Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1901-02-02
SMIERC HURKI.

Marsza}ek polny jego cesarskiei mosci
ko, zmarf w swoim majatku w Rosyi po
dfugoletniej chorobie. lie smiercia Hurki
schodzi re swiata postat, ,zkt6rej nazwiskiem
faczy sic jeden mniejszych okresdw epo-
XII popowstaniowej W dziejach naszej oiczy-
zny. Chcac okreslic Hurke dwdch sio-
wach ME mozemy znalezc wyrazenia bar
dziei odpowiedniego, jak-wielki renegat:
Byf to bowiem czlowiek duzej WARY
wielkich zdolnosci W swoim fachu. Catem
lego nieszczesciem by}o to, ze byf renega-
tenn. Gdyby carowi Aleksandrowi III ME
przyszfo do giowy posadzit 90 ma krzesle
wielkorzadcy Kr6lestwa Polskiego, Hurko
przeszedfby do historyi jako dzielny Tot
nierz. doskonaiy w6dz, jedyny W swoim
rodzaiu, gdy trzeba byio wykonac trudna.
karkofomna, niemozliwa niemal operacye
strategiczna. POGO los RIG ii tego zofuie-
RIA krwi kosci na stanowisko pollty-
czne, do kt6rego ME nadawaf sic ami jego
charakter, ami iego zdolnosci? Poto chy-
ba, ably dac przykfad ca1ej ohydy, cafej
okropnosci kt6ra tkwi W tym lecnym wy
razie-renegat.
Urodzony na Litwie re szlacheckiej ro-
dziny, ubogiej lecz zacnej, J6zef lnafym
chfopcem dostaf sic do Petersburga, do
korpusu pazi6w. Byf on jednam tych
nieszczesliwych dzieci polskich, kt6re car
Mikotaj [ kazai po powstaniu porywac
matkom uwozic W gfqb Rosyi pod pozo-
rem starania ich przysziosc wychowa-
ME. W korpusie rychfo spostrzezono wiel-
kie zdolnosci malca. Sam car raczyf zwr6-
clc na niego uwage. Zabrano sic vice do
piracy mad dzieckiem. Wpajano wen usil-
ME mifosc przywiazanie do Rosyi. .
Polsce ME slyszaf nic albo sfysza} to, co
wezova poltyka car6w kaze podawac
uczniom W szko1ach rosyjskich. Po otrzy-
MANU- stopnia oficerskiego trzymano 90
wciaz przy divorce, atmosferze zatrutej,
kt6ra tax swietnie maluje Stowacki W
Kord yanie. Gdy zmeznia1, zatrudniano
go sztabie, gwardyi cesarskiej, zawsze
pod bokiem okiem car6w. Natura scisle
zofnierska. niepoetyczna, ME ciekawil
niczego poza obrebem sztuki wojennej, nie
dafa mu moznosci naprawienia tego, co
zepsufo wychowanie Wojna z Turcya W
roku 1S77ym wykazafa W calym blasku
wielkie zdolnosci Hurki. Wrocif niej
z opinia naiIepszego wodza rosyjskiego.
To zapewne skierowafo ma niego oczy cara
Aleksandra, gdy po smierci Albedyhskie-
go otworzy1 sic wakans zamku warsaw =
skim. Stosunki Niemcami Austrya by
1y wtedy zfe. Vice najlepszy z wodz6w
musiaf p6jsc tam, dokad zaden uczciwy
zofnierz isc ME powinien. Czem byf ma
tenn stanowisku, niema potrzeby wspomi-
nae. Swieze to So dzieje W pamieci
wszystkich. Lecz zdaje sic nam, re jeszcze
ME przyszedf czas ma krytyczna ocene
okresu Hurki. Ma czas jego rzadow przy-
pablo przebudzenie sic narodu polskiego
z uspienia po powstaniu. Kazano mu wal
czyc nowym ruchem patryotycznym,
wiec walczyf. On, co chciaf m6gf dowo-
die miionowemi armiami przeciwko
Niemcom, kt6rych szczerze niecierpiaf,
musiaf wiezic student6w procesowac ma
smierc robotnik6w. Zrywaia sic ma to ma
tura zo1nierska; vice gniewaf sic burzyi,
gorzkniat wsciekaf sic, ale robif swoje.
Umiaf sfuchac, DO umiaf rozkazywac.
Ami razu ME przyszfo mu do gfowy nawet
prosic O dymisye. Reakcya, wiasciwa wszy-
stkim renegatom, szczegolnie pod starosc,
opanowaia 60 sifa potezna. Me m6gf
kochac Polski, wiec ia nienawidzit. Vie
dziaf, re 60 uwazaja "a odstepce dawafa
mu to uczuc lepsza Geese spofeczenstwa
polskiego. Zacinaf sic wiec coraz to bar
dziej W swojej nienawisci pchat czysto
zofnierska otwartoscia do walki. Gdyby ME
lchoroba dymisya, mogfby doprowadzic