Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1901-04-06
TOM NN. No. II.
PRZEGLAD POLITYCZNY
AGUINALDO | FUNSTON.

plnskle]. CZtOWlek ten. JakkOlwiek ME do
wodzif osobiscie zadnym zbrojnym oddzia-
lem, byt duszq m6zgiem wojujqcej czesci
narodu filipinskiego. On re swoim sztabem
stanowif Rad narodowy Tagal6w ze swe-
go ukrycia kierowaf wszystkiemi operacya-
mi przeciwko Amerykanom. Osobisty
wptyw jego Ma nar6d wiara narodu lego
szczescie z5olnosci byfy tax wiekie, ze z
jego upadkiem upadnie prawdopodobnie i
sama walka Aguinaldo, cziowick jeszcze
bardzo miody, obok wysokich zdomosci
energii zarobit sobe ma dobre imie ma
szacunek og6lny swojem ludzkiem poste-
powaniem jencami i wog6le cafkiem pra-
widfowem i cywilizowanem prowadzeniem
wojny. A lie by1o to rzecza fatwa wobec nj
| skiego stopnia wyksztalcenia narodu. kt6-
remu przewodzi1. WaIczyf "a sprawe
stracona. Pc opublikowaniu wszystkich do
kumentdw, zwiqzanych nabyciem Filipin
przez Stany Zjednoczone, stafo sic rzecza
niewatpliwa ze to nabycie byto konieczno-
scia politycznq. Hiszpania musiafa p6jsc
precz stamtad. Lecz Niemcy, Anglia, Japo-
mia nawet Rosya tylko czekafy opuszcze-
MIA Filipin przez Amery ably
Je zajac / podzielic sic niemi po bratersku.
Dzisiejsze prawo miedzynarodowe istnieje
tylko dla rasy biafej. Z innych ras tylko
jedni .)apOnczycy przemoca wdarh sic pod
opieke tegoz prawa Wszystko inne. lie
ME jest zaiete przez kt6re mocarstw rasy
biafej, jest uwazane jeszcze "a rzecz niczy-
ja, podlegalaca zajeciu przez pierwszego
lepszego. Moze to jest niesprawiedliwe,
Iecz jest tax, ME inaczej Mkt dzisiaj te-
go zmienit ME moze Stany Zjednoczone
miaty do wyboru jedno dw6ch-oddac te
wyspy innym. lub zatrzymaj je dla siebie.
Wybor. kt6ry zrobify byf jedynym racyo-
nalnym najlepszym dla samych Filipii-
czyk6w. Pod flagq amerykanska nikomu
jeszcze lie ME byfo ME bedzie
Niezrozumienie stanu prawnego wysp
Filipihskich po wojnie hiszpansko
kanskiej sprowadzifo te dziecinne napasci
ma rad Stan6w Zj., kt6re wciaz jeszcze tu-
faja sic Pc r6znych pismach. Ono byfo TAX
re g1ownq dzwginia walki Tagal6w. Z tego
vice punktu widzenia dzia1alnosc wojenna
p polityczna Aguinaldy byfa niepotrzebna.
Lecz moraInie miat on racye. Walka jego
zostanie W pamieci jego narodu bedzie
zawsze piekna stronica W jego dzieiach.
Modnym tematem jest obecnie pytanie,
co Rad Stan6w Zj zrobi re swoim jencem
Ze pisma wrogie temu rzadowi bredza sa-
die wojennym i wyroku smierci, iestto
rzecz zrozumiafa. Mniej fatwem do pojecia
Jest podobne bafamucenie opinii pubIicz-
nej administracyi. A przeciez tn ME trzeba
mu Z mas gfowa ME siedzi mocniei ma kar-
ku, niz byfemu dyktatorowi filipihskiemu.
Aguinaldo ME jest buntownikiem. DO ME
skfadaf wcale przysiegi na wernosG Sta
nom II. Fakt przeiecia wysp Cd Hiszpanii
ME stworzyt jeszcze zadnych praw nabyw-
cy do ludnosci. Ludnosc dopiero teraz skfa-
'da przysiege stopniowo, jeden czfowiek "a
drug i'm. Aguinaldo ME byf tez filibustie-
rem IA ziemi Stanow II. Przybyf on ma
wyspy Filipinskie jeszcze "a panowania
Hiszpanii byf siebie domu. Byf on
po prostu strona wojujaca jest dzisiaj jei-
Gem wolennym. Jako taxi powinien bye
trzymany pod strata lub deportowany gdzie-
kolwlek bQdz, byle na ziemi amerykali-
skleJ po woJnie wypuszczony ma wolnosc.
Tax tez bedzie. Stany ri. byfy zawsze
wyJatkowo sprawiedliwe W podobnych wy
padkach Me powieszono sadownie AMI ie-
~dnego licznych wodz6w indyjskich kt6-
rzy wojowai Amerykanami Po woinie
domowej prezydent konfederacyi Jefferson
Davis ME miaf zadnych kfopot6w. AMI "a
den jego generaf6w.
Il czas6w maj jnowszych many luz ieden
przykfad caikiem analogiczny. Gdy AngIi
cy zajeli Egypt, podni6sf broi przeciw MIN
general egipski Arab pasza z czescia wojsk
egipskich. Zwyciezywszy go wziawszy do
niewoli, Anglicy odwiezi 60 ma wyspe
Ceylon urzadzili mu tam wspaniafe
mesz kanie' Tam siedzi Arab pasza po
dis dzieh, cd w wciaz jeszcze ME chce u
znac rzad6w Chedywa Anglii.
Pc ukonczeniu wojny filipinskiej Agui
naldo bedzie miaf do wyboru-zostac bona
Tide obywateem filipihskim pod rzadem a.
merykanskim, albo upierac sic przy swoje1
godnosci dyktatorskiej. w ostatnim razie
beda go trzymac ma wygnaniu. Me wiemy
naturalnie, co wybierze mfody eksdyktator
Praktyka historyczna wskazuje, re ludzie.
kt6rzy raz stall ma czele swojego narodu,
ME poddaia sic obcym radon, lecz nosza
swooja godnost do smierci, pedzac zycie ma
emigracyi, Moze wiec on p6jdzie sladem
swoich starszych wiekszych poprzednikow
ma tenn polu. Lecz moze tez, jako cztowiek,
majacy jeszcze cafe zycie pred soba, szcze
RE pogodzi sic nowym stanem rzeczv i |
bedzie pracowac ola swojego narodu we
wfasnej ojczyznie.
Najswiezszym bohaterem amerykanskim