Ọmọnìyàn

Awon ọmọnìyàntabiomo eniyanni awon iruHomo sapiensHomo sapiens(Latin: eniyan oloye; "wise man" tabieniyan onimo; "knowing man"),iruHomokan soso to si wa laye (extant)  abaratanprimateelesemejininuHominidae, ebigreat ape. Sugbon, nigba miran o nje lilo lati tokasi eyi keyi toba je abaratanHomo.
Awon eniyan niopolotodagba daada, to le e niironuafoyemo,ede,ifinuwo, atiisojutu isoro. Agbara opolo yi, lapapo mo    inaro ara to jagbekun awon owo lati fowo se awon ohun, gba awoniyan laaye lati lo awonohun isisedaada ju awon iru miran lo.Mitochondrial DNAati  eri adikuta (fossil) fihan pe awoneniyan oniberelatiAfricabi odun 200,000 seyin.Pelu olukuluku eniyan ni gbogbo orile ayafi ni Antarctica, awon eniyan je awon iruaraleaye.Iyeawon eniyan je 6.8 legbegberunkeji ni November 2009.
Gege bi awonhigher primates, adanida awon eniyan je alawujo. Sibesibe, awon eniyan  je eyi soso to nlo sistemu ibanisoro lati so tenu ara re, pasiparo iyenu, ati igbajo. Awon eniyan daifidimule awujotosoro to ni opo awon eniyan  ti won fowosowopo ati ti won takorawon, lati inu awonebide inu awonorile-ede. Awonibarasepo awujolarin awon eniyan ti sedasile orisirisi opo iyi,ise awujo, ati awon igbese, ti lapapo won da ipilese awujo eniyan.
Awon eniyan se pataki nipa ife won lati loye ati kopa lori ayika won, won wa lati salaye ati lo awon isele adanida nipa sayensi, imoye, itan awaso,   ati esin. Isawari adanida yi ti mu idagbasoke awon ohun isise didagba ati ogbonise, ti won je jijogun lati inuasa; awon eniyan nikan ni iru eda ti a mo ti won le seina,se onje won, woaso, ti won si le lo opolopo awontechnologiesmiran.
Oruko gbogbogbogeneric nameHomowa lati ede Latin ni orundun 18thhomō"eniyan", to dieniyan aye("earthly being") (Old Latinhemō, cognate to Old Englishguma"man", latiPIEÀdàkọ:PIE, meaning 'earth' or 'ground').
Asaro sayensihuman evolutionsakopo idagbasoke abatanHomo. "Awon eniyan oni" jetitumo gege biiru edaHomo sapiens, tieka iru edare to wa laye ni a mo siHomo sapiens sapiens.Homo sapiens idaltu(to tumosi "baba oloye"), eka iru eda miran ti a mo ti pare.Homo neanderthalensis, to pare ni odun 30,000 seyin, nigba miran je kikopo gege bi eka iru eda, "Homo sapiens neanderthalensis", sugbon awon asaro alabatan (genetic studies) nisin ro pe awon iru eda Neanderthal pinya lodo awonHomo sapiensni bi odun 500,000 seyin.Bakanna, apere die to waHomo rhodesiensisti je kikopo bi eka iru eda, sugbon opo eniyan ko gba be. Bi irisinu (Anatomically) awon eniyan oni koko hanjade ni akoole idokuta ni Afrika nibi odun 195,000 seyin, be sini awon agbewo molecular biology fun wa ni eri pe igba tosunmo igba ipinya lodo babanla kanna awon eniyan oni ni odun 200,000 seyin.Agbewo kakiri ijorisirisi alabatan awon ara Afrika ti Dr. Sarah Tishkoff solori ri peawon Sanni won ni orisirisi albatan topojulo larin awon 113 eya eniyan otooto ti won gbeyewo, to so won di ikan ninu 14 "awon eniyan babanla" 14. Iwadi yi, bakanna se ibudo ibere irinjade eniyan oni ni guusu-apaiwoorun Afrika, nitosi bode etiodoNamibiaatiAngola.
Awon olubatan to sunmo awon eniyan julo ni awongorillaatichimpanzee, sugbon awon eniyan ko wa latodo awon akiti woyi: bibeeko awon akiti wonyi nipinbabanla kannapelu awon eniyan oni.Afaimo ko mo je pe awon eniyan nibatan julo mo awon iru eda mejichimpanzee:Common ChimpanzeeatiBonobo.Isetelentele gbogbogenometi mu yewa pe "leyin odun 6.5 [million]  idagbajade otooto, awon iyato larin chimpanzee ati eniyan tobiju awon to wa larin awon eniyan ti won ko ni ibatan mo ra won lo lemewa ati won dinju lemewa larin awon eku ati omole/ekute". Won da laba pe ibajorapo awon itelentele DNA larin eniyan ati chimpanzee wa larin 95% ati 99%.O ti je didiye pe It has been estimated that the humaniraneniya pinya lodo ti awon chimpanzees bi odun egbegberun marun seyin, ati latodo ti awongorillabi odun egbegberun mejo seyin. Sibesibe, agbari kan  hominid ti o je wiwari niChadni 2001, ti o je kikopo biSahelanthropus tchadensis, sunmo bi odun egbegberun mejo seyin, eyi fihan pe o se e se ki ipinya o waye nibere ju bi a se so loke lo.