Wiarus. (Winona, Minn.) 1886-1893, 1889-12-26

Tut, 6wierc 1uta, wedle tego, lie
Jest warte to, co kupujesz. Ron
tez nier6wny koniowi. Jeden koh
moze bye lyle wart, co innych
para, aibo i wieceJ. Z}ota zas je-
den Tut zawsze wart jest lyle co j
Tut drugi. Owca, koh ~postarze]e lub
schudnie, zachoruje lub okuleie, i
juz ma drugi dzieh wart jest dale
ko mniej, niz by} wczoraj; q zfoto
tax predko wartosci ME tract, ami
ME zyskuie. Ami tez ono cd d}u-
giego lezenia ME kieikuje lax zbo-
re, ami ME ~rdzewie]e )ak z~elazo,
ami ME wymaga karmienia jak ow-
ca. Znowu gdyby kto chciai ma
przyk}ad o Is mil drogl kupi6 du-
w malatek hub dom W mlescie, to
ilez by musiaf re SODA wiesc zbo-
"a lub z%elaza, albo prowadziG o.
vice ma zapiate? A z}ota troche
schowa do worka lub do kieszeni
i jedzie.
Gdyby kupowano p}acac ma
przyk}ad owcaml, zytem, butami i
t. p, to by}aby i ia j~eszcze nledo-
godnost, re Me kazdy by chcia} je
przyimowat. Znalaz}bys krawca,
co ma odziez do sprzedania, i chcia}-
bys ja kupit; ale kraw,ec ME po-
trzebuie twoich owiec, ami zyta,
ami but6w, tylko przyja}by pre-
nice, albo sukno, kt6rego ty ME
posiadasz. Wtedy musia}bys cho.
dzl6 lub jezdziG tax daIeko p6-
ty, azbys z%nalaz} takiego krawca,
kt6ryby zgodzi} sig z toba ma "a
mlans.
Ot6z ola pozbycia sic tych
niedogodnosci PREY zamianle czyli
kupnie iIsprzedazy, ludzle wymyslill
pieniadze. Ale czemu je robla re
zfota? Ola tego, re Jest drogie, w'ec
ME trzeba go DUO dzwigac; pow
tore, re dale sic dzlelic ma rome
czesci, wieksze i %mniejsze; potrze
Gle, re ME kruszy size, ME rdzewle-
je, ME gnije. Gdyby ludz'e mo-
gil z}ota lie chca, sobie robic, stra-
cl}oby INC swa cene, a wtedy trze-
ba by robit p1eniadze znoau z ja-
kiego innego materya}u, kt6ryby
byf tax kosztowny i dogodny, jak
dzisiaj z}oto. Me uczyni} by wiec
swiatu zadnei przysfugi ten, ktoby
wynalaz} sposob robienla zfota.
Niepotrzebnie wiec ludzie SUI
szyli sobie niegdys gfowy mad tenn,
zeby wynalezc spos6b robienia z4o-
ia z jakich tanich materya}ow. A
bfadzlli oni podobnie i W n1ekto-
rych innych rzeczach. Dobrze jest
poznat te ich b}edy, ale, rozumie
sic, ME IA to, by sic p6zniej z da-
wnych ludzi wysmiewaG. Do wys-
miewania ME many prawa. POI
niej cd Mich zyjemy, korzystamy
Z ich doswiadczenla, mic vice dzi-
wnego, re wiecej cd mich mozemy
dis umieG i rozumiec. TAX samo
p6zniejsze pokolenia beda wiecej
cd mas umia}y. Dawne bfedy war
to poznac dlatego, ably samym W
ME ME wpada6, | ably sic przeko-
mao, q jakim trudem ludzie potro-
chu gromadzili wiadomos6i bi2dzac
czasem poomacku.
Niejeden poswieca} tez Gale
zycie ma to, zeby wynalezc takq
maszyne, kt6ra by nieustannie sic
p~oruszaia bez piracy ludzkleis bez
ognia l parry, a tylko przez stuczne
pofaczenia ko}, k6}ek, pas6w i. t. d.
Nazywano taxa maszyne pc 4aclnie
,,perpetuum mobiles, co pc poIsku
znaczy: ,,wieczne ruchad}o'. Teraz
jednak wszyscy uczeni ludzle juz
sic p%rzekonali, re taklej maszyny
Mkt nigdy zroblt ME potrafi, DO
laden ruch, zadna praca darmo
ME moze bye wykonana. Jakakol-
wick bedzie maszyna, chocby mai
madrzej by}a urzadzona, to zawsze
must ja ktos albo COS poruszac,
czy to bedzie cz}owiek, nakrecaja-
cy naprzyk}ad sprezyne W zekarku,
czy koh, vol, czy para wodna, czy
elektrycznosc, czy spadajaca 2 go
ry woda, jak W m}ynie, czy wlatr.
Nam teraz dziwnie juz navel
wyglada owa che6 zrobienia takiej
maszyny, kt6re]by trzeba by}o tyl-