Zgoda = Unity. [volume] (Milwaukee, Wis.) 1881-1901, 1893-08-23
SzTUKA POLSKA.
(Ciag dahzy)

M - W - YOSWOEu0b - ~ uWl0-
rye " nis rudno. zwiaszoza Wy. szcsetliwi obywatele wolnego
kaJu, kt6rzyScas nigdy podobnej goeyosy jarsma ME zanali sami,
ami ter niemieiscis 'PosobnoSoi s6w noich wiasneni ecsy spraw-
dic : mote Powstpiewac bed.ecie i.by sic terax podobns gwslty
Europe d1isc mogiy, gwalty ohydniejs1e, nawet a4 n crasu
mecIekStws pierwszych ohrzeioan. A jsdnak ME mniei Jest to xu.
pena prawdR owsasw raosej uayien tn bar- .~abladyoh, DO .byt
sabem jest pi6ro mole ably odmaows6 to tortury ducha narodu "
caiej potedse ieh groxy. Mote sic kiedyt znajdzis jaki nowy Dante
da potonnym straszny obraz togo piekfa M xieni, o kt6re0o istrie-
niu ME wiedziei hub wiedze6 ME chcei wsp6io.ssnL wspomnis-
ME Polskich katakumb bedzis plane l9gtulecia . barbarzyhskim O.
rom Przysziose wyEnaczy nals.ne i'm niejsce obok rzynskioh Me-
ron6w.
Bezilny, kor.s sic pred m.,ess.ssu mso.eh.tw. mikns, bo
tn reszta M oPis tych ran bolesnych ue searczyioby 10 odoxyt6w.
A jeaei ich mimochodem dotknslem, to jedvnie da togo, ably cho6
siabe, " grubych zsryssch dac Pojeae o rudnych wsrunkaoh, jake
wtym krsju niedoli, kasda Praca nspotyka W swym rozwoju. Ia
iste stokroe iatWiej byio ojcom Z gois nieomal reks rrucae sic M
srmatyi ginac " krwawyu. nier6wnym boju. nz nam Eye praoo-
wac dis ma jakembRdz pou.
Me sadie praeso, i.bym wtrsc.iso tu tych klk. uwag, .byt
daleko odbiegf cd wiasoiwego prIedmiou, DO one chyba W scislym
stojs z MIN zwiszku. Szkoia pr1eciea Jest podstaws poczatkism
ka.dego zawodu beg niej wiec ME mote byei srtysty. zres1t.
kto ohOe Irozumied Pr1yo1yne odrebnej ceehy pOlskich utworow,
must przedewszystkiem poznac aycie spoieo.ehstwa, jak to We wste-
pie zaznaczyiem. Choesz poznse peete poznaj jego krsj powie-
dual Goethe.
Idzmy wieo dalei pc tel Oisrni.tsj peanej pr ,.zkod drod.e,
jaka artysta cd pacholecyoh lat p~rzebywat must.
Przypuscmy tedy il chlopou udato sic czesoiowo Tub Gala ukoh-
ozye s.koae, iidao Z wrod1Onym ~POPedem. wybiera za~6i atysty-
ozny. Tu zr6w tyGaczne natrafIa tudnosci. Niedostatek muzeow
igaleryi, niemasa stanowi przeszkode; E nadto ola braku szkofy
sztuk, must brad lekoye prywatne, ME Ola kaadsgo przystspne
Dzieki tylko obywatshkiemu poswieceniu psru sarszych artystow,
kt6rzy mniej zamoanei miadzieay b~ezphatnie lekcyj udzielajs :
III e1Ous teSOWoh IODtAhs
Do tax bezintsresownyeh przedewszystkism nalety Gsrson
znany nam tw6rca paru wystawonych tn piocien. w MIN tea krsJ
wysoko cent Podwojna isgo aasuge. zdOlny uksztalcony artyn.,
historYk krytyk, jest on zarazem niezmordowanym nauczycielsm i
prawdzwym paronem artystycznsj dziatwy, ktora moae kiedys
zotsmi gfoskami zapisze sic " dziejach sztnki polskiej. Ju.
