Sidiklik

Sidiklikvə ya qədim türkcəQovuq(lat.vesica urinaria;yun.cystis) sidik-ifrazat sisteminə aid üzv. Sidik üçün bir anbar funksiyası daşıyır və sidiyin toplanmasını təmin edir. Kiçik çanaqda kişilərdə qasıq birləşməsi ilə düz bağırsaq arasında, qadınlarda isə qasıq bitişməsi iləuşaqlıq (anatomiya)vəuşaqlıq yolununarasında  yerləşmişdir.
Sidikliyin yuxarı doğru baxan zirvəsi —lat.apex vesicae (vertex vesicae BNA), aşağı və arxaya baxan dibi —lat.fundus vesicaevə ortada cismi —lat.corpus vesicaevardır. Sidikliyin iki-ön və arxa səthi, iki- sağ və sol kənarı vardır. Ön səthi qasıq birləşməsinə və arxa səthi kişilərdə düz bağırsağa, qadınlarda isəuşaqlıqvəuşaqlıq yolunabaxır. Sidikliyin dibi konus şəklində daralır və sidiklik boynu  —lat.cervix vesicaeadlanır. Buradan sidik kanalının daxili dəliyi -lat.ostium urethrae internumbaşlayır.  Sidikliyin hündürlüyü 13-15  sm və ən böyük köndələn diametri 10-11sm-ə bərabərdir; tutumu kişilərdə 750 sm³ və qadınlarda 650 sm³, bəzi şəxslərdə bir litrə qədər olur; patoloji hallarda isə daha da artıqdır. Kişilərdə sidiklik armud formasında olur. Qadınlarda isə sidiklik dal tərəfdən uşaqlıqla basıldığı üçün yastılaşır, eni kişilərinkindən bir qədər artıq olur, yan tərəflərindəlat.recessus lateralisadlanan ciblər əmələ gəlir.
Sidiklik boş olduqda yalnız arxa səthi peritonla örtüldüyü üçünekstraperitonealorqanlardan hesab olunur. Sidiklik dolu olduqda onun zirvəsi qasıq bitişməsindən 4-5 sm yuxarı qalxır, özü ilə bərabər peritonu qaldırır. Nəticədə sidiklik arxa və yan tərəfdən peritonla örtülür vəmezoperitonealvəziyyət alır.
Sidikliyin divarıselikli qişa(lat.tunica mucosa), selikaltı əsas (qat) (lat.tela submucosa), əzələ qişası (lat.tunica muscularis), adventisiya (lat.adventicia) və arxa səthindəseroz qişadan(lat.tunica serosa) təşkil olunmuşdur.
Keçid epiteli və xüsusi səhifədən ibarətdir. Bu qişada keçid epitellə örtülmüş çox sayda büküşlər, az saydaselikli qişavəzilərivəlimfafollikulları yerləşir. Sidiklik boş olduqdaselikli qişabüküşləri sıx və qalın olur. Sidiklik dolduqda isə divarları naziləşir vəselikli qişabüküşləri hamarlaşır. Lakin sidikliyin dibinin arxa divarı (sidik axarlarının sidik kisəsinə açılan yerləri vəsidik kanalınınçıxdığı nahiyə arasında) selikaltı qişadan məhrum olduğu üçün selikli qişada büküşlər yoxdur. Burada selikli qişa birbaşa əzələ qişasına birləşir. Bu sahə əsası yuxarı, zirvəsi aşağı baxan üçbucağa oxşayır və sidiklik (Lietto) üçbucağı adlanır. Sidiklik üçbucağının -lat.trigonum vesicae, əsasında sidik axarlarının sidikliyə açılan dəlikləri, zirvəsində isəsidik kanalınındaxili dəliyi yerləşir. Məhz bu sahədə selikli qişanın xüsusi səhifəsində sidik axarlarında olanvəzilərəbənzərvəziləryerləşir.
Kövşəkbirləşdirici toxumadanibarət olub əzələ qişası ilə hüdudlanır. Bu qişanınəzələsəhifəsi olmadığındanselikli qişailə selikaltı əsas arasında aydın görünən sərhəd yoxdur.
Kəskin sərhədləri olmayan, spiral şəkildə istiqamətlənmiş, nisbətən çarpazlaşan sayaəzələdəstələrindən təşkil olunmuş üç qatdan (xarici və daxili boylama, orta həlqəvi qatlar) ibarətdir. Sayaəzələhücerələriçox vaxt iyvari, şaxələnmiş formada olur.Birləşdirici toxumaarakəsmələriəzələqişasının qatları vəəzələdəstələri arasında yerləşərək onları ayırır.Sidik kanalıbaşlanan yerindəəzələqişasının orta-sirkulyar qatı sfinkter- sidikliyi büzənəzələ(lat.m.sphincter vesicae) əmələ gətirir. Sidikliyinəzələqişası tam yığıldıqda sidiyi sidiklikdən çıxarı, ona görə onlara sidik qovucu əzələ-lat.m.detrusor urinae, deyilir.
Bu qişa üst-arxa və hissəvi olaraq yan tərəflərindəseroz qişadanibarətdir. Sidik kisəsinin qalan hissələri adventisiya qişası ilə örtülmüşdür.
Yenidoğulmuşlarda və südəmərlərdə sidiklik iyəbənzər formada olur. Uşaqlarda isə əvvəlcə armudabənzər, sonra yumurta şəklində olur. Yenidoğulmuşlarda sidikliyin tutumu 50-80 ml-dir. 5 yaşlı uşaqlarda 180 ml-ə, 12 yaşda 250 ml-ə çatır. Sidiklik yenidoğulmuşlarda və erkən uşaqlıq dövründə qarın boşluğunda yerləşir. Bu yaş dövründə onu qarın boşluğu orqanlarından hesab etmək olur. Çanaq inkişaf etdikcə, kiçik çanaq dərinləşir, nəticədə sidiklik tədricən aşağı enir. Sidikliyin tam şəkildə kiçik çanaq boşluğuna enməsi yeniyetmə dövrünə təsadüf edir. Yenidoğulmuşlarda sidikliyin dibi olmur. Sidik kanalı kisənin ən dərin hissəsindən  başlayır. Yaşa dolduqca sidikliyin dibi formalaşır və sidik kanalının daxili dəliyi ondan uzaqlaşır.