Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1896-11-28
OBCHOO L|ST0PADOWy.
CHARAKTER POWSTANIA
1S3O-lS3l
Ostatnie wystapienie regularnych
wojsk polskich 0 niepod.
legfOsc POlski.

w niedziele dnia 20 listopads
przypada 66 rocznica powstanis
183O-1S31 r., kt6ra we wszvstkich
koloniach polskich obchodzic be.
dziemy.
Poczatek powstaniu temu da}c
wojsko polskie mieszczanstwc
warszawskie, a obje}o Kongres6w-
ke czyli Kr6lestwo Polskie, sfor.
mowane ma podstawie kongresu
wiedehskiego W r. 1915, Litwe.
Ma kongresie wiedenskim, zwo.
1anym dla uregulowania spraw DO.
litycznych W panstwach europei.
skich po wojnach Napoleonskich,
dyplomacya dokona}a jeszcze raz
podzia}u Polski miedzy try tabor
cze mocarstwa. Car rosyjski Ale
ksander I, wskutek podstepnych "a
biegow otrzyma1 Kr6lestwo P Polskie,
obejmujace 8 wojew6dztw nadwis-
lanskich, warunkiem nadania mu
konstytucyi. Legiony wfoskie wojsk
polskich, walczace pod Napoleo-
nom, w}aczono do Kr6lestwa Pol
skiego, ktore podfug uchwafy tegoz
kongresu miafo prawo utrzymywat
10000 wojska.
Car Aleksander I, jake i jego
nastepca Miko}aj, mieli z cory
przedsiewziety plan podporzadko-
wanna Polski pod absolutna w}adze
oaratu, dlatego cd samego poczat-
ku jako kr6lowie polscy gwa1ci1i i
ograniczali konstytucye, samowo-
la gwa4ty wielkorzadcy Konstan.
tyna wciaz rozdraznia1y cafy nar6d.
Da4o to poczatek do zorganizowa-
MIA opozycyi czyli partyi rewolu-
cyjnej, obejmujacej obywatelstwo,
! mieszczahstwo wojsko.
: Dzleki wcielonym legionom ich
dzielnym wodzom, okrytych s4awa
przebytych kampanij, jako tez
dzieki zami}owaniu wojskowemu
wielkorzadcy, wojsko polskie W ro
ku 1880 byfo znakomicie wyewi-
czone i stanowi}o TAXA size, jakiej
Polska nigdy przedtem moze ME
posiada}a. Z tego tez powodu po-
wstanie to miafo charakter wyatt
kowy Rampant regularnej, prowa-
dzonej przez pojedyhcze oddziafy i
pofki wielkim talentem odwaga.
Wybuch powstania, przyspieszony
nagfym zamachem wojskowym i
oburzeniem mieszczahstwa W War
szawie, ME majac cd samego po-
czatku dobrze zorganizowanego
przew6dztwa, ami kierunku iedno-
litego, Sprawl, ze przez cafy czas
kampanii wojska bywa}y narazone
niejednokrotnie ma porazke, cafe
powstanie uleg{o wpredce przyt}u-
mieniu.
Po powstaniu wszystkie powagi
wojskowe jednog}osnie uzna}y bfad
wielki tel kampanii W tenn, ze pro-
wadzona ona by}a wy}acznie ma tax
ma}ej przestrzeni kraju, jaka pred
stawiafa Kongres6wka, co ufatwi}o
rzadowi rosyjskiemu skoncentrowa-
ME wszystkich sif rozbicie pre-
. magajaca sifa wojsk polskich.
Podfug tejze opinii g}6wna wal
ka powinna by}a bye prowadzona
ma Litwie, gdzie wieksze mniej
przystepne przestrzenie da}yby
znaczna przewage powstahcom.
Wprawdzie Litwa wkr6tce pod.
nios}a samodzielnie powstanie -
ale zosta}o ono zap6zno poparte
przez regularne wojska ME mogfo
juz zr6wnowazyc STRAIT poniesio
nych W Kr6lestwie.
Pomimo wielkich usterek i bra
ku stosownej organizacyi przez po-
wstanie 183O-31 r. nar6d polski
da} dow6d swej ofarnosci i dziel-
nosci oreza polskiego i, jak kazde
nasze powstanie, odrodzi}o ono du-
cha narodowego, przez chrzest krwa-
wy, do dalszej walki odpornej.
Zaznaczamy W kr6tkosci charak-
tor og6lny tego powstania, azeby
zwrocic uwage naszych czytelni-
kow ma te okolicznos6, ze by}o ono
wyjatkowem W takiej formie juz
nigdy powt6rzyc by sic ME mog}o.
Mielismy wtedy jeszcze swoje woj.
sko, dzielne i znakomicie wycwi-