Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1893-08-16

Mniej w1ecej " tejte samej epoce pojawR sic tskte wielki sny-
cerz krakowsd Wit Stwosz albo Stos. Ruezbl on " drzsw1e, o
dzea dluta tego nistrzs, kr6lowie sic ubiegal. PortuQaHa ma ie
dino Z jego ~arcyddei, Adam 1 e Va. w rod.innem zs jego miescie,
znsjduje sic ssawny Przecuduej roboty oatarz. Ale najpiekniejszy
|jego utw6r, rPozdrowieniea nielskie" posiada Norymberga, rdzie
nass Kodak jaLs c.as spsd.a gd.ie v kohoo . wyiupionemi ooz.mi
|umarl.
P6zniej xu6w " polowie XVII ". okryli sic r~ozQioSus slaws
~sztycharz Falek, gdafszczanin / zakonnik z Krakowa Lexycki, ma.
|larz. Stoica Past6w posiada wiele pl6cien ostatniego, a sztyohy
Falcka. wowczas najlepsze " swiecie, stanowia drogocenns ozdobe
r6anych galeryi.
Krotki to wprawdzie s.ereg Union w~ybtnyoh, nismniej jednak
|wystarcza, ably nar6d polski miat tak.e sws karte " historyi sztuki
cywilizowanego swata, tax jk j. posiada " history nauk, gdzie je
go Kopernik ma pierwseem stoi mieiscu.
Tu jut nastepuje dluga przerwa. Al do kohcs XVIII W. n
dnego ue ~spotykamy mistrza pedzla lub dluta. Niemniej pr.ecea
|nar6d lubowal sic W sztuce, kt6rej oka1y street.-the u siebie zgroma-
dzaf nierabujsc jednak u ~sasad6w, ale kupujsc n wlasny grosz.
A jak liczne musiafy bye to zabytki, moana wnosic ztad, Re /
dis jeszc.e ~spotykamy ich mn6stwo 1arowno po koGOio,ach jak pa
Aacah magnat6w q nawet i dworach ubo4szej szlachty.
Dow6d to jeduak wymowny ola tego tylko kto zna przeszlosc
dzisiejsae posoaenie narodu. Dos6 p~owisdzec lie to wo16w obci,.
tonych temi skarbami uprowadzili Z kraju Szwedzi " czasie ich
dwukrotnych naPadow " XVII i XVIII ". Jeszcze do dzis W mu
reach ibibiotekach szwedzkich ~spotykauy mn6stwo ksisg. pami,tek
historycznych albo roheologiczuych zabytk6w ~polskich.
Aiet to nsr6d zubozony, sPrzedai W potrzebie hoznym agsn-
tom 1agranicznym, k,orzy teraz uwijsjs sic po kajui
Ale to straty uiczem 81 jesrcze W porownaniu tych jake zada.
Ia Wandalow reka. Szczeg6lniej Rad rosyjski, bez .adnego wzgle
du rsbowsi rabuje Tub nIszczy wszystko co sic da. A rabunek
ten zniszczenie trivia juz przeszlo lat 100.
Dawniej puste stoice miasta carskie,. dis, dzidki tel przemo.
oy wystrojone " cudze pi6rka, cheipis sic bogactwem swych mu.
.eow bibliotek, Przewaanie zapeinionych kradziouemi p.ody we-
kowej piracy mysi polskei.
Bibioteki klasztorne, publiczue i prywstne 1biory bezczelnie
uwoAono do Petersburga, o lie ME zostaly Aydom spr.sdane M fun.
'y. Nswet portretY famiijne 1abierano lub nis1czono, jeEi ran
darn dostrzegi na Mich sad munduru polskiego Z dawnyoh ozasow.
