Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1896-04-23

~ SNVNoN y Ue hNJ VooAyb ~ liho VIZ ohO
Ia Ludwika XIV szlachta francuska, jake ozynnik pahstwowy,
byia jua tax nis1naozaoa, ae krol m6gi wypOwiedziee swoje gsosne:
,IEtat oest moi.
Re.ztki iednak przywHej6w ..laohsokioh, ME stra,unyoh
wprawdzie wobec potegi korony, leoz uciazliwyoh zgubnych
ola ludu, zostaly.
Taine powiada: "Kiedy krolowie byi starymi slabymi, szla.
chta wystepowala przeow MIN, ale kaAdy szlachoic myslal tylko o
sobie przy pierwszej okolicznosoi innyoh opuszozai. Zbuntowana
przeciw Ludwikowi XI szlaohta, ulekla sic wyoieczki mieszozan
paryskioh rozbiegla sic do dom6w. Wspierana prrez poteanyoh
ksiaaat BurgundzkiOh, utworzyla ,lige dobra pubicznego", a po.
tenn dwie ozy try lgi inne, ale pieniadze osobiste fawory wkrotoe
ja rozpedzay. Zbuntowana Ii Amy de Beaujeu, dala sic rozbroi6
przez Negocjacie potyozki. Podniesiona przez anarohje XVI. W.
sprzedala sic pojedyhozo Henrykowi w.: ksiaze de Guise "a 400
tysecy talarow, ksiaae de Mayennce "a gubernatorstwo, inny "a
kanonje, inny "a pensje, "a tytui t d. Szlachta cztery razy pod.
niosia sic "a Marji Medicis, potem robila spiski przeoiw Richelemu,
robifa Fronde. Ia kaadym razem p~ieniadze, tytu}y, godnosci, ja1.
muana' rozbrajaay jej przysegi i jej grozby. Small, dowcipni,
rozrzutni, eleganccy, salonowi, panowie franouscy ME poiadali "a.
dnej politycznej zdolnosoi. Byli to sami kroGkowie, k.6rzy DO
buncie stawai sic dworakami. Szlaohta franouska dzialala zawsze
osObno ~niezgodnie, miaaa ma ~wzgledzie albo sam pieniadz, albo
sama proanose.
Kiedy ar~ystokracya angielska dwoila swa SHE popularnosoia,
szlachta francuska dwoila swa nieudolnose niepopularnoscis. Ze-
wnatrz byfa zawsze " Przymierzu z nieprzyjaoio}mi Francj: z o.
sarzem Ottonem pod Bonvines, 2 Henrykiem III. angielskim pod.
czas maioletnosci Ludwika TX. Ksiaseta Burguuudzoy, naczelnioy
szlachty fanouskiej byli W oiaglym sojuszu z Anglia o malo co
ME zgubili Franoji. Karol dummy wyrzekal sic imienia Franouza
traktowa& o rozbi6r Franoji. w kohcu XVI wisku szlachta byla
ma zo&dzie hiszpahskiego Filpa ii malo 90, re mu ME wydala
Francji. Ia dw6oh ~nastepnych kr6low brala pieniadze re skarbu
hiszPahskego. Wewnatrz szlaohta rujno~ala lud rabowala skarb.
Byla niePrzyjaciolka oywiizacji, porzadku pokoju pubioznego.
Wszystkie kleski, ktoryoh doznawala, byiy observation-disclosures
ola Francji. Odabranie jej sadowniotwa ukroci}o wojny prywatne,
wstzyms1o zbrojne kradzieze, zmniejszy} przsmooi nedze. Krolo.
vie stall sic popularnymi, DO pobili szachte. Kiedy Ludwik Cru
by zdobywal jaki zamek, niszczyi zawsze jaskinie lotrowska. (Suger)
kiedy szlachta buntowala sic przeciw Karolowi VII. ola tego, ze
ten kr6l wProwadzai uayteozna reforme: armje pokojowa: kiedy "a
Ludwika NJ. robla Gge rdobra publioznego" to ola tego, ze chcia.
