Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1900-11-03
PRZEGLAD POLITYCZNY
KATASTROFA NOWOJORSKA.
316 jackson ave.

Ilekroc sic zdarza, re pewna ilosc ludzi
tract zycie spos6b gwaftowny, cd ich wo-
Ii niezalezny, powstaje pytanie: kto wi
nien? Odpowiedz ma to pytanie nadaje wy
palkowi ma pozor drobnemu znaczenie
szersze i ogolniejsze stawi go nieraz na
r6wni Z aktami kt6rym przywyklismy
nadawac miano wypadk6w politycznych.
Jezei wine nieszczescia MONA zepchnac
cafkowicie ma SHY natury, dziafajace po "a
obrebem wolf rozumu ludzkiego, to zwy-
kle wzdychamy gfeboko mad losem ofiar i
przechodzimy mad niemi do porzadku
dziennego. Zdarza sic to atoli niezmiernie
rzadko. Najczesciej, prawie zawsze, przy-
czyna katastrofy tkwi W czfowieku, W jego
'nierozumie, zaslepieniu, chciwosci, lekko-
myslnosci t. d. Jezei ta przyczyna jest
jaIsies uchybienie pojedyhczego czfowie-
ka, to tenn sic jeszcze MONA pogodzic.
Jestesmy sfabi, jestesmy omylni moze-
my vice czasami narobic biedy jedynie
dzieki niedofestwu natury ludzkiej. Smu-
tiny przykry wypadek--i ma TEN koniec.
Ale jezeH przyczyna wypadku da sic od-
zbiorowym, t. ]. spofeczehstwie jego
urzadzeniach, to wypadek przestaje bye
wypadkiem zwykfej miary. Stale sic on
tkwi ustroju spofecznym, a vice wkra-
cza W dziedzine polityki wewnetrznej
tego kraju, czy tez narodu, wsr6d kt6rego
sic wydary. Oto mp: W poniedziafek 29go
pazdz W Nowym Yorku sercu miasta
wyleciat W powietrze olbrzymi budynek
izagrzebaf W swoich gruzach przeszfo czter-
dziesci os6b. w budynku tym znajdowa-
fy sic hurtowne skfady r6znych chemikal-
jow, to jest, mowiac innemi sfowami,
istniaf ukryty wulkan; a ma tym wulkanie
siedziafo pracowafo k1lkset os6b, prevail
ME kobiet mfodych dziewczat. Wulkany
sa Cd tego, ably Cd czasu do czasu wybu-
chafy. Do tel regufy zastosowaf sic skfad
PIP. Tarrant & Co. i po dfugem spokoj
mem istnieniu raz sobie buchnat pfomie-
MEM zniszczyf wszystko dokofa. Jest
to catkiem W porzadku. Ale to ME jest W
porzadku, re wulkan znajdowaf sic W
sr6dmiesciu, re sic miescif wielopie-
trowym gmachu murowanym, re ma MIN
dzien dziennie siedzieli ludzie. Skoro
wiec ci ludzie zgineli, "a smierc ich jest
odpowiedzialnym ktos, co byf przyczyna
tych trzech wyzej przytoczonych niepo-
rzadkow. Kimze vice jest ten ktos, co "a
jednym zamachem, OF tax sobie odnle-
chcenia, zamordowaf czterdziestu ludzi W
Nowym Yorku? A kt6z, jezeli ME spofe-
czenstwo nasze z jego prawami urzadze-
miami. Naturalnie winnymi sa take
panowie Tarrant & Co. Ale oni zrobili tyl,
ko to, co robia wszyscy. Handlujac chemi,
kaliami, musiei stosowac sic do og6lnegc
prawa ekonomicznego-b taniej. Gdyby
pomyslei niezbednych W takim handlu
ostroznosciach, to pod ich bokiem siad
by kto inny zacza4 handlowac lynne to-
warren bez tych ostr6znosci. Sprzedawafby
taniej cd mich i zrujnowaf ich handel
Zasada konkurencyi bezwzgl lednej zrobifa
by swoje 4O-sci osob zginefoby tax sa
mo. A moze winni So ci ludzie, co praco
wall na wulkanie, wiedzac o tenn, re te
niebezpiecznie? Zapewne, re winni oni
mogG przeciez ME pracowac u PIP. Tarran
& Co. ; mieli wolna wole mkt ich do pra
cowania tam ME unusual. TAX zapewne
tf6maczyfoby sic spofeczenstwo, gdybys
my wykupii ma ME warrant stawili je
pred sedziego Gdyby ci ludzie ME po
trzebowali jesc, a poszl sopie do bu
dynku z chemikaliami dla wfasnej saty
sfakcyi, to mczna byfoby pewna racys
czepiac sic ich samych. Ale wfasnie dls
tych, co chodza dla przyjemnosci miel
sea niebezpieczne, spofeczenstwo naszt
jest bardzo zyczliwem. Stawia ono W takicf
miejscach napisy, ostrzezenia, a nawet
> policyant6w, ktorzy gwaftem "a kofnier;