Burundi

Burundi Respublikası(kir.Republika y'u Burundi,fr.République du Burundi) —Mərkəzi Afrikadavə dənizə sahili olmayan dövlətdir. Ölkənin sərhəd qonşuları şimaldaRuanda, şərqdə və cənubdaTanzaniyavə qərbdə böyük bir qismiTanqanika Gölüilə olmaqlaKonqo Demokratik Respublikasıdır. PaytaxtıBujumburaşəhəridir.
Ölkə adı Bantu dilində Rundilerin yaşadığı ölkə mənasını verir. Sözönü olan bu- (bu— Rundi =Rundilerin yaşadığı ölkə= Burundi) şəkilçi fellərin önünə əlavə edilib , bu ön əlavə ölkə adlarındaku,ruhecalarının yanındautəyin halı olaraq əlavə edilir. Rundilerin istifadə dil olanKirundidə eyni quruluşdan əmələ gəlibkiqarşıya şəkilçiistifadə dilmənasında istifadə olunub,Rundilerin istifadə dilmənasını verir.
Ölkənin cəmdə sahib olduğu 1.140 km sərhədin 315 km-iRuanda, 589 km-iTanzaniyavə 236 km-iDemokratik Konqo Respublikasıilədir.
Ölkə ümumiyyətlə dağlıq və yaylalık bir ölkədir. Burundidə yüksək yaylalar təqribi 1.400–1.800 m yüksəklikdə yerləşir və bu yüksək yaylalar ölkənin ən yüksək nöqtəsinə qədər gedib çatır. Ölkənin ən yüksək nöqtəsini 2.684 m olan və paytaxt Bujumburanın 30 km cənub-şərqində yerləşən və Burundi yüksək yaylasının bir hissəsi olanHeha Dağıdır.
Burundidə son olaraq 2008-ci ildə həyata keçirilən rəsmi siyahıyaalma nəticələrinə görə 8,053,574 əhali təsbit edilmişdir. Bu aktual olaraq son rəsmi siyahıyaalmaya əsaslanaraq 2014 təxmini sayma nəticələrinə görə 10,395,931 əhali olduğu müəyyən olunmuşdur. Əhali sıxlığının 379 adam/km² olmasına görə Burundi Afrika qitəsində əhali sıxlığının böyük oldüğü olkələrdən biridir. Ölkə əhalisinin əksəriyyəti paytaxt Bujumburada yaşayır.
Burundi gənc əhaliyə sahib olub, 2014-cü ilin təxmini məlumatlarına görə əhalinin 65%-i 0–24 yaş aralığındadır. Ölkənin yalnız 2,5%-i 65 yaş və yuxarı olanlardır.
0–14 yaş :45,7% (kişi 2,385,571 / qadın 2,361,367)15–24 Yaş :19,3% (kişi 1,001,486 / qadın 1,005,617)25–54 Yaş :28,6% (kişi 1,483,936 / qadın 1,491,401)55–64 Yaş :3,9% (kişi 190,707 / qadın 216,983)65 Yaş və daha yaşlı :2,5% (kişi 109,434 / qadın 149,429)
Burundidə eyni dilə, əkinə sahib olan vəRundiolaraq adlandırılan bir xalq yaşayır. Rundi xalqı özü də üç boydan —Tutsi,Hutuvətvaboylarından ibarətdir.
İndiki vaxtda Hutu boyu ölkədə əksəriyyəti təşkil edir. Əhalinin 85%-i bu boydandır. Tutsi əhalisi ümumi əhalinin 15%-ni təşkil etdiyi halda, tva boyu 1% ilə ölkə əhalisinin ən az hisəsini təşkil edir.
Burundi dünya aclıq indeksinə görə son 25 ilin məlumatlarına görə dünyanın ən kasıb ölkəsidir. Dünya aclıq indeksinin 2014-cü il məlumatlarına görə Burundi bütün ölkələr içərisində sahib olduğu 35,6 indeks nisbəti ilə sonuncu yerdə dayanır.
Ölkə iqtisadiyyatının ən əhəmiyyətli hissəsini kənd təsərrüfatı fəaliyyətlər təşkil edir. Ölkə əhalisinin təxminən olaraq 85%-i birbaşa və ya dolayı olaraq əkinçilik fəaliyyəti ilə məşğuldur. Burundidə həyata keçirilən kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin böyük əksəriyyəti fərdi istehlakı qarşılamaq üçün nəzərdə tutulub.Qəhvə,manyok,banan,qarğıdalı,şirin kartofvə tərəvəz əkilən və yetişdirilən ən əhəmiyyətli əkinçilik məhsullarını təşkil edir.
Kənd fəaliyyətlərindən başqa heyvandarlıqda əhali arasinda geni yayilib. Ölkə daxilində heyvan sayı çox olsa da, buradan əldə edilən səmərə və istifadə aşağı səviyyədədir. Bu sahədə iribuynuzlu heyvanların südündən və ətindən istifadə edilir.
Ölkə müəyyən yer altı mədənlərinə də sahibdir. Burundi daxilindənikel,kobalt,uran,mis,platin,vanadium,qızıl,qalay,kaolin,niyobyum,tantal,volframvəəhəngmədənləri mövcuddur. Burundi dənizə sahili olmayan bir ölkə olduğuna görə bu məhsulları dünya bazarlarına çıxartmaqda çətinlik çəkir, həm də bu proses böyük xərcli tələb edir.
Ölkə iqtisadiyyatının ən əhəmiyyətli ixracat məhsullarınıqəhvə,çay,şəkər,pambıqvə dəri təşkil edir. Ölkənin 2013-cü ilin məlumatlarına görə ixracat etdiyi ilk altı ölkə bu şəkildədir :
Almaniya11,4%Pakistan9,3%Konqo Demokratik Respublikası9,2%İsveç8,2%Çin5,8%Uqanda7%
Ölkə iqtisadiyyatının ən vacib idxal məhsullarını maşın və avadanlıq, neft məhsulları , qida məhsulları və tikinti materialları təşkil edir. Ölkənin 2013-cü ilin məlumatlarına görə idxal etdiyi ilk səkkiz ölkə bu şəkildədir :