Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1900-08-23

co najmniej dziesiec razy liozniejszych
cd jawnych, j przyuczy}a lud do zaj.
mowsnia sic samodzielnie tajnem ma
uozaniem. DIS sprawl oswiaty ludu
polskiego W Krolestwie W rekaoh tego
ludu spoczywa i dlatego zadne srodki
rePresyjns zaszkodzic jej ME moga.
Z~aznaczyc tn trzeba znamienny fakt.
re, jak sic niejednokrotnie okazaio, W
tych powiatach wlasnie, W ktoryoh Jest
najmniej szkoi rzadowyoh i uozni6w W
W mich, Jest zarazem najmniej analfa-
betow. Gdzie lud swiadomie garnie
sic do oswiaty, tam odrzuca on szko1e
rosyjska.
Ma sic rozumie6, ME wszedzie W
krolestwie lud jest W tym samym stop
niu uswiadomiony pod w~zgledem marc.
dowym. So roznice i nawet dosy6
znaczne, ma ogoi jeduak dziaialnosc ma
polu oswiaty ludu przekroczyia juz da-
VINO skromny zakres tajnego nauczania,
przeciw ktoremu Rad rosyjski teraz z
caiym zapasem srodkow represyjnych
wystepuje.
Obecnie ludzie, pracujacy nielegal.
ME mad o~swiata ludu W zaborze rosyj-
skim, zwrocili GAIA energie ma uswiado-
mienie p~olityczne i narodowe wioscian
i robotnikow, ma rozpowszechnianie
miedzy mimi pism i ksiazek z~akazanych,
ma pouczanie ich o pozytku i przyucza-
ME do dzia}alnosci zorganizowanej ku
obronie praw obywatelskich i interes6w
narodowych. To jest juz .,oswiata po-
lityczna" lub ,,oswiata polska", jak ja
sam lud nazywa. Surowsze przeslado-
wauie tajnego nauczania i wogole ma
wPoi legalnej piracy mad oswiata ludu
ten tylko bedzie mia}o skutek, re ci-
chyoh pracownikow, szukajacych ujscia
ola swych instynktow obywatelskich W
tym skromnym zakresie dzialalnosci,
zwroci do roboty bardziej bezposred-
niej, okreslonei, zorganizowanej, - do
roboty, majacej ma celu uswiadomienie
polityczne masy ludowej.
Finlandczycy So W tenn szczesliwem
P~o}ozeniu, re ME potrzebuja, jak my,
zaczyna6 dziaialnosci polityoznej cd
Podstaw, cd piracy przygotowawczej
mad uswiadomieniem narodowem. Ma
ia oni lud lepiej oswiecony, niz W wie-
lu innych krajach Europy, maja dosko-
maize szko}y, muzea i biblioteki po-
wszechne, wszechnioe ludowe, iowa
rzystwa kulturne i polityczne, liczne
wydawnictwa i pisma popularne. Pod
wzgledem oswiaty i kultury stoja dis
" pierwszych szeregach ludlow Europy.
Ale i my przecie W poczatkach tego
wieku ME bylismy ostatnimi. w Ksie-
stwie Warszawskiem W stosunku do
liczby ludnosci by}o diva razy wiecej
szko} elementarnych, niz obecnie W
Krolestwie. Mielismy pred 1880 r.
trey wyzsze szkoly polskie W zaborze
rosyiskim j stosunkowo wiecej niz O..
becnie, szkoi srednich. Ma Eitwie W
tel epoce by}o wiecej szko} elementar.
nych niz W 90 lat pozniej, a liczba
szkoi srednich W lynn kraju pc r. 1868
znacznie sic zmniejszyaa, jak r6wnieA
liczba uczniow. Szko}y pozamieniano
ma koszary, zbiory poniszczono, biblio-
text rozkradziopo Tub zmarnowano. |
W Finlandji horda moskiewska postara
sic zniszczyc kulture narodowa, zdezor-
ganizuje jej inssytuoje, s~prowadzajao
je do ogolno-rosyjskiego poziomu. Me
zaraz to nastapi, ale robota barbarzyh.
ska juz sic zaczela. Zapewne Finlan.
dja przez d}ugi czas wegetowac moze
W niewolniczym spokoju, zywiac sic
resultant swego bogatego dorobku
kulturalnego j Politycznego, kiedy my
mic juz prawie ME many do stracenia,
jestesmy zupelnymi ~nedzarzami poll.
tycznymi.
Ale my many wielka tradyoje ME.
przerwanego oporu, piomieh ~,,swietego
buntu" ogrzewa dusze nasze i nawet
wtedy, gdy zycie narodu pokrywaja
gruzy ! popioiy, to zarzewie buntu
wciaz til sic pod mimi. lego ognia
swietego Finlandja ME ma, must GO do.
piero W duszy narodu rozniecie. Rad
rosyjski to zadanie uiatwia; zadaiac
clos po ciosie coraz szybciej, coraz moe.
niej, sam iskre buntu wykrzesze.