Getih

Getih(diucapaké:[gətih],[gəti],[gətɪh],[gətɛh];basa krama:rahutawaludirautawarudira) ikucuwèrankang ana ing kabèhkéwantingkat dhuwur kang duwé fungsi ngirimaké dat-dat lan oksigèn kang dibutuhaké déningjaringanawak, ngangkud bahan-bahan kimiaasilmetabolisme, lan uga minangka pertahanan awak sakavirusutawabakteri. Istilah medis kang ana gayutané kaliyan getih diwiwiti kanthi tembunghemo-utawahemato-kang asalé sakabasa Yunanihaimategesé getih.
Inggegremet, getih (utawa kondhang minangkahemolimfe) ora kalibat ing parédharanoksigèn. Oksigèn ing gegremet diédharaké liwat sistém trakéa wujud saluran-saluran kang nyaluraké udara kanthi langsung nuju jaringan awak. Getih gegremet ngangkud dat nuju jaringan awak lan nyingkiraké bahan sisa métabolisme.
Ing kéwan liya, fungsi utama getih yaiku ngangkudoksigènsakaparu-paruutawaangsangnuju jaringan awak. Ing getih kakandhuthemoglobinkang fungsiné minangka pangiket oksigèn. Ing sabagéan kéwan ora duwé balung mburi utawainvertebratakang ukurané cilik, oksigèn langsung ngresep nuju njeron plasma getih amarga protéin panggawa oksigèné kalarut kanthi bébas. Hemoglobin wujud protèin pangangkut oksigèn paling éféktif lan ana ing kéwan-kéwan kang duwé balung mburi utawavertebrata.Hemosianin, kang wernané biru, ngandhuttembaga, lan digunakaké déning kéwancrustaceae. Nus migunakakévanadiumkromagen (wernané ijo enom, biru, utawa kuning oranye).
Getih manungsa iku cuwéranjaringan awak. Fungsi mligi iku ngangkudoksigènkang diperlokaké déning sel-sel saawak. Getih uga nyuplai jaringan awak kanthi nutrisi, ngangkud dat-dat sisa metabolisme, lan manéka warna bahan panyusunsistém imun. Tujuané ngreksa awak saka manéka warna lelara. Hormon-hormon sakasistém endokrinuga diédharaké liwat getih.
Getih manungsa wernané abang, antarané abang cerah yèn akèh ngandhut oksigèn tekan abang tuwa yèn kakurangan oksigèn. Werna abang ing getih disebabaké déninghemoglobin,protéin ambegan(respiratory protéin) kang ngandhutwesiing wangunheme, kang wujud papan kaiketé molekul-molekul oksigèn.
Manungsa duwé sistém parédharan getih katutup kang tegesé getih mili ingpambuluh getihlan disirkulasèkaké déningjantung. Getih dipompa déning jantung nujuparu-parukanggo mbuwang sisa metabolisme wujudkarbon dioksidalan nyerep oksigèn liwat pambuluharteri pulmonalis, banjur digawa bali nuju jantung liwatvena pulmonalis. Sawisé iku getih dikirimaké nuju kabèh awak déning saluran pambuluh getihaorta. Getih ngédharakéoksigènnuju kabèh awak liwat saluran alus getih kang karan pambuluhkapiler. Getih banjur bali nujujantungliwat pambuluh getihvena cava superiorlanvena cava inferior.
Getih uga ngangkud bahan bahan sisa metabolisme,obat-obatan lan bahan kimia asing nujuatikanggo diurèkaké lan nujuginjelkanggo dibuwang minangkauyuh.
Getih kapérang saka sapérangan jinis korpuskula kang mbentuk 45% péranganing getih. Pérangan 55% liyané wujud cuwéran semu kuning kang mbentuk medium cuwéran getih kang karanplasma getih.
Korpuskula getih kapérang saka:
Plasma getihdhasaré iku larutanbanyukang ngandhut:
Tatu bisa njalari kélangan getih kang parah. Trombosit marakaké getih ngenthel, nutup tatu cilik, nanging tatu gedhé perlu rikat dirawat kanggo nyegah dumadiné kakurangan getih. Karusakan ing organ njero bisa njalari tatu njero kang parah utawahemorrhage.
Hemofiliawujud kalainan genetik kang njalari kagagalan fungsi ingpangenthelan getihsawijining wong. Akibaté, tatu cilik bisa mbebayani nyawa.
Leukemiawujud kanker ing jaringan awak pambentuk sel getih putih. Penyakit iki dumadi amarga kasalahan ing pawilahan sel getih putih kang njalari cacahé sel getih putih mundhak lan banjur mangan sèl getih putih kang normal.
Panggetihan gedhé, amarga kacilakan utawa dudu (kaya ing oprasi), lan uga lelara getih kayaanemialanthalassemia, kang merlokakétransfusi getih. Sapérangan nagara duwébank getihkanggo nyukupi panyuwunan kanggo transfusi getih. Panampa getih perlu duwéjinis getihkang padha karo panyumbang.
Getih uga wujud salah siji "vektor" ing panularan lelara. Salah siji conto lelara kang bisa ditularaké liwat getih yaikuAIDS. Getih kang ngandhutvirusHIVsaka makluk urip kang HIV positif bisa nular marang makluk urip liya liwat sentuhan antarané getih karo getih,sperma, utawa cuwéran awak makluk urip mau. Amarga panularan lelara bisa dumadi liwat getih, objèk kang ngandhut getih dianggepbiohazardutawa ancaman biologis.
Ing manéka warna kapentingan diagnosis lelara,tekanan getihduwé peranan kang wigati banget.
Amarga getih duwé fungsi wigati kang gedhé marang kauripan, getih dikaitaké marang sapérangan kapercayan.