Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1900-11-29
STANISLAW KONARSKI
W dw6chsetna rocznice nro-
DIN.
(Dokohczenie.)

Wprowadzenie nauk przyrodni-
ozych do planu szkolnego, byao no
woscia najzupeiniejsza, a u mas W
owyoh czasach niezbedna re wzgledu
ma og6luy nizki poziom oswiaty. re
wzgledu ma jej jednostronuosc, re
wzgledu wreszcie IA przeraaajaoa
bezkrytyoznosc, e jaka Przyjmowano
wszelkie basnie, odnoszace sic do
twor6w i zjawisk ~przyrody. Wiasnie
wtedy, gdy ma zaOhodzie Europy do
konywano wiekopomuyoh odkrye,
gdy ~rozjasniano TIA jnie zjawisk swia-
Ia, u mas rozpowszeohuiane byiy mai
potworniejsze W tym wzgledzie wy
obrazenia. Kto przeczyta ohoGby
pare us,ep6w z 6wozesnej enoyklo.
pedji naszej, z nNowych Aten". ma
p sanyoh przez ksiedza Beuedykta
Cbmlelowskiego. ten odrazu potraf
oc-niG doniosiosG kroku, jaki zrobii
Konarski, kazao W szkoisch uozyG Ii.
zyki doswiadczalnej. azrby po{ozy6
podwaline do jasniejszego i prawdzi-
wrgo pogladu ma oodzienne zJawiska
twiata, Ds ktore p%atrzano ustawicz-
ME, a ktore t~iomacxono sobie Iak
najdziwaczniej.
Nacisk poiozony ma nauke jezy-
k6w nowozytnych, a zwlsszcza fran
cuzkiego, miai ma celu ME wzmoze-
ME w%rodzonej nam daznosci przeno-
szenia obcej mowy mad w}asna. W
tax zwanem salonowem towarzystwie.
lecz utorowanie drogi do poznania !
zuzytkowania skarbow literatury
wiedzy, zawartych W dzielach pisarzy
oudzoziemskich, mianowicie zas fran
%cuzkicb, ktorzy wtedy wszystkim
'innym przewodzili. he u mas W ~
ciu praktyczuem i%naozej sic sta&o, ze
Prz~eniesiono satwiejs1a droge bier
nego przyswoj-nia sobie potocznej
mowy ~francuzkiej i popisy wani. sic
mia jako oznaka wyzszej ogfady, to
jnt ois Nina wielkirgo reformatora,
lecz tsgo nasladowczegc usposobie
mia, kt6r. narodowi swemu wytykali
juz XVI wieku G0rnicki i Kroner.
Pomijajao tn szozag6ly drugo-
rzednego ~znaozsnia. stwisrdziG ma.
ley, il Konarski jako reformation
wychowauia. lubo ME wygfosii mysli
nowych, oryGinaInych. tworczych,
kt6reby W og6lnych dziejacb psda-
gogiki wspomniane bye musialy, zaj.
mule W historic naszego wychowania
wyksztaicenia m%isjsoa najwybitniej-
see re wszystkirh d~ziafaczy. jacy sic
W tel dzisdzinie ~odzuaczyli; wybra}
bowiem j 10 potrzeb nsszych zasto-
sowal Poglady i metody najrozum
~niejsze. jake "a jego cuas6w istnia-
ly, a dzia'ajaO ME tylko jake teore.
tyk, lecz j jake praktyk, wprowadzil
wychowanis szkolna ma nowe tory i
Jprzygotowa} znakomicie gruut Ola
7 dzia.alnosci pozniejszej komisji edu-
kacyjnej.
Trzecim wielkim ozynem Konar-
skiego by@a c~zterotomowa ksiega %
skutecznym rad sposobie'', wydana
oil r. 1860 do 1868. Azeby jej war
tose ! z%naczenie ocenic. potrzeba pa
mietaG, IL teorja wolnoSci szlaobec.
kiej by}ej RzsczypospoIitej, opar-
ia ma jeduomyslnosci PREY stanowie-
niu nchwai, tax sic W oiagu s~tulecia
XVII. ugruntowaia, re najdzielniej.
sze nawet umysiy ME smiaiy wysta
pic %przeciwko ,,zrenioy woInosci",
przeciwko osiawionemu ,,liberum
Veto.
M6xiqc o potrzebie zmian przer6z.
pych W ustawodawstwie, omiiano sta
rannie sPrawetsj .,zrenicy", albo tez
bardzo a bardzo ostr0znie sarkano
ma jej ,,nsduayoia', nigdy zasadni.
czo przeciwko niej ME wystepujac.
Odwazys SIC ma to dopiero Konarski,
2 w'asciwa sobie oglednoscia i cier-
pliwoscia, starajac sic W umysiach
wyrobic przekonsnie, 10 to, co one
uwazafy "a wielkie j swiete, Jest W
gruncie rzeczy niebezpieczne j zgu-
bne.
Wykazywal "a pomoca historic
~zerwanych sejmow, ze yliberum
veto" stswalo sic powodem' strasz :
nycb kiosk n~arodowych; dowodzii "a
posrednictwem rozumowania. ze tat.