කෘමියෝ

කෘමියෝයනු සන්ධිපාදක,බාහිර අස්ථිවලින් සැදිඅපෘෂ්ඨ වංශිකගණයටඅයත්ජීවීන්කොටසකි.කෘමි සිරුර හිස,උරස හා උදරය ලෙස කොටස් තුනකින්ද,එක් පසෙකට තුන බැගින් වූ එක්ව තැනුනපාදයුගල් දෙකකින්ද,සංයුක්ත ඇස් හාස්පර්ශකයුගලකින්ද සමන්විත වෙයි.පෘථිවිය මත වඩාත් වර්ගීකරණයට ලක්වූ සත්ව කොට්ථාශයන් අතරට කෘමීන් ද අයත් වේ.එයට මිලියනයකට අධික වූ හඳුනාගත් කෘමි කුලයන් අයත් වන අතර මෙම අගය ලොව හඳුනාගත් සියලු ජීවීන්ගෙන් අඩකටත් වඩා නියෝජනය කරයි.දැනට මිහිමත ජීවත් වෙන ඇස්තමේන්තු ගත කෘමි කුලක ප්‍රමාණය මිලියන 6-10ත් අතර පවතියි.කෘමීන් බොහෝ දුරට සියලුමපරිසරයන්තුලින් හමුවන අතර සුළු කුලකයන් ප්‍රමාණයක් සාගරය තුල ජීවත් වෙයි.
කෘමීන්ගේ ජීවන චක්‍රය එකිනෙකට වෙනස් වෙයි.නමුත් බොහෝ කෘමීන්බිජුමඟින් ජීවය ලබයි.කෘමීන්ගේ වැඩීම කෙරෙහි අනම්‍යබාහිර අස්ථිබලපාන අතර වර්ධන ක්‍රියාවලියකෝෂයක්තුල සිදුවෙයි.කෘමීන්ගේ නොමේරූ අවධිය හා සන්සන්දනය කරන විට සුහුඹුල් අවධියේදී සත්ව  සැකිල්ල,හැසිරීම හා වාසස්ථාන වෙනස් වෙයි.සමහර කෘමීන්ට අකර්මණ්‍ය වූපිලවාඅවස්ථාවක්දසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයටඇතුලත් වේ.අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක්එනම් පිලවා අවස්ථාවක් නොමැති කෘමීන් සුහුඹුලා දක්වා වර්ධනය වන්නේnymphalඅවධිය හරහාය.Paleozoicයුගයට අයත් අති විශාල කෘමි පොසිල මේ වන විට හමුවී ඇත.මෙයට පියාපත් විහිදවූ කල පරතරය සෙ.මි.55 -සෙ.මි.77 දක්වා වන විශාල කූරන්ද අයත් වෙයි.කෘමීන්සංචරනයසඳහා ඇවිදීම,පියඹා යෑම හා සමහර විටෙක පිහිනා යෑමද භාවිතා කරයි.ශ්‍රීඝ්‍ර නමුත් ස්ථාවර චලනයන්ට ඇති හැකියාව නිසා බොහෝ කෘමීන් පාද තුනක් පමණක් භාවිතා වන ගමන් විලාශයක් උපයෝගී කර ගනී.ඔවුන් පොළොව මත ගමන් කරන විට පාද පොළොව මත පිහිටන්නේ ප්‍රත්‍යාවර්ත ත්‍රිකෝණ ආකාරයකටයි.පියාසර කිරීම සඳහා පරිණාමනය වූ එකම අපෘෂ්ඨවංශිකයන් වර්ගය කෘමීන් වේ.බොහෝ කෘමීන් ඔවුන්ගේ ජීවිතයෙන් කොටසක් හෝ ජලය තුල ගත කරයි.
