Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1901-06-08
PRZEGLAD POLITYCZNY
WAZNY WYROK SADU NAJWYz-
SZEGO.


swojej historyi przyszfy do posiadania ziem,
poiozonych po "a kontynentem Amery-
XII P6tnocnej, powstata ciekawa niezmier-
ME wanna kwestya prawno- -politycznej ma
tury. Kwestya ia brzmi najkr6cej W spos6b
nastepujacy: czy konstytucya Stan6w n.
postepuje sladem "a sztandarem Uni, czy
ME; inaczej, czy terytorya zdobyte odrazu
nabywaia same przez sic wszystkie prawa
przywileje, wynikajace z konstytucyi Sta
now H., czy tez musza czekac, az kongres
da i'm te prawa moca osobnej uchwa1y.
Rozni r6znie zapatrywali sic ma te kwe-
stye. Wszyscy zgodzili sic odrazu, re ME
kt6re podstawowne prawa konstytucyjne
natychmiast zaczynaja dzia4ac wszedzie,
gdzie tylko wojska amerykanskie zatkna
sztandar gwiazdzisty. Temi prawami fun
damentalnemi, ma ktorych spoczywa cafy
gmach nowozytnego spofeczenstwa, sa:
wolnosc osobista, r6wnosc wszystkich wo-
bee prawa. wolnosc sumienia, sfowa, pra
sy, stowarzyszen samorzad lokalny. To
wszystko otrzymafy zdobyte terytorya bez
zadnej trudnosci "a to ludnosc ich po-
Wilma bye wdzieczna zdobywcom. Lecz
dwie kwestye, tez bardzo wazne, zostafy
nierozstrzygniete Pc pierwsze, czy mie-
szkancy ziem zdobytych zostaja odrazu O.
bywatelami Stan6w r. po drugie, czy da-
VIVA granica celna miedzy tymi krajami i
Stanami H. znika przez fakt przyfaczenia
tych ziem do panstwa, kt6re je zdobyfo.
Ma obydwa te pytania Rad Stanow ri. od-
powiedziaf przeczaco. Me przyznano oby-
watelstwa ami Portoryczanom, ami Filipin-
czykom zastosowano do towar6w, przyby-
wajacych z tych KRAKOW, og6lna taryfe
celna amerykanska, znana powszechnie la-
ko taryfe Dingley'a. Powstaf stad wielki
krzyk Kongres uchwalif nareszcie ola Por-
torico osobna taryfe, znacznie nizsza, tax
zwany bill Forakera.- Osoby pokrzywdzone
przez te taryfe zaskarzy1y ten bill pred sa-
dem ma jwyzszym Stan6w ri. OTTO W ubie-
gfym tygodniu sad ten ogfosif sw6j wyrok
W tel sprawie.
| Cafy SWAT wielka ciekawoscia wycze-
kiwaf wyroku. Me szfo tn bowiem o pry-
watne straty kilkunastu plantatorow, lecz
zasade tax praktyczna, jak naukowa'
Wyrok sadu najwyzszego jest wielce orygi-
nalny. Zamiast tego, ably powiedziec krot-
ko-tak, lub ME, czego wfasnie kazdy O.
czekuje cd sedziego, sad najwyzszy daf ca
Ia rozprawe, W kt6rej najoczywisciej wy
kreca sic sianem cd powiedzenia prawdy
A wiec pierwsza Geese wyroku brzmi: Ma,
byte kraje zostafy terytoryami Stan6w ri
vice dawna granica celna upadfa taryfa
Dingleya ME moze bye stosowana do Por-
torico. Wszystkie wiec opfaty, kt6re pobra.
no W portach amerykanskich "a towary z
Portorico wediug taryfy Dingleya, So po-
brane nieprawnie maja bye zwrocone
Dotad bardzo pieknie. Leczw drugiej czesci
wyroku sad twierdzi, re move terytorys
podlegaja cafkowicie wfadzy kongresu, 6
wiec taryfa Forakera, nafozona przez kon
gres ma Portorico, jest prawna opfaty po
bierane ma mocy tel taryfy So wazne. Me
kijem, to pafka. Druga Geese wyroku oba
la pierwsza. A wiec konstytucya ME idzie
sladem "a sztandarem, gdyz takim razie
ziemie zabrane byfyby rzadzone przez kon
stytucye, ME przez samowole kongresu.
Wyrok ten zrobif niesfychanie przykre
wrazenie ma wszystkich szczerych wielbi
cielach rzeczypospolitej amerykanskiej be-
lr6znicy partyj. Sad najwyzszy do tel chwi
Ii posiadai czysty rekord W historyi Stan6v
vi. Przyzwyczailismy sic ufac mu bezwa
runkowo widziec MIN bezstronnego
wyzszego po mad wszystkie wzgledy str6zs
prawdy sprawiedliwosci. Jako ciafo ITO
zone ludzi m6gf sic ten sad pomylic
lecz ME m6gf ME powinien byf sic wy
Ikrecac. Mylic sic moze ten kto smiaft
Iodpowiada ma pytania-tak lub ME. Lee;
kto jednym tchem m6wi ma jedno pytanie
tax ME, ten ME myli sic, lecz kreci
Spr6bujmy ma chwile zastanowic sic sam
mad ta sprawa. Prawo miedzynarodowe po
wiada wyraznie, re terytorya, zdobyte prze:
jedno panstwo ma drugiem, staja sic cze
scia panstwa zaborczego, o lie ME stani'
specyalna umowa, re maja stanowic odre
bne panstwo, zfaczone panstwem tabor
czem tylko przez osobe monarchy lub pre-
zydenta w pierwszym wypadku mieszkan
cy ziem zabranych zostaja ipso facto oby
. watelami nowego panstwa, utworzonego
ziemi zabranej granica celna znika. v
drugim staja sic oni obywatelami noweg
panstwa, utworzonego ziemi zabranej
granica celna moze pozostac lub odpas
stosownie do umowy. Wezmy przykfad
history. Gdy Niemcy po wojnie roku 1877
odebrafy Alzacye Lotaryngie, ziemie t.
stafy sic 'Reichslandem' t. j. czescia or
ganiczna cesarstwa niemieckiego. Mie
szkancy ich zostaIi obywatelami Niemie
-ifnatychmiast wysfali swoich pos16w d.
: parlamentu Berlinie; granica celna zgi
nefa. To samo stafo sic czesciami Polski
zabranemi przez Austryei Prusy, czesci
Saksonii cafym Hanowerem, re Szlezwi