davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
পেলকা

পেলকাবাপ্যালকাহল এক ধরনের স্যুপ জাতীয় খাবার।যার প্রধান উপকরণশাকবা পাতা সবজি। প্রাচীন উত্তরবঙ্গ বা এখনকারবাংলাদেশের উত্তরাঞ্চল(বৃহত্তররংপুর বিভাগ), ভারতের জলপাইগুড়ি ও কুচবিহার জেলাসহআসামেরগোয়ালপাড়া এলাকায় এ খাবার খুবই জনপ্রিয়। প্রাথমিকভভাবে নাপা শাকের ঝোল খাওয়া এলাকায় (নীলফামারী জেলায়) এর উৎপত্তি হলেও এখন সমগ্র অঞ্চলে এর ব্যপ্তি।
বিভিন্ন শাক যেমনঃ নাপা শাক, সজনে পাতা, কচু পাতা, পুইশাক, কুমড়া শাক, বথুয়া, কাকড়ি, বাবরি, সলুক, ধনিয়া, পেয়াজ, রসুন, মরিচ, লবণ ও খাবার সোডা ব্যবহৃত হয়। যদিও এলাকা বা ব্যক্তির পছন্দ ভেদে উপকরণের কমবেশি বা তারতম্য ঘটে।
বিভিন্ন শাক পরিষ্কার করে একসঙ্গে পাতিলে নেয়া হয়। এরপর পরিমাণ মতো লবণ, কাঁচামরিচ, পানি এবং সামান্য খাবার সোডা এক সাথে মেশানো হয়। এরপর হাড়িতে ঢাকনা দিয়ে জ্বাল দেয়া হয়। মাঝে মাঝে নেড়ে দেয়া হয়। পেলকার উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হচ্চে এটি রান্না করতে কোনো তেল ব্যবহার করা হয় না। খাবার সোডা শাক কে খুব ভালো ভাবে সিদ্ধ হতে সাহায্য করে।
অস্ট্রেলীয় ম্যাগপাই

অস্ট্রেলিয়ার ম্যাগপাই(Cracticus tibicen) হচ্ছে মাঝারি আকারের সাদা কালোপ্যাসারিনপাখি যাদের আদি নিবাসঅস্ট্রেলিয়াএবংনিউ গায়ানা। পুরুষ পাখির মাথার পিছে সাদা পালক থাকে।
১৮০১ সালে ইংরেজ পক্ষীবিদ জন ল্যাথাম সর্বপ্রথম অস্ট্রেলিয়ার ম্যাগপাইকে Coracias tibicen হিসেবে বর্ণনা করেন। এর প্রজাতি নাম টিবিসেনল্যাটিনশব্দ অর্থবংশী বাদক। এই পাখিরা খুবই সুমিষ্ট স্বরে গান করে। এই পাখির অনেক স্থানীয় নাম আছে। সিডনি অঞ্চলের ইয়োরা এবং ডারুগ অধিবাসীরা এদেরকে টাররা-ওন-ন্যাং, উইবাং, ম্যারিয়াং নামে ডাকতো।
প্রাপ্তবয়স্ক ম্যাগপাই লম্বায় ৩৭-৪৩ সেমি, ওজনে ২২০-৩৫০ গ্রাম। ডানার বিস্তৃতি ৬৫-৮৫ সেমি। এদের চঞ্চু নীলাভ সাদা যার মাথা হুক আকৃতির। কালো পা দুখানা দীর্ঘ এবং মজবুত প্রকৃতির। পাখনা বিশুদ্ধ কালো এবং সাদা। পুরুষ পাখির মাথার পেছনে সাদা পালক এবং স্ত্রী পাখির মাথার পেছনে ধূসর সাদা পালক থাকে।
এদেরকে দেখতে পাওয়া যায় নিউ গায়ানার দক্ষিণাঞ্চলে, ওরিমো নদী ও প্রিন্সেস মেরিয়ান প্রণালী মাঝের অঞ্চলে, অস্ট্রেলিয়্র অধিকাংশ স্থানে, কেপ ইয়র্ক, গিবসন, গ্রেট স্যান্ডি মরুভূমি এবংতাসমানিয়ারদক্ষিণ-পশ্চিমে। ১৮৬০ এর দিকে স্থানীয়দের হাত ধরে তাসমানিয়া ও ভিক্টোরিয়া থেকে ম্যাগপাই পাখি নিউজিল্যান্ড প্রবেশ করে। কৃষিজমির কীটপতঙ্গ দমনে নিউজিল্যান্ডে ম্যাগপাই আনা হয়।
অস্ট্রেলীয় ম্যাগপাই সর্বভুক প্রকৃতির পাখি। এরা বিভিন্ন ধরনের খাবার খায়। এরা ভূমিতে এবং ভূমির কাছাকাছি নানাবিধ খাবার খেয়ে থাকে যেমন কেঁচো, বহুপদী,শামুক, মাকড়শা, বিছে, তেলাপোকা, পিঁপড়া, গোবরেপোকা,মথ, শুঁয়োপোকা, ঘাসফড়িঙ, ব্যাং, ইঁদুর, শস্যকণা, ডুমুর, ওয়ালনাট ইত্যাদি খেয়ে থাকে।
উইলিয়াম ব্রুস

উইলিয়াম ব্রুস(ইংরেজি:William Bruce; জন্ম: ২৪ মে, ১৮৬৪ - মৃত্যু: ৩ আগস্ট, ১৯২৫) ভিক্টোরিয়ার দক্ষিণ ইয়ারা এলাকায় জন্মগ্রহণকারী প্রথিতযশা অস্ট্রেলীয় আন্তর্জাতিক ক্রিকেটার ছিলেন।অস্ট্রেলিয়া ক্রিকেট দলেরঅন্যতম সদস্য ছিলেন তিনি। ১৮৮৫ থেকে ১৮৯৫ সময়কালে অস্ট্রেলিয়ার পক্ষে আন্তর্জাতিক ক্রিকেটে অংশগ্রহণ করেছিলেন তিনি।
ঘরোয়া প্রথম-শ্রেণীর অস্ট্রেলীয় ক্রিকেটেভিক্টোরিয়া দলেরপ্রতিনিধিত্ব করেছেন। দলে তিনি মূলতঃ বামহাতি ব্যাটসম্যান হিসেবে খেলতেন। এছাড়াও, বামহাতে কার্যকরী মিডিয়াম বোলিংশৈলী প্রদর্শন করেছেন তিনি।
১৮৮২-৮৩ মৌসুম থেকে ১৯০৩-০৪ মৌসুম পর্যন্ত উইলিয়াম ব্রুসের প্রথম-শ্রেণীর খেলোয়াড়ী জীবন চলমান ছিল। সমগ্র খেলোয়াড়ী জীবনে চৌদ্দটি টেস্টে অংশগ্রহণ করার সুযোগ পেয়েছিলেন উইলিয়াম ব্রুস। ১ জানুয়ারি, ১৮৮৫ তারিখে মেলবোর্নে অনুষ্ঠিত টেস্টে সফরকারীইংল্যান্ডেরবিপক্ষে অভিষেক পর্ব সম্পন্ন হয় তার। ১ মার্চ, ১৮৯৫ তারিখে একই মাঠে একই দলের বিপক্ষে সর্বশেষ টেস্টে অংশ নিয়েছিলেন তিনি।
১৮৮৪-৮৫ মৌসুমে সিরিজের দ্বিতীয় টেস্টে প্রথম খেলতে নামেন।এ টেস্টের পূর্বে ১০জন অস্ট্রেলীয় খেলোয়াড় ধর্মঘট করেন। ফলশ্রুতিতেটেস্ট ক্রিকেটেঅংশগ্রহণের সুযোগ পান তিনি। ১ জানুয়ারি, ১৮৮৫ তারিখে সফরকারীইংল্যান্ড দলেরবিপক্ষে উইলিয়াম ব্রুস,জন ট্রাম্বল,এফি জার্ভিস,রোল্যান্ড পোপ,আলফ্রেড মার,হ্যারি মাসগ্রোভ,জ্যাক ওর‍েল,স্যাম মরিসওডিগার রবার্টসনেরএকযোগে টেস্ট অভিষেক ঘটেছিল।ঐ খেলায় তার দল ১০ উইকেটের ব্যবধানে পরাজিত হয়। খেলায় তিনিঅপরাজিত৩ ও ৪৫ এবং বল হাতে নিয়ে ৩/৮৮ ও ০/৪ পান।
স্বভাবজাত বামহাতি খেলোয়াড় হিসেবে উইলিয়াম ব্রুসের সুনাম ছিল। তবে, ভিক্টোরিয়া থেকে আসা ব্রুস ১৪ টেস্টে অংশ নিলেও কোনসেঞ্চুরিরসন্ধান পাননি। ২৯ গড়ে রান তুলেন যা ঐ সময়ের ক্রিকেটে দূর্দান্তগড়ছিল। এছাড়াও, ব্যাটসম্যান হিসেবেও নিজেকে প্রতিষ্ঠিত করেন।
১৮৯৩ সালে অস্ট্রেলিয়া দলের সাথে উইলিয়াম ব্রুস ইংল্যান্ড গমন করেন।জ্যাক ব্ল্যাকহামেরঅধিনায়কত্বে ঐ দলে তিনিসহআম্পায়ারথমস ও কার্পেন্টার, ম্যানেজার হিসেবে ভি কোহেন;অ্যাফি জার্ভিস,ওয়াল্টার গিফেন,অ্যালেক ব্যানারম্যান,হ্যারি ট্রট,হিউ ট্রাম্বল,জর্জ গিফেন, জেজে লায়ন্স,বব ম্যাকলিওড,চার্লস টার্নার,হ্যারি গ্রাহাম,আর্থার কনিংহামওসিড গ্রিগরিছিলেন।
অস্ট্রেলিয়ার দক্ষিণাঞ্চল থেকে প্রথম খেলোয়াড় হিসেবে ইংল্যান্ড গমন করেছিলেন। ব্যাটিং উদ্বোধনে কিংবা মাঝারিসারিতে ব্যাটিংয়ে নামতেন তিনি। চমৎকার খেলা প্রদর্শন করতেন। কিন্তু, অনিশ্চিত রক্ষণাত্মক ভঙ্গীমার কারণে তাকে মাশুল গুণতে হতো। বেশ কয়েকটি সুন্দরইনিংসউপহার দিয়েছেন। তন্মধ্যে, অ্যাডিলেডে ১৮৯৪-৯৫ মৌসুমে ৮০ রানের ইনিংসটি বেশ দর্শনীয় ছিল। এছাড়াও, বল হাতে কার্যকরী মিডিয়াম পেস বোলার হিসেবে আবির্ভূত হতেন। টেস্টে প্রাপ্ত ১২ উইকেটের মধ্যে, সাতটিই ছিল বোল্ড।
খেলোয়াড়ী জীবন থেকে অবসর নেয়ার পর উকিল হিসেবে কর্মজীবন অতিবাহিত করেন। ১৯২৫ সালের কোন এক সকালে স্বীয় স্ত্রীকে চুম্বন করে বিদায় নেন। স্ত্রীর প্রশ্নের জবাবে তিনি নৈশকালীন খাবার বাড়ীতে গ্রহণের সম্ভাবনা নাকচ করে দেন। ঐ সময়ে তিনি আইন পেশায় যুক্ত ছিলেন ও আর্থিক দূরাবস্থায় পতিত ছিলেন। অতিরিক্ত মদ্যপানে আসক্ত হয়ে পড়েন। মানসিক রোগে জর্জড়িত থাকা উইলিয়াম ব্রুস নিজ বাড়ি থেকে অল্প দূরে থাকা সাগরে ডুবে মারা যান।
৩ আগস্ট, ১৯২৫ তারিখে ৬১ বছর বয়সে ভিক্টোরিয়ার সেন্ট কিল্ডার এলউড এলাকায় দেহাবসান ঘটে উইলিয়াম ব্রুসের।
ෂෙහාන් කරුණාතිලක