සමහර පරිණත වූ කෘමීන් ජලචර වන අතර පිහිනායාම සඳහා අනුවර්තනය වී ඇත.water sliderවැනි සමහර කෘමීන්ට දිය මතුපිට ඇවිද යෑමේ හැකියාව ඇත. කෘමීන් බොහෝ දුරට ඒකචාරී වන නමුත්මී මැස්සන්,කූඹින්හාවේයන්වැනි කෘමි සතුන් සමාජයීක හා සමූහ ලෙස ජීවත් වේ.ඔවුන් සතුව හොඳින් සංවිධාන ගත වූ ජනපද ඇත.කනවෑයාවැනි කෘමීන් මාතෘ දයාව ප්‍රදර්ශනය කරමින් ඔවුන්ගේ බිජු රකින අතර නොමේරූ කනවෑයන් රැකබලා ගනී.කෘමීන්ට නොයෙකුත් ආකාර වලින් එකිනෙකා හා සන්නිවේදනය කල හැකිය.පිරිමිසලබයන්ටබොහෝ ඈතින් සිටින ගැහැණු සලබයෙකුගේ පවාපැරමොන්ස්‍රාවය සංවේදනය වේ.අනෙකුත් කෘමි කුලකයන් ශබ්දය මඟින් හෝ පියාපත් පිරිමැදීමෙන් සහකාරියන් ආකර්ශණය කරගන්නා අතර අනෙකුත් පිරිමි සතුන් විකර්ශනය කරගනී.විකර්ශනයකලාමැදිරියන්ආලෝකය යොදා ගනිමින් සන්නිවේදනය කරයි.
Insect යන වචනය පැමිණ ඇත්තේලතින් භාෂාවේInsectumනම් වදනින්ය. එහි අර්ථය බෙදුනු සිරුරක් ඇති යන්නයි.
කෘමීන් හා අනෙකුත් සත්ව වර්ග අතරපරිණාමනසබඳතාව මේ වන තුරුත් පැහැදිලි නැත.නමුත් බොහෝ පැරණි කාණ්ඩයන්ට අයත්කන්කුන්ඩන්හාපත්තෑයන්සම්බන්ධවකබලු මත්ස්‍යාසමඟ වූ ඉතා කිට්ටුපරිණාමන සබඳතාවයකසාක්ෂි ඇත.Pancrustaceaන්‍යායට අනුව කෘමීන්RamipediaහාMalacostracaසමඟ එක්ව ස්වභාවිකCladeසාදයි.පත්තෑයා,කන්කුන්ඩා,ගෝණුස්සාහාමකුළුවාවැනි අනෙකුත් පොළොව මත සිටින සන්ධිපාදකයින් කෘමීන් සමඟ පැටලිලි සහගත වෙයි.ඔවුන්ගේ සිරුරේ ස්වභාවය කෘමීන්ට සමාන වන අතර එකිනෙක සම්බන්ධ වූ බාහිර අස්ථි පවතී.නමුත් ඉතා සූක්ෂමව පරීක්ෂා කරන කල ඔවුන්ගේ ලක්ෂණ පැහැදිලි ලෙස වෙනස් බව පෙනෙයි.පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි ලක්ෂණය වන්නේ වැඩුණු කෘමීන් මෙන් ඔවුන්ට පාද 06 ක් නොතිබීමයි.
