Kristiyanismo

AngKristiyanismoayAbrahamikoatmonoteistangrelihiyonna nakabatay sa buhay at mga aral niHesu Kristo, ang itinataguriang Anak ngDiyosat tagapagligtas ng sangkatauhan. Sa kasalukuyan, ito ang pinakamalaking relihiyon sa mundo, na may humigit-kumulang 2.4 bilyong kasapi o 31.2% ng pandaigdigang populasyon.
Ang Kristiyanismo sa simulang kasaysayan nito noong mga maagang siglo nito ayhindi isang nagkakaisang kilusanngunit binubuo ng mga pangkat na maymga magkakatunggaling pananawna gumagamit ng mga iba't ibang kasulatan.Angkanonng Bagong Tipan (na tinatanggap ng marami ngunit hindi lahat ng Kristiyano sa ngayon) na nabuo lamang noong ika-4 siglo CE ang kanon na pinagpasyahan ng isang pangkat ng Kristiyano. Sa karagdagan, ang mga kasunduan sateolohiyaay nabuo lámang sa mgaUnang Pitong Konsilyona nagsimula lamang noong ika-4 siglo CE kung saan ang pangkat na nanalo sa mgahalalangito ang nagingortodoksiya. Ang mga konsehong ito ay inumpisahan niEmperador Constantinoupang maabot ang isang pagkakaisa ng mga magkakatunggaling sektang Kristiyano sa kanyangImperyong Romano. Sa mga konsehong ito na kinondena ng nanalongortodoksiyaang kanilang mga katunggaling sektang Kristiyano na natalo sa mgahalalangito bilang mgaeretiko. Angortodoksiyaang ginawang opisyal na relihiyon ng Imperyo Romano ni EmperadorTheodosius Iat kanyang sinupil angibang mga sektang Kristiyanogayundin ang mgarelihiyongpaganona katunggali ng ortodoksiyang ito. Kalaunan, ang ortodoksiya aynagkabaha-bahagi sa iba't ibang mga pangkatdahil sa mga hindi mapagkasunduang doktrina.
Ang mga pagkakabaha-bahaging ito ay nagpapatuloy pa rin hanggang sa kasalukuyang panahon dahil sa mga iba't ibang magkakatunggaling interpretasyon tungkol sa tunay na kalikasan at mga katuruan niHesus. Ang mga karamihan sa mga sektang ito ay nag-aangkin na silaang isang totoong simbahangKristiyano at ang ibang mga sektang Kristiyano ayhindi totoo.
Ang pangalangKristiyano(Griyegong Χριστιανός, "Christianos" Strong's G5546),  ay may kahulugang "kabílang kay Kristo" o "pagmamay-ari ni Kristo", na naging tawag para sa mga sinaunang disipulo sa lungsod ngAntiokena kilala rin bilangAntioqueoAntioch(Gawa 11:26).  SiSan Ignacio ng Antiochang unang gumamit ng "Kristiyanismo" (Χριστιανισμός, "Christianismos") bílang pangalan ng pananampalataya kay Kristo.  Sa diwà ng Kristiyanismo, kapag ginamit ang salitangKristiyano- kasáma at katulad ng mga katagangalagad,apostol,disipulo,mananampalataya,sumasampalatáyà,nanalig, onaniniwala- nagpapahiwatig ito ng pagtitiwala at pagsunod kayHesukristo.  Ginamit niSimon PedroatHaring Agrippaang katawagangKristiyano.
Ang pinaniniwalaan (ng mga Kristiyano) na tagapagtatag ng Kristiyanismo na siHesusay pinaniwalaang ipinanganak sa Romanong Judea sa pagitan ng 7 BCE at 2 CE.Ang Kristiyanismo ay nagsimulang kumalat mula sa Herusalem tungo sa mga lugar gaya ng Syria, Assyria, Mesopotamia, Phoenicia, Asia Minor, Jordan at Ehipto. Ang Kristiyanismo ay ginawang opisyal na relihiyon ng estado ngArmenianoong 301 CE,Georgianoong 319 CE,Imperyong Aksumnitenoong 325 CE at ngimperyo Romanonoong 380 CE. Ang mga kondisyon saimperyo Romanoay nagpadali sa pagkalat ng mga bagong ideya. Ang mga mahuhusay na lansangan at mga daanang pantubig ay pumayag sa madalíng paglalakbay samantalang angPax Romanaay gumawa sa paglalakbay mula sa isang rehiyon tungo sa isa pa na ligtas. Ang mga sinaunang Kristiyano ay nakaakay ng mga pamayanangHudyosa buongDagat Meditteraneo.Bagaman ang karamihan ng mga naakay sa Kristiyanismo ay mula sa Imperyo Romano, ang mga kilalang pamayanang Kristiyano ay itinatag rin saArmenia,Iranat sa kahabaan ngBaybaying Malabar.Ang bagongrelihiyonna Kristiyanismo ay pinakamatagumpay sa mga lugar na urbano at kumalat muna sa mgaalipinat mga tao na may mabababang mga katayuan sa lipunan.
Sa simula, angHudaismoat Kristiyanismo ayon sa mga iskolar ay hindi pa hiwalay at ang mga Kristiyano ay sumasambang kasáma ng mga Hudyo na tinatawag ng mga historyan naHudyong Kristiyanogaya ng mgaEbionita. Ang mga Hudyong Kristiyano ang bumubuo sa karamihan ng mga Kristiyano sa unang siglo ng Kristiyanismo at sumusunod pa rin sa mga Kautusan niMoisesayon saMga Gawa ng mga Apostol.Gayunpaman, dahil ang mga ibang Kristiyano ay nagsimulang umakay sa mgahentil(hindi Hudyo), nagkaroon ng alitan sa pagitan ng mga Kristiyano kung dapat pang sundin ng mgahentil(hindi-Hudyo) ang mga kautusan ni Moises.  Upang malutas ang  mga magkakatunggaling pananaw tungkol sa Kautusan ni Moises, angkonseho ng Herusalemay tinipon ng mga haligi ng iglesia (simbahan) na sina Pedro at Santiago (Galacia 2:9). Nagpasya siSantiago ang Makatarunganna ang mgahentil(hindi-Hudyo) ay maaaring maging mga Kristiyano nang hindi sumusunod sailangmga kautusan ni Moises gaya ng pagtutuli ngunitkailanganpa ring silang sumunod sa ilang mga kautusan ni Moises gaya ng paglayo samga pagkaing inihandog sa mga diyos-diyosan at binigti at dugo, imoralidad...sapagkat ang kautusan ni Moises ay ipinapangaral sa bawat lungsod  mula pa nang unang panahon at binabasa ito sa mga sinagoga bawat araw ng Sabat(Mga Gawa*).Gayunpaman, ayonMga Gawa*, tinuli ni Pablo si Timoteo at sa pagtahak nila sa mga lungsod, ibinigay nila Pablo sa mga iglesia ang pinagpasiyahan ng mgaapostolat ng mga nakakatanda sakonseho ng Herusalemna kanilang dapat sundin.Ang alitan tungkol sa pagsunod sa Kautusan ni Moises ay hindi natapos sakonseho ng Herusalem. Ayon saMga Gawa*, nabalitaan ng mga Hudyo patungkol kay Pablo,na tinuturuan mo ang lahat ng mga Hudyo na nasa mga hentil, ng pagtalikod kay Moises. Sinabi mo na huwag tuliin ang kanilang mga anak, ni mamuhay ng ayon sa mga kaugalian...Dalisayiin mo ang iyong sarili kasama nila. Bayaran mo ang kanilang magugugol upang magpaahit sila ng kanilang mga ulo. Upang malaman ng lahat na hindi totoo ang mga bagay na nabalitaan nila patungkol sa iyo. At malalaman din na ikaw ay lumalakad ng maayos na tumutupad ng kautusan.". Ayon saGalacia 2:11–14, kinompronta at sinaway ni Pablo siPedrodahil sa pamimilit ni Pedro sa mga hentil na sumunod sa kautusan ni Moises. Taliwas sa pinagpasyahan saKonseho ng Herusalemna bawal kainin ang pagkaing inihandog sa diyos-diyosan, binigti at dugo, isinaad ni Pablo sa1 Corinto 10:25, "anumang ipinagbibili sa pamilihan ay kainin ninyo".at sa1 Corinto 8:4–8ay "hindi tayo nagiging katanggap-tanggap sa Diyos sa pamamagitan ng pagkain". Ang pagkain ng mga inihandog sa diyos-diyosan ay ipinagbawal rin niHesussaPahayag 2:20,14.
Bagaman nakapasok sa kanon na Katoliko ang mgasulat ni Pablo, ang mga sulat na ito ay itinakwil ng mgaHudyong-KristiyanongEbionitana naniniwalang siApostol Pabloay isangnatalikod at impostor naapostol.
Ang ilang mga pamayanang Kristiyano sa ikalawang siglo CE ay nagebolb sa isang mas may istrukturang hierarka na ang isang sentral na obispo ay may autoridad sa siyudad at humantong sa pagpapaunlad ngObispong Metropolitan. Ang organisasyon ng Simbahang Kristiyano ay nagsimulang gumaya sa organisasyon ng Imperyo Romano. Ang mga obispo sa mga siyudad na mas mahalaga sa politika ay naglapat ng mas malaking autoridad sa mga obispo sa mga kalapit na siyudad.Ang mga simbahan saAntioquia,AlehandriyaatRomaang humawak ng pinakamatataas na mga posisyon.Kabilang sa mga magkakatunggaling pananaw na Kristiyanong lumaganap noong ika-2 siglo angMarcionismo,Gnostisismo,Montanismo,Docetismo. SiMarcionang pinaniniwalang ang unang nagtipon ng isangkanonna binubuo lamang 11 mga aklat na isang Ebanghelyo ni Lucas at 10sulat ni Pablo. Ang ibang mga aklat nang kalaunang nagingkanonng Bagong Tipan ay itinakwil ni Marcion. SiIrenaeusang unang nagmungkahi ng pagtanggap lamang sa apat na ebanghelyo at nangatwiran laban sa mga ibang pangkat na Kristiyano na gumagamit ng mga ebanghelyo na kaunti o higit pa sa 4. Kanyang binatikos angGnostisismoat itinakwil angEbanghelyo ng Katotohanandahil sa nilalamanggnostikonito. Tinangka niVictorna obispo ng Roma na ideklarangerehiyaat itiwalag ang mga nagdiriwang ng paskuwa sa Nisan 14. Bago ni Victor, may isang pagkakaiba sa petsa ng pagdiriwang ng Paskuwa sa pagitan ng mga obispo ng Asya menor at Kanluran. Ipinagdiriwang ito ng mga simbahan sa Asya menor tuwing ika-14 ng buwang Nisan ng mga Hudyo na araw bago ang paskuwa ng mga Hudyo nang hindi isinasaalang kung anong araw ng linggo ito mahulog na kanilang binatay saEbanghelyo ni JuansaJuan 18:28atJuan 19:14–15.Ang kasanayang ito ay sinunod niPolicarpiona obispo ngSmyrnasa Asya (na inangking alagad ni Apostol Juan) gayundin niMelito ng Sardis. Salungat sa Ebanghelyo ni Juan, angMarcos 14:12–18,Mateo 26:17–21atLucas 22:8ay nagsasaad na ang Huling Hapunan ang Seder naPaskuwana isinasagawa ng mga Hudyo sa simula ngNisan15. Ipinagdiriwang ng Kanluran ang Paskuwa tuwing linggo kasunod ng ika-14 ng Nisan. Ang mga synod ay idinaos saPalestina,PontusatOsrhoenesasilanganatRomaatGaulsakanluranna ang bawat isa ay nagpasyang ang pagdiriwang ng paskuwa ay dapat tuwing linggo. Ang isang pagpupulong sa Roma ay idinaos na pinangasiwaan ni Victor at nagpadala ng liham kayPolycrates ng Efesoat mga simbahan sa probinsiya ng Asya. Sa parehong taon, tinipon ni Polycrates ang isang pagpupulong saEfesona dinaluhan ng mga obispo sa buong probinsiya ng Asya at nagpasya silang sawayin si Victor at panatilihin ang kanilang tradisyon ng paskuwa.Pinutol ni Victor ang kanyang kaugnayan sa mga obispong gaya ninaPolycratesngEfesona sumalungat sa kanyang mga pananaw tungkol sa Paskuwa. Ang isyu ng paskuwa ay sinagot saUnang Konseho ng Nicaeanoong 325 CE na nagpasyang ang paskuwa ay dapat idaos tuwing linggo kasunod ng buong buwan pagkatapos ng equinox na tagsibol. Itinakwil rin ni Victor siTheodotus ng Byzantiumdahil sa kanyang paniniwalangadopsiyonismotungkol kay Kristo. Naniwala si Theodotus na si Hesus ay ipinanganak bilang isang hindi-Diyos na tao at kalaunan lamang "inampon" ng Diyos sa kanyang bautismo at naging Diyos pagkatapos ng kanyang pagkabuhay muli.