ෂෙහාන් කරුණාතිලක(උපත 1975) ශ්‍රී ලාංකික ලේඛකයෙක්. ඔහුගේ 2010 කුළුඳුල් නවකතාවචයිනමන්: ද ලේජින්ඩ් ඔෆ් ප්‍රදීප් මැතිව්පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ත්‍යාගය, ඩීඑස්සී ත්‍යාගය, ග්‍රේටියාන් ත්‍යාගය දිනාගත් අතරවිස්ඩන්විසින් සර්වකාලීනව දෙවන විශිෂ්ටතම ක්‍රිකට් පොත ලෙස තේරී පත් විය. ඔහුගේ දෙවන නවකතාවවන ද සෙවන් මූන්ස් ඔෆ් මාලි අල්මේදා(සෝට් ඔෆ් බුක්ස් , 2022) 2022 බුකර් ත්‍යාගය ජයග්‍රාහකයා ලෙස 2022 ඔක්තෝබර් 17 දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
ෂෙහාන් කරුණාතිලක උපත ලැබුවේ 1975 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ ගාල්ලේය.ඔහු හැදී වැඩී ඇත්තේකොළඹ, කොළඹ කොල්ලුපිටිය ශාන්ත තෝමස්  ප්‍රාථමික විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබූ ඔහු පසුවනවසීලන්තයට ගොස් වංගනි පාසලේ අධ්‍යාපනය ලැබීය.ලන්ඩන්,ඇම්ස්ටර්ඩෑම්සහසිංගප්පූරුවේජීවත් වී වැඩ කර ඇත.
ඔහුගේ දෙවන නවකතාව වනචයිනමන්: ද ලේජින්ඩ් ඔෆ් ප්‍රදීප් මැතිව්, ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව ප්‍රබන්ධ කර ශ්‍රී ලංකා සමාජය විස්තර කරයි.
කරුණාතිලක මේ වන විට තවත් ළමා පොත් දෙකක්, කෙටිකතා එකතුවක් සඳහා වැඩ කරමින් සිටින අතර "වසර 10 ක් ගත නොවනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වන" නවකතාවක් ආරම්භ කිරීමට බලාපොරොත්තු වේ.
වියළි ඍතුව

(ඉංග්‍රීසි:Dry season)
වියළි කලාපවල දේශගුණය විස්තර කිරීමේ දී යොදාගන්නා පොදු වචනය වන්නේ වියළි කාලයයි. වියළි කලාපවල දේශගුණය වියළි කලාපීය වැසි තීරය මඟින් බලපත්වනු ලැබේ. එය අවුරුද්ද පුරාම උතුරේ සිට දකුණට බලපායි. වියළි කලාපීය දක්ෂිණ වැසි තීරය වැටී ඇත්තේ දල වශයෙන්ඔක්තෝබර්සිටමාර්තුදක්වා කාලය තුළය. මේ කාලය තුළ උතුරු වියළි කලාප වියළි කාලයක් අත්දකී. එහි ජලය උරා ගැනීම ඉතා විරලය. නියම වශයෙන් දවස පුරා අධික රස්නයෙන් හා හිරු එලියෙන්  යුක්ත වේ.  අප්‍රේල් සිට සැප්තැම්බර් දක්වා වැසි තීරුව බලපවත්වන්නේඋතුරු අර්‍ධගෝලයේ ය. එම කාලය තුළ දකුණු අර්‍ධගෝලය ඔවුන්ගේ වියළි කලාපය අත්දකී.
වියළි කාලයේදී ස්වභාව ධර්මයේ දැකිය හැකි ලක්ෂණ නම්, අඩු තෙතමනය, ඉහල උෂ්ණත්වය, ජල  උල්පත් හා ගංඟා සිඳී යෑමයි. මෙම කාලයේදී බොහෝමයක් උලා කන සතුන් ජල හිඟය නිසා කෑම සොයා වෙනත් ස්ථාන කරා යයි. එවැනි සතුන් වන්නේ සීබ්‍රාස්, ඇතුන් හා වන මෘගයින් ය. මෙම කාලය තුළ ලැව්ගිනි ඇතිවීමද සුලභවේ.
දකුණු අප්‍රිකාවේ වියළි කාලය පැමිණීමත් සමඟ සරම්ප රෝග මෙන්ම වෙනත් බෝවන රෝග ඇතිවීම දැකිය හැකිය. වාරිමාර්‍ග නොමැති කමින් කෘෂිකර්ම කටයුතු අඩාල වෙයි. වියළි කාලයේ මිනිසුන්ගේ මානසික අසහනය ඉහළ යන බව පර්යේෂකයෝ විශ්වාස කරති. මේ කාලයේ දී සමහර ගොවියෝ නගරවලට සංක්‍රමණය වීම නිසා එම ප්‍රදේශ ජනාකීර්ණ වීමෙන් බෝවන රෝග පහසුවෙන් පැතිර යාම සිදුවෙයි.
නිරක්ෂයේ වැහි තීරය වසරකට  දෙවරක් පසු  කර යන බැවින් තෙත් කාල දෙකක් ‍හා වියළි කාල දෙකක් ඇති වේ. එසේ වරක් නියඟය හා වැසි කාලය උතුරෙන් මෑත්වන අතර වරක් දකුණෙ මෑත් වේ.
නිවර්‍තන හා නිරක්ෂය අතර ප්‍රදේශවල කෙටි තෙත් කාල හා දිගු වියළි කාල දැකිය හැක.
ඕස්ට්‍රේලියාවේ වියළි කාලය මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා යැයි නිළ වශයෙන් පිළි ගැනේ. මෝසම් වැසි පටන් ගැනීමත් සමඟ ඔක්තෝබර් - දෙසැම්බර් මාසවල අධික වැසි හා අධික තෙතමනයත් දැකිය හැකිය.
නව දත්ත පෙන්වන ආකාරයට දකුණු ඇමරිකා ඇමසන් වැහි වනාන්තරවල කොළ අතු වැඩීම වියළි හා තෙත් කාල අතර වෙනස් වේ. වියළිකාලයේදී ආසන්න වශයෙන් 25% කොළ වැඩියෙන් හා ඉක්මණින් වැඩීම  සිදුවේ. ඇමර්සන්හි පමණක් තෙත් කාලය පටන් ගැනීමෙන් පසු කොළ වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් වතුර වාෂ්ප වන බව පර්යේෂකයෝ  විශ්වාස කරති. ‍ඇමසන්  වනයේ ගස් නොකැපු ප්‍රදේශවල පමණක් ගස්මුල් බොහෝ යටට පිහිටා තිබීමෙන් වඩා වැඩි වැහි වතුර ප්‍රමාණයක් ලබාගත හැකි බව පර්යේෂකයෝ විශ්වාස කරති. ඇමසන්  වනයේ වියළි හා තෙත් කාල අතර ඕසෝන් මට්ටම වෙනස් වන බවද පෙන්වා දී ඇත. තෙත් කාලයට වඩා වියළි කාලයේ ඕසෝන් මට්ටම වැඩිය.
ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් සහ නිර්මාංසතාව

ඔහුගේ ජීවිතයෙහි කෙලවර ලං වත්ම,ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්(1889–1945)නිර්මාංසආහාර වේලක් වැලඳීය. මෙම පිළිවෙත, ඔහු විසින්  ප්‍රතිග්‍රහණය කලේ කුමන කාල වකවානුවකද යන්න පැහැදිලි නොවන්නේ,දෙවන ලෝක යුද්ධයටපෙර ඔහුගේ ආහාර වැලඳීමෙහි පුරුදු වෙතින් පෙන්නුම් කලේ 1937 තරම් මෑතදී පවා ඔහු විසින් මාංශ පරිභෝජනය කල බව හෙයිනි. 1938 වන විට නිර්මාංශකයෙක් වශයෙන් හිට්ලර්ගේ පොදු ජන ප්‍රතිමූර්තිය පිළිගැනුනු අතර, 1942 සිට නිර්මිංශකයෙක් වශයෙන් ඔහු ස්වයං-හැඳින්වීය. හිට්ලර් ආශ්‍රය කල සහ ඔහුගේ ආහාර පරිභෝජන රටාව පිළිබඳ අවබෝධයක් තිබූ ජනයාගේ පුද්ගලික වාර්තා පෙන්නුම් කලේ මෙම කාල සීමාව තුලදී ඔහු විසින් ආහාර වේලෙහි කොටසක් වශයෙන් මාංශ පරිභෝජනය නොකල බවත්,  සමකාලීන සාක්ෂි දරන්නන් කිහිප දෙනෙකු පරිදී —ඇල්බට් ෂ්පියර්(ඉන්සයිඩ් ද තර්ඩ් රයික්නම් ඔහුගේ මතක සටහන් තුල ) වැනි— රාත්‍රී කෑම මේසයෙහිදී හිට්ලර් විසින් ඔහුගේ සහායකයන් විසින් මාංශ ආහාරයට ගැනුම නොකිරීමට කැමති කරවා ගන්නා පිණිස සතුන් විසින් ඝාතනයෙහිදී අත්විඳනා ගැහැට පිළිබඳ බිහිසුණු විස්තර සිදුකිරීම පුරුද්දක් වශයෙන් කල බවත් පෙනෙයි. 2017 වසරෙහිදී හිට්ලර්ගේ අවශේෂ පරික්ෂා කල ප්‍රංශ විද්‍යාඥයන්ගේ වාර්තා පරිදී, හිට්ලර්ගේ දත් වල මැලියම් තුල මාංශ තන්තු අංශුමාත්‍ර නොවීය.
සමහරක් වර්තමාන විශ්ලේෂණ විසින් අනුමාන කර දක්වන්නේ,රිචඩ් වැග්නර්ගේඉතිහාසමය සිද්ධාන්තයන් පරිදී, හිට්ලර්ගේ නිර්මාංශතාවය සමහරවිටසෞඛ්‍යහේතූන් මත හෝ ඔහුගේ ලේලියගේ මරණය නිසාමානසිකප්‍රතිචාරයක් ලෙසින් සිදු වූවක් හෝ   මිස,සත්ත්ව අභිවෘධියවෙත කැපවීමක් නිසා වූවක් විය නොහැකි බවයි. මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වශයෙන්, ඇසින් දුටු මූලාශ්‍ර කිහිපයක් දක්වන්නේ, හිට්ලර් නිර්මාංශකයෙක් වූයේ සත්ත්ව දුක් විඳීම් පිළිබඳ ඔහු වෙත තිබූ හැඟීම් නිසා බවත්, සතුන්ට කෲර ලෙසින් සලකන සහ උන්ට දුක් සලසන අවස්ථා දැක්වෙන රූප දැකීමෙන් මහත් පීඩාවට පත් ඔහුජෛව විච්‍‍ඡේදන විරෝධියෙකුබවත්ය.
මහා සමුද්‍ර පරිසර පද්ධති

මහා සමුද්‍ර පරිසර පද්ධතියනු ගංමෝය සහ ද්‍රෝණි සහිත වෙරළ බඩ ප්‍රදේශයෙන් ද මහාද්වීපික බෑවුම්වලින් ද වටවී ඇති පිටත සීමා ප්‍රධාන සාගර දියවැල් පද්ධති ද වන ලෝකයේ සාගරවලින් කොටසකි. මේවා සාපේක්ෂ වශයෙන් විශාල කලාප වන අතර වර්ග කිලෝ මීටර් 200 000 හෝ ඊට වඩා විශාල වේ. මෙම පද්ධති විශේෂ අංග ලක්ෂණයන් සහිත වන අතර ඒවා නම් අගාධ මිතිය,ජලගුණ විද්‍යාව, නිෂ්පාදණතාව සහ නිවර්තනීය යැපෙන්නන්ගේ ජනගහණය වේ.
මෙම පද්ධති සංරක්ෂණය කිරී‍මේ අරමුණින් එක්සත් ජනපද සාගර සහ වායුගෝලීය සංවිධාන (NOAA) විසින් එම ප්‍රදේශ සාගරවල සංරක්ෂණය කළ යුතු ‍ප්‍රදේශ ලෙස හඳුන්වාදීමට සංවර්ධනය කර ඇත.
නමුත් මහා සමුද්‍ර පරිසර පද්ධති මගින් ආවරණය වන්නේ මහද්වීපික සීමාවන් පමණක් වන අතර ගැඹුරු සාගර සහ සමුද්‍රියික දූපත් ඒවාට අයත් නොවේ. ලෝකයේ වාර්ෂික මුහුදු මත්ස්‍යය අස්වැන්නේ ජෛව ස්කන්ධයෙන් 95% නිපදවන්නේ මෙම පද්ධති 64 මගිනි. බොහෝ ගෝලීය සාගර දුෂණ වීම්, පමණ ඉක්මවා ප්‍රයෝජන ගැනීම (සූරා කෑම) සහ වෙරළ බඩවාස භූමි වෙනස්වීම පවා මෙම පරිසර පද්ධති වල සිදු වේ.
මෙම සමුද්‍ර පරිසර පද්ධතිවලින් 33 පමණ  ජෛවස්කන්ධ අස්වැන්නේ  වෙනස්වීම්වලට බලපාන මූලික හේතු NOAA මගින් මෙහෙය වන ලද අධ්‍යයනය නැවත සමාලෝචනය කර වෙළුම් 10 මගින් ප්‍රසිද්ධියට පත්කර ඇත.
මිනිසාගේ ආහාර

