Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1900-12-29
PRZEGLAD POLITYCZNY
WEEK XIX. POGLAD OGOLNY.

Wick dzewietnasty, kt6ry oto "a chwi-
le zapadnie sic przepasc bezdenna,
skad ME ma powrotu, byf jednym mai
ciekawszych i najwiekszych W dziejach
ludzkosci. Niezr6wnany pod wzgledem sza-
lonego rozwoju umiejetnosci stosowanych,
przemysfu handful, wzrostu ludnosci i
bogactwa powszechnego, wick ten zajmuje
take jedno z pierwszych miejsc pod wzgle-
dem postepu W dziedzinie zycia poity-
cznego spofecznego. Pchnaf on ludzkosc
ma nowe tory, wskazaf jej move cele, byf
swiadkiem zmian zasadniczych gfeboko
siegajacych ustroju poitycznym INA
cznej liczby panstw narodow. Me doko-
nal wprawdzie wszystkiego, co sobie wy
tknst zakresif, gdyz ma niejedno zabra-
k1o 1fiu czasu. Lecz zostawif swojemu ma
stepcy Nprace napoczete drogi wytkniete
iasno wyraznie, 90 kt6rych tatwo mu Juz
bedzie kroczyc dalej. Me byf ten wick,
lax wszystko ma swiecie, wolnym Cd wad,
b1ed6w, czasem nawet zbrodni. Lecz W
bilansie og6lnym strony dodatnie tyle
przewazaja, re smiafo MONA mu wydac
dobre swiadectwo. Jak czesto bywa W hi
storyi, pierwsze promienie, zwiastujace
charakter kierunek przyszfych prac VIE
ku dziewietnastego, zajasniafy juz wcze-
sniej, ma schyfku jego poprzednika. Ruch
umys ysfowy, panujacy W Europie cd pofowy
wieku XVIIIgo, jest poprzednikiem ruchu
politycznego spofecznego wieku
XIXym. Dalej try najwazniejsze wypad-
XII polityczne, kt6re uwazamy "a podstawe l
fundament wszystkich p6zniejszych ru-
chow kombinacyi. wszystkie przypadaja
ma 6oniec wieku XVIIIgo. Diva z tych
wypadk6w sa natury dodatniej, trzeci jest
zjawiskiem wysoce ujemnem. Stosownle
do charakteru tych trzech filar6w, cafe
zycie polityczne wieku XIX go dzieli sic
ma dwie czesci dodatnie i ijedna ujemnq,
z dodatnim biIansem og6lnym rezulta-
Gle.
Tymi trzema wypadkami najwiekszej
wagi, wypadkami, ma kt6rych opieraja sic
okofo kt6rych obracaja sic, jak okofo
? osi, Gale dzieje wieku XIXgo So: utwo-
rzenie sic Stanow Zjednoczonych, rewolu-
cya francuska trzeci rozbi6r Polski
Pierwsze diva nadaja ludzkosci olbrzymi,
nieznany dotad rozped W kierunku zdro-
wego postepu; trzeci, famiac r6wnowage
polityczna Europe, stale sic zr6Cifenl
mn6stwa walk innych zjawisk, kt6re ten,
re postep hamuja krepuia
Gale dzieje ludzkosci, m6wiac kr6tko
dadza sic sprowadzic do walki o trzy wiel
kie idee Pierwsza tych idei jest r6
whose wszystkich ludzi wobec Boga, dru
ga taz r6wnosG wobec prawa, trzecia O.
statnia r6wnosc wobec chleba. Walka te
try idee zajmuje po kolei wypefnia hi
storye swiata przez dwadziescia wicklow.
Pierwsza kwestya,- ,-r6wnosc wobec Bo
ga, zostafa rozstrzygnieta teoretycznie
przez chrzescianizm Zabrafo to nieco cza
su, zanim nauKa Chrystusa praktycznie
choc czesciowo zwyciezyfa pozostafosci I
czas6w barbarzyhstwa; lecz ma og6f te 70
bote MONA uwazac "a prawie skonczona
Druga walka, walka rownosc wobec pra
wa panstwa, a vice O wolnosc polity
czna dla wszystkich, rozpocze1a sic bardz(
dawno. bo az wieku XVym po Chrystu
sic. Zwolna zdobywano jedna pozycye pe
drugiej, opfacaiac morzem krwi kazdy krol
naprz6d Wiekowi XIXmu dopiero przy
pablo udziale teoretyczne zakonczeni'
tel walki, vice drugiego okresu die
j6w ludzkosci. Pozostafo wprawdzie jeszcz
bardzo wiele do zrobienia ma tenn poll
praktycznie. Lecz gf6wna Geese robot,
,juz 92konana; gf6wna bitwa wygrana.
Jednoczesnie przefomem W tel drugie
walce, wick XIX rozpoczaf trzeci okres
okres walki r6wnosc wobec chleba. II
walka jest dopiero stadyum niemowle
ctwa. w obecnej dobie wychodzi ona "a
ledwie pieluch spor6w naukowo- -teorety
cznych. Gala Geese Jej praktyczna, straszn'
krwawa, nalezy do dose zapewne oddalo
nej przyszfosci.