Atzara

Coordinadas:39°59′29.34″N9°04′35.55″E﻿ / ﻿39.991482°N 9.076542°E39.991482; 9.076542
Atzaraest unabiddade saProvìntzia de Nùgoroin suMandrolisai, s'agatat a 540 metros subra su mare e tenet 1.310 bividores.
Atzara est inghiriada dae padentes, montes e pranos. De custos, modas sunt a bìngia.
Sa bidda est a un'artària de 593 metros a otzidente de su Gennargentu, dominada dae su monte Sa Costa, artu 800 metros e prus. B’at 1300 ànimas. Is pegos chi s'agatant de prus sunt mugrones, sirbones, margianes, ghennas de muru, cunillos, lèperes e irghissones; non mancant àbbilas e astores.
Sa bidda est a làcana cunSòrgono,Samugheo.Ortueri,MeanaeBrebì. Pro nche arribare daeCasteddu, si pigat sa 131 fintzas a su rugradòrgiu deSeddori, si sighit pro sa SS 128 cara aLàconi, e si sighit cara a Atzara. DaeTàtari, si pigat sa 131 cara aAbbasanta, si rugrat sa SP 388 fintzas a Atzara. DaeAristanissi pigat sa SP 388 colende daeSimaghiseFordongianus, sighende cara a Samugheo fintzas a Atzara. DaeNùgoro, si pigat sa SS 389 cara aMamujada, si rugrat in sa SS 128, cara aLodine, si bortat cara aOvodda, si sighit a Sòrgono e s’arribat a Atzara.
Est una bidda pesada pagu prus o mancu in s’annu 1000, dae unu cuncordu intre is ànimas de tres bidditzolos: Leonissa. Baddareddu e Pauli Cungiau. Segundu sa traditzione órale sa madrighe de sa bidda est sa localidade Bìngia de Josso a canta a una fontana.
Atzara fiat parte de saCuradoriade suMandrolisai, in suregnu giuigale de Arborea. In su 1420, devennet una bidda de suRegnu Catalanu-aragonesu de Sardignae benit donadu in fèudu a Giovanni Dena. A sa disparida de s’erèntzia Dena, sa bidda tocat Leonardo Cubello e intrat a fàghere parte de sumarchesadu de Aristanis.
In su 1470 colat aLenardu de Alagona su cale benit cunfiscadu in su 1477. In su 1480 Atzara intrat in su Patrimòniu Règiu; in su 1716 est cuntzèdida a s’artziduca Giovanni Valentino, conte de San Martino. A is primos de s'Otighentos est comporada dae Giuseppa Valentino e Antonio Spano, fintzas a su riscatu suo in su 1839.
Oe faghet parte de saProvìntzia de Nùgoroe de sa Comunidade Montana Gennargentu-Mandrolisai. Is bighinados prus antigos sunt: Su Frusci, Sa Cora Manna, Su Cùcuru de Santu Giorgi, Montiga de susu, Lodine, Zuri e Montiga de giosso.
Bona e fine est sa traditzione tèssile in Atzara, tantu chi is tapetes e is aratzos de sa bidda sunt intre is prus famados de Sardigna, gasi che a sa bestimenta traditzionale. S'atividade culturale de Atzara est manna meda ca si traballat dae semper, no a livellu de sòtzios ebbia ma peri a livellu istitutzionale. S'amministratzione, is iscolas e sa biblioteca, paris cun su museu faghent a manera de dare sa balia culturale sua a sa bidda.
Atzara est famada puru pro is lughes e is colores suos: de importu mannu sa tiagiola de sa bestimenta traditzionale, pintada dae pintores mannos in su Noighentos: is "costumbristas" ispagnolos Eduard Chicharro e Antonio Ortiz Echagüe, is sardosAntoni Ballero,Filippo Figari,Giuseppe Biasi,Mario Delitala,Carmelo FloriseStanis Dessy. Is òperas de custos artistas s'agatant oe in su Museu de Arte Moderna e Contemporanea "Antonio Ortiz Echagüe", in intro de sa bidda.
S'economia locale est caraterizada dae una cultura manna de ortalìtzia e dae pastoriu de berbeghes e cabras. Manna meda est s'atividade de bogare ortigru. De importu mannu est sa produtzione de is maistros, mesches de is maistros de linna . Galanas sunt sas mantas a pibiones. De importu mannu est su laboratòriu de artesania de unu giòvanu chi tinghet costùmenes e  àteros pìngios a s'antiga, cun colores naturales, bendende àteras cosas fatas de lana sarda.
Atzara est nòdida pro sa produtzione debinu, atividade chi is atzaresos contivigiant dae sèculos. In sa bidda si produit prus de su mesu de su binu destinadu a sa Cantina Sotziale deSòrgono. Fintzas a sa metade de su Noighentos, Atzara at rapresentadu, paris cun is àteras biddas de suMandrolisai, unu de is tzentros enòlogicos prus de importu de totu saSardigna, dende balia a s'istòria de is carradores, chi dae Atzara, Sòrgono,OrtuerieMeanamoiant cara aNùgoro,Ilartzi,MacumereeCasteddua bèndere is binos de is bingiateris. Est manna meda difatis, sa presèntzia de binos de calidade, cun produtziones DOC.