Isinaad ni Duffy na noong ikatlong siglo CE, ang obispo sa Roma ay nagsimulang umasal bilang korte ng pag-aapela sa mga problema na hindi malutas ng ibang mga obispo sa ibang mga siyudad.Ang ilang mga Kristiyano na humahawak ng paniniwalangproto-ortodoksona kilala bilang mgaama ng simbahanay nagsimulang maglarawan ng mga katuruan nito bilang pagsalungat sa ibang mga pangkat ng Kristiyano gaya ngGnostisismo.Hindi katulad ng karamihan ng mgarelihiyonsa Imperyo Romano sa panahong ito, ang mga Kristiyano ay inaatasan na magtakwil ng ibang mgadiyosna isang kasanayang minana mula saHudaismo. Ang pagtanggi ng mga Kristiyano na lumahok sa mga pagdiriwang napaganoay nangangahulugang hindi nito magawang makilahok sa karamihan ng buhay pampubliko na nagtulak sa mga hindi Kristiyano kabilang ang pamahalaan ng Imperyo Romano na matakot na ginagalit ng mga Kristiyano ang mga diyos at nagiging banta sa kapayapaan at kasaganaan ng imperyo. Sa karagdagan, ang pagiging malapit ng mga lipunang Kristiyano at pagiging masikreto sa mga kasanayan nito ay lumikha ng mga tsismis na ang mga Kristiyano ay nagsasagawa nginsestoatkanibalismo. Ito ay nagresulta sa mga pag-uusig na Romano sa mga Kristiyano na karaniwan ay lokal at bihira bago ang ikaapat na siglo CE.Ang isang sunod sunod na mas sentral na organisadong mga pag-uusig sa Kristiyano ay lumitaw noong ikatlong siglo nang inatas ng mga emperador na ang mga krisis sa militar, pampolitika at pang-ekonomiya ng imperyo ay sanhi ng galit ng mga diyos. Ang lahat ng mga mamamayan ay inatasang maghandog sa mga diyos o kundi ay paparusahan.Ang mga Hudyo ay hindi isinama hangga't nagbabayad ang mga ito ngfiscus Judaicus(buwis ng Hudyo). Ang ilang mga kristiyano ay pinaslang, lumisan sa imperyo o tumakwil sa kanilang paniniwalang Kristiyano. Ang mga hindi pagkakasunduan sa papel sa Iglesia (kung meron man) na dapat magkaroon ang mga tumalikod na ito ay humantong sa mgapaghahating mgaDonatistaatNovatianista.Ang mga relasyon sa pagitan ng pamayanang Kristiyano at Imperyo Romano ay hindi konsistente: Ninais naTiberiusna ilagay ang Kristo sapanteonng mga diyos at tumanggi sa simula na usigin ang mga Kristiyano. Ang ilang mga emperador ay umusig sa mga Kristiyano ngunit ang iba gaya ninaCommodusat iba pa ay pumapabor sa mga Kristiyano.
Noong Abril 311 CE, si Galerius na nakaraang nangungunang pigura sa mga pag-uusig ng mga Kristiyano ay naglabas ng isang kautusan na pumapayag sa pagsasanay ng relihiyong Kristiyano sa ilalim ng kanyang pamumuno.Mula 313 hanggang 380 CE, ang Kristiyanismo ay nagtamasa ng isang katayuan bilang isang legal na relihiyon sa loob ng Imperyo Romano. Noong 380 CE, Ang Kristiyanismo ang naging relihiyong pang-estado ng Imperyo Romano.
Ayon sa mga manunulat na Kristiyano, nang maging emperador si Dakilang Constantino I ngKanlurang Imperyo Romanonoong 312 CE, kanyang itinuro ang kanyang pagkapanalo sa isang labanan sadiyosng Kristiyanismo. Inangkin ng mga sangguniang Kristiyano na si Constantino I ay tumingin sa araw bago anglabanan sa tulay na Milvianat nakita ang isang krus ng liwanag sa itaas nito na may mga salitang "ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ" ("sa pamamagitan nito, sumakop!"). Iniutos ni Constantino sa kanyang mga hukbo na palamutian ang kanilang mga kalasag ng isang simbolong Kristiyano (Chi Ro) at pagkatapos nito ay nanalo sa labanan.
Pagkatapos ng labanan sa tulay ng Milvian, ang bagong emperador na Constantino I ay hindi pumansin sa mga dambana ngmga diyos na RomanosaCapitolinoat hindi rin nagsagawa ng mga handog ayon sa kustombreng Romano upang ipagdiwang ang pagpasok ng pagwawagi sa Roma. Sa halip nito, siya ay tuwirang tumungo sa palasyo ng emperador. Gayunpaman, ang karamihan ng mga maimpluwensiyal na tao sa imperyo Romano lalo na ang mga opisyal ng militar ay hindi nagpaakay sa Kristiyanismo at nanatiling lumalahok sarelihiyon ng Sinaunang Roma. Sa pamumuno ni Constantino I, kanyang sinikap na pahupain ang mga paksiyong ito na hindi Kristiyano. Ang mga salaping Romano na inilimbag hanggang 8 taon pagkatapos ng labanan sa tulay na Milvian ay naglalaman pa rin ng mga imahen ng mgaDiyos na RomanoAng mga monumentong unang kinomisyong itayo ni Constantino I gaya ngArko ni Constantinoay hindi naglalaman ng anumang reperensiya sa Kristiyanismo.Sa halip, ang mga munting estatwa ng Diyos na Romanong siSol Invictusna dala dala ng mga tagapagdala ng pamantayan ay lumilitaw sa tatlong lugar sa mga relief ngArko ni Constantino. Ang mga opisyal na barya ni Constantino I ay patuloy na naglalaman ng mga imahen niSol Invictushanggang noong 325/6 CE.
Kasama ng emperador ngSilangan Imperyo Romanona siLicinius, si Constantino ay naglabas ngKautusan ng Milanna nag-atas ng pagpayag ng lahat ng mgarelihiyonsa imperyo kabilang ang mgatradisyonal na relihiyong Romanoat ang Kristiyanismo. Ang kautusang ito ay humigit din sa mas maagang Kautusan niGaleriusnoong 311 dahil sa pagbabalik nito ng mga kinumpiskang mga pag-aari ng Simbahang Kristiyano. Gayunpaman, ang atas na ito ay may kaunting epekto sa mga saloobin ng tao.Ang mga bagong batas ay nilikha upang isabatas ang ilan sa mga paniniwala at kasanayang Kristiyano.Ang pinakamalaking epekto sa Kristiyanismo ni Constantino ang kanyang pagtangkilik sa relihiyong ito. Siya ay nagkaloob ng malalaking regalo ng mga lupain at salapi sa simbahan at nag-alok ng mga eksempsiyon sa buwis at iba pang mga legal na katayuan sa mga pag-aari ng simbahan at mga tauhan nito.Ang pinagsamang mga regalong ito at ang mga kalaunan pang regalo ni Constantino sa simbahan ay gumawa sa simbahan na pinakamalaking may ari ng lupain sa Kanluranin noong ikaanim na siglo CE.Ang karamihan sa mga regalong ito ay pinondohan sa pamamagitan ng malalang mga pagbubuwis sa mga kultongpagano.Ang ilang mga kultong pagano ay pinwersang tumigil sa kawalan ng mga pondo. Nang ito ay mangyari, pinalitan ng simbahang Kristiyano ang nakaraang papel ng mga kulto sa pagkalinga sa mga mahihirap ng lipunan.Sa isang repleksiyon ng tumaas na katayuan ng kaparian sa imperyo Romano, ang mga ito ay nagsimulang magsuot ng kasuotan ng mga sambahayan ng mga marharlika.Sa paghahari ni EmperadorConstantino I, ang tinatayang kalahati ng mga Kristiyano ay hindi sumusunod sa kalaunang nagwaging bersiyon ng Kristiyanismoat may pagkakaiba iba sa mga paniniwala ang mga Kristiyano.Natakot si Constantino na ang kawalang pagkakaisa ay magpagalit sadiyosat humantong sa mga problema sa imperyo. Dahil dito, siya ay nagsagawa ng mga kautusang militar at panghukuman upang lipulin ang ilang mga sekta ng Kristiyanismo.Upang lutasin ang ibang mga alitan, si Constantino ay nagsimula ng kasanayan na tumatawag sa mgakonsehong ekumenikalupang matukoy ang mga nagtataling interpretasyon ng doktrina ng Kristiyanismo.Pinagtibay saUnang Konseho ng Nicaeanoong 325 CE ang pananaw ng ilang mga obispo na siHesusna Anak ay isang tunay na Diyos mula sa Tunay na Diyos, ipinanganak at hindi nilalang, at nang isang substansiya o kaparehong substansiya sa Ama (homoousiossa Griyego). Kinondena ng Unang Konseho ng Nicaea ang mga katuruan ng heterodoksong teologong siAriusna may suporta ng ilang mga obispo na ang Anak ay nilikhang nilalang ng Ama,mas mababa sa Diyos Ama, may pasimula at hindi kapwa walang hanggan sa Ama at ang Ama at Anak ay ng isangkatulad na substansiya(homoiousios) ngunithindi ng kaparehong substansiya. Kabilang sa mga talatang ginamit ni Arius upang suportahan ang kanyang pananaw angJuan 14:28,Colosas 1:15,Kawikaan 8:22(Nilikha ako ng Panginoon sa pasimula ng kanyang gawa) at iba pa. Sa tinatayang mga 250–318 Kristiyano na dumalo, ang lahat maliban sa 2 ang bumoto laban sa pananaw niArius. SiAtanasiona kalahok sa Unang Konseho ng Nicaea noong 325 CE ay nagsaad na napilitang gumamit ang mga obispo ng terminolohiyanghomoousiosna hindi matatagpuan sa kasulatan dahil ang mga pariralang biblikal na kanilang nais gamitin ay inangkin ng mgaArianona mapapakahulugan sa itinuring ng mga obispong isang kahulugangeretiko.Dahil dito, "kanilang sinunggaban ang wala sa kasulatan  na kataganghomoousios(parehong substansiya) upang ingatan ang mahalagang ugnayan ng Anak sa Ama na itinanggi niArius".Sa Unang konseho ng Nicaea, siEusebio ng Caesareaay nagmungkahi ng isang kredong kompromiso na ang Anak ay "Diyos ng DIyos, ang unang ipinanganak sa lahat ng mga nilalang, ang bugtong ng Ama bago ang lahat ng panahon". Ang mga obispong anti-Ariano ay umayon dito at kahit ang mgaArianongunit ang partido niAlejandroang malakas na tumutol dito. Sa pang-uudyok niHosius, iminungkahi ni EmperadorConstantino Isa Unang Konseho ng Nicaea na ipasok ang kataganghomoousios(parehong substansiya) saKredong Nicenongunit ito ay hindi inayunan ng mga Ariano na nagmungkahi ng katagang homoiousios (katulad na substansiya).SiHosiusna pinakamalapit na tagapayo at kompidante ng EmperadorConstantino Isa lahat ng mga bagay na pangsimbahan ay maaaring nagtulak sa konseho na tanggapin ang homoousios. Sa karagdagan, itinuro niAtanasioang pagkatha ngkredong NicenokayHosius. Ang kontrobersiya ay hindi nagtapos dito at maraming mga kleriko saSilanganKristiyanismo ay tumakwil sa terminonghomoousios(parehong substansiya) dahil sa mas maagang pagkondena ng ilang Kristiyano sa paggamit nito ni Pablo ng Samosata. Sa karagdagan, ang relihiyongArianismoay yumabong sa labas ng imperyo Romano.Pinaniniwalaang ipinatapon ni Constantino I ang mga tumangging tumanggap saKredong Nicenokabilang ang mismong siArius, ang deakonong si Euzois at ang mga obispong Libyano na sina Theonas ng Marmarica at Secundus ng Ptolemais gayundin ang mga obispong lumagda sakredong Nicenongunit tumangging sumali sa pagkokondena kina Arius, Eusebio ng Nicomedia at Theognis ng Nicaea. Inutos rin ni Constantino I na sunugin ang lahat ng mga kopya ngThaliana aklat na pinaghayagan niAriusng kanyang mga katuruan.
Noong 331 CE, kinomisyon ni Constantino I siEusebio ng Caesareana maghatid ng 50bibliyapara saSimabahn ng Constantinople. Itinala niAtanasiona ang mga 40 skribangAlehandriyanoay naghanda ng mga bibliya para kay Constans. Pinaniniwalaang ang mga bibliyang inutos ni emperador Constantino ang naging dahilan upang likhain ang mgakanon.
