Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1898-04-28
U konstytucji ego naja.
(Dokonczenie.)

"rl''o Paplez klemens NV zni0sf zakon O q
Jezuitow. Zakon ten posiadaf o~lbrzymie dobra W Pol.
see, pc znlesleniu vice jego, okazafa sic potrzeba za;ecia
sic tenn dObrami. Dzieki wnioskowi Joabima Chno.
towlcza, podkanclerzego w. X. L., smutnei pamiaci
seJm' ktory odbywaf sic wfasnie pod6wczas w Grod.
ME ia Ltwle, a ktory zaznaczyf sic nikczemnem
uchwaleniem pierwszego podziafu Polski. postanowi,
any dochody ztych dobr obr6cono ma szerzenie oswia.
ty. w tym celu wyznaczono komisie. nazwana eduka-
cyJna. Prace tej komisji wydafy znakomite rezultatv
Zakfadano ~wszedzie szkofy. wydawano ksiazki. uIozo-
no howy program nauk w szkofach, ktorv ME mia4
rowhego soble W owych czasach. w przeciagu osiem-
nastu lat. poprzedzajacych ogfoszenie konstvtucii
uczynifa komisja edukacyjna da Polski wiecei. nz WV.
Sikh parusct lat poprzednich. Stanisfaw Konarski
AndrzeJ Zamojski, Hugo Koffataj, Stanisfaw Malta.
chowski, Ignacy Potocki, niesmiertelnv Staszvo inn;
przygotowuja umysfy, toruja droge reformom cboc
foiska cata Jeczy jz pod uciskiem Moskwv. potrafa
Przeprowadzlc polepszenie rzadu, czekaja tylko chwili
odpowiedniej. Chwila TAXA wreszcie nadcbodzi
Moskwa zaJeta przygotowaniami do woinv 2 Turczv-
men,, pragnac Juz wtedy wyprzec 90 z Europy "a
wfadnac wybrzezami morza Czarnepo. chce znajesf w
folsce sprzymlerzenca, ME sprzeciwia sic vice lawn
samodzielnemu dziafaniu p~atriotow. pragnacvcb nod.
nlesc narod z upadku. w roku 1888 kr6l zwotuie w
"arszawles sem znany w dziejach naszvch pod nazwa
wlelkiego Tub czteroletniego, TRIVIAL bowiem cate czterv
lata. Jak jz silna byfa wtedy chez poprawv rzadow
1 poczucie waznosci chwii, dowodzi to. re seim NV
zdofano zawIazac w konfederacje, by uniemozebnic ie-
go zerwanie przeprowadzaG ustawv wiekszoscia ofo.
sow. Cafy nar6d, procz garsci dumnvch kr6lewiat
moznowtadzow oczekiwaf z niepokojemli upragnieniem
rezultatow. W tonic sejmu utworzyfo sic slime stron-
nlctwo patrJotyczne, zfozone pc wiekszej czesci z MO-
dych ludzi pefnych zapafu. Wyr6zniali sic pomiedzv
mimi: Stanisfaw Potocki, Julian Niemcewicz oraz wsno-
mnlem Juz: lgnacy PotOcki, Stanisfaw..M afachowski
hugo hoftataJ. Stronnictwo to postanowifo przepro-
wadzlc :uH~tnq refOrme ustaw narodowych. bv iednak
dokonac tego dziefa musiafo pozyskackrola. Byto to
q pocZatku trudnem, krol bowiem bat sic Moskwv
Jel poplecznik6w, PREY pomocy jednak spowiednika
krolewsklego, ksiedza Piatoli, zdofano tego dokonac.
Try lata Juz trwafy obrady sejmowe. Krol stat sic
zarllwym poplecznikiem sprawy konstytucji wiele
artykut6w jei sam podopefniai lub poprawif. u oba.
wy, by Moskwa jej poplecznicy ME zechcieli popsuc
cafeJ sprawy, ~zachowywano najgfebsza taiemnice.
Szescdziesieciu posfow nalezafo do niei a laden sic ME
zdradzif. Jeszcze dzieh przedstawienia w seimie pro-
Jektu ustawy ME zostaf ogfoszony, gdy z zagranicy "a
czefy nadchodzic coraz uporczywsze wiesci O knowa.
mach Prus, Austrji iRosji, patrjoci vice postanowili ME
zwlekac. Naznaczono dzien piaty maja iako termin.
w ktorym projekt konstytucji miaf bye podanv seimo-
WI. Ma pare dni pred n~adejsciem powyzszego termi-
nu, krol uznat "a stosowne powierzyc taiemnice trzem
swym powiernikom. a mianowicie kanclerzowi Jacko-
WI Ma~fachowskiemu, marszafkowi Mniszchowi pod
kanclerzemu Chreptowiczowi. Dwai ~.ostatni dotrzv.
mali danego krolowi sfowa, przynajmniej pozornie.
Pierwszy jednak zawiadomif natychmiast! stronnik6w
moskiewskich o g~otujacej sic uchwale. =.Zebrafa sic
rada ztozona z biskupow: Kossakowskiego i Nasal
skiego, hetmana Branickiego kanclerza Jacka Malta.
chowskiego. Niegodziwcy ci postanowili chocbv
gwaftem cafy projekt obalic. Porozsyfali vice ma
wszystkie strony k~urjer6w, zapraszajac do Warszawy
ma dzieh D maja poplecznik6w swych i Gaia zgraie mai
wieceJ znanych rebaczy sejmikowych. Porozpuszczali
pc miescie sfuzbe .'traby swe", jak m6wi Koffatai,
podburzaJac lnd do gwaftu, grozac kr6lowi posfom
patrJotom, lecz knowania ich odnicsfy w miescie wrecz
przeciwny skutek, lud bowiem zaczaf sic burzyc ma
Moskwe. Kr6l zas pragnac zniweczyc ich zamiary
ME dopuscic zamieszania, przyspieszyf ,termin o~giosze-
MIA konstytucji, oznaczajac ma to dzie1 trzeci maia. w
wigilie dnia tego zebrali sic w paiacu Radziwiifow-
skim posfowie pod przewodnictwem g~i6wnych tw6r-
COW konstytucji: lgnacego PotocLiego. Stanislawa Ma
fachowskiego Hugona K~offataja, dla ~giosnego odczy-