Perang

Perangpunika satunggiling kawontenan kakerasan ingkang ngombro ombro, konflik skala wiyar antawis kalih kelompok utawi langkung. Perang saged dipunwontenaken kanthi simultan ing satunggal utawi langkungmédan lagautawitheaters. Ing satunggiling médan laga, saged kémawon wonten satunggal utawi langkungkampanye militèr. Sawenèhaksi militèrwonten ing salebetipun kampanye militèr limrahipun kasebatpertempuran, sanajan terminologi punika kadhangkawis boten saged dipunterapaken wonten ing pertempuran ingkang migunaaken montor mabur, peluru kendhali utawi bom lan boten migunaaken wadyabala darat utawi seganten.
Perkawis ingkang saged ndadosaken perang limrahipun rumit lan wujud warni-warni masalah. Upami cecongkrahan tuwuh bab wigati, kados ta:tlatah,kadhaulatan,sumber dayautawiideologikamangka perundhinganipun gagal, saged nuwuhaken perang. Wonten ing bukunipun ingkang asesirahWar Before Civilization, Lawrence H. Keeley, satunggiling profesor sakingUniversity of Illinois, ngétang yèn kinten-kinten 90-95% saking komunitas tartamtu naté, utawi sakedhikipun kala-kala magepokan kaliyan perang, lan kathah ingkang terus menerus.Satunggiling perang saged dipunwiwiti kanthidheklarasiresmi mliginipun wonten ingperang internasional. Ewosemanten miturut sajarah lan kadadosan nyata, boten saben perang tansah dipunwiwiti déningdheklarasimakaten, kalebet wonten ingperang sadhèrèk.
Cara ingkang baku kanggé ngayahi perang sanget gumantung dhumateng wiyaripun sasaran, kalebet bab-bab kados déné ngrebat tlatah, nglumpuhaken nagari saingan, ngrisakaken kamampuan mengsah supados boten saged ngawontenanken aksi militèr, nguwaosi jalmi sanès utawi ngakeni kang ndunungi pribumi dados nagari ingkang misah, ngantos dumugipembantaian ètnis(genocide). Limrahipun sabenaksi militèrdéning satunggiling nagari lajeng dipunlawan déning satunggal utawi langkung nagari sanèsipun. Pramila,sasaraningkang pokok saking sawenèh nagari dados nomer kalih tinimbang sasaran ingkang langkung nyereg inggih punika ngicalaken kakuwatan mengsah. Bab punika saged dipunayahi kanthi carangepung, ngancuraken wonten ingpalagan, ndamel mengsah supados mlajeng utawitakluk, utawi ngancuraken mengsah kanthi cara ingkang boten langsung sepertos nyebaraken lelara utawikeluwèn.
Motivasi dhasar, tangtos, inggih kasadyan ngayahi perang, nanging motivasi saged dipunpérang kanthi spesifik. Motivasi kanggé perang mbok manawi bènten kanggé pihak ingkang mréntahaken perang kaliyan ingkang ngayahi perang. Satunggiling nagari ingkang badhé ngayahi perang kedah gadhah panjurung kapemimpinan, panjurung militèr, sarta panjurung rakyat. Satunggiling conto, wonten ingPerang Punic ingkang kaping tiga,Para pemimpinRomawingersaaken perang dhumatengCarthagokanggé nglumpuhaken kakiatan nagari saingan punika wau; déné militèr mbokmanawi ngersaaken badhé ngginakaken kasempatan kanggé nguwaosi lan ngancuraken kitha Carthago, nanging rakyat Romawi saged mangertos lan ngidinaken perang kanthi angkah ingkang bènten inggih punika kanggé ngicalaken budaya populèr tiyang Carthago, ingkang kabaripun remen ngurbanaken laré alit. Amargi kathah tiyang ingkang ndhèrèk sarujuk, perang saged njalari pangurbanan jiwa raga, sanajan saking motivasi ingkang bènten-bènten. Rupi-rupi téyori bab jalaran perang, antawisipun:
Paraahli sajarahradi kirang remen dhateng alasan ingkang rèmèh tumraping perang.A.J.P. Taylornjelasaken yèn perang punika kados déné kacilakan lalu lintas. Ing ngriku tansah wonten kondhisi lan situasi ingkang njalari, nanging boten wonten cara kanggé mgramalaken wonten pundi lan mbénjang menapa badhé kadadosan. Paraahli ngèlmu Sosialngritik andharan punika, kanthi alasan yèn sadèrèngipun perang para pemimpin kanthi sadhar sampun ndamel kaputusan, pramila boten saged dipunwastani murni kacilakan. Sawenèh tiyang mbokmanawi saged mikantukakenpolaingkang sakedhikipun gadhahkahandhalanutawireliabilitas, nanging amargi perang punika wujud maksad kolèktif saking jalmi kathah, tangtos angèl sanget kanggé ndamelsistem ramalaningkangkomplitlanmurakabi.
