Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1901-01-19
PRZEGLAD POLITYCZNY
PORTORICO W SADZIE NAJW1Z-
SYM

q Sad naiwvzszy Stan6w Zjednoczonych
pracuie obecnie mad rozstrzygnieciem waz-
nej i ciekawej kwestyi, mianowicie, czy
Porto Rico ma pfacic cto "a towary, pocho
rdzace re Stan6w Ii. naodwr6t, czy ME.
Mniej wiecej pred pofrokiem kongres
uchwalif specyalna taryfe dla tel wyspy
prezydent zatwierdzif ja swoim podplsem.
Poniewaz jednak opinia publiczna utrzy-
mywafa. re ia uchwafa Jest prZeclwna kOn
stytucyi. prokurator generalny panstwa "a
,skarzyf ia pred sadem nalwyzszym. Spra~
wa ia posada znaczenie gtebsze, nlz sama
tylko kwestya taryfy. ldzie tutal o roz-
,strzygniecie, czy W jakim stopniu kon-
.stytucya Stan6w ri. idzie wslad "a flaga
panstwowa, t. ]. czy sam fakt zatknlecla
choragwi amerykanskiej na nowem terry
toryum sprowadza na jego mieszkancow do
brodzieistwa konstytucyi, czy ME. kongres
wraz prezydentem sa tego zdanla, re ME :;
lecz wszystko zalezv od decyzyi sadu MAJ
wyzszcgo. kt6ry jeden ma gfos ostatn
edecyduiacv we wszystkich kwestyach natu-
nv prawno- -politycznej. Jest to niezmlerna
i nieoceniona, zaleta ustroju polltycznego
Stan6w Ziednoczonych, re AMI kongres,
AMI prezvdent ME stanOwia lnstancyl Osta-
tecznei W sprawach takich, gdzie tylko
uczeni specyalisci moga decydowac z laka
TAXA szansa natrafienia Ma prawde. Pan
stwa europejskie, nawet posiadaJace Rad
republikanski, ME maia tel klapy bezpie-,
czenstwa. ochraniaJaceJ panstWo pred
wybrykami namietnosci partyJnych albo
klasowych. lub nawet przed nleuctWem
ludzi, kt6rych VIOLA narodu postawifa ste
ru rzadu, Ludzie ci, zasiadajacy ma krze-
,sfach prezydent6w, senatorow reprezen-
tant6w. moga bye ludzmi nallepszeJ vol ;
lecz mkt ME zada cd Mich. ably znall sic
dokfadnie na prawie. ekonomll, history
innych naukach. potrzebnych&nieraz dla
wyrokowana W kwestyach trudnych l "a
wi}ych Sad najwyzszy, zfozony uczo-
nych specyalist6w. zaj mujacych swoJe po-
sady dozywotnie i dobrze pfatnych, daJe
naiiepsza stosunkach ludzkich gwaran-
eye wyroku madrego sprawiedliwego:
Co sic tyczy samej kwestyi taryfy, to
wedfug powszechnego przekonanla, ktore
Emy podzelamy jest ona niesprawiedliwa.
Porto Rico zostafo nabyte przez Stany
ri. ME ma mocy specyalnej umowy z lud-
noscia tel wyspy. lecz sifa oreza, bez "a
dnych zastrzezen. w takich razach spra-
wiedliwosc wymaga, ably panstwo nabywa-
lace move terytoryum, ME stawlto ME
szkanc6w jego W poiozenie gorsze, niz te,
W kt6rem znaiduja sic mieszkancy tegc
panstwa Skoro vice niema cef pomiedzy
poszczeg6lnymi stanami terytoryami
Unii, ME powinno ich bye take miedzy
Unia nowym nabytkiem. Niemcy po ma
byciu Alzacyi Lotaryngii Cd Francyi ME
urzadzity zadnej granicy celnej miedzy
temi prowincyami i res@ta panstwa', Ma
wet Rosya, nabywaiac coraz to nowe kraJf
W Azyi. znosi stare granice celne, chociai
skarb panstwa czestokroc tract na tenn
w takich razach trzeba zdecydowac sle
ma strate materyalna dla miiosci zasady
moralnej. Niemoralnosc mp. komisyi kolo
nizacyinei pruskiej W Poznahskiem ME po
lega ma tenn, re Rad wykupuje ziemie raE
polskich lecz ma tenn, re sprzedale ia wyta
cznie Niemcom, odsuwajac Polak6w oo
kupna Wytwarza to obrebie panstw;
dwie klasy obywateli, jedna uprzywilejo
wana, druga uposledzona. Cos W tym 70
dzaju chce Rad Stan6w "a. zrobic mie
szkancami Porto Rico. odbierajac i'm pra
wo wolnego handful reszta mieszkancov
paistwa Miejmy nadzieje re ciafo tai
powazne. uczone i uzywajace swlecl
tax dobrej opinii, jak sad najwyzszy St
H., ogfosi taryfe portorykahska "a przeciw
41na konstytucyi i ,uchroni naszq wlelk
rzeczpospolita Cd popefnienia wielkleJ ME
sprawiedliwosci.