Bagaman nakatuon si Constantino I sa pagpapanatili ngKredong Niseno, si Constantino ay naging determinado na papayapain ang sitwasyon at kalaunan ay naging mas maluwag sa mga kinondena at ipinatapon ngUnang Konseho ng Nicaea. Pinayagan ni Constantino I siEusebio ng Nicomediana protégé ng kanyang kapatid na babae at si Theognis na bumalik matapos lumagda ng isang hindi malinaw na pahayag. Ang dalawang ito at ibang mga kaibigan ni Arius ay gumawa para sa rehabilitasyon ni Arius. Sa Unang Synod ng Tyre noong 335 CE, sila ay nagdala ng mga akusasyon laban kayAtanasiona obispo ngAlehandriyaat tagapagtaguyod ng pananampalatayangNiseno. Si Atanasio ay ipinatapon ni Constantino na tumuring sa kanyang isang hadlang sa pakikipagkasunduan. Kalaunan ay naakay si Dakilang Constantino I saArianismoat binautismuhan ng obispongArianona siEusebio ng Nicomedianoong 2 Mayo 337 CE bago mamatay si Constantino. SiEusebio ng Nicomediaay napakaimpluwensiyal sa Imperyo kahit pagkatapos ng kanyang kamatayan na pinakinggan ni anak ni Constantino na si EmperadorConstantius IIang kanyang payo at niEudoxus ng Constantinoplena tangkaing akayin angImperyo RomanosaArianismosa pamamagitan ng paglikha ng mga Konsehong Ariano at opisyal na mga doktrinang Ariano.Dahil kay Eusebio ng Nicomedia na "Sa kabuuan, si Constantino at ang kanyang mga kahalili sa trono ay gumawang miserable sa mga pinuno ng Simbahan na naniwala saNisenoat sa pormulangTrinitarianonito."Si Constantino I ay namatay noong 337 CE na nag-iwan sa kanyang anak na siConstantius IIna pumabor saArianismobilang emperador ngSilangang Imperyo Romanoat ang isa pang anak ni Constantino I na siConstansna pumabor naman saKredong Nisenobilang emperador ngKanlurang Imperyo Romano. Ang isang konseho saAntioquianoong 341 CE ay naglabas ng isang pagpapatibay ng pananampalataya na hindi nagsama ng sugnay nahomoousion(ng parehong substansiya). Si Constantius na nakatira saSirmiumay nagtipon ng Unang Konseho ng Sirmium noong 347 CE. Ito ay sumalungat kay Photinus na obispo ng Sirmium na isang Anti-Ariano na may paniniwalang katulad kay Macellus. Noong 350 CE, si Constantius ang naging tanging emperador ng parehong Silangan at Kanluran ng Imperyo na naging dahilan ng isang temporaryong paglakas ngArianismo. Sa Ikalawang Konseho ng Sirmium noong 351 CE, si Basil na obispo ng Ancyra at pinuno ng mga semi-Ariano ay nagpatalsik kay Photinus. Ang mga semi-Ariano ay naniwala na ang Anak ay "ng katulad na substansiya" (homoiousios) sa Ama. Ang mga konseho ay idinaos sa Arles noong 353 CE at Milan noong 355 CE kung saan kinondena ang pro-Nicenong siAtanasio. Noong 356 CE, siAtanasioay ipinatapon at si George ay hinirang na obispo ngSimbahan ng Alehandriya. Ang Ikatlong Konseho ng Sirmium noong 357 CE ay isang mataas na punto ng Arianismo. Ang Ikapitong Konpesyong Ariano (Ikalawang konpesyong Sirmium) ay nagsaad na ang parehonghomoousio(ng parehong isang substansiya) athomoiousios(ng katulad ngunit hindi parehong substansiya) ay hindibiblikalat angAma ay mas dakila sa Anak. Ang isang konseho sa Ancyra noong 358 CE na pinangasiwaan ni Basil ay naglabas ng isang pahayag na gumagamit ng terminonghomoousios. Gayunpaman, ang ikaapat na Konseho ng Sirmium noong 358 ay nagmungkahi ng isang malabong kompromiso na ang Anak ayhomoios(katulad na substansiya) ng Ama.  Sa dalawang mga konseho noong 359 CE sa Rimini at Seleucia ay tinangka ni Constantius na ipataw ang pormulanghomoiosng Sirmium IV sa Simbahang Kristiyano. AngKonseho ng Constantinople noong 360 CEay sumuporta sa isang kompromiso na pumapayag sa parehong magkatunggaling pananaw naNicenoatArianismo. Ang isang konseho sa Constantinople noong 361 CE ay nagpatibay nghomoios(katulad sa substansiya) na nagsasaad na ang Anak ay "katulad ng Ama na nagpanganak sa kaniya". Itinakwil din nito ang ousia (substansiya). Gayunpaman, sa kamatayan ni Constantius noong 361 CE, angpartidong Nicenona nagpatibay nghomoosuios(ng parehas na substansiya) ay nagpalakas ng posisyon nito. Sa kamatayan niAthanasionoong 373 CE, ang mgamga amang Capadocioay nanguna sa pagsuporta ngpananampalatayang Niceno.
Sa kanyang pamumuno, kailangang komprontahin ni EmperadorValensang pagkakaiba sa mga teolohiya ng Kristiyanismo na nagsisimulang lumikha ng pagkakahati sa Imperyo. Tinangka niEmperador Julian(361–363) na muling buhayin ang mga relihiyongpagano. Gayunpaman, sa kabila ng malawak na suporta, ang kanyang aksiyon ay nakitang malabis at bago mamatay ay kinamuhian. Tulad ng mga magkapatid na mga Emperador na siConstantius IIatConstans, sina EmperadorValensatValentinian Iay nag-aangkin ng magkaibang mga pananaw teolohikal. Si Valens ay isangArianosamantalang si Valentinian I ay naniwala saKredong Niceno. Pinaboran ni Valens ang pangkat na gumamit ng pormulanghomoiosna teolohiyang kilala sa karamihan ng Silangan at sa ilalim ng mga anak ni Constantino ay tumibay sa Kanluran. Gayunpaman, nang mamatay si Valens, ang sanhi ngArianismosa Romanong Silangan ay nagwakas. Noong 380 CE, angKristiyanismong Nicenobilang pagsalungat saArianismoay naging opisyal narelihiyonng Imperyo Romano.Itinaguyod ng kanyang kahaliling emperador na siTheodosius IangKredong Nicenona interpretasyon na pinaniniwalaan ng Simbahan sa Roma atSimbahan sa Alehandriya. Noong 27 Pebrero 380 CE, sinaTheodosius I,GratianatValentinian IIay naglimbag ng "Kautusan ng Tesalonica" upang ang ihayag ng lahat ng kanilang mga nasasakupan ang pananampalataya ng mga obispo ng Roma na siPapa Damaso Iat ng papa ngSimbahan ng Alehandriyana siPapa Pedro II ng Alehandriyanapananampalatayang Niceno.Kanyang binigyan ng pinahintulutan ang mga tagasunod ng kautusang ito na kunin ang pamagat na "Katolikong Kristiyano".Ang Kautusang ito ay inilbasa sa ilalim ng impluwensiya niAcholiusat kaya ay niPapa Damaso Ina humirang sa kanya. Si Acholius ang obispo ng Tesalonika na nagbautismo kay Theodosius I pagkatapos nitong magkaroon ng malalang sakit. Noong 26 Nobyembre 380 CE, dalawang araw pagkatapos niyang makarating saConstantinople, kanyang pinatalsik ang obispong hindi-Niceno na siDemophilus ng Constantinopleat hinirang siMeletiuspatriarka ngAntiochatGregorio ng Nazianzusna isa sa mgamga amang Capadocio,patriarka ng Constantinople. Noong Mayo 381 CE, hinimok ni Theodosius ang isang bagongkonsehong ekumenikal sa Constantinopleupang kumpunihin ang pagkakahati sa pagitan ng Silangan at Kanluran sa batayan ngortodoksiyang Niceno.Inilarawan ng konseho ang ortodoksiya kabilang ang misteryosong Ikatlong Persona ngTrinidad, na Banal na Espirito na bagaman katumbas ng Ama ay nagmula sa kanya samantalang ang Anak ay ipinanganak ng Ama.Hanggang noong mga 360 CE, ang mga debateng teolohikal ay pangunahing nauukol sa pagkadiyos ng Anak. Gayunpaman, dahil hindi nilinaw saUnang Konseho ng Nicaea(325 CE) ang pagkadiyos ngBanal na Espirito, ito ay patuloy na naging paksa ng debate sa pagitan ng mga pangkat Kristiyano. Ang paniniwala ng sektangPneumatomachina angBanal na Espiritoay isang nilalang ng Anak at lingkod ng Ama at Anak ay nagtulak saUnang Konseho ng Constantinople(381 CE) na tinipon ni Theodosius I na idagdag saKredong Nisenoang, "At sa Banal na Multo, ang Panginoon, ang Tagabigay ng Buhay, Na nagmumula sa Ama, na kasama ng Ama at Anak ay katumbas na sinasamba at niluluwalhati..." Kinondena rin ng Konsehong ito (381 CE) ang mga paniniwalang Kristiyano naArianismo,ApollinarismoatPneumatomachiat niliwanag ang mga hurisdiksiyon ng simbahang estado ng Imperyo Romano ayon sa mga hangganang sibil at nagpasya na angConstantinopleay ikalawa sa karapatan sa pangunguna sa Roma.Noong 383 CE, iniutos ni Theodosius I sa iba't ibang mga hindi-Nicenongsektang Kristiyano naArianismo,Anomoeanismo,MacedonianoatNovatianna magsumite ng isinulat na mga kredo sa kanya na kanyang siniyasat at pagkatapos ay sinunog maliban sa kredo ng mga Novatian. Ang ibang mga sekta ay nawalan ng karapatan na magpulong, mag-ordina ng mga pari nito at ikalat ang kanilang mga paniniwala.Ipinagbawal ni Theodosius I ang pagtira ng mgaeretikosa loob ngConstantinopleat noong 392 CE at 394 CE ay sinamsam ang kanilang mga lugar ng sambahan.. Ang Ikatlong Konsehong Ekumenikal naUnang Konseho ng Efeso(431 CE) ay muling nagpatibay ngorihinal na bersiyonng Kredong Niceno (325 CE)at idineklara na "hindi nararapat para sa anumang tao na magsulong o sumulat o lumikha ng isangἑτέραν(na isinaling "iba", "kasalungat" at hindi "iba pa") na Pananampalataya na itinatag ng mga banal na ama na nagtipon kasama ng Banal na Multo sa Nicæa (i.e.Kredong Nicenonoong 325 CE)".Ang ilang mga modernong skolar ay naniniwalang ang kredong Niceno ng 381 CE ay isinaad ng mga obispo sa Constantinople ngunit hindi prinomulga bilang isang opisyal na akto sa Konseho. Ang ilang mga skolar ay tumututol rin kung ang Kredong Niceno ng 381 CE ay isang simpleng pagpapalawig ng Kredong Nicseno ng 325 CE o ng isang tradisyonal na kredo na kapareho ngunit hindi katulad ng kredong Niceno ng 325 CE. Noong 451 CE, tinukoy ngKonseho ng Chalcedonang Kredong Niseno ng 381 CE bilang "ang kredo...ng 150 banal na mga amang nagtipon sa Constantinople."
Ang pag-uusig ng mga Kristiyano sapaganismosa ilalim ni Theodosius I ay nagsimula noong 381 CE pagkatapos ng unang ilang taon ng kanyang pamumuno sa Silangang Imperyo Romano. Noong 380, inulit ni Theodosius I ang pagbabawal ni Constantino sa paghahandog na pagano, ipinagbawal angharuspicysa parusa ng kamatayan, pinangunahan ang kriminalisasyon ng mga Mahistrado na hindi nagpapatupad ng mga batas na anti-pagano, winasak ang mga ugnayang pagano at winasak ang mga templong pagano. Sa pagitan ng 389–391, kanyang inihayag ang mga atas na Theodosian na nagbabawal ng paganismo.Siya ay nag-atas ng komprehensihibong batas na nagbabawal sa anumang paganong ritwal kahit sa pribasiya ng tahanan ng mga itoat umapi sa mgaManichean.Ang paganismo ay pinagbabawal na, isang "religio illicita."Noong 385, ang bagong legal na autoridad na ito ng nananaig na bersiyon ng Kristiyanismo ay humantong sa unang paggamit ng parusang kamatayan na inihahayag bilang sentensiya saeretikong KristiyanongsiPriscillian.
