Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1900-09-27

ka wZorowych, a tanich elemental
rzy, tn i owdzie panic wzieiy sic
do udzielania nauki prywatnej, a
Towarzystwo czytelni ludowych "a
braio sic raczo do piracy, ably do
starcZyc szerokim warstwom ludu
ksiazek polskich. Slowem. w ca
lynn kraju zapanowal ruch goracz-
kowy, chociaz ME byio WARY w po-
wodzenie. Minelo Cd tego czasu
lat kilkanascic, zamalo, ably MONA
osadzic wszechstronnie wpiyw no
wcgo systemu nauki, ale dose. ably
zrozumiec, zc p~rzeceniano ogrom-
ME znaczenie germanizacyine szko-
iy. Me posiadamy danych statys-
tycznych, ma kt6rych podstawie
moznaby przeprowadziG porowna-
ME stosunk6w tcrazniejszych z
dawnymi. jest jcdnak miara, "a
ktorcJ pomoca MONA Zorjcntowac
sic jake tako W ~pofozcniu. Jest mia
rozwoj czytrlnictwa.
Pamietam i~cszcZe doskonale GA
sy, kiedy W szkoiach poznanskich
panowaf niepodzielnie Ouch stare
20 Comeniusa i poczciwca Postal
lozi'ego. jWyklad wszystkich ga
iezi nauki odbywal sic W jczyku
polskim; uczono sic picsni pol
skich, koscielnych i swieckich. "A
jezyk niemiecki byl przedmiotem
nauki, jak kazdy inny. Opuszcza-
JAG pc siedmioletniej nauce szkoie.
dzieci zdolniejsze umiaiy dobrze
czytac i pisac po polsku, a sylabi-
zowac jake tako pc niemiecku. Mi
mo polskiego charakteru sZkoly.
c~zytelnictwo bylo slabo roz xiniete.
Pc miastach byly b~ibljoteczki lu-
dove korzystano q Mich pilnic;
jezeli wyjatkowo znaidowaiy sic
pc wsiach, to Mkt ME ~troszczyI sic
ME. w w. rs. Poznanskiem.
Prusach Iachodnich i ma Slasku
wychodzifo w6wczas kilka pism, a
mianowicie: .,Dziennik Poznai-
ski, ,,Kurier Poznanski', Gonicc
Wielkopolski', ..Przyiaceil ludu'.,
,,Oredownik', ,,Pielgrzym" i .,ka-
tolik". Zdaje sic, re ME opuscilem
zadnego Z waznicjszych. Wszyst-
kie razem mialy co najwyzej 10000
prenumerator0w.
Moznaby mnicmac, zc dis. mnici
wiccej po il latach nauki wylacz-
ME niemieckiej W szkolach ludo-
wych, rozwoj c~zytclnictwa polskie-
90 powinien bye r~aczcj m~nicjszy,
niz wiekszy. Tymczascm rzecz ma
sic wrccz rrZcciwnie. Obccnie W
kazdem micscie W kaidcj wick
sci wsi, n zwlaszcza we wsiach
k~oscielnych, znaiduja sic biblio-
tcczki ludowc, skiadaiqcc sic ~ stu
do kilku tysiecy ksiqzck, i wystar-
czy rZucic ma ME Okicm. ably sic
przekonac, IL So chciwic rozchwy-
tywane. Egzcmplarly caiych. ME
zbrudzonych, ME znajdzic sic pra-
vie ni2dzic, "a Towarzystwo ~czytcl-
hi ludowych W Poznaniu, rozporza-
dzaiqce rocznym funduszcm 10 do
20 tysiecy marck, ME zdola luz "a
spokoic zadzy czytania, zaznaczc
tylko kr6tko. IL istnicjc obccnie
przeszlo 800 bczplatnych czytclni
ludowych, a liczba ich powieksza
sic kazdego roku o kilkaset.
u czytelni korhystaiq nictyle do
rosli, lie r~aczeJ mlodzicz szkolna.
ktora wedlug tcorji me powinna
wiasciwic wcalc umiec czytac DO
poisku. Dorosli VIOLA czytac gaze
ty. Rozwoj prasy perjodycznej jest
o9romny. w ciqgu kiIkunastu lat
ostatnich powstal caly szercg pism
nowych j tanich, przeznaczonych
wyiacznie Ola ludu, i co chwila DO
wstaja move wydawnictwa. Me
kt6re upa,!ajq 20 kr6tkim czasie.
ale wiekszosc utrzymuje sic i zdo-
bywa coraz wiecej czytclnik6w. o.
becnie wychodzi W Prusach d
pism codziennych itygodniowych,
tresci przewaznie politycznej. Do