මිනිසාවිසින් පරිභෝජනය කරනකෑමහෙවත්ආහාරපිලිබඳව මෙම ලිපියෙන් සාකච්චා කෙරේ.
මිනිසාට දැනෙන ප්‍රධාන රස වර්ග කීපයකි. සංස්කෘතිය අනුව මෙම රස වර්ග කිරීම වෙනස්වේ.
ආයුර්වේදයට අනුව ආහාරයක අංග 8ක් ඇත
සිංහල අලුත් අවුරුද්ද

සිංහල අලුත් අවුරුද්දයනුශ්‍රී ලංකාවේදීඅලුත් අවුරුද්දලෙස පොදුවේ හඳුන්වනසිංහල ජනයාගේ නව අවුරුදු උදාවයි. එය විශේෂ සැමරුමක් වන අතර සිංහලයින් පමණක් නොව බහුතරශ්‍රී ලාංකිකයින්ද සමරනු ලැබේ. දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියාවේ බොහෝ සංස්කෘතීන්ට අදාළ මෙම නව අවුරුදු සැමරුමසිංහල ජාතිකයින්ද එකම කාල වකවානුවක දී සමරති. මෙම උත්සවයටදෙමළ අලුත් අවුරුද්ද,තායි අලුත් අවුරුද්ද,බෙංගාලි අලුත් අවුරුද්ද,කාම්බෝජ අලුත් අවුරුද්ද,ලාඕ අලුත් අවුරුද්ද, මියන්මාරයේතිංග්යන්හා ඉන්දියාවේඔරියා අලුත් අවුරුද්දඋත්සවය ආදී උත්සව සමඟ සමීප සබඳතාවක් ඇත.එදින ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ නිවාඩු දිනයකි. එය සාමාන්‍යයෙන් අප්‍රියෙල් මස 13 වන දින හෝ 14 දින සමරනු ලැබේ.
සිංහල නක්ෂත්‍රයට අනුව සූර්යයාමීන රාශියෙන්මේෂ රාශියටසංක්‍රමණය වීමේ දී නව වසර උදාවෙයි. එයින් අස්වනු නෙලීමේ කාලයේ අවසානය සනිටුවහන් කිරීම ද සිදු කෙරේ. තවදඉරරේවති නැකතෙන්අස්විද නැකතටසංක්‍රමණය වීම සිංහල අවුරුද්ද ලෙස සැලකෙන මතයක්ද තිබේ.
සිංහල සහ දමිළ ජනතාව අතර ආහාර වර්ගවල, සිරිත්වල සුලු සුලු වෙනස්කම් තිබුණත් බොහෝ කලක සිට ජාතීන් දෙක එකට අලුත් අවුරුද්ද සමරා තිබේ.දහතුන දාහතර පමණක් නොව ඇතැම් අවස්ථාවල දොළහ දහතුන මෙන්ම එකොළහ දොළහ වැටුණු ස්ථානද ඇත එහිදී නොනගතය පෙරටත් අවුරුදු පසුවටත් යෙදෙයි.
පැරැණි ක් සිංහල ්‍රී ලංකාවේ අලුත් අවුරුද්ද ේ සැමරීමේදී භාවිතා කර ඇත්තේ සිංහල අලුත් අවුරුදු යන යෙදුම පමණි නමුත් මෑත ඉතිහාසයේදී මෙම සිංහල අවුරුදු යන යෙදුමට ත් දෙමළ අවුරුද්දත් බලයෙන් යොදවා ඇත. 
හුදෙක් ම දකුණු ඉන්දියානු ූර්ය මංගල්‍යය ෙන්ම ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ වැසියන් සැමරීම මෙම සිංහල දෙමළ අවුරුද්ද වූවාට සැක නැත නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම දේශපාලකයන්ගේ ජනතාව ගොනාටැන්ඳීමේ අරමුණු මත වර්තමානයේ සමරන්නේ සිංහල දෙමළ අවුරුද්දකි.
මාලි හි සංස්කෘතිය

මාලියන්ගේ විවිධ එදිනෙදා සංස්කෘතිය රටේ ජනවාර්ගික සහ භූගෝලීය විවිධත්වය පිළිබිඹු කරයි.බොහෝ මාලියන් බටහිර අප්‍රිකාවේ සාමාන්‍ය බූබුස් ලෙස හැඳින්වෙන ගලා යන, වර්ණවත් සිවුරු අඳිති. සාම්ප්‍රදායික උත්සව, නැටුම් සහ උත්සව සඳහා මාලියන් නිතර සහභාගී වේ.
මාලි සංගීත සම්ප්‍රදායන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ "මතක තබා ගන්නන්" ලෙසින් හඳුන්වන ග්‍රියෝට්ස්ගෙනි. මාලියන් සංගීතය විවිධාකාර වන අතර විවිධ ප්‍රභේද කිහිපයක් ඇත. මාලි සංස්කෘතිය තුළ නර්තනය ද විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.නැටුම් සාද මිතුරන් අතර සුලභ සිදුවීම් වන අතර සම්ප්‍රදායික වෙස් නැටුම් උත්සව අවස්ථාවන්හිදී සිදු කෙරේ.
මාලි හි සාහිත්‍යය එහි සංගීතයට වඩා අඩු ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ඇතත්,මාලි සැමවිටම අප්‍රිකාවේ සජීවී බුද්ධිමය මධ්‍යස්ථානවලින් එකකි.මාලිගේ සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය ප්‍රධාන වශයෙන් කට වචනයෙන් සම්මත වේ, ජාලිස් ඉතිහාස කථා කිරීම හෝ ගායනා කිරීම සහ හදවතින් දන්නා කථා.අමාඩෝ හැම්පේටේ බේ, මාලි හි හොඳම ඉතිහාසඥයා, ලෝකය මතක තබා ගැනීම සඳහා මෙම වාචික සම්ප්‍රදායන් ලිවීම සඳහා ඔහුගේ ජීවිතයේ වැඩි කාලයක් ගත කළේය.
මාලියන් ලේඛකයෙකුගේ හොඳම ප්‍රකට නවකතාව වන්නේ Yambo Ouologuem ගේLe devoir de violenceයි, එය 1968 Prix Renaudot ජයග්‍රහණය කළ නමුත් එහි උරුමය කොල්ලකෑම් චෝදනාවලින් විනාශ විය.අනෙකුත් සුප්‍රසිද්ධ මාලි ලේඛකයන් අතර බාබා ට්‍රෝරේ, මොඩිබෝ සවුන්කාලෝ කීටා, මැස්සා මාකන් ඩයබටේ, මූසා කොනාටේ සහ ෆිලි ඩබෝ සිසෝකෝ ඇතුළත් වේ.
මාලි හි වඩාත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව වන්නේ සංගම් පාපන්දු වේ,එය වඩාත් ප්‍රමුඛ වූයේ 2002 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානය මාලි විසින් සත්කාරකත්වය දැරීමෙන් පසුවය.බොහෝ නගර සහ නගරවල නිත්‍ය ක්‍රීඩා ඇත;ජාතික වශයෙන් වඩාත්ම ජනප්‍රිය කණ්ඩායම් වන්නේ Djoliba AC, Stade Malien සහ Real Bamako වන අතර ඒවා සියල්ලම අගනුවර පදනම් වේ. අවිධිමත් ක්‍රීඩා බොහෝ විට තරුණයින් විසින් ක්‍රීඩා කරනු ලබන්නේ කඩමාළු මිටියක් බෝලයක් ලෙස භාවිතා කරමිනි.
පැසිපන්දු තවත් ප්‍රධාන ක්‍රීඩාවකි;හම්චෙටෝ මයිගා විසින් නායකත්වය දුන් මාලි කාන්තා ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායම, 2008 බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලට තරඟ වැදුණි.සාම්ප්‍රදායික මල්ලවපොර (la lutte) ද තරමක් සාමාන්‍ය දෙයකි, නමුත් මෑත වසරවල ජනප්‍රියත්වය අඩු වී ඇත.මැන්කාල ප්‍රභේදයක් වන වාරි ක්‍රීඩාව සාමාන්‍ය විනෝදාංශයකි.
මාලි 2018-2020 CAVB බීච් වොලිබෝල් කොන්ටිනෙන්ටල් කුසලානයට තරඟ කළ බීච් වොලිබෝල් පිරිමි ජාතික කණ්ඩායමක් ඉදිරිපත් කළේය.
සහල් සහ මෙනේරි යනු මාලියන් ආහාරවල ප්‍රධාන ආහාර වන අතර එය ධාන්‍ය ධාන්‍ය මත දැඩි ලෙස පදනම් වේ.ධාන්‍ය සාමාන්‍යයෙන් තක්කාලි රටකජු සෝස් සමඟ නිවිති හෝ බයෝබාබ් වැනි ආහාරයට ගතහැකි කොළ වලින් සාදන ලද සෝස් සමඟ සකස් කර ඇති අතර, ඒවා ග්‍රිල් කරන ලද මස් කැබලි (සාමාන්‍යයෙන් කුකුල් මස්, එළුමස්, හරක් මස් හෝ එළු මස්) සමඟ සකස් කර ඇත.මාලියන් ආහාර වර්ග කලාපීය වශයෙන් වෙනස් වේ.අනෙකුත් ජනප්‍රිය කෑම අතරට ෆුෆු, ජොලොෆ් රයිස් සහ මාෆේ ඇතුළත් වේ.
මාලි හි, Les Echos, L'Essor, Info Matin, Nouvel Horizon, සහ Le Républicain (fr) වැනි පුවත්පත් කිහිපයක් තිබේ.Office de Radiodiffusion-Télévision du Mali යනු රජය සතු සේවාවයි. මාලි හි විදුලි සංදේශවලට ජංගම දුරකථන 869,600 ක්, රූපවාහිනී 45,000 ක් සහ අන්තර්ජාල භාවිතා කරන්නන් 414,985 ක් ඇතුළත් වේ.
රුසියාවේ නව වසර

රුසියාවේනව වසර (රුසියානු බසින්: Новый год в России ~ //"නෝවී ගෝත් ව් රසී"//) යනු සෑමවසරකමැදෙසැම්බර 31හාජනවාරි 1අතර වන රැයේ සමරනු ලබන රුසියානු දින දසුන් නිවාඩු දිනවලින් එකෙකි.
රුසියාවේ නව වසර සැමැරීම පිළිබැඳි තොරතුරු 15 වන සියවස අවසන සිටැ දැකිය හැකි -මොසකවීතෆ් පැරීසියානු සදකොසුවෙහි(දා ස වෙනි සියවස) නව වසර නිවාඩුව සඳහා වන රුසියානු නම සඳහනි :"වසරේ පළමු දිනය". සෑම වසරක් මැජූලියන් දින දසුනට අනුවැ මාරතු 1 වැනි දා ඇරැඹී පෙබරවාරි 28 වැනි දා හෝඅදිවසරවල දී පෙබරවාරි 29 වැනි දා හෝ අවසන් වියැ.
වසර 1492 සිටැ (කොන්ස්තන්තිනෝපල් යුගයට අනුවැ), රුසියාවේ සෑම නව වසරක් මැ ජූලියන් දින දසුනට අනුවැ සැප්තැම්බර 1 වන දින ඇරැඹිණ. රුසියාවේපළමු වැනි පීත්රානොහොත් මහා පීත්රා අදිරජ යටතේ, 1700 වසරේ සිට එ මැ ජූලියන් දින දසුනට අනුවැ වසරක් පාසා ජනවාරි 1 වන දිනනව වසරසැමැරීමට පටන් ගැනිණ.
ක්‍රෙම්ලිනයේනව වසර සැමැරීමේ දී, "නව ගිම්හානයක ඇරැඹුම", "ගිම්හානය සඳහා" හෝ "දිගුකාලීන සෞඛ්‍යයේ ක්‍රියාව" යන උත්සව පැවැත්විණ. නූතන සටහන් අනුවැ පෙරවරු 9 ට පමණ උත්සවය ඇරැඹිණ.
1700 සිට, මහා පීත්රා අදිරජ අණින්, රුසියාවේ නව වසර අනෙකුදුයුරෝපාරටැ රටැ මෙන් ජනවාරි 1 වන දින සැමැරීමට පටන් ගත් නමුදු එය පැරැණි ජූලියන් දින දසුනට අනුවැ විය.
කෙසේ නමුදු, 1700 වන විට, බොහෝ යුරෝපා රටවල්ග්‍රෙගෝරියානු දින දසුනටමාරු වී තිබූ බැවින් රුසියාව යුරෝපා රටවලට වඩා දින 10 කට පසුව 1700 වසර ඇරැඹුම සමරනු ලැබී යැ. එය 1701-1800 ඇරැඹුම - දින 11කට පසුව, 1801-1900 - දින 12කට හා 1901-1918 - දින13කට පසුව ඈ ලෙස වියැ. 1918 පෙබරවාරි 1 (14) වන දිනසෝවියට් රුසියාවට ග්‍රෙගෝරියානු දින දසුන හඳුන්වා දුන් අතර 1919 උදාව සැමැරීම නව ආරකින් සිදු විය.
1918දී බොල්ෂෙවික්වරුන්ගේ අණින්නව ආරකටසංක්‍රමණය වීමත් සමඟ යුරෝපය හා සමපාත වූ පළමු නව වසර1919 දීවියැ. මීට අමතර වැ, ජනවාරි 14 වන දිනට වැටුණුපැරැණි නව වසරලෙස හැඳින්වුණු නව වසර ද මතු විය.
ස්කාරා බරායි

