Wiarus. (Winona, Minn.) 1886-1893, 1889-03-21
0
Wiad0mesG HistOryczno-P Prey.
rOdnicZa
(Ciag dalszy),

ko przedstawia widok
wspania}ego parku, tenn wiecej, re
porzadek i czystosc must tam bye
wielka. Me ujrzysz tam ami znaku
zielska, a ganki awsze So piaskem
wysypane i starannie ugrabione.
Kawa wymaga wilgoci, i gdy
deszcz d}ugo ME pada, trzeba ja
skrapiac kunsztownie. Wystawic
sobie MONA, lie to trzeba rak,
maszyn i piracy, ably skropic plan
tacya majaca mile W kwadrat.
Tymczasem deszcz W czasie okwi-
tu l dolrzenia owocu jest szkodli.
wy i latwo moe zniszczyc sprzet
ca}oroczny.
Drzewo kawowe dopiero W
drugim roku kwitnie l rodzi owo-
ce; W trzecim roku rodzi wiecej a
najwiecej W czwartym piatym.
Odtad W tym samym st6sunku
coraz mniej. Ztad .tez drzewka TREE
ba ustawicznie odnawiac, ably mice
zawsze dostateczna ilosc %rodzacych.
Ma wyspie Java sadza rocznie do
dzlesieG milion6w nowych drzewek
j tylez starych w%ykopuja.
Zwykle liczy sic ma jedno
drzewko do 2 funtow kawy rocz-
ME, ale jezli SO dobrze pielegnowa-
ne, NIGGA i do 16 funtow daG rocz-
ME zlarna. Me %dojrzewaja one
razem, tylko W rozmaitych czasach
trzeba drzewko %otrzasac. W maju
zwykle jest gf6wne zbieranie owo-
Poniewaz ziarna kawy okryte
So takiem miesem iak pestka wis
nj lub sliwki, przeto trzeba owa
miesna paw1oke usunac. Dzieje sic
to albo przez cisnienie, g%niecenie
maszynami, albo przez fermentacya.
W pierwszym razie k}adzle sic O.
woo pomiedzy walce, kt6re gnio-
tao, pow1oke zamieniaja ma mast.
w drugim razie sk}adaja je W ku-
py i poddaja dz!afaniu s}onca przez
IA do 20 dni. Nastepuje wtedy
fermentacya, mleso zgnije i r6wniez
zamienia sic W masc. Wtedy tax
W pierwszym jak i drugim razie
przez mycie i p}ukanie oddziela
sic owa masc. Ziarno uk}adaJa ma
trzcinowe maty, ably wyschfo ma
s1oncu. Poniewaz deszcz jest susza-
cemu sic ziarnu bardzo szkodliwy,
przeto maja ma ko}ach przysposo-
bione i woody ME przepuszczjace
dachy, kt6remi W razie nlebez-
pieczenstwa deszczu osfaniaja
zlarno.
Masci tez ME odrzucaJa, albo.
wien i 2 niej da sic wywarzyc
nap6j podobny kawie, uzywany
mianowice W Arabii. Jestto Jednak-
re wiecej }akomstwem, anizeli
pczytkiem, DO Arabowie ziarno
sprzedawaja, a re sknerstwa i la
komstwa pija zgnilizne.
Ziarno wysch}e ~jeszcze ME jest
gotowe do wywozu, albowiem
powleczone jest ~jeszcze skorka.
kt6ra musi najprz6d bye zdjeta. l
to obrabiaja zwykle maszyny,
G16wnem PREY tenn zatrudnieniu
jest uwazat, ably sic ziarna ME po-
kruszy}y, gdyz kawa1ki ME majq
tel wartosci, co Gale zlarno.
Prey kawie, "a MIN jest goto.
wa do wywozu, jest bardzo wiele
roboty i bardzo wiele rak potrzeba
Ale jednak w}asciciele plantacys
bardzo sic bogaca, Niestety! robot.
nicy PREY kawie So tax biedni, ze
nawet ma kupienie kawy, PREY
ktorej pracuja, ich ME starczy
raczej owa zgni}a mascia zadowol-
mic sic musza. My pijac kawe
ME domyslamy sic, re pracowa}y
mad MIA zg}odnia}e wychud}e rece
i nieraz dawa4 sig s}yszec PREY
zbieraniu owocu swist batoga, a
potem g}uchy jek. Niewole bowiem
urzedowa znieslono, ale "a to ma.
sta}a tenn wiaksza niewola prywat'
ma, nlewola kapitafu i g}odu!...
Jaki Jest pozytek
kawy? Czy dale pozywienie:
Bynajmniej. W kawie znajduje sig
pewlen alkaloid, zwany k O e i n a
Jezli sic wezmie pewna ilosG pa
lionel kawy, umiele ia sic ns