Jeden tn tylko Pr1ytoo1e prrykiad tel bezczelnosci. z re-
zwoenia CARA nsrod zebral 100000 ZIP, ably pomnikiem ucIc6 n.
siugi Ks. J6zefa Poniatowskego. Wykonanie dziela powierzono
slawnemu Thorwaldsenowi. Poznisj Modkale pomnk ten zabrali
Przechrzcili na sw. Jer.ego. To wynowne. A ila takich bogactw
zamieniono " poPioi, iel plane Aoldaotwo bagnetami pod.rao lub
Potiukio " c1asie k~ilkokrOtnle powtarzajscyOh sic rswolucyj pol.
iskich.
Wobec tego mO.na Z d~zisiejszych szczatk6w wnosic o dawnych
wielkich zasobsch kraju.
Ale wrocmy do wlasciwych dziej6w sztuki.
Ot64, pom mo ogolnego zamiiowania,ja k powiedzialeu, dopiero
pod konieo 1890 s.ulecia, sztuks poska zaozyna kwitn,c, dziski
Protehoyi Poniatovskiego. ostatni ten krol. o lie I jednej strony
byf ciaowiekiem maiego serca nizkiego charakteru, o lyle zn6w
jako wielki m losnik sztuk iteratury, ~opekowal sic uczonymi, po-
Pierai Poetow artyst6w. "a jego tea panowanis zn6w kraj zaczy.
ma Possdss mistrzow obcych wiasnyOh.
Ma nieszozeGcie jednak, pozniejsze uypadki polrtvczne prze.
szkodzly dalszemu rozwojowi.
synowie MuE byi zarazem synsmi ojc.y1ny, kt6ra w1ywala
ich ramienia ku obronie. Zamieniajsc przeto piora, pedIle 1 dluts
ma miecze lance, sli oni giua6 wsr6d krwawyoh boj6w IA niepod.
stawsi i'm sic W udzale okrwawiOny wieniec bOhaterskich meczen-
nik6w.
TAX miedzy wielu innyDi, zginal snyoerz Duochowski znany
" tym kraju pod nazwiskiem Sandersa, tuoroa biustow Kosciuszki
Puissklego nA kapitolu, tw6rca mn6stwa dziel zuajdujaoych sic "
posiadsniu rOdzin smerykahskich i muze6w tutejszych. Uniosaszy
tyoe z Jednej WALK "a wolnosc, znalazl goScinny przytulek "a oee-
auem. Ale po 30 lAtach, M odgsos wznowionego boju Z wrogiem
W |. 1858, spieszy on do ojozyznyi tam zaledwie powital rodzinna
strzecbe, zaraz hanebnie, p~odstepem przez MOskali zamordovany
zostal.
Inuy wan Przyklsd przytocze. W Krskowie 4yje do dis Boz
hster Z oststniegO powstanIa, Bsnedyktowicz. Utaoil on " bitwie
obie rece pod same prswie ramions. A jednsk to srtysta zdolny
atysta. "A 90 wiekszA, Ae ME prEsstal on malouac ba, nawet pi6r
klein rysuJe prfeslioznis dummy, pracuje Ola tsgo ably M chlst
zsrobie przytem zadowolnie swa gorsca milosc sztuki.
Ably to ME ~wygladsso m humbug wspomna IL wierns jego to
warzyszka EyciA, pOmags mu " prscy " ten spos6b, IL "a pomoca
stoSownyCh Przyrzadow, PrzytwierdEs mu do RAMON pebble znie
niajRc " misre potrzsby.
Ale czyt to on isden tylkoI Iles to poskoh, kajdsnsmi sku-
tych dioni, zamisstP edEs Tub piors. dzwigs6 musialo sosdsOkl ks
rabin Tub cieki rydel " ~ciewnych POddemisch syberyiSkiCh kO
lpalA- Ilet to wymownych wisrszY lub ysunk6w, pstyezkiem lIt
IPaznokciem misternie wydrspanyoh ma wilgotneJ Sdanie wiezienia
zatarla potsm kandarmska raka, gdy tw6rce zapsdEono " dixie ste