Ameryka. (Toledo, Ohio) 1889-1891, 1891-08-29
Xxx. PODDALI SIZE
MONARCHISCI FRANCUSCY ZNIKA.
IA, A KsIEzA UMIZGAJA SIZE
Do Rzadu Republikanskiego, byleby i'm
pozwolono mad ludem panowac-
Wiclka eWOlucja W pOlityce kato
lickiej-Wrog6w beda kochac.

Jedna najciekawszychi najpfod'
nieiszych W nastepstwa ewolucyj po'
litycznych jest sk}anianie sic ducho
wiehstwa francuskiego ku Rzeczy'
pospolitej. Az do ostatnich czasoW
INA dowa}y sic soba W rozterce
wymierza}y jedna drugiej dotkliwe
ciosy. Hierarhia koscielna, pamletna
przesladowah, jakiemi pierwsza
Rzeczpospolita W epoce terroryzmu
sciga}a rellgje Kosci6}, ME byfa
przychylnie usposobiona dla wskrze'
szonej formy rzadowej. Duchowieh-
:stwo stane}o tedy prawie ca4kowlcle
W szeregu przeciwnik6w Rzeczypo-
.spolitej W ciagu pierwszych dziesle-
ciu lat jej istnienia bra3o udzlaf "
szerokiej agitacji, prowadzonej pre-
.ciwko Republice przez stronnlctwa
monarchiczne. Nawer, gdy Rzeczpo'
spolita zatryumfowa&a, sympatje du-
chowiehstwa ciazy}y ku instytucjom
politycznym, pod kt6rych piecza ko-
rzysta}o z przywilej6w tradycjonal-
nych, posiadalo hegemonie moralna
i wybitne stanowisko materjalne. w '.
~ciagu ca}ej epoki tel zywej agitacjl
politycznej listy pasterskle blSku-
pow, g}osy rozlegajac sic kazalnlc,
.dzia4aInosc ksiezy W kampaniach wy
borczych, Mostly pietno mniej lub
wiecej jawnej niecheci do Rzeczy'
pospolitej. -.
ze swej strony Rzeczpospolita ME
zaniedbywa}a niczego, azeby Wake
rozdrazni6 i pokaza6 przeciwnikom
swoja si}e i zwierzchnictwo. Zelazna
reke rozciagne}a ma duchowiehstwo:
Nawet W kwest]i oswiaty publlczneJ
postepowa}a W sposob nieprzejedna-
nv, szorstki, traktu jac duchownych
jal.o parjas6w, jako niePrzyjacioa
spo4eczehstwa. Zdawa6 sic mog}o,
re s}udzy religji, kt6ra jest reliigja
prawie ca}ej ludnosci francusklel, SO
sami jedni wykluczeni pod oPlekl
prawa. Izby dok}ada{y wszelkich sta
ran, by zmniejszyc etat duchowleh'
stwa, zapominajac, re jest on kom-
pensata "a skon6skowane malatkl'
Grozba sekularyzacji Koscio1a i zer-
wanna koukordatu by}a zawieszona
nieustannie mad organizacja ducho'
wiehstwa. Nlechec i wstret do katoli'
cyzmu ME zatrzyma}y sic nawet
pred Observation-Disclosures
zowie stanu,przodujacy W rozwoju In
:stytucyj republikahsk1ch, ME pre-
stawali witdziec W duchowiehstwie
wrog6w postepu cywilizacji, i ida
walo sic i'm, re doreiniaja human'-
tarnej misji, stawiajac i mnozac "a
porv na drodze katolicyzmu.
Dopoki walka byt Rzeczypospo-
litej :rwa}a, ,utrzymywa} sic TAXI stan
rzeczy. Ubolewa}y mad MIN g}ebsze
umys}y, ale niemozna by}o przewi-
.dzie6 kohca tel zwady. Dopiero, gdy
po ostatnich wyborach i po ostatniej
klesce bulanzyzmu sta}o sic jasnem
jak s}ohce, re Francja chce zacho-
wac to ME inna forme rzadu, do
piero wtedy zacze}y sic objawiat
symptomata rozb1ojenia.S .Stronnictwa
monarchiczne okaza}y sic bezsilnemi
rozprzegaja sic W oczach naszych:
wyborcy, dotychczas monarchiczni:
przechodza nieustannie do obozu re-
publikahskiego. Przysz}a dla du'
chowiehstwa pora zajecia novel po'
zycji, i niemozna uz watpic re ia
zaja6 zamierza.
G}eboki umys} polityczny Leona
XIII wskaza{ duchow:ehstu francu.
skiemu droge, po kt6rej isc mu ma.
ley. Zwrot by4 zbyt gwa}towny, a
zeby go dokona6 cd razu i bez wa.
hania. Ale obecnie zwrot ku Rzeczy-
pospolitej zarysowa} sic wyraznie.
Dzielii znanej karnosci i hierarchicz-
nemu ustrojowi Koscio}a, ruch ten
dokona sic bez nadzwyczajnych tru'
dnosci. Coraz czesciej rozlegaja sic
g}osy pomiedzy grona slug Koscio-
Ia, przypominajace, ze Kr6lestwo
ich ME Jest tego swiata, re forma
rzadu Jest dla Mich rzecza drugorze-
! dina, ze idzie i'm wy{acznie 0 swo-
bode religji. Po tel pierwszej fazie
neutralnosci, nastapila juz druga:
wyrazenia sympatji dla Rzeczypo-
spolitej. z inicj atywa wystapil kar-
dyna} Lavigerie, prymas Afryki,
slynny aposrolstwa przeciwko ME
wolnictwu. Wielka liczba ksiazat
koscio}a przy}aczy}a sic do jego bo'
ku. Nawet s4ynny biskup Greno'
bli, monsignor Fava, jeden z ma "a
cietszych dawn1ej przeciwnikow
Rzeczypospolitej, oswiadczy} goto'
wosc do zjednoczenia sic powszech'
nem dazeniem narodowem.
Nalezy juz 'ylko zostawi6 kilka
, lat czasu do uspokojenia sic podra'
an;onrch auwi1A6w a dnchNWiefl