සන්ධිපාදකයින්ගේ උසස් කුලයේවංශ ප්‍රවේණියවිවාදයට ලක්වන හා පරීක්ෂණයට බඳුන්වන කරුණක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත.2008 වර්ෂයේTufts සරසවියේපරීක්ෂක කණ්ඩායමක් සොයාගැනීමක් කරන ලද අතර ඔවුන්ගේ විශ්වාසායට අනුව එය ලෝකයේ මෙතෙක් සොයාගන්නා ලද පැරණිතම,සම්පූර්ණ සිරුරේ සැකිල්ල සහිත ප්‍රග්තන පියාඹන කෘමියාගේයි.දැනට සොයාගෙන ඇති පැරණිතම කෘමි පොසිලයඩෙවෝනීය යුගයටඅයත්Rhyniognatha hirstiට අයත් වේ.එය වර්තමානකාවාගේබාහිර ස්වරූපයට සමාන විය හැකිබව විශ්වාස කරයි.මෙම විශේෂය සතුව බෙදුනු යටි හනු ඇති අතර එම ලක්ෂණ පවතින්නේ පියාපත් සහිත කෘමීන්ගේයි.ඉන් හැගෙන්නේ සමහර විටෙක පියාපත් ඒ වන විටත් පරිණාමනය වී පවතින්නට ඇති බවයි.මේ අනුව ලොව පළමු කෘමීන් බොහෝ දුරට එම කාලයට පෙර එනම්සිලුරීයයුගයේ ජීවත් වී ඇත.කෘමි පරිණාමය සැලකීමේදී සුවිශේෂ ලෙස විහිදීමට ලක්වූ කෘමි කාණ්ඩ 04 ක් දැකිය හැකිය.එනම්කුරුමිණියන්(වසර මිලියන 300ට පෙර පරිණාමනය වූ),උඩස්සන්(වසර මිලියන 250ට පෙර පරිණාමනය වූ)සලබයන්හාබඹරන්(වසර මිලියන 150ට පෙර පරිණාමනය වූ)ය.මෙම කාණ්ඩ අතරට හදුනාගත් කෘමි කුලකයන් බහුතරය අයත් වේ.
බොහෝ නූතන කෘමිගණCenozoic යුගයේදී වර්ධනය වී ඇත.මෙම යුගයෙන් පසුව හමුවන බොහෝ කෘමීන්අඳුරු වර්ණවලින් ආරක්ෂාව සපයාගෙන ඇත.ඔවුන් බොහෝ දුරට උචිත තත්වයෙන්,සිරුරේ සැකැස්මෙන් හෝරූපකායෙන්නූතන කෘමි කුලකයන් හා සමාන වෙයි.
සාම්ප්‍රදායික රූප අධ්‍යන විද්‍යාව මත පදනම්ව හෝ බාහිර පෙනුම මත පදනම්ව වර්ගීකරණය කල විටහෙක්සපෝඩාවන්Superclassලෙස වර්ගීකරණය කල හැකිය.එම පන්තිය තුල කාණ්ඩ 04ක් හදුනා ගත හැකිය.ඒ කෘමීන්,springtails,ProturaහාDipluraලෙසිනි.මෙයින් කාණ්ඩ 03ක් එක් කාණ්ඩයක් ලෙස එනම්Entognathaලෙස,සමග්‍රහණය කර ගන්නා මුඛ කොටස් පදනම් කරගනිමින් වර්ගීකරණය කර ඇත.ජානමය දත්ත හා පරිණාමික ඉතිහාසය මත පදනම්ව විශාල වශයෙන් ඇතිවූ බොහෝ ක්‍රමයන්ගේ වෙනස් වීම ඉහළ ක්‍රමාන්කිත සබඳතාවන්ට හේතුවී ඇත.
නූතන මූලධර්මයන්ට අනුව හෙක්සපෝඩා යනු entognath කාණ්ඩයට අයත් කෘමීන්ගෙන් වෙන්වූ පරිණාමීය ඉතිහාසයක් ඇති බහුවංශිකයින් කොටසකි.
කෘමීන් අවසන් පොදු මුතුන් මිත්තෙකුගෙන් පැවත එන බවක් පෙනෙයි.එම නිසාඋප වර්ග,විශේෂ අනුපිළිවෙල,infraorderවැනි ශ්‍රේණි ගත කිරීම් වලට වඩාඒකවංශික වර්ගීකරණයකටකෘමීන් ලක්කිරීම සුදුසු බව පෙනෙයි.
කෘමීන් ඵෙතිහාසික ලෙස සලකමින් උප වර්ග දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකිය.එනම් පියාපත් සහිත හා පියාපත් රහිත ලෙසයි.පුරාතන පියාපත් රහිත කාණ්ඩයට අයත් වන්නේ පියාපත් රහිත වූ කාවායි.Archaeognathaයටි හනුවේහැඩය මත  පදනම්ව Monocondylia සකස් වී ඇත.එමෙන්ම කාවා හා පියාපත් සහිත කෘමීන් එක්වීමෙන් Dicondylia  කාණ්ඩය නිර්මාණය වී ඇත.කෘමීන් වර්ගීකරණය පිළිබද අධ්‍යනයවර්ගීකාරක කෘමි විද්‍යාවලෙස හදුන්වයි.
