เนื้อเยื่อคัพภะ

ชั้นเนื้อเยื่อคัพภะ(อังกฤษ:Germ layer) เป็นเนื้อเยื่อ(กลุ่มของเซลล์) ที่เกิดขึ้นระหว่างการเกิดเอ็มบริโอ(embryogenesis) ของสัตว์
แม้ว่ามักกล่าวถึงในแง่การเจริญในสัตว์มีกระดูกสันหลังแต่ความจริงแล้วสัตว์ทุกชนิดที่มีวิวัฒนาการซับซ้อนกว่าฟองน้ำ[พวกยูเมตาซัว(eumetazoa) และagnotozoans] มีการสร้างชั้นเนื้อเยื่อปฐมภูมิ (primary tissue layers, บางครั้งเรียกว่า primary germ layers) 2 หรือ 3 ชั้น แล้ว
สัตว์ที่มีสมมาตรในแนวรัศมี เช่นไนดาเรีย(cnidarian) หรือทีโนฟอรา(ctenophore) สร้าง germ layer ขึ้นมา 2 ชั้น ได้แก่เอ็กโทเดิร์มและเอนโดเดิร์มจึงเรียกว่าไดโพลบลาสติก(diploblastic) ส่วนสัตว์ที่มีสมมาตรแบบ 2 ด้านคือตั้งแต่หนอนตัวแบนจนถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมจะมีการสร้างเนื้อเยื่อชั้นที่ 3 ขึ้นมา เรียกว่าเมโซเดิร์มจึงเรียกสัตว์ชนิดนี้ว่าไตรโพลบลาสติก(triploblastic) Germ layer จะเจริญต่อไปเป็นเนื้อเยื่อและอวัยวะของสัตว์ทุกชนิดผ่านกระบวนการเกิดอวัยวะ(organogenesis)
การปฏิสนธิระหว่างอสุจิและเซลล์ไข่นำไปสู่การสร้างไซโกตในระยะต่อมาคือระยะคลีเวจ(cleavage) เซลล์จะแบ่งตัวแบบไมโทซิสเปลี่ยนไซโกตให้เป็นกลุ่มเซลล์ที่มีรูปร่างเหมือนลูกบอล เรียกว่าบลาสตูลา(blastula) ซึ่งจะพัฒนาต่อผ่านกระบวนการแกสตรูเลชัน(gastrulation) เป็นแกสตรูลา(gastrula) ซึ่งประกอบด้วยชั้นของเซลล์ 2-3 ชั้น ในสัตว์มีกระดูกสันหลังเซลล์เหล่านี้จะพัฒนาไปเป็นเนื้อเยื่อและอวัยวะทั้งหมดในร่างกาย
ในมนุษย์ เมื่ออายุประมาณ 3 วัน ไซโกตจะสร้างกลุ่มก้อนเซลล์ตันจากการแบ่งตัวแบบไมโทซิส เรียกว่ามอรูลา(morula) ซึ่งต่อมาจะพัฒนาเป็นบลาสโตซิสต์(blastocyst) ประกอบด้วยชั้นนอกที่เรียกว่าโทรโฟบลาสต์(trophoblast) และกลุ่มเซลล์ชั้นในเรียกว่าเอ็มบริโอบลาสต์(embryoblast) บลาสโตซิสต์ที่เต็มไปด้วยของเหลวจากมดลูกจะแตกออกจาก zona pellucida เพื่อเกิดการฝังตัว (implantation) กลุ่มเซลล์ชั้นในซึ่งแรกเริ่มจะมี 2 ชั้นคือไฮโปบลาสต์ (hypoblast) และอีพิบลาสต์ (epiblast) เมื่อสิ้นสุดสัปดาห์ที่ 2 จะเริ่มเกิดร่องเรียกว่า primitive streak อีพิบลาสต์ในบริเวณนี้จะเคลื่อนที่เข้าไปหา primitive streak แล้วมุดลงไปด้านล่างเกิดเป็นชั้นเนื้อเยื่อใหม่เรียกว่า เอนโดเดิร์ม แทนที่ไฮโปบลาสต์ อีพิบลาสต์จะยังคงเคลื่อนที่เข้าไปเรื่อยๆ และสร้างเป็นชั้นที่สองเรียกว่าเมโซเดิร์ม และชั้นบนสุดที่ยังคงอยู่เป็นเอ็กโทเดิร์ม
