Oktoberfest

Oktoberfest—AlmaniyanınBavariyavilayətininMünhenşəhərində hər il ənənəvi formada keçirilənpivəfestivalı. Oktoberfest bayramısentyabrayının sonlarına yaxınoktyabrayının ilk həftəsində təşkil edilir və 16 gün davam edir. Turistlərlə birlikdə bayramda hər il 6 milyondan çox şəxs iştirak etməkdədir. Yerli əhali tərəfindənTheresienwieseolaraq adlandırılan bayramın qısaldılmış adıWiesnformasındadır. OktoberfestBavariyamədəniyyətinin ayrılmaz tərkib hissələrindən biri kimi böyük məşhurluq əldə edərək1810-cu ildən bəri ənənəvi formada təşkil edilən festivaldır.
Dünyanın müxtəlif şəhərlərindəMünhendəkeçirilənOktoberfestdənilhamlanaraq bənzər pivə festivalları keçirilməkdədir.Münhenşəhərində keçirilən Oktoberfest 16 gün davam edir və oktyabr ayının ilk bazar günündən etibarən başlayır.1994-cü ildəAlmaniya Demokratik RespublikasıiləAlmaniya Federativ Respublikasınınbirləşməsi nəticəsində Oktoberfestin başlanma tarixi dəyişdirilmişdir. Birləşmədən sonra festival oktyabrın biri və ya ikisi, ən geci isə ayın üçü başlayır. Festivalın ilk günü bazar gününə düşdüyündən, adətən, 18 gün davam edir. Oktoberfestin lokal adı (alm.Theresienwiese‎) formasındadır.Münheninmərkəzi hissələrində isə adın qısaldılmış forması olan Wiesndən istifadə olunur. (alm.Theresienwiese‎) sözü iki ifadənin birləşməsindən əmələ gəlmişdir.
İfadənin ilk hissəsində olanThereseBavariya vilayətindən olan Sakson-Hildburghausen knyazlığının kraliçasıKraliça Terezanınşərəfinədir. (alm.Wiese‎) isə alman dilindən tərcümədə çəmənlik deməkdir. Oktoberfest zamanı bir necə milyon litr pivə içilməkdədir.2007-ci ildə keçirilən festival zamanı 16 gün ərzində 7 milyon litrdən çox pivə içilmişdir. Festival zamanı bir neçə növ və marka pivələrlə yanaşı, gələn turistlərə müxtəlif əyləncələr də təklif edilir. Luna parklar, əyləncə mərkəzləri vəBavariyamilli mətbəxi ilə bağlı keçirilən yarmarka və pikniklər bunlara misal göstərilə bilər.
Vəliəhdşahzadə və eyni zamanda gələcəkdə Bavariyanın kralı olacaqI Lüdviq1810-cu ilin12 oktyabrtarixində Sakson-Hildburghausen knyazlığının kraliçası Kraliça Tereza ilə evlənir. Cütlüyün evlənməsi münasibətilə şəhər sakinləri kral ailəsi tərəfindən kral sarayının yaxınlığında təşkil ediləcək ictimai tədbirlərə dəvət edilirlər. Həmin yığıncaqlar gələcəkdə Oktoberfest bayramının yaranmasına səbəb olur. Keçirilən yığıncaqlar 17 oktyabr tarixinə qədər davam edirdi və burada müxtəlif növ içkilərin içilməsi ilə yanaşı, kral ailəsi tərəfindən kralın şərəfinə şəhər sakinləri üçün at yarışları da təşkil edilməkdə idi. Tədbirin təşkili ilə bağlı ilkin ideyanın Andreas Mişel Dalarmiyə məxsus olduğu ehtimal edilir. Bir digər versiya isə Milli Qvardiyanın serjantı olan Frans Baumqartner ilə bağlıdır. Baumqartnerin at yarışları və pivə şənlikləri ilə bağlı bir sıra fikirləri mövcud olmuşdur. Bu gün belə Oktoberfestin ilk dəfə konkret kim tərəfindən irəli sürüldüyü mübahisəli məqam olaraq qalır.