කෙසේ වුවද කෘමි විවිධත්වයේ සැබෑ මානයන් තවමත් අවිනිශ්චිතය.ඇස්තමේන්තු ගත පරාසය කෘමි විශේෂ මිලියන 1.4 සිට 1.8 දක්වා පවතී.මෙම සංඛ්‍යාව බොහෝ දුරට පෘථිවිය මත වසන සියලු කෘමීන්ගෙන් 20% අඩු ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරයි.
සියලු ජීවීන් අතරින් නව විශේෂ 20 000 පමණ වසරක් තුලදී හදුනා ගන්නා අතර බොහෝ කෘමීන් හදුනා නොගත් කෘමි විශේෂ ලෙස වසර ගණනක් පවතී.හදුනාගත් සියලුම සත්ව විශේෂයන් ගෙන් 850 000 - 1 000 000 අතර ප්‍රමාණයක් කෘමීන්ය.
ප්‍රධාන කෘමි විශේෂ 04ට අනුව ඇස්තමේන්තු ගත කෘමි විශේෂ සංසන්දනය.
කෘමීන් සතුවඛණ්ඩනයවූසිරුරක් ඇති අතරබාහිර සැකිල්ලමඟින් එය දරා සිටී.ඔවුන්ගේ දැඩි බාහිර ආවරණය බොහෝ දුරට තැනී ඇත්තේකයිටීන්වලිනි.සිරුර කොටස් තුනකට සකස් වී ඇති අතර ඒවා එකිනෙක සම්බන්ධව පවතී. හිස ,උරසහාඋදරයඑම කොටස් තුන වේ.හිස මත සංවේදීස්පර්ශකයුගලයක්සංයුක්ත ඇස්යුගලක් හා කොටස් තුනකින් සැදි විවිධාකාර වූ වෙනස් උපාංගයන් අඩංගුවනමුඛයක්පිහිටා ඇත.උරසෙහිපාද06ක් පිහිටා ඇත.prothorax, mesothorax හා metathorax වලට යුගලය බැඟින් වන ලෙස මෙම පාද පිහිටා ඇත.කෘමීන්ට උරසට සම්බන්ධවූපියාපත්2,4 ක් හෝ පියාපත් නොමැති වීමට පුලුවන.උදරයට කොටස් 11ක් අන්තර්ගත වේ.එහෙත් කෘමි විශේෂ සුළුතරයකට මෙම කොටස් සමහර විටෙක විලීනව හෝ ප්‍රමාණයෙන් කුඩාව පවතී.
උදරය තුලජීරණය,ස්වසනය,අපද්‍රව්‍ය පිටකිරීමට හා ප්‍රජනනයට අදාල අභ්‍යන්තර ඉන්ද්‍රීන් පවතී.සැලකිය යුතු තරමේ වෙනස් වීම් හා සිරුරේ බොහෝ  අනුවර්තනයන් කෘමි විශේෂ තුල පවතී.විශේෂයෙන්ම පියාපත්,පාද,ස්පර්ශක හා මුඛයේ මෙම ලක්ෂණ හදුනාගත හැකිය.
කෘමිහිස- තද නොබෙදුණු බාහිර හිස් වැස්මකින් ආවරණය වී ඇත.එය තුල සංවේදන අවයව ඇත.ස්පර්ශක,ඇස් හා මුඛය එයට අයත් වේ.සියලුම කෘමි ගෝත්‍රයන්ගෙන්Orthopteraතුලින් අනෙකුත් කෘමීන් තුල පවතින බොහෝ ලක්ෂණ හදුනාගත හැකිය.hypognathousහාopisthognathousවර්ග වල හිසෙහි ශීර්ෂය පිහිටා ඇත්තේ සංයුක්ත ඇස් යුගලය අතරයි.නමුත් prognathous කෘමීන් ගේ ශීර්ෂය සංයුක්ත ඇස් අතරමැද නොපිහිටයි.
