Imbertebrado

Ang salitangimbertebrado(Ingles:invertebrate;Latin:invertebrata) ohindi nagugulugudan, na naglalarawan sa mgahayopna walanggulugod. Kabilang sa grupo ang 97 porsiyento ng lahat ng mgaespesyeng hayop (lahat ng mga hayop maliban sa mga isdang nasa subphylum naKordata, mgareptilya, mgaamphibian, mgaibonatmamalya).
Hinati-hati niCarolus Linnaeussa kaniyangSystema Naturaeang mga hayop na ito
sa dalawang pangkat lamang, ang mgaInsectaat ang mgaVermes. Nilikha niJean-Baptiste Lamarck, na nahirang bilangKuradorng mga Insekto at VermessaMuséum National d'Histoire Naturelle(Pambansang Museo ng mga Pangkasaysayang Pangkalikasan) noong 1793, ang salitanginvertebratepara ilarawan ang mga hayop na ito at hinati sa sampu ang pinagmulan o orihinal na dalawang grupo (Insecta at Vermes), sa pamamagitan ng paghihiwalay saAraknidaatCrustaceamula sa mgaLinnean Insecta, atMollusca,Annelida,Cirripedia,Radiata,CoelenterataatInfusoriamula sa mgaLinnean Vermes. Kasalukuyang inuuri ang mga ito sa mahigit sa tatlumpungpamilya, kabilang ang mula sa mga payak na mga organismo katulad ng mgaesponghang-dagatatbulating lapadhanggang sa mga kumplikadong (complex) na mga hayop tulad ng mgaartropodaatmoluska.
Bumuo ang mga imvertebrado ng grupongparapiletiko. Lahat ng mga nakatalangphylaay mga imbertebrado kasama ang dalawa sa tatlongsubphylasaPhylumnaKordata: angUrochordataatCephalochordata. Ang dalawang ito, kasama ang lahat ng mga nakikilalang mga imbertebrado, ay mayroon isang pulutong nahenyong Hox, habang ginaya ang orihinal na kumpol ng higit sa isang beses ang sa mgabertebrado.
Sa loob ngpaleosoolohiyaatpaleobiolohiya, karaniwang pinagaaralan ang mga imbertabradong kapwa malaki at maliit sa loob ng disiplinang pagaaral ng mgafossilna tinatawag napaleontolohiyang pang-imbertebrado.
Kabilang sa mga imbertebrado ang mga hayop na mayeksoiskeletono panlabas na sangkabutuhan.
Ang salitangmakroimbertebradoay nakaugaliang gamitin para sa mga imbertebradong pantubig kasama ang mgainsekto(halimbawa na ang mgalarbangEphemeropteraatTrichoptera), mgacrustacean(ang mgaamphipod), mgamollusc(ang mgasusongpandagat) at mgabulati(ang mgaplatyhelminthe), na namumuhay sa mgakailugan,lawa,dagat-datagatan,basang-kalupaanokaragatan. Kaugnay sa mga usaping pang-kasaysayan, ginamit bilang palatandaan (indikasyon) ngkalusuganngekosistemaat ng katutubongkabukurang pang-biyolohiya. Isa sila sa mga susing-bahagi ng umiikot na sistemangtanikala ng panginginain.
Karamihan sa mga palatandaang ginagamit para suriin ang kalidad ng tubig ay naging mga pang-hanay sa iba't ibang mga uri ng mgabentikongmakroimbertebrado ayon sa sensitibidad sa polusyon. Nagbibigay tanda na ang katawan ng tubig ay malusog ang presensiya ng mga makroimbertebrado nakadarama ng polusyon. Sa kabaligtaran, isang indikasyon ng mababang kalidad ng tubig ang pagkakaroon ng mga makroimbertebradong sobrang magpahintulot ng polusyon. Ang isang katawaan ng tubig na may hawak na masagana at magkakaibang populasyon ng mga makroimbertebrado ay mainam ayon sa pamantayang ideyal.
Kabilang sa mga makroimbertebradong tradisyunal na sensitibo sa polusyon ang mga sumusunod:Langaw-mayo(epemeroptera), mgaCaddisfly(trichoptera), atbatong-langaw(Plecoptera). Mga karaniwang ibinibilang sa mga makroimbertebradong nakapagtitiis sa maruming tubig ang mga sumusunod:bulating-tubig(Oligocheata),linta(Hirudinea) at mga hindi-nangangagat na mgabulating-dugo(Chironomidae).
Ang mga pangunahing palatandaan ng pagkakaroon ng marami at magkakaibang mga makroimbertebrado angdaloy,pagkain,habitasyon, atkalidad ng tubig. Kabilang sa mga pinanggagalingan ng tubig ang mgapitoplankton,biopilmo(na mga patong mga mga bakterya o ibang mikro-organismo na bumabalot sa mga nakalubog na mga kalatagan) at ang mga organikong material na pang-terestriyal (katulad ng mgadahon) na pumapasok sa tubig mula sa mga halamanan ng mga baybayin sa pagitan ng katihan at katubigan (o sonang riparyan). Karamihan at karaniwang nagaganap ang paghuli at pagkain (predasyon) ng isda sa mga makroimbertebrado. Kabilang sa mga susing-pook (habitat) ang mgasedimentong bentiko,halamang dagatat makahoy na mga labi. May malaking impluwensiya ang antas ngsalinidad,temperatura,natunaw na oksiheno, atkalabuan ng tubig.