Sa panahong ito, ang kasalukuyang bersiyonkanonng katoliko ngbibliyaay unang opisyal na inilatag sa mgakonseho ng simbahanat synod. Bago ang mga konsehong ito, ang iba't ibang mga pangkat Kristiyano ay may kanya kanyang pinaniniwalaangkanon. SiMarcion ng Sinopena isang obispong Kristiyano ngAsya menorna tumungo sa Roma at kalaunang itiniwalag ng kanyang mga kalabang Kristiyano para sa kanyangmga pananawang pinaniniwalaan na kauna-unahang Kristiyano na nagmungkahi ng isang depinitibo, eksklusibo, at isangkanonng mga kasulatang Kristiyano na kanyang tinipon sa pagitan nang 130–140 CE.Kanyang itinakwil ang ibang mga ebanghelyo maliban sa kanyang bersiyon ngEbanghelyo ni Lucasat 10 sa kanyang bersiyon ng mgasulat ni Pabloat hindi kasama ang1 Timoteo,2 Timoteo,TitoatSulat sa mga Hebreo. Ang mga sektang Kristiyanong gaya ng mgaEbionitaat iba pa ay tumakwil sa lahat ng mgasulat ni Pabloat tumuring kayApostol Pablona  isangimpostor na apostol. Ang isang sekta ng Kristiyanismo noong ca. 170 CE na tinawag ng kanilang kalaban na siEpiphanius ng Salamisnaalogiay tumakwil saEbanghelyo ni Juan(at posibleng angAklat ng Pahayagat mga sulat ni Juan) bilang hindi apostoliko at itinuro ng sektang ito angebanghelyo ni Juanna isinulat nggnostikongsiCerinthus. Si Cerinthus ay tumanggap lamang sa isang ebanghelyo naEbanghelyo ni Mateo. Ang isangapatna ebanghelyong kanon (Tetramorph) ay unang isinulong niIrenaeusnoong c. 180 CE. Si Ireneaus rin ang kauna-unahang Kristiyano na nagbanggit ng apat na ebanghelyo sa mga pangalan na Mateo, Marcos, Lucas at Juan. Sa kanyang akdangAdversus Haereses, kinondena ni Irenaeus ang mga sinaunang pangkat na sekta ng Kristiyanismo na gumamit lamang ngisang ebanghelyogaya ngMarcionismo(na gumamit lamang ngEbanghelyo ni Lucas) o mgaEbionitana tila gumamit ng isang bersiyongAramaikong Ebanghelyo ni Mateo gayundin ang ilang mga pangkat na gumamit ng higit sa apat na mga ebanghelyo gaya ng mgaValentinian(A.H. 1.11). Ang dahilang ibinigay ni Irenaeus sakanyangpagtanggap ng 4 na ebanghelyo ay,  "hindi posibleng may higit o kakaunti sa apat na ebanghelyo" dahil ang daigdig ay may apat na sulok at apat na hangin (3.11.8). Ang may akda ngPragmentong Muratorianna ipinagpapalagay na isinulat  noong ca. 170 CE dahil sa pagbanggit sa Obispo ng Roma na si PapaPío I(bagaman ang ilan ay naniniwalang isinulat ito noong ika-4sigloCE) ay nagtala ng karamihan ngunit hindi lahat ng mga aklat ng naging 27 aklat ng bagong tipan. Hindi binanggit sa Pragmentong Muratorian angSulat sa mga Hebreo,Unang Sulat ni Pedro,Ikalawang Sulat ni Pedro,Sulat ni Santiagoat tumakwil sa mga liham na inangking isinulat niApostol PablonaSulat sa mga taga-LaodiceaatSulat sa mga taga-Alehandriyanona isinaad ng pagramentong Muratorian na "pineke sa pangalan ni Pablo upang isulong ang erehiya ni Marcion."  Ilan sa mga kasamang "kinasihang kasulatan" para kayOrigenang "Sulat ni Barnabas,Pastol ni Hermasat1 Clemente" ngunit ang mga aklat na ito ay inalis niEusebio ng Caesarea.Ang mga mga aklat na ito ay tinawag niEusebio ng Caesareana "antilegomena" o mga tinutulang aklat. Kabilang din sa antilegomena angSantiago,Judas,2 Pedro,2at3 Juan,Apocalipsis ni Juan,Apocalipsis ni Pedro,Didache,Ebanghelyo ayon sa mga Hebreo,Mga Gawa ni Pablo.Noong 331 CE, kinomisyon niEmperador ConstantinosiEusebio ng Caesareana maghatid ng 50bibliyapara saSimabahn ng Constantinople. Itinala niAtanasiona ang mga 40 skribangAlehandriyanoay naghanda ng mga bibliya para kay Constans. Pinaniniwalaang ang mga bibliyang inutos ni emperador Constantino ang naging dahilan upang likhain ang mga kanon. Noong 367 CE, siAtanasiona obispo ngSimbahan ng Alehandriyaat tagapagtaguyod ng pananampalatayangNicenoay nagbigay ng listahan ng eksaktong parehong mga aklat na naging 27 aklat na kanon ng Bagong Tipanat kanyang ginamit ang salitang "kanonisado" (kanonizomena) tungkol sa mga ito.Pinaniniwalaan ng ilan na saKonseho ng Romanoong 382 CE nang i-atas ng Obispo ng Roma na siPapa Damaso Iangkanonna nagtatala ng mga tinanggap na aklat ng Lumang Tipan (kasama angDeuterokanoniko) at 27 aklat ng Bagong Tipan. Gayunpaman, ang talaan ni Damaso (na isinaad na nagmula sa Konseho ng Roma) na isinama sa pseudepigrapikal na Decretum Gelasianum ay maaring hindi mula kay Damaso.Noong 391 CE, kinomisyon ni Papa Damaso I siJeronimona isalin ang Lumang Tipan sa Latin na tinawag naVulgata.Ang mga pinakamaagang salin ni Jeronimo ng Lumang Tipan ay batay sa mga rebisyon niOrigenngSeptuagintngunit kalaunang direktang bumase sa orihinal na tekstong Hebreo na iba sa Septuagint sa maraming mga lugar. Ang kanyang desisyon na gumamit ng tekstong Hebreo sa halip na nakaraang isinaling Septuagint ay sumalungat sa payo ng karamihang ibang mga Kristiyano kabilang siAgustin ng Hiponana naniwalang angSeptuagintay kinasihan ng Diyos. Gayunpaman, ang mga modernong skolar ay nagdududa sa aktuwal na kalidad ng kaalamang Hebreo niJeronimo. Ang mga modernong skolar ay naniniwalang ang GriyegongHexaplaang pangunahing sanggunian para sa saling "iuxta Hebraeos" ni Jeronimo ng Lumang Tipan.Itinakwil rin ni Jeronimo angapokripa. Gayunpaman, ang kanyang mga pananaw ay hindi nanaig. Noong 393 CE saSynod ng Hipona, angSeptuagint(kasama ngDeuterokanonikoat 27 aklat ngBagong Tipan) ay pinaniniwalaang kinanonisa dahil sa impluwensiya niAgustin ng Hipona.SiAgustin ng Hiponaay naghayag na ang isa ay "magnanais ng mga tinatanggap ng lahat ng mga Simbahang Katoliko kesa sa mga hindi tinatanggap ng ilan sa kanila". Isinaad ni Augstin na ang mga sumasalungat na simbahan ay dapat mas higitan sa timbang ng mga opinyon ng mas marami at mas matimbang na mga simbahan. Epektibong pinwersa ni Augustin ang kanyang opinyon sa Simbahan sa pamamagitan ng pag-uutos ng tatlong mga synod tungkol sa kanonisidad: Angsynod ng Hipona(393 CE),synod ng Carthage(397 CE) at isa pa sa Carthage (419 CE). Ang mga synod na ito ay tinipon sa ilalim ng kapangyarihan niAgustin ng Hiponana tumuring sa kanon bilang sarado na.Ang unang konseho na tumanggap ng kasalukuyang kanon ng mga aklat ng Bagong Tipan ay maaaring angSynod ng HiponasaHilagang Aprikanoong 393 CE. Kalaunang kinumpirma sa Mga Konseho ng Carthage noong 397 CE at 419 CE ang aksiyong kinuha sa Synod ng Hipona na muli ay dahil sa malaking impluwensiya ni Agustin ng Hipona.AngAklat ng Pahayagay idinagdag sa talaan noong 419 CE.Ang kontrobersiya ay hindi natapos dito at hindi lahat ng mga Kristiyano ay tumatangap sanaging kanon na 27 aklatng Bagong Tipan. Ang kanon ng Bagong Tipan ng BibliyangPeshittangKristiyanismong Syriacay naglalaman lamang ng 22 aklat at hindi kasama rito ang2 Pedro,2 Juan,3 Juan,Sulat ni JudasatAklat ng Pahayag. Ang kanon na may 22 aklat ng Bagong Tipan ang binanggit ninaJuan CrisostomoatTheodoretmula sa eskwelangAntioquia. Ang kanon ng Bagong Tipan ngSimbahang Etiopianong Ortodoksong Tewahedoay naglalaman naman ng 35 aklat. Tinangkang alisin niMartin Luther(1483–1546) sa kanon ng Bagong Tipan angSulat sa mga Hebreo,Sulat ni Santiago,Sulat ni JudasatAklat ng Pahayag. Gayunpaman, ito ay hindi pangkalahatang tinatanggap ng kanyang mga tagasunod. Ang mga aklat na ito ay nilagay sa huli ngBibliyang Lutherhanggang sa kasalukuyan.Inilipat rin ni Luther ang mgadeuterokanonikosa isang seksiyong kanyang tinawag naapokripa. SaDe Canonicis ScripturisngKonseho ng Trent(1545–1563) na pumasa sa isang boto (24 oo, 15 hindi, 16 nangilin) noong 1546, kinumpirma ng Konseho na ang mga aklat nadeuterokanonikoay kalebel ng ibang mga aklat ng kanon ng Lumang Tipan. Winakasan rin ng konseho ang debate saantilegomenang Bagong Tipan.
Pagkatapos ngKonseho ng Efesonoong 431 CE, angIglesiang Assyrian ng Silanganay humiwalay sa ibang mga obispo ng simbahan saBizantino. Ang konsehong ito ay ipinatawag ng mga obispo upang lutasin at talakayin ang mga paniniwala ng mgaNestorianna isinulong niNestorionaPatriarka ng Constantinoplenoong 428–431 CE. Ang doktrina ni Nestorio ay nagbibigay-diin sa hindi pag-iisa ng kalikasang tao at diyos ni Hesus. Sa ibang salita, angNestorianismoay nagtuturong si Hesus ay umiral bilang dalawang natatanging kalikasan na isang taong Hesus at isang diyos na anak ng diyos sa halip na pinag-isang persona at kaya ay tumutol rin sa paggamit ngTheotokos(Ina ng Diyos) para kayMariana ina niHesusat sa halip ay gumamit ng Christotokos (Ina ni Kristo). Ang mga katuruang ito ni Nestorio ang nagdulot sa kanya sa pakikipag-alitan sa ibang mga mahalagang pinuno ng Iglesia na ang pinakilala dito ay siCirilo ng Alehandriya. Si Nestorio at ang kanyang mga katuruan ay kalaunang kinondena ngKonseho ng Efesonoong 431 CE gayundin saKonseho ng Chalcedonnoong 451 CE. Ang pagkondenang ito sa Konseho ng Efeso ang nagtulak sa ibang mga simbahan ng Kristiyanismo na sumusuporta sa katuruan ni Nestorio na humiwalay saSimbahan sa Bizantino. Ang mga simbahang ito na humiwalay ay nagingSimbahan ng Silangan. SaKonseho ng Chalcedonna nasaConstantinoplenoong 451 CE, ang di pagkakasunduan ay nabuo sa pagitan ng karamihan ng mga obispo sa mga sakop ng Kristiyano at sa mga obispo na nakatalaga saEthiopia,Alehandriya,Armenia,SyriaatIndiahinggil sa paglalarawan ng pagkatao at pagkadiyos ni Hesus. Ang pakikipag-hiwalay ay dulot sa isang bahagi ng pagtanggi niPapa Dioscoro I ng AlehandriyanaPatriarka ng Alehandriyana tanggapin ang dogma na pinalaganap ngKonseho ng Chalcedonna si Hesus ay may dalawang kalikasan na isang diyos at isang tao sa isang persona. Ang pananaw ni Dioscoro ay sumusunod sa pananaw ni Cirilo ng "isang kalikasan ng Diyos na Salitang naging tao" na nangangahulugang pagkatapos ng pagkakatawang ni Kristo, ang kanyang pagkaDiyos at pagkatao ay buong nagkakaisa sa isang kalikasan kay Kristo. Isinaad ni Dioscoro na hindi niya tinatanggap "ang dalawang mga kalikasan pagkatapos ng pagkakaisa" ngunit hindi siya tumututol sa "mula sa dalawang mga kalikasan pagkatapos ng pagkakaisa". Para sa mga pinuno o hierarka na naging pinuno ngOrtodoksong Oriental, ang pananaw ng Konseho ng Chalcedon ay katumbas ng pagtanggap saNestorianismo. Ang Konseho ng Chalcedon ay kumondena sa posisyon niDioscorona kanilang inalis sa tungkulin at pinatapon. Ang mga humiwalay na simbahan at tumakwil saKonseho ng Chalcedonna tinatawag naKristiyanismong hindi-Chalcedonianoang mgaSimbahang Oriental na Ortodokso. Ang sektangOriental na Ortodoksosa kasalukuyang panahon ay kinabibilangan ngCoptikong Simbahan ng Ehipto,Etiopianong Ortodoksong Simbahang Tewahedo,Simbahang Ortodoksong Syriac,Simbahang Armenianong Ortodokso, at Simbahang Malankara (Indian) Ortodokso. Si Dioscoro ay namatay sa pagkakatapon noong 454 CE. Pinahintulutan ngemperadorang paglalagay ng obispo (partiarka) na Alehandriyanong siProteriona humalili sa sede (diocese) ngAlehandriya, Ehipto. Ang pagkahirang kay Proterio na isangChalcedonianoay humantong sa pagkakabahagi sa pagitan nghindi-ChalcedonianongKoptikong Ortodoksong Simbahan ng AlehandriyaatChalcedonianongSimbahang Ortodoksong Griyego ng Alehandriyana hindi kailanman na nalutas. Kalaunan, ang mga Kristiyano saAlehandriyana sumusuporta kay Dioscoro ay naghimagsik sa hinirang na dayuhang obispo. Pinagsasaksak ng mga Kristiyanong Alehandriyano si Proterio, kanilang kinaladkad ang kanyang bangkay sa buong lungsod at pinagpuputol-putol ang kanyang bangkay at sinunog at ikinalat ang mga abo nito sa hangin. Si Proterio ay hinalinan nghindi-ChalcedonianongsiPapa Timoteo II ng Alehandriyangunit noong 460 CE ay pinatalsik ng Emperador na naglagay sa Chalcedonianong siTimoteo IIIbilang Patriarka. Ang mga Alehandriyanong Kristiyano nahindi-Chalcedonianoay tumugon sa pamamagitan ng muling paglalagay sa katunggaling patriarkang hindi-Chalcedoniano na siPapa Timoteo II ng Alehandriya. Ang pinakamahalagang pagkakabahagi ay naganap noong 1054 CE na nagdulot ng matinding pinsala sa pagkakaisa ngKristiyanismong Chalcedoniano.  Ito ay resulta sa ilang siglo na pagkakaibang kultural (o teolohikal) sa pagitan ng Silangan (Bizantino) at Kanlurang bahagi ng Iglesiang Kristiyano. Ito ay nangyari nang itiwalag ngpapa sa Romaangpatriarka ng Bizantinoat itiniwalag naman nang patriarka ng Bizantino ang papa sa Roma. Ang pagkakabahagi ay sanhi ng pag-aangkin na ang papa sa Roma ang pangkalahatang autoridad sa buong mga kristiyano. Kabilang din sa mga pinag-talunan ng mga ito ang araw na isasagawa angeaster, kung angpurgatoryoay tamang konsepto, kung ang maylebadurao walang lebadurang tinapay ay ihahandog bilangkomunyonat kakainin sa mga banal na araw gayundin ang katayuan ngbanal na espiritu. Ang mgaKristiyanong Bizantinoay naniwalang ang banal na espiritu ay nagmula "lamang" sa Diyos Ama samantalang ang Kanlurang simbahan na nakabase sa Roma ay naniwalang ang banal na espiritu aynagmula sa parehong Ama at Anak. Ang Silangang Kristiyanismo ay tinawag naSimbahang Silangang Ortodoksoat ang Kanluraning Kristiyanismo ang nagingSimbahang Katoliko Romano.
