Piero Angela

Piero Angela(Torino, 22 deidas1928-Roma, 13 deaustu2022) est stètiu unu spainadori sientìficu,giornalista, presentadori televisivu e sagistaitalianu.
Connotu pruschetotu comenti ideadori e presentadori de trasmissionis de spainadura de tipu anglosàssoni, e po su giornalismu sientìficu suu espressau puru in publicatzionis medas de sàgiu, at incumentzau sa carriera comenti cronista radiofònicu, bessendi apustis imbiau e afirmendi-si comenti presentadori de su telediàriu Rai.
Piero Angela at scritu chi sa ratzionalidadi si-dd'at imparada babu suu, su mèigu antifascista Carlo Angela, onorau cun sa medàllia de is Giustus intra is natzionis.Segundu su collega Gigi Marzullo «s'autocontrollu perfetu suu e s'amistàntzia sua cumpassada rifletint in parti s'ìndula sua lunatza e in parti funt scritus in su còdixi genèticu de custupiemontesueducau a sa ratzionalidadi e a sa tolleràntzia».Angela etotu at decrarau de ai arriciu «un'annestru piemontesu: cìdrinu meda, cun prìntzìpius severus meda, comenti su de abarrai unu passu agoa, chena si sproboxai mai». De s'àtera parti, cun riferimentu a s'imparu iscolàsticu suu, issu at scritu:
At frecuentau su litzeu clàssicu me inTorinu. Piero Angela est anniòsticu.
A s'edadi de seti annus at incumentzau a pigai letzionis privadas de pianoforte, interessendi-si apustis a mùsicajazz. A binti annus, in su1948, at sonau cun su nòmini dePeter Angelain unas cantujam sessionme is tzìrculus jazz torinesus.
In su matessi annu dd'at notau s'impresàriu Sergio Bernardini chi dd'at cumbidau a sonai in sa serada de incingiada de sa Capannina de Viareggio. Me is primus annus cincuanta at formau, impari cun su baterista Franco Mondini, unu triu jazz innui si funt alternaus vàrius contrabassistas. A su triu si funt agiuntus s'ispissu solistas comenti Nini Rosso, Franco Pisano, Nunzio Rotondo e s'ex cornetista deDuke Ellington, Rex Stewart. Impari cun Mondini, Angela est stètiu po unu perìodu in su chemu de Rotondo.At sonau puru cun Franco Cerri, amigu suu. At contau de issu chi in su 1946, sendi chi no podiat comporai su billetu, andàt a ascurtai is cuntzertus de foras, arribendi in bitzicreta a palas de su locali torinesu innui sonàt cun Gorni Kramer e suCuartetu Cetra. In s'interis dd'ant pigau inRaie in su1952at acabau cun sa mùsica de professionista po si dedicai a su giornalismu.
Mancai apat abandonau sa faina musicali de professionista, Piero Angela est abarrau unu cultori de sujazze de sòlitu, candu una trasmissioni suu tocat argumentus ligaus a sa mùsica che is fenòmenus acùsticus, ddu podeus biri a su piano sonendi cun professionistas de sa mùsica jazz.
Su primu incàrrigu in s'enti radiotelevisivu de stadu italianu est stètiu su de cronista comenti collaboradori de is noas de s'arràdiu. In su 1954, cun s'arribu de satelevisioni, Angela est coladu a su telediàriu comenti imbiau, in antis inParigi, apustis deBruxelles, de su1955a su1968. Impari cun Andrea Barbato, in su 1968 est stètiu su presentadori de sa primu editzioni de su Telegiornale Nazionale de is 13:30 e in su 1976 est stètiu su primu presentadori de su TG2.
Ispirau deRoberto Rossellini, in su1968Piero Angela at realizau una sèrie de documentàrius cun tìtuluIl futuro nello spazio, contendi su programa Apollo; in s'interis de su traballu me isStadus Auniusat s'est collegau bortas meda in direta po sa RAI in ocasioni de sa ghetada de su vetori Saturn V chi at portau is primus astronàutas a saLuna. At incumentzau insandus una carriera manna de spraxidura sientìfica chi me is annus benidoris dd'at portau a produsi trasmissionis medas de informatzioni, comentiDestinazione Uomo(dexi episòdius),Da zero a tre anni(tres espisòdius),Dove va il mondo?(cincu episòdius),Nel buio degli anni luce(otu episòdius),Indagine sulla parapsicologia(cincu episòdius),Nel cosmo alla ricerca della vita(cincu episòdius).
De s'incumintzu de is annus setanta Angela s'est dedicau fintzas a sa realizatzioni de programas de spainadura: su primu est stètiuDestinazione Uomoin su1971, una de is primastrasmissionis televisivasde custa genia, fata po unu pùblicu generalista. In su 1981 est incumentzada sa sèrieQuark:
Sa fòrmula deQuarkfiat a cussu tempus innovadora: impreàt totu is mèdius tecnològicus a disponimentu e is arresursas de sa comunicatzioni televisiva po fai is temas trataus prus simpris: is documentàrious de sa BBC e de David Attenborough, is animatzionis de Bruno Bozzetto impreaus po spricai is cuntzetus prus difìcilis, is intervistas cun espertus in unu linguàgiu prus craru possìbili, is acrarimentus in stùdiu. De su programma-base ndi funt derivaus àterus, unus cantu de issus ancora in produtzioni: documentàrius naturalìsticus (Quark specialeeIl mondo di Quark), finantziàrius (Quark Economia) e polìticus (Quark Europa).
