davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Ounje omo

Oúnjẹ ọmọtàbíOúnjẹ ìkókójẹ́ àwọn oúnjẹ tí wọ́n rọ̀, tí wọ́n lè ṣe é jẹ fún àwọn ìkókó yàtọ̀ síomi ọmútàbí àwọn oúnjẹ ọmọdé ìgbàlódé tí wọ́n ṣe fún jíjẹ ọmọ jòjòló tí ọjọ́ orí rẹ̀ kò ju ọmọ oṣù mẹ́fà sí ọdún méjì lọ. Àwọn oúnjẹ wọ̀nyí máa ń wà lóríṣiríṣi pẹ̀lú adùn oríṣiríṣi tí wọ́n máa ń rà lọ́wọ́ àwọn tí wọ́n ṣe wọ́n sílẹ̀, tàbí àwọn oúnjẹ tààrà tí wọn lọ̀ fún jíjẹ.
Títí di ọdún 2023, àwọn àjọ ìlera àgbáyé,World Health Organization,UNICEFàti àwọn àjọ mìíràn lórí ìlera dá àbá pé ó dára kí ọmọ ìkòkò tó oṣù mẹ́fà kí àwọn ìyá ọmọ tó máa gbìyànjú láti bẹ̀rẹ̀ sí fún ọmọ lóúnjẹ. Èyí ni wọ́n gbà pé kò pẹ́ tàbí yá jù.
Gẹ́gẹ́ bí àbá àjọ àgbáyé lórí ìlera àwùjọ, àjọWorld Health Organization, wọ́n dábàá pé, ọmọdé ni lati fi omi ọyàn nìkan ṣe oúnjẹ fún odidi oṣù mẹ́fà láti lè ní ìdàgbàsókè àti ìlera tí péye, wọn gbà pé ọmọ oṣù mẹ́fà tí dàgbà tó nípa tara àti àyíká láti lè jẹ onírúurú oúnjẹ.Àwọn onímọ̀ tí wọ́n ń gba àjọ ìlera àgbáyéWorld Health Assemblyní ìmọ̀ràn tí fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀rí pé fífún ọmọ tí kò tó oṣù mẹ́fà oúnjẹ òkèlè tàbí oúnjẹ líle lè fa àìlera fún ọmọ ìkòkò, tí ó sì lè ṣàkóbá fún ìdàgbàsókè àti ìlera rẹ̀.
Ọ̀kan lára àwọn àkóbá fífún ọmọ tí kò tó oṣù mẹ́fà lóùnjẹ́ líle ni àìní-áyọ́ọ̀nù tó (iron deficiency). Fúnfún ọmọ lóúnjẹ pọ̀ mọ́ omi ọmú ni kíákíá lè dẹ́kun ebi pípa fún ọmọ, tí yóò sì tún dín bí ọmọ yóò ṣe máa mú ọmú kù, tí yóò sì ṣàkóbá fún bí ọmú ìyá ọmọ yóò ṣe sẹ̀ daadaa sí. Nítorí pé ṣíṣẹ̀dá èròjà oúnjẹ "iron" láti inú ọmú máa a dínkù nígbà tí omi ọmú bá ń pàdé àwọn èròjà oúnjẹ mìíràn nínú ikùn kékeré tí ọmọdé máa ń ní, fúnfún ọmọ lóúnjẹ láti pẹ̀kún omi ọyàn lè ṣokùnfà àìlágbára èròjà oúnjẹ, "iron" àti anemia.
Ní Canada, wọ́n máa ń ṣe àmójútó èròjà oúnjẹsodiumnínú oúnjẹ ọmọdé bíi oúnjẹ tí wọ́n ṣe jáde láti inú èso, ohun mímu láti inú èso, bẹ́ẹ̀ náà wọn kìí jẹ́ kí wọ́n ta àwọn oúnjẹ ọmọdé tí wọ́n fi àgbàdo ṣe tí kò bá ní èròjà oúnjẹ sodium tí ó tó ìwọ̀n gram 0.05 - 0.25 grams fun ìwọ̀n 100 gram nínú, èyí sáàbà máa ń dá lé irú oúnjẹ bẹ́ẹ̀.
Bí a bá ní ọmọ kan tí ó ní ìtàn àtakò àwọn oúnjẹ tí kò bá ara rẹ̀ mu, a lè gbìyànjú láti bẹ̀rẹ̀ sí fún ọmọ ni oúnjẹ ẹyọ kan péré ní ìwọ̀nba, tí wọn á sí fi àlàfo ọjọ́ díẹ̀ sí àárín wọn láti lè mọ irú oúnjẹ tí kò bá ọmọ náà ni ara mú. Nípa èyí, bí ọmọ kan kò bá gba oúnjẹ kan jẹ, à á lè mọ irú oúnjẹ tí ó ń àìlera fún irú ọmọ bẹ́ẹ̀.
Fúnfún àwọn ọmọdé ní àwọn oúnjẹ tí wọn ní àwọn èròjà oúnjẹ tí ọmọ nílò nínú ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè àti ìlera ọmọ.Fúnfún ọmọ lóúnjẹ lọ́nà àìtọ́ tàbí oúnjẹ tí kò léròjà oúnjẹ pípéye nínú lè fa àìlera ara àti pípé ọpọlọ pípé ọmọ kékeré jòjòló.Àwọn ìpolongo ìkẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n máa ń dáni lẹ́kọ̀ọ́ àsìkò tí ó tọ́ láti fún ọmọ lóúnjẹ líle, irú oúnjẹ tí ó tọ́ fún ọmọ láti jẹ àti ìmọ́ tótó máa ń dára, tí wọ́n sì ń ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iranlọwọ lórí àṣà funfun ọmọ lóúnjẹ.
Breadfruit

Àdàkọ:Other uses
Breadfruit(Artocarpus altilis) jẹ́ ẹ̀yà igi olódòdó ti ìdílé mulberry àti jackfruit (Moraceae)tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ jáde láti ìranArtocarpus camansi,èyí tó wá látiNew Guinea, ní Maluku Islands, àtiPhilippines. Ó kọ́kọ́ tàn ká síOceanianí Austronesian expansion. Lẹ́yìn náà ló tàn ká sí àwọn agbègbè mìíràn káàkiri ayé lásìkò ìjọba àwọn amúnisìn.Àwọn ará ilẹ̀ Britain àti Faransé ṣe àmújáde ẹ̀yà aláìléso mìíràn ní òpin sẹ́ńtúrì kejìdínlógún. Lónìí, ó ń hù ní orílẹ̀-èdè àádọ́rùn-ún káàkiri apá Gúúsù àti Gúúsù-mọ-Ìlà-oòrùn ilẹ̀ Asia, Pacific Ocean, Caribbean, Central America àti Africa.Orúkọ rẹ̀ jẹ jáde láti ara ìrísí èsò tí wọ́n sè lẹ́yìn tó bá pọ́n tán, èyí tó jọ búrẹ́dì tí wọ́n ṣe, tó sì dùn bí i potato.
Wọ́n máa ń gbin igi náà níCentral America, northernSouth America, àtiCaribbean.Èso náà máa ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i oúnjẹ gigi ní àwọn ìlú mìíràn, wọ́n sì tún máa ń fi igi rẹ̀ kọ́ ilé àti ṣe ọkọ̀ ojú omi.
Breadfruit fara jọArtocarpus camansitó wà ní New Guinea, ní Maluku Islands, àtiArtocarpus blancoi ti àwọnPhilippines, (tipoloorantipolo) ti Philippines, àtiArtocarpus mariannensis(dugdug) ti àwọnMicronesia. Gbogbo wọn ni wọ́n ń pè ní "breadfruit". Bákan náà, ó fara jọ jackfruit.
Wọ́n kọ́kọ́ lo orúkọ yìíbreadfruitní séńtúrì kẹtàdínlógún láti fi ṣàpèjúwe nǹkan tó jọ búrẹ́dì tí wọ́n bá sè é tán.Breadfruit ní oríṣiríṣi ẹ̀yà àti àwọn orúkọ rẹpẹtẹ tó yàtọ̀ káàkiri ẹ̀yà
Lola Omolola

Lola Omolola(bíi ni ọjọ́ kìíní oṣù kẹjọ ọdún 1976) jẹ́ oníróyìn ọmọ Nàìjíríà, ó dá ẹgbẹ́ obìnrin FIN (Female IN) kalẹ̀ lórí Facebook, níbi tí àwọn obìnrin tí sọ àwọn ẹ̀dùn ọkàn wọn.
Ó gboyè nínú broadcast journalism láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Columbia College ní Chicago.
Omolola jẹ́ oníróyìn, ó sì ti ṣe atọkun fún àwọn ètò ni ori telefisonu ni Nàìjíríà. Leyin ti o parí ẹ̀kọ́ rẹ ni ilé ẹ̀kọ́ gíga, ó si ṣẹ́ pelu agbegbe ìgbani-níyànjú ni Chicago níbi tí ó tí ń fun àwọn èèyàn ní ìmọ̀ràn nípa ọ̀rọ̀ ìlera wọn. Ó ní èrò ayélujára tìrẹ tí ó pè ní Spicebaby.com tí ó ti ń má fún àwọn èèyàn ní erongba tí wọn fi ṣe oúnjẹ. Ó dá ẹgbẹ́ obìnrin FIN (Female IN) kalẹ̀ lórí Facebook, níbi tí àwọn obìnrin tí sọ àwọn ẹ̀dùn ọkàn wọn, ẹgbẹ́ náà ní kọjá àwọn èèyàn mílíọ̀nù kan níbè.Ó pàdé olùdásílè Facebook, wọn si jọ ṣọ̀rọ̀ lóri bíi àwọn obìnrin ṣe rí irànlọ́wọ́ gbà láti FIN.
Babute

Babutejẹ́ oúnjẹ ilẹ̀ Áfríkà, ó jẹ́ oúnjẹ tí a fiẹranṣe, tí ó ṣẹ̀ láti ẹ̀yà Babute ní orílẹ̀-èdèCongo. Àwọn èròjà oúnjẹ yìí ni ẹran lílọ̀, curry, àti ápíkrọ́tì.
Àdàkọ:African cuisine
Àdàkọ:Africa-cuisine-stub
Ajàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ní orílẹ̀-èdè Ivory Coast

Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19wo orílẹ̀-èdèIvory Coastní inú oṣù kẹ́ta ọdún 2020.
Ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kíní ọdún 2020, Àjọ ìṣọ̀kan tí ó ń rí sí ìlera ní àgbáyé fìdí àrùn Kòrónà tí a tún ń pè ní Kofid-19 ní orílẹ̀-m àgbáyé ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kínní ní ọdún 2020. Tí wọ́n sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àrùn yí bẹ̀rẹ̀ ní ìlú kan tí wọ́n ń pè ní Wuhan, ní ẹkùn Hubei ní orílẹ̀-èdè China. Àmọ́ ó tó ọjọ́ Kẹtalélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2019 kí wọ́n tó fi tó àjọ ìṣòkan àgbáyé létí.
Ètò ìkànìyàn olórí ò jorí tí ó yẹ kí ó wáyé ní orílẹ̀-èdè Côte d'Ivoire ní inú oṣù kẹrin ní ó ti ń kan ìjọba oril orílẹ̀-èdè náà lóminú bóyá yóò ṣe é ṣe látàrí ìbúr Ìbúrẹ́kẹ́ ajàkálẹ̀ àrùn aṣekú pani yí.
Àdàkọ:COVID-19 pandemic data/Ivory Coast medical cases chart
Ní ọjọ́ Kíní sí ọjọ́ kẹta oṣù kẹrin, iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ti ní àrùn COVID-9 ti di igba àti kejìdínlógún, nígbà tí àwọn iye àwọn tí wọ́n ti rí ìwòsàn gbà ti di mọ́kàndínlógún .
Secretary-generalPatrick Achiannounced that he had tested positive.
Awon 73 eniyan ni won tun ni arun yi ni ojo keji osu kejo, ti awon mokanlelaadota ri iwosan gba.Awon merindinlogoji  ni won sawari ni ojo keta, awon merinlelaadorin ni won gbadun lapapo ti o mu iye awon ti won ti gbadun goke si 11887.awon 73 ni won ri ni ojo kerin, ti o mu ki iye awon alaare naa goke si  16293. Awon mejo o le ogota eniyan ni won ri iwosan gba nigba ti apapo iye won je 11955. Awon metalelogorun ni won ti gbekuru je lowo ebora lapapo.
Àdàkọ:COVID-19 pandemic
Àjàlá Travel

Àjàlá Arìnrìn-àjò / Àjàlá the Travellertí orúkọ àbísọ̀ rẹ̀ ń jẹ́Moshood Adisa Olabisi Ajalaàmọ́ tí gbogbo ayé mọ̀ sí àjàlá travel jẹ́akọ̀ròyìn, òǹkọ̀wé, òṣèrékùnrin àti gbàjúmọ̀ níÌpínlẹ̀ Èkó. Ó jẹ́ ìlú-mọ̀n-ọ́n-ká látàri àwọn ìrìn-àjò rẹ̀ lọ síIsrael,Egypt,Palestine,India,Orílẹ̀ èdè Americaàti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ìwé rẹ̀ kan ṣoṣo tí ó tẹ̀ jáde ní àkọ́lé rè ń jẹ́An African Abroadtí wọ́n tẹ̀ jáde ní ọdún 1963. Ìwé yìí jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ìtàn nípa ìrìn-àjò rẹ̀. Wọ́n máa ń fi orúkọ rẹ̀ yìí "Aj̀àlá travel" fi bú àwọn ènìyàn tí kò kì í jókòó sójú kan, tàbí tó máa ń rin ìrìn-àjò lóòrè-kóòrè.
Wọ́n bí Olabisi sí orílẹ̀-èdèGhananí ọdún 1929tàbí 1934sí ìdílé kan níNàìjíríà. Ìdílé olórogún ni ìdílé náà, tó kún fún ọmọ ọgbọ̀n àti ìyàwó mẹ́rin.Olabisi jẹ́ ọmọ karùndínlọ́gbọ̀n.Ìgbà tí ó wà ní èwé, àwọn òbí rẹ̀ kó lọ sí orílẹ̀-èdèNàìjíríà. Ibẹ̀ ni ó ti lọ aí ilé-ìwéBaptist AcademyníÈkóàti Ibadan Boys’ High School níIbadan.
Ìgbà tó wà ní ọmọdún méjìdínlógún, ó lọ sí United States láti lọ kàwé nípa ìmọ̀-ìṣègùnní University of Chicago. TNíbẹ̀, òun ní ọmọ Adúláwọ̀ àkọ́kọ́ nínú ẹgbẹ́ Delta Upsilon Pi ‘fratority’.Lẹ́yìn náà, ó lọ sí Roosevelt University láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ Psychology.
Orílẹ̀-èdè mẹ́tàdínláàádọ́run (87) ni Ajala fi ọ̀kadà dé jákè-jádò àgbáyé láàrin ọdún mẹ́fà, àwọn orílẹ̀-èdè biiIsrael,Egypt,Palestine,India,Orílẹ̀ èdè America,Austrálíà,Iran,Russia,Cyprus, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ni Ajala dé, tó sì pàdé àwọn èèyàn ńlá-ńlá tó fi mọ́ àwọn olórí orílẹ̀-èdè náà.
Aya púpọ̀ ni Ajala ní, bó ṣe fẹ́ dúdú, ló fẹ́ pupa, kódà ó kọ ọmọ sí òyìnbó kan lọ́rùn, èyí tó di ọ̀rọ̀ilé-ẹjọ́.Lóṣù kẹta ọdún 1953 ní wọ́n tún fi ẹ̀sùn mìíràn kan Ajala, ó sì lọ sẹ́wọ̀n ọdún kan, tí wọ́n le kúrò ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, pàápàá  nítorí kò parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ tó wá fún ní Amerika , tí ó sì ń ṣe ségesège. Ó kọ̀ láti kúrò, ó sì gun orí òpó kan tó gún tó ìwọ̀n ọgọ́rin ẹsẹ̀ bàtà, tó sì ń dúnkokò pé òun yóò jábọ́ sílẹ̀. Ó tún bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ oúnjẹ láti ẹ̀họ́nú hàn tako bí wọ́n ṣe le ní orílẹ̀-èdè náà.Lẹ́yìn òrẹyìn, wọ́ gbe lọ síLondon.Ajala padà sí Amẹ́ríkà lọ́dún (1954) pẹ̀lú aya rẹ̀ aláwọ̀ funfun, Hermie Aileen, àmọ́ obìnrin náà fẹ̀sùn kàn án torí ò ń kóbìnrin kiri, ó sì ń ṣe àgbèrè. Ní ọdún (1955) ló tún fẹ́ ìyàwó mìíràn, tó ń ṣe iṣẹ́ òṣèré orí tẹlifisan, ẹnì ọdún mọ́kàndínlógún.
Ajala pada si ilẹNàìjíríàlẹyin ọpọ ọdun loke okun, o dagba, aisan rọlapa, rọlẹsẹ si mu, amọ ko si owo fun lati tọju ara rẹ, ọjọ keji osu keji ọdun 1999 (02/02/1999) ni Ọlabisi Ajala ki aye pe o digbose nile iwosan ijọba to wa niIkẹja.Bi o tilẹ jẹ pe Onirese Ọlabisi ọmọ Ajala ko fin igba mọ, amọ eyi to ti fin silẹ ko lee parun, nitori a ko tii ri eeyan miran to fi Ọkada rin yika agbaye mọ bii Ajala.
Ẹ jẹ ki awa naa sa ipa wa, lati fi ipa tiwa han lawujọ agbaye nitori arise ni arika, ohun ta ba si se ni oni, ọrọ itan ni yoo da, bo ba di ọla.
Kànnáfùrù

Kànnáfùrùjẹ́ ìran igiewékan tí ó wá láti inú ẹbí igi  kan tí wọ́n ń pe níMyrtaceae, tí orúkọ àdàmọ̀dì rẹ̀ ń jẹ́Syzygium aromaticum(/sɪˈzɪdʒiːəmˌærəˈmætɪkəm/).Ìlú tí ewé yí ti tàn ká agbáyé niMaluku Islands, tí a tún lè pè níMoluccas, ìlú tí ó wà ní orílẹ̀-èdèIndonesia. Won ma ń lo ewé tàbí igi kànáfùrù yí fún oríṣiríṣi ìwúlò ọmọnìyàn, wọ́n lè loo gẹ́gẹ́ bí ohun èlò amọ́bẹ̀ dùn, ohun olóòrùn àdídùn tàbí kí wọ́n fi kúnọṣẹifọ̀yín àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.èsotàbí igi kànáfùrù ma ń so yíká ọdún yálà lásìkò ẹ̀rùn ni tàbí àsìkòòjò, idi nìyí tí a ṣe ma ń ri káàkiri orílẹ̀ agbáyé yàtọ̀ sí àwọn irúgbìn tókù.
Àdàkọ:Cookbook
Wọ́n ma ń lo kànáfùrù gẹ́gẹ́ bí nkan ìsebẹ̀ tàbí gẹ́gẹ́ bí ohun amọ́bẹ̀ ta sánsán ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ ati ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀ káàkiri agbáyé.
Wọ́n lè lo kànáfùrù fún ohun mímu ẹlẹ́rìndòdò nígbà tí wọ́n bá fi mọ́ṣúgààtiọsànòronbó.) àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Wọ́n ma ń fi kànáfùrù kún èsobetel quidskí ó lè mú òórùn àdídùn wá nígbà tí wọ́n bá ń jẹẹ́.Wọ́n tún ma ń fi kànáfùrù kún egbògi táábà tí wọ́n fi ń ṣesìgátí wọ́n ń pe níkretekní orílẹ̀-èdèIndonesia.Àwọnènìyànolùgbé àwọn ìlú bíi Europe, Asia àtiAmẹ́ríkàni wọ́n sábà ma ń mu sígá tí wọ́n fi Kànáfùrù ṣe lọ́pọ̀lọplátàrí ìfòfinde awọn sìgá tí wọ́n táábà olóró ṣe jáde ní awọn ìlú wọ̀nyí ní inú oṣù kẹsànán ọdún 2009.
Wọ́n lè loÒrórókànáfùrù láti dáàbò booúnjẹkúrò lọ́wọ́ onírúurú àwọn ìfúnfun tí wọ́n wọ́n ma ń ju lórí àwọn oúnjẹ.Wọ́n tún ma ń fi òróró kànáfùrù ṣe itọ́jú oúnjẹ kí ó má ba bàjẹ́, bákan náà ni wọ́n ma ń loo fún ìdáàbò bo igi kúrò lọ́wọ́ àwọn kòkòrò ajẹgirun.Won le lo kànáfùrù láti fi ṣe ohun olóòórùn àdídùn sínúilénígbà tí wọ́n bá pa á pọ̀ mọ́ọsànmímu.
Anuket

Àdàkọ:Ancient Egyptian religionAnuketjẹ́ Òrìsà àtijọ́ tí ô jẹ́ ọ̀kan láàárín àwọn òrìṣà Orílè èdè Egypt tí apá Ilè Nile àti ní ọwọ́ ìsàlẹ̀ gbogboògbò Nubia, èyí tí ó tún jẹ́ pé àwọn ará Elephantine náà máa ń sìn.
Àwọn ará ilé Egypt tàbí àwọn Elédè Egypt a máa pè ní Anuket, eyi tí wọ́n fàyọ láti Anaka,Àdàkọ:Sfnptàbí Anqet.Orúkọ tí wọ́n fún yìí ń túnmọ̀ sí Olùgbánǹkanmú tàbí Ẹnití ó ń di nǹkan mú.Àdàkọ:SfnpNi ilé Greece, èyí di Anoukis, (Ανουκις),Àdàkọ:Sfnpìgbà mìíràn en máa ǹ kọ ni Anukis.In theinterpretatio graeca, she was considered equivalent toHestiaorVesta.Àdàkọ:Sfnp
Wọ́n máa ń ṣàpèjúwe Anuket gẹ́gẹ́ bí Obìnrin tí ó ní agbekọ́rí bí tí gélé tabi Irun tí wọn fí Ìyè Ẹyẹ sádárà sí Irun naa.Wọ́n sábà máa ń ṣàpèjúwe rẹ̀ pé ó di Ọ̀pá àṣẹ kan mú tí wọn fí Lankh sórí ọ̀pá náà, Ẹran mímọ́ rẹ̀ sí jẹ́ Àgbọ̀rín.She was also shownsucklingthe pharaoh through theNew Kingdomand became a goddess of lust in later years.In later periods, she was associated with thecowry, especially the shell, which resembled the vagina.
Ó jẹ́ ọmọ bíbí Òrìsà Ra, sùgbọ́n ó tán mi Satet ni àwọn àyè ibòmíràn. Fún àpeere, Àwọn Òrìsà méjèèjì yìí ní wọ́n ń pè ní "Ojú Ra" [Eye of Ra], pẹ̀lú àwọn bíi Bastet, Hathor, ati Sekhmet.Also, they were both related in some way to theUraeus.
Anuket jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òrìṣà meta,  Òrìsà Khnum àti Òrìsà Satet tí wọn tún pè ní Satis. Ó sílè jẹ́ pé Anuket ní Àbúrò obìnrin sì Satet tàbí Satis.or she may have been a junior consort to Khnum instead.Àdàkọ:Sfnp
Wọ́n kò Temple ilé ìjósìn kan fún Anuket tí ó wà ní ilé Sehei ní ilé Sehei.  Àwọn àkọọ́lẹ̀ kàn fihàn pé ojúbọ́ kan tàbí Pẹpẹ kan ni won yà sí mímọ́ fún-un ní ojúlé yìí láti ọwọ́Õlọ́fin 13thFaraoSobekhotep III. Lẹ́yìn náà, nígbà Ìṣàkóso kejìdínlógún,Amenhotep IIyà ilé ìsìn kan sí mímọ́ fún òrìṣà.
Ní àkókò Ìjọba tuntun, àṣà Anuket ní iléElephantinení kìí wọ́n lo odo fún ìṣẹ̀ṣe oriṣa náà ní oṣù àkọkọ́ tí Shemu. Àwọn àkọọ́lẹ̀ dárúkọ àwọn ìlànà tí wọ́n ń gbà ṣe àjọ̀dún ti Khnum àti Anuket ní àsìkò yìí.
Lọ́pọ̀ ìgbà, nígbà tí odò Náílì bá tí bẹ̀rẹ̀ sí ní kún fún omi ọlọ́ọọdún, àjọyọ̀ Àjọ̀dún Anuket bẹ̀rẹ̀ nìyẹn. Àwọn èèyàn a máa sọ àwọn ohun bíi ẹyọ owó, wúrà tàbí góòlù, àwọn ohun ọ̀ṣọ́ àti àwọn ẹ̀bùn iyebíye sínú odò náà, láti ṣe ìdúpé fún òrìṣà náà fún omi tó ń fúnni ní ìyè àti àwọn àǹfààní tó ń pa dà wá látinú ọrọ̀ àti ìbímọ  tí ó ń  pèsè.
Àwọn ohun èèwò tí ó wàye ní àwọn agbègbè kan ní Ilè Egypt, èyí tí àwọn oúnjẹ bí ẹjá jíjẹ kan ti a kà si mimọ  jẹ́ èèwọ̀ fún wọn, padà wá ní ìyọkúrò ní àkokò yìí, èyí tí wọ́n padà gbà ní iyànjú pé irú ẹja bẹ́ẹ̀ tí odò Nile jẹ́ Àmì Anuket ati pé ohun ni kii wọ́n pa wọ́n fún jíjẹ gẹ́gẹ́ bí àwọn ohun ìsẹ̀se fún Àjọ̀dún náà.{Citation needed|date=September 2011}}
Àdàkọ:Ancient Egyptian religion footer
Àdàkọ:Authority control
Len Deighton bibliography

Len Deighton (bíi Ọjọ́  kejídínlógún Oṣù kejí ọdún 1929) jẹ́ olùkọ̀tàn gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n mọ̀ sí àwọn ìwé àkàkọ́gbọ́n, àwọn iṣẹ́ ìtàn ológun, ìfàwòránsọ̀tàn  àtí kíkọ nípa bí a ṣe ń se oúnjẹ́. Ó ní oríṣiriṣi iṣẹ́, iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú àkàra díndín, agbáwo oúnjẹ, ara àwọn olùkọ̀wé ìròyín, olùkọ́ àti ara àwọn to ń ṣiṣẹ́ nínúọkọ̀ òfurufúkí ó tó kọ  àkọ́kọ́ ìwé àkàkọ́gbọ́n rẹ̀ ní ọdún 1962:The IPCRESS File.[2]Ó ń tẹ̀síwájú ṣe o oun tí olùkọ̀tàn ìgbésíayérẹ̀ pè ní "oge, àwàdà,  ìwé àkàkọ́gbọ́n tó dára ní ìtan ọfintótó,[3]pẹ̀lú àwọn  ìwé àkàkọ́gbọ́n kí ó to ṣàfihàn Bernard Samson.[4][lower-alpha 1]
Deighton kọ ìwé amóùnmáwòran méjì, tí àkọ́kọ́ rẹ̀ jẹ́Long Past Gloryní Ọdún 1963; ó tún kọ ìwéOh! What a Lovely War(1969). Ó nífẹ́ sí oúnjẹ́ sísè tipẹ́tipẹ́ — Ìyá rẹ̀ jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n oúnjẹ sísè tí o ́ sì fi ìfẹ́ oúnjẹ sísè yìí sínú ọmọ rẹ̀—jẹ́ kí ó ń ojúewétí wọ́n ti ma ń kọ nípa oúnjẹ sísè ní ìwé ìróyìn tí ó ma ń jade lọ́jọ́ ọ̀sẹ̀,The Observer, fún ọdún méjì. Wọ́n kó àwọn iṣẹ́ yìí pọ̀ sínú àwọn ìwé méjì kan,Len Deighton's Action CookbookàtiOù est le garlic(méjèèjì ní ọdún 1965); ó tún kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé nípa oúnjẹ sísè.[5]Deighton ti ṣàgéjáde oríṣiríṣi àwọn iṣẹ́ míràn bíi ẹ̀kọ́ nípa  bí wọ́n ṣe ṣọ́ John F. Kenedy pa, ìtan òfúrufú, ÌtànOgun Àgbáyé Kejìàti ìwé ojú òpó nípa James Bond.[6][7]
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ Deighton ni wọ́n ti fi ṣe eré: EréThe Ipcress File(1965),Funeral in Berlin(1966),Billion Dollar Brain(1967)àtiSpy Film(1976).Ní ọdún 1988 amóùnmáwòran Granada ṣàgbéjáde miniseriesGame, Set and Matchtí ó dálórí àwọn ìwé àkàkọ́gbọ́n rẹ̀ mẹ́ta tí ó ń jẹ́ orúkọ kan náà.
Lawal Bilbis

Lawal Suleiman Bilbis(tí a bí ní 1961) jẹ olùkọ ní ẹka tí Biokemisitiri níYunifásítì Usman Dan Fodiotí a yan gẹ́gẹ́ bí Ìgbákejì Chancellor tí Ilé-ẹ̀kọ́ gígá ní Oṣù Kéjé odún 2019.Ó tí ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí igbákejì ọ̀gá àgbà ní Yunifásítì Usman Dan Fodio tẹ́lẹ̀, ó sì ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí aṣáájú ọ̀nà aṣáájú-ọ̀nà tiYunifásítì Federal,Birnin Kebbiní 2013.
Ọ jẹ ọmọ abínibí tí Tsafe, ní abúlé Magazu níÌpínlẹ̀ Zamfara, Nàìjíríà.
O6 gbá B.Sc. ní Biochemistry láti Yunifásítì Usman Dan Fodio ní abúléSokotoní 1986 atí PhD ní Biological Chemistry láti University of Essex, England ní 1992.
Ọ dị Òjògbón nípa Biochemistry ní 2002 ní Yunifásítì Usman Dan Fodio.
Ó bẹ̀rẹ̀ sí ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Biochemistry isẹ́gun ní General Hospital,Gusaukí ó tó darapọ̀ mọ́ àwọn onímọ̀ ẹkọ.
Ó bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ olùkọ́ ní ọdún 1988 ní Yunifásítì Usman Dan Fodio, ó sì ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olórí Ẹ̀ka Ẹ̀ka Ìjìnlẹ̀ Biochemistry, Dean ni Ẹ̀kọ́ Sáyẹ́ǹsì. Ọ tún jẹ ìgbákejì àwọn ọmọ ilé-ìwé gígá atí Alàkóso Ilé-iṣẹ́ Ìdàgbàsókè Ilé-ẹ̀kọ́ gígá.
Àwọn Yorùbá tó ń ṣòwò ẹrú gba ojú omi Atlantic

ÀwọnẸ̀yà Yorùbákópa tó pọ̀ nínú okoòwò ẹrú ṣíṣe gba ojú omi Atlantic, pàápàá jù lọ nípa àṣà àti ètò-ọ̀rọ̀-ajé ní ọdún 1400 sí 1900 CE.
Bẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1400 síwájú, àwọn ìlú tí ìṣèjọbaÌlú Ọ̀yọ́ń pàṣẹ fún jẹ́ kíÈdè Yorùbádi èdè ìṣèjọba káàkiri àwọn orílẹ̀-èdè kan ní ìwọ̀-oòrùnAfrica.Ní gẹ̀gẹ̀rẹ́ òpin sẹ́ńtúrì méjìdínlógún (18th century), wọn ò mójú tó àwọn jagunjagunỌ̀yọ́mọ́ nítorí pé kò fi bẹ́ẹ̀ sí àwọn ìlú tí wọ́n fẹ́ gbà mọ́ sábẹ́ àṣẹÌlú Ọ̀yọ́.Dípò èyí, Ọ̀yọ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní tẹra mọ́ Okoòwò Ẹrú káàkiri àgbègbè ilẹ̀-adúláwò, pàápàá jùlọ lápá Ìwọ̀-oòrùnAfrika.Europeans bringing salt arrived in Oyo during the reign of King Obalokun.Nítorí gbajúmọ̀ wọn nínú Okoòwò Ẹrú, àwọn olókoòwò ẹrú Ọ̀yọ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní bá àwọn Òyìnbó Ìlẹ̀Europeṣòwò ẹrú níPorto NovoatiWhydah.Ní àkókò yìí ni àwọnỌ̀yọ́bẹ̀rẹ̀ sí ní tá àwọn ẹrú àti àwọn ọ̀daràn tí wọ́n bá mú fún àwọn olókoòwò ẹrú láti orílẹ̀-èdèNederlandàtiPortugal.
Ipa tí àṣà, pàápàá jù lọ kò kéré rárá, ní àfikún sí ipa tí àṣà kó nínúokoòwò ẹrú, àti nígbà tí ó ń tẹ̀síwájú, lórí oúnjẹ àti èdè ìbílẹ̀Afrikaàti àwọn òyìnbó, kíkó àṣà àwọnYorùbáwọ̀lú fara hàn lọ́pọ̀lọpọ̀ nínú Ẹ̀sìn Yorùbá bí ó ṣe jẹyọ nínú àwọn ẹ̀sìn bíiSantería,Candomblé Ketu, àti àwọn ìbọ mìíràn.
Lata Tondon

Lata Tondon(tí a bí 15 April 1980) jé Chef ará ìlú India látiMadhya Pradeshtí ó jé the holder Guinness World Record  télè fún ṣíse ère-ije. Ó ṣètò ìgbàsílẹ̀ ní Oṣù September ọdun 2019 léhìn tí ó parí ìdíje ère-ije rè ní wákàtí 87, ìṣẹ́jú 45 àti pe lẹ́hìnná ó tí kọjá nípasẹ Oluwanje NàìjíríàHilda Bacipẹlú wákàtí 93, ìṣẹ́jú 11.
A bí Lata Tondon ní ọ̀jọ́ 15 Oṣu April ọdún 1980 ní Rewa, ìlú kàn ní apá àríwá ila-oorun tí ìpínlèMadhya Pradeshní India. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í se oúnjẹ nígbà tó wà lọ́mọdé ó sì rí ìmísí nínú bàbá àgbà rẹ̀. GégébíHindustan Times, ó gbà ìyá rè àti ìyá-ọkọ rè fún kíkó rẹ bí ó ṣe le ṣe oúnjẹ àti pé ó sọ pé wọn jé awọn oṣere pataki ninu idagbasoke rẹ. Tondon tí kọ ẹ̀kọ̀ ní Ilé-èkó Oluwanje tí Ìlú London ní United Kingdom àti pé ó tí ṣiṣẹ pẹlú Oluwanje France Claude Bosi àti  American British Television Chef Jun Tanaka .
Ní ọdún 2018 Tondon jé olúborí tí International Indian Chef tí Ọdún.Ní ọdún 2019 o ṣètò <i id="mwHg">Guinness World Record</i> fún ṣíse ère-ije.Ó jé obìrin àkókó ní àgbáyé tí ó gbà ìgbàsílẹ̀ náà, àti pé ó jé olórin obinrin àkókò láti tẹGuinness World Record Book.Ó ṣe oúnjẹ fún wákàtí 87, iṣẹju 45 kìí ṣe ìdúró láti ṣètò ìgbàsílẹ̀ náà.
Tondon tí ṣiṣẹ́ méjèèjì ní Ìlú India àti London níbití ó tí kọ ẹkọ.Ó tún jẹ agbọ́rọ̀sọ́ TEDx . Ó tí dójúkọ lórí ìgbéga sí oúnjẹ àgbègbè tí India; ó tún gbìyànjú láti faágùn lórí àwọn adùn àti àwọn ìlànà tí awọn ounjẹ yẹn. Tondon tun ngbiyanju lati ṣàṣeyọrí ṣíṣe Zero Food Waste àti ṣe agbégà jíjẹ ní ìlera.
Tondon tí ní ọlá pẹlú òpòlopò àwọn àmí-érí, èyítí ó pẹlú àwọn ìyasọtọ láti Iwé-ìpamọ́ Asia tí Àwọn ìgbàsílẹ̀, India Book of Records, Indo-china Book of Records,VietnamBook of Records,LaosBook of Records, àtiNepalBook of Records láàrin àwọn mìíràn.
Kpekpele

Kpekpletí wọ́n tún ń pe ní (kpokpoi)jẹ́ irúfẹ́oúnjẹkan tí àwọnènìyànGasní ilẹ̀Ghanama ń jẹ lásìkò ọdúnHomowotí Won fi ń pebi.Wọ́n ma ń se Kpekpele pẹ̀lú àwọn èròjà oúnjẹ mìíràn bíiàgbàdolílọ̀ tí wọ́n ti fúnomiinú rẹ̀ gbẹ,ọbẹ̀ ègboyìn, àtiẹjayíyan.Wọ́n tún ma ń fiKpekple ṣe ìrúbọ fún àwọn alálẹ̀, pẹ̀lú ìgbàgbọ́ wípé wọn yóò yọ́nú sí wọn.
Àdàkọ:Ghana-cuisine-stub
Ipa àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 lórí ilé-iṣẹ́ oúnjẹ

Àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19ti ní ipá lórí ile-iṣẹ ounje kari aye bi awọn  ijọba orilẹ-ede ṣe gbe awọn ile-ounjẹ ati awọn ile igbafẹ tì lati lè di ìtànkálẹ̀ kokoro naa. Jakejado agbaye, awọn ero to n wọ ile-ounjẹ lojoojumọ ti dinku jọjọ ti a ba fi we iru akoko yii ni ọdun 2019.  Títìpa ti wọ́n ti àwọn ile-ounjẹ pa ti ṣe akoba fun awọn ile-iṣe miran bii ipese ounjẹ, ile-ipọn'ti loriṣiriṣi ati oko'wo ọkọ ojú omi tó nkó àwọn oja kaakiri, oun pẹlu iṣẹ ọgbin.
Awọn ohun ti o jẹ yọ lati ara àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ti da rudurudu silẹ ni awon agbegbe ti wọn ti n ko ounjẹ wọle pẹlu eto lójú-ẹsẹ̀.
Ni Oṣu Kẹfa ọdun 2020, Àjọ awọn orilẹ-ede Agbaaye (United Nations) kìlọ̀ pé gbogbo ayé ń dojúkọìdààmú oúnjẹ ti o burú jùlọlati bii idaji ọgọrun ọdun seyin nitoriipadasẹhin  oko'wo ti àjàkálẹ̀-arun naa ti fa.
Amòye kan lori ààbò oúnjẹ lagbaaye, Peter Alexander lati ile-ẹkọ giga ti Yunifasiti ti Edinburgh sọ wípé ọja-gbogbogboo, eto lójú-ẹsẹ̀ ti o wọpọ laarin awọn agbègbè ti o ní oko'wo ti o f'ẹsẹ mulẹ ni agbara lati bojuto awọn idalọwọduro ti o ba jẹyọ lojukannaa tabi ọwon ohun kan sugbon o ṣeeṣe ki gbogbo eto daru nitori ko si alafo ninu eto tẹ́lẹ̀ bẹ́ẹ̀ si ni ko si àkópamó kankan ti won le tọwọ bọ.
Ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè ni àwọn ènìyàn ti fi ìbẹ̀rù-bojo ra nkan, eleyi ti o yọrí sí ọ̀wón gógó. Àwọn ètò ìpèsè púpọ̀ ni o dojúrú; fún àpẹrẹ, awọn ìgò ti a fi n rọ èròjà tó ń mú ọwọ́ mó ti a n rà lati orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ati China ni o di ọwon gogo. Fun ọ̀pọ̀lọpọ̀ ounjẹ ni orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà bi awọn onibara ti n ra naa ni omiran n pada sori pẹpẹ, ṣugbon ibẹrubojo ti awọn eniyan fi ra ounjẹ nitori àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ti mu ki awọn pẹpẹ ounjẹ ṣofo ti ọwon gogo si wa. Awọn ẹgbẹ kan ni  orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ti gba awọn ti o n ta ounje ni orílẹ̀-èdè naa ni imoran wipe ki won o maa ko ounjẹ sori pẹpẹ díẹ̀díẹ̀ lati le kapa ọwon gogo. Awọn olóúnjẹ wa lara awọn ti yoo fara gba pupọ julọ ni akoko àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 yii, ṣugbon bakannan ni won tun le ri anfani julọ ni akoko yii kanna gẹgẹbi ile-iṣẹ mohunmaworan Cheddar ti sọọ, paapaa ni lọọlọ yii. Ọpọ̀lọpọ̀ agbegbe ni iye ti wọn n ra ounjẹ yoo yatọ jọjọ.
A&W Restaurants

A & W Restaurantsjẹ akojọpọ awọn ounjẹounjẹ ounjẹounjẹ ti o ṣe iyatọ nipasẹ awọn ẹọti ati awọn ọti oyinbo. A & W jẹ gangan ile-iṣowo franchise akọkọ: awọn franchises bẹrẹ niCaliforniani ayika 1921. A gba idanimọ ile lati awọnawọnti awọn alabaṣepọ Roy W. Allen ati Frank Wright. Awọn akojọ aṣayan ti ounjẹ ounjẹ ni, ṣugbọn kii ṣe opin sihamburgers,Faransefries ati awọn aja gbigbona. Ounjẹ ni ọpọlọpọ awọn ibi ni ayika agbaye ati pẹluAmẹrika.
Ramadan

Ramadan(Ramzan,RamadhantàbíRamathan) jẹ́oṣùkẹsàn-án nínú ònkà oṣù ojú ọ̀run ẹ̀sìnÌmàle.Gbogbo ẹlẹ̀sìn Islam ninwọ́n ma ń gba àwẹ̀ nínú oṣù Ramadan jákè-jádò agbáyé, tí wọ́n sì ma ń kún fún bíbẹỌlọ́runpúpọ̀ jùlọ.Gbígba awẹ̀ nínú oṣù Ramadan lọ́dọọdún jẹ́ ìkan nínúÀwọn Òpó Márùún Ìmàle.Wọ́n ma ń gba awẹ̀ nínú oṣù Ramadan fún ọgbọ̀n ọjọ́ tàbí ọjọ́ mọ́kàndílọ̀gbọ̀n. Bíbẹ̀rẹ̀ awẹ̀ ma ń dá lé bí wọ́n bá ṣe rí ìlétéṣù lójúọ̀runníparí oṣù Sha'abán. Bí wọ́n bá sì fẹ́ túnu, wọn yóò ma wòye ojú ọjọ́ fún lílé oṣù oṣù Shawwal tàbí kí Won ka àwẹ̀  Ramadan pe ọgbọ̀n gbáko kí wọ́n tó dáwọ́ Awẹ̀ dúró.Gbígbàwẹ̀ láti òwúrọ̀ kùtùkùtù tí tí di ìgbà tí Oòrùn bá ti wọ̀ tán, jẹ́ dan dan fún gbogbo Mùsùlùmí tí wọ́n ti bàlágà yí wọ́n kò sì ní ìṣòro àárẹ̀, tàbíàìsàntó lágbára, tí wọn kò sì sí ní inú ìrìn-àjò tó lágbára, tí wọn kò sì kìí ṣe arúgbò kùjọ́ kùjọ́, bákan náà tí wọn kò sì kìí ṣe abiyamọ tí wọ́n ń fọmọ lóyàn tàbí ṣe nkan oṣù lọ́wọ́.Oúnjẹtí wọ́n  ma ń jẹ ní ìdájí ni wọn ń pe níSààrìnígbà tí oúnjẹ tí wọ́n ma ń jẹ tí wọ́n fi ń ṣínu ni wọ́n ń pe ní ìṣínu..
Àwọn ènìyàn Lubimbi

Àwọn ènìyànLubimbiwà ní oríṣiríṣi níAfrica, pàápàá jùlọ ní gúúsù Áfríkà. Àwọn orílẹ̀ èdè tí wọ́n pọ̀ síSouth Africa,Zimbabwe,Mozambique,Zambia,Democratic Republic of Congo,TanzaniaàtiUganda.
The Lubimbi jẹ́ ọmọ ìran kan, ìran Mhlabawadabuka ọmọ Gasa àti àti arákùnrin Manukuza's [Soshangane]. Mhlabawadabuka ni ó dá ìran Lubimbi kalẹ̀, ó sì gbìyànjú láti gba òmìnira nípa dídá ẹ̀yà rẹ̀ kalẹ̀. Ìjàpadà Iẹ́lẹ̀ láàrin òun àti Manukuza [Soshangane], èyí mú kí wọ́n lé Manukuza kúrò láàrin wọn.Ó padà dara pọ̀ mọ́ Zwangendaba àti àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ tó kù, wọ́n sì lọ kalẹ̀ sípẹ̀tẹ́lẹ̀ Zambeziníbi tí wón ti padà pínyà ní ọdún 1834.
Ọ̀rọ̀ ajé Lubimbi  dá lórí isẹ́ àgbè,àgbàdosì ni oúnjẹ tí wọ́n ń gbìn jù. Wọ́n tún ma ń ṣe àáké àti ọkọ̀ ojú omi.
Àwọn ènìyàn Lubimbi ní ìmò àti ìyẹ́sí púpò fún àwọnbaba ńláwọn, wọ́n gbàgbọ́ pé oníṣègùn Ìbílẹ̀. Ayaba Ntombazi, ìyàwó Langa kaXaba àti ìyá Gasa jẹ́Babaláwo Dókítá.
Taaooma

Maryam Apaokagi, tí àwọn ènìyàn mọ̀ síTaaooma,jẹ́ apanilẹ́rìn-ín ọmọ orílẹ̀-èdèNàìjíríà, ó tún jẹ́ ayàwòránLọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, òun ni olùdarí àti olùdásílẹ̀ Chop Tao,èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ oúnjẹ, ó sì ń darí ilé-iṣẹ́ GreenadeÓ di gbajúgbajà látàrí àwo eré apanilẹ́rì-ín rẹ̀ lórí ẹ̀rọ ayárabíàṣá.
A bí Maryam Apaokagi ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kejì, ọdún 1999 sí ìlú rẹ̀ níIlorin,Ìpínlẹ̀ Kwara, àmọ́ ó lo ìgbà èwe rẹ̀ níNamibia. Ó kékọ̀ọ́ nípa Tourism and Travel Service Management ní Kwara State University.Ní ọdún 2022, ó sọ fún ìwé-ìròyinThe Punchpé, “mo fẹ́ di dọ́kítà, mo sì tún yí i padà sí agbẹjọ́rò. Àmọ́ ẹ̀kọ́ tourism ni wọ́n fún mi láti lọ kọ́ ní ilé-ìwé”.
Ní oṣù kẹwàá, ọdún 2020, wọ́n fi Apaokagi fún ọkọ àfẹ́sọ́nà rẹ̀, tí í ṣeAbdulaziz Oladimeji (tí a tún mọ̀ sí. Abula) níNamibia,wọ́n sì ṣe ìgbeyàwó ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kìíní, ọdún 2021.
Chrysophyllum cainito

Chrysophyllum cainitojẹ́ igi olooru tí idile Sapotaceae . Ó jẹ́ abínibí sí Isthmus ti Panama, níbití o ti jẹ́ ilé.Ó ti tàn sí àwọn Antilles Nla àti àwọn West Indies àti pé ó ti dàgbà ní báyìí ní gbogbo àwọn ilẹ n wáyé, pẹ̀lú Gúúsù ìlà oòrùn Asia.  Ó dàgbà ní kíákíá ó sì dé 20 mítà ni gíga.
Àwọn èso ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orúkọ. Àwọn orúkọ tí ó wọ́pọ̀cainitoàticaimitolè wá láti àwọn ọ̀rọ̀ Mayancab</link> (oje),im</link> (ọmu), àtivitis</link> (sap),nípasẹ̀ Sípénì. Ó tún npe ní orísirísitar apple,star apple(ni àwọn Cook Islands, fún àpẹẹrẹ),eléyi ti star apple,ti nmu bunkun igi,abiaba,pomme de lait,estrella,wara esoatiaguay. A tún mọ̀ síAchras cainito.
Àwọnewé náàjẹ́ evergreen, òmìíiiran, oval gbogbo, 5-15 cm gùn; ẹgbẹ́ abẹ́ rẹ̀ máa ń tanna pẹ̀lú golden nígbà tí a bá rí ní ibi to jìnnà.Àwọn òdòdókékeré náà jẹ́ funfun aláwọ̀ ewé, wọ́n sì ní òórùn olóòórùn dídùn. Igáànaú tuń jẹ hermaphroditiself-fertileoroÓ.ń Oúnòu õrùí ói ágbágbara.
Èso náà jẹ́ globose àti ní déédé ìwọ̀n láti méjì sí mẹ́ta ínṣísì ní ìwọ̀n ìlà òpin.Nígbàtí o bá pọ́n, ó máa ń ní àwọ̀ tí ó rẹwẹ̀sì tí ó farahàn ní àyíká calyx . Awoṣe ìràwọ̀ dídán kan hàn nínú tí kó nira. Aláwọ̀ ewé-funfun àti èso pupa cultivars wà nígbà mìíràn. Àwọ̀ rẹ kún fún latex, àti pé méjèèjì àti àwọ̀ rẹ̀ kò jẹ́ oúnjẹ. Àwọn ìrùgbin fífẹ̀ jẹ́ brown fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ àti líle. Ó jẹ́ igi tí ń so èso lásìkò.</link>
Àwọn èso ti wà ní lílò bí àwọn kan alábapàdé dẹ́sáàtì èso; ó dùn àti wọ́n Pin nígbà tí ó tutù. Èso náà tún wà ní àwọn àwọ̀ mẹ́ta, éyi tó dúdú, aláwọ̀ ewé aláwọ̀ ewé àti pupa. Àwọn èso eléyi tí ó ní àwọ̀-àwọ̀ àti àwọ̀-ara tí ó nípọn nígbà tí àwọn èso aláwọ̀ ewé aláwọ̀ ewé ni àwọ̀ tí ó ní àwọ̀-ara àti omi tí ó pọ̀jù; àwọn pupa orísirísi kò wọ́pọ̀.</link>
Nọ́mbà àwọn ẹ̀yà tí ó jọmó, tí a tún pè ní apples star, ti dàgbà ní Áfíríkà pẹ̀lúGambeya albidaàtiG. africana.
Data related to Chrysophyllum cainito at Wikispecies
Ologun Kutere

Ologun Kuterejẹ gẹ́gẹ́ biOba Èkóláti 1780s títí di ọdún 1803.Òun ló jẹ́ lẹ́yìn ObaEletu Kekere, ẹni tí ó wà lórí oyè láti ọdún sí 1775 and 1780.
Ologun Kutere jẹ́ ọmọErelu Kuti, ẹni tí ó jé ọmọ ObaAdo, àti Alaagba ('Alagbigba'), ẹni tí ó jẹ́ ọmọ Ìjẹ̀sà àti olùbádámọ̀ràn Oba Akinsemoyin.
Bàbá Kutere jẹ́Babaláwoní Ìpínlẹ̀ Èkó nígbà àwọn ọdún 1700s.Nígbà tí Kutere wà lórí oyè, ìbárà láàrin Èkó àti and Ijebu wọ́pọ̀ si, àwọn Ìjẹ̀bú gbé oúnjẹ wá láti gba iyọ̀, tobacco, spirits, àti àwọn ìkan míràn tí àwọn Èkó gbà lọ́wọ́ àwọn ara ẹrú tí orílẹ̀ èdè Portugal. Ologun Kutere lówó, ó sì jẹ́ ẹni tí ọ̀pọ̀ bẹ̀rù.
Kutere ní ọmọ tópọ̀, àwọn bi;Eshinlokun,Adele Ajosun,Akitoye, Akiolu, Olukoya, àti Olusi.
Democratic Green Party of Rwanda

Ẹgbẹ́ òsèlúDemocratic Green Party of Rwanda(DGPR;Faransé:Parti vert démocratique du Rwanda, PVDR;Àdàkọ:Lang-rw, IRDKI) jẹ́ẹgbẹ́ òsèlúkan níRwanda, tí wọ́n dá kalẹ̀ ní ọdún 2009. Wọ́n ṣe ìforúkọsílẹ̀ ẹgbẹ́ náà ní oṣù kẹjọ ọdún 2013, nítorí pé ó pé kí wọ́n tó fi orúkọ ẹgbẹ́ náà sílẹ̀ ní ọdún 2013, wọn kò padà ní àǹfààní láti kópa nínúìdìbò sílé ìgbìmọ̀ aṣofin Rwanda ti ọdún 2013. Ète ẹgbẹ́ òsèlú náà ni láti lo àwọn ọ̀nà tí kò mú wàhálà dání, jà fún dídín owó àwọn ǹkan ọ̀gbìn àti oúnjẹ kù. Wọ́n gbàgbọ́ pé ara ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn ni "ẹ̀tọ́ sí ẹ̀mí, òmìnira, ìpàdé àlàáfíà, láti sọ tinú wọn jáde, láti sìn Ọlọ́run wọn àti láti ṣe ǹkan tí ó ń fún wọn ní ìdùnnú", àti pé Ọlọ́run ni ó ń fún yàn ní àwọn ànfàní yìí.
Wọ́n dá ẹgbẹ́ òsèlú náà kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹjọ ọdún 2009, wọ́n sì ní ète láti kópa nínúÌdìbọ̀ ààrẹ ọdún 2010. Ṣùgbọ́n wọn kò ríbi fi orúkọ ẹgbẹ́ wọn sílè.
Wọ́n padà fi orúkọ ẹgbẹ́ òṣèlú náà sílè ní oṣù kẹjọ ọdún 2013, ṣùgbọ́n wọn kò ríbi kópa nínúÌdìbò sípò ilé ìgbìmọ̀ aṣofin ti ọdún 2013.
Adéníkẹ̀ẹ́ Grange

Àdàkọ:EngvarB
Adenike Grangejẹ́ Mínísítà àná fún ètó ìlera lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti ọdún 2007 sí 2008.
Adéníkẹ̀ẹ́ Grange kàwé ní ìlú Èkó kí ó tó kọjá síSt. Francis' College, LetchworthníUnited Kingdomláti tẹ̀ síwájú. Ó kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ìṣègùn òyìnbó lọ́dún 1958 sí 1964 níUniversity of St Andrewslórílẹ̀-èdèScotland. Ó ṣiṣẹ́ ní ilé-ìwòsàn Dudley Road Hospital níBirminghamkí ó tó padà síNàìjíríàlọ́dún 1965, tí ó sìn ṣiṣẹ́ ní àwọn ilé-ìwòsàn níÌpínlẹ̀ Èkó. Ó tún padà sí òkè-òkun,United Kingdomlọ́dún 1967, tí ó sìn ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí dókítà àwọn ọmọdéSt Mary's Hospital for children. Ó kàwé gboyè dípólómà si nínú ìmọ̀ ìlera ọmọdé lọ́dún 1969.
Lọ́dún 1971, ó dára pọ̀ mọ́Lagos University Teaching Hospital, ó sìn di olùkọ́ ní Ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ (College of Medicine) , Lọ́dún 1978 níUniversity of Lagos. Ó di olùkọ́ àgbà lọ́dún 1981,bẹ́ẹ̀ náà ó di Ọ̀jọ̀gbọ́n lọ́dún 1995.
Adéníkẹ̀ẹ́ Grange ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí agbani-nímọ̀ràn sí ilé-iṣẹ́ ètò ìlera ìjọba àpapọ̀,Federal Ministry of Health,WHO,UNICEF,UNFPAàtiUSAID.Òun ni olùdámọ̀ràn sí àjọ WHO níNàìjíríàlórí ètò ìlera ọmọ bíbí láti ọdún 1993 sí 1999. Ó ti kọ ju ìwé àádọ́ta lọ lórí ètò ìlera, pàápàá jù lọ lórí àìsàn  diarrhoeal àti ètò oúnjẹ ẹ̀tọ́ fún ọmọdé. Ó jẹ́ Ààrẹ fún ẹgbẹ́ International Paediatric Association.Lẹ́nu iṣẹ́ rẹ̀, wọ́n mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bí aṣègbè fún ìlera tó péye fún àwọn ọmọdé.
Mandera triangle

Mandera trianglejẹ́ àgbègbè kan níÌlaòrùn Áfríkàníbi tíEthiopia,KenyaàtiSomaliati pàdé.Agbègbè náà wà ní ìlúManderaníMandera County.
Ọ̀pọ̀lopọ̀ awọn olùgbé àgbègbè náà jé ará Somalia.Àwọn olùsọ́ àgùntànma ń gbs ibè kọjá láti wáomiàti oúnjẹ fún àwọn ẹranko wọn.Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjà sì ni ó ma ń ṣẹlẹ̀ níbè nítorí ìjà abẹ́lé tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní Somalia, ìjà láàrin àwọnológun Ethopiaàti àwọn agbẹ́bon ní Somalia,Ìjà láàrin ẹ̀yà,kíkó àwọn ǹkan ọ̀sìnláàrin àwọn ada ẹranko àti àwọn ǹkan míràn ló mú kíUnited States Department of Stateṣe àgbéjáde pé ibè jẹ́ ara àwọn ibi tí wàhálà tí ń ṣẹlẹ̀ jù ní àgbáyé.
Wọ́n ní pé àwọn ǹkan ogun tí wón gbé wá láti orílẹ̀ èdèYemendé sí Somalia, wọ́n sì gbé wọn gba Mandera triangle kí wọ́n tó gbé wọn lọ àwọn orílẹ̀ èdèÁfríkàmiran.
Iyipada oju-ọjọ ni South Africa

Ìyípadà ojú-ọjọ ní South African yọrí si àwọn iwọn òtútù ti o pọ sí àti ìyípadà òjò. Ẹri fi hàn pé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ojú ọjọ ti o di gbajúmò nípa ìyípadà ojú-ọjọ .Èyí kọ́ni lọ mi nú fúnawọn ọmọ orilẹ-ede South Africanítorí ￼￼ ìyípadà ojú-ọjọ  yoo ṣe àkóbá ní gbogbo ipò àti àlàáfíà ti orílẹ̀-èdè , fún àpẹẹrẹ pẹ̀lú àkíyèsí ￼àwọn orísun omi . Gẹgẹ bi ọpọlọpọ àwọn ẹ̀yà mìíràn ti àgbáyé, ìwádìí ojú-ọjọ fi hàn pé àwọn ìpè ni ja ni South Africa ní ìbátan pẹ̀lú ￼àwọn ọran àyíkájù ti ìdàgbàsókè lọ.Ipá ti o lágbára jùlọ yòò ṣe àkóbá fún omi tí ó pèsè, èyí tí o ni àwọn ìjàba tí ó ń ṣe fún ẹ̀ka iṣẹ-ogbin .  Àwọn ìyípadà àyíká jásí ìjàmbá fún àwọn àgbègbè àti ipele àyíká ní àwọn ọ̀nà oríṣi àti àwọn ààyè, ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú iwọn afẹ́fẹ́, sì òtútù àti àwọn ìlànà ojú ọjọ, wí wá àbò oúnjẹ àti ẹrù àrùn.
Àwọn ipá oríṣiríṣi tí  ìyípadà ojú ọjọ  lórí àwọn àgbègbè ìgbèríko ní reti láti pẹ̀lú : ógbèlè, ìdin kún àwọn orísun omi àti ìpín sí ẹyẹlé yẹ, ọ̀gbàrá, ìdin kún àwọn ọ̀rọ̀- ajé àti ìdin kún àwọn iṣẹ́ àṣà.
South Africa ṣe alábàápín si ọpọlọpọCO2</br> Awọn itujadeCO2, jíjẹ emitter 14th ti o tóbi jù lọ tiCO2</br>CO2.  Lókè àpapọ̀ àgbáyé, South Africa ni àwọn toonu tó ń lọ bíi 9.5 tiCO2emissions per capita, ní ọdún 2015.Èyí jẹ́ ọ̀kan nínú ńlá nítorí ètò agbára rẹ ní èédú àtiepo.Gẹgẹ bi apakan ti àwọn àdéhùn àgbáyé rẹ, South Africa ti ṣe àdéhùn láti ga àwọn itu jáde láàrin 2020 ati 2025.
Ìyípadà ojú-ọjọ́ ní South Áfíríkà

Ìyípadà ojú-ọjọ́ ní South Africa ń yọrí sí àwọn ìwọn òtútù tí ó pọ̀ si àti ìyípadà ọjọ́.  Ẹ̀rí fi hàn pé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ojú ọjọ́ tó burú jáì túbọ̀ ń di olókìkí nítorí ìyípadà ojú ọjọ́.Èyí jẹ́ ǹkan ìdàmú pàtàkì fún àwọn ọmọ orílẹ-èdè South Africa nítorí ìyípadà ojú-ọjọ́ yóò ní ipa lórí ipò gbogbogbò àti àlàfíà ti orílẹ-èdè náà, fún àpẹẹrẹ pẹ̀lú n ṣàkíyèsí àwọn orísun omi.  Gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹyà mìíràn ti àgbáyé, ìwádìí ojú-ọjọ́ fihàn pé ìpénijà gidi ni South Africa ní ìbátan díẹ̀ síi si àwọn ọran àyíká jù àwọn ìdàgbàsókè.Ipá tí ó lágbára jùlọ yóò jẹ́ ìfọkànsí ìpèsè omi, èyítí ó ní àwọn ipá nlá lórí èka iṣẹ́-ogbin.Àwọn ìyípadà àyíká tí ó yàrá jẹ́ àbájáde ni àwọn ipá tí ó hàn gbangba lórí agbègbè àti ìpele àyíká ni àwọn ọnà oríṣiríṣi àti àwọn ààyè, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú dídára afẹ́fẹ́, sí ìwọn òtútù àti àwọn ìlànà ojú ojo, dé ọ̀dọ ààbò oúnjẹ àti ẹrù àrùn.
Àwọn ipá oríṣiríṣi tí ìyípadà ojú-ọjọ lórí àwọn àgbègbè ìgbèríko ni á níretí láti pẹ̀lú: ogbele, ìdínkù àwọn orísun omi àti ìpínsíyeleyele, ogbara ilé, ìdínkù àwọn ọrọ̀-ajé aláròjé àti ìdínkù àwọn iṣẹ́ àṣà.
South Africa ṣe alábapín àwọn itujádeCO2emissionstí ó jẹ́ emitter 14th tiCO2Lókè àpapọ̀ àgbáyé, South Africa ní àwọn tóònù 9.5 ti àwọn itujádeCO2emissions per capitaní 2015.Èyí wà ní apákan nlá nítorí ètò agbára rẹ̀ ti ó gbẹ́kẹ̀lé èédú àti epo.Gẹgẹ bí apákan tí àwọn àdéhùn àgbáyé rẹ̀, South Africa ti ṣe àdéhùn láti gba àwọn itujáde láàrin 2020 ati 2025.
Àdàkọ:TOC level
Khotso Mokhele

Mokhele Khotso David Kennethjẹ oniṣowo kan ati oludamọran pataki si minisita ti imọ-jinlẹ ati imọ-ẹrọ South Africa. Ó jẹ́ ọ̀gá àgbà Yunifásítì ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀fẹ́,olùdásílẹ̀ àti ààrẹ ti South African National Research Foundation àti Academy of Science of South Africa. O jẹ oludari ominira ti oludari alaṣẹ ti MTN Group.
ìlúBloemfonteinni wọ́n bí khotso mokhele sí. Ó lọ sí Ilé Ẹ̀kọ́ Gíga Moroka, ó sì gba ẹ̀kọ́ ìkọ́kọ́ ní àgbẹ̀ ní Yunifásítì Fort Hare. Ó gba ìjùmọ̀sòye rẹ̀ nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì oúnjẹ àti PhD nínú ìmọ̀ nípa ohun alààyè àjùmọ̀ nípa ohun alà alààyè ní Yunifásítì California lábẹ́ àyè ìjùmọ́ràn Fulbright-Hays Programme. Lẹ́yìn ìyẹn, ó ṣe ìwádìí tó ń gbé ní ilé ẹ̀kọ́ ìjùmọ̀sọ̀ṣe ní Yunifásítì Johns Hopkins àti Yunifásítì Pennsylvania ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. O tun ti gba awọn iwọn ẹyẹ ẹyẹ mẹjọ kọja awọn ile-ẹkọ giga South Africa ati AMẸRIKA.
Khotso Mokhele bẹrẹ iṣẹ rẹ bi olukọni ni Ile-ẹkọ giga ti Fort Hare laarin ọdun 1987 ati 1989 o si lo ọdun meji ni Ile-iwe giga ti Cape Town. Ni ọdun 1992 o darapọ mọ Ile-iṣẹ fun Iwadi Iwadani bi ọkan ninu awọn alakoso rẹ ati rọpo Dokita Rein Arndt bi Alakoso ni ọdun 1996.
Ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó kọ ìwé àbájáde ìmọ̀ sáyé́ǹsì àti ìmọ̀ iṣẹ́ ẹ̀rọ ní Gúúsù Áfíríkà ni. O jẹ oludari oludasile ti Ile-ẹkọ Imọ-ẹrọ ti South Africa (ASSAF), ọmọ ẹgbẹ igba meji ti Igbimọ Igbimọ lori Innovation si Minisita ti Imọ-jinlẹ ati Imọ-ini ati tun jẹ igbakeji Alakoso ti Eto Imọ-ni-jinlẹ ti Igbakeji fun Imọ-nimọ-jinlẹ (ICSU).
Khotso Mokhele jẹ alaga ti kii ṣe Alakoso ni Impala Platinum Holdings Ltd., Aare ti Tiger Brands Ltd., Aari & Alakoso Alakoso Alakose ni ArcelorMittal South Africa Ltd., Alakoso Alakoko Alakoso Alakosile Alakoso Alakosi Alakoso Alakokoso Alakoso ni African Oxygen Ltd., ati Alakoso Alakosa Alakoso ti Adcock Ingram Holdings Ltd. Alakoso & Alakoso alakoso Alakoso ti Ile-iṣẹ Iwadi Iwadi ti Orilẹ-ede, Alakoso ti Academy of Science of South Africa ati Alakoso ni Ile-iṣẹ Imọ-ẹkọ ti Orilẹ Amẹrika.
O jẹ alakoso alailẹgbẹ alailẹgbẹ ti ko ni igbimọ ni MTN Group, Afrox Limited ati alakoso alaiṣẹ ti Hans Merensky Holdings (Pty) Limited.
Ààrẹ ilẹ̀ Faransé ló fún un ní ẹ̀bùn Knight of the Legion of Honor. Ni ọdun 2009 o gba Ẹbun Awọn aṣeyọri Igbesi aye 100 ti Imọ-ẹrọ ati ni ọdun 2015 o gba Ẹyẹ Diplomasi Imọ-jinlẹ lati ọdọ Minisita Imọ-ni-ẹrọ ati Imọ-ini ni South Africa.
Ayẹyẹ ọdún Ọdunde

Ayẹyẹ ọdún Odundejẹ́ ayẹyẹ tí wọ́n máa ń fi ọjọ́ kan ṣe, ní ọ̀pọ̀ ìgbà wọn a máa ṣé ní ààrin ọjà fún ìfẹ́ àwọn ènìyànÁfíríkààti tiAmẹ́ríkà, àti àwọn tí wọ́n ń bẹ lókè Oya. A le tọpa ọdún yìí lọ sí ọ̀dọ̀ àwọn ẹ̀yàYorùbátí wọ́n ń bẹ ní orílẹ̀ èdèNàìjíríàsí ayẹyẹ ìsàmì ọdún tuntun, gẹgẹ bí ó ti wà nínú kọ́jọ́dá àwọnYorùbá, èyí tí ó sáábà máa ń bọ́ sí ọjọ́ àkọ́kọ́ nínú oṣù òkudù (June). Wọ́n máa ń ṣe ọdún yìí ní:Grays Ferry AvenueàtiSouth Streetní orílẹ̀ èdèAmẹ́ríkàní ìlúPhiladelphiaàtiPennsylvania.
Ruth Arthur àti Lois Fernandez ni wọ́n jẹ́ olùfilélẹ̀ ayẹyẹ ọdún Odunde. Ruth dágbére fún ayé ní ẹni ọmọ ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ́ta (64) ní ọdún 1997. Nígbà tí Lois dágbére fún ayé ní ẹni ọmọ ọdún ọ́kànlélọ́gọ́rin (81) ní ọdún 2017.
Ayẹyẹ ọdún Odunde bẹ̀rẹ̀ níPhiladelphianí ọdún 1975.Lois Fernandezàti ọ̀rẹ́ rẹ̀Ruth Arthurni wọ́n ṣe ètò ayẹyẹ ọdún Ọdunde àkọ́kọ́. Ó wáyé nínú oṣù kẹrin, ọdún 1975,gẹ́gẹ́ bí ayẹyẹ ọdún Ọ̀ṣun.Àfojúsùn wọ́n ni láti mú kí ìṣọ̀kan ó wà nínú ìlú, àti láti polongo fún aráyé rí nípa àṣà àti ìṣe àwọn ènìyàn ilẹ̀Áfíríkà.The festival began with $100 from neighborhood donations.
Ọdún yìí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ayẹyẹ tí ó tóbi jù tí àwọn ẹ̀yàÁfíríkàtí wọ́n ń bẹ ní orílẹ̀ èdèAmẹ́ríkàmáa ń ṣe. Wọ́n máa ń ṣe é nínú oṣù kẹfà. Ọdún yìí máa ń kó gbogbo àwọn ẹ̀yàÁfíríkàpapọ̀ káàkiri gbogbo àgbáyé, pẹ̀lú àwọn tiÁfíríkà,Brazil, àti àwọn ìletò tí wọ́n sún mọ́ ilẹ̀Amẹ́ríkà.Ní ìbámu pẹ̀lú bí WXPN ti sọ, "... bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ètùtù tí ó kó gbogbo àwọn ènìyàn sínú lọ sí odò Schuylkill, wọ́n yóò ṣe ayẹyẹ ọdún yìí láti agogo mẹ́wàá òwúrọ̀ (10 a.m.) títí di agogo mẹ́jọ àṣálẹ́ (8 p.m.), gbígbé ọjọ́ náà ga pẹ̀lú onírúurú aṣọ, oúnjẹ àwọnÁfíríkà, àti ètò ìpàtẹ iṣẹ́ ọnà tí wọ́n gbé wa káàkiri gbogbo àgbáyé."
Wọn kò ṣe ayẹyẹ ọdún yìí ní ọdún 2020.
Àdàkọ:South PhiladelphiaÀdàkọ:U.S. Holidays
Mister Johnson (fíìmù)

Mister Johnsonjẹ́ fíìmù ilẹ̀ America ti ọdún 1990 tó dá lórí ìwé ìtàn àròsọ ti 1939, láti ọwọ́ Joyce Cary. Wọ́n ṣe ìṣẹ̀dá fíìmù náà gẹ́gẹ́ bí èyí tó wáyé ní ọdún 1929. Nínú fíìmù náà, òṣèrékùnrin, ìyẹn Maynard Eziashi ṣe eré gẹ́gẹ́ bí ọmọ Nàìjíríà tó ń ṣiṣẹ́ níBritish civil service. Fíìmù yìí ni fíìmù ilẹ̀ America àkọ́kọ́ tí wọ́n máa yà níNàìjíríà.
Mister Johnson, tó jẹ́ ọmọ Nàìjíríà tó gbé àṣà ilẹ̀ Britain wọ, tó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ adájọ́ Harry Rudbeck. Ó fẹ́ Bamu ní ìlànà kìrìsìtẹ́ẹ́nì, ó sì gbà láti pín ọrọ̀ àti ayé ọ̀làjú rẹ̀ pẹ̀lú obìnrin náà. Àmọ́ obìnrin yìí ń hùwà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ìbílẹ̀ Nàìjíríà tó jẹ́, kò sì hùwá bí i ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Waziri gbìyànjú láti fi owó lọ Johnson kí ó ba lè fi lẹ́tà ìjọba láti ọ́fíísì Rudbeck's hàn òun, àmọ́ Johnson kọ̀ jálẹ̀ nítorí ìwà ìfọkàntán tó ní sí ilẹ̀ Britain. Johnson jẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn lówó àmọ́ Rudbeck ò ṣetán láti fún ní owó àsan-án-lẹ̀. Bamu náà padà sí ilé àwọn òbí rẹ̀ nítorí Johnson ò le san owó orí oṣooṣù rẹ̀ mọ́. Johnson gbà láti gba owó lọ́wọ́ Waziri ní pàṣípáàrọ̀ lẹ́tà láti ọ́fíìsì Rudbeck.
Oríṣiríṣi nǹkan ṣẹlẹ̀ ní ibiṣé tó mú wọn da dúró lẹ́nu iṣẹ́. Johnson, Bamu, àti ọmọ wọn padà sí Zungo, nítorí àwọn ìdílé Bamu ta kú pé ó gbọdọ̀ padà wá sí ilé. Johnson bèrè owó lọ́wọ́ Waziri, àmọ́ Waziri pàṣẹ fún àwọn aṣọ́bodè rẹ̀ kí wọ́n kán ẹsẹ̀ Johnson. Johnson fo fèrèsé náà jáde, ó sì sálọ, àmọ́ ó ṣàkíyèsi pé ìyàwó rẹ̀ ti lọ. Ó mu ọtí yó, ó sì lọ sí ilé-ìtàjà Sargy Gollup láti lọ jí owó nínú igbá owó rẹ̀. Àmọ́ Sargy mú un, ó sì yin ìbọn fun ní. Àwọn méjèèjì bẹ̀rẹ̀ sí ní jà, Johnson sì pa Sargy nípa fífí píìnì gún un. Olóyè ìlù pàṣẹ̀ fún Waziri kí ó ṣàwárí Johnson tàbí kó pèsè ẹlòmìíràn tó máa gba ìdá́lẹ́bi náà. Johnson ṣe ìbẹ̀wò sí ìyàwó rè láti bèrè oúnjẹ, ibẹ̀ sì ni ẹ̀gbọ́nkùnrin Bamu mu, tí ó sì fi lé àwọn ọlọ́pàá lọ́wọ́. Wọ́n padà pa Johnson.
Janet Edeme

Janet Edemejẹ́ onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ní ṣe pẹ̀lú ohun ọ̀gbìn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú ohun ọ̀gbìn, tí ó ṣiṣẹ́ bí Olùdarí ẹ̀ka (Rural Economy and Agriculture at the African Union Commission - AUC/DREA), tí ó wà níAddis Ababa, Ilẹ̀ Ethiopia. AUC/DREA jẹ́ ẹ̀ka kan láàrínÌṣọ̀kan Áfíríkà, tí ó ní ìdúró fún ìgbéga, ìdàgbàsókè ìgbèríko alágbèrò nípasẹ̀ iṣẹ́-ọ̀gbìn àti ìlọsíwájú ti ààbò oúnjẹ ní gbogbo ilẹ̀ Áfíríkà.
Edeme jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n bí, tó dàgbà, tó sì kẹ́kọ̀ọ́ ní orílẹ̀-èdè rẹ̀. Arábìnrin náà gba oyè Master of Science nínú Agricultural Biology, pẹ̀lú ìmọ̀ nípa ohun ògbìn tí ó dá lé lórí,Yunifásítì ìlú Ìbàdànfún un ní àmì-ẹ̀yẹ. Dókítà rẹ̀ nínú ìwé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ọgbọ́n orí ni wọ́n fún ní ilé ẹ̀kọ́ gíga ní Fásítì Ìbàdàn, Fásítì ti Texas A&M, ní College Station, Texas, United States àti International Institute for Tropical Agriculture (IITA), níÌbàdàn.
Iṣẹ́ àti ìwádìí Edeme dá lórí ààyè ti ìmọ̀-ògbìn. Ó ṣe ìwádìí ti (post doctoral) ní International Livestock Research Institute (ILRI), ní ìlúNairobi, ní ilẹ̀Kenya. Ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ tí ó lọ, Fásítì Ìbàdàn. Ó tún ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùgbaninímọ̀ràn sí àwọn àjọ tí ó mọ̀ọ́mọ̀, pẹ̀lú Eto Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè Lórí HIV/AIDS (Joint United Nations Programme on HIV/AIDS - UNAIDS) àti àjọ tó ń bójú tó Oúnjẹ àti Àgbẹ̀ ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè - Food and Agricultural Organisation of theUnited Nations(FAO).
Edeme jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti Ìgbìmọ̀ Alákoso ti àwọn irúgbìn Áfíríkà, àjọ láàrín ìjọba, láàrínÌṣọ̀kan Áfíríkà(African Union), tí ó ní ìdúró fún ìmuṣe Ètò African Seed and Biotechnology Programme.
Ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn ní Zimbabwe

Ọ̀pọ̀ àwọn àfisùn ni ó ti wà nípa rírẹ́ ẹ̀tọ́ àwọn ọmọ ènìyàn je ní Zimbabwe lábẹ́ ìjọbaRobert Mugabeàti ẹgbẹ́ òsèlú rẹ̀,ZANU-PF, láàrin ọdún 1980 sí 2017.
Gégé bí àgbéjáde tí àjọAmnesty InternationalàtiHuman Rights Watchṣe,Zimbabwekò bọ̀wọ̀ fún ètọ́ sí ilé, oúnjẹ, àti àwọn ètọ́ míràn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìkọlù ni ó ti ṣẹlẹ̀ sí àwọn oníròyìn,olóṣèlú àtakò, àtiàjà fún ètọ́ mẹ̀kúnù.
Àwọn ọlọ́pá ma ń sábà ṣe ìkọlù sí ìpéjọpọ̀ àwọn alátakò, àpẹẹrẹ rẹ̀ ni  sí ìwódeMovement for Democratic Change(MDC) ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹta ọdún 2007. Ní ibi ìṣẹ̀lẹ̀ náà, adarí ẹgbẹ́ náà,Morgan Tsvangiraiàti àwọn ọ̀kàndínládọ́ta míràn ni àwọn ọlọ́pá gbé, wọ́n sì tún nà wọ́n.Edward Chikombo,  oníròyìn kan tí ó rán fọ́tò bí àwọn ọlọ́pá ṣe na àwọn oníròyìn náà sí ilé ìròyìn ní orílẹ̀ èdè míràn sọ èmí rẹ̀ nù nígbà tí wọ́n jí gbé tí wọ́n sì pá lẹ́yìn ọjọ́ díè lẹ́yìn tí ó rán fọ́tò náà.Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n tú Morgan Tsvangirai sílẹ̀, ó sọ fún ìròyìnBBCpé òun ṣeṣe ní orí, òun sì tún sọ ẹ̀jẹ̀ nù. Adarí àgbà,Ban Ki-moon,European Unionàti orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà fi àìdùnú wọn hàn sí ọ̀rọ̀ náà.
Yoruba People in the Atlantic slave trade

Àwọnènìyàn Yorùbáṣe kó ipa púpọ̀ nínú àṣà àti ètò ọrọ̀-ajé nínú òwò ẹrú tiòwo ẹrú Atilantikiláti ìgbà tí a lè sọ pé ó ti wà ní ọdún 1400 títí di 1900 CE.
Láti ọdún 1400 lọ, ni aláyélúà tiẸḿpáyà Ọ̀yọ́ti kógo sí sọèdè Yorùbádilingua francasí gbogbo àwọn agbègbè Volta.Ní bí ìparí 18th century, wọ́n pa àwọn ọmọ ogun Ọ̀yọ́ tì nítorí kò sí ìdí kan púpọ̀ láti ṣẹ́gun.Bíi bẹ́ẹ̀, Ọ̀yọ́ kọjú gbogbo akitiyan wọn sórí òwò àti jíjẹ́ alárenà fún àwọn olówò ẹrú trans-Saharan àti trans-Atlantic.Àwọn European gbé iyọ̀ wọ òde Ọ̀yọ́ lásìkò ìjọba Ọba Obalokun.Ká dúpẹ́ fún jíjẹ gàba rẹ̀ ní ìdó náà, jẹ́ kí àwọn olókoòwò Ọ̀yọ́ lè ṣòwò pọ̀ pẹ̀lú àwọn European níPorto NovoàtiWhydah.Níbí yìí ni wọ́n ti ta àwọn ẹrú àti àwọn ọ̀daràn Ọ̀yọ́ Ẹḿpáyà fún àwọn òǹrà Dutch àti Portuguese.
Ní àfikún sí ipa tí òwò ẹrú kó, àti lẹ́yìn(ò-rẹyìn oúnjẹ àti èdè àwọn Afro-Amẹríkà, àmúwọléàṣà Yorubajẹ́ ẹ̀rí tó nípọn nínú irú àkọọ́lẹ̀ẹ̀sìn YorubabíiSantería,Candomblé Ketu, àti àwọn ẹ̀mí àbáláyé mìíràn.
Àdàkọ:African diasporaÀdàkọ:Yoruba topics
Ilá Alásèpọ̀

Ilá Alásèpọ̀,ilájẹ́ ọ̀rọ̀ Yorùbá fún Okra níÈdè Gẹ̀ẹ́sì, nígbà tí Àsèpọ̀ túmọ̀ sí Concoction lédè Gẹ̀ẹ́sì àmọ́ tí a bá ṣe ògbufọ̀ rẹ̀ lọ́nà tààrà, ó túmọ̀ sí "To cook together". Ilá alásèpọ̀ tún lè jẹ́ àdàpọ̀ ilá. Ó jẹ́ oúnjẹ aládùn kan tó gbajúmọ̀ gan-an láàárín àwọn ẹ̀yàYorùbátó wà ní ìwọ̀ oòrùnNàìjíríà.Nínú àṣà Yorùbá, wọ́n sábà máa ń se ilá pẹ̀lú ìjẹ. Òtítọ́ ibẹ̀ pé àwọn èròjà tí ó máa ń wà nínú ìjẹ máa ń wà nínú ọbẹ̀ náà fúnra rẹ̀, èyí mú kí ọbẹ̀ yìí jẹ́ ọbẹ̀ tí kò lápọn fún àwọn ọmọ Yorùbá ọlọ́rọ̀. Àwọn kan gbà pé Ilá alásèpọ̀ jẹ́ irúfẹ́ oúnjẹ tí a máa ń se nígbà tí a kò bá lówó lọ́wọ́.
Ohun tó jẹ́ ìpinnu fún ilá tó da ni bí ó ṣe yọ̀ tó. Ìdí yìí ni àwon kan fi máa ń fi káún sínú ilá bí wọ́n bá ń sè é.
Orísìí ọ̀nà ni wọ́n máa ń gbà se ilá. Ní Nàìjíríà, ọbẹ̀ ilá jẹ́ oúnjẹ aládùn, ó sì gbajúmọ̀ láàrín àwọnIgbo,Yorùbá,Efik,Hausa, àti àwọn ẹ̀yà Nàìjíríà míràn. Ọbẹ̀ ilá yàtọ̀ sí ilá alásèpọ̀ tí a fi ìkòkò kan ṣe pẹ̀lú oríṣiríṣi nínú. A máa ń se obẹ̀ ilá láti fi Omi Ọbẹ̀ tí ó ní oríṣiríṣi nǹkan kún un.
Ukazi soup

Ukazi soupjẹ́ ọ̀bẹ̀ Igbo tó sì súnmọ́ sí ọ̀bẹ̀ Afang ti àwọn ẹ̀yà Efik; ìyàtọ̀ tó wà láàárín ọ̀bẹ̀ méjèèjì ni pé ọ̀bẹ̀ okazi nípon ju ọ̀bẹ̀ Afang lọ yàtọ̀ sí pé ó jẹ́ oúnjẹ pàtàkì sí agbo ilé kọ̀ọ̀kan.Lára ewé méjì pàtàkì ni ọ̀bẹ̀ yìí ti wáyé, àwọn ni : okazi àti Gúre.
Àwọn èròjà tí a fi ń se ọ̀bẹ̀ náà ni epo, egusi (mgbam), edé àti ohun èlò ìsebẹ̀. A lè fi ọ̀bẹ̀ jẹ òkèlè bíi ẹ̀bà, sẹ̀mó, àti iyán.
Afang soup

Obe afangi(ti a ko gbodo sipe ni obe okazi tabi obe ukazi, obe ti awọn ti o wa ní ìyá gúúsù-iwo oorun ileNaijiria), je obe ti o ṣẹda lati ọdọ awọn Efiki niÌpínlẹ̀ Cross Riverati awọn Ibibio niÌpínlẹ̀ Akwa Íbọmni ìyá gúúsù ilẹNàìjíríà.O jẹ oúnjẹ ti oni okiki gidigan ni ile Nàìjíríà àti àwọn apá kankan ni Afrika. Òsé pataki paapa ni ọdọ àwọn Ibibio ati awọn ara Anangi tiÌpínlẹ̀ Akwa ÍbọmatiÌpínlẹ̀ Cross Riverti wọn ti gba ounjẹ yii gẹgẹ bíi lara àṣà àti ìṣe wọn.A man jẹ oúnjẹ yii nile, ati ni oriṣiriṣi ayẹyẹ bíi igbeyawo, ìtoku, ati ajọdun paapa ni ìyá guusu- iwọ oorun ileNaijiria. Ọbẹ afangi je obe ti ọ ni aanfani lọpọlọpọ lara atipe owo ti a yóó na lati ṣe lè ba apo onikaluku mu. Awọn eroja ti a ma fi se ọbẹ afangi ni eran, ẹja,epo pupa, èdè, ata,shaki, ẹfọ gbure, ewe gbure, alubosa, iyọ, ati bebe lọ.
Adejoke Bakare

Adéjọkẹ́ Bakarejẹ́ alásè ọmọNàìjíríààtiilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sìèyí tí ó jẹ obìnrin aláwọ̀ dúdú àkọ́kọ́ tó di alásè tó gba ìràwọ̀ Michelin ní Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ àti olórí alásèChishuru, ilé oúnjẹ tí ó ní èròǹgbà àtinúdá Ìwọ̀-oòrùnÁfíríkànípasẹ̀ ipa oúnjẹ tí ó jẹ dàgbà.
Adéjọkẹ́ (tí wọ́n ń pè ní Jọkẹ́ ní fún ìgekúrú) dàgbà níKàdúnání àríwá Nàìjíríà pẹ̀lú ìyáYorùbáàti bàbáIgbo, èyí túmọ̀ sí pé ó ní oríṣiríṣi oúnjẹ tó ń nípa lórí rẹ̀, 'baba mi jẹ́ ará Ìwọ̀ Oòrùn, ìyá mi sì jẹ́ ará Ìlà Oòrùn,' ó ṣàlàyé, 'àṣà oúnjẹ sì yàtọ̀ síra gan-an, nítorí náà mo rí ara mi bí ẹni tó láyọ̀ gan-an pé mo ní àjọṣe pẹ̀lú àwọn méjèèjì. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ tó dàgbà jùlọ, ó tún jẹ́ ojúṣe rẹ̀ láti se oúnjẹ fún àwọn àbúrò rẹ̀ sùgbọ́n kò rí èyí bí iṣẹ́, ifẹ́ rẹ̀ fún oúnjẹ ti wà ní ọkàn rẹ̀ jinlẹ̀.Ó ṣí lọ sí Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní láti lọ kọ́ Microbiology ní ilé ẹ̀kọ́ gíga.Ó ṣiṣẹ́ ní oríṣìíríṣìí ẹ̀ka títí kan ìṣàkóso ohun-ìní àti ìlera pẹ̀lú ààbò. Ó tá oúnjẹ nínú ọkọ̀ ayọ̀kẹ́lẹ́ ní ìta ilé ìjọsìn rẹ̀, àti nígbà mìíràn ó gbàlejò àwọn ẹgbẹ́ oúnjẹ alẹ́. Àwọn ilé ìjẹun rẹ̀ ń gbé oúnjẹ ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà lárugẹ. Òun fúnra rẹ̀ ló kọ́ bí wọ́n ṣe ń se oúnjẹ.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé iṣẹ́ ìdáná jẹ́ iṣẹ́ ìfẹ́ fún Adejoké Bakare, nígbà tí ó wọ ìdíje Brixton Kitchen ní ọdún 2019, ó ti jẹun fún àwọn ọ̀rẹ́ àti ẹbí nìkan, ṣùgbọ́n ọ̀nà àrà ọ̀tọ̀ tí ó gbà ń se oúnjẹ Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ya àwọn adájọ́ lẹ́nu, ó sì gba àmì ẹ̀yẹ nínú ẹ̀ka aláìlóyepípé. Lẹ́yìn tí ó ti lọ ṣe ìfilọ́lẹ̀ Chishuru tí ó ti gba àmì-ẹ̀yẹ, ó ti wá rí ara rẹ̀ báyìí ní ipò iwájú nínú ètò oúnjẹ Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà níLondon.
芭蕾舞詞彙表

以下係芭蕾舞（法文：ballet；法文讀音：[ba.lɛ]）上比較常用嘅詞彙嘅一覽表，包括咗跳芭蕾舞嗰陣時用嘅技巧同用具，以至係芭蕾舞相關人員用嘅稱謂呀噉。呢個詞彙表以英國嘅皇家舞蹈學院（RAD）嗰套做中心，噉係因為大中華地區——包括粵港澳地區在內——喺芭蕾舞制度上不溜都係跟開英國嗰套標準嘅。
芭蕾舞詞彙當中，有好多都係嚟自英文以外嘅歐洲語言嘅，尤其係法文：今日嘅芭蕾舞技巧有好多都源自 16 至 17 世紀嘅法國，當時芭蕾舞啱啱成咗形冇幾耐，技術仲未成熟，但就引起咗當代法國藝術家嘅興趣，於是當時嘅法國藝術家就著力幫手研究芭蕾舞技巧，用法文字詞幫啲技巧改名，最後令芭蕾舞成為一種廣受人認同嘅藝術；因為呢段歷史，芭蕾舞詞彙有好多都係由法文直接借過去英文嗰度嘅字，而芭蕾舞老師等嘅人員讀呢啲字嗰陣，多數都會跟返法文嗰啲讀音。除咗法文之外，英文嘅芭蕾舞詞彙當中都有一部份係源自意大利文（意大利係芭蕾舞發源地）或者俄羅斯文（俄羅斯係芭蕾舞大勢力，出咗多齣舉世知名嘅舞劇）嘅。
以下係跳芭蕾舞會用到嘅架生：
以下係跳芭蕾舞會用到嘅衣著：
芭蕾舞技巧泛指跳芭蕾舞用到嘅技巧，涉及舞蹈員嘗試用特定嘅方法郁自己身體各部份，並且喺舞台上有美感噉移動，達到令觀眾覺得賞心悅目。芭蕾技巧可以視門派而有異，例子可以睇吓芭蕾舞手位（彈去）。
以下係芭蕾舞嘅腳板基本技巧：
以下係芭蕾舞嘅手臂基本技巧：
以下係芭蕾舞嘅髀同軀幹基本技巧：
以下呢啲詞彙屬於「技巧綴詞」——噉講意思係話，呢拃詞彙通常唔會單獨存在。啲人用親呢啲詞彙，多數係將佢哋掕落某個舞步或者技巧嘅名嗰度，用嚟指嗰個舞步或者技巧嘅「某一個版本」。芭蕾舞上嘅主要技巧綴詞有以下呢啲。
跳芭蕾舞亦都有一定嘅禮儀：
以下列出芭蕾舞當中一啲比較初階嘅技巧。呢啲技巧好多時都係進階舞步嘅必要準備動作。
芭蕾舞有好多舞步都涉及舞蹈員跳起，呢啲舞步仲有得細分做好多種。
以下嘅資料只供參考。唔熟芭蕾舞嘅人獨力嘗試做高難度嘅舞步好易整親。
芭蕾舞嘅大型跳躍零舍常見於快板型嘅舞段。
旋轉舞步廣泛噉被視為芭蕾舞表演當中不可或缺嘅一環。
一堂芭蕾舞堂涉及學生喺老師嘅監督之下練習各種嘅芭蕾舞技巧，一般可以分做三大階段：扶把練習、中心同埋行禮（詳情）——扶把練習同中心都屬於某啲特定類型嘅練習，而喺一輪練習過後，芭蕾舞堂會以cool-down以及學生向老師行禮作結。
芭蕾舞相關人員要點稱呼，都有一定嘅學問。
芭蕾舞蹈員顧名思義係指負責跳芭蕾舞嘅人。佢哋往往要經過好多年嘅訓練，先至夠資格上台表演。
英國皇家舞蹈學院將專業芭蕾舞蹈員分做以下幾個等級：
除咗舞蹈員之外，一場芭蕾舞表演仲涉及好多人員。
舞段（法文同英文：pas，法文讀音：[pɑ]，個法文讀音近似粵拼paa1）係指一段舞步。喺古典芭蕾舞當中，一段 pas 係由古典舞步以某啲方式組合而成嘅。
以下係拉雜類型嘅芭蕾舞相關詞彙。