Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1897-01-07
w kweStyi POlskO-LitewSkiej.
napisa} ola ,,Zgody"
Df. Henryk Gierszyiski,
Czfonek Towarzystwa Lrtewskiego ,,Zelmuo" W Paryzu

przez Rad m~oskiewski, bardzo znaczne zrobiio po-
stepy. Tysiace pism broszur w jezyku litewskim
rozchodzi sic p~omiedzy ludem ma Zmudzi i w po-
wiatach pc Level stronie Niemna, administracyjnie
wcielonych do Kongres0wki. Lud litewski, PREY
wiazany do swego pieknego jezyka do swoich
starodawnych zwyczajow, czyta uswiadamia sic
pomimo srogich przesladowah re strony rzadu, pra-
gnacego ~wszystkie narodowosci podlegie caratowi
sprowadzi6 do jednego prawoslawno-moskiewskie
60 mianownika.
Zbytecznem by}oby przyPominat szczeg6fowo,
jak w kazdem usi}owaniu wywalczenia ~niepodle-
g}osci Polski, Litwy i Rusi, lud litewski jeden z
pierwszych chwytai IA broh przeciw Moskwie. Juz
podczas powstania kosciuszkowskiego byl ruch
czysto ludowy ma Litwie.
Wspomina o tenn Lelewel w dopiskach do
,,Historyi Panowania Stanis{awa Au-
gusta", wydanej w Brukselli. Ruch ten st}u--
miony zostai w owym czasie GAIA barbarzynska sro-
goscia przez Moskali, ktorym niestety do pomocy
przybylo 20 swa milicya paru magnatow polsko-
litewskich, stronnik6w Moskwy.
Nastepnie W 1881 r. lud litewski przyimowa}
wojska polskie Gie}guda oddziai Ch}apowskiego,
jake oswobodzicieli a przyjmowa} z TAXA braterska
z~yczliwoscia, re zachwyceni mazurzy z pu}kow
Gielguda ciagle powtarzali: Go to IA sliczny lud!
szkoda tylko, re z MIN rozpowic sic trudno'.
Wiemy to z opowiadah starego weterana z 1881 r.
s.p. Sylwestra Staniewicza.
Rok 1868 i ga pokaza} nam znowu jakim "a
pa}em poswieceniem sic, lud zmudzko- litewski
przeja} sic sprawl powstania. Ca{e oddzia}y ska
daily sic z wfoscian dowodzone by}y przez syn6w
ludu. Dose wyliczyc Diekwisa w powiecie ponie-
wiczkim, kukaszunasa W pow. wiikomierskim, Gu
gesa w rosiehskim i nakoniec Pujda<a Bitisa w
szawelskim. lego ostatniego znalismy ma emigra-
, cyl. Niestety, zmar} przedwczesnie W m{odym je-
szcze wieku.
Jak my Polacy, ME kasta, ami koterya, ale ma
rod polski zapatrujemy sic ma coraz wiecej budza-
cy sic ruch n~arodowosciowy litewski, o TEN bracia
nasi litwini watpic ME powinni - zapatrujemy sic
ma ruch ten z GAIA zyczliwoscia i sympatya.
Polacy W czasach nawet najwiekszej swej po-
tegi politycznej nikomu przemoca jezyka o~iczyste-
go ME wydzierali. Wynaradawia} sic kto chcia}.
ujety wyzszoscia kultury, ale zadne prawo, zadne
postanowienie sejmowe niepodleg}ej Polski ME
zmusza}o nikogo do wyrzeczenia sic swei narodo
wosci jezyka, jak tego many przykiady W uka-
zach m~oskiewskich, i W prawodawstwie p~ruskiem.
Tenn bardziej, teraz kiedy sami j~estesmy uci-
snieni okrutnie przesladowani, narod polski ME
rosci Pretensyi narzucania swego jezyka tym pobra-
tymcom Litwinom i Rusinom, ktorzy dobrowolnie
p~rzyswoic 60 sobie ME pragna.
Twierdzenie to opieramy ma odezwach mani
festach Centralnego Komitetu, a potem Rzadu Ma
~rodowego W czasie o%statniej zbrojnej WALK O ME-
podleg}osc, tax:
Komitet Centralny Narodowy Polski W liscie
do Ko}oko}a datowanym 20 wrzesnia ~przemawia:
MY utracilismy nasz byt polityczny przez
gwa{t. Gwaltu tego nigdysmy ME uznawali, ME
moglismy ME mozemy go uznawa6. u tego po-
wodu ME u~znajemy ami nowych granic, ami rzqd6,o
zbudowanych na ruinach naszej wolnosci. Polski
podzielonej ME pojmujemy, tylko Polske GAIA, ia
ka jaka tworzy po}aczona Polska, Litwa i Rus -
be- zadaG Prze,oagi A6regobqdz z tych trzech ma
rod6to'.
,,Wychodzac z tego punktu dazymy do odbu-
dowania Polski w dawnych jej grancach, pozoSta
aciajqc narodons 10 mich zam~ieszkujqcym, to jest:
Litaoinon 4 Rusinom ocolnoSG zUpetnq pozostonia
20 ssoiqzku z PoAskq lu5 tee rozrzqdzania so6q po-
dsug sofasnej roll. w dzisiejszych jednakze dzia.
}aniach przygotowawczych, poczytujemy sobie "a
najswietszy obowiazek wszelkich doiozyG starah,
azeby Litwa Ukraina postepowaiy r6sonolegle z
Polska azeby powstanie narodowe obje{o jedno-
czesnie wszystkie czesci naszej ucisnionej ojczy-
zny".
,Wypowiedziawszy mysli zawarte W naszym
programacie, wypowiadamy je teraz otwarcie
szczerze bez zadnego ~skrytego zamiaru, zarecza-
my raz jeszcze, ze najzupe}niej szanujemy W nsro-
dach z Polska po}aczonych a dis jej nieszczesny
los dzielacych, zupelna wolnosc rozrzadzanis swo-
jemi losami. Wymagac cd mas, abysmy pod naci-
skiem wroga, bez wolnosci moznosci rozrzqdzania
SODA, wyrzekli sic ~jednosci, ktora dis pomimo po-
dzial6w ~istnieje. i abysmy ma zassdzie praw, kt0re
szanujemy u innych narod6w, ME dazyli do odbu-
dowania Polski W dawnych granicach, byIoby to
zadac od mas uznania podziai6w Polski wyrzecze-
mia sic tel SHY, kt6rq nadaje naszej sprawie zwiq
eek trzech narodow jedna calos6 stanowiacycb"C@).
w numerze 10 czasopisma ,,Ruch" wychodza
cego W czasie manifestacyj przedpowstahczych -