Növbəti il at yarışlarının keçirilməsi barədə razılığın əldə olunması Oktoberfestin davamlı olması ilə nəticələndi. Bayram şənlikləri bir qayda olaraq şəhərkənarı ərazilərdə təşkil edilirdi. Təbiət qoynunda at yarışlarının keçirilməsi şəhərə nisbətən daha əlverişli sayılırdı. Sendlinger dağında at yarışlarının rahat izlənməsi üçün 40.000 nəfərlik tribuna quraşdırılmışdı. Dağın və yarış meydançasının yaxınlığında yerləşən təpədə yarışı tribunada izləyən azarkeşlər üçün Bavariya mətbəxinə xas olan şərablar, pivələr və yeməklər hazırlanırdı. Kral, adətən, yarışları əraziyə quraşdırılmış köşkündən izləyirdi. Yarış başlamamışdan əvvəl Bavariyanın doqquz əsas bölgəsindən gəlmiş kəndlilər kral ailəsinin qarşısında öz milli geyimləri ilə çıxış edir və öz bölgələrini yarış iştirakçılarına və qonaqlarına tanıdırdılar. 3270 metr uzunluğunda olan hipodromda 30 yarış atı qalib adı uğrunda yarışırdı. Keçirilən ilk yarışın qalibi olan Dövlət Naziri Maksimilian Qraf von Montgelasa qızıl medal Frans Baumqartner tərəfindən təqdim olunmuşdur.
1811-ci ildəBavariyanınkənd təsərrüfatı inkişaf etməkdə idi.1813-cü ildə OktoberfestVI Koalisiya müharibəsisəbəbindən təxirə salınır. Bu ildən sonrakı Oktoberfestlərin məşhurluğu və iştirakçı sayı ildən-ilə artan templə yüksəlməyə başladı. At yarışları artıq bayramın əsas əyləncə növlərindən sayılmırdı. At yarışları ilə yanaşı, ağaca dırmanma, boulinq və milli folklorda olan bir necə oyun bayram iştirakçıları arasında məşhurluq qazanmışdı.1818-ci ildən keçirilən yarışların qaliblərinə qızıl, gümüş və qiymətli qablar verilirdi.1819-cu ildəMünhenşəhər şurasının nümayəndələri Oktoberfestin illik şəkildə təşkil edilməsinə qərar verdilər. Festivalın keçirilməsi ilə bağlı məsələləri sözügedən şura həll etməli idi. Əvvəlcə festivalın yay aylarında keçirilməsi planlaşdırılmışdı.
Yay günlərinin uzun və isti olması səbəbindən Oktoberfest üçün ən münasib zamansentyabrayının sonları vəoktyabrayının əvvəlləri idi. Oktoberfest şənlikləri zamanı at yarışlarının təşkil edilməsi1960-cı ilə qədər davam etmişdir. Hal-hazırdaBavariyanıncənub ərazilərində hər dörd ildən bir festival münasibətilə simvolik at yarışları təşkil edilməkdədir.1810-cu ildə Bavariya kralı I Lüdviq ilə Sakson-Hildburghausen knyazlığının kraliçası Kraliça Terezanın evlənməsi münasibətilə ilk dəfə təşkil edilən şənliklər XIX əsrin ortalarına yaxın bütünBavariyadaməşhurlaşmış və ənənəvi hal almışdır. XIX əsrin ortalarında keçirilən Oktoberfestlər zamanı səkkiz-on min insanBavariyamilli geyimləri iləMünhenşəhərinin mərkəzində yerləşən Maksimilian küçəsi ilə hərəkət edir və öz bölgələrini festival iştirakçılarına tanıdırdılar.
