Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1898-09-08

Mazurzy, ewangielioy " Prusiech
Wschodnich, zamieszkujs spory ka-
wal kraju, mianowioie powiaty nj.
borski, ostr6dzki, szczytnicki, jani-
borski, margrabowski, lecki, wego-
borski i go3dapski. Jest ich tam
oko&o POI miljona. Sc to potomko-
vie polskich osadnik6w z Mazowsza
Pomona, kt6rymi krzyaacy koloni-
zowali bezludne puszcze pruskie.
Kolonisci Z biegiem czasu calemu
krajowi nadali charakter ozysto pol
ski, nawet miasta, zasilane zywiolem
waosoiahskim, byly polskie. Gdy
zakon krzyzacki zamieni} sic W pan
stwo swieckie, q r6wnoczesnie spro-
testantyzowa&, take ludnosc polska
Przyjeaa nauke Lutra. Opr6cz ludu
wiejskiego liozono W Prusaoh liczne
rody magnackie i wielka ilosc szlach-
ty, zwiaszcza drobnej, tax zwanej
chodaczkowej.
Krol pruski Fryderyk Wilhelm
Po}ozy} konieo polskiej kolonizacji,
wydajac W roku 1724 zakaz osiedla-
MIA polakow; cd tego czasu rozpo-
czeto prace mad niemczepiem kraju.
Ulegla najpierw szlaohta, p6zniej
miasta. Dzis po miastach i dworach
szlaohecsich pe3no spotyka sic MEM
COW polskiemi nazwiskami. Lud
tylko Pozosta3 polskim. Wyznaje
Protestantyzm, m6wi pc polsku, je
zykiem wielu nalecialosciami ME.
mieckiemi zepsutym, ale posiadaja.
Gym takAe nieskazone zwroty i wy
ray z czas6w Reja i Kochanowskie-
go.
Rad pruski naturalnie ME szcze-
dza zabiegow kolo ~wyniszczenia
resztek polskosci. Mianowano ma
uczycielami niemcow, wprowadzono
jezyk niemiecki do szkol, germani-
zowano nazwiska j niemczono wr"sz-
Gle "a pomoca duchowiehstwa evan
sielickiego. Cudem nazwac MONA,
re mimo tego wszystkiego lud pol
skim Pozostal. - Zasiuga to ludzi,
ktorzy Poswieceniem ~pracujac, "a
towali polskosc cd zatraty.
Oko3o po}owy biezacego stulecia
zacni pastorowie Gizewiusz i Mron-
gowiusz wydawali pisma i ksiaAki
Polskie, drukiem gotyokim, cd wie-
kow tamae 2 ywanym. S}ynne pi-
semko ludowe, YPrzy jaciel Ludu" W
E4ku w~ywieralo wp{yw wielki a do
broczynny. z czasem ME stalo tych
pracownikow, a j godni ich nastepcy
przez d}ugi szereg lat ME zjawiali
sic. Jedynie MARGIN Gierss przez
40 lat z rzedu wydawa} pismo ga
zeta Lecka), kalendarz i ksiazki,
lecz lyle tylko jego zasiugi, re pod.
trzymywal jezyk, choc j o Sobieskim,
Batorym, Kosoiuszce j Mickiewiczu
doczytac sic bylo MONA. Gierss
pracowal atoli ola niemcow, urabial
mazurow ma niemcow.
Rad pruski ostatniemi easy To-
stawiai wszakze mazurow fpokoju.
Ioh prawowiernosci pruskiej by1 gu.
Pe&nie pewny, wiec ziaczonych z MIN
wsPolna religja mazurow ME nekal
j resztek jezyka ME usuwa}. Do
dis dnia ,,jezyk mazurski" uwzgled.
MANY jest, a przynajmniej tolerowa.
ny W urzedaoh.
Okoso roku 1884 Sembrzycki z
Tylzy rozpoczai wydawnictwo MA.
zura" celu budzenia mazurow re
snu wiekowego. Czynic to musial
nader ostroAnie, ably ME draznic sill
ME wsrod ludu zakorzenionego po-
ozucia p~ruskosci. ,Mazur" upadl,
Probationary przez Rad j junkr6w
konserwatywnyoh.
Pred laty trzema powstala W E}-
ku ,,Gazeta Ludowa", zalozona przez
karola B~shrkego. Pismo to jua
~znacznie smielej wystepowa6 zaoze.
10, a nawet podczas ostatnich wybo.
row doprowadzilo do tepo, re mazu.
rzy Po raz pierwszy opuscili konser-
watyste ! giosowali ma wiasnych kan
dydatow, Bahrkego j Lewandowskie-
go. Rezultat byi nadspodziewanis