Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1900-05-05
Przeglad Polityczny.

odszkodowania jeszcze ME zafatwiona.
Sultan niechce pfacic, bojac sic. re "a
pierwszym rachunkiem pojdzie cafy szcreg
innych Niemal kazde panstwo ma cos do
skolektowania Cd Turcyi jedyny ratunek
w takiem pofozeniu Jest, jak wiadomo, ME
pfacic nikomu. Niechcac zadzierac re
Stanami H., sultan jegomoscw padf podo-
bno na dowcipny pomysf godny prawdzi-
wego wschodniego polityka Oswiadczyf
mianowicie chec nabycia pancernika od
rzadu Stan6w H., przy rozliczaniu sic "a
towar zapfacifby O sto tysiecy wieceJ mad
Gene um6wiona wszystko by1oby zaia-
twione. Byfoby rzeczywiscie, gdyby sic tu-
| tai rozchodzifo sto tysiecy, ME co
innego. Coraz to bardziej nabieramy pre-
| konania, re sprawa o spalone domy mi
syonarzy amerykanskich zostafa wywleczo-
ma obecnej chwili ma mocy jakiegos po-
rozumienia miedzy rzadem tutejszym An
glia. Sprawa ia ma wyswiadczyc Anglii ja-
| kas wazna przysfuge; jaka mianowicie, ME
wiemy, lecz MONA sic domyslac, re idzie
O wywofanie wielkiej awantury IA wscho-
die europejskim. Prasa francuska juz ma
pomyka o tenn, re ma mocy traktatu parry
skiego, roku 1S56-go, mkt ME moze "a
dawac gwaftu suftanowi od strony morza
bez zezwolenia mocarstw podpisanych na
tym traktacie. Przypuscmy vice, re bied-
ne Stany Zjednoczone uczuja nagle tax ko-
nieczna potrzebe owych stu tysiecy dola-
row, re zdecyduja sic Z b6lem serca posfac
pancernik na woody suftanskie. Me
grzecznosc urzednik6w tureckich portach
Azyi Mniejszej jest znana cafemu swiatu.
Moze vice wypasc potrzeba spalenia
kilku fadunk6w prochu W okolicach Smir-
Ia 60,
tano pozwolenie, moga pokazac zeby; a
wtedy dla wfasnego bezpieczestiiwa flota
angielska bedzie musiafa sforsowac copre-
dzej Dardanele i wpfynac do Bosforu, jak
| to juz raz zrobifa W roku lS77ym. Po dro-
DE, przez pospiech, MONA bedzie spuscic
ma dino morza Srodziemnego lyle pancer-
nikow rosyjskich francuskich, lie sic ich
tam przypadkiem bedzie wafesac bez celu i
potrzeby. Take fl gle udawafy sic juz ME
raz; gdy komus chce sic koniecznie wywo-
lac awanture, to sposob na to zawsze sic
znajdzie. Jezeli Rad Stan6w Ii. angazuje
sic W spos6b dose kosztowny ma Wschodzie
europejskim, to prawdopodobnie ma TEN
swoj interes. Polityka jest to byznes; mic
| sic tam darmo ME robi; "a wszystko trzeba
pfacic. Czem Anglia moze zapfacic Sta
nom II. "a przysfuge? O odpowiedz ME
trudno. Toczaca sic obecnej chwili W
kongresie sprawa kanafu nikaraguanskiego
ma sobie kiIka punkt6w bardzo niebez-
piecznych. Kongres jest na najlepszej dro-
DE do uchwalenia budowy kanafu bez O.
gladania sic na panstwa europejskie. 4
Anglia jest traktat, niedozwalajacy Stanom
| " fortyfikowac takiego kanafu, jezeli kiedy
zostanie zbudowany. Ten traktat MONA
bedzie odkupic "a jakas przys4uge. Dalej
| Nicaragua posiada umowe z Francya, re
ME przypadek budowania kanafu Rad
nikaraguanski ME moze ami odstapic terry
toryum AMI nadac praw wy1acznych zadne-
mu mocarstwu. Gdyby Nicaragua powofy-
wafa sic ma swoja bezsilnosc, Francya ma
prawo bronic sifa tego traktatu Kazdy ro-
zumie, ze budowac "a pieniadze amery-
kanskie kanaf, po ktorym mogfyby swobo-
dnie pfywac obce pancerniki, to laden in
teres. Taxi kanaf, razie wojny, wysta-
witby caiy brzeg zachodni Stanow II.
ma ciosy nieprzyjacielskie Trzeba by4oby
trzymac W San Francisco druga wielk;,
flote wojenna. Ot6z, majac cafkowite po-
parcie Anglii, Rad Stanow ~. m6gfby
smiato nabyc cd Nicaragua potrzebne
terytoryum i przystapic do budowy kama
fu, ME liczac sic zanadto kimkolwiek.
Dalej jeszcze sprawa filipinska wymaga
dobrych stosunk6w Anglia. Jest vice co
dac co dostac; jest "a co bye grzecznym i
swiadczye przysfugi.
w ubiegfym tygodniu politycy amery-
kanscy czesto poruszali w swoich mowach
doktryne Monroe'go. Sekretarz wojny
Root wrecz powiedziaf, re nar6d amerykah-
ski bedzie musiaf albo zrzec sic tel teo-
ryi, albo walczyc MIA W niedalekiej przy-
szfosci. Skorzystali tego przeciwnicy
ekspansyi oswiadczyli W pismach swoich,
re doktryna Monro ego juz faktycznie ME
istnieje. Zostafa ona jakoby obalona przez
tabor wysp Filipinskich. Me trzeba wiel-
kiej przenikliwosci dla odparcia tego ro-
zumowania. Prezydent Monroe, tworzac
swoja sfynna W dziejach teorye, re Amery-
ka jest dla Amerykan6w, miaf ia mysli
tylko jedynie, re mocarstwa europejskie
ME powinny wtrqcac sic do spraw amery-
kanskich. Szfo wtedy uratowanie ME
podlegfosci wybijajacych sic na wolnosc re-
publik pofudniowo-a -amerykanskich. Lo-
gicznym wynikiem tel teoryi jest tylko i
jedynie, re Ameryka ME ma mic do szuka-
MIA Europie. TAX tez postepowaf "a
1,,c1, por,sd o,,or,,k oncl; T oo1 ,r1r1o1o,,,