Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1901-01-03
(anilina jej przetwory cd r. lS34),

parahne it'd. tax, liz powstaia ztad
nova gaiaz chemji (chemja smoiy
wegloweO; wyrobiono sztuczna ul.
tramaryne. czyli farbke (Gmelin
r. 1929, wykryto przemiane macz-
XII ma cukier (Kirchhoff 1917, al.
kaloidy (morfine r. 1906, chinine
1920; ulatwiono fabrykacje octu
(Schuetzenbach r. 1929, stall
(Bessemer 1866. wytworzono ce-
menty sztuczne (1S1S). w r6z-
nych czasach, az do dni ostatnich,
odkryto szereg pierwiastk6w che
mlcznych, ktore coraz bardziej wy
peiniafy luki W gfebokiej teorji per-
Jodycznosci pierwiastk6w (Lothar
Meyer Mendelejew 1869, rzuca-
Jac swiatfo ma ich nature; niejeden
z tych pierwiastk6w doczekai sic
nawet uzytkow praktycznych (mag-
nez, glin).
Nafta, ten produkt tax pospolity,
swieci dopiero czterdziestoletni ju-
blleusz swego pfomienia; W Penn
sylwanji r. 1859 wytrysfy zr6dfa
nafciane nafta rozlafa sic SWAT
toscia po ziemi, a ziotem do kiesze.
nj nabob6w.
Lfoto W naturze zabiysfo W ME-
znanych dawniej masach, gdy SUIT
ter W Kalifornji wykryf WI. lS4S
zyiy cennego kruszcu.
Milsze jednak mad zloto, byiy
czfowiekowi przetwory chemiczne,
przy ktorych pomocy medycyna
koi srogie cierpienia, a ktorymi
chlubi sic wyiacznie wick obecny.
Groza Dol operacji odstraszafy
nieraz cd niej najbardziej cierpia-
cych; dis tysiaeom ratuje ona zy-
Gle, dzieki istnieniu srodk6w znie-
czulajqcych, jak eteru, chloroformu,
kokainy; to tez imie Simpsona,
tworcy melody chloroformowania
(lS4S), ludzkosc zawsze z wdziecz
noscia wymawiac bedzie.
Me tax pieknie wyglada odkry-
Gle bawelny strzelniczej (Schoen-
bein 1S45), dynamitu Nobel 1899,
rozmaitych prochow bezdymnych,
roburytu, lydditu i t. p. materjaiow
wybuchowych, ktorymi W parze
ida nowoczesne ulepszenia broni
pociskow. Wprawdzie ci wynalaz-
cy, ,,dobroczyncy" ludzkosci jak
Krupp, Maxim. Nobel, zapewniaja,
ze TAXI arsenal pomysl6w zaboj-
czych zmniejszy tylko okropnosci
wojny; czy to prawda. spytajmy
to walczacych W tel chwili W Airy
ce anglikow j boerowl...
Przejdzmy do zjawisk fizycznych.
Tu W caiym blasku istnieje postep
XIX-go wieku.
,Dzisiejsza podwalina fzyki, te-
orja Euchu falowego, podana daw-
niej przez Huyghensa, zostaia u
gruntowana W pierwszych dziesie-
cioleciach tego wieku, przez Youn-
ga, Fresnela, Cauchyego; ztad u
paddy wszelkie fluidy, istoty ME-
wazkie.
Potwierdzeniem niejako tego gle
bokiego pogladu staio sic prawo
zachowania sify, udawadniane do
swiadczalnie ma kazdym kroku, mai
pierwsze najog6lniejsze z praw
przyrody.
Tu nalezy j teorja mechaniczna
ciepia, owoc pracy Mayera !
Jouele's (1s42-1s50). ktora bar.
dziej jeszcze rozjasniia jednosc sill
6zycznych. Polaryzacja swistla
(Malus 1909, pojecie budowie
gazow, tax zwana kinetyczna teorja
gazow (Clausius. Redtenbacher
ls56--5D, ostatnie wreszcie poje-
cia istoty elektrycznosci (Herz
lss9 : oto giowne zdobycze teo. I.
retyczne. f
Ze wszystkich epitetow naszego
stulecia najlepiej przypada mu "a
pewne misno wieku elektrycznosci.
w zaraniu wieku. bo W rokp1
1900, stworzyi Volta sw6j wiexo.
pomny stos, zrodlo pradu elekxycz-
nego, kt6ry tax zdumiews;4 Zee wy
dai skutki; jest to stanovcsy pre-
lom y histsfji wynslazkds. Wkr6t-