Mangga

Angmanggaay isangchupa-drupana naluluwal mula sa maraming uri ng tropikal napunona kabilang sa sari nghalamang namumulaklaknaMangifera, na halos palaging nililinang para sa kani-kanilang mga nakakain na prutas. Matatagpuan ang karamihan ng mga uri nito sa kalikasan bilang mailap na mangga. Kabilang ang sari sa pamilya ngkasoy,Anacardiaceae. Katutubo ang mga mangga saTimog Asya,kung saan ang "common mango" ("karaniwang mangga") o "Indian mango" ("manggang Indiyano"),Mangifera indica, ay naipamahagi sa buong mundo upang maging isa sa mga pinakanililinang naprutassatropiko. Pinatutubo ang mga ibang uri saMangifera(hal.horse mango,Mangifera foetida) sa mas lokal na batayan.
Sa buong mundo, mayroong daan-daangkultibarng mangga. Depende sa kultibar, iba-iba ang mga sumusunod na katangian ng mangga: laki, hugis, tamis, kulay ng balat, at kulay ng laman na maaaring maging dilaw, ginto, o kahel.Ang mangga ay ang pambansang prutas ngIndia, at ang pambansang puno ngBangladesh.
Ang mga puno ng mangga ay tumataas nang 30–40 m (98–131 tal), at 10–15 m (33–49 tal) ang radius ng korona (crown radius) nito. Nabubuhay ang mga puno nang matagal; ang ilan sa mga ispesimen ay namumunga pa rin pagkatapos ng 300 taon.Sa malalim na lupa, bumababa angpunong-ugatnang hanggang 6 m (20 ft), na may napakaraming at kalat na kalat na ugat na pangkain (feeder root) at ugat na angkla (anchor root) na tumatagos nang malalim sa lupa.Ang mgadahonaylaging-lunti, naghahalili, payak, 15–35 cm (5.9–13.8 pul) sa haba, and 6–16 cm (2.4–6.3 pul) sa lapad; kapag bata pa ang mga dahon, kahel-rosas ang mga ito, na nagbabago agad para maging matingkad at makintab na pula, tapos matingkad na berde habang tumatanda.Namumulaklakang puno sa mgaterminalpaniclena may habang 10–40 cm (3.9–15.7 pul); ang bawat bulaklak ay maliit at puti na may limang talutot na may habang 5–10 mm (0.20–0.39 pul), na may banayad at mabangong amoy.Kilala ang higit sa 500 uri ng mangga,karamihan dito ay humihinog sa tag-init, habang ang mga iba ay humihinog nang dalawang beses sa isang taon.Ang pamumulaklak hanggang pagkahinog ng prutas ay tumatagal nang apat hanggang limang buwan.
Nag-iiba-iba ang hinog na prutas ayon sa kultibar sa laki, hugis, kulay, tamis, at kalidad kapag kinain.Depende sa kultibar, maaaring maging dilaw, kahel, pula, o berde ang kulay ng prutas.Ang prutas ay may iisang patag, pahabang buto na maaaringmahiblao mabuhok sa ibabaw, at hindi madaling ihiwalay sa sapal.Ang hugis ng prutas ay maaaring pabilog, hugis-itlog, o hugis-bato, na may 5–25 centimetro (2–10 pul) sa haba at 140 gram (5 oz) hanggang 2 kilogram (5 lb) sa timbang sa bawat indibidwal na prutas.Ang balat nito aymalakatad, mapagkit, makinis, at mabango, na may kulay na maaaring berde, dilaw, dilaw-kahel, dilaw-pula, o may kasamang kakulay ng pula, lila, rosas, o dilaw kapag hinog na hinog na.
Katangi-tangingmalasahingat mabango ang amoy ng mga manggang hinog at buo.Sa loob ng buto na may kapal na 1–2 mm (0.039–0.079 pul) ay isang manipis na sapin na nagtatakip sa isangbinhina may 4–7 cm (1.6–2.8 pul) sa haba. Ang mga mangga ay may mgabinhing mapagmatigas(recalcitrant seeds) na hindi na nabubuhay kapag pinayelo o pinatuyo.Tumutubo kaagad ang mga puno ng mangga mula sa mga binhi. Pinakamataas ang tagumpay ngpagtutubokapag nakuha ang mga binhi sa mga hinog na prutas.