Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1902-10-18


Podajemy ma sad naszych czytelnik6w
oba te gfosy:
LIST HENRYkA SIENKIEWICZA:
Szanowny Panic!
Ladasz pan rad wskaz6wek jake przy-
szfy wydawca 'Dziennika Berlinskiego'
Ladanie zar6wno wydawcy jak redaktora
wszedzie obarczone bywa wielka polity-
czna moralna Observation-Disclosures, W
granicach panstwa pruskiego stanowisko
to trudniejsze jest. niz gdziekolwiek. tru-
niejsze ola tego, ze stosunki przybraly tam
charakter wprost chorobliwy, a choroba
ma przebieg tax zapaIny ostry, ze-jesli
ME polozenia Polak6w pod berfem pru-
skiem wog6le--to tego wyjatkowcgo stanu
z niczem W chwili obecnej ME MONA por6.
wnac.
w Prusach wzglednie do praw, jake
konstytucya tegoz palistwa daje zapewnia
wszystkim obywatelom. obecnie Polakom
jest najgorzeJ-i prawa te So W stosunku
do ludnosci polskiej najbardziej omijane
lub wprost famane. Wedle znsad sprawie-
dliwosci wszedzie, a W Prusach i wedle
dawniejszych zobowiazah kr6lewskich lu-
dnosc polska miafaby wszelkie prawo wy
magac od panstwa, aby jei tradycye, kultu.
re, relgir jezyk, sfowem, to wszystko, co
stanowi jej polskq odrebnost, otoczyio swa
opieka wsparfo pomocq Tymczasem lu-
dnosc ia pragnie tylko, a5y jej ME bronio-
no zostac, zgodnie z VIOLA bozq, polska-i
pragnie napr6zno lynn minimalnym.
wprost niedostatecznym wymaganiom i
jprawowitszym przyrodzonym prawom
ME tylko ME czyni sic zadosG ale dopo.
minanie sic ME, uwazane jest przez tax
zwana hakate "a wystepek wobec pallstwa
czestokroc scigane jako zbrodnia stanu.
Wytwarza to nieslychanie nienormalny i
nleledwie potworny stan rzeczy, W kt6rym
takie same uczucia, jake obywatelom ME
mieckiego pochodzenia poczytywaloby sic
"a cnote, obywatelom polskim poczytuje
sic "a grzech wine. Stad wobec jednakich
wzgledem pahstwa obowiqzk6w dla jednych
zyczliwosc, ola drugich niechec, dla je-
dnych pomoc, ola drugich przeszkoda, dla
jednych przywilej, dla drugich ogranicze-
ME praw. Stad podw6jna miara--i stad
wreszcie plzechylenie wagi sprawiedliwo.
sci ma jedna strone, przez CO stale sic ona
nierzetelnem krzywdzacem narzedziem.
Zr6dfo, kt6rego to wszystko wypfynefo,
zbyt jest znanem, ,aby O MEM potrzeba mo-
vic. Lecz gdy znaczna wiekszosc narodu
niemieckiego poddafa sic W Prusach ITO.
TAXI, jaki widzimy. Oto zanik moralnego
zmysfu W spofeczenstwie przybraf niebywa-
fe dotad rozmiary, zaginefo poczucie spra-
wiedliwosci poczucie tego, co komu jest
przynaleznem. Przywilej psuje dusze lu-
dzka a udziaf W krzywdach, wyrzadzanych
wsp6fobywatelom, znieprawia ja W stopniu
jeszcze wyzszym. Czy osfabienie owych po-
czuc moralnych ME jest zarazem osfabie-
MEM wezf6w panstwowych czy przy-
szfosci ME okaze sic niebezpiecznem dla
cafosci budowy, ME czas tn 0 tenn movie.
Natomiast niezawodnq jest rzeczq, re ma
mocy tacytowskiego 'proprium humani
ingenii est odisse quem laeseris' wytwo-
rzyfa sic W Niemczech. zwfaszcza przyna-
leznych bezposrednio berfu pruskiemu, "a
palczywa nienawisc do narcdu polskiego,
do jego tradycyi jezyka ideaf6w.
/. Ma ona ola mas te korzysc, re wobec ta-
kiego stanu rzeczy zniemczenie naszego
spofeczenstwa sta Ie sic absolutna mrzonka.
Tylko zupefni gfupcy moga mniemac, re
odpychajac, przyciagna, oddalajac-zbliza
roz}aczajac -z}acza. Jest to tax jasne, ze
mona sic 'zdumiewac, il srednia nawet in
teligencya pruska ME zdofafa tego do
strzedz, "a tf6maczyc MONA chyba tenn tyl-
ko, re ia inteligencya, upojona zwyciestwa-
mi 1870 r., przestafa dziaiac prawidfowo
Niemieckosc, wszczepiona droga pre-
mocy nienawisci, STAG sic moze, W najle.
pszym dla niej razie, marnym 2ewnetrznym
pozorem, ale ME przejdzie krew polska
i ME stanie sic jej czescia sktadowa, tax
samo jak naprzykfad niemieckie wapno,
kt6remby ktos pobielif polska siermiege,
pozostac musi zewnetrznym jeno nalotem,
kt6ry jedno pociagniecie szczotka zdota raz
ma zawsze usunac.
Ale tego sic albo obozie waszych pre-.
ciwnik6w ME rozumie powodu kr6tkowi-
dztwa, albo sic ME chce rozumiec przez zfa
wole. Jednakze druga strona medalu, "a
razem istotnem MISREPRESENTATION, gro.
zacem polskiemu narodowi, jest to, ze ME-
nawisc rodzi nienawisc tn zaczyna sic "a
DAME kazdego uczciwego rozumnego
dziennika. Strzezcie duszy polskiej, ably
ME zostafa zatruta nienawiscia, jak zosta}a
zatruta pruska. Strzezcie zar6wno ze wzgle-
dow moralnych, jak politycznych. Panic
tajcie, ze Bog vie jake jeszcze rewolucye
czekaja panstwo pruskie ze przy cafej
S$ 8e sg..