Sibir yupikləri

Sibir yupiklərivə yaYuitlər(öz dilindəolan adı:Alyaskada(Yupiget);Rusiyada(Юпигыт)) —SibirdəRusiyaFederasiyasınınÇukotka Muxtar DairəsindəvəAmerika Birləşmiş ŞtatlarınınAlyaskaştatının Müqqədəs Lourens adasınnda yaşayanYupikqoluna aideskimosxalqıdır.
Müqqədəs Lourens adasındakı Sibir yupikləri, Alyaskada qohumluq baxımındaninyupiklərəən yaxın xalqdır.RusiyadakıSibir yupikləri,çukçalarınmədəni assimilyasiyasına məruz qalmış, onların mədəniyyətini mənimsəmişdir. Uzun müddət çukçalarla bir ərazidə yaşamaları Sibir yupiklərinin çukçalaşmasına səbəb olmuşdur. Sahil boyu ərazilərdə yaşayan çukçaların da çukçalaşmış yupik olduqları güman edilir. Yupiklərin böyük bir qismi özlərini çukçalarlarla eyniləşdirilməsinə qarşıdır. Ancaq sibir yupikləri və çukçalar arasında tək fərq dillərinin ayrı-ayrı olmasıdır. Qalan bütün mərasim və mədəniyyətləri isə eynidir.
Sibir yupiklərinin sayı 2000 nəfərdən çoxdur.1980və1992-ci illərdə aparılan siyahıya alınmaya əsasən, sibir yupiklərinin 95%-nin sibir yupikcəsində danışdığı məlum olmuşdur. Lakin hhazırda bu nisbət daha aşağıdır. Sibir yupiklərinin ənənəvi inancıanimizmvəşamanizmolsa da1887-ci ildən etibarənXristianlıqda zorla yayılmışdır.  Sibir yupiklərinin əsasən ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olurlar.Fil dişindən hazırlanan müxtəlif əşyalar isə baha qiymətə satılır.
Amerika Birləşmiş ŞtatlarıKonqresində1971-ci ilin 18 dekabr tarixində (ANCSA) adlı qanun qəbul edildi. Bu qanundaAlyaskadayaşayan azsaylı xalqların maraqlarının təmin edilməsi və onların vergidən böyük ölcüdə azad edilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla daAlyaskadayaşayan etnosların sosial vəziyyəti xeyli yaxşılaşmışdır. Sibir yupiklərinində (ANCSA) adlı qanun qəbul edilməsi onlarında durumunun yaxşılaşmasına səbəb olmuşdur.Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqıdövründə,Sibirdəyaşayan xalqlara heç bir üstünlük verilməmişdir. Bu gündəRusiyanınşimalında olan etnoslar kütləvi işsizlik,alkoqolizmkimi problemlərdən əziyyət çəkirlər.
Sibir yupikləriRusiyadaYuit adı ilə tanınır (rus.Юит), bu ad1931-ci ildən etibarənSibiryupiklərinin rəsmi adıdır.Yupik dillərindəyuitsözü 'insanlar' mənasını verir.
RusiyadaeskimoslararasındaSibir yupikcəsiaz hallarda danışılır.İngilis dilindəSibir yupiklərinin adlandırılması bir az fərqlidir.Rusiyadayaşayan Sibir yupiklərinə Mərkəzi Sibir Yupikləri,Alyaskadayaşayanlara isə Şimali Alyaska Yupikləri deyilir.
Sibir yupikləri və ərazidə yaşayan digər xalqların nəsilləri, qədim zamanlardanAltay dağlarıətrafında yaşayırdılar. Bu ərazilər yaşamaq üçün əlverişli deyildi. Bir müddət sonra Sibir yupikləri Şimal-ŞərqiSibirəirəlilədilər.AparılanArxeolojiqazıntılar zamanı, əsası Rusiyada olanEskimoslarınAlyaskayanecə gəlmələri məlum olmuşdur.Eskimoslar10.000 il əvvəl, buzlaşma zamanıBerinq boğazınıkeçmişlər.Həmin dövrlərdəBerinq boğazıbuzlarla əhatəli idi. Kamçatkadan Alyaskaya qədər olan 250–300 km yol, piyada qət etməkdən başqa yol yox idi. Böyük ehtimalla Kamçatkadan iki böyük qrup yola düşmüşdür. BunlarEskimosvəAleutqruplarıdır. 
Hər bir qrupda 4 və ya 5 min nəfərin olması güman edilir. Eskimos və Aleutların dəniz heyvanlarını ovlama texnikası, ilk vaxtlar eyni olmuşdur. Hətta bu gün 40 yaxın dilin istifadə edildiyiAlyaskada,EskimosvəAleutlarıneyni dili danışdığı məlum olmuşdur. Bir neçə əsr boyunca bu iki xalq arasında olan oxşarlıqlar hissə-hissə aradan qalxmaqa başladı. Bu gün hər iki xalqın dili, mədəniyyəti, mərasimləri bir-birindən köklü şəkildə fərqlənir.
