Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1899-02-09
OPOWIADANIA
O Bitwie GrOohOwSki9j
zebra} i stresoii
Or. Henryb Gerszyish.
(Ciag dalszy).

k6v rozbily chmary iegrow moskiewskich, uslaly tru-
penn pole zapedzi}y Gale skrzydlo nieprzyjaciela W las.
Napr6zno moskalom przybywaly MOVIE Posilki, n~aproano
rozwineli swoja poteana ~artylerje; cd switu az do zmro-
ku ME ~postapili ami kroku naprzod. w miare jak ME-
przyjaciel przeohodzii wazka groble rozwija} sic pred
lasem, razonym byi, to ogniem naszych tyralierow, to
kartaczami naszych gu lekkich dzal. Dopiero mad VIE
o.ore-, skrzyneoki, ob~awiajac sic oskrzydlenia cd po-
}udnia, wydal rozkaz odwrotu, ktory sic dokona} dobro.
wolnie " najwiekszym ~porzadku.
o tel bitwie Mieroslawski (tom ! str. 171) pisze:
pTak sic zakohczy}a ~pamietns rozprawa, W kt6rej szesc
bataljon6w, dzielnej wprawdzie ~piechoty, odpieralo przez
oaly dzieh jedne po1owe korpusu Rozena, a drugiej po-
kaza6 sic wcale ME dozwolila. Ubytek nieprzyjaoiela,
wynoszacy 1900 ludzi W zabitych rannych, porownany
do liczby 400 o6ar, ktoremi Skrzynecki okupil ten pierw-
sly tryumf, posiuzy} ma miare gatunkowej wartosci obu
wojsk. Potyozka pod Dobrem staia sic ola pieohoty ma
rodowej, czem by& juz Stoczek ola ~narodowej jazdy:
o,zywistym dowodem ~pOtr6jnej wyaszosci aOinierza pol.
skiego mad moskiewskim; zareczeniem niewatpliwej z
ooasem przewagi powstania mad najazdem".
Gdyby Skrzynecki, zamiast soisle ~odpornej posta-
wy, dziala} zaczepnie uzy} W tel ~rozprawie ca}ej swojej
dywizji, bylby niewatpliwie pobh W porebie pred Dob.
rem Gala polowe korpusu Rozena, zanimby druga wyda-
zyla pierwszej z pomoca. Pamietat bowiem o tenn po-
trzeba, re Moskwa maszerowaia bardzo d}uga, rozwle.
czona cd Wegrowa kolumna &c musiala sic saczyG pc.
wolf przez jedyna porzadna groble, jaka prowadzila ma
pole bitwy pred Dobrem. Wynikiem tel bitwy by}o
takze opoznienie pochodu korpusu Rozena.
Nazajutrz, Skrzynecki, bez dostatecznie uzasadnione-
go powodu, sadzac, ae ma GAIA armje Dybioza ma pie
tach, cofnsl sic az do Okuniewa, ME zatrzymujac sic W
Stanislawowie. zymirski, dowiedziawszy sic O cofaniu
Skrzyneckiego, musia} opuscic r6wnolegia pozycje Mih-
ska, W ktorej postanowiono bronic sic upornie.
Widzielismy juz, ze dwie drogi, siedlecka stani-
slawowska, zblizajac sic prawie prostopadle do WHISKY i
do Warszawy, zbliza}y sic rowniez do siebie, tax, re cd.
leglos6 ~pomiedzy niemi ma linji Dobrego i Ka}uczyna-
dwumilowa, ME wynosi pc "a Okuniewem ma linji Mi.
losny jak 8 worst, a prey wyjsoiu z lasu nsprzeciw Gro
chowa Pragi ma linji Dabrowej Cory i Wawru =
wiorsty ]. Nadchodzi}a wiec chwila, W kt6rej dwie
nier6wne masy armji uajezdniczej, idacej: jedna glow
ma cd Siedlec i Ka3uszyna, druga cd Wegrowa przez
Stanislaw6w Okuniew, miaiy sic z soba p~olaozy6, DO
dwie drogi bite: siedlecka stanis,awowska, l~aczyly sic
z SODA pred Maiym Grochowem.
Tu musialo przyjs6 do stanowczej, walnej rozpra-
wy, jezeliby polacy ME chcieli cofnac sic do okopow Pra-
gi "a Whsle do stolicy. Ale cofa6 sic dale5, juz ME.
tylko patrjotyzm, ale honor ~wojskowy konstantynow.
skim jeneralom ME pozwala&. Wodzowie polscy, ME
przyjawszy dawniejszych zaczepnych planow Chrzanow-
skiego swiezszych Pradzyhskiego musieli przyjac wal
na bitwe W pozycji, jaka los zdarzyE. y byla to pozycja
niebezpieczna ola armji polskiej, O po1owe m~niejszej cd
nieprzyjacielskiej, ola artylerj, ktora by2a W stosunku
do moskiewskiej jak l 3. Opr6oz tego, kazdy wodz,
P~rzyjmujacy bitwe, stara sic, ably W razie potrzeby mice
przynajmniej dwie bezpieczne linje odwrotu, a tn pola-
oy Pc "a soba mieli tylko jedyna droge brzesko siedlec-
ka, idaca do Pragi jedyny most lyzwowy ma Whsle, ma
1asce odwilzy, ktora lada chwile mog}a znies6 to niepew.
ma komunikacje z Warszawa. Zwazyt tn jeszcze potrze
ba, re nd jedynej drodze ma ~jedynym moscie dla armji,
wykonywujacej odwrot z pospiechem wobec maple
rajaoego nieprzyjaoiela, latwo bsrdzo o nieprzewidziana
Przeszkode, ktora moze nagle ~zagrodzic up{yw kilku.
~dziesieciu tysecy ludzi, kilkunastu tysieoy koni kilku
tyseoy wozow. Jeden woz przewrocony ma moscie, jed
no kolo zlamane moze wywolaG zamieszanie W nastepu.
jacych kolumnach i zamienie porzadny odwrot ma bez.
&adna rozsypke. To tee moskale ME mogli zrozumie6 tel
nag3ej determinacji polakow stoczenia bitwy W tax ME
korzystnych ola siebie warunkach, kiedy opuscii lyle
nierownie ~lepszych sposobnosci.
P3aszczyzna grochowska mogia sic STAG grobem ola
oalej armji ~polskiej, a tylko dzieki tegosci walecznosci
naszego zo}nierza by}a widownia bohaterskich czynow i
okaleczenia srmji c~arskiej, skazujacego ia ma paromie.
sieczna niemoc.
Pamietac tn nalezy take, ze ~polakami Mkt ma.
ozelnie ME dowodz}#) DO, cd czasu upadku dyktatury
Chiopickiego, nominanym wodzem, W braku innego,
byf RadziwiA ~ cz}owiek zacnego charakteru patrjo.
ia, ale niezdolny ma naczelnego wodza; s}uzyI wiec tyl.
ko do podpisywania rozkazow W giownej kwaterze.
Dobrowolnym i nieurzedowym doradoa Radziwi}ia byl
ChioPicki, ale ten wodz de foeto dowodzi} po amatorsku
/ stosownie do oryginalnych nspad6w dobrego lub zlego
humoru' ktorym Podlegsl. Ztego powodu ~Cierpiala su
bordynacjs w~ojskowa u takich zwlaszcza jeneralow, q
ktoryoh patrjotyzm poczucie swietego obowiazku, IA
nizkim stoJao stopniu, posiuszehstwa naczelnej wladzy
ME mogiy ~zastapi6.
Zanim Przyszio do smiertelnycb zapssow ma r6wni-