Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1899-02-02
OPOWIAOANIA
. Bitwie GrOChOwSkiej
zebra{ strescA
Or. Henryk G~itrszyiski.
(Cisg dalszy).

niekorzystniejszych ola sieble warunkach.
Armia najezdnicza, to Jest ia g}owna ska moskiew-
ska, ktora wzieia udziai W pierwszych rozprawach pod
warszawa, wkroczy}a do Krolestwa dwoma szlakami
dnia 5 i 8 lutego. Prawe skrzyd&o, zlozone z korpusu
grenadjer6w pod jeneraiem Szachowskoj z Kowna i
Maryampola, mialo rozkaz dazyc pod Warszawe przez
komae, Ostroieke, Pultusk, Serook, Zagrze, zkad przez
Nieporet, Bis}oleke ma Prage. Korpus Szachowskiego,
zloaony z wyborowego wojsks, liczyi, pod}ug Smitha,
historyka ~pruskiego, przeszlo "a tysiace glow. costa
wiwszy zalogi W komzy, Ostrolece, Pultusku ma pre-
prawie Narwi W Zegrzu, znalaz} sic jeszcze W dzieh bit
wy pod Bia,oleka i Grochowem W sile Is tysiecy pie
choty, 8 tysiecy jazdy dzia} przeszio so. Si}a ia wy
rownywa,a liczba prawie polowie wojska polskiego, cho-
ciaa podania moskiewskie, nawet takiego niby to beg
stronnego historyka jak Puzyrewski staraja sic wysokose
jej znacznie zmniejszye.
Srodek armji najezdniczej przeszed} granice Kro-
lestwa miedzy Bugiem a Nsrwia d. 6 lutego W sile so
tysiecy ludzi, a,oaony z ~korpusow Palena, ROzena i
Vita (Mieroslawski, tom 1szy str. 143). Il lewego
skrzydla moskiewskiego. sk}adajacego sic z D korpusu
pod jenera}em Krentz, a liczacego $500 ludzi, jedna
tylko dywizja Geisuara, pobita juz pod Stockton przez
Dwernickiego, po}aczyla sic z glownym najazdem sta
wi2a ma dzieh bitwy pod Grochowem.
Poniewaz polacy W grudniu ME wkroczyli ma Lit
we, a W styczniu ME podwoni przynajmniej swego regu-
larnego wojska, car Dybicz Zaba}kahski przestali VIE
rye W szczery ich opor. Droga, jaka obra& wodz mos
kiewski ola armji, zgromadzonej p~omiedzy Kownem,
Grodnem Bialymstokiem byla najkrotsza, ale najnie-
bezpieczniejsza. W6dz moskiewski ~wyobrazi} sobie, re
sauna wystawa Observation-Disclosures armji spiesz-
nym ~pochodem do Warszawy najkrotsza droga, zmusi
polakow do traktowania ~poddania sic. Zapusci} sic
wiec W niebezpieczne wildly pomiedzy Bugiem i Narwia,
korzystaiac z zamarzniecia wszelkich bagien strumieni,
W jake ia okolica obftuje. Tymczasem, niespodziewa-
ma odwilz 7 lutego pokrzyzowa}a plany Moskwy. Armji
c~arskiej zagrozilo ugrzezniecie W blooie z cieaka arty-
lerja wozami. Nadto, komunikacje z Litwa wygodna
droga przez Brzesc Litewski zostawaly ma }asce pola-
k6w, ktorzy jednoczesnie mogli odcia6 poludniowe Cd
dzialy Moskwy cd glownego najazdu. Poczekawszy W
niepewnosci s 8 lutego, Dybicz 10 lutego, pc odbyte
naradzie wojennej, wyda} armji moskiewskiej rozkaz
~przejscia ma levy brzeg Bugu. Przerzucenie sic glow
nych sl Moskwy ma ~poludnie obranie "a gIowna linje
operacyjna szosy siedlcckiej, dokonalo sic W ciagu cite.
rech dni, do ii lutego w}a,znie.
Podczas tel mozolnej p~rzeprawy pod Nurem Bro
klein n~astreczala sic polakom doskonala s~posobnos6 ma
padniecia ma prawy box Moskwy zsdania lei dotkliwej
kleski. Nieszczesciem ola mas sluzbe podjazdowa i wy
wiadowcza W tel okolicy pelnii wowczas jeneral jan
kowski, pozniej, "a niedoleztwo W wyprawie lysobyc-
kiej, ~posadzony o zdrade powieszony przez lud W War
szawie 10 sierpnia. Jankowski ME oswieci{ dose glebo
kimi rekonesansami przenosin armji c~arskiej, W glow
mel kwaterze polskiej dowiedziano sic o mich "a pozno.
Teraz gsowny najazd posuwai sic ku Warszawie
dwoma drogami: naprz6d, wygodna szosa siedlecka SHY
hOTpuSI dicnd, WV S1o"uc pOCdSl All lcIJl d Ud-
stepne cd Wegrowa, drugorzedna droga przez Stanisia-
WOW 1 Okuniew, postepowal wolno korpus Rozena. Dwie
te drogi, siedlecka cd poludnia stanislawowska cd poi
nocy, z poczatku prawie rownoleg}e, ma znacznej cd
siebie, DO ~dwumilowej, o~dleglosci, W miare jak zblizaja
sic prawie prostopadle do Wis}y, zblizaja sic take do
siebie, a naprzeciw Pragi, Ia wzgorzsch M{osny, wychy.
laja sic z lasu iacza sic z SODA pod katem ostrym PREY
karczmie Ma}ego Grochowa.
G}owny najazd posuwal sic ku tedy Warszawie W
nierownych kolumnach pc dwoch tych traktach. Poniewaz
trakty by{y o~d,siebie oddzielone lasami komunikowa}y
bardzo zlych ~drozynek lesnych, eaten dwie kolumny
moskiewskie ME mis&y pomiedzy SODA dostatecznego
~zwiazku. Nastreczasa. sic wiec polakom s~posobnos6 ma
p~adniecia kazdej z osobna, zanim druga wydazylaby ieil
z pomooa, tenn bardziej, re obie kolumny moskiewskie
by}y niezmiernie rozwleczone W szyku marszowym il
o~boiazone p~ooiagami amunicji zapasow, ktore Moskwa
musiala wlec z SODA.
IA lutego, wysiany z Warszawy przeciw ~poludnio-
wynn oddziaiom Moskwy jenerai Dwernioki, spotkal pod
Stockton ~jenerala dywizji Geismara pobi} go ma gio-
we, zabrawszy mu jedenascie dial. Swietne to zwyciez.
two, odniesione z mlodym zoinierzem mad stsra jszda
moskiewska, misio ogromny wp{yw moralny ma podnie
sienie ducha wojowniczego armji polskiej (Mieroslawski
e. str. l6l; Puzyrewski str. 40 Warszawa 1888 r(
Dlugo potem polacy spiewali, a czasem teraz jeszcze W
dobrem usPosobieniu, sPiewaja piesh wojenna, ulozona
ma pamiatks tel bitwy przez Wincentego Pola:
Grzmia pod Stockton armaty,
Blyszcza biale rabaty,
A Dwernicki ma przedzie
Ma moskala sam jedzie.