Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1896-04-23
(Ciag dalszy.)

krwi swojej, mienia ayoia, W krwawej oferze pososyc. Poszl, ale
zgineli ola Niej, ola Ojozyzny.
Ii krwi ofarnej zaczelo wystepowa6 zyoie W ten zmartwialy
posag polskiej, drogej ziemi, zaczeia budzic sic dusza narodu, mysl
szlaohetna uderzyla faLa, ma sejmach odezwaly sic rozpacziwe glo-
sy o utrzymanie oaaosoi rozrywanej ojczyzny; przesady, mienie, Ia.
czeto skladac ma skrwawionym o}tarzu narodu, widziano ciemnosc
doko1a, brak oswiaty, zastoj, poczeto woia6 ,swiatia narodowi" i
ot6z ma sejmie + IT'S ma wniosek podkanclerzsgo lhewskiego
Chreptowioza, ustanowiOno wiekopomna kOmisja edukaoyina.
By}o to obudzenie sic Polski.
System oglupiajaoego wychowania duohownego, zaozeto taste
powac swieokim. Zaprzestano ksztaloie szlaohcic6w, zaozeto wy
ohowywa6 ludzi. Nauki przyrodnicze zaje}y nalezne sobe miejsos.
Wyrzucono dysputy, polegajsce ma szermierce jezykowej, ulubio.
ny spos6b kazuistyki szkof jezuickich, (ktory to zakon wlasnie
w6wozas byf rozwiazany) a zamiast zabijania mysi dogmatyka
scholastyozna, kt6ra z dziedziny teologioznej przenoszono do nauk
swieckich, zaozeto zaczepiac myslace badanie rzeczy.
To tz gdy W lat ozternascie po ustanowieniu komisiie duka.
cyjnej uderzyly we Francji pierwsze podmuohy rewolucji znslazlo
sic ja W Polsoe grono ludzi, iodine pOjac wielkie daaenie narodo.
wego francuskiego ruohu.
Zdawa}o sic z pozoru, re zadanie zgromadzenia konstytucyine.
go W Parysu jest inne, niseli zadanie wislkego seimu W warsza.
vie. Tam ohciano ograniczeuia, lub zniesienia wladzy monarohioz-
mel, tn, ma odwr6t: dazono do wzmoonienia jej.
Jednak tn tam byio zupe}nie toz samo zadanie, usamowolnie.
ME, accompaniment, uobywatelenie ludu, przywr6cenie mu praw
ludzkioh Boskich.
Francja wyzwolaa swoj lud Jest poteana wielka, Polska ME
podo}ala upadala.
Tu tam jednakowo leaala mad lynn ludem paso.ytna warstwa
szlachecka, wyoiskajaoa krew mienie ludu, depozaoa ozesG god
nose czaowieka, niedozwalajaca rozwinac sic pahstwu skazujaca
narod ma moralne materjalne suohoty.
Ale tam rzeozywitym rzadzoa kraju byl manarcha, s}aby, rz.
pieszozony, z charakteru powierzchownosoi pokrswny polskiemu
Poniatowskiemu, Ludwik XVI. On dzierzy} wiadze, W jego mooy
bylo odda6 cugle rzad6w W rece tego lub owego minist ra, nadae
ten albo 6w kierunek Enthusiastically fnansowy.
Przeoiwko MENU wieo zwrooila sic grozba ludowa, jemu wieo
ohciano wydrzec te rzady, ktore on siaba reka ze niegodnie spra.
wowaa, po1walas wysysad nar6d, a upadat pahstwu.
w Polsce zs domnowas ME kr6l, ale moanowladztwo szlaoh.
ia. Uslowanie wieo garstki swiatiych umys.ow zwrociso sic ku
ukr6oeniu samowoi stan6w uprzywlsjowanych a najpewniejsza
droga ku temu, byio wzmoonienie wladzy korony.
Gel byl ten sam srodki rome.
We Francj stan sredni mieszczahski, otaczany cd wicklow o.
pieka krolow, sanowiaoy g&6wna size tronu, z pomoca ktorej wybil
sic on dawno z pod przewagi feudalnych pan6w moznego duoho.
wiahstwa, W sojuszu z korona wyprowadzl pahstwo franouskie jua
pred paru wiekami z tego stanu, W ktorym ~znajdowa}a sic Poska
W kohcu XVIII wieku.
Pierwszym kr6lem fraucuskim, kt6ry z oierpliwoscia konse.
kwencja podnosl masta bra} W opieke bezposrednia przeciwko
moznym ludnos6 wiejska byl znakomity Flip August. Kiedy
szlaohta wielOy feudal, oburzeni ma ograniozenie swyoh przywle.
j6w, powstali W zwiazku z odwieoznemi wrogami Francji z cesa.
rem niemec krolem Angli ma czele ogromnych s{ 10000 lu.
dzi wystapii W pole, spokojny Flip August z wOjskiem zaledwis
posowe tyoh sid wynoszacsm' pobit ich ma glove W shawnee bitwis
pod Bouvines W. 1914.
wprawdzie Zygmunt III. odni6sl zwyciestwo W Posce pod
Guzowem, mad rokoszanami zebrzydowskiego, ale to skutku "a
dnego ma ustroj pahstwa ME miaao, DO ostatecznie po obu stronaoh
walozyla szlachta, W grunoie rzeczy jednako o przywileje, ktore
zwano ywolnosciami", dbala. Zwyoiestwo zostaio bezpiodnem.
Ale pc zwyciestwem pod Bouvines, gdzie CLOWNS SHE krolew.
skiego wojska stanowly meszozahskie miloje, szeregi srsdniego
stanu, buntownicy odnesi straszne kary; stan sredni zostal pod.
niesiony, miasta wyjeto pod przewagi panow, lud zyskal opieke
korony.
Zwyciestwo bylo wyzyskane.
Pc MIN Ludwik TX. Swiety, prowadzi dalej dzieio podniesis.
mia Pahstwa, ktore sHeszczaio sewonczas " spotsgOwaniu wladzy
monarchy. Calowai pokornie duohownych pc rekaoh, ale ukracai
ioh naduzyoia, zmniejszsi ioh wiadze.
Pc MIN Flip piekny postawl jasno zasads, re korona francu-
ska miaia wiadze nieograniczona, a Ludwik dummy gwa1tem zamie.
Mai miasta ~szlacheokie ma krolewskie bra{ przewage mad wsiami
u. mad szlschta.
Ludwik XII, tyran potwor W znaczeniu etyoznem, by} dobro.
czyhcs ludu franouskiego, DO, okrudehstwami wywiersnymi mad
sziachta ratowai lud cd tyrahstwa.
Ia sama droga postepowai Karol VIII, Ludwik XII, Fran.
oiszek l., Henryk w, wprowadzajao do wszystkich urzedow ludzi
brsnych z gminu.
Kilka rszy szlaohta francuska porywals sic do broni, " tyoh
samych oelach samolubnyoh 90 szlsohta Polska, ale "a kazdym ra-
zem zostala zgnieciona jeszoze "a Karos VII, ustanowionem VOL
skieu stasem siismi zbrojnego mieszczahsswa, rozbrojona urzeda-
mi datkami.
DobR ia kardyna1 Richelieu.
Szlachta . feudalnei stala sic loksiska, z koni boiowych seszla