IA rabowac Franoje Comminss) kiedy ME choiala uzna6 Henryka
~. to ola tego Re ohoiala korzystac z anarchj, kiedy go uznala to
dlatego, re zostala wpisana W ksiege pensji; kiedy robla spisek "a
Ludwika XIII, to ola tego, re choiala wym6dz 20 ma krolu (Sully):
kiedy byla pos1uszna Ludwikowi XIV, to ola tego, Ae dostawaia
konfiskaty, assygnacje, karbowe, kaduki it'd. Dawniej sLachta
byla nieprzyjaoiolka porzadku publioznego, "a Ludwika XIV. stals
sic nieprzyjaoio}ka skarbu publcznego. Ia czasow feudalnych
eksPloatowafa kraj ma drogach publioznych z bronia W reku, "a
Ludwika XIV. eksplaotowala go ma divorce, robiac czo{obitne u
klony. Szachta francuska byia taxa do ko6ca. Ziotona z malyoh
desPotow, staraia sic zaohowac korzysci swego despotyzmu; siaba
szkodliwa cd poozatku, pozosta}a slaba szkodliwa do ko6oa. Sa.
molubna z r6wnymi, samolubna z n.szymi, ME wyrobiia ona nigdy
SHY samej W sobie ME znalazia poDarcia W narodre."
Slowo W s}owo jak W Polsce.
Szlachta ME robila rotnicy pomiSdzy Krzyzakami. Karolem
Gustawem, Piotrem, Katarzyna, a swymi kr6lami, slu.yla temu, kite
jj. lepej paacii' Odstepowa}a tego, kto p4aoic przestawal.
Ale we Franoji staaa ona usunieta cd rzad6w, lub poddana i'm
a " Polsoe rzadzla. Mozna wiec wyobrazi6 sobie rzady podobnei
kliki. To tz upadla w}asciwie ME Pohka, DO n W narodovsm
znaozeniu ME istniala, upadla szlachta pooiagne{a z SODA zgube
narodu.
w ten lub inny sposob upase ia kika musia,a, we Franoii "a
dfa Przed swymi krosmi, a potem pred wlasnym ludem - "
Ohwili rewolucji %franouskiej ME bylo wyboru abo zguba narodu
albo zguba szlaohty.
Padaa am ma szafocie niesia wnie, ale zassuaenis.
w Polsce ME zgnieciono jej wewnatrz, ale zgnieoiono ia z zs
wnatrz' w walkaoh rozbiorowych porozbiorowyoh upadai ME ma
rod, leoz szlachta, DO taxa sama byla ona z ozas6w istnisnia rzeczy
PosPoitej, jak pc rozbiorach, jaka Jest dis jeszcze W sejmaoh
parlamentarnych Kolaoh polskich.
Wielkie zadanie oywiizacyjne ussmowolnienie ludu, rowno-
uprawnienie klas, uobywatelnIenie wszystkich mieszkahoow kraiu
wystapi}o z pomroki dziejow.
Ale zadanie to we Francji wlasnemi ustami wypowiedzialo
mieszozahstwo franouskie pod przewodniotwem szlaohoioa margra
biego de Mirabeau, a W Polsoe wypowiedzia}a go garstka szlachci-
COW z uszlaohetnionem przez nova szko}e umyslem, pod tchnieniem
wielkiego dziejowego przewrotu W Paryau.
Obok zmian, kt6re ma korzy@ ludu szybko tam nastepowaly
pc sobie W r 1880 1901, zajasniaia jednoczesnis iPolska wielkim
dniem odrodzenia, wielkim dniem konstytuoyi 8. maja 1901 I. Ia
misoeJ wadhwy odwieczny ustroj pahstwowy, a Ia ruinach tamtego
budujacej nowozytne, Gberslne pahstwo.
Geniusz Polski wyszed} z pod wiekowych gruzow roz.ocuy,
dokola jasnos6 prawdziwej wolnosci, otworzyl, ma scieAai wrota do.
jasnego przybytku narodu uposledzonemu stanovi redn;snn .o