Noong ika-labing anim na siglo (1517–1648), AngRepormasyong Protestanteay nagsanhi ng pagkakabahagi ng Kristiyanismo sa sektangProtestante,Calvinismo,Anabaptismo,Lutheranismo,Anglikanismoat iba pa mula saRomano Katolisismo. Sa kalaunan, ang mga sektang ito ay nagkabaha-bahagi pa sa iba't ibang mga sekta ng Kristiyanismo.
Pagkatapos ng pagbagsak ng imperyo Romano noong 476 CE, ang Simbahang romano katoliko ay nakipagtunggali saArianismosa pang-aakay ng mga tribong barbarian.Ang kombersiyon ng paganong haring siClovissa Kristiyano ay nakakita ng pagsisimula ng isang patuloy na pag-akyat ng Kristiyanismo sa Kanluranin.Noong 530, isinulat niBenedicto ng Nursiaang isang gabay na praktikal sa buhay ng pamayanangmonastiko. Ang mensahe nito ay kumalat sa mgamonasteryosa buong Europa.Sa simula ng ikawalong siglo CE, angikonoklasmong Bizantinoay naging pangunahing pinagmulan ng alitan sa pagitan ng mgasimbahang SilanganinatSimbahang Kanluranin. Ipinagbawal ng mga emperador naBizantinoang paglikha at benerasyon ng mga larawang relihiyoso o mga imahe bilang paglabag saikalawang utosngHudaismonaHuwag kang gagawa ng imahen ng anumang nilalang na nasa langit, nasa lupa, o nasa tubig upang sambahin. Huwag mo silang yuyukuran ni sasambahin sapagkat akong si Yahweh na iyong Diyos ay mapanibughuing Diyos. Ang kasalanan ng mga magulang ay sinisingil ko sa kanilang mga anak hanggang sa ikatlo at ikaapat na salinlahi(Aklat ng Exodo20:4-5). Para sa mag ikonoklasto (anti-ikono), ang tanging tunay na imahe ay dapat eksaktong wangis ng prototipo na parehong substansiya na kanilang itinuturing na imposible dahil ang kahoy at mga imahe ay hindi naglalaman ng espirito at buhay. Para sa mga anti-ikono, ang tanging tunay na ikono niHesusang Eukarista na katawan at dugo ni Kristo. Si PapaGregorio IIIay hindi umayon.Bilang tugon sa mga ikonoklasto, ang mga ikonodulo (pro-ikono) ay nangatwirang inutos ng Diyos kayMoisesna gumawa ng dalawang mga estatwa ngkerubinsa Arko ng tipan (Exodus 25:18–22) at burdahan ang kurtina ng tabernakulo ng mga kerubin (Exodo 26:31). Sa karagdagan, kanila ring ikinatwiran na ang mga idolo ay kumakatawan sa mga taong walang realidad samantalang ang mga ikono ay naglalarawan ng mga tunay na persona. Samakatuwid sa kanilang pananaw, anglahat ng mga imahe na hindi ng kanilang pananampalataya ay mga idolo at ang lahat ng mga imahe ng kanilang pananampalataya ay mga ikonong pinapipitaganna maihahambing sa kasanayan sa Lumang Tipan ng paghahandoglamangng mga handog sa Diyos ngHudaismoat hindi sa ibang mga Diyos ng ibangrelihiyon. AngSimbahang Kanluraninay nanatiling matibay sa pagsuporta nito sa paggamit ng mga imahe sa panahong ito na humantong sa malaking paghahati ng mga tradisyongsimbahang SilanganinatSimbahang Kanluranin. AngKonseho ng Hieriaay tinipon ng emperador na Bizantinong siConstantino Vnoong 754 CE na nagpatibay sa posisyong ikonklasto (anti-ikono) ng emperador. Ideneklara ng konseho ng Hieria ang sarili nito bilangang ikapitong konsehong ekumenikalngunit ito ay hindi tinatanggap ngSilangang OrtodoksoatRomano Katoliko.Ang bagongemperatris na si Ireneay tumawag saIkalawang Konseho ng Nicaeanoong 787 na muling bumuhay sa benerasyon ng mga ikono saSimbahang Silanganinna muling nagsanhi ng pagkakaisa ng Simbahangang Silanganin sa Simbahang Kanluranin. Ideneklara ngIkalawang Konseho ng Nicaeaang sarili nito bilangang ikapitong konsehong ekumenikal. Sa pagtatapos, ang 300 mga obispo na pinangunahan ng mga kinatawan niPapa Adriano Iay tumangap sa katuruan ng Papa na pabor sa mga ikono. Gayunpaman, angKonseho ng Constantinople noong 815ay idinaos na muling nagbabalik ng pagbabawal sa mga ikono at tumatakwil sa desisyon ng mas maagangIkalawang Konseho ng Nicaeaat muling nagpapatibay ng desisyom ngKonseho ng Hieria.
Sa koronasyon niCarlomagnoni papaLeo IIInoong 800, ang kapapahan ay nagkamit ng bagong protektor sa kanluran. Ito ay nagpalaya sa mga papa mula sa kapangyarihan ng emperador sa Constantinople. Ito ay humantong sapaghahating Silangan-Kanlurandahil ang mga emperador at ang mgapatriarka ng Constantinopleay nagbigay kahulugan sa kanilang mga sarili na mga tunay na inapo ng imperyo Romano na may petsang bumabalik sa mga pagsisimula ng simbahan.Tumanggi si PapaNicholas IIna kilalalin angPatriarkang Photios I ng Constantinoplena umatake naman sa papa bilang eretiko dahil pinanatili nito angfilioquesa kredo na tumutukoy sa banal na espirito na nagmumula sa diyos ama at anak. Ang kapapahan ay napalakas sa pamamagitan ng kanyang mga bagong alyansa na lumikha ng bagong problema para sa mga papa nang sakontrobersiyang imbestitura, ang mga humaliling emperador ay naghangad na hirangin ang mga obispo at kahit ang panghinaharap na mga papa.Pagkatapos ng disintegrasyon ng imperyo ni Carlomagno at paulit ulit na pananakop ng mga pwersangIslamiko, ang kapapahan nang walang anumang proteksiyon ay pumasok sa yugto ng isang malaking kahinaan.Angrepormang Cluniacng mga monasteryo na nagsimula noong 910 ay naglagay sa mga abbot sa ilalim ng direktang kontrol ng papa kesa sa sekular na kontrol ng mga panginoongfeudal.Sa ikalabingisang siglo CE, angPaghahating Silangan-Kanluranay permanenteng naghati sa Kristiyanismo.Ito ay lumitaw sa isang alitan kung ang Constantinople o Roma ay may hurisdiksiyon sa Sicily at humantong sa mga mutual na pagtitiwalag ng papa sa patriarka at ng patriarka sa papa noong 1054.Mula nito, ang Kanluran (Latin) na nasa Roma na sangay ng Kritiyanismo ay naging Romano Katoliko samantalang ang Silanganing (Griyego) na nasa Constantinople sangay ay nagingSimbahang Silangang Ortodokso.Ang ikalabingisang siglo CE ay nakakakita ngkontrobersiyang imbestiturasa pagitan ng emperador at papa sa karapatan na gumawa ng mga paghirang ng simbahan na isang pangunahing yugto ng paglalaban sa pagitan ng estado at simbahan sa mediebal na Europa. Ang kapapahan ang mga nanalo sa simula ngunit dahil ang mga Italyano ay nahati sa pagitan ng mga Guelph at Ghibelline sa mga paksiyon na kadalasang ipinapasa sa pamamagitan ng mga pamilya o estado hanggang sa wakas ng Gitnang Panhon, ang alitan ay unti unting nagpahina sa kapapahan.
Inilunsad ni PapaUrban IIangUnang Krusadanoong 1095 nang makatanggap ito ng apela mula sa emperador na Byzantine na siAlexius I Komnenosupang pigilan ang mga pananakop ng Turko.Si papa Urban II ay naniwala na ang Krusada ay makakatulong upang magdulot ng rekonsilyasyon sa Silanganing Kristiyanismo.Ang sermon ni Urban II as Clermont ang simula ng walong buwang pangangaral na isinagawa ng papa sa buong Pransiya na humihimok ngbanal na digmaanat humimok sa mga Kristiyano na ipagtanggol ang Byzantine laban sa mgaMuslim. Siya ay nagpadala rin ng mga mangangaral sa buong Kanluraning Europa upang ipalaganap ang tungkol sa Krusada. Ang pangangaral na ito ni Urban II ay humimok ng isang pagsiklab ng karahasan laban sa ma Hudyo. Sa Pransiya at Alemanya, ang mga Hudyo ay nakita na mga kaaway ng mga Kristiyano gaya ng mga Muslim at pinaniniwalaang responsable sa pagpapapako kayHesus.Ang sunod sunod na mga kampanyang militar na tinatawag na mgakrusadaay nagsimula noong 1096. Ang mga ito ay nilayon upang ibalik ang Banal na Lupain (Israel) sa kontrol ng mga Kristiyano. Ang layuning ito ay hindi naisakatuparan at ang mga episodyo ng brutalidad na isinagawa ng mga hukbo ng parehong panig ay nag-iwan ng isang legasiya ng mutual na kawalang pagtitiwala sa pagitan ng mga Muslim at mga Kristiyano.Ang mga nagkrusada ay nabigo na magtatag ng mga permanentengestadong Kristiyano sa Banal na Lupain.  Ang pagsalakay saConstantinoplenoongIkaapat na Krusadaay nag-iwan sa mga Kristiyano sa Silanganin na mapoot sa kabila ng pagbabawal ni Papa Inosento III ng anumang gayong pag-atake.Noong 1199, kasunod ngIkatlong Krusada, inatas ni Inosente III na palayain ng mga nagpautang na Hudyo ang mga nagkrusada. Maraming mga nagkrusada ay nangailangan mangutang sa mga Hudyo upang bumili ng mga sandata para sa Krusada. Ang batas sa Pransiya noong ika-13 siglo ay nagrereplekta sa mga pagsisikap ng Simbahang Katoliko na buwagin ang mga pagpapautang ng mga Hudyo. Ang patakarang ito ay may malalang epekto sa mga Hudyo ng Pransiya dahil ang pagpapautang ang isa sa kakaunting tanging mga bukas na trabaho para sa kanila. Ang papa ay tumawag rin ng panloob na Krusada laban sa mga hindi mananampalataya ng Katolisismo, lalo na ang mga heretiko ng katimugang Pransiya. Ang masaker ng mga libo libong heretiko sa Bezier, Pransiya noong 1209 ay humantong sa pagmamasaker ng mga 800 Hudyo. AngIkaapat na Krusadana may autorisasyon ni PapaInosente IIInoon 1202 na nilayong muling kunin ang Banal na Lupain ay sandaling pinabagsak ng mgaVenetianna gumamit ng mga pwersa upang salakayin ang siyudad na Kristiyano ng Zara. Kalaunan, ang mga nagkrusada ay dumating sa Constantinople ngunit sa halip na tumuloy sa Banal na Lupain ay sinalakay ang Constantinople at ibang mga bahagi ngAsya menorna nagtatag ng Imperyong Latin ng Constantinope sa Gresya at Asya minor. Noong 2001, si PapaJohn Paul IIay humingi ng tawad para sa mga kasalanan ng Katoliko kabilang ang pagsalakay sa Constantinope noong 1204.Ang mga impluwensiya at reporma ng monghengCistercianna siBernard ng Clairvauxay nagtulak kay PapaAlexander IIIna magpasimula ng mga reporma na humantong sa pagkakatatag ngbatas na kanonng Romano Katoliko.Noong ikalabingdalawang siglo, ang Pransiya ay nakasaksi ng paglago ngCatharismosaLanguedoc, Pransiya. Ang Catharismo ay isang sektang Kristiyano na may pilosopiyang neo-manichean. Pagkatapos na akusahan ang mga Cathar ng pagpatay sa isang legato ng papa noong 1208, si PapaInosente IIIay nagdeklara ngKrusadang Albigensianna nag-aalok ng mga lupain ng mga heretikong Cathar sa sinumang Maharlikang Pranses na makikidigma sa mga Cathar.Ang karahasan nito ay humantong sa pagkakamit ng Pransiya ng mga lupain na may malapit na ugnayang pampolitika at kultural sa Catalonia..
