Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1898-09-10
POL|TYkA xx-go STUlECIA.

Wremii,' podpisujacy sic pseudoni'
Nom Argus, W ostatnim liscie rozpa'
truje konsekwencye wojny hiszpan'
sko-amerykahskiej stara sic nakre'
Sic droge, po ktorej E6jdzie polityka
pa1istw europeiskich W stuleciu ma
stepnem.
"Chociaz-pi:ze-od nowego VIE
ku dzieli mas jeszcze II miesiecy, Je'
dnak odmienny charakter wypadk6w
politycznych m6g4by nasunsc mysli,
ze nowe stulecie juz nastapi4o. Po'
czswszy cd roku 1895 widownis waz-
niejszych wypadkow dziejowych sta
sy sic pahstwa poza europejskie:
ukaza{y sic tam move organizmy
pa1istwowe, ktore obecnie naleza juz
do g{owniejszych czynnik6w polityki
miedzynarodowej, a mocarstwa naczel-
ne pocze4y sic kierowat juz ME wy
}acznie sprawami europejskiemi, ale
sprawami catego swiata. Japonia,
Abisynia-nawet Transwaal bardziej
obchodza teraz dyplomacye wielkich
mocarstw, nizeli wiekszost pahstw
europejskich. To tez, podczas gdy
pahstwa s}abe, jak mp. W}ochy i
Hiszpania musia9y sic wyrzec dzia-
aalnosci poza europejskiej, wielkie
mocarstwa W rodzaju Niemiec Ro-
syi wszedzie musza rozszerzat swe
interesy, a to W celu podtrzymania
charakteru panstwa swiatowego. Do
Anglii, Francyi, Rosyi i Niemiec
przy}acza sic obecnie piste mocarstwo
swiatowe; Stany Zjednoczone Amery-
XII Po}nocnej.
Wojna hiszpahsko-amerykanska
jest doskona4ym dowodem konieczno.
sci odpowiedniego ustosunkowania
pomiedzy zewnetrzna okaza}oscia
pahstwa a rzeczywista jego potega'
Hiszpania zy4a tradycya XIV XVI
stuleci, pomimo ze W nastepnych
wiekach straci}a wszystkie posiad4o-
Sci europejskie i kolonie ma ladzie
amerykahskim. A niezbyt dawno
jeszcze mia}a chec znowu zaczac od-
grywac role wielkiego mocarstwa-
wtedy, gdy obdarza}a swych posSow
godnoscia ambasadorsks i zada4a cd
pahstw, aby do Madrytu wysy}a&y
ambasador6w.
w sferach londynskich utrzymujs
sic diva poglsdy W najblizsza przysz-
&osc Hiszpanii. Pesymisci przewidu-
| je zupe}ne bankructwo ekonomiczne
i silny ruch anarchistyczny, zw}aszcza
W prowincyach Katalonii W Walen.
cyl, kt6re dotychczas cieszy4y sic
stanem wzglednie kwitpscym. Opty-
misci znowu twierdza, ze Hiszpania
zyska ma stracie kolonij, ktore re-
czywistosci ciazysy tylko ma jej bu-
dzecie zmuszaiy do wydatkow niepro-
centujscych. Katastrofa obecna zmu'
81 hiszpanow, tax jak wojna 1871 r.
zmusi2a francuzow, do zajecia sic
reorganizacys wewnetrzns, i "a lat
dwadziescia, Hiszpania, jako panstwo
czysto-europejskie, bedzie daleko
pozadansze sojusznica, niz obecnie.
Mozliwem jest r6wniez, ze przy roz-
wiazywaniu dojrzewajecej juz kwestyi
marokanskiej, Hiszpania otrzyma
terytoryum, ..lezsce W bezposredniem
sssiedztwie W jednakowych warun-
kach klimatycznych, co jcj wynagro-
dzi.. SOW icie utrate Kuby wysp Fill
pihskich.
Bezpor6wnania wazniejsza jest
zmiana stanowiska miedzynarodowe-
go Stanow Zjednoczonych. Zmiany
tel oczekiwano z dawien dawna
wszyscy uwazaja ja "a naturalna i
niezbedna.
Dziesiec lat temu nieboszczyk
Felps, podowczas pese& amerykanski
" Berlinie, odezwa2 sic do mnie W to
slowa:
"Byt przedstawicielem 70.ciu mi
lion6w najenergiczniejszego i mai
zdolniejszegossn narodu i ME mice inne-
20 celu = krom osiagniecia prawa
wolnego dowozu swininy-toz to non
sens straszny!"-A biorac pod uwa-
gs nietylko charakter narodu, ale j
wielkodc pahstwa, jego olbrzymie bo.
gactwa naturalne, i po2ozenie geogra-
fczne, nalezy sic dziwic, ze narod, W
kt6reoo skfad Wchodza wszystkie