ස්කාරා බරායි(උසුරුවනුයේ/ˈskɑrə ˈbreɪ/) යනු,ස්කොට්ලන්තයේ,ඕක්නෙයි මහා භූමිප්‍රදේශයේබටහිර වෙරළ තීරයෙහි,ස්කායිල් බොක්කෙහිපිහිටි විශාල ගලින්-නිමැවූ‍නව ශිලා යුගයට අයත් ජනාවාසයකි. එහි නිවාස 10ක් පවතින අතර ක්‍රි.පූ. 3100-2500 කාලයේ දී ජනාවාස වී ඇත. යුරෝපයේ වඩාත්ම සම්පූර්ණ නව ශිලා ගම්මානය මෙය වන අතර යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමවලට අයත් වීමට ආරක්ෂා සහිතව මෙය පැවතුණි.
ස්කාර් බ්රේ් නම් වූ විශාල පස් ගොඩැලිවලින් තෘණ උදුරා දැමීමට තරම් විශාල කුණාටුවක් නිසා 1850 වන තෙක් ස්කාර් බ්රේ  පැවතියේ පසට යට විය.
ස්කේල් හි ස්කොට්ලන්ත වාසියකු වන විලියම් වොට් විසින් ශෛලමය ගොඩනැඟිලි කීපයක් කටු සටහන් සොයා ගන්නා ලද අතර මූලික කැනීම් ද සිදු කරන ලදී. 1926 ඇති වූ තවත් කුණාටුවකට පසු 1928 ත් 1930 ත් අතර දී එය වීර් ගෝඩන් ඩයිල්ඩ් විසින් සම්පූර්ණයෙන් කැනීමට භාජනය කරන ලදී.
ස්කාරා බ්රේස පදිංචිකරුවන් පැහැදිලි ලෙසම ග්රූව්ච්වෙයා සාදන්නෝ සහ භාවිතා කරන්නෝ වූහ. නිවෙස් මැටියෙන් ඉදි කළ ඒවා විය. ඒවා පොළවට කිඳා බැස්සේය. ඒවා විශාල කුණු ගොඩවල් බවට පත් වූයේය. ඒවා සුළු වශයෙන් ස්ථිර නිවාස වූ අතර ඔක්නෙයි හි රළු ශීත දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන ආකාරයේ නිර්මාණයක් විය. නිවසක් වර්ග මීටර 40 ක වපසරියකින් යුක්ත වූ අතර එහි විශාල හතරැස් කාමරයක් ද උෂ්ණත්වය ලබා දීමට හා කෑම පිසීමට විශාල ලිපක් ද විය. දූපතේ එතරම් ගස් නොතිබූ නිසා එම නිවෙස්වල වහළ සෙවිලි කිරීම සිදු වූයේ ලී දඬු හා තල්මස් ඇටකටු තණ පිඩැලි සමඟ ඇල්ලීමෙනි. නිවෙස්වල ගලින් කරන ලද ගෘහ භාණ්ඩ විශාල සංඛ්යා්වක් විය. ඊට කබඩ්, මේස, පුටු හා ඇසුරුම් පෙට්ටි අන්තර්ගත විය. කාණු පද්ධතියක් පවා ග්රාමම නිර්මාණයේ සම්පාදනය කොට තිබිණි. සෑම නිවසකම ප්රාුථමික මට්ටමේ වැසිකිලියක් තිබිණි.
සොයා ගත් නිවාස දහයෙන් හතකම ඇඳවල් හා මේස සහිත එක හා සමාන ගෘහ භාණ්ඩ විය. ඒවා වූයේ ද සමාන ස්ථානවලය. මේසය තිබුණේ නිවසට ඇතුළු වන විටම පෙනෙන ලෙස දොරට මුහුණ දා බිත්තියට හේත්තු කරය. අටවනනිවසේ මේස හෝ ඇසුරුම් පෙට්ටි නොතිබිණි. නමුත් එය එක හා සමාන කුඩා කුටිවලට බෙදා තිබුණි. මෙම නිවසේ කැනීම්වලදී ගල් කැබලි, අස්ථීන් සහ සත්ව අං හමු විය.  මෙම ගොඩනැඟිල්ලක ඇටකටු ඉදිකටු හෝ ගිනිගල් කෙටේරි වැනි සරල ආයුධ නිෂ්පාදනය කළ වැඩපළක් විය හැකිය.
යුරෝපයේ මිනිස් මැක්කා පියුලෙක්ස් ඉරිටන්ස් පිළිබඳ ප්ර ථම වාර්තාව මෙම බිමෙන් සොයා ගන්නා ලදී.
විකිරණ කාබන් පරීක්ෂාවෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ස්කාරා බ්රේො හි ජනාවාස ඇතිවීම ක්රිග.පූ. 3100 සිට වසර 600ක් පුරා පමණ පැවති බවයි. ක්රි‍.පූ. 2500 දී පමණ කාළගුණ විපර්යාසය සිදු වීමෙන් පසු එනම් බොහෝ ශීතල තෙත් කාළගුණයක් පැවතීමට පටන් ගත් පසු පදිංචිකරුවන් විසින් මෙය අත්හැර දමන්නට ඇත. ස්කාරා බ්රේීහි මිනිසුන් එහි පදිංචිය හදිසියේ අත්හැරීමට හේතු පිළිබඳ නොයෙකුත් සිද්ධාන්ත ඇතත් මෙය සිදු වූ ආකාරයට අදාල ශක්තිමත් සාක්ෂි තවම හමු වී නැත.
මෙම දෘශ්යයමාන ගොඩනැඟිලි මෙහි ජීවී සම්භවයක් තිබූ බවට හැඟීමක් ඇති කරනවන නමුත් මෙම භූමිය නැවත සොයා ගැනීමට පෙර සමුද්රී ඛාදනය නිසා මීට අදාල සාක්ෂි බොහෝ ලෙස විනාශ වී ඇත. අනාවරණය වූ ශේෂයන් පුරාණ ස්මාරකවලට යාබදව තිබෙන්නට ඇත. කොටු කරන ලද ප්රතදේශයේ දකුණට වන්නට වූ පර්වතයේ සෝදා යාමක් දක්නට ලැබී ඇත. විශාල ශෛලමය පවුර විසින් වූ ශේෂ සෝදා යාමෙන් ආරක්ෂා කෙරෙයි.
ඛණ්ඩාංක:59°02′55″N3°20′35″W﻿ / ﻿59.04861°N 3.34306°W﻿ /59.04861; -3.34306
ස්කාරා බ්‍රේ

ස්කාරා බ්‍රේ
ස්කොට්ලන්තයේ ඕක්නි මහා භූමි ප්‍රදේශයේ බටහිර වෙරළ තීරයේ ස්කේල් මුහුදු බොක්ක මත පිහිටා ඇති ස්කාරා බ්‍රේ, නව ශිලා යුගයට අයත් විශාල ශෛලමය ගොඩනැංවී‍ම් සහිත ගම්මානයකි. එහි නිවාස 10ක් පවතින අතර ක්‍රි.පූ. 3100-2500 කාලයේ දී ජනාවාස වී ඇත. යුරෝපයේ වඩාත්ම සම්පූර්ණ නව ශිලා ගම්මානය මෙය වන අතර යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමවලට අයත් වීමට ආරක්ෂා සහිතව මෙය පැවතුණි.
ස්කාර් බ්‍රේහි සොයා ගැනීම හා එහි ලක්ෂණ
ස්කාර් බ්‍රේ නම් වූ විශාල පස් ගොඩැලිවලින් තෘණ උදුරා දැමීමට තරම් විශාල කුණාටුවක් නිසා 1850 වන තෙක් ස්කාර් බ්‍රේ පැවතියේ පසට යට විය.
ස්කේල් හි ස්කොට්ලන්ත වාසියකු වන විලියම් වොට් විසින් ශෛලමය ගොඩනැඟිලි කීපයක් කටු සටහන් සොයා ගන්නා ලද අතර මූලික කැනීම් ද සිදු කරන ලදී. 1926 ඇති වූ තවත් කුණාටුවකට පසු 1928 ත් 1930 ත් අතර දී එය වීර් ගෝඩන් ඩයිල්ඩ් විසින් සම්පූර්ණයෙන් කැනීමට භාජනය කරන ලදී.
ස්කාරා බ්‍රේ පදිංචිකරුවන් පැහැදිලි ලෙසම ග්රූව්ච්වෙයා සාදන්නෝ සහ භාවිතා කරන්නෝ වූහ. නිවෙස් මැටියෙන් ඉදි කළ ඒවා විය. ඒවා පොළවට කිඳා බැස්සේය. ඒවා විශාල කුණු ගොඩවල් බවට පත් වූයේය. ඒවා සුළු වශයෙන් ස්ථිර නිවාස වූ අතර ඔක්නෙයි හි රළු ශීත දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන ආකාරයේ නිර්මාණයක් විය. නිවසක් වර්ග මීටර 40 ක වපසරියකින් යුක්ත වූ අතර එහි විශාල හතරැස් කාමරයක් ද උෂ්ණත්වය ලබා දීමට හා කෑම පිසීමට විශාල ලිපක් ද විය. දූපතේ එතරම් ගස් නොතිබූ නිසා එම නිවෙස්වල වහළ සෙවිලි කිරීම සිදු වූයේ ලී දඬු හා තල්මස් ඇටකටු තණ පිඩැලි සමඟ ඇල්ලීමෙනි. නිවෙස්වල ගලින් කරන ලද ගෘහ භාණ්ඩ විශාල සංඛ්‍යාවක් විය. ඊට කබඩ්, මේස, පුටු හා ඇසුරුම් පෙට්ටි අන්තර්ගත විය. කාණු පද්ධතියක් පවා ග්‍රාම නිර්මාණයේ සම්පාදනය කොට තිබිණි. සෑම නිවසකම ප්‍රාථමික මට්ටමේ වැසිකිලියක් තිබිණි.
සොයා ගත් නිවාස දහයෙන් හතකම ඇඳවල් හා මේස සහිත එක හා සමාන ගෘහ භාණ්ඩ විය. ඒවා වූයේ ද සමාන ස්ථානවලය. මේසය තිබුණේ නිවසට ඇතුළු වන විටම පෙනෙන ලෙස දොරට මුහුණ දා බිත්තියට හේත්තු කරය. අටවනනිවසේ මේස හෝ ඇසුරුම් පෙට්ටි නොතිබිණි. නමුත් එය එක හා සමාන කුඩා කුටිවලට බෙදා තිබුණි. මෙම නිවසේ කැනීම්වලදී ගල් කැබලි, අස්ථීන් සහ සත්ව අං හමු විය.  මෙම ගොඩනැඟිල්‍ල ඇටකටු ඉදිකටු හෝ ගිනිගල් කෙටේරි වැනි සරල ආයුධ නිෂ්පාදනය කළ වැඩපළක් විය හැකිය.
යුරෝපයේ මිනිස් මැක්කා පියුලෙක්ස් ඉරිටන්ස් පිළිබඳ ප්‍රථම වාර්තාව මෙම බිමෙන් සොයා ගන්නා ලදී.
විකිරණ කාබන් පරීක්ෂාවෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ස්කාරා බ්‍රේ හි ජනාවාස ඇතිවීම ක්‍රි.පූ. 3100 සිට වසර 600ක් පුරා පමණ පැවති බවයි. ක්‍රි.පූ. 2500 දී පමණ කාළගුණ විපර්යාසය සිදු වීමෙන් පසු එනම් බොහෝ ශීතල තෙත් කාළගුණයක් පැවතීමට පටන් ගත් පසු පදිංචිකරුවන් විසින් මෙය අත්හැර දමන්නට ඇත. ස්කාරා බ්‍රේහි මිනිසුන් එහි පදිංචිය හදිසියේ අත්හැරීමට හේතු පිළිබඳ නොයෙකුත් සිද්ධාන්ත ඇතත් මෙය සිදු වූ ආකාරයට අදාල ශක්තිමත් සාක්ෂි තවම හමු වී නැත.
මෙම දෘශ්‍යමාන ගොඩනැඟිලි මෙහි ජීවී සම්භවයක් තිබූ බවට හැඟීමක් ඇති කරනවන නමුත් මෙම භූමිය නැවත සොයා ගැනීමට පෙර සමුද්‍ර ඛාදනය නිසා මීට අදාල සාක්ෂි බොහෝ ලෙස විනාශ වී ඇත. අනාවරණය වූ ශේෂයන් පුරාණ ස්මාරකවලට යාබදව තිබෙන්නට ඇත. කොටු කරන ලද ප්‍රදේශයේ දකුණට වන්නට වූ පර්වතයේ සෝදා යාමක් දක්නට ලැබී ඇත. විශාල ශෛලමය පවුර විසින් වූ ශේෂ සෝදා යාමෙන් ආරක්ෂා කෙරෙයි.
http://en.wikipedia.org/wiki/Skara_Brae
ශ්‍රී ලංකා රේගුව

රේගුව ලොව දෙවන පැරණිම වෘත්තිය ලෙස සැලකේ.රේගු සංකල්පය ගොඩනැගී ඇත්තේ බදු අයකර ගැනීමේ සම්ප්‍රද්‍රය මත ය.දිවයින තුළ රේගු පරිපාලනය පිලිබඳ සම්පූර්ණ බලතල රේගු අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයා වෙත පැවරි ඇත.ශ්‍රී ලංකාවේ මුදල් අමාත්‍යාංශය යටතේ මෙම ආයතනය පාලනය ව්.1869 අංක 17 පනතින් ආරම්භ වූරේගු දෙපාර්තමේන්තුව වර්තමානය වන විට වසර 139 ක ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම දෙපාර්තමේන්තු වලින් එකක් වන ශ්‍රී ලංකා රේගු දෙපාර්තමේන්තුව 1806 දී ආරම්භ කරන ලදී.රේගු ආඥා පනතසංරක්ෂණය කළ පිටපත2009-03-27 at theWayback Machineහඳුන්වාදීමත සමග ශ්‍රී ලංකා රේගුව පූර්ණ බලතල සහිත රාජ්‍ය ආයතනයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.
පරමාර්ථ ප්‍රධාන කොටස්04කි.
ඒවානම්,
ආදායම් එකතු කිරීමේ කාර්යයේදි රේගුව විශේෂ කාර්ය භාර්යක් ඉටුකරයි.‍මෙයින් තීරු බදු එකතු කිරීම ප්‍රධාන ය.එසේ වුවත් අනෙක් බදු අයකර ගැනීමේ බලතල ද රජයෙන් රේගුවට පවරා දී තිබේ.එසේම රාජ්‍ය ආදායමෙන් දෙකෙන් පංගුවක් පමණ ලබා දීමට  දායක වන්නේ රේගුවයි.
වෙළඳ පහසුකම් සැලසීම රේගුවේ සුවිශේෂි වු කාර්යයකි.එමෙන්ම දේශිය කර්මාන්ත ආරාක්‍ෂා කරමින් විදේශ වෙළඳාම වර්ධනය කිරීමට රේගුව උත්සාහ කරයි.
හොර බඩු ජාවාරම් වැළැක්වීම සඳහා රේගුව විසින් රේගු නිළධාරින්ගේ පළපුරුද්ද හා තාක්‍ෂණික ක්‍රම උපයෝගි කරගෙන මෙම කාර්යය ඉටු කරයි.
සමාජයීය සාරධර්ම සුරැකීම,ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකම් සුරැකීම,මානව වර්ගයාගේ සෞඛ්‍ය සුරැකීම හා පරිසරයේ තුලිතතාව රැක ගැනීම සඳහා වන කාර්යන් රැසක් රේගුව විසින් ඉටු කරනු ලබයි.
එඩිෂම් බංගලාව

එඩිෂම්යනු අති විශාල බංගලාවක් වන අතර එය1931බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයතුළ ගොඩනගන ලද්දකි.එසේම එයහපුතලේ නගරයටකි.මී 2 ක් නුදුරින් පිහිටා අැත.වර්තමානයේ එයරෝමානු කතෝලික බෙනෙඩික්ටයින්තාපසාරාමයක් ලෙස පවත්වාගෙන යනු ලබයි. මෙහි පූජකයෝ බංගලාවේ ගෙවත්තෙන් ලබා ගන්නාපළතුරුඵලදාවෙන් විවිධ නිෂ්පාදන සාදා වෙළඳපොළට නිකුත් කරති.
1887කාල වකවානුව තුළ දී ලංකාවට පැමිණිතෝමස් ලෙස්ටර් විලර්ස්මහතා විසින් මෙම බංගලාව ඉදි කරන ලදී. එංගලන්තයේ සිට අනවසරයෙන් ලංකාවට පැමිණි ඔහු සතු වූයේපවුම්10 ක් පමණ සුළු මුදලකි. ඔහු මුල් කාලයේදී වතු වැවිලි කරුවෙකු ලෙස පුහුණුව ලැබීය.පසු කලෙක ඔහු වතු හිමි කරුවකු විය. ඔහුජෝර්ජ් ස්ටුවර්ට්අායතනයේ සභාපති ලෙස කටයුතු කරන අතරතුරදී මෙම බංගලාවටියුඩර් රාජ වංශයේගොඩනැගිලි වල අාභාසයට අනුව ගොඩනගන ලදී. එය නිදන කාමර, කියවීම් ශාලා, පුස්තකාල, කෑම කාමර, සඳළු තල අාදී පහසුකම් වලින් සමන්විත විය. ගොඩනැගිල්ල ඉදිකිරීමට අවශ්යර සියළුම ද්‍රව්‍ය​ හා භාණ්ඩඑංගලන්තයෙන්අානයනය කොට තිබීම විශේෂත්වයකි.
එඩිෂම් බංගලාව කොළඹ සිට කි.මී 200ක් අෑතින් [හපුතලේ] නගරයට නුදුරින් පිහිටා අැත.එය [තංගමලේ වන සංරක්ෂිතය] තුළ "ග්ලැනානො" වතු යායෙහි පිහිටා අැත.
හෙළබස

සිංහල ප්‍රාකෘත භාෂාවයනු මධ්‍ය ඉන්දු ආර්ය භාෂාවකි (Middle Indo Aryan).එය පසුකාලිනව හෙල හෝ එළු ප්‍රාකෘත ලෙස
සරලව හදුන්වා ඇත. මුල් කාලයේදී සෙල්ලිපි සකස් කිරීම උදෙසා මෙම සිංහල ප්‍රකෘතය භාවිතා කර ඇති අතර එහි සම්භවය බටහිර ඉන්දීය ප්‍රාකෘත ප්‍රභවයක් ලෙස හදුනා ගැනේ.
මහින්දාගමනයෙන් පසුව මෙහි නැ⁣ගෙනහිර ප්‍රකෘත ලක්ෂණ වර්ධනය වී වර්තමාන සිංහල භාෂාව දක්වා ක්‍රමිකව පරිණාමය වී ඇති අතර එම නිසාම මහින්දාගමනයෙන් පසු රචනා කර ඇති සෙල්ලිපි වල සිංහල ප්‍රාකෘතය පාලි භාෂාවට වඩාත් සමාන ලක්ෂණ දක්වයි.
එළු බසෙහි ප්‍රධාන විශේෂාංගයක් වනුයේ කෙටිස්වරපාවිච්චිය සහ දික් ගතකුරු අත්හැර දැමීමයි.
වදනක මුලට එක් ගාත්‍රාක්ෂරයක් පමණක් ඉතිරි වීම. (ගතකුරු පිල්ලම් නොමැති වීම.)
වචනයක මැදදී ද 'ර්හාන්වැනි හල් ගතකුරු ඉවත් වීම.
වනරෝපණය

වනරෝපණය යනු කලින් වනාන්තරයක්ව නොතිබූ භූමියක හෝ ගස් සිටුවීමෙන් හෝ බීජ මගින් ඇති කරන ලද වනාන්තරයක් ලෙස දිගු කාලයක් නොතිබූ භූමියක වනාන්තරයන් පිහිටුවීමේ ක්‍රියාවලිය යි. මෙම යෙදුම ඉඩම් රජය සතු වනාන්තර බවට නීත්‍යානුකූල ලෙස හැරවීමට ද අදාළ වේ.
බොහෝ රටවල් වනාන්තර විනාශ කිරීමේ සිය ගණනක් අත්දැකීම් වලට කාර්මික විප්ලවයේ සිට මුහුණ දෙන අතර වනාන්තර මගින් ලබා ගත හැකි ප්‍රයෝජන ලබා දීම සදහා රජයන් හා රාජ්‍ය නොවන ආයතන වනාන්තර ඇති කිරීමේ වැඩසටහන් වලට සෘජුව සමිබන්ධ වී ඇත.
නැවත වන වගා කිරීම යනු කෙටි කාල සීමාවකට පෙර ඉවත් කරන ලදවනාන්තරඑම භූමියේ ම නැවත ඇති කිරීම ය. උදාහරණයක් ලෙස දැව සදහා වනාන්තර යොදා ගැනීමෙන් පසු නැවත එම භූමියේ වන වගා කිරීම ගත හැක යුරෝපීය සංගමය විසින් 1990 වසර කාලයේ සිට ගොවීන් හට වනාන්තර ඇති කිරීම සදහා ගෙවීම් සිදු කරයි. ඔවුන් විසින් ගොවි ඉඩම් නැවත වනාන්තර බවට පත් කිරීමට ආධාර දෙන අතර වනාන්තර කළමණාකරනයට ද ගෙවීම් සිදු කරයි. 1993 හා 1997 වසරවල් අතර කාලයේ යුරෝපා සංගමයේ නීතින් මගින් වර්ග කිලෝමීටර 5000 පමණ වූ භූමි ප්‍රදේශයක නැවත වන වගාව සිදු කිරීමට ඉඩ සලසා දී තිබුනි. දෙවන වැඩසටහන වසර 2000 සිට 2006 වසර අතර කාලයේ සිදුවූ අතර එමගින් අවම ලෙස වර්ග කිලෝමීටර 1000 පමණ වූ භූමියක වනරෝපණය සිදු කර ඇත. (නිවැරදි සංඛ්‍යා ලේඛන මේ වන තුරු නැත)  එවැනි ආකාරයේ වූ තෙවන වැඩසටහන 2007 වසරේ ආරමිභ විය.
20 වන සියවසේ ආරම්භයේ යුරෝපය හා එක්සත් ජනපදය සතුව තිබූ වන ආවරණයට වඩා සැලකිය යුතු වන ආවරණයක් දැන් ඔවුන් සතුව ඇත. කෙසේ වෙතත් දකුණු හා මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ හා දකුණු ආසියාවේ විශාල ලෙස වනාන්තර විනාශ වීම තවමත් සිදු වන අතර මැලේසියාව වැනි විවිධ ජාතීන් හරිත වර්ණයෙන් යුක්ත වූ පරිසරයක් ඇති කිරීමට දැඩි ලෙස කටයුතු කරයි.
විවිධ ශුෂ්ක කලාප හෝ සංවේදීය කලාප වල වනාන්තර නැවත ඇති කිරිම නිසි මග පෙන්විමකින් තොරව සිදු කල නොහැක. මන්දයත් ඒවායේ ඇති විවිධාකාර වු පාරිසරික හේතු නිසාය. මේ හේතුන් අතර එක් හේතුවක් වනුයේ, ශුෂ්ක කලාප වල වනාන්තර විනාශ කල හොත් එම ප්‍රදේශ ඉතා ඉක්මනින් වියලි වන අතර, අලූතින් ශාක සිටුවිම සදහා එම භුමිය යෝග්‍ය නොවේ. අනෙකුත් ප්‍රබල හේතු වනුයේ මිනිසුන් විසින් ජීවනෝපාය මාර්ගයන් ලෙස ඇති කරන සතුන් විශේෂයෙන් ම එළුවන් වැනි සතුන් විසින් සිදු කරන ප්‍රමාණය ඉක්මවා උලා කෑම සහ වන සම්පත් සීමාව ඉක්මවා පරිභෝජනය කිරීමය. මේ හේතූන් නිසා කාන්තාරිකරණය හා මතුපිට පස නැති වීම කරා යොමු විය හැක. ඉතා දීර්ඝ ක්‍රියාවලියක් වූ පස අළුතින් නැවත සෑදීමේ ක්‍රියාවලිය සමිපූර්ණ වන තුරු පස නොමැතිව වනාන්තර වලට වර්ධනය විය නොහැක.
ඇතැම් ඝර්මකලාපීය ප්‍රදේශ වලින් වන ආවරණය ඉවත් වුව හොත් උප මතු පිට පසෙහි වු තුනි ඝන ස්ථරය මගින් හෝ ඉලුවියල් සිලිකා සමග මිශ්‍ර වු පස් ස්ථරය මගින් ශාක මුල් වර්ධනය හා පස තුලින් ජලය පෙරීම වලක්වයි.
බොහෝ ප්‍රදේශ වල මිනිසුන් එම ප්‍රදේශයේ භූමිය භාවිතා කිරිම නිසා නැවත වන වගාව සිදු කිරීමට නොහැකි වි තිබේ. මේ ප්‍රදේශවල නැවත වන වගා කිරීම සදහා ගස්වල කුඩා පැල සිටුවීම, ගස් සිටුවිම අවශ්‍යය. අනෙකුත් ප්‍රදේශවල පොළවේ උප මතු පිට ස්ථරයේ වු ඉලුවියල් සිලිකා සමග මිශ්‍රව ඝනවු පස් ස්ථරය හෝ උප මතු පිට පසෙහි වු තුනි ඝන ස්ථරය යාන්ත්‍රානුසාරයෙන් කැඩිම අවශ්‍ය අතර රැකබලා ගැනීම සහ අඛණ්ඩව වතුර යෙදීම ද අවශ්‍ය විය හැක. තවද වැට ඉදි කිරීම වැනි විශේෂිත වූ ආරක්ෂාවන් ද අවශ්‍ය විය හැක.
Àgbájọ fún Oúnjẹ àti Iṣẹ́àgbẹ̀

Àgbájọ àwọn Orílẹ̀-èdè Aṣòkan fún Oúnjẹ àti Iṣẹ́àgbẹ̀je ile-ise onise pataki tiÀgbájọ àwọn Orílẹ̀-èdè Aṣòkanto le waju itiraka lati bori ebi lagbaye.
The world headquarters are located inRome, in the former seat of the Department ofItalian East Africa. One of the most notable features of the building was theAxum Obeliskwhich stood in front of the agency seat, although just outside of the territory allocated to FAO by the Italian Government. It was taken fromEthiopiabyBenito Mussolini's troops in 1937 as a war chest, and returned on 18 April 2005.
The non-member states areBrunei,Liechtenstein,Singapore,Vatican Cityand thestates with limited recognition.
Some countries may denote specific representatives to the FAO, for instance theUnited States Ambassador to the Food and Agriculture Organization of the United Nations, who has ambassador rank and is also part of theUnited States Mission to the UN Agencies in Rome.
Ìbálòpò fún ẹ̀mí

Ìbálòpọ̀ fún ẹ̀mítúnmọ̀ sí kí ènìyàn ma ṣe iṣẹ́ aṣẹ́wó láti pèsè fún àwọn nǹkan àwọn àìní tí ó ṣe pàtàkì fún wọ́n. Ó túnmọ̀ sí kí àwọn tí kò nílé lórí tàbí àwọn tí ó kò ní ànfàní púpò láwùjọ ma lọ Ìbálòpọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti pèsè fún oúnjẹ, ibi tí wọ́n ma gbórílé àti àwọn míràn.
Ìbálòpọ̀ fún wọ́pọ̀ káàkiri àgbáyé, wọ́n sì ti ṣe òpò ìwádìí nípa rẹ̀ ní àwọn orílẹ̀ èdèAfghanistan,United States,Canada,Mexico,Philippines,Thailand,New Zealand,Colombia,Kenya,Uganda, àtiSouth Africa.
Àwọn òòlù wádìí ti fihàn pé nínú àwọn aláì nílé níNorth America, ìkan nínú mẹ́ta wọn ti ní ìbálòpò láti pèsè fún àwọn àìní tí ó ṣe pàtàkì.
Zina Saro-Wiwa

Zina Saro-Wiwa(tí a bí ní ọdún 1976,Port Harcourt, Nigeria) jẹ́ olórin fídíò  àti onífíìmù tí ó gbé ní Brooklyn. Ó ṣe àwọn fídíò, àwọn ìwé àkọọ́lẹ̀, àwọn fídíò orin àti àwọn fíìmù àdánwò.
Saro-Wiwa ni olùdásílẹ fíìmù ti ẹgbẹ́ alt-Nollywood. Ìgbìyànjú tí ó ńlò ìtan-àkọọ́lẹ̀, àṣà àti àwọn àpéjọ wíwò ti ilé-iṣẹ́ fíìmù Nollywood ṣùgbọ́n fun awọn ajàfẹ́tọ-ènìyàn nípa ètò òṣèlú.
Ó jẹ́ akọ̀ròyìn BBC tẹ́lẹ̀ rí, a bí iṣé ọnà rẹ̀ jáde láti inú ìfẹ́ rẹ̀ láti mú ìyípadà bá ojú tí gbogbo àgbáyé fi ń wo Áfíríkà nípa lílo fíìmù, àwòrán, àti oúnjẹ. Iṣé rẹ̀ pẹ̀lú ni New West African Kitchen, iṣẹ́ àkànṣe kan níbi tí Saro-Wiwa ti ṣe àtúnrò nípa onjewiwa Iwọ-oorun Afirika . Ayẹyẹ kọ̀ọ̀kan tún ṣe àfihàn àwọn iflarahàn àwòrán fídíò Áfíríkà àti ìkẹ́kọ̀ọ́ kékeré kan.
Ní ọjọ́ kejìlólógún Oṣù Kẹta Ọdún 2011, Saro-Wiwa gba àmì  ìdánimọ̀ gẹgẹ bí ọ̀kan nínú àwọn adarí mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n tí ó ga jùlọ ti Renaissance Afirika nínú ìwé ìròyìnTimes.
Zina Saro-Wiwa jẹ́ ọmọ Ken ati Maria Saro-Wiwa tí a bí níPort Harcourt, orílẹ̀-èdè Nàíjírìa.   Bàbá rẹ̀, òǹkọ̀wé àti akéwìKen Saro-Wiwató ti di olóògbé, di olokiki ajàfẹ́tọ̀ọ́-ọmọ-ènìyan ní orílẹ̀-èdè Naijiria. Odun 1995 niijọba ologundájọ́ ikú fún bàbá rè nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mọ́kàndílógún. Ó dàgbà níSurreyàti Sussex ní UK níbití Màríà, ìyàwó Saro-Wiwa  àti àwọn ọmọ márùn-ún ń gbé. Ó lọ sí ilé-ìwé àwọn ọmọbìrin aládàáni, Roedean, ní Sussex, àti Yunifasiti ti Bristol níbi tí ó ti kawe ní ìmọ̀ lóri ọrọ aje ati ìtàn awujọ.
Arábìnrin ìbejì rẹ̀ jẹ́ oǹkọ̀wé arìrìn-àjò Noo Saro-Wiwa, oǹkọ̀wé tiLooking For Transwonderland(ti Granta ṣe àtẹ̀jáde rẹ̀). Arákùnrin rẹ̀ àgbàKen Wiwa, ni oǹkọ̀wé ìwé-ìrántíIn The Shadow of a Saint(tíRandom House/Vintage).
Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí, Nàìjíríà

Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí, Nàìjíríàjẹ ìlú  to tobi jù ni  Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúsù Ṣakí ti Oke-Ogun ìpínlè Ọ̀yọ́ ,Nàìjíríà.. Àwọn ọmọ Yorùbá ti Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí tan mọ àwọn  ifọn ti dahomey ati àwọn  Ifọn ni Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun . Olóyè wọn Ọba ìlú náà wá lati ìdílé  Obàtálá, Ọbàlùfọ̀n ti Ọ̀yọ́Ile. Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí duro láàrin  Igboho, Ago-amodu ati Oje Owode (ti won pe ni "Aha" tele)Saki, Ago-Are ati Iseyin.
Orúkọ ti Ọba Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí njẹ ni Ọbalùfọ̀n ti Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí. Awọn ìdílé to nṣe jọba ni Daodus, Baloguns ati Ogboros.
O wà ni àárin Ṣakí ati Ìgbòho ni agbègbè Oke-Ogun, Òyó Arewa Senatorial District ti ilu Oyo ni Yorùbá. Oke-Ogun ni Ìjọba kẹkẹ mewa, àyàfiÒgbómọ̀ṣọ́. Oke-Ogun bẹẹ láàrin Òyó ati ìpínlèKwaralọwọlọwọ. Agbègbè Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí bèèrè lati  Ìséyìn osi lópin ni Bakase, ilu kékeré kan pelu ààlà ti Ìpínlè Òyó ati Ìpínlè Kwara.
Ilu jẹ ibarapọpọ ti o ni akọkọ, awọn eniyan ti o jẹ ti ẹya Yoruba ti wọn sọ ede Yoruba, botilẹjẹpe awọn ẹgbẹ to kere lati ibomiiran ni Nigeria ati Afirika ni aṣoju. Bii gbogbo awọn ọmọ Yoruba miiran, wọn jẹ ọmọ lati Oduduwa. Eto idile ti o gbooro se pataki si asa ati igbagbo ile Yoruba.
Wiwa ti nkan àlùmọnì wà ni agbègbè, bíi tantalite, columbite, cassiterite, kaolin, ati granite. Ìjọba Ìpínlè Òyó ti n ṣètò lapidary kan lati toju awon nnkan àlùmọnì ati ọjà  òkúta Iyebiye ni káríayé ni ìlú Ìbàdàn níbití àwọn iwakusa le ṣe ta ọja wọn.
Iṣẹ àgbẹ̀ ni iṣẹ àwọn ọmọ ìlú Ṣẹ̀pẹ̀tẹ̀rí. Yàtò si àwọn ipa àkọkọ́ ti pipesè oúnjẹ ati ibi ààbò, oojọ, awọn ohun èlò aiṣe ile-iṣẹ, o tun jẹ orísun pàtàkì ti owo-wiwọle ni Ìjọba agbègbè.
Catherine Nakalembe

Catherine Nakalembejẹ onimọ-jinlẹ ti oye latọna jijin ara ilu Ugandan ati olukọ iwadii ẹlẹgbẹ ni Ile-ẹkọ giga ti Maryland (UMD) ni Sakaani ti Awọn sáyẹnsì Aye ati Alakoso eto NASA Harvest Africa.Iwadi rẹ pẹlu ogbele, ogbin ati aabo ounje.
Ni ọdun 2020, Nakalembe ni a fun ni Ẹbun Ounjẹ Afirika.
Nakalembe dagba ni Kampala, Uganda. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ẹlẹ́rọ̀ ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tí ń kọ́ni fúnra rẹ̀, ìyá rẹ̀ sì ní ilé oúnjẹ kan tí ó sì ń ṣiṣẹ́ ní Makindye.
Nakalembe wọ aaye imọ-jinlẹ ayika nipasẹ ijamba, bi o ti padanu ikẹkọ imọ-jinla akọkọ ti o fẹ nigbati o ba forukọsilẹ fun eto ikẹkọ giga rẹ ni Ile-ẹkọ giga Makerere ni ibẹrẹ ọdun 2002.Ni ọdun 2007, o gba oye rẹ ni Imọ-Aaye lati Ile-ẹkọ giga Makerere.
Lẹhin awọn ẹkọ ile-iwe giga, o gba sikolashipu apa kan fun eto oluwa ni ilẹ-aye ati imọ-ẹrọ ayika ni Ile-ẹkọ giga Johns Hopkins . O gba oye titunto si ni 2009.
Nakalembe gba Ph.D rẹ ni Imọ-jinlẹ Geographical ni University of Maryland labẹ abojutoChris Justice. Iwadi oye dokita rẹ ni ero lati ṣe afihan awọn abajade ti ogbele lori lilo ilẹ ati lori awọn igbesi aye ti North Eastern Ugandans. O jẹ igbesẹ akọkọ ni dida ipilẹ ti ipin oye latọna jijin tiiṣẹ inawo eewu ajalueyiti o ti ṣe atilẹyin lori awọn idile 75,000 ni agbegbe lati iwọn ibẹrẹ akọkọ ni ọdun 2017 ati fifipamọ awọn orisun ijọba Uganda ti yoo bibẹẹkọ lọ si iranlọwọ iranlọwọ pajawiri.
O jẹ Oludari Eto Afirika niEto Ikore NASAati pe a mọ fun iṣẹ rẹ nipa lilo imọ-ọna jijin ati imọ-ẹrọ imọ ẹrọ ti n ṣe atilẹyin idagbasoke ti ogbin ati aabo ounje ni gbogbo Afirika. O ṣe aṣaaju-ọna imọ-ọna jijin nipasẹ awọn ọkọ oju-ofurufu ti ko ni eniyan ni ṣiṣe ayẹwo awọn ibugbe awọn asasala ati aworan ilẹ ti ilẹ ni Uganda. O ti ṣe iwadii ni oye jijin ti ogbele, iṣẹ-ogbin, ati iṣakoso isọpọ ti awọn akiyesi aye ni ibojuwo ogbin ti ogbin dimu kekere ni awọn orilẹ-ede pupọ.
Nakalembe ṣeto ati ṣe itọsọna ikẹkọ lori awọn irinṣẹ oye latọna jijin ati data, ṣiṣẹ pẹlu awọn ile-iṣẹ ijọba ti orilẹ-ede lori awọn ilana ṣiṣe ipinnu ogbin wọn, ati awọn ipilẹṣẹ lati ṣe idiwọ awọn ipa ajalu ti ikuna irugbin na.
O gba Ẹgbẹ lori Awọn akiyesi Aye Aiye akọkọ Olukọni Didara ni ọdun 2019.
Ni ọdun 2020, o pin Ẹbun Ounjẹ Afirika (AFP) pẹlu Dokita André Bationo latiBurkina Faso.Olusegun Obasanjo, Alaga ti Igbimọ AFP, sọ pe "A nilo awọn ọmọ ile Afirika ti o ni imọran bi Dokita Bationo ati Dr. Nakalembe lati ṣe afihan agbara ti imọ-ẹrọ ati imọ-ẹrọ titun pẹlu awọn imọ-ẹrọ ti o wulo ti o ṣe iranlọwọ lati mu iṣeduro iye owo fun awọn agbe. Awọn ọmọ Afirika."
O jẹ 2020 UMD Research Excellence Honoree.  Ni ọdun 2022, o gba ami-ẹri Jubilee Golden Jubilee ti Uganda (alágbádá). O ti gbekalẹ si awọn obi rẹ nipasẹ AlakosoYoweri Museveni.
Ni ọdun 2020, Nakalembe ti ni iyawo pẹlu Sebastian Deffner,oludari ti imọ-jinlẹ ti imọ-ẹrọ ni Ile-ẹkọ giga ti Maryland, agbegbe Baltimore (UMBC).Wọn ni awọn ọmọ meji.
Ascariasis

Ascariasisjẹ́  àrùn tí kòkòrò ajọ̀fẹ́ tí a npé níaràn alára rógódóAscaris lumbricoidesnṣe òkùnfà rẹ̀.Àkóràn àrùn náà kò ní ààmì àìsàn kankan lára marundinlaadọrun nínú ọgọrun (85%) àwọn ènìyàn tó ti ní àrùn náà, pàápàá bí iye àwọn aràn náà bá kèrè.Àwọn ààmì àìsàn a má a pọ̀ síi pẹ̀lú iye aràn tó wà lára, lára irú àwọn ààmì bẹ́ẹ̀ sì niàìlèmíkanlẹ̀àti ibà ní ìbẹ̀rẹ̀ àìsàn náà.Àwọn ààmì àìsàn bíi inú wíwú, inú rírun àtiìgbẹ́ gbuurulè tẹ̀lé èyí.Àwọn ọmọdé ni ó má a nsábà ní àkóràn àrùn náà, láàárín àwọn ọmọdé bẹ́ẹ̀, àkóràn àrùn náà tún lè ṣe òkùnfa àìlẹ́ranlára,àìtó èròjà oúnjẹ láraàti àwọn ìṣòro nípa ẹ̀kọ́-kíkọ́.
Àkóràn àrùn náà a má a wáyé nípasẹ̀ jíjẹ oúnjẹ tàbí mímu omi tí ẹyin aràn tí à npè níAscarisnáà, èyítí ó ti inú ìgbọ̀nsẹ̀ jáde wá, bá ti kó sí, tí ó sì ti sọ di àìmọ́.À ó pa àwọn ẹyin náà nínúìfun, àwọn aràn náà a sì gbẹ́ ihò sínú ògiri ikùn ènìyàn, wọn a sì gba ibẹ̀ lọ sínúàwọn ẹ̀dọ̀fórónípasẹ̀ẹ̀jẹ̀.Níbẹ̀ wọn yóò wọ inúàwọn àpò atẹ́gùn inú ẹ̀dọ̀fóró, wọn yóò sì ṣàn lọ sókè nínúọ̀nà-ọ̀fun, níbití a ó ti wú wọn jáde bí ikọ́, tí a ó sì gbé wọn mì.Àwọn ìdin náà yóò sì gba inú ikùn kọjá fún ìgbà kejì sínú ìfun níbití wọn yóò ti dàgbà sí aràn nlá.
Ìdènà àrùn náà níí ṣe pẹ̀lúìmọ́tótó, èyítí ó kan mímú ìlọsíwájú bá níní ànfàní síilé-ìyàgbẹ́àti dídaìgbẹ́nù ní ọ̀nà tí ó tọ́.Ọwọ́-fífọ̀pẹ̀lú ọṣẹ farahàn bí ààbò tó péye.Ní àwọn agbègbè ibití iye ènìyàn tó ju méjìlélógún nínú ọgọrun (20%) lọ ti ní àkóràn àrùn náà, a dámọ̀ràn pé kí a ṣe ìtọ́jú gbogbo ènìyàn láti ìgbà dé ìgbà ní tẹ̀lé-n-tẹ̀lé.Wíwáyé àrùn náà lára ẹnití ó ti níi rí jẹ́ ohun tí ó wọ́pọ̀.Kò síàjẹsára.Àwọn ìtọ́jú tíÀjọ Ìlera fún Àgbáyédámọ̀ràn ni àwọn egbògi bíialbendazole,mebendazole,levamisoletàbípyrantel pamoate.Àwọn egbògi mìíràn tó tún má a nṣiṣẹ́ nitribendimidineàtinitazoxanide.
<!—Àtànká àti Ìṣàkóso àtànká àrùn -->
Iye àwọn ènìyàn tó tó bílíọ̀nù 0.8 sí 1.2 káàkiri àgbáyé ni ó ní àrùn ascariasis, tí àwọn àwùjọ tó sì ní àrùn náà púpọ̀ jùlọ sì jẹ́ àwọn aráGúsù Sahara Afirika,Amẹrika Latini, àti Eṣia.Èyí mú kí àrùn ascariasis jẹ́ ẹ̀yààkóràn aràn ajọ̀fẹ́ nípasẹ̀ iyẹ̀pẹ̀ ilẹ̀tó wọ́pọ̀ júlọ.Ní ọdún 2010, ó ṣe òkùnfà ikú àwọn ènìyàn tó tó 2,700, èyítí ó wálẹ̀ láti ènìyàn 3,400 tó kú ní ọdún 1990.Oríṣi arànAscarismìíràn a má a ran àwọn ẹlẹ́dẹ̀.
Cysticercosis

Cysticercosisjẹ́àkóràn àrùninú ẹran ara, èyítíọmọ inú(cysticercus)aràn mùjẹ̀mùjẹ̀ pẹlẹbẹ inú ẹran ẹlẹ́dẹ̀(Taenia solium) má a nṣe òkùnfà rẹ̀.Àwọn ààmì àìsàn náà lè farahàn lára ènìyàn ní ṣókí, wọn sì lè má farahàn rárá fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Àwọn ohun líle kan tí kìí dun ni, tó tó bíi sẹntimita kan sí méjì, lè wú sórí awọ ara àti ẹran ara ẹni, tàbí kí ènìyàn níàwọn ààmì àìsàn ètò iṣan nínú arabí àrùn náà bá kan ọpọlọ ẹni.Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ oṣù tàbí ọdún àwọn ohun tó wú sí ni lára wọ̀nyí lè bẹ̀rẹ̀ síí dun ni, wọ́n lè wú síi, kí wọ́n tó wá lọ sílẹ̀. Ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ntẹ̀síwájú, èyí jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ohun tó má a nsábà ṣe òkùnfàgìrì.
Èyí a má a sábà wáyé lára ènìyàn bí ènìyàn bá jẹ oúnjẹ tàbí mu omi tó ní ẹyin aràn mùjẹ̀mùjẹ̀ pẹlẹbẹ nínú. Ewébẹ̀ tí a kò sè dáradára jẹ́ orísun tó wọ́pọ̀ jùlọ.Àwọn ẹyin aràn mùjẹ̀mùjẹ̀ pẹlẹbẹ a má a wá láti inúìgbẹ́ènìyàn tó ti ní àgbàlagbà aràn náà lára, oríṣi ipò àìsàn tí a mọ̀ sítaeniasis.Taeniasis jẹ́ àrùn ọ̀tọ̀, a sì má a wáyé nípa jíjẹ àpò tí omi gbè sí, nínú ẹran ẹlẹ́dẹ̀ tí a kò sè jiná.Àwọn ènìyàn tí nbá àwọn ẹni tó ní aràn mùjẹ̀mùjẹ̀ pẹlẹbẹ náà lára gbé ni ó wà lábẹ́ ewu tó ga jùlọ láti kó àrùn cysticercosis.A lè ṣe ìwádìí àrùn náà nípafífa omi, ọyún tàbí ẹ̀jẹ̀ jádeláti inú àpò tí omi gbè sí nínú ara.Yíya àwòrán ọpọlọ pẹ̀lúfífi ẹ̀rọ kọmputa ya àwòrán onígun mẹta àwọn àgbékalẹ̀ ètò inú ara ènìyàn(CT) tàbílílo iṣẹ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ òòfà irin láti fi yàwòrán àwọn àgbékalẹ̀ ètò inú ara(MRI) jẹ́ àwọn ìlànà tó wúlò jùlọ láti fi ṣe ìwádìí àrùn náà nínú ọpọlọ. Iye ìwọ̀nfunfun inú ẹ̀jẹ̀, tí a npè níeosinophils, nínúomi inú ọpọlọàti ẹ̀jẹ̀ ni a tún má a nlo gẹ́gẹ́ bí atọ́ka.
A lè dènà àkóràn àrùn bí ó ti yẹ nípasẹ̀ ìmọ́tótó ara ẹni àtiàbójútó ìlera. Lára èyí ni: síse ẹran ẹlẹ́dẹ̀ dáradára, àwọnilé ìyàgbẹ́tí ó tọ́ àti níní ànfàní sí omi tí ó mọ́ lásìkò tó yẹ. Ìtọ́jú àwọn ènìyàn tó ní taeniasis ṣe pàtàkì ní dídènà ìtànkálẹ̀ rẹ̀.Ó ṣeé ṣe kí a máṣe nílò láti ṣe ìtọ́jú àrùn náà tí kò bá kan ètò iṣan inú ara.Ìtọ́jú àwọn ẹnití ó ní neurocysticercosis lè jẹ́ nípasẹ̀ àwọn egbògi tí a npè nípraziquanteltàbíalbendazole. A lè nílò àwọn wọ̀nyí fún àsìkò pípẹ́. ÀwọnSteroid, fún mímú ibití ó wú lọ sílẹ̀ nígbà ìtọ́jú, àtiàwọn egbògi tí ndènà gìrìni a tún lè nílò pẹ̀lú. A má a nṣe iṣẹ́-abẹ nígbà mìíràn láti yọ àpò tí omi gbè sí náà kúrò.
Aràn mùjẹ̀mùjẹ̀ pẹlẹbẹ inú ẹran ẹlẹ́dẹ̀ wọ́pọ̀ púpọ̀ ní Eṣia, Gúsù Sàhárà Afirika, àti Amẹrika Latini.Ní àwọn agbègbè kan, a gbàgbọ́ pé iye tó tó mẹẹdọgbọn nínú ọgọrun (25%) àwọn ènìyàn agbègbè náà ni ó ní àkóràn àrùn yìí.Ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ti ní ìtẹ̀síwájú dáradára, kò wọ́pọ̀ púpọ̀ rárá.Káàkiri àgbáyé, ní ọdún 2010, ó ṣe òkùnfà ikú àwọn ènìyàn tó tó 1,200, èyí tó lọ sókè láti ènìyàn 700 tó kú ní ọdún 1990.Cysticercosis tún má a nran àwọn ẹlẹ́dẹ̀ àti máálúù ṣùgbọ́n wọn kìí sábà fi ààmì àìsàn kankan hàn nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn kìí gbé ilé-ayé pẹ́ títí.Àrùn náà ti wáyé lára àwọn ọmọ ènìyàn jálẹ̀ ìtàn ẹ̀dá.Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọnàrùn àwọn orílẹ̀-èdè ipa ọ̀nà oòrùn tí a kò bìkítà fún.
Ẹrú Kíkó

Ẹrú kíkóníṣe pẹ̀lú kí àwọn ológun kó àwọn ènìyàn kúrò ní agbègbè tí wọ́n ń gbé lọ sọ wọ́n di ẹrú ní ilẹ̀ ibòmíràn. Tẹ́lẹ̀, èyí jẹ́ ohun tó tọ́ tàbí tí ó jẹ mọ́ ogun jíjá, ṣùgbọ́n lóde-òní ẹ̀ṣẹ̀ ni ó jẹ́. Láti ìgbà ìwáṣẹ̀ ni ẹrú kíkó ti wà. Ní ilẹ̀ Sumer (tí a mọ̀ sí Iraq lóde-òní) ni àkọsílẹ̀ ẹrú kíkó ti wáyé jù lọ. Ìjénìyàngbé àti àwọn ẹrú láti ara ogun jíjà ni ó ṣokùnfà àwọn ẹrú ilẹ̀ Áfíríkà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣọ̀fà àti Ìjẹniníyà náà wà lára àwọn ohun tí ó bí ẹrú.
Ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn àyípadà tó ti ń dé bá àṣà àti ìṣe ti ń mu kí kíkó ẹrú àti ìfènìyàn ṣọfà máa parẹ́.
Ẹrú kíkó jẹ́ ìlànà ipá láti mú ìdàgbàsókè bá ètò ọrọ̀-ajé, nígbà tí ọ̀wọ́n àwọn ohun-èlò bá wáyé, èyí máa ń fa kí wọ́n fi ipá pèsè iye àwọn ohun-èlò tó pọ̀, ìdí nìyí tí àwọn lílọ àwọn ènìyàn fún iṣẹ́ ṣe bẹ̀rẹ̀. Yàtọ̀ sí pé kíkó ènìyàn lẹ́rú bẹ̀rẹ̀ sí ní wáyé, ìlànà ipá láti ṣẹ̀dá àwọn ohun-èlò wọ̀nyí náà ni wọn ń ṣàmúlò láti pèsè oúnjẹ àti àwọn ohun-èlò mìíràn.
Ẹrú kíkó gbòòrò bẹ́ẹ̀ ó sì tún ń yá ní àwọn etí-òkun ilẹ̀ Áfíríkà, ilẹ̀ Europe ìgbàanì, Mesoamerica, àti ní sẹ́ńtúrì kẹrìnlá ilẹ̀ Asia. Kíkó àwọn ènìyàn lẹ́rú àwọn ará Crimean–Nogai ní agbègbè ìlà-oòrùn Europe pèsè àwọn ẹrú mílíọ̀nù méjì tàbí mẹ́ta fún Ẹkùn Ottoman láàárín sẹ́ńtúrì mẹ́rin. Bákan náà, àwọn ajalèlókun Barbary láti sẹ́ńtúrì kẹrìndínlógún títí kan 1830 kópa nínú kíkó àwọn ènìyàn lẹ́rú ní ilẹ̀ Áfíríkà àti àwọn etí-òkun agbègbè Europe títí kan Iceland, tí wọ́n sì tún kó àwọn ènìyàn lẹ́rú lọ sí ọjà ẹrú àwọn Mùsùlùmí ní agbègbè Àríwá ilẹ̀ Áfíríkà àti Àárín Ìlà-oòrùn. Kíkó àwọn ènìyàn lẹ́rú káàkiri agbami Atlantic jẹ́ èyí tí àwọn orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Europe kó èrè rẹ̀ gan-an, tí wọ́n sì ń fọwọ́ si kí ìtẹ̀síwájú láti máa kó àwọn ènìyàn ẹ̀yà Áfíríkà lẹ́rú kí wọ́n le máa ṣiṣẹ́ ní àwọn oko ọ̀gẹ̀dẹ̀ ilẹ̀ America.
Igbo tomati

Àwọn tòmátì igbójẹ́ èso tàbí gbogbo àwọn irúgbìn tí àwọn ẹ̀yà nightshade kan (Solanum) abínibí sí àwọn agbègbè gbígbẹ díẹ síi tiAustralia. Lákokò ti wọ́n jẹ́ ìbátan pẹ́kípẹ́kí pẹ̀lúàwọn tòmátì(Solanum lycopersicum), wọ́n lè jẹ́ pàápàá àwọn ìbátan ti ó súnmọ́ ti Igba (S. melongena), èyítí wọ́n jọra ní àwọn àlàyé púpọ̀. Ó wa 94 (mostly perennial) abínibí àti 31 (jùlọ lọ́dodún) ẹyà tí a ṣe ní Australia.
Àwọn irúgbìn tòmátì igbó jẹ́ àwọn igi kékeré tí ìdàgbà ní ìwúrí nípasẹ̀ iná àti ìdàmú.
Àwọn èso tí nọ́mbà kan tí àwọn ẹ̀yà tí jẹ orísun oúnjẹ nípasẹ̀ àwọn ènìyàn Aboriginal ní àwọn agbègbè gbígbẹ tiAustralia.
Nọ́mba àwọn ẹ̀yàSolanumni àwọn ipele pàtàkì tí solanine àti bíi irú bẹ́ẹ̀ jẹ́ májèlé púpọ.Ó ti wà ni strongly recommended wípé àwon ènìyàn tí ò mo nípa àwọnọ̀gbìnmá ko ṣàdánwò pẹ̀lú àwọn tí ó yàtọ̀ eya, bí ìyàtọ̀ láàrin wọn lè igba jẹ soro.</link>
Díẹ̀ nínú àwọn ẹ̀yà tí ó jẹun ni:
Ní ọdún 1859, àwọn ènìyàn abínibí ni a ṣàkíyèsí sísun sí àwọ̀ ara ìta tíS. avicularebí ipò aise yóò ṣe roro ẹnu wọn.S. chippendaleijẹ́ run nípa pínpín èso àkọkọ, yíyọ àárín jáde àti jíjẹ ẹran ara ìta bí àwọn irúgbìn àti ibi-ọmọ agbègbè tí jẹ́ kikorò.S. diversiflorumti wà ní sísun ṣáájú kí ó tó jẹ́ tàbí gbígbẹ.Èso tiS.orbiculatumjẹ jíjẹ, ṣùgbọ́n èso ti fọọmu tí o níewénlá lè jẹ́ kikorò.Èso tiS. phlomoideshàn láti jẹ́ oúnjẹ lẹhìn yíyọ àwọn irúgbìn àti sísun tàbí sísun.
Solanum avicularekún fún solasodine, sítẹ́ríọ̀dù kan tí a lò nínú iṣelọ̀pọ̀ àwọn ìdènà oyún.Solanum plastisexum ,ẹ̀ya tí ó ṣọ̀wọ́n ni àkọ́kọ́ tí a ṣàlàyé ní ọdún 2019, jẹ́ ìyàtọ̀ láàrin àwọn òhun ògbin fún ìṣàfihàn “breeding system fluidity” - ìyẹn ni, kò ní ìkósílé ìbálòpọ̀ ìdúróṣinṣin.
Eagle (Ẹyẹ Àṣá)

Ẹyẹ Àṣájẹ́ ẹyẹ tí ó ma ń pa àwọnẹrankokékèké tàbíẹjainúomijẹ gẹ́gẹ́ bíoúnjẹ. Àṣá jẹ́ ìkan ninú ìran àwọn ẹyẹ tí àwọn gẹ̀ẹ́sì ń pe níAccipitridae. Ẹ̀yà àwọn ìran ẹyẹ yí tó  68 tí wọ́npọ̀ sí àwọn agbègbè bíi Eurasia and Africa.yàtọ̀ sí àwọn agbègbè tí a mẹ́nubà yí, ẹ̀ya mẹ́rìnlá  Outside ọ̀tọ̀ ni ó tún wà tí a sì lè rí méjì ní apá  North America, nígbà tí a lè rí ẹ̀yà orísi mẹ́sànán ni apá Central and South America, àti mẹ́ta ní  apá ilẹ̀Australia.
Àṣá kìí ṣe ìranẹyẹkan bí kò ṣe gbogbo ẹyẹ tí ó bá ń pa ẹranko tàbí àwọn ẹyẹ ẹgbẹ́ rẹ̀ jẹ.
Ebute Metta

Èbúté-Mẹ́tajẹ́ agbèègbè ìlú èkó, níÌpínlẹ̀ Èkó, orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Èbúté Mẹ́tajẹ́ ọ̀rọ̀Yorùbáfún ibi tí ó jẹ́ etí òkun mẹ́ta.Èbútétúmọ̀ sí etí òkun tí mẹ́ta sì túmọ̀ sí mẹ́ta
Wọ́n mọ Ebute Metta sí ṣíṣètò oúnjẹ àti àwọn aṣọ. Ó jẹ́ ibìkan ní ìlú èkó tí ó ti wà tipẹ́,ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé tí ó wà níbẹ̀ ni wọ́n ti kọ́ ní ìgbà ìletò àkọ́kọ́, tí wọ́n sì kọ́ àwọn  ilé tí ó wà níbẹ̀ bi èyí tí ó wà ní orílẹ̀ èdè Brazil. Àwọn àyíká rẹ̀ ni ilé ìjọsìn St Jude àti ilé ìwé African Salem School àti ilé ìjọsìn Salvation Army. Gbọ̀gán Lisabi  jásí àyíká Okobaba àti ọ̀sà.
Èbúté Mẹ́ta ní àwọn ilé tí ó lókìkí àti olúilé iṣẹ́ Nigerian Railway Corporation, ilé ìfìwé ránṣẹ́, ilé ìjọsìn St Paul's Catholic, ọjà òyìngbò Oyingbo, ibùdó ọkọ̀, Foucos Secondary School (ilé ìwé tí mínísítà fún ètò ẹ̀kọ́ tẹ́lẹ̀ kọ́), St. Saviour's School,Junior Strides Academy, Ajayi Memorial Hospital, Ebute Metta Health Centre,àti àwọn ilé ìtajà oríṣiríṣi. Èbúté Mẹ́ta pín sí méjì: Ìlà-oòrùn àti ìwọ oòrùn.
Èbúté Mẹ́ta jẹ́ ọ̀nà kan tí ó jásí erékùṣù mẹ́ta tí  Victoria,Ikoyiàti  erékùṣù èkó. Ó tún jẹ́ ọ̀nà kan tí ó já sí àwọn agbègbè kan bí ènìyàn bá ń wa ọkọ̀ láti Iddo.
Àwọn ibi tí ó ní ṣe pẹ̀lúEbute Mettaní Wikimedia Commons