Wiarus. (Winona, Minn.) 1886-1893, 1890-02-06
POCADANkl
o rzeczach %pozytecz-
nych
z gosp0dorstwa spotecz"ego.
(Z pism J. suplhskiego }
[Ciag dalszy.]

N"AA
sach ME ma, ola tego tam praw-
dziwl przyjaciele ludu ~zaktada]a
szk6fkl wieiskie. Jedni zgromadza-
ia sic pc miastach i radza, ]akDy
te szk6lki najleplej urzadzlc; lnnl
robia sk}adki ma to szkofki pc ca
lynn kra]u, inni zn6w daja ma ME
albo materyat z lasu, albo kawa-
lex ogrodu, albo nieco zboza %
rocznie, albo nieco pieniedzy; lnnl
jeszcze drukuja ola mas kslaazeczkl
bez zadnego zysku, a czesto navel
da1ac 1e darmo; lnni wreszc1e pi-
suja gazety ola ludu, polityczne l
take jak OTTO ,,swiat}o." CT wszy-
soy So Waszvmi przyjaclofml chc2'
i wygodnie pomodlit SIG zks!!2zSi
W kosciele, ~przeczytac sob1e same
mu pismo, przeczytac sobie gazet-
Ike, zeby wiedz1et, co sic dzleje W
swiecle, a niewszystkiemu wierzyc:
co ludzie sobie opowiadala; napi-
sac list do brata, kt6ry jest W swie-
Gle, zapisat sobie co sic ma 90
zroblen1a, obliczyc, co sic ma ku-
pic albo sprzedac i tax dalej. 49,
CT co do tego wszystkiego mama
wiaja, m6wia rzetelna prds*de, a
ia wan powiem ~jeszcze co innego:
OTTO, re k to czyta k az
gazety, ten sie uczy
m 81 6, a ten, co ME umie my
slec zdrowo, ME jest ~jeszcze clio
wiekiem zupe}nym.
Najprz6d uczyliscie sic abeca-
dfa. Czy pomysleliscie tez kiedy
mad tenn, co to jest "a ogromny,
nadzwyczajny, prawie nadludzki
w%ynalazek! wynalazek wiekszy cd
kolel, Cd telegrafow i cd wszyst-
kich maszyn; DO ma lynn jednym
wynalazSu stoi ~wszystko, co tylko
pozniej zrobiono, dobrego wpnale-
zlono, i wszystkie naukl, wszyst-
kie prawa, l wszystko co jest ma
swiecie. Az g1owa sic kreci, jak
'czfowiek pomysli, re dwadzieScla
i kllka znakow, ktore g}oskami,
czyli literaml wzywamy, wystarcza
ma przytwlerdzenle do papieru
wszvstkich wyraz6w, jake cz}owlek
wym6wiG moze we wszystkich je-
zykach ma swiecie. Gdy sic zasta-
nowlcie mad tenn, bedzie to juz
wielki poczatek urablania sic wa
szej mysli, waszego pojecia, wa
szego sadu. Pamietajcle, re clio
wick ME umiejacy myslet, ME jest
Jeszcze cz}owlekiem zupe}nym.
N~auczyciele wasl lub rodzice
powiedzieli wan, re now ludzka
sklada SIG Z %wyraz6w, ktore PREY
bleraja rozmaite odmianY, wedfug
natury swojej W liczbie, przypad-
ku, osobie, stopniu, a to wed}ug
tego, co cz1owiek chce powiedziec.
kto ME INA natury wyrazow, kto-
rych uzywa, i ME vie dlaczego
ich uzywa, talk ME q i~naczej, ten
gada jak papuga. Kto zaS vie, re
rzeczownik ma liczby i przypad-
XII; czasownik liczby, osoby, rodza-
je i easy; przymiotnik liczby, ro-
dzaje i stopnie, ten zrobif juz wiel-
Xxi postep W sztuce myslenia, togo
juz ME wywiedzie W pole lada
kto. Kto ME vie, jak i dlaczego
wyrazy zgadzac sic musza m!edzy
SODA, ten popefnia mn6stwo bic
dow W ich kohcowkach PREY pi-
saniu, czego sic ME dostrzega,
m6wiac. Nlezgodnosc w~yraz6w,
to zwikfanie mysli. By} to wiel-
Xxi mysliciel 6w czfowiek, kt6ry
plerwszy dopat1zy} i uporzadkowa}
tie rozmaite w}asciwosci mowy
ludzkiej.
Me mann zamiaru tf6maczyG
tych rzeczy. ia chez jedynie po-
movie 2 wami 0 tenn, co najblizej
obchodzi waszych rodzicdw, lub
was samYch.
Oicowie wasl, stryjowie, s2sie-
dzi wy SAM %wybieracie radnYch
do gmlny, cz}onk6w do radY po-
wlatowej, wyborc6w seimowych, a
niekt6rzy Z was zasiadaja sami W
gmlnie, w powiecie, albo W seJmie
kraJowym. 0 waznych tam re
each prZvchodzi i'm rsdzic: O DO