Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1900-03-17
PRzEGLAD PouTyCzNy.

L uCi eo-AsASo5 pioJ ~ - ~
maja opfacat Is proc. cd wartosci
przy wstepie do Stan6w Zjednoczo'
nych. Uchwafa ia jest niezmiernie
wazna, gdyz iamie zasade, ze han,
del miedzy czesciami jednego te,
90 samego pahstwa powinien bye
wolny cd op}at celnych. Zwolenni,
cy taryfy, kt6rym szio o interesy
wielkiego przemysiu amerykah
skiego, pokrzywdziIi ludnost wy
spy, kt6ra po wojnie Hiszpania
przeszfa ma wfasnost Stan6w Zje-
dnoczonych. Powofywali sic oni ma
to, ze konstytucya stan6w y. ME
rozciaga sic ma zadna z wysp Edo:
bytych ma Hiszpanach, a vice
prawo wolnego handlu ze Stanalni
ME przysiuguje tym wyspom. Ma
szem zdaniem, skorzystano W tel
sprawie pewnego zamieszania
poiet, kt6re wciaz jeszcze panuje
wzgledem konstytucyi naszej RE
czypospolitej. Me ulega watpliwo
Sci, ze sam fakt zatkniecia fagi
ameryknhskiei ma nowem jakiems
terytoryum ME nadaje jeszcze to:
mu terytoryum i jego ludnosci
konstytucyi amerykahskiei W cafej
iej sile rozciagfosci. Ma to po-
trzeba jeszcze specyalpej uchwafy
kongresu. Lecz r6wniez ME ulega
zadnei watpliwosci, ze haga anne
rykahska przynosi razem ze soba
wszedzie, gdzie tylko zostanie "a
tknieta, pewien kompleks praw,
kt6re zaczynaja funkcyonowat i
obowiazywa6 r6wno chwila obie
cia przez stany Zjednoczone rza
dow mad jakimkolwiek badz punk
tenn kuli ziemskiej. Przyznaja to
wszyscy znawcy prawa pahstwowe,
90 amerykahskiego. 1dzie tylko o
to, aby okreslit Scisle, jake prawa
ludnost nabytych terytory6w otrzy
mule odrazu, przez sam fakt przej-
scia pod rzady amerykahskie, ma
iakie musi czeka6, az kongres spe-
cyalnym bilem rozciagnie panowa.
ME konstytucyi ma te terytorya.
Naszem zdaniem, jedna jest tylko
odpowiedz ma to pytanie. Cd razu
nowonabyte terytorya otrzymuja
prawa zawarte W deklaracyi praw
cziowieka, czekat zas musza ma
prawa, wypiywaiace z godno5ci i
charakteru obywatelstwa Stanow
Zjednoczonych. M6wiac inaczej z
ludno5cia nowonabytych TERRITORY
6w powinno dzia6 sic to samo, co
sic dzieje kaadym pojedyhczym
cziowiek, przybywajacym do Sta.
now Ii. Prawa cz}owieka, II. vol,
nose osobista, wolnost sumienia,
wolnosc sfowa i druku, r6wnosc
wszystkich wobec prawa, zaczynaja
przysfugiwat kazdemu przybyszo-
wi W pierwszej zaraz chwili po
wyj6ciu ze statku; prawa obywa
telskie, vice prawo g}osowania,
obieralnost ma urzedy etc. przy
chodza dopiero p6zuiej przez akt
naturalizacyi. Ze tax sic dzieje i z
cafemi terytoryami, ma to wskazuje
praktyka. R6wno z zatknieciem
flagi amerykahskiej ma jakiej wy
spie znika niewolnictwo, upada
nietoIerancya religijna, upada cen.
zura etc. Ludnos6 takiej wyspy "a
czyna odrazu korzystac ze wszyst
kich przyrodzonych praw czfowie-
ka. Me stale sic jednak przez to o.
bywatelem Stan6w H., gdyz ma to
potrzeba osobnego aktuna turali
zacyi. Do kt6reg6z wiec komple.
ksu praw nalezy wolny handel z
innemi czesciami tego samego pan
stwa. sadzimy, ze do pierwszego,
nabywsnego odrazu. Sami tw6rcy |
konstytucyi postawili jake has}o:
'no taxation without representa-.
;ion." Reprezentacyi ludnosc Puer-
to. Rico jeszcze ME maj mice ME mo-
10, dop6ki ME otrzyma wszystkich
oraw obywatelskich. Ok}adanie
vice jej wyrob6w specyalna opfata
oez iej przyzwolenia uwazamy "a
najlepszemi tradycya
nj history stan6w zjednoczonych.
Me m6wiac juz o zwolennikach
volnego handlu, nawet wielu wy
polityki ce} miedzynaro.
lowych potepia ten krok kongresu.
Nastepstwem powodzen genera
6w Robertsa i Bullera byi pierw-
zy powazny krok wzgledem poko.
u. Prezydenci Krueger Steyn
rr,So;l; Go +olorro f oznio H., rzod |