AngInkisisyonay itinatag saToulousenoong Nobyembre 1229 at ang mga natirang mga elemento ng Catharismo ay nilipol sa rehiyon. Ang inkisisyong ito ay pumaslang sa aberahang tatlong katao kada taon sa tugatog nito.Sa paglipas ng panahon, ang mgainkisisyonay inilunsad ng mga pinuno ng Romano Katoliko upang usigin ang mga heretiko, upang tumugon sa banta ng pananakop ng mgaMooro para sa mga layuning pampolitika.Ang mga nilitis ay hinikayat na bawiin ang kanilang heresiya at ang mga tumanggi ay pinarusahan ng mga pangungumpisal, mga multa, mga pagkabilanggo, pagpapahirap o pagpatay sa pamamagitan ng pagsunog.Sa isang liham mula sa mga Consul ng Carcassone noong 1285 kay Jean Garland, inilarawan ito ng isang inkwisitor na:
Ang mga kondemnasyon noong 1210–1277 ay isinabatas sa mediebal na Unibersidad ng Paris upang limitahan ang ilang mga katuruan naheretikal. Ang mga ito ay kinabibilangan ng ilang mga mediebal na katuruang teolohikal ngunit ang isa pinakamahalaga ang mga tratadong pisikal niAristotle. Ang mga imbestigasyon ng mga katuruang ito ay isinagawa ng mga obispo ng Paris. Ang tinatayang 16 na mga talaan ng mga hindi inaprobahang tesis ay inisyu ng Unibersidad ng Paris noong mga ika-13 at ika-14 siglo.Ang mga talaan ng proposiyong ito ay tinipon sa isang sistematikong mga kalipunan ng mga pinagbawal na artikulo.
Sa huli at simula ng ikalabinglima at ikalabinganim na mga siglo CE, ang mga misyong Europeo at mga maglalayag ay nagpakalat ng Romano Katolisismo sa mga Amerika, Asya, Aprika at Oceania. Si PapaAlexander VIsa kanyang papal bull nainter caeteraay naggawad ng mga karapatang kolonyal sa karamihan ng mga bagong natuklasang lupain saEspanyaatPortugal.Noong Disyembre 1511, bukas na sinuway ng prayleng Dominikano na siAntonio de Montesinosang mga autoridad na Espanyol na namamahala saHispaniolasa masasamang pagtrato sa mgakatutubong Amerikanona nagsasabi sa mga ito na "...kayo ay nasa mortal na kasalanan... para sa kalupitan at kabagsikan na ginagamit ninyo sa pakikitungo sa mga inosenteng taong ito."Bilang tugon, isinabatas niHaring FerdinandangMga Batas ng Burgos. Ang pagpapatupad ay maluwag at ang ilan ay nagsisi sa Simbahang Katoliko sa hindi paggawa ng sapat upang mapalay ang mga Amerikanong Indiyano.Ang isyung ito ay nagresulta sa krisis ng konsensiya noong ikalabing anim na siglong Espanya.Ang pagbubuhos ng pagbatikos sa sarili at pagninilay nilay na pilosopikal sa mga teologong Katoliko ay humantong sa debate sa kalikasan ng mgakarapatang pantao.Noong ikalabinglimang siglo, SiNicolaus Copernicusna isang astronomo ngRenasimiyentoay unang bumuo ng  isang komprehensibong kosmolohiyangheliosentrikona nag-aalis sa planetang mundo mula sa sentro nguniberso. Sa orihinal na paglilimbag ngDe revolutionibus orbium coelestium, ang aklat ni Copernicus ay  nagsanhi ng katamtamang kontrobersiya at hindi pumukaw ng anumang mga mabagsik na sermon mula sa simbahan tungkol sa pagsasalungat ng teoriyang ito sabibliya. Pagkatapos ng tatlong taon noong 1546, ang Dominikanong si Giovanni Maria Tulosi ay bumatikos sa teoriya ni Copernicus sa kanyang papel na natatanggol sa absolutong katotohanan ngbibliya.Kanya ring isinaad na pinlano ng Panginoon ng Sagradong Palasyo (i.e. ang hepe ngcensor librorumng Simbahang Katoliko) na Dominikanong siBartolomeo Spinana kondenahin angDe revolutionibusngunit napigilang gawin ito dahil sa pagkakasakit at kamatayan..Pagkatapos ng 1610, nang publikong suportahan ni siyentipikong siGalileoangheliosentrismoni Copernicus siya ay nakatagpo ng mapait na pagsalungat mula sa ilang mga pilosopo at mga kaparian na ang dalawa ng mga pari ay kalaunang nagakusa sa kanya sainkisisyonng Simbahang Katoliko noong 1615. Ang karamihan ng mga astronomo at pilosopo sa panahong ito ay naniniwala pa rin saheosentrismongpananaw na ang planetang daigdig ay nasa sentro ng uniberso.Sa kanyang sermon noong 1614 (na ang paksa ayAklat ni Josue10 kung saan pinatigil ni Josue ang araw), ang prayleng Dominikanong Tommmaso Caccini ang unang gumawa ng pag-atake kay Galileo. Si Galileo ay hinimok sa Roma upang litisin saInkisisyonat natagpuang "malalang suspek ngheresiyasa pagsunod sa posiyon ni Copernicus na salungat sa tunay na kahulugan at autoridad ng Banal na Kasulatan". Siya ay inilagay sa pagkakabilanggo sa kanyang tahanan sa natitira ng kanyang buhay. Ang isa pang biktima ngInkisisyonng Simbahang Katoliko siGiordano Brunona lumagpas sa modelong Copernican at nagmungkahi na ang araw ay isang bituin at ang uniberso ay naglalaman ng walang hangganang bilang mga tinatahanang daigdig na tinatahanan ng ibang mga matatalinong nilalang. Pagkatapos ng inkisiyon ni Bruno, siya ay natagpuang nagkasala ngheresiyaat ipinagsunog ng buhay. Noong 1521, sa pamamagitan ng pamumuno at pangangaral ng Portuges na maglalayag na siFerdinand Magellan, ang unang mga Katoliko ay nabautismuhan sa unang bansang Krisityano sa Asya na Pilipinas.Sa sumunod na taon, ang mga misyong Franciscan ay dumating sa Mehiko at naghangad na akayin ang mga Indiyano sa Katolisismo. Ang mga katutubong Indiyano ay inilarawan sa batas bilang mga bata at ang mga pari ay nagkaroon ng papel na pang-ama na kadalasang pinapatupad ng mga parusang pisikal.Sa India, ang mga misyonaryong Portuges at Heswitang si Francis Xavier ay nang-akay ng mga hindi Kristiyano at isang pamayanang Kristiyano na nag-aangkin na itinatag niApostol Tomas.Sa Europa, angRenasimiyentoay nagmarka sa panahon ng binagong interest ssa pagkatutong sinauna at klasiko. Ito ay nagdulot rin sa muling pagsisiyasat ng mga tinatanggap na paniniwala. Ang pagtanggap sa europa nghumanismoay nagkaroon ng mga epekto sa Simbahan na yumakap rin dito. Noong 1509, ang skolar na siErasmussa kanyang "Ang Papuri sa Kahangalan" ay bumihag ng isang malawak na pagkabalisa sakorupsiyonng Simbahang Romano Katoliko.Ang mismong kapapahan ay kinuwestiyon ng mga kousilarismo na inihayag sa mga konsilyo ng Constance at Basel. Ang mga tunay na pagbabago sa mga konsehong ekumenikal ay tinangka ng ilang mga beses ngunit napigilan. Ang mga ito ay nakitang kinakailangan ngunit hindi nagtagumpay dahil sa panloob na mga alitan sa simbahang Romano Katolikogayundin sa patuloy na mga alitan saimperyong OttomanatSaracenat sasimoniyaatnepotismona sinasanay sa Simbahang Romano Katoliko nang ika-15 at ika-16 na siglo.Dahil dito, ang mga mayayaman, makapangyarihan at makamundong mga tao tulad ni RodrigoBorgiana naging PapaAlexander VIay nagawang manalo sahalalanng kapapahan.
AngIkalimang Konsehong Lateranay naglabas ng ilan ngunit mga maliliit na reporma noong Marso 1517. Pagkatapos ng ilang mga buwan noong 31 Oktubre 1517, ang paring Katoliko na siMartin Lutheray nagpaskil ngAng Siyamnaputlimang Tesissa publiko na umaasang magpasimula ng debate.Ang kanyang tesis ay nagprotesta sa mga mahahalagang punto ng doktrinang Katoliko gayon din ang pagbebenta ng mgaindulhensiya.Ang iba pa gaya ninaHuldrych Zwingli,John Calvinay bumatikos rin sa mga katuruan ng Romano Katoliko. Ang mga hamong ito na sinuportahan ng mga makapangyarihang pwersang pampolitika sa rehiyon ay umunlad saProtestanteng Repormasyon.Sa Alemanya, ang Repormasyon ay nagresulta sa digmaan sa pagitan ng ProtestangLigang Schmalkaldicat emperador na Katolikong siCharles V, Banal na Emperador Romano. Ang unang siyam na taong digmaan ay nagwakas noong 1555 ngunit ang patuloy na mga tensiyon ay lumikha ng higit na malalang alitan naTatlumpungTaong Digmaanna sumiklab noong 1618.Sa Pransiya, ang sunod sunod na mga alitang tinaguriangMga Digmaang Pranses ng Relihiyonay nilabanan mula 1562 hanggang 1598 sa pagitan ng mgaHuguenotat mga pwersa ngLigang Katolikong Pranses. Ang mga sunod sunod na papa ay pumanig at naging mga tagasuportang pinansiyal ng Ligang Katoliko.Ito ay nagwakas sa ilalim ni PapaClemente VIIIna may pag-aatubiling tanggapin angAtas ng Nantesni HaringHenry IV ng Pransiyanoong 1598 na nagkakaloob ng tolerasyong relihiyoso at sibil sa mga Protestante.AngRepormasyong Inglesay maliwanag na batay sa pagnanais niHenry VIII ng Inglaterasa pagpapawalang bisa ng kanyangkasalkayCatherine ng Aragonat sa simula ay mas pampolitika at kalaunang naging alitang teolohikal.AngMga Akto ng Supremasyaay gumawa sa hari ng Inglatera na maging pinuno ng simbahan ng Inglatera at sa gayon ay sa pagkakatatag ngSimbahan ng Inglatera. Pagkatapos nito sa simula ng 1536, ang ilang mga monasteryo sa Inglater, Wales at ireland ay nahinto at ang mga simbahang Katoliko ay sinunggaban.Nang mamatay si Henry noong 1547, ang lahat ng mga monasteryo, priaryo, mga kombento at ma dambana ay winasak o hininto.SiMaria I ng Inglateraay muling nagpaisa ng Simbahan ng Inglatera at Roma laban sa payo ng ambahador na Espanyol at inusig ang mga Protestante sa panahon ng mga pag-uusig na Marian.Pagkatapos ng ilang probokasyon, ang sumunod na reynang siElizabeth Iay napatupad ng Akto ng Supremasya. Ito ay pumigil sa mga Katoliko na maging mga kasapi ng propesyon, humawak ng opisyong pampubliko, pagboto o pagbibigay edukasyon sa mga anak nito.Ang Simbahang Katoliko Romanoay tumugon sa mga hamong pang doktrina at mga pang-aabuso na binigyang diin ng Repormasyon saKonseho ng Trent(1545–1563). Ang konsehong ito ay naging nagpapatakbong pwersa ngKontra-Repormasyonat muling pinagtibay ang mga sentral na doktrinang Katoliko gaya ngtransubsansiasyon.Ito ay nagbago rin sa ibang mga mahalagang sa simbahan gaya ng pag-iisa ng hurisdiksiyon ngRoman Curia.Ang mga batikos ng Repormasyon ang kabilang na paktor na nagpasimula ng mga bagong orden kabilang ang mga theatine, Barnabite at Heswita.