YürüşMünhen kindladı verilən rəngli kostyumlar geyinmiş uşaqlar tərəfindən idarə olunurdu.1850-ci ildən etibarən isə Bavariya heykəlinin ətrafı festival iştirakçılarının əsas keçid nöqtələrindən biri oldu. Şəhərin mərkəzi hissəsində yerləşən görməli yerlərAlmaniyanınmüxtəlif bölgələrindən gəlmiş Oktoberfest iştirakçıları üçün maraq kəsb edirdi və bu səbəbdən həmin yerlər tədbirlərdən bir necə həftə əvvəl bayram əhvalı ilə hazırlanırdı.1853-cü ildə Bavariyanın mərkəzi tikililərindən biri olan Ruhmeşhal tamamlanır.1854-cü ildəBavariyavə ətraf ərazilərdə baş verənvəbaepidemiyası 3.000 insanın ölümünə səbəb olur və bu səbəbdən festival həmin il keçirilmir. Növbəti bir təxirə salma1866-cı ildə baş verir. Avstriya-Prusiya müharibəsinin başlanması festivalın həmin il keçirilməməsi ilə nəticələnir.1870-ci ildə baş vermişFransa–Prussiya müharibəsisəbəbindən də festival təxirə salınır.
1873-cü ildə ərazidə görülən ikincivəbadalğası yenə festivalın təxirə salınması ilə nəticələnir. Elektrik lampasının kəşf edilməsinin ardından1880-cı ildən etibarən keçirilən festivallar zamanı səyyar çadırlar və meyxanalar quraşdırılmağa başlanır. Həmin il festival iştirakçıları üçün 400 dən çox belə çadır və meyxana quraşdırılmışdır.1881-ci ildə ilk dəfə festival iştirakçılarına kolbasa və sosiska məmulatları satılır. Oktoberfest zamanı pivənin bakallara süzülərək satılması1892-ci ildə baş verir. XIX əsrin sonlarında texnikanın inkişafı ilə tətbiq edilən yeni qaydalar daha da müasirləşdirilir və festivalın məzmunu bununla da zənginləşmiş olur. Oktoberfest ictimai bir hadisə olaraq qəbul edilirdi və bu səbəbdən XIX əsrin sonlarına yaxın hər təbəqədən və peşədən olan şəxslər üçün ayrı-ayrı pivə çadırları qurulmağa başlamışdır.
1910-cu ildə Oktoberfestin 100 illiyi təntənəli şəkildə qeyd edilir. Həmin yubiley münasibətilə festival iştirakçıları tərəfindən 120 min litr pivə içilir.1913-cü ildə Brasurosl şirkəti həmin ilə qədər qurulmuş pivə çadırlarının ən böyüyünü qurur. Şirkət tərəfindən qurulan çadırarda toplamda 12.000 şəxsə xidmət göstərilmişdir.Birinci Dünya müharibəsiniəhatə edən1914-1918-ci illər festivalın təxirə salınması ilə nəticələnir. Müharibədən sonrakı iki ildə (1919və1920) festivalın əvəzinə daha az iştirakçı iləPayız Festivalıadlı bayram keçirilir.1923və1924-cü illərdə Oktoberfestinfilyasiyasəbəbindən keçirilə bilmir.
Üçüncü Reyxinmövcudluğu dönəmində Oktoberfest nasist təbliğatının bir parçası kimi istifadə edilir.1933-cü ildə bir bakal pivənin qiyməti 99 pveninq həddində müəyyənləşdirilir.Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyasınınhakimiyyətə gəlməsi ilə Oktoberfest festivalındayəhudilərinişləməsi və iştirakı qadağan edilir.1935-ci ildə Oktoberfestin 125 illik yubileyiÜçüncü Reyxtərəfindən təntənəli şəkildə qeyd edilir.Qürurlu şəhər - şən ölkəşüarı altında keçirilən tədbirlər əslindəNSDAP-ın öz gücünü qonşu dövlətlərə nümayiş etdirməsi üçün bir fürsət olur.1938-ci ildəAnşlüsadı altındaAvstriyanınAlmaniyayabirləşdirilməsi vəMünhen müqaviləsiiləSudetinilhaqı kimi uğurlar səbəbindən Oktoberfestin adıBöyük Alman Folklor Festivalıformasında dəyişdirilir. Nasistlər həmin illərdə festivalda iştirak edə bilmələri üçün Sudet ərazisində yaşayan almanları qatarlarla festival meydançalarına gətizdirirlər.