උරස- කොටස් 03 කින් සමන්විත වෙයි.එම කොටස්prothorax,mesothoraxහාmetathorax නම් වෙයි.පූර්වයෙහි පිහිටි හිසට ආසන්න කොටස prothorax නම් වෙයි.පලමු පාද යුගලය පිහිටා ඇත්තේ එහිය.මධ්‍යම කොටස mesothorax වන අතර දෙවන පාද යුගලය හා පූර්ව පියාපත් එහි පිහිටයි.තෙවන කොටස එනම් metathorax  උදරයට යාබදව පිහිටා ඇති අතර එයට තෙවන පාද යුගලය හා අපර පියාපත් අයත් වෙයි.
උදරය- කෘමියෙකුගේ ශරීරයේ විශාලම කොටස වන්නේ මෙයයි.උදරයට සාමාන්‍යයෙන් 11-12ක් පමණ ඛණ්ඩ ඇතුලත්වේ.මෙය හිස හා උරසට වඩා දැඩි බවින් අඩුය.බෝහෝ කෘමීන්ගේ ගර්භාවස්ථාවේ හා ප්‍රාග්තන කෘමීන්ගේ පශ්චාත් ගර්භාවස්ථාවේ උදරයේ ඛණ්ඩ 11 ක් දක්නට ඇත.නූතන කෘමීන්ගේ උදරමය ඛණ්ඩ සංඛ්‍යාව අඩුවීමේ ප්‍රවණතාවක් ඇත.
කෘමීන්ගේ බාහිර සැකිල්ල එනම් උච්චර්මය ස්ථර දෙකකින් සමන්විත වේ.epicuticleනම් වූ තුනී ඉටි සහිත ජල ප්‍රතිරෝධක පිටත ස්ථරයක් වේ.එයටකයිටීන්අඩංගු නැත.යටි ස්ථරය එනම්procuticleකයිටීන් අඩංගු තරමක් ඝනවූ ස්ථරයකි.එයද තවත් ස්ථර 02 කට බෙදෙයි.ඒවා නම් exocuticle නම් වූ පිටත ස්ථරයත්,endocuticle නම් වූ අභ්‍යන්තර ස්ථරයත් ය.
කෘමීන්ගේස්නායු පද්ධතියමොළය හාතුන්දීය ස්නායු රැහැනලෙස කොටස් දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකිය.හිස් වැස්ම විලීන ඛණ්ඩ 06 කින් සෑදී ඇත.එය මොළයට බාහිරින්ශිරාග්‍රන්ථියුගලකින් හෝ ස්නායු සෛල පොකුරකින් සමන්විත වී ඇත.ඉන් පළමු ශිරාග්‍රන්ථි යුගල් 03 මොළය තුලට විලීන වී ඇත.ඉතිරි යුගල් 03 කෘමීන්ගේඅන්නඝ්‍රෝතයටපහලින් වූ ශිරාග්‍රන්ථි සහිත ව්‍යුහයට විලීන වී ඇත.පපුවට අදාල ඛණ්ඩ වල එක් පසෙකට එක බැඟින් වූ ශිරාග්‍රන්ථි පිහිටා ඇත.ඒවා යුගලයකට සම්බන්ධ වී ඇති අතර ඛණ්ඩයකට එක් යුගලයක් බැගින් පිහිටයි.
කෘමීන් ඔවුන්ගේ ජීරණ පද්ධතිය යොදා ගනිමින් පරිභෝජනය කරන ආහාර වල සාරය උරාගනී.ප්‍රෝටීන්,පොලිසැකරයිඩ,මේදහානියුක්ලෙයික් අම්ලය වැනි සංකීර්ණ සාරයන් හාmacromoleculesආකාරයෙන් මෙම බොහෝ ආහාර කෘමීන් ශරීරයට උරාගනී
ශක්ති වර්ධනය හා අභිජනනය සඳහා ශරීරයේ සෛල මෙම පෝෂක උරා ගැනීමට පෙර ඒවාඅපවෘත්තීය ප්‍රතික්‍රියාවක්මඟින්ඇමයිනෝ අම්ල,සරල සීනිවැනි කුඩා අංශුවලට කැඩී යයි.මෙම කැඩීයාමේ ක්‍රියාවලිය ආහාර ජීරණය ලෙස හදුන්වයි.