AngPanahon ng Kaliwanaganay bumubuo sa isang bagong hamon sa Kristiyanismo. Hindi tulad ngProtestanteng Repormasyonna kumuwestiyon ng ilang mga doktrina ng Romano Katoliko, angPanahon ng Kaliwanaganay kumuwestiyon sa Kristiyano sa kabuuan nito. Sa pangkalahatan, itinaas nito angkatwiranng tao ng higit sa pahayag ngdiyosat pinababa nito ang mga autoridad na pang-relihiyongaya ngkapapahanbatay dito.Tinangka ng Simbahang Romano Katoliko na itaboy angGalicanismoatCouncilarismona mga ideolohiyang nagbanta sa kapapahan at istruktura ng Simbahang Katoliko.Tungo sa huling bahagi ng ika-17 siglo, nakita niPapa Inocencio XIang papataas na mga pag-atake ng Turko laban sa Europa na sinuportahan ng Pransiya bilang pangunahing banta sa Simbahang Katoliko. Kanyang itinatag ang koalisyong Polish-Austrian para sa pagkatalo ng mga Turko sa Vienna noong 1683. Ang ilang mga skolar ay tumatawag sa kanyang santong papa dahil kanyang nireporma ang mga pang-aabuso ng Simbahang Romano Katoliko kabilang angsimoniya,nepotismoat maaksayang mga paggasta ng papa na nagresulta sa kanyang magmana ng utang ng papa na 50,000,000scudi. Sa pagtanggal ng ilang mga honoraryong posisyon at pagpapakilala ng patakarang piskal, nagawa ni Inocencio XI na muling makuha ang kontrol ng mga pinansiya ng Simbahang Romano Katoliko.Sa Pransiya, nilabanan ng Simbahang Katoliko angJansenismoatGallicanismona sumuporta saCouncilarismoat tumakwil sa primasya ng kapapahan at humingi ng mga espesyal na konsesyon para sa Simbahang Katoliko sa Pransiya. Ito ay nagpahina sa kakayahan ng Simbahang Katoliko na tumugon sa mga taga-isip na Gallicanista gaya niDenis Diderotna humamon sa mga pundamental na doktrina ng Simbahang Romano Katoliko.Noong 1685, ang gallicanistang Haring siLouis XIVay naglabas ngPagbawi ng Atas ng Nantesna nagwakas sa isang siglo ng tolerasyong relihiyoso. Ang Pransiya ay pumwersa sa mga teologong Katoliko na suportahan ang councilarismo at itanggi angimpalibilidad ng Papa. Ang hari ay nagbanta kay PapaInocencio XIsa isang pangkalahatang konseho at militar na pagsunggab ng estado ng papa.Ang absolutong monarkiya ng estado ng Pransiya ay gumamit ng Gallicanismo upang makamit ang kontrol ng halos lahat ng mga pangunahing paghirang ng Simbahang Katoliko gayundin ang mga pag-aari ng Simbahan.Ang autoridad ng Estado ng ibabaw sa Simbahang Katoliko ay naging sikat rin sa ibang mga bansa. Sa Alemanya at Belgium, ang Gallicanismo ay lumitaw sa anyo ngFebronianismona tumakwil sa mga prerogratibo ng papa sa katulad na paraan.Si EmperadorJoseph II, Banal na Emperador Romanong Austria (1780–1790) ay nagsanay ngJosephinismosa pamamagitan ng pagkontrol sa buhay ng Simbahang Katoliko, mga paghirang at malawak na pagsunggab sa mga pag-aari ng Simbahang Katoliko.
Maraming mga skolar ay naniniwalang angHudaismoay naimpluwensiyahan ngZoroastrianismo.Ang Zoroastrianismo ay kalaunang nakaimpluwensiya sa Kristiyanismo at Islam dahil sa malakas na impluwensiya ng Hudaismo sa parehong relihiyong ito. Kabilang sa mga paniniwala ng relihiyongZoroastrianismona matatagpuan rin sa Hudaismo o Kristiyanismo ang mga puripikasyon, mgasaserdote,mito ng paglikha, mgaanghel, mgademonyo, paglitaw ng isangMesiyaso Tagapagligtas na bubuhay muli ng mga namatay (resureksiyon) at hahatol sa wakas ng panahon, pagtalo sa masama ng mabuti, ang ideya ngmonoteismo, walang hanggang buhay atmarami pang iba. Marami ring mga skolar ang naniniwala sa posibilidad na angBudismoay nakaimpluwensiya sa simulang pag-unlad ng Kristiyanismo. Ayon sa mga skolar, maraming pagkakatugma sa kapanganakan, buhay, mga doktrina at kamatayan ninaBuddha(ipinanganak ca. 563 BCE) atHesus(ipinanganak ca. 4 BCE)Noong ika-2 siglo CE, isinaad na at tinukoy ng Kristiyanong siJustin Martyrangmga misteryong relihiyonbilang "mga panggagaya ngdemonyo" sa relihiyong Kristiyanismo. Ikinatwiran ni Justin Martyr na umabot sa mga tenga ng diablo na hinulaan ng mgapropeta sa Lumang Tipanang pagdating ni Hesus, at inudyokan ang mga paganong manunulat (bago pa ang paglitaw ng Kristiyanismo) na magsulong ng mga tatawaging mga anak ni Hupiter upang ipaniwala sa mga tao na ang Kristo ay katulad ng mga anak ni Hupiter.
Isinaad din ni  Justin Martyr na "...ang mga demonyo ay humimok sa mgapaganona pumapasok sa kanilang mga templo...na wisikan ang kanilang mga sarili ng tubig; sa karagdagan, sinanhi nila silang maghugas ng kanilang mga buong pagkatao."  Isinulat niTertullianna "sa mga ritongAppolinarianoatEleusinian, sila ay binabautismo at kanilang naiisip na ang resulta ng bautismong ito ay muling kapanganakan at pagpapatawad ng parusa ng kasalanan ..."Isinaad niPlutarch(46 CE – 120 CE) na "Nang si Antalcidas ay na-inisiyado tungo sa mga misteryo sa Samothrace, humiling ang pari sa kanya [na ikumpisal] ang lalong nakakatakot na bagay na  kanyang nagawa sa kanyang buhay..."Mula ika-1 hanggang ika-4 na siglo CE, ang Kristiyanismo ay direktang nakipagtunggali samga relihiyong misteryongito para sa mga tagasunod.Ayon kina Klauck a McNeil, " "ang doktrinang Kristiyano ng mgasakramentosa anyo na kilala natin ay hindi lumitaw nang walang ugnayan sa pagitan ng Kristiyanismo atMga Misteryong Relihiyon. Naunawaan rin ngKristolohiyakung paano itaas ang pagmamanangmitikalna nagdadalisay nito at itinataas ito."Tulad ngSimbahang Katoliko Romano, angMitraismoay may pitong mga sakramento kabilang ang bautismo at komunyon ng tinapay na minarkahan ng krus at alak na isinasagawa ng mga tagasunod ni Mitra tuwing linggo. Ang komunyong ito ay tinawag namizdo sa latin aymissa. Ayon kay Ulansey, ang pinakamaagang ebidensiya ngMga Misteryong Mitraikoay naglalagay ng kanilang paglitaw sa gitna ng unang siglo BCE. Ayon sa historyan ni siPlutarch, noong 67 BCE, ang mga pirata ng Cilicia ay nagsasanay ng mgasikretong ritoniMitras.Ipinakita ni Ulansey na Ang isang inskripsiyon kay Mitras ay mababasang "Siya na hindi kakain ng aking katawan at iinom ng aking dugo upang siya ay sasaakin at ako ay sasakanya, ang pareho ay hindi makakaalam ng kaligtasan".Ayon saJuan 6:53, "Sinabi nga ni Hesus sa kanila: Katotohanan, katotohanang sinasabi ko sa inyo: Malibang kayo ay makakain ng laman ng Anak ng tao at makainom ng kaniyang dugo ay wala kayong buhay".Isinaad ni Justin Martyr tungkol saMga Misteryong Mitraikona mas naunang lumitaw sa Kristiyanismo na:
SaZoroastrianismo, si Mitra ay isang kasapi ngtrinidadng mga [ahura], mga protektor ng asha/arta "katotohanan" o "kung ano ang tama". Si Mithras ay ipinanganak noongDisyembre 25bilang supling ng Araw, itinuturing na isang dakilang manlalakbay na guro, may 12 mga alagad, nagsagawa ng mgamilagro, tinawag na "ang mabuting pastol", "ang daan, ang katotohan at ang buhay", "tagapagligtas", "mesiyas", tinukoy ng parehong leon atkordero, inilibing sa isang libingan at pagkatapos ng 3 araw ay muling nabuhay. Ang salitang "misteryo(Griyeongmystirion) ay lumilitaw ng 22 beses sa singular at 5 beses sa plural saBagong Tipankabilang ang1 Timoteo 3:9,16,Efeso 1:9,3:4,9,5:32,6:19,Colosas 1:26,4:3,1 Corinto 4:1,15:51. Ayon kay David Ulansey, noong huli nang ika-2 siglo BCE, ang isang pangkat ng mgaStoikosa siyudad ngTarsoay nagpasimula ng Mitraismo. Ayon saMga Gawa*, siApostol Pabloay nagmula sa Tarso. Bilang pag-ayon kayApostol Pablo, siClemente ng Alexandriaay nag-anyaya sa mgapaganona maging inisiyado sa mga misteryo ng Kristiyano. Isinulat ni Clemente na "At pagkatapos ay magkakaroon kay ng pangitain ng aking Diyos, at magiging inisiyado sa mga banal na misteryong iyon at malalasap ang mga kagalakan na itinago sa langit". Inilarawan rin ni Clemente ang Kristiyanismo bilang "ang mga sagradong misteryo". Ang ilang mga wika at mga imahen na matatagpuan saBagong Tipanay hinango saMga Misteryong relihiyonna ito. Halimbawa ang butil na isang manipestasyon ng buhay rito na sumisimbolo sa buhay sa lahat at katulad ng makikita sa1 Corinto 15:36–38atJuan 12:24. Sa isang seremonyang inisiasyon ng mga misteryong Eleusiniano sa madilim na kwarto ng inisiasyon, ang  pari ay lumilikha ng isang korona ng liwanag na may mga dila ng apoy sa palibot ng kanyang ulo. Una ay kanilang aahitin ang kanyang ulo at tatakpan ito ng protektibong unggwento. Pagkatapos ay kanilang ikakabit sa tuktok ng kanyang ulo ang isang pabilog na metal na isang lalagyan na may alkohol na aapuyan sa dilim at liliwanag sa isang maikling panahon. Ang korona ng apoy sa ulo ng pari ay tulad ng isang dila ng apoy. Ang imaheng ito ay hiniram saMga Gawa*. Ang pakikipag-isa o "pananahan" sa diyos na siDionysusay makikita sa1 Juan 4:15,Galacia 3:28,2 Corinto 5:17. AngMga Misteryong Relihiyongito ay may sakramental na komunyon sa kanilang diyos na si Zagreus-Dionysus na nagdusa, namatay at muling nabuhay. Sa simbolikong pagkain ng katawan at pag-inom ng dugo, ang mga nagdiriwang ay nagiging sinasapian ni Dionysus at makikita saJuan 6:54–56. SiDionysusay isa sa maraming mga tagapagligtas nadiyos na namatay at nabuhay. Ang kanyang kaarawan ay ipinagdiriwang tuwingDisyembre 25. Siya ay sinamba sa buong Gitnang Silangan gayundin sa Gresya. Siya ay mayroong sentro ng pagsamba sa Herusalem noong ika-1 siglo BCE. Siya ang anak niZeusna Diyos Ama at ang kanyang laman at dugo ay simbolikong kinakain ng kanyang mga tagasunod sa anyo ng tinapay at alak. SiDionysusay ipinanganak ng isang birhen, nagsagawa ng mga milagro gaya ng pagbabago ng tubig sa alak, may 12 alagad, tinawag na "Diyos na naging laman", "Tanging Bugtong na Anak" at "Tagapagligtas", ipinako sa krus at namatay bilang isang handog para sa mga kasalanan ng daigdig. Si Dionysus ay muling nabuhay pagkatapos ng 3 araw at umakyat sa langit.Ayon sa skolar na si Peter Wick, ang paggamit ng simbolismong alak saEbanghelyo ni Juankabilang ang kuwento ngkasalan sa Canakung saan binago ni Hesus ang tubig sa alak ay nilayon upang ipakita ng Juan si Hesus ay mas superior kayDionysus.Ang pag-uusig sademi-diyosna si Dionysus saAng Bacchae(405 BCE) ay makikita saMga Gawa*(bakit mo ako pinag-uusig? Mahirap sa iyo ang sumikad sa mga pangtaboy na patpat.). Sa Bacchae, isinaad ni Dionysus sa kanyang taga-usig na si Pentheus: "Binalewala mo ang mga salita ng aking babala...at sumikad sa mga pangtaboy na patpat." Madaling makita na pinaghiraman ng Gawa ang Bacchae dahil sa pagpapanatili ng anyong plural ngkentrasa Gawa 26:14 samantalang pagpapanatili ng metro ng Bacchae na tila wala sa lugar sa Gawa. AngMga Gawa*ay hinango rin sa Bacchae kung saan ang mga gapos ng mga inusig na tagasunod ni Dionysus ay nakalas at ang mga pinto ay nabuksan nang hindi hinawakan ng kamay ng tao. Inihambing rin ng ilang mga skolar ang senaryo sa Bacchae kung saan si Dionysus ay humarap at tinanong ni Pentheus sa kaso ng pag-aangkin ng pagiging diyos sa pagharap niHesuskayPoncio Pilato.