Ahli PsikologikadosE.F.M. DurbanlanJohn Bowlbymbantah yèn manungsa punikamarisi dhasarkejem. Sementawis kekejeman punika dipunpendhem ing salebetipun masarakat normal, kadhangkawis kedah muncul inggih punika nalika perang. Kanyatan punika sinarengan kaliyan tandha-tandha sanèsipun kados tadisplacement, inggih punika nalika tiyang nyaluraken keluhanipun awujudbiaslan kabencèn utawi (hatred) dhumateng sukubangsa, nagari utawi ideologi sanès. Sementawis téyori punika gadhah andharan tumrap panyebabing perang, nanging boten saged nerangaken wonten pundi lan mbénjang manawa perang badhé kadadosan. Minangka tambahan, téyori punika nimbulaken pitakèn kéngin menapa kala-kala mangsa damé ingkang lami lan kala sanèsipun mangsa perang ingkang boten rampung-rampung. Ugi téyori punika boten saged nerangaken kadospundi satunggiling budaya manungsa saged ical ing salebeting perang.
SawetawisAhli Antropologigadhah pandhangan ingkang bènten sanget bab perang. Para ahli punika nyimpulaken manawi perang punika dhasaripun saking budaya, ingkang dipunsinaoni kanthi prabawanurturetinimbang alami (nature). Pramila punika bilih masarakat saged dipunreformasi, perang saged ical. Miturut aliran punika katampinipun perang kanthi alasanagami,ideologilanNasionalisme.
NgèlmuSosiologisampun dangu migatèkaken bab asal-usulipun perang, lan pinten-pinten èwu téyori sampun tuwuh, lan kathah ugi ingkang boten sarujuk satunggal téyori lan téyori sanèsipun.Ngèlmu Sosiologi mérang bab perang dados sawatawis téyori. Sepindhah, téyoriPrimat der Innenpulitik(Primacy of Domestic Politics) ingkang dhedhasar karyaEckart KehrlanHans-Ulrich Wehler, mratélaaken yèn perang punika kasil saking kondhisi domestik, kanthi sasaran agrèsi ingkang dipuntamtoaken déning kanyatan internasional. Pramila,Perang Donya Ipunika boten produkcecongkrahan internasional,prajanjèn rahasia, utawikasaimbangan kekiatannanging produk sakingsituasi ékonomi,situasi sosial, lansituasi pulitiksalebeting saben nagari ingkang tumut perang.
Andharan punika bènten kaliyan andharan tradhisionalPrimat der Außenpulitik(Primacy of Foreign Politics) sakingCarl von ClausewitzlanLeopold von Rankeingkang mbantah yèn punika kaputusan saking para kepala nagari lan situasigeopulitikingkang nuwuhaken perang.
Téyori Dhémografi saged dipunkempalaken dhumateng kalih kelas, inggih punika téyoriMalthusianlan téyori''youth bulge''.
Téyori Malthusian ningal satunggiling proporsi ingkang lepat tumrap tuwuhing kang ndunungi lan kirangipun dhaharan minangka jalaran konflik ingkang kejem. Déné téyoriYouth Bulgeradi bènten, inggih punika bab proporsi ingkang lepat antawis cacahing pemudha ingkang gadhah pendhidhikan inggil, lan cacahing kalenggahan wonten ing masarakat minangka sumber utami rupi-rupi kakerasan sosial kalebet ugi perang. Miturut téyori punika: "tiyang badhé ngemis kanggé dhaharan, naging manawi kanggé posisi utawi kalenggahan badhé némbak."
Analisisstatistikperang dipunwiwiti déningLewis Fry RichardsonnalkaPerang Donya I. Database ingkang langkun anyar sanèsipun bab perang lan konflik senjata sampun dipunsusun déning ProyekCorrelates of War,Peter BreckelanUppsala Department of Peace and Conflict Research.
Wonten rupi-rupi andharan miturut.téyori gayutan internasional. Pedhukung téyorirealismeboten sarujuk yèn motivasi nagari inggih punika madosi kaamanan kanggésurvivalutawi supados tetep èksis. Satunggilin andharan, kadangkawis boten sarujuk dhateng pandhangan kaum realis, bab kathahing bukyos empiris kanggé njurungklaimyèn nagari ingkangdhémokratisboten badhé perang kaliyan sesaminipun, punika satunggiling andharan ingkang katelahdemocratic peace theory. Faktor sanèsipun ingkang kalebet inggih punika kawontenan bènten tumrap moral lan kapercayan agami, boten sarujuk ing babagan ékonomi lan dagang, mroklamasèkaken kamardhikan lan sanès sanèsipun.
Téyori utami sanèsipun ingkang megepokan kaliyanKakuasaan ing Hubungan Internasionallanmachtpulitikinggih punikaTéyori Transisi Kakuasaan, ingkang mérang donya dados sawatawis hirarki lan nerangaken yèn perang punika minangka siklus destabilisasi saking hegemonikakuatan ageng.
Lingkungan ing satunggiling perang gadhah prabawa ingkang ageng tumrap jinins perang, kalebet jinis médhan perang. Prmila prajurit kedah dipunlatih wonten ing rupi-rupi medhan perang, ing antawisipun:
Angangka angka kalebet kurban sipil sakinglelara,kelaparan, lan sanèsipun ugi bala ingkang ggugur wontenpalagan.
-