කෘමීන් බහුතරයබිජුමඟින් ජීවය ලබයි.ඔවුන්ගේ විකසනය බිත්තරය තුල සිදුවෙයි.බිජුව කටුවකින් ආවරණය වී ඇති අතර මාතෘක පටලයකින් සමන්විත වේ.අනෙකුත් සන්ධිපාදකයන් හා සැලකූ කල කෘමි බිත්තර නියඟයට ප්‍රතිරෝධක වේ.මෙයට හේතුවී ඇත්තේ කලලය වටා ඇති පටලයට ඇතුලතින් ගර්භාස්ථ පටකයේ සිට අමතර පටක 02ක් වර්ධනය වී තිබීමයි.ඒවාamnionහාserosaනම් වේ.
serosa හීඋච්චර්මයසෑදී ඇත්තේකයිටීන්වලිනි.එය කලලය වියලීමෙන් වලක්වා ගනී.Schizophoraවන්ගේ serosa  වර්ධනය නොවේ.නමුත් මෙම කෘමීන් තෙත් ප්‍රදේශවල බිජු දමයි.කැරපොත්තා , කුඩිත්තන් හා අප්‍රිකානු මැස්සා වැනි කෘමීන්ගේ බිජු ගැහැණු සත්වයාගේ සිරුර තුල සම්පූර්ණයෙන්ම වර්ධනය වේ.එම බිජු හෙලූ අවස්ථාවේම පුපුරා යයි.කැරපොත්තාගේ ගණයට අයත්වනDiplopteraවැනි කෘමි විශේෂජලාබුජවන අතර මව් කෘමියා කුස තුල පැටවෙකු වර්ධනය කර බිහිකරයි.පරපෝෂිත බඹරා (parasitic wasps) වැනි කෘමීන් එක් සරු බීජයක් බොහෝ භේදනය වීම එනම්බහුකලලතාවමඟින් බිහිවේ.සමහර අවස්ථාවල මෙම සරු බීජය කලල දහස් ගණනකට වෙන් වී යයි.සමහර ගැහැණු කෘමීන්ට සංසේචනයෙන් තොරව එනම් පිරිමි සතුන්ගෙන් ලැබෙනසඵලබිජු රහිතව ස්වකීය වර්ගයා බිහිකිරීමේ ක්‍රියාවලිය පවත්වාගෙන යා හැකිය.බොහෝ කුඩිත්තන් සංසේචනයෙන් තොරව බිහිවේ.මෙය චක්‍රීයපාතෙනෝද්භවයලෙස හදුන්වයි.එහිදී ඔවුන් විකල්ප ලෙස එකක් හෝ බොහෝ පරම්පරා ලිංගික හෝ අලිංගික අභිජනනයන් සිදුකරයි.
ගිම්හාන සෘතුවේදී වැඩි වශයෙන් හමුවන්නේ ගැහැණු කුඩිත්තන්ය.සරත් කාලය උදාවන විට ලිංගික අභිජනනයන් උදෙසා පිරිමි කුඩිත්තන් ප්‍රභූත වේ.
සංසේචනයෙන් තොරව බිහිවන අනෙක් කෘමීන් වන්නේ මී මැස්සන්,බඹරන් හා කූඹින්ය.ඔවුන්ගෙන් එසේ ජනනය වන බහුතරය පිරිමි සතුන්ය.කෙසේ වෙතත් බොහොමයක් තනිව බිහිවන්නන් ගැහැණු සතුන් වන අතර ඔවුන් සංසේචනයෙන් ප්‍රභූත වේ.මෙම පිරිමි සතුන්ඒකගුණකවන අතර ගැහැණු සතුන්ද්වීගුණකවේ.ඉතා කලාතුරකින් කෘමීන්ගේද්වීලිංගිකතාදක්නට ලැබෙන අතර එවිට ඔවුන්ට ගැහැණු හා පිරිමි ප්‍රජනක අවයව දෙකම පිහිටයි.