เอนโดเดิร์ม(endoderm) เป็นหนึ่งใน germ layer ที่สร้างขึ้นระหว่างการเกิดเอ็มบริโอของสัตว์ เกิดจากเซลล์เดินทางเข้าด้านในผ่านอาร์เคนเทอรอน(archenteron; ส่วนเจริญเป็นทางเดินอาหาร) เกิดเป็นชั้นด้านในของแกสตรูลา
ในระยะแรกเอนโดเดิร์มประกอบด้วยชั้นเซลล์แบนๆ ซึ่งต่อมาจะมีรูปทรงกระบอก (columnar) เนื้อเยื่อชั้นนี้จะสร้างเป็นเนื้อเยื่อบุผิวของท่อทางเดินอาหารทั้งหมด ยกเว้นส่วนปากและคอหอยและส่วนปลายของไส้ตรง(ซึ่งดาดโดยส่วนหวำของเอ็กโทเดิร์ม) นอกจากนี้ยังสร้างเป็นเซลล์บุของต่อมทั้งหมดที่เปิดออกสู่ท่อทางเดินอาหาร รวมทั้งตับและตับอ่อน; เนื้อเยื่อบุผิวของท่อหู(auditory tube) และโพรงหูส่วนกลาง(tympanic cavity) ;ท่อลม,หลอดลม, และถุงลมภายในปอด,กระเพาะปัสสาวะ, และส่วนของท่อปัสสาวะ; ฟอลลิเคิลของต่อมไทรอยด์และต่อมไทมัส
เอนโดเดิร์มเจริญไปเป็นอวัยวะต่างๆ ได้แก่กระเพาะอาหาร,ลำไส้ใหญ่,ตับ,ตับอ่อน,กระเพาะปัสสาวะ, เยื่อบุของท่อปัสสาวะ,เนื้อเยื่อบุผิวของท่อลม,ปอด,คอหอย,ต่อมไทรอยด์,ต่อมพาราไทรอยด์, และลำไส้
เมโซเดิร์ม(mesoderm) เจริญขึ้นภายในเอ็มบริโอของสัตว์จำพวกไตรโพลบลาสติกในระหว่างกระบวนการแกสตรูเลชัน เซลล์บางส่วนที่เคลื่อนที่เข้าไปด้านในจะเจริญไปเป็นเมโซเดิร์มซึ่งเป็นชั้นที่อยู่ระหว่างเอ็กโทเดิร์มและเอนโดเดิร์ม
วิวัฒนาการของเมโซเดิร์มเกิดขึ้นมาเมื่อหลายร้อยล้านปีมาแล้วซึ่งเป็นวิวัฒนาการที่สำคัญที่ทำให้สัตว์มีโครงสร้างที่ซับซ้อนอย่างมาก การเกิดเมโซเดิร์มทำให้มีการเจริญของช่องตัว (coelom) อวัยวะที่สร้างขึ้นภายในช่องตัวสามารถเคลื่อนที่ เจริญเติบโตได้อย่างอิสระโดยไม่มีผนังลำตัวจำกัดและยังมีของเหลวหุ้มช่วยในการป้องกันอันตรายด้วย
เมโซเดิร์มเจริญไปเป็นอวัยวะต่างๆ ได้แก่กล้ามเนื้อโครงร่าง,โครงกระดูก, ชั้นหนังแท้ของผิวหนัง, crystal lens ของตา,เนื้อเยื่อเกี่ยวพัน, ระบบสืบพันธุ์และขับถ่ายปัสสาวะ,หัวใจ,เลือด(เซลล์น้ำเหลือง) และม้าม
เอ็กโทเดิร์ม(ectoderm) เป็นเนื้อเยื่อแรกที่ปกคลุมพื้นผิวของร่างกาย เกิดขึ้นมาเป็นชั้นแรกและอยู่ชั้นนอกสุดของ germ layer
เอ็กโทเดิร์มเจริญไปเป็นอวัยวะต่างๆ ได้แก่ระบบประสาทกลาง,เลนส์ตา,สมองและอวัยวะรับความรู้สึก,ปมประสาทและเส้นประสาท, เซลล์เม็ดสีหรือเมลาโนไซต์,หนังกำพร้า,ผม, และต่อมน้ำนม
นิวรัล เครสต์(neural crest) เป็นเซลล์ที่เจริญมาจากเอ็กโทเดิร์ม แต่เนื่องจากมีความสำคัญมากในการเจริญ ในบางครั้งจึงอาจนับเป็น germ layer อีกชั้นหนึ่งได้