Yupiklərin qədim nəsilləri böyük bir ehtimallaSibirinBerinq boğazı vəArktika okeanısahillərində böyük bir sahədə yaşayırdılar. Bu ərazi Eskimosların yaşadığı torpaqlardan təxminən 25–30 km kənarda yerləşirdi. Bu məsafə həmin zaman üçün çox böyük hesab olunurdu. Qış aylarında Eskimos və Yupiklər arasında əlaqə tamam kəsilirdi. Bəzən bu iki etnosun nümayəndələri 6 aya yaxın müddət ərzində bir-biriləri ilə görüşə bilmirdilər. Bütün bunlar elə də uzaqda yaşamayan iki etnosun həm dil həm də mədəniyyət baxımından fərqliliklərin yaranmasına səbəb olmuşdur.
Sibir sahillərində yaşayan Sibir Yupikləri,1950-ci ilə qədər 15 yaxın kənddə yaşayırdılar.1958-ci ildə bu kəndlərin sakinləri,Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqıtərəfindən vahid bir əraziyə toplanması prosesi başlamışdır. Ərazidə olan yupiklər buna etiraz etsələrdə, qərar dəyişməmişdir.
AlyaskadaMüqqədəs Lourens adası 2.000 il müddətində müxtəlif vaxtlarda az sayda insanların yaşadığı ada idi. XVIII və XIX əsrlərdə adda 4000 dən çox insan 35 kənddə yaşayırdı. AvropalılarınAlyaskayaekspeditsiyaları burada yaşayan bir çox xalqlar kimi Sibir yupiklərinində yaşayış və gündəlik həyatlarında böyük dəyişliklərin yaranmasına səbəb olmuşdur.Ada generalVene C. Gambellşərəfinə Müqqədəs lourens adlandırılmışdır.1878və1880-cı illər arasındakı qıtlıq ada əhalisinin böyük bir hissəsinin ölümünə səbəb olmuşdur. Qıtlığın əsas səbəbi kimi həmin dövrə qədər görünməmiş şaxta (-46) və adada yaşayan yerlilərə  ərzaq gətirən gəminin batması göstərilir. Yerlilər belə bir vəziyyətlə qarşılaşacaqlarını gözləmirdilər. Nəticədə 1000 və ya 1500 nəfər ölmüşdür.Bu dövrdə kütəvi ölümlərin səbəbi kimi epidemiya xəstəlikləridə göstərilir. Bir çox qrip xəstəliklərinə qarşı Eskimos və digər xalqlar heç bir əlac tapa bilmirdilər. Adi qrip epidemiyaları ölümə səbəb olurdu.1890-cı ildən etibarən ağır olan durum yaxşılaşmışdır.1900-ci ildəAmerika Birləşmiş ŞtatlarıAlyaskadayaşayan xalqların sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün kütləvi formadaşimal maralıfermaları yaradıldı.1903-cü ildəABŞprezidentiTeodor RuzveltAlyaskayasəfəri zamanışimal maralıfermalarında olmuşdur.1930-cu ildə ada da yaşayan yerli əhali Savoonga adlı yeni salınmış şəhərə köçürüldülər.Şəhərə şəhər statusu və poçt indeksi1963-ci ildə verilmişdir.
1958-ci ildə 645 nəfərlik əhalidən 345 nəfəriGambell, 300 isəSavoongaqəsəbələrində yaşayırdı.
2000-ci ildə aparılan siyahıya alınmaya görəGambellşəhərindədə 159 ev və 121 ailə yaşayırdı.Bunlardan  95% yerlilər təşgil edirdi.Savoongada isə 145 ev və 113 ailə vardı.
Alyaskada1980və1992-ci illərdə, Eskimo-Aleut dillərində danışa bilən əhali sayı:
Dialektləri:
Sibir yupikcəsi, müasir zamanda əvvəl ki, formada olduğu kimi geniş kütlə tərəfindən istifadə edilmir. Gənclərin çoxu öz dillərini bilmir və ya öyrənməyə maraq göstərmirlər. Bütün bu səbəblərə görə Sibir yupikcəsi təhlükə altında olan dillərdən hesab olunur. Alimlər hesab edirlər ki, əgər bütün proses bu cür inkişaf etsə, yaxın 30 il ərzində Sibir yupikcəsiÖlü dillərsırasına qatılacaqMüqqədəs Lourens adasındayaşayan 1.400 nəfərdən 1000 nəfəri Sibir yupikcəsini danışa bilir. Bu say ildən ilə azalmaq üzrədir.Rusiyadaisə 900 nəfər Sibir yupikindən 300 nəfəri Sibir yupikcəsini danışa bilir.Sibir yupiklərinin ana dilli olan Sibir yupikcəsini danışanların sayı durmadan azalır. Bunun bir sıra önəmli səbəbləri vardır. Gənc və ya yeniyetmə yupiklər öz dillərini öyrənməkdənsəingilis diliniöyrənməyi üstün tuturlar. Rusiyada olan məktəblərdə bu dil tədris olunmur.Amerika Birləşmiş ŞtatlarınınAlyaskaştatında isə axşam məktəblərində az sayda uşaqlara ümumi danışıq öyrədilir. Bütün bu proseslər dilin ölməsinə səbəb olur.