කෘමීන්ගේ ජීවන චක්‍රය සීතලට,උෂ්ණත්වයට ඔරොත්තු දීමට අනුවර්තනය වී ඇත.සමහර කලාප වල ජීවත් වන කෘමීන්ට ශීත කාලයේ පවා ක්‍රියාකාරීව සිටීමේ හැකියාව පවතී.සමහර කෘමීන් ශීත කාලයේදී උණුසුම් ප්‍රදේශ කරා සංක්‍රමණය වෙයි.තවත් සමහරක්අලසලෙස කාලය ගෙවා දමයි.
රූපාන්තරණයයනු සියලුම කෘමීන් මුහුන දෙන ජීව විද්‍යාත්මක වර්ධන ක්‍රියාවලියයි.
අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක්පෙන්නුම් කරන කෘමීන් අනුක්‍රමයෙන් වෙනස් වෙමින්හැව හැලීමේක්‍රියාවලියකට ලක්වෙයි.කෘමියෙකු හැව අරින්නේ ඔවුන්ගේ බාහිර ඇටසැකිල්ල නොඇදී එය උන්ගේ වර්ධනය අවහිර කරන විටයි.හැව ඇරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භවන්නේ කෘමියාගේඅපිචර්මයෙන්නවඑපික්‍යුටිකලයක්ස්‍රාවය වූ පසුවයි.මෙම නව එපික්‍යුටිකලට පසුව අපිචර්මය එන්සයිම මිශ්‍රණයක් නිදහස් කරයි.
මෙම ක්‍රියාවලියෙන් පසු කෘමීන් විශාල වශයෙන් ජලය හෝ වාතය ලබාගෙන සිරුර තර කරගනී.එවිට පැරණි උච්චර්මය බිදීයයි.එයට හේතු වන්නේ පැරණි exocuticle ඉතා තුනී වීමයි.නොමේරූ කෘමියා පසු කරන අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණය හඳුන්වන්නේnymphsලෙසයි.මෙය මේරූ කෘමියාගේ ආකෘතියට සමාන වේ.නමුත් පියාපත් නොපිහිටයි.ඒවා වැඩිහිටි අවධිය තෙක් වර්ධන නොවේ.සෑම හැව ඇරීමක් සමඟම Nymphs විශාල වී වැඩෙන අතර බාහිර පෙනුමෙන් වැඩුනු කෘමියාට සමාන වීමට පටන් ගනී.
අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක් දක්වන කෘමීන්
කැරපොත්තා
සම්පූර්ණ රූපාන්තරණයේදී කෘමියා අදියර හතරකින් වෙනස් වෙයි.එයබිත්තරය,කීටයා,පිළවාහාසුහුඹුලානම් වේ.මෙම කෘමි විශේෂ වල බිත්තරය පිපිරීමෙන් කීටයා බිහිවෙයි.මෙම කීටයා පෙනුමෙන් පණුවෙක්ට සමාන වේ.මෙම පණුවන් විවිධ ප්‍රභේදයන්ට අයත් විය හැකිය.කීටයා වර්ධනය වී අවසානයේදී පිළවා බවට පත්වෙයි.මෙම අවධියේදී චලනයන් සීමාවන අතර බොහෝ දුරට පිළවාකෝෂයක්තුල තැන්පත්ව සිටී. පිළවා ආකාර 03 කින් දැකිය හැකිය.එනම් obtect,exarate  හෝ coarctate ලෙසයි.