dis ten zasiutony Polsk stojac ma Progu starosCi, z duma patrEye
moze ma dziesistki mSOdszych braoi po ped1lu, kt6r1y tylko jego pc.
swieceniu zawdriee.ajs swe stanowiska
Ale ME sadzcie przypadkiem, Re jest to iakis bOgaoz fl.ntsop
. ME, biedny on Prawie, eezko take must pracowa6 m kawa,ek
powszedniego cbleba q mimo to jednAk ME szozedzi drogiego czasu,
gdy idzie o dobro sztuki polskisj. "a to tea wddscznoic pows.e-
ohny szaOunsk rodAkow, jest dlah zsPasls a Pamisc iego pracy nj
gdy " ieh sercach ME wygaSnie.
Rad jestsm ne mnie nadsrz sic sposobnos6 zlo.enia " obiczu
misdzynarOdOwyoh siuOhaoa6w pubhcznego holdu tel CiOh.i u.slu
DE, a ME ~atpie. il ksade .zlachstne SERGE ze mna sic tn polsczy.
Gersona dzialalncsc jest niemalego ola kraju znsczenis. w
Krskowie 90 Prawda istnieje cd niedswns szkois, ale " tel ohwiI
movie o Warszawie, gdie Jest tylko, t.. z. szkols rysunkowa, ale
zsniedbsna sti M tax nizkim stopniu. il zaledwie potrzebom RE
mieslnIczej mlodzezy wystarczyc moAs. q koniecznosci jednak
biedniejIi tam ksztslcie sic mussa L poczatku, no dswna kvitnacs
szkoia sztuk Pieknych znieEiona zostah, a Rad, mmo ustawioznych
stsrAh prosb ami shucha6 ME chce o ij wznowieniu.
A skasOwanie tel poiytecznej instytucyi polskisj, nastaplo js
szcze czasu Oststniei rewoucyi IA to tylkc, il Z grOna uo1ui6w wy.
szedl projekt uozczenis wspanislym poerzebem stsruszki wdowy
Pc bohaterze generate, kt6ry ehod bez nogi, ms szczudIs tylko, wal
czyi " kosciele niechcsc sic pOdda6 MOskalOm, legi zakiuty ma
stopnisoh oltarzs.
Pogrzeb ten wprswdzie dll poc1atek daluzym rewoluoyjnym
ruchOm, ale przeciea sam " Sobie niczeD zdroGnem ME byli chyba
" Aadnem cywiizowanem pshStwie ME byaby powodem do tax srO-
giej barbArzyhskiej zems.y. Byl tel istotnie tyko pozorem. Roc
vol bowiem szkoly cd dswna khul W oczy. WiaGcius wiec przy-
czyna ij zburzenia tax jk dzs wsnowisnis, byla jest tylko che6
zstsmowania roEwoju sztuki, ktora ma r6wni z SzerEenism " innych
kerunkacn os"1aty' "ydsJe SIC rzPdoWi nsoezPieczna propaganda
TAX wec Z politycznyOh widokow mlOdEea pOlska pozbauiona
wiasnej s1koty wyaszei, must jj szukae "a granicami kraju, co
znow Pocisga obok wielu innych takae nienaie trudnosci pssporto
we, zwlsszczs gdy miodEieneo " latach popisowych.
Co zas do rudnoSci materyalnyoh, te " czeSci tylko usuwa do
brze jt zadutOne TOwarzystwo 2. s. P. pryznswajSc Edolniejs1ym
mnieJsze Tub wiekSze Stypendya, PochcdEsce z zapSow dobroOzyn-
nych mecenss6w sztuki. Ale ten sposob ME wystarcza, DO mimo z
ksadym dnism mniej PrEyjsznych stOsunk6w, cOraz wiecej miOdzieay
garnie sic do Pedzls srtysci nA przekor rzsdowi, loznie jak 2 pod
ztemi wyrastajE
Ably dse Poznac pOlosenie mlodzie2y gdy zachOdH Potrzsba
dslszeRo ksztalcenis sic trzebs " tym celu 70 grsnice wyiecbac,
Przytocze tn tylko jeden z wielu przykhsdow.
Pamiaam, niegdys uksEal sic "a Mystawie skromny rozmiaramil