In su1984at presentau su progetu Pillole di Quark, vìdeus de trinta segundus asuba de argumentus tènnicus, sientìficus, educativus, sotzialis, mèdicus, in direta a oràrius variàbilis in Rai 1. In su matessi annu Angela at realizau su primutalk showcun finalidadi de sprèviu mistu a spainadura sientìfica: ses primas seradas in direta cun su pùblicu de su Foro Italico, cun personàgius de su mundu de sa cultura, de sa sièntzia, de su spetàculu e de su sport asuba de su palcu arrexonendi cun sa platea.
In su 1986 e in su1987at presentau de suPalazzetto dello SportdeTorinu, innantis a otumilla spetadoris, duas primas seradas in Rai 1 apitzus de is problemas de suclima: atmosfera e otzèanus, sighidas de tres sèries televisivas chi sfrutànt is tecnologias noas de rapresentatzioni gràfica po mèdiu decomputadori: unu biàgiu aìnturu de su corpus umanu (La macchina meravigliosa, in otu episòdius), in sa preistòria (Il pianeta dei dinosauri, in cuàturu episòdius), e in su spàtziu (Viaggio nel cosmo, in seti episòdius). Custas sèries, realizadas cun sa collaboratzioni de fìllu suuAlberto, funt stètias furriadas ininglesue bèndias in prus de coranta paisuseuropeus,americanuseasiàticus.
In su1988at creau fintzasQuark italiani, una sèrie de documentàrius de natura, ambienti, esploratzioni e mundu animali prodùsius e realizaus de autoris italianus, comenti Alberto Angela etotu, chi at realizau cancu documentàriu inÀfrica.
At descritu in s'autobiografia sua is circustàntzias chi ant portau a sa nàscida aSuperquark, candu po cuntrastai sa cuncurrèntzia cun Mediaset fiat tocau a tenni me in sa primu serada unu programafortichi arribessit finas a su Telediàriu de su noti: «Calincunu programa "pigatotu" fiat giai incumentzau de diora e Brando Giordani, tandus diretori de Rai 1, m'at telefonau pedendi-mì de fai unu "Quark" de duas oras, intamis de una.»
In su 1995 est nàsciu difatisSuperquark, chi su 4 de làmpadas1999, at festau su de duamilla episòdius de suProgetu Quarke e derivaus. Cuss'annu etotu funt bessius isSpeciali di Superquark, seradas monotemàticas asuba de argumentus de interessu mannu sotziali, psicològicu e sientìficu. In prus, Piero Angela at tentu una rubrica dedicada a sa cultura in su programaDomenica In.
A ùrtimu, in su2000Piero e Alberto Angela funt autoris deUlisse, programa a episòdius monogràficus chi pertocant scobertas stòricas e sientìficas.
In parallelu a sa faina de spainadura in televisioni, Piero Angela est curadori de sa rubrica «Scenza e società» in s'arrevistaTV Sorrisi e Canzoni; in prus, est stètiu curadori e supervisori de su mensiliQuark, fundau de issu etotu in su 2001 e serrau in su2006po farta de fundus. Su mensili, ispirende-si a su programma TV omònimu, tratàt temas sientìficus in manera atzessìbili a su pùblicu. Piero Angela est fintzas autori de prus de trinta lìburus, medas de issus furriaus in inglesu,tedescuespanniolu, cun una tiradura totali de prus de tres millionis de còpias.
In contu de sa faina sua de spainadura, Piero Angela at scritu:
In prus, at spricau chi:
Po comunicai, sighit Angela, sa spainadura depit sciri afrontai unus cantu problemas:
E agiungit:
In su1989est stètiu unu de is fundadoris de suCICAP, assòtziu pro s'averiguu apitzus de is pseudosièntzias, nàsciu po promovi s'imparu sientìficu e su spìritu crìticu, e puru po imbistigai s'esistèntzia de is fenòmenus paranormalis. Unu slogan de s'assòtziu, «Tocat a tenni sèmpiri una menti aberta, ma no aici meda aberta chi su cerbeddu arruat a terra», dd'ant a fitianu atribuida a Piero Angela, mancai siat in realidadi unu modu de nai giai atribuiu a àteras personalidadis famadas.
In su maju 2016 dd'ant nominau Presidenti onoràriu de s'assòtziu.
In su 2000 Piero Angela est stètiu tzitau in corona po infamamentu de duus assòtzius omeopàticus (sa FIAMO e sa SIMO in una càusa civili e una penali), pustis de sa trasmissioni deSuperquarkde s'11 de argiolas2000innui si fiat nau chi sa meixina omeopàtica no tenit fundamentu sientìficu seguru.Angela, amparau de is abogaus Giulia Bongiorno e Franco Coppi, est stètiu assòlviu in ambas càusas e su giugi at reconnotu sa non sientificidadi de sa disciplina.