Obtect පිළවා ඝන වන අතර පාද හා අනෙකුත් අංග ආවෘත වී ඇත.exarate පිළවාගේ පාද හා අනෙකුත් උපාංග නිදහස්ව පවතී. coarctate පිළවා අවස්ථාවේ ඇති පිට වැස්ම ඇතුලෙහි වර්ධනය වේ.කෘමීන් පිළවා අවස්ථාවේ සැලකිය යුතු තරමේ වෙනස්කම් වලට භාජනය වන අතර වැඩුනු කෘමියෙකු ලෙස කෝෂයෙන් පිටතට පැමිණෙයි.සමනළයා සම්පූර්ණ රූපාන්තරණය සිදුකරන කෘමීන්ට ප්‍රකට උදාහරණයකි.
බෝහෝ කෘමීන් සතුව ඉතා සංවේදී හාසංජානනයසඳහා විශේෂිත වූ අංග ඇත.මී මැස්සන්වැනි කෘමීන්ටultravioletකිරණ ග්‍රහණය කර ගැනීමට හෝධ්‍රැවිත ආලෝකයඅනාවරණය කර ගැනීමට පුලුවන.එමෙන්ම පිරිමි සලබයන්ට කිලෝ මීටර ගණනක් දුරින් සිටින ගැහැණු සතුන්ගේපැරමොන්අනාවරණය කරගත හැකිය.
කෘමීන් නිරීක්ෂණය කල විට පැහැදිලිව පෙනෙන කරුණක් නම් කෘමීන්ගේ දෘශ්ටික තීර්වතාවය හා රසායනික හෝ ස්පර්ශාත්මක තීර්වතාවය අතර හුවමාරුවක් පවතින බවයි.එම නිසා හොදින් වර්ධනය වූ ඇස් සහිත බොහෝ කෘමීන්ට ඌනිත හෝ සරල ස්පර්ශක පිහිටයි.කෘමීන්ශබ්දය ග්‍රහණයකරගන්නා ආකාර විවිධ වේ.එම රටාවන් පොදු නොවේ.සාමාන්‍යයෙන් ශබ්දය නිශ්පාදනය කරන කෘමි වර්ග වලට ශබ්දය ඇසෙයි.විවිධ කෘමි විශේෂවල ඇසීම විවිධාකාර වෙයි.
නමුත් බොහෝ කෘමීන්ට ඇසෙන්නේ ඔවුන් නිර්මාණය කරනවාට වඩා ඉතා අඩු සංඛ්‍යාතයක වූ ශබ්දයි.දැනට සොයාගෙන ඇති ආකාරයට මදුරුවන්ට ඇසෙන්නේ  2KHz ක්වා පමණි.සමහර තණකොල පෙත්තන්ට 50 KHz දක්වා ශබ්දය ඇසෙයි.සමහර පරපෝෂිත කෘමීන්ට ඔවුන්ගේ ගොදුරු නිකුත් කරන ශබ්ද අනාවරණය කරගත හැක.
සමහර නිශාචර සලබයින්ටවවුලන්පිටකරනඅති ධ්වනිකතරංග ග්‍රහණය කරගත හැකිය.
වේයන්,කූඹින්,මී මැස්සන්හාබඹරුන්වැනි කෘමීන්සමාජශීලීය.ඔවුන් ඉතා විශාල හොඳින් සෑදූ කොළනි වල එක්ව ජීවත් වෙයි.නොයෙක් විශේෂ වලට අයත් වූ මී මැස්සන් පරිසරය පිළිබද නිශ්චිත තොරතුරක් සන්නිවේදනය කිරීම සඳහා එක්ව සිදුකරන සංකේතාත්මක සන්නිවේදන ක්‍රමයක් යොදාගනී.මෙයනර්තන භාෂාවලෙස හදුන්වයි.මෙම ක්‍රමය යොදා ගන්නා එකම අපෘශ්ඨ වංශිකයන් කොටස මී මැස්සන් පමණක් ද යන්න මතභේදාත්මකය. මී මැසි නැටුමේ කෝණයෙන් ඉර තිබෙන දිශාව පෙන්නුම් කරන අතර නර්තනයේ කාල ප්‍රමාණය අහසින් යාමට ඇති දුර පෙන්වයි.