कान्कुन

कान्कुनतथाकॅन्कूनहेमेक्सिकोच्याकिंताना रोराज्यातीलएक शहर आहे.युकातान द्वीपकल्पाच्याईशान्य टोकावर वसलेले हे शहर जगप्रसिद्ध पर्यटनस्थळ आहे.,हेकॅरिबियन समुद्राच्याकिनाऱ्यावर आहे.
कान्कुन यामाया भाषेतीलशब्दाचे दोन अर्थ होतात. त्यातील एकसापांचे वारूळकिंवासोनेरी सर्पाचे निवासस्थानअसा होतो तर दुसरा अर्थघडाअसाही निघतो.
जुन्या स्पॅनिश दस्तऐवजांनुसारमाया लोककान्कुनजवळच्या भागालानिझुक(गवताळ प्रदेश) म्हणून ओळखत असत.स्पॅनिश आक्रमणानंतरयेथील बहुतांश वस्ती सततच्या लढाया, चाचेगिरी, दुष्काळ आणि युरोपीय लोकांनी आणलेल्या रोगराईमुळे मृत्युमुखी पडली. येथील मूळ रहिवाशांपैकी हातावर मोजण्याइतक्याच छोट्या वसाहतीइस्ला मुहेरेसआणिकोझुमेल द्वीपांवरतग धरून राहिल्या.
इ.स. १९७०मध्येमेक्सिकोच्यासरकारने कान्कुनचा विकास करण्याचे ठरवले. त्यावेळी येथील वस्ती फक्त तीन लोकांची होती. ही तिघेदॉन होजे हेसुस लिमा गुतिरेझच्यामालकीच्या नारळाच्या वाड्यांतील कामगार होते. हे तिघे खुद्द कान्कुनमध्येही राहत नसून जवळील इस्ला मुहेरेस या बेटावर राहत होते. याशिवाय जवळीलपुएर्तो हुआरेझया कोळीवाड्यात ११७ व्यक्तींची वस्ती होती.अशा निर्जनस्थळी गुंतवणूक करण्यास कोणीच तयार नसल्याने मेक्सिको सरकारला स्वतःच येथील पहिल्या ९ होटेलांचा विकास करावा लागला.हयाट कान्कुन करिबे होटेलचे बांधकाम सर्वप्रथम सुरू झाले परंतु प्लाया ब्लांका (नंतरचे ब्लू बे होटेल व आताचे टेम्पटेशन रिसॉर्ट) हे होटेल पहिले बांधून झाले. त्यावेळी कान्कुनमध्ये राहणे हे अतिमहाग होते.
इ.स. १९७४मध्ये कान्कुनचा मोठे पर्यटनस्थळ म्हणून विकास करण्यासाठीचा प्रकल्प सुरू झाला. फोनातुर (फोंदो नॅसियोनाल दे फोमेंता आल तुरिस्मो) या मेक्सिकन सरकारी संस्थेचा हा याप्रकारचा पहिलाच प्रकल्प होता. पुढील काही वर्षात कान्कुनचे रूपांतर दाट झाडीत वसलेल्या छोट्या कोळ्यांच्या गावातून मेक्सिकोतील दुसऱ्या क्रमांकाच्या पर्यटनस्थळात झाले.
कान्कुनमध्ये राहणाऱ्या लोकांना कान्कुनेन्सेस असे संबोधतात. ही लोक मुख्यत्वे युकातान व जवळील राज्यांतून येथे आलेली आहेत. गेल्या काही वर्षांत अमेरिकेतील इतर भाग वयुरोपमधूनहीबरीच लोक येथे कायमची राहण्यास आली आहेत. अचानक झालेल्या या वस्तीवाढीमुळे कान्कुनच्या स्थानिक यंत्रणेवर मोठा ताण आलेला आहे.आत्तापर्यंत मेक्सिकोमधील अवैध मादक पदार्थांच्या व्यापार व वाहतूकीमुळे होत असलेल्या अराजकाचा कान्कुनवर फारसा थेट प्रभाव पडलेला नाही परंतु काही अंशी स्थानिक लोकांवर हा प्रभाव आहेच.१९९० व २००० च्या सुमारास येथेहुआरेझ कार्टेलचाप्रभाव होता. अलीकडील वर्षांतलॉस झेतासया गुंडांच्या टोळीनेयुकातानमधीलचाचेगिरीत जम बसवलेला आहे.
झोना होतेलेरानावाने ओळखला जाणारा पर्यटकांसाठीचा भाग आणिएल सेंत्रोनावाने ओळखले जाणारे खुद्द गावठाण असे कान्कुन शहराचे दोन मुख्य भाग आहेत. गावठाणाची रचना प्रचंड शंकरपाळ्यांच्या आकाराच्या अनेकसुपरमांझानांमध्ये विभागलेली आहे.या शंकरपाळ्यांच्या मध्यात मोकळी जागा, एखादे वाचनालय,फुटबॉलमैदान किंवा बाग असते व त्याच्या आजूबाजूने चालण्यासाठी व सायकलींच्या वाहतूकीसाठीचे मार्ग असतात. त्याबाहेरील भागांत नालाकृती रस्त्यांवर घरे व त्यांच्याबाहेरील भागात दुकाने व इतर व्यवसाय असतात.