Inilalarawan saDead Sea Scrollstungkol saMga Esseneang isang sagradong pagkain ng tinapay at alak sa isang hapunan saPaskuwana inihanda ng walanglebadurangtinapay na kakainin sa mga pagwawakas ng mundo kasama ngmesiyas. Ang mga Essene tulad ng mga Kristiyano ay isang pamayanangKomunismoat ang lahat ng kasapi ng pamayanang Essene ay dapat ipamigay ang lahat ng kanilang ari-arian. Ayon saEbanghelyo ni Lucas1:31-35, "At ikaw ay maglilihi sa iyong sinapupunan at magkakaanak ng isang anak na lalake at tatawagin siyangHesus. Siya ay magiging dakila at tatawaging anak ng lalake ng Kataas-taasan...ang Anak ng Diyos". Ang halos parehong pangungusap ay matatagpuan sa Dead Sea Scrolls, "Siyay tatawaging dakila at siya ay tatawaging Anak ng Diyos at tatawagin nila siyang Anak na Kataas-taasan." (DDS, 4Q 246)
Ang parehong mga Essene at mga Kristiyano ay dualistiko na naniwala sa isang mundo na may labanan ng mga puwersa ng kabutihan at kasamaan liwanag at kadiliman. Sa mga Iskrolyo ng Dagat na Patay, "Ang lahat ng mga anak ng katwiran ay pinamumunuan ng Prinsipe ng Liwanag ngunit ang mga anak ng kasinungalingan ay pinamumunuan ngAnghelng Kadiliman at lumalakad sa mga landas ng kadiliman". (Rule of the Community, 3)  Kahit ang mgaSermon sa Bundoksa Mateo 5:3-12 at sa Lucas  6:20-23 ay may pagkakatulad  sa mga nakasulat sa Iskrolyo ng Dagat na Patay.
Sa halos lahat ng sektang kristiyano, ang sentral na karakter ng relihiyong ito na siHesusay pinaniniwalaangmesiyasat tagapagligtas. Bukod dito, ang iba ibang sekta ng Kristiyanismo ay naniniwalang ang kanilang sekta ang tanging totoo at nag-ingat ng tunay na aral ni Hesus samantalang ang ibang sektang Kristiyano ay nalihis sa tamang doktrina. Halimbawa, angRomano Katolisismoay naniniwala na ito ang tunay na iglesia batay sapaghaliling apostoliko(apostolic succession). Ang paghaliling apostoliko ay inaangkin rin ngSilangang Ortodoksoat iba pang mga sekta. Angrestorasyonismosa kabilang dako ay naniniwalang ang Romano Katoliko ay isang nalihis na Kristiyanismo at ang mga sektang restorasiyonismo ay naniniwalang sila ang nagpanumbalik ng tunay na aral at iglesiang itinatag ni Hesus.
Ang pagkakaiba sa doktrina ng iba't ibang mga sekta ng Kristiyano ay umuukol sa "tunay" na kalikasan ni Hesus gayundin kung ano ang mga kataruan nito at kung ano pamamaraan ng pagsamba dito. Kabilang din sa pagkakaiba sa doktrina ng iba't ibang sektang Kristiyano ang ukol safree will,sabbath,impyerno, paggamit ng mga ikono,pag-iikapu, interpretasyon ng mga talata,moralidad,predestinasyon, at iba pa.
Ang kritisismo ng Kristiyanismo ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang mga sinaunang kritiko ng Bagong Tipan ay kinabibilangan ng mga Griyegongpilosopona sinaCelsusatPorphyry. Sa modernong panahon, ang kritisismo ngBibliyaat Kristiyanismo ay sumidhi pagdating ngPanahon ng Kaliwanagan(Age of Enlightenment) noong ika 18 siglo CE at pagsulong nghistorikal na kritisismoo pagsusuri sa pinagmulan ng Bibliya.Ang pagsulong din ngaghamgaya ngteoriya ng ebolusyonay lalong nagbigay duda sa pagiging totoo ng Bibliya. Ayon sa mga kritiko, ang Bibliya ay hindi salita ngdiyosdahil ito ay naglalaman ng mga paniniwalang sinasalungat ngarkeolohiya,agham, atkasaysayan.
Walang arkeolohikal na ebidensiya na nagpapatunay na umiral siHesussa mundo. Ang tanging "pinagkunang biograpiya" ni Hesus at tinatanggap ng mga Kristiyano na "tamang" salaysay ng buhay ni Hesus ay mula lamang sa apatkanonikalna Ebanghelyo ngBagong TipannaMateo,Marcos,LucasatJuan. Ang ibang mga ebanghelyo gaya ngEbanghelyo ni Tomas,Ebanghelyo ni Judasat iba pa na hindi nakapasok sakanonng katoliko ay naglalaman ng mga detalye na iba sa mga nakasulat sa apat ng ebanghelyo. Halimbawa, ayon sa aklat naSecond Treatise of the Great Sethna natagpuan sa Nag hammadi noong 1945, si Hesus ay hindi ipinako sa krus kundi si Simon na Cireneo ay napagkamalang si Hesus at siyang ipinako sa krus. Inilalarawan din sa aklat na ito na si Hesus ay nakatayo sa malapit at "tumatawa sa kanilang kamangmangan". Ayon din sa aklat na ito, ang mga naniniwalang si Hesus ay namatay sa krus ay naniniwala sa "doktrina ng patay na tao".Ang mga aklat na ito ay pinasunog ng sektang proto-ortodox noong ika apat na siglo CE nang ang proto-ortodox ay gawing opisyal na relihiyon ngImperyo Romano.Ang mga natira at naitagong manuskrito ay natagpuan saNag hammadisaEhiptonoong 1945. Bukod dito ang mga tagasunod ng ibang sekta ng Kristyanismo gaya ngGnostisismoay pinag-usig at pinapatay rin ng sektang proto-ortodox.
Ang apat na kanonikal na ebanghelyo na Mateo, Marcos, Lucas at Juan ay hindi maituturing na mga "walang kinikilingang" (hindi biased) mga salaysay ng buhay ni Hesus dahil ang layunin ng mga aklat na ito ay mang-akay sa relihiyong Kristiyanismo (Juan 20:30). Bukod dito, ang mga salaysay na may "pagmimilagro" at mga ekstradordinaryong mga salaysay gaya ng pagkabuhay ng mga patay at pag-ahon nito sa mga libingan (Mateo 27:51-53) ay hindi itinuturing ng mga historyan na kapani-paniwala. Ang mga ibang skolar ay nagsasabing ang mga apat na kanonikal na ebanghelyo ay hindi isinulat ng mga "saksi" (eyewitness) dahil ang mga ito ay naglalaman ng mga maling heograpiya ng Palestina (o Israel) gayundin ng mga maling paglalarawan ng mga kustombre ng mgaHudyonoong unang siglo CE. Bukod dito, sinasabi din ng mga skolar na ang mga kanonikal na ebanghelyo na Mateo, Marcos, Lucas Juan ay naglalaman ng mga magkakasalungat na mga salaysay.Ayon din sa mga iskolar, angMateoatLucasay kumopya lamang saMarcosat sa isang hindi na umiiral na dokumentong tinatawag na "Dokumentong Q". Walang kontemporaryong (nabuhay noong panahon ni Hesus o nakasaksing pagano kay Hesus) salaysay mula sa mga "hindi" Kristiyanong may-akda ang umiiral. Ang mga "paganong" salaysay sa buhay ni Hesus ay isinulat pagkatapos ng ilang mga dekada pagkatapos ng sinasabing "kamatayan ni Hesus" (ca. 30–33 CE). Halimbawa, ang Hudyong historyan na siJosephusay sumulat ng ilang linya tungkol kay Hesus ngunit siJosephusay hindi kakontemporaryo ni Hesus at maaaaring narinig (hearsay) lamang ni Josephus ang mga salaysay na ito dahil hindi niya ito "mismo" nasaksikhan. Dahil dito, may mga ilang iskolar na nagmungkahi na si Hesus ay hindi talaga umiral at ang mga kuwento ni Hesus sa ebanghelyo ay inimbento at kinopya lamang mula sa mga kuwento ng mga diyos na paganong namatay at nabuhay saEhiptoatGresya.Ang mga kapansin pansing pagkakatugma sa salaysay ng buhay niHesusat ang mgadiyosna klasikal gaya ng mga demigod o kalahating-diyos (na anak ng diyos at tao) gaya ninaBacchus,BellerophonoPerseusay napansin ng mga ama ng simbahan at tinakalay niJustyn Martyrnoong ika-2 siglo CE ukol sa "panggagaya ng demonyo" kay Kristo.
Ayon sa mga skolar ng Hudaismo, ang mga sinasabing hula na katuparan ni Hesus sa Bagong Tipan ay batay sa maling salin naSeptuagintngBibliyaat misinterpretasyon ng mga talata saTanakh.Ang opisyal naBibliyangginagamit ng mga Hudyo ay ang HebreongMasoretikoat hindi ang GriyegongSeptuagintna pinaniniwalaan ng mga Hudyo na naglalaman ng korupsiyon.
Dahil sa hindi na umiiral ang mga "orihinal na manuskrito" (sulat kamay) ng Bagong Tipan at ang mga kopya ng kopya ng orihinal na manuskritong ito ay hindi magkakatugma, ang kritismong tekstwal (textual criticism) ay lumalayon na alamin ang orihinal o ang pinakamalapit na teksto ng orihinal na manuskrito. Ang ilang halimbawa ng mga tekstong sinasabi ng mga skolar na mga "interpolasyon" (dagdag) o hindi bahagi ng orihinal na manuskrito ay Juan 7:53-8:11, 1 Juan 5:7-9, Markos 16:9-20 na idinagdag lang sa ikalawang siglo CEgayundin ang mga salaysay ng kapanganakan at pagkasanggol ni Hesus na huli ng idinagdag sa mga teksto.Ayon pa sa mga skolar, ang Lukas at Mateo ay orihinal na isinulat na hindi kasama ang unang dalawang kapitulo ng mga aklat na mga ito.Ang ilan sa mga talatang ito ay inalis sa mga bagong salin ng Biblia gaya ngNIV at Magandang Balitangunit kasama sa mga lumang salin gaya ng King James Version (1611).
Ang 5,800 manuskritong Griego ng bagong tipan ay hinati sa tatlong pangkat ng magkakatugmang uri ng teksto (text-type): Ang Alexandrian, Western at Byzantine.Ang Alexandrian na binubuo ng pinagkalumang teksto ng Bagong tipan (mula ikalawa hanggang ikaapat ng siglo) ang siyang naging basehan ng edisyong kritikal na "Novum Testamentum Graece" na naging basehan ng mga bagong salin ng Biblia tulad ngNIV, NASB at Magandang Balitasamantalang ang Byzantine, na bumubuo ng 80% ng manuskrito ng Bagong Tipan at siyang pinakabagong teksto (ika 5 hanggang 15 siglo CE) ang siya namang naging basehan ngTextus Receptusna naging basehan ng mga saling gaya ngKing James Versionna isinalin mula 1604-1611.
Ang pag-aasal na ginawa at kasalukuyang ginagawa ng mga Kristiyano sa buong kasaysayan ng mundo ang isa pa sa tinutuligsa ng mga kritiko. Sa buong kasaysayan, ang mga katuruan saLumang TipanatBagong Tipanay ginamit at kasalukuyang ginagamit ng mga Kristiyano upang ipangatwiran at ipagtanggol ang paggamit ng dahas laban sa mgaheretiko, mga makasalanan at mga kaaway ng Kristiyanismo. Ang pinakakilala sa mga ito ang mgainkisisyonng Romano Katoliko, mgakrusada, mga digmaan sa ngalan ng Kristiyanismo atantisemitismoo pagkapoot/diskriminasyon laban sa mga Hudyo ng mga Kristiyano gaya ng ginawa niMartin Luther.Bukod dito, ang mga Kristiyanismo sa buong kasaysayan ay nagsagawa rin ngpang-aalipin,mababang pagtrato sa mga kababaihan, pwersahang pang-aakay sa ibang tao sa relihiyong Kristiyanismo at marami pang iba. Ang mga Kristiyano ay tinutuligsa din sa kasalukuyang panahon sa pagiging laban saaghamgaya ng pagtutol saebolusyon, sa pagsasaliksik ngstem-cell, paggamit ngkontraseptiboat marami pang iba. Tinutuligsan rin ng mga kritiko ang pag-aasal ng mga Kristiyano ng pagiging arogante, mapanghatol, panatiko, hindi magpaparaan sa iba (intolerant), pagkakaroon ng pagtingin sa kanilang sarili na sila lang ang tama o banal (self-rigtheous), pagkakaroon ng poot sa ibang tao na may ibang paniniwala (bigot),kapaimbabawan(hipocrisy).Binabatikos din ang mga sekta ng Kristiyano dahil sa pamumwersa at pagpipilit ng kanilang mga paniniwala sa ibang mga mamamayan (na hindi Kristiyano) sa isang bansa sa pamamagitan ng pagpapasa ng mgabatasngbansana tanging umaayon sa kanilang paniniwala o pananakot sa mga politikong hindi sumusuporta sa kanilang itinataguyod o kinokontrangpanukalang batas. Bukod dito, ang mga sektang Kristiyano ay kilala rin sa panghihimasok sa politika ng isang bansa gaya ng Pilipinas kahit ang mga relihiyong ito ay hindinagbabayad ng buwisat mayseparasyon ng estado at relihiyonsakonstitusyonng Pilipinas.At ang Taong nagagalang Legaspi ay lahad ng kristyanismo dito sa pilipinas.