci, zdemorelizowafy cafe spofe czen- /
stwo. lyle krzywd!!!
Czyz MONA te szko1y zreformowac tax,
aby przynosity korzysc spofeczenstwu ma
prawi}y krzywly wyrzadzane? Syzyfowa
to praca Nalezafoby podwyzszyc place
nauczycieli, tax, ably przyciagnac do nau-
czycielstwa wyb6r zdolnych ludzi, kt6rzy
teraz VIOLA pracowac W zawodach lepiej pia
tnych. Naleza}oby skasowac szkofy W kt6
rych siostry zakonne bez wyksztalcenia
ucza dziewczeta, dziewczetom dac nau-
czyciei lub nauezycielki wyksztafceniem
takie u, jakiego powinno sic wymagac od
nauc ycieli dla chfopc6w. Nalezafoby wszy,
stkie przedmioty, opr6cz scisle polskich,
wyk1 dac po angielsku powierzac je nau
czycirlom wy kszta}conym W szkofach anne
rykar skich. Wyksztafcenie polskie takich
przelmiotach, jak arytmetyka geografia
przeszkadza dzieciom polskim przy zmia-
ME szkofy ma angielska W przystosowaniu
sic do wykfadu angielskiego op6zna je
W ukonczeniu szkofy pubGcznei. Nauczy
ciel wykfadaj jacy przedmioty polskie, powi-
MEN znac nalezycie jezyk angielski, dla
tfomaczenia dzieciom pojec oderwanych
nazw przedmiot6w, zwierzat roslin. Co.
dziny szk6f polskich powinny bye skrocone,
a nabozenstwa, jezeli So niezbedne, powin-
ny sic odbywac kosztem skr6cenia godzin
szkolnych, ME kosztem ich przedfuzenia.
Liczba dzieci ma jednego nauczycieciela
ME powinna nigdv przewylszac piecdzie
stat
Czy takie zmiany So wykonalne2 Moiem
zdaniem, nalezy je wykonac, albo wyrzec
/ ~ ~ +olo II fO
troche smutna historye szk6t polskich W
Ameryce, ten vie do jakiego stopnia popas-
hdty one juz niefaske spoteczeDstwa pol
skiego, kt6re toleruje je tylko dlatego, ze
nicma sposobu innego nauczyc dzieci po
polsku, re wzle}y te szkofy monopol
przygotowywanie do pierwszej komunii.
Ale przygotowywanie do pierwszej komu
nil MONA ograniczyc do czasu scisle okre-
slonego przez kosci6t. albo nawet posfac
dzieci do szk6f katolickich, angielskich =;
W dalszem ksztafceniu korzystac re szk6f
publicznych Pozostaje tylko jedna kwe-
stya, wazna dla kazdego Polaka, ,-ksztafce-
MIA dzieci W jezyku polskim.
Dodatkowe ksztafcenie pc polsku MONA
by zapewnic przez zaangazowanie nauczy-
ciela prywatnego; tylko re ME wszyscy ro-
dzice moga sic zdobyc na wydatki, kt6reby
lekcye prywatne "a soba pociagnefy. Ma
to jest rada urzadzenie polskich szk6f O.
b o n h.
Sobotnie szkofy polskie, majace ma celu
tylko dodatkowe kszta1cenie, nauke jezyka
i historyi polskiej, ME wymagafyby wiel-
kiego wydatku ma urzadzenie, spe}niacby
mog}y swoje zadanie, lepiej niz szkofy pol
skie codzienne. Plaza "a nauke mogfaby
wynosic jeden dollar Cd ucznia, coby ME
byfo ponad moznosc rodzic6w, trzydzie.
sci uczm przy takiej opfacie, mogfyby "a
pewnic .niema1 cafe utrzymanie niejedne-
mu Polakowi, chcacemu ksztatcic sic W
kolegiach uniwersytetach, majacemu odpo-
wiednie kwalifiacye ma nauczyciela przed-
miot6w polskich Take szkofy mogfyby
powstawac inicyatywy prywatnej
Korzysc zafozenia szk6f sobotnich mo-
re bye wielka, szkody ME przyniosa nj
gdy, gdyz pozostawiajac rozw6j umysfowy
og6lny ,szkole angieskiej, zwr6ca uwage
tylko na ksztalcenie przedmiotach pol
skich. W tom wiasnie bytaby ich zaleta,
ze wsp6fdzialafyby, ME konkurowafy, re
szkotami angielskiemi; ich konkurencye
uczufyby polskie szkofy parafialne, ale z
takiej konkurencyi spofeczenstwo odniosio-
by te korzysc, ze zarzady szk6f parafial.
nych czutyby sic zniewolone do reform
System szk6f sobotnich czy tez innych
szk6t dopelniajacych MONA czasem roz-
winac podnies6 do tego stopnia, zeby mo-
gfy uzupefnic wykiadami przedmiot6w pol
skich nawet wyksztafcenie wyzsze. Czyta
siew gazetach polskicb DUO projekt6w O
zakfadaniu kolegi6w nawet uniwersytetu
polskiego. Take aspiracye pred czasem
zdradzaja W mas manic wielkosci, tembar-
dziej, re teraz ma takie szko}y wysokie ME-
ma nawet popytu a gdyby byt popyt ME
byfoby fakultetu, gdyby byf fakultet, bra
k}oby jeszcze pieniedzy. A ma zakfadanie
uniwersytetu potrzeba milion6w Gdyby je-
dnak spo}eczehstwo Dpolsko -amerykanskie
uczufo potrzebe wyzszego kszta4cenia W
przedmiotach polskich, to wtenczas byfo-
by daleko 1atwiej, bezpieczniej korzy-
stniej ME stwarzac instytucyi, majacej ma
celu ksztafcenie og6lne, lecz pozostawic
ksztafcenie ogolne kolegiom uniwersyta-
tom amerykanskim, a dla przedmiot6w pol
skich, albo ustanowic katedry ma uniwersy-
tetach amerykanskich, albo urzadzic szko-
fy dopefniajace. ma wz6r nizszych szk6f So
botnich.
Teraz jednak jeszcze zawczesnie ma ma
rzenie szkofach wyzszych.