आव्हेन्यू तुलुम हा उत्तर-दक्षिण जाणारा रस्ता शहराच्या मध्यवर्ती भागातूनआंतरराष्ट्रीय विमानतळालाजोडणारा मोठा रस्ता आहे. आव्हेन्यू कोबा हा पूर्व-पश्चिम रस्ता त्याला छेदतो व आव्हेन्यू तुलुमच्या पश्चिमेस हाच रस्ता आव्हेन्यूकुकुलकाननावाने ओळखला जातो. आव्हेन्यूकुकुलकानहा झोना होतेलेरामधील एकमेव मोठा रस्ता असून कान्कुनमधील बहुतांश मोठी होटेले या रस्त्यावर आहेत. आव्हेन्यू तुलुमच्या दक्षिण टोकास विमानतळतर उत्तर टोकास आव्हेन्यू बोनामपाक आहे. आव्हेन्यू बोलामपाक हा पश्चिमेसचिचेन इत्झावमेरिदालाजाणाऱ्या महामार्गास जुळतो. कान्कुनच्या जवळच्यापुएर्तो हुआरेझया उपनगरातूनइस्ला मुहेरेसलाजाणाऱ्या होड्या व नावांचा धक्का आहे.
कान्कुनमधील नवीन वसाहती सुपरमांझानामध्ये विभागलेल्या नसून चौकटींमध्ये बसविलेल्या आहेत.हरिकेन गिल्बर्टचातडाखा बसल्यावर कान्कुनची पुनर्बांधणी करताना खर्च कमी करण्यासाठी असे केले गेले. येथील उच्चभ्रू वसाहतींमध्ये छोटे सुपरमांझाना बांधण्याचा प्रयत्न दिसतो. मध्यमवर्गीय वसाहतींमध्ये सहसा एक किंवा दोन मजली बैठी घरे असतात किंवा तीन-चार मजली सदनिकांच्या इमारती असतात. २००५ सालापासून आव्हेन्यू बोनामपाकच्या आसपास बहुमजली दुकाने, सदनिका तसेच शॉपिंग मॉल बांधली गेलेली आहेत. अगदी अलीकडील वसाहतींमध्ये नियोजनाचा अभावच दिसून येतो.पुंता साम,पुएर्तो कान्कुनआणि पुएर्तो हुआरेझमध्ये हे दिसून येते.
कान्कुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळयेथील मुख्य विमानतळ आहे. दक्षिणेसकोझुमेल द्वीपावरहीएक छोटा विमातळ आहे. कान्कुन विमानतळावरून उत्तर, मध्य आणि दक्षिण अमेरिका,युरोपआणिआशियालाथेट विमानसेवा उपलब्ध आहे. ऑक्टोबर २०१०मध्ये या विमानतळावर दुसरी धावपट्टी बांधण्यात आली व त्यानंतर वर्षाला एक कोटी प्रवासी या विमानतळावरून येजा करतात. हा विमानतळ गावठाणापासून ३० किमी दक्षिणेस तर झोना होतेलेरापासून २० किमी आग्नेयेस आहे.शहरात तसेच झोना होतेलेरामध्ये सार्वजनिक बससेवाही उपलब्ध आहे. जवळीलइस्ला मुहेरेसलाजाण्यासाठी पुएर्तो हुआरेझमधून फेरी जाते.
कान्कुनमध्ये काही ठिकाणीमाया संस्कृतीचेअवशेष आढळतात.कोलंबसपूर्वकालातीलहे अवशेष कान्कुनच्या दक्षिणेस व पश्चिमेसही विखुरलेले आहेत. लास रुइनास देल रे (एल रे) हे भग्नावशेष झोना होतेलेरामध्येच आहेत तर एल मेको हे मोठे अवशेष पुंता सामकडे जाणाऱ्या रस्त्यावर आहेत. जवळच असलेल्यारिव्हियेरा मायाआणिग्रांदे कॉस्ता मायाप्रदेशांमध्ये कोबा, मुयिल, च्कारेत, कोहुनलिच, किनिच्ना, झिबांचे, ओश्तांकाह,तुलुम, चाक्चोबेन, इ. ठिकाणी छोटीमोठी संवर्धनस्थळे आहे. पश्चिमेस जवळचचिचेन इत्झाहे माया संस्कृतीचे मोठे केंद्र युकातान राज्यात आहे.
कान्कुनचे हवामान विषुववृत्तीय असून येथील ऋतूंमध्ये तापमानात फारसा फरक नसतो.
कान्कुनसहयुकातानमध्येमेतेडिसेंबरहा उन्हाळी वादळांचा काळ असतो.जानेवारीतमहत्तम पाउस पडतो आणिफेब्रुवारीते मे साधारणतः कोरडे महिने असतात. कान्कुनच्या आसपासचा प्रदेशकॅरिबियन वादळी पट्ट्यातमोडतो आणि अधूनमधून या वादळांचा तडाखा येथे बसतो. असे असताही गेली काही वर्षे वगळता मोठी वादळे येथे अभावानेच येतात. २००५सालचेहरिकेन विल्माहे आत्तापर्यंतचे कान्कुनवर आलेले सगळ्यात मोठे वादळ होते तर १९९८८मधीलहरिकेन गिल्बर्टआणि २००७ चेहरिकेन डीनही वादळे इतर मोठ्या वादळांपैकी होती.
कान्कुनमध्ये गेल्या काही वर्षांत मोजक्या उच्चशिक्षणसंस्था सुरू झाल्या आहेत. यांत इन्स्तित्युतो तेक्नोलॉजिको दे कान्कुन, उनिव्हर्सिदादला साल कान्कुन, उनिव्हर्सिदाद आनाहुआक कान्कुन, उनिव्हर्सिदाद तेक्नोलॉजिका दे कान्कुन, उनिव्हर्सिदाद देल करिब, उनिव्हर्सिदाद इंतरअमेरिकाना पारा एल देसारोयो आणि तेक मिलेनियम यांचा समावेश होतो.