İkinci dünya müharibəsininəhatə olunduğu1939-1945-ci illərdə heç bir Oktoberfest keçirilməmişdir.1946və1948-ci illərdəMünhendəsadəcəPayız festivalıadı altında kiçik həcmli şənliklər keçirilir.1950-ci ildən bu günə qədər Oktoberfest davamlı şəkildə təşkil edilməyə başlanır. 12 silahlı əsgərin salamlama atəşindən sonraMünhenşəhərinin meri festival iştirakçılarını salamlayır və bununla da festival açıq elan olunurdu. Oktoberfestin açılış mərasimi, adətən, saat 12:00 da gerçəkləşdirilməkdə idi. Həmin ildən etibarən bir qayda olaraq festivalın ilk bakal pivəsiBavariyaəyalətinin hökumət başçısına təqdim edilir. İlk pivə bakalını qəbul edən rəsmi şəxs1948-1960-cı illərdə Münhen şəhərində mer vəzifəsini icra etmiş Tomas Vimmer olmuşdur.
1960-cı illərdən etibarən festivalın başlamasından əvvəl pivə markalarının nümayəndələri, fəal festival iştirakçıları və çadır klublarının üzvlərindən ibarət şəxslərin fəxri keçidi təşkil olunmağa başlayır. Parad adətən 9.45 dən 10.50 qədər davam edirdi.1960-cı ildə at yarışları festivalın proqramından çıxarılır. Bu illərdən etibarən Oktoberfestin məşhurluğu təkcəAlmaniyailə yekunlaşmırdı.AvropavəŞimali AmerikadadirndlgeyinmişBavariyavilayətindən olan qızlar və pivə şənliklərindən iştirak edən insan kütlələri barədə müxtəlif söhbətlər yaranmağa başlanır.
Oktoberfest festivalında iştirak edən şəxslər üçün xüsusi geyim forması mövcuddur. QadınlarBavariyaəyalətinin milli geyimi olandirndlgeyimindən istifadə edirlər. Kişilər üçün isə əsasən, baş geyimləri nəzərdə tutulub.Bavariyanınmilli başlıq geyimi olan (alm.Tirolerhüte‎) papaqları və, adətən, bayram günlərində istifadə edilənqamsbartOktoberfest zamanı kişilər üçün əsas atributlardan sayılır. Festival ərəfəsindəMünhenşəhərində yaradılan səyyar dükkanlardan bu geyimləri əldə etmək mümkündür.1980-cı illərdən etibarən festivala turistlərin böyük maraq göstərməsi səbəbindən festival müddətində tibbi sağlamlıq məsələlərini Alman Qırmızı Xaç təşkilatı həll etməkdədir. Təşkilatın 100 nəfərdən ibarət personalı şənliklər boyu ərazidə xidmət göstərirlər.Təcili tibbi yardım personalı ilə yanaşı,Münhenpolisi festival müddətində gücləndirilmiş iş rejimində fəaliyyət göstərir, şəhərin xüsusi əhəmiyyətli binalarının təhlükəsizliyi gücləndirilir.Almaniyadafəaliyyət göstərənLGBTtəşkilatlarının tələbi ilə1970-ci ildən etibarən Oktoberfest çadırlarından biri homoseksuallar üçün ayrılmışdır.