Amerika Birləşmiş ŞtatlarınınAlyaskaştatındaMüqqədəs Lourens adasındayaşayan Sibir Yupikləri uzun illəringilis dilindədanışmağa məcbur edilmişdilər. Adada bütün rəsmi sənədləşmələringilis dilində, aparılırdı.ABŞ Konqresinin1971-ci il 18 dekabr tarixliAlyaska Yerlilərinin Tələblər toplusuqanunu qüvvəyə minmişdir. İngilis dilində qanun ANCSA adlanırdı. Qanun adada yaşayan yerli xalqın öz dilindən sərbəst şəkildə istifadə etmək hüququnu təsdiqləmişdir.1970-ci illərin əvvəllərində Yupik dilinin, latın qrafikalı əlifbası yaradılmışdı.Bununla Yupikcə olan nəşrlər artmış və adadakı iki məktəbdə öyrədilməsinə başlanmışdır.
1987və1988-ci illərdəAlyaskaməktəb bölgələrində Sibir yupikcəsini öyrənən şagird sayı:
1980və1992-ci ildə aparılan əhali sayımına görə,Alyaskada1100 nəfər Sibir yupik etnosuna aid şəxs yaşayır. Bunlardan 1050 nəfəri Sibir yupikcəsi danışa bilir. Ancaq gündəlik həyatda daha çox ingilis dilindən istifadə edilir.
RusiyadaNaukan yupiklərivə Sirenik yupikləri sayı 1700 nəfərdir. Bunlardan 800 nəfəri ana dillərində danışa bilir.Naukan yupiklərininSibir yupikləri ilə bəzi ortaq tərəfləri olsa da, bu iki etnosu qohum etnos hesab edilmir. Rusiyada yaşayan eskimo xalqları daha çoxRuscadanışır.Rusiya FederasiyasınınSibirdəyaşayan eskimos xalqları barəsinə2002-ci ildə  aparılan araşdırmaya, görə 1.750 nəfərRusiyavətandaşı gündəlik həyatında ana dillərindən istifadə edirlər.1920-ci ildəSovet Sosialist Respublikaları İttifaqıtərəfindən Sibir yupikcəsiKiril əlifbasınauyğunlaşdırılmışdır. Qrammatik baxımdan 5 yeni hərf əlavə edildi.(ӷ , ӄ , ӈ , ў , ӽ).
Sibir yupiklərinin dini inancları tarix boyunca müxtəlif olmuşdur. Onlar uzun müddətAnimizmdini cərayanına inanmışlar.Animizmdinində bəzi heyvanlar müqqədəs qəbul edilir və onların ovlanması günah sayılır. Bu heyvanlardanorka,canavarvequzğunumisal göstərmək olar. Sibir Yupiklərinin dini inanclarıçukçalaraçox yaxındır. Hər ikisi dünyanın vahid tanrı tərəfindən yaradıldığını inanırlar. Bununla yanaşı bir çox dini mərasimlərdə oxşarlıq özünü göstərir. Dini baxımdan daha çox önəm verilən heyvanQuzğundur. Bir çox dini rituallarda bu heyvanın ovçuları dənizdə və quruda olan təhlükələrdən qoruduğu qeyd edilir.Orkadamüqqədəs sayılır, kiçik yaşlı yupik uşaqlarının pisliklərdən qoruyucusu kimi qəbul edilir. Yupik əfsanələrindəOrkanınqış aylarındacanavaraçevrilərəkşimal maralıyediyi fikri çox güclüdür. Daha sonraOrkaşimal maralınıovçulara tərəf qovur və bununla ovçular heyvanları asanlıqla ovluyurlar. Bütün bunlar çox güclü dini inanclardır.Burada bəzi əfsanəvi məqamlar olsa da, yupiklər bu ritualları ciddi qəbul edir və onlara inanırlar. Dəniz ovu başlamazdan əvvəl suya bir parça quru çörək atılır. Bunun səbəbiOrkanınçörəyi yeməsi və ovun uğurlu olmasında ovçulara yardım etməsidi.Digər heyvanlardancanavarvəqarğaböyük ritualla sahibdir.Hörümçəklərkörpə qızların əsas qoruyuçusu hesab edilir.
AlyaskadaEskimoslarınyaşadığı hər kəndin birşamanıvardır. Şamanlara böyük önəm verilir, onların ovdan əvvəl verdiyi xeyir dualar və icra etdiyi rituallar zamanı ovçular bir yerə toplanır. Şamanlar həm şəfaçı həm də ruhlarla təmasa keçib pis təsirləri uzaqlaşdıran ruhani lider hesab edilir.
Qurudan və dənizdən gələn pis ruhları qovmaq və ya ovun uğurlu olması üçün vadoo formalı tilsimdən istifadