Google

Google(translit.Quql) —dünyanınən böyükaxtarış sistemivəreklamsahəsində ixtisaslaşmışABŞ-də yerləşəntransmilli şirkət. Googleinternetdəyerləşən bir çox xidmət və məhsullara sahiblik etməklə yanaşı onları inkişaf etdirir. Gəlirinin böyük hissəsiniAdWordsproqramı iləreklamlardanəldə edir.ŞirkətLarri PeycveSergey Brintərəfindən,Stanford Universitetindədoktoranturatələbəsi olduqları vaxt qurulmuşdur. Bu ikili tez-tezGoogle Guyskimi adlandırılır.
Google ilk dəfə 4 sentyabr, 1998-ci ildə özəl bir şirkət olaraq quruldu və 19 avqust, 2004-cü ildə ictimai təklif edildi. İctimai təklif edilən dövrdəLarri Peyc,Sergey BrinvəErik Şmidt, 2024-cü ilə qədər biryerdə işləmək üçün razılığa gəldilər.Quruluşundan sonrakı vəzifəsi dünyadakı məlumatları təşkilatlandırmaq və əlçatan etməkdir.Qeyri-rəsmi şüarı isə, Google mühəndisi Amit Patel tərəfindən tapılan və Paul Buçet tərəfindən dəstəklənənDon't be evil(azərb.Pis olma‎)-dır. Şirkət 2006-cı ildəMauntin Vyuşəhərinə köçmüşdür.
Google-un dünyada məlumat mərkəzlərində bir milyondan çox serverdə işlədiyi,bir milyarddan çox axtarış istəyini işlədiyivə istifadəçiləri tərəfindən yaradılan məlumatın bir günə görə 24petabaytolduğu təxmin edilir.Şirkət,Orkut,Google BuzzveGoogle+kimisosial şəbəkəalətləri ilə birlikdəe-poçtsistemi olanGmail-i xidmətə verib. Əlavə olaraq, veb brauzerGoogle Chrome, şəkil göstərmə və redaktə proqramıPicasavə danışıq proqramıGoogle Talkilə masaüstünə qədər uzanır. Bunların xaricində, Android əməliyyat sisteminin inkişafında böyük rol oynamışdır. Cr-48 əsas əməliyyat sistemi olaraq da bilinənGoogle Chrome OS, 15 iyun, 2011-ci ildən bəri, Samsung Series 5vəAcer AC700kimi ticarət üçün olanChromebook-lardaistifadə edilir.
Alexa,google.com-u internetdə ən çox ziyarət edilən veb-sayt olaraq göstərir.YouTube,Blogger,Orkutkimi Google-a aid digər saytlar və çox sayda beynəlxalq Google saytları (google.co.in, google.co.uk və s.) isə ən çox ziyarət edilən saytlar arasında ilk yüzlüyə daxil olmuşdur.Əlavə olaraq şirkət,BrandZmarka dəyəri məlumat bazası siyahısında ikinci yerdədir.Buna qarşı olaraq Google, məxfilik, müəllif hüquqları kimi mövzularda şikayətlər alır.
Google öz tarixinə 1996-cı ilin yanvar ayından başlamışdır. Həmin dövrdəKaliforniyadakıStenford Universitetinindoktoranturapilləsində təhsil alan tələbələrLarri PeycvəSergey Brintədqiqat layihəsi çərçivəsində busaytıhazırlayıblar. Ənənəvi axtarış sistemləri axtarılan sözlərin neçə dəfə işlədilməsini əsas götürürdüsə, yeni saytda axtarılan saytlar arasındakı əlaqəni analiz edirdi.
Larri PeycvəSergey Brinbaşlanğıcda sürətli işləməsi olaraqBackRubadlı bir axtarma sistemi üzərində çalışmağa başladılar. Məqsədləri iri bir məlumat yığını olan interneti bölümləmək və axtarılanları daha asan tapılan bir hala gətirməkdir. Bunun üçün yeni birtexnologiyayaratdılar. Bu texnologiya,internetiklassik sistemlərə görə daha fərqli bir şəkildə tədqiq edirdi. Bu səbəbdən qısa zamanda adları tanınmağa başladı.Bu yeni texnologiyayaPageRankadı verilmişdi, bu sistemə görə səhifə məlumatlarının orijinal sayt ilə olan bağlantıları tapılaraq, onlara edilən müraciətə görə sıralanırdı.
Kiçik bir axtarış mühərriki olan və Robin Li tərəfindən inkişaf etdirilən "RankDex", 1996-cı ildən bəri sayt xallandırması və sayt sıralandırması üçün bənzər bir strategiya işlədirdi.RankDex patentli idivə LininÇindəqurduğuBaiduadlı axtarış mühərriki bu sistemlə işləyirdi.
Peyç və Brin yeni yaratdıqları mühərrikə ilk dəfə "BackRub" adını vermişdilər, çünki saytların geri bağlantılarının yoxlanılmasının əhəmiyyətini təxmin edə bilirdilər.Ancaq daha sonra "quqol" sözü üzərində orfoqrafik dəyişiklik edilərək, axtarış mühərriki Google olaraq adlandırıldı,Google adı mühərrikə insanlara böyük bilik mənbəyinə asan giriş edə bildikləri üçün qoyulmuşdur, çünki quqol on üstü yüz (10) deməkdir.Başlanğıcda Google, Stanford Universitetinin alt-fəza adı olaraqgoogle.stanford.edufəza adını istifadə etmişdir.
Bu gün istifadə edilən fəza adı 15 sentyabr, 1997-ci ildə aktivləşdirildivə 4 sentyabr, 1998-ci ildə Google şirkəti rəsmi formada quruldu. Şirkətin mərkəzi dostları Suzan VoycickininMenlo Parkşəhərində yerləşən avtomobil qarajı seçildi. Stanford Universitetində doktorantura bölməsində təhsil alan Kreyq Silversteyn, ilk işçi olaraq işə alındı.
Bir il əvvəl 841 milyon ziyarətçisi olduğu halda, 2001-ci ilin may ayında 8,4%-lik artımla ziyarətçi sayı ilk dəfə 1 milyard oldu.
Google-a 100 min dollarlıq ilk investisiya dəstəyini əvvəl Google-unda daxil olduğu şirkət olanSun Microsystems-in qurucularından olanEndi Beçtolşeymvermişdir.1999-cu ilin əvvəllərində, hələ doktorantura tələbələri olan Brin ve Peyç, akademik araşdırmalar üçün bir axtarış mühərriki təkmilləşdirmənin maraqlı olacağını düşünüb, Excite-i almaq üçün CEO Corc Belə 1 milyon dollar təklif etdilər. Bell bu təklifi rədd etdi. Excite-nin qurucularından olan Vinod Xosla bu təklifi yoxlayaraq, Brin və Peyç ilə 750 min dollar barəsində müzakirələrə başladı. Google 7 iyun, 1999-cu ildəKleiner Perkins Caufield & ByersvəSequoia Capitalkimi böyük şirkətlərlərin verdiyi kreditlərdə daxil olmaqla,25 milyon dollarlıq bir fon istifadə edəcəyini açıqladı.
Google-nin ilk ictimai təklifi əsas iqtisadi sistemə geçişindən təxminən 5 il sonra, 19 avqust, 2004-cü ildə gerçəkləşdi. Şirkət bu təklifin nəticəsində investisiya verənlərlə, hissə başına 85 dollardan 19,605,052 hissəsini paylaşdı.Hissələr Morqan Stenli və Kredit Suiz tərəfindən yaradılan sistem sayəsindən hissədarlara çatdırıldı.Bazar dəyəri 23 milyard dollar olan Google, bu ictimai təklifdən sonra 1,67 milyonluq hissə satışı etdi.Paylaşılan 271 milyonluq hissənin böyük hissəsinin Google nəzarəti altında qalmasından sonra, bir çox Google işçisi hissələr sayəsində milyoner oldu. Yahoo-nun sahib olduğu 8,4 milyonluq Google hissəsi, Google-nin rəqibi Yahoo-nun bu ictimai təklifdən gəlir götürməsini təmin etdi.
Bəzi insanlar Google-nin ictimai təklifinin şirkətdə qarşısıalınmaz dəyişikliklər yaradacağını təxmin edirdi. Səbəb olaraq, hissədarların şirkət üzərindəki təzyiqi, şirkət idarəsində olan şəxslərin hissə sənədləri sayəsində milyoner ola biləcəyi göstərilirdi.Şirkət qurucuları Sergey Brin və Larri Peyc investisiya verənlərdə olan narahatlığa cavab verərək, ictimai təklifdən sonra şirkət mədəniyyətinin dəyişməyəcəyini dedi və bu əsasda bir hesabat hazırlatdı.Ancaq 2005-ci ildə,The New York Timesqəzetindəki məqalələr də daxil olmaqla bir çox mənbədə Google-nin yeni strukturası sorğulandı.Bundan sonra Google, təşkilat mədəniyyətini davam etdirmək üçün bir təşkilat mədəniyyəti müdiri və insan qaynaqları idarəçisi vəzifəsi təyin etdi. Google, bu dövrdə köhnə işçilərinin cinsiyyətçilik və yaş irqçiliyi iddiaları ilə üz-üzə qaldı.Öncəliklə güclü bir satış potansialı və onlayn bazarlıqla birlikdə tanıtma mövzularındakı qazanc sayəsində,Google, ictimai təklifdən sonra hissə sənədi performansında uğur əldə edərək, 31 yanvar, 2007-ci ildə ilk dəfə hissə sənədi əməliyyatlarında 700 dollarlıq səviyyəyə çatdı.Google-nin hissə sənədlərinin dəyər qazanmasındakı əsas təməl, böyük investisiya şirkətlərinin və maliyyə şirkətlərinin əksinə, əsas etibarıyla yalnız olan sərmayəçilər oldu.Şirkət günümüzdə NASDAQ bazarında GOOG, Frankfurt Əsas Qiymətlər Bazarında GGQ1 kodu ilə fəaliyyət göstərir.
Şirkət baş qərargahını 1999-cu ilin martında digər texnologiya şirkətlərinin də yerləşdiyi Palo Alto şəhərinə köçürmüşdür.Sonrakı il, Peyc və Brinin reklam dəstəkli axtarış mühərriki yaratmaq fikrinə qarşı çıxmağı qarşı,açar sözlərə əsaslanan reklam satışına başlamışdır.Səhifə dizaynını səliqəli tutmaq və sürətli istifadəni təmin etmək məqsədiylə reklamlar düz mətn formasında yerləşdirilmişdir. Açar sözlər təkliflər və klikləmə sayı diqqətə alınaraq hesablanırdı.Bu satış modeli ilk dəfə,Idealab-dan ayrıldıqdan sonra Bil Qros tərəfindən qurulanGoto.comşirkətində tətbiq edilmişdi.Bu şirkət, adını Overture Services olaraq dəyişdirdikdən sonra Google-u öz klikləmə başına ödəmə patentlərini pozduğu üçün məhkəməyə şikayət etmişdir. Daha sonra Yahoo! tərəfindən alınan vəYahoo! Search Marketingadını alan Overture Services-in etdiyi şikayətlər Google-nin şirkət hissələrinin bir hissəsini Yahoo!-ya verməsi ilə həll olunmuşdur.
Google həmin vaxt təkmilləşdirdiyi PageRank sisteminin patentini almışdır.Rəsmi olaraq Stanford Universitetinə qeydiyyat olunmuş patentdə Larri Peycin adı alim kimi yazılmışdır.
2003-cü ildə şirkətMauntin Vyuşəhərindəki bu gündə istifadə edilən ofisini kirayə tutmuşdur.Bu ofis, 1-in arxasına quqol dənə sıfır əlavə etməklə yaranan googleplex sözündən ilhamlanaraq yaradılmışGoogleplexadı ilə tanınır. Google 3 il sonra SGI-yə aid bu yeri 319 milyon dollara almışdır.Bu vaxt ərzində Google sözü gündəlik həyatda özünə yer tapmış, Merriam Webster Collegiate Dictionary və Oxford English Dictionary lüğətlərinə daxil olmuşdur. Sözün mənasıGoogle axtarış mühərrikini istifadə edərək internetdə məlumat axtarmaq-dır.
Google, 2001-ci ildən sonra xeyli kiçik şirkət aldı. 2004-cü ildə aldığı bu tip şirkətlərdən biri Keyhole idi.Bu şirkət "Earth Viewer" adlı xidmət yaratmışdı və bu xidmətlə istifadəçilərə dünyanın 3D görüntüsü göstərilirdi. Google bu xidmətin adını 2005-ci ildə "Google Earth" olaraq dəyişdi. 2 il sonra onlayn video saytıYouTube-u 1,65 milyard dollara aldı.13 aprel, 2007-ci ildə isəDoubleClickadlı şirkəti 3,1 milyard dollara alaraq, veb-yayımcıları və reklam agentlikləri iləDoubleClickarasındakı münasibətə sahib oldu.Həmin ilGrandCentralşirkətini 50 milyon dollara aldıvə bu şirkət daha sonraGoogle Voiceadlandırıldı. 5 avqust, 2009-cu ildə ilk xalqa açıq şirkətini, video proqramları yaradan "On2 Technologies"-i 106,5 milyon dollara aldı.Google həmçininsosial şəbəkəolanAardvark-ı da 50 milyon dollara alıb öz bloqlarında "Haraya qədər aparacağımızı görmək üçün işbirliyinə səbrsizlənirik"(we're looking forward to collaborating to see where we can take it.(ing.)) yazmıştı.2010-cu ilin aprel ayında Google təminat firması olan Agnilux-u aldığını elan etdi.
Aldığı şirkətlərə əlavə olaraq, araşdırmadan reklama qədər hər mövzuda müxtəlif təşkilatlarla işbirliyi etdi. 2005-ci ildəNASAAmes Research Centerilə 93.000 mofis binasının inşası üçün şərik oldu.Ofislər, böyük ölçülü məlumat idarəsi,Nanotexnologiya, dağınıq hesablama və kosmos sənayesi üçün istifadə ediləcəkdi. 2005-ci ilin oktyabr ayındaSun Microsystemsilə bir-birilərinin texnologiyalarını paylaşmaq üçün iş birliyi etdilər.Şirkət,Time Warner-inAOL-uilə bir-birlərinin video axtarış sistemlərinin təkmilləşdirilməsi üçün iş birliyi etdi. Yenə 2005-ci ildə içindəMicrosoft,NokiavəEricssonşirkətlərinində olduğu bir çox firma ilə mobil cihazlarda istifadə etmək üçün yeni.mobiüst səviyyə adlar fəzası üçün iş birliyi etdilər.Google beləcə "Adsense for Mobile"-i istifadəsinə alacaq və inkişaf etməkdə olan mobil reklam bazarından fayda əldə edəcəkdi.Reklamı daha böyük kütlələrə göstərmək üçünNews Corporation-a aidFox Interactive Mediailə MySpace sosial şəbəkəsində axtarış və reklam təmin etmək üçün 900 milyon dollarlıq müqavilə imzaladılar.
Google, 2006-cı ilin oktyabr ayında aldığı YouTube-un alış əməliyyatını 13 oktyabr 2006-cı ildə tamamladı.Youtube-un istifadə xərcləri barədə məlumat yayımlanmadı və 2007-ci ildə YouTube-un maddi gəlirini balansına əlavə etmədi.2008-ci ilin iyun ayındaForbes-də yayımlanan bir məqalədə Kventin Hardi və Evan Hesel YouTube-un 2008-ci ildə əldə edəcəyi maddi gəliri, reklamda bir inkişaf olmayacağı təxmini ilə bir yerdə 200 milyon dollar olacağını təxmin etdi.2007-ci ildəNORAD Tracks Santailə ilbaşında Şaxta Babanın gəlişini izləyən xidmətə sponsorluq etməyə başladı.Google Earth-da 3Dtrack Santailk dəfə tətbiq edilməyə başlanıldıvə köhnə sponsor AOL-dan imtina edildi.
2008-ci ildə Google,GeoEyeiləGoogle Earth-a yüksək keyfiyyətli (0.41 m monochrome, 1.65 m rəngli) görüntü verəcək peyk inşa etmək üçün iş birliyi etdi. Peyk Vadenberq aviabazasından 6 sentyabr 2008-ci ildə buraxıldı.Google, axırıncı iş birliyini həmin il elan etdi vəLife jurnalınınşəkil arxivinə ev saibliyi etməyə başladı. Bu arxivdəki bəzi şəkillər əvvəllər jurnalda yayımlanmamışdı. Şəkillər senzuralandı və ictimai domen statusuna baxılmadan müəlliflik hüquqları bildirişi üzərində işlənildi.
2010-cu ildə, Google Enerjinin bərpa edilə bilən enerji sahəsindəki ilk sərmayəsi,Şimali Dakotadakı38 milyon dollara aldığı 2 ədəd külək enerjisi ferması olmuşdur. Şirkət 2 fermadan 169,5 meqavat güc, yəni 55,000 evə kifayət edəcək enerjiyi istehsal edəcəyini açıqladı.NextEra Energy Resourcestərəfindən inkişaf etdirilən fermalar bölgədə fosil yanacağının istifadəsini azaldacaq və gəlir əldə edəcəkdi.NextEra Energy Resourceslayihədəki 20% hissəni Google Enerjiyə sataraq, layihənin inkişaf etdirilməsi üçün arxaplan təmin etmiş oldu.2010-cu ilin fevral ayında Federal Enerji Tənzimləmə Komissiyası Google-a bazar qiymətləri ilə enerji almaq və satmaq icazəsi verdi.Sifarişdə Google Enerjinin və onun filiallarının "bazarda enerji, satış və köməkçi xidmətlərin satışı" hüquqlarına malik olduğunu bildirir.Google bu icazəni, 2013-cü ilin sentyabr ayında, hələ hazır olmayan 240 meqavatlıq Happy Hereford külək fermasından çıxarılan bütün elektrik enerjisini satın alacağını elan edərkən istifadə etdi.
Yenə 2010-cu ildə veb telekonfrans və digər əlaqəli xidmətlər təmin edən Norveç mənşəli firma olanGlobal IP Solutions-u aldı. Bu sayədə Google məhsullarına telefon üçün xidmətlər əlavə etdi.27 may, 2010-cu ildə mobil reklam şəbəkəsi AdMob-un alış əməliyyatını bitirdiyini açıqladı. Federal Ticarət Komissiyası bu alış üçün açdığı istintaqı bağlamasından bir neçə gün keçdikdən sonra,Google bu firmanı qeyri-müəyyən bir qiymətə almışdır.2010-cu ilin iyul ayında, Google "Iowa" külək enerjisi ferması ilə 114 meqavat enerji alışı üçün 20 illik müqavilə imzaladı.
4 aprel 2011-ci ildə,The Globe and Mail6000 ədədNortel Networkspatenti üçün Google-un 900 milyon dollar təklif etdiyini açıqladı.
15 avqust, 2011-ci ildə isə GoogleMotorola Mobility-yiABŞvəAvropadamövcud qayda tətbiqedici və əleyhinə fikirlərə baxmayaraq 12,5 milyard dollara alacağını açıqladı.Google-un bloqundakı bir yazıda qurucu şəriklərdən olanLarri Peycbu alışın Google-un patent bazasını gücləndirmək məqsədli alış olduğunu dedi. ŞirkətAndroid əməliyyat sistemi, özəllikləApplevəMicrosoftAndroid-ə uyğun telefon istehsalçılarıHTC,SamsungveMotorolailə davalıq olmuş ikənetdiyi alış ilə əldə etdiyi,Motorolayaaid mobil alətlərə və simsiz texnologiyalarla əlaqəli xeyli patent bazası Google-a digər firmalarla (özəllikləApplevəMicrosoft) davam edən patent anlaşılmazlıqlarında kömək edəcəkdi.Androidəməliyyat sisteminidə sərbəst formada istifadə edə biləcəkdi.Birləşmə 2012-ci il mayın 22-dəÇintəsdiqindən sonra başa çatdırılmışdır.
2014-cü ildə Google, yeni qurulan video və xüsusi effekt şirkəti Zync-i alacağını açıqladı. Google, Zync-i öz bulud platformuna alacağını bildirdi.