Oktoberfest ilə bağlı baş vermiş ən dəhşətli terror hücumu1980-cı ilin26 sentyabrtarixində törədilmişdir. Gundolf Köhler adlı 21 yaşlı radikal-sağ meyilli alman tələbə tərəfindən festival iştirakçılarının toplaşdığı giriş qapısı yaxınlığında partlayıcının partlaması nəticəsində 13 nəfər həlak olmuş və 211 nəfər isə yaralanmışdır. Oktoberfest terror hücumuQərbi Almaniyadayaşanmış ən genişmiqyaslı terror aktlarından biri hesab olunur. Hadisənin törətməkdə günahlandarılan Gundolf Köhler adlı 21 yaşlı alman tələbə hadisə yerində baş verən partlayış zamanı həlak olmuşdur. Köhlerin tək başınamı, yoxsa qrup şəklində hərəkət etdiyi bu günə qədər müəyyənləşdirilə bilməyib.
XXI əsrin əvvəllərində Oktoberfest ilə bağlı olan ənənələrdə ciddi dəyişikliklər yaşanmadı.Münhenşəhərinin simvollarından biri halına gələn bayram təkcəAvropadanyox, digər qitələrdən olanpivəvə karnaval həvəskarların da hər ötən gün özünə cəlb etməkdədir.2005-ci ildən etibarən festival iştirakçıları arasındafərdi çadıranlayışı yaranmağa başlandı. Ailə və dost mühitləri üçün hesablanmış 7-8 nəfərlik pivə çadırlarının qurulması ilə tədbirin daha sakit formada keçirilməsinə nail olundu. Şəhər sakinlərinin narahat edilməməsi üçün festival çərçivəsində musiqinin aşağı səslə verilməsinə xüsusi diqqət göstərilir. Saat 18:00 qədər musiqilərin aşağı tonda səsləndirilməsi şərtdir. Bununla yanaşı səsləndirilən musiqilərin səs desibelinin 85-dən yuxarı olmaması tələb olunur.
Oktoberfest üçün musiqi ilə bağlı gətirilən məhdudiyyətlərin səbəbi ənənəvi pivə festival mühitinin qorunması olmuşdur. Gurultulu musiqinin bir pivə festivalından daha çox rok festivalı təəssüratı yaradacağı fikri festival iştirakçılarının musiqi ilə bağlı belə qərarlar alması ilə nəticələnmişdir.2008-ci ildəBavariyaəyalət şurası tərəfindən qəbul edilən qərar ilə Oktoberfestin keçildiyi ictimai məkanlarda siqaret istifadəsi qadağan edilmişdir. Qərarın siqaret çəkməyən festival iştirakçılarının tələbi ilə qəbul edildiyi iddia edilsə dəBavariyaəyalətində tütün məmulatları ilə bağlı bir qanun layihəsinin olmaması siqaret çəkən kəsim tərəfindən etirazla qarşılanmışdır.
Festival zamanı siqaretdən istifadəyə qadağa qoyulması bir çoxları tərəfindən etirazla qarşılanmışdır. Yaşanan etirazlar nəticəsindəAlmaniyahökuməti siqaretdən istifadəni yalnız festival meydançalarında yaradılan xüsusi kiçik barlarda leqallaşdırmışdır. Təşkilatçıların əsas hədəflərindən biri böyük çadırlarda siqaretdən istifadə üçün icazənin alınması ilə bağlıdır.Oktoberfest zamanı siqaretdən istifadə məsələsi bu gün belə öz aktuallığını qorumaqdadır.2010-cu ildə Oktoberfestin 200 illik yubileyi xüsusi təntənə ilə qeyd edilmişdir. İlk illərdə keçirilən festivallarda olduğu kimi 200 illik münasibətilə keçirilən festival zamanı da at yarışı təşkil edilmişdir.2013-cü ildə 6.4 milyon ziyarətçinin axını ilə nəticələnən festival zamanı iştirakçılar tərəfindən 6.7 milyon litr pivə içilmişdir.
Oktoberfest festivalında iştirak edənpivələrin(alm.Reinheitsgebot‎) olaraq adlandırılanAlman Təmiz Pivə Qanununormalarına cavab verməsi vəMünhenşəhərinin sərhədləri daxilində hazırlanmış olması tələb olunur. Bu kriteriyalara cavab verən pivələr şərti olaraq Oktoberfest pivələri adlanır.Alman Təmiz Pivə Qanunutərəfindən qoyulan standartlara cavab verməyən vəMünhenşəhərinin sərhədləri daxilində hazırlanmamış pivələrin festivalda iştirak etməsi qadağandır.
Kriteriyalara cavab verən və festivalda iştirak etmək hüququ olan markalar
Yuxarıda göstərilən altı pivə markasının yaratdığıMünhen Pivə Klubutərəfindən hər il Oktoberfest pivələrinin növləri müəyyənləşdirilir.
OktoberfestBavariyaəyaləti üçün mühüm bir hadisədir. Festival bir digər adı iləXalqların yığıncağıolaraq adlandırılır.1999-cu ildə 6 milyondan çox insanın iştirakı ilə festival bir daha region üçün öz əhəmiyyətini göstərmişdir.Həmin il 42 hektar ərazi üzərində yaradılan festivala qatılan insanların 72%Bavariyaəyalətindən gələn şəxslər olmuşdur.15% iştirakçı digər Avropa ölkələrindən vəABŞ,Kanada,Avstraliyakimi yerlərdən gəlmişdilər.Oktoberfest ilə yanaşı,Bavariyaəyalətində təşkil edilən bir digər mühüm festival daMunich Frühlingsfestbayramıdır.
Baharın gəlişi münasibətilə keçirilən və bahar bayramı olaraq adlandırılan festival lokal xarakter daşıyır və hər il 600 mindən çox şəxs tərəfindən ziyarət edilir. Oktoberfestdən sonraAlmaniyadaən çox insan axınan səbəb olan festivalŞtutqartşəhərində keçirilənCannstatter Volksfestbayramıdır. Festival formatında keçirilən bayrama hər il 4.5 milyon şəxs qatılır. Növbəti yeri də əyləncə festivalı olaraq keçirilənCranger Kirmesfestivalı tutur. Sözügedən festivala isə2014-cü ildə 4.4 milyon şəxs qatılmışdır.Hannoverşəhərində keçirilən vəSchützenfest Hannoveradlanan festivala hər il 1 milyon nəfər qatılmaqdadır.
Hər il festival sonrası ərazidən min tondan yuxarı tullantı toplanılır.Münhenşəhər şurası zibil tullantılarının yığışdırılması və festival meydançalarının təmiz saxlanılması üçün bayram müddətincə ərazidə gücləndirilmiş iş rejimində fəaliyyət göstərirlər. Zibillərin toplanması ilə sponsor şirkətlər və Münhen şəhər şurası məşğul olur. Oktoberfest zamanı ziyarətçilərin ən çox ehtiyac duyduğu məsələlərdən biri də səyyar tualetlərlə bağlıdır.2004-cü ildə tualetlərin azlığı ilə bağlı yaşanan problemlər festival meydançaları ətrafında antisanitar vəziyyətin yaşanması ilə nəticələnmişdir. Problemin aradan qaldırılması məqsədi ilə Münhen şəhər şurası növbəti il səyyar tualetlərin sayını 20% artırdı.2005-ci ildə 1.800 səyyar tualet festival iştirakçılarının xidmətinə verilmişdir. 2014-cü ildə ərazidə iki mindən çox səyyar tualet quraşdırılmışdır.
Pivə çadırları Oktoberfest üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Müxtəlif tutuma malik olan çadırlar əsasən pivə markaları, özəl şirkət və fərdi şəxslər tərəfindən icarəyə götürülür. Ailə və dost mühitləri üçün nəzərdə tutulmuş kiçik çadırlarla yanaşı, daxilində bir necə min adamın eyni andapivəiçə biləcəyi böyük çadırlar da mövcuddur. Çadırların tutumu, adətən, daxili və xarici oturacaqlar ilə birlikdə hesablanır.