Ameryka. [volume] (Toledo, Ohio) 1893-1902, 1893-02-11
SPRAWA HAWAJSKA.
AMERYKANSCY KAPITALISCI
Ia pOmOca misyOnarzy prOtestanckich
wyzyskuja krajOwc6w W Ina.
niebny spOs6b.

cd San Francisco, wylaniaja sic z
g1ebin oceanu niby szczyty gor wul
kanicznych. Jest ich dwanascie
Tworza one grupe wysp podzwrot
nikowych. Osm Mich So zaludnio.
ne, cztery stercza nagiemi ska}ami
najezone uragaja morzu. Wyspy
te odkryte zosta4y W r. IT'S przez
kapitana Cook, angielskiego zegla.
rza, ktory nazwa} je wyspami Sand.
wich, ma czese Sandwicha, pierwsze.
go lorda angielskiej admiralicyi. Je-
dna wyspa Hawai-: ma ktdrej miesci
sic sto{eczne miasto Honolulu ma
prawie diva razy tyle obszaru co re-
szta razem wziete. Wszystkie maja
przeszfo 600 mil kwadratowych.
w r. 1920 kilku amerykahskich
misyonarzy uda}o sic ma owe wyspy
i osiedlili sic tam, aby siac nauke
Chrystusa miedzy narodem dzikim,
odzwyczaja6 60 od kannibalizmu i
zaznajamia6 cywilizacya bia}ych.
zdzia}ali wiele dobrego wsrod tam
tejszej rasy. Ale tez lie z}ego po-
siali! Misyonarze ci nadali sobie z
czasem kompletne prawo mad owym
krajem, mad mieszkahcalni. Wzleli
W posiadanie wielkie obszary ziemi
i wkr6tce stall sic w}asciwymi Rad
cami wysp. Przywilej ten stawal sic
coraz wazniejszym W oczach miesz-
kahcow, az dosz}o do tego, ze misy-
onarze narazill sic ma przesladowa.
mia. Bo tez nassali sic do wolf krwi
krajowcow!
Try So g}6wne gaiezie przemys}u
ma owych wyspach, mianowicie u:
prawa cukru, bawe}ny i ryzr. Plan
tacye trzciny cukrowej So przewaz-
ME w}asnoscia misyonarzy, ktorzy
pr6cz tego hodujs wielkie stada o.
wiec. szefem wsr6d owych misyo'
narzy jest Claus spreckels Z San
Francisco, "krol cukrowy'', ktory
mimo, ze jest dopiero po6piejszym
przybyszem, rzadzi handlem cukra
ma n ajwieksze posiad}osci,
Niewielka liczba ludzi, bedaca W
posiadaniu ziemi jej produktow -
stanowi w}asciwy Rad. Oni usta
nowili konstytucye narzucili pra.
wa Ia klasa cory oznaczyaa, kto
ma bye nominalnym rzadca jak ma
rzadzit. Ia klasa osadza}a monar-
chow ma tronie i trzymasa ich TAME.
Wy}aczy}a wszystkich z prawa zaj-
mowania wyaszego urzedu, a sama
niego korzysta. S}owem: Kala
kaua by} krolem de jure, ale Spree
kels by& kr6lem de facto. z przy-
by{ych do Washingtonu szefow tzw.
prowizoryoznego rzadu Hawai-, ce
lem negocyacyi mad przyjeciem do
St. Zj., kazdy ma zwiazek misyo
narzami, jezeli ME jest synem kt6-
rego z Mich. Niema miedzy mimi
ozystej krwi hawajczyka.
A coz znaczy rewolucya? Oto mic
innego, jak tylko to, ze kilku villas
cioieli plantacyi ma wyspach Sand
wich, ohcieliby zapewni6 sobie lep
sly dochod produkt6w, chcieliby
wartos6 swej ziemi podniesc W Genie,
co spodziewaja sic, udac sic i'm moze
przez zniesienie tamtejszej konsty-
tucyi przez przy}aczenie wysp do
St. Zjednoczonych. VIZ. 1878 Rad
St. II. zawar4 ugode rzadem wysp
Sandwich, ma mocy ktorej wwoz
z jednego kraju do druglego by}
wolnym cd op}aty. By} to wiec
Swolny handel. Hawajski cukier
przychodzil absolutnie wolno do St.
Zjednoczonych, podczas gdy planta-
torzy innych KRAKOW musieli "a GU
kier do mas przysyaany, op}acac wy
sokie clo. By}o to ma reke Spree,
kelsowi innym plantatorom misyo-
Maroon. Pobogacili sic niezmiernie
wskutek tego. W czasie gdy mas
talo prawo McKinley'a, plantatorzy
" Hawaii musieli kontentowad sic