Wiarus. (Winona, Minn.) 1886-1893, 1890-07-10
Czemu Polak wycfR0dzi
y SzIazka.
Gazeta niemiecka nVolk" tax
O tenn pisze:

O tenn pisze:
,Dziedzice| wschodnlch Prus-
k1ch prowlncyi glosno n~arzeka]a ma
brak robotnik6w c OK wofa]ao
m przeciw t. wv. ,Sachsengaenr
gerei" innym wedr6wkom ludu.
.Iestto faktem, re niektore powlaty
szlaskie corocznie 1000 do 5000
mfodych silnycn robotnikow 70
botu1c ,lostarczaja samej Sakson1l;
Szkody, jake lud, zwfaszcza poo
wzglcdem moraluym ponosl,, SO
znaczne Temu trzebaby zaradzlc.
Ale jak? Chorobe wyleczyc MOI.
ma jedynie przez TO-, ]eze!l sig 5e9
~przyczyne usunie. A coz jest PREY
.czyna tvch wedr6wek? Czy jest Ma
tylko chetka do podr6zowanla, Pra-
gnienie wiekszej wolnoscl' ktore
,corocznie tysiace ludzi wywablal2
z zagr6d ojczystych, aby n& ]esleh
znowu i'm kazac wrdcic DO ognl-,
ska, domowego? Bynajmniej! Boo
podr6z odbywaja CT ludzie bardzo
plewycodnie, W wagonach, d2zaac
tam. edzie lch ciezka czeka robota.
Przyc2yna tych w%edr6wek lew
gdzieindziej; moze ME jest o.
ma wszedzie r6wna, ale podaJemy
fakt, kt6ry ma miejscu stwlerdzo-
no.
Ot6z W majetnosci stambur-
>skiei robotnik kt6ry cd godzlny
rama do Z wieczorem pauzy:
| podz. ma sniadanie i podwieczo-
rex i l godzine W poludnie), a vice
przez - godzln ciezko PRAGUE, o.
trzymuje dziennie 60 fen, bez
wsaelkiego deputatu W zbozu, per,
kach. w mieszkaniu; kobleta
zarabia so fen. dzlennie, take bez
d]eputatu. z ludzmi obchodza SIG
prawdziwie 20 kozacku. Trzem z
t~utejszych lnspektor6w gospodar-
czych udowodniono sqdownie, re
batoza ludzl; jeden z tych panow
zosta1 przez sad skazanym ma 400
marek kary "a clezkie ~pokaleczenle
robotnika. Drudzy bija take, ale
lud mllczy i AMI ieden ME ma Cd
wagi uzalic sic lub oddac batoznl-
ka sadowi. Lud mieszka "a maj
mem W nedznych, glinianych, MS
kich strzechach; piedzl zleml ME
ms on do uzytku. Przemys}u do
mowego ME ma tn. Dominia: W
kt6rych lud znajduje prace, SO bar
do odlegfe. Robotnik, chcac sig
jake tako wyzywic, bierze W dzier-
zawy po kawa}ku roll lub 4aki.
Jest to nedzne zycie, DO rzadko
robotnik wybije z d%zierzawy nieco
DO nadto, co %op1aclc musl w}ascl-
cielowi gruntu. Do tego przychodzo-
dz1 ~jeszcze zyd z lichwa! Popyt 0
dzierzawej jest corocznie bardzo wiel-
XII. vice cenv dzierzawy
niezmiernie sawysokie. Il
CORY trzeba ja oplacic, ale robo-
tnik ME ma p%ienledzy, vice ,,usfu:
my" zyd mu ,,pomaga". Ma jesieh
zwraca biedny robotnlk zydowi te
zaliczke, a p4aci ja~ przedz22, sianem,
zbozem, perkam1, dajac, lie tylko
moze zydowi.
jake tam ceny zyd oblicza,
toe wiadomo, znane to rzeczy.
.Zwykle ME moze robotnlk cd "a
zu sp1aci6 ca}ego dfugu zydowi,
vice co do reszty i prowlzyi We
kslaml zyd sic ko%ntentuje. Juz
pc pierwszym takim interesie z
zydem dosta4 sic robotnik W jego
lichwiarska siatke; zyd 80 trzyma,
prolonguj2c weksel, a tymczasem
bieda robotnikowi, gdy gdzieln-
dziei, jak Il zyda, zakupywa}by
kawe, cukier, wddke, zasiew, ma
turalnie wszystko W najgorszym
gatunku, ale "a to bardzo drogie.
To tez zwykle W przeciqgu Sc
lat taklch konszacht6w zydowskich,
ubozeJe zupe}nie i marnieje sic ten
krzepki, sllny, pracowity robotnik,
zyd zabiera mu jedynq kr6wke,
fantu]e ruchomosci, a nawct 2agra-
bia chafupke, jesli ja mial robo-
tn1k. w jednej jedynej wsi zabra-
Ii zydzi W ten spos6b W przeci4gu
lat dziesiecia az dwadziesciu DOM
k6w robotniczych.
Czy take stosunki ME musza
WypeQZac ZdSrOu oJcZyntyCn,
ably gdzieindziej poszukaG robo-
typ"
Take to zycle ma robotnik w
niektorych majetnosciach szl2skich,
a gdy sic stara O polepszenie doll,
szukajac wyzszego myta "a grant
ca, wtcdy CT panowie wo1ai9 pre-
civ ,,zuchwalemu" pomocy zandar.
NOW, policy i kodeksu karnego.
Wieccj serca okazcie ola robotni
ka, a ME b9dzie opuszcza} zagro-
dy ojczystej, aby "a granic2 W
krwawej piracy dobijac sic lcpszego
zarobku i ~ludzkicgo Z MIN obcho-
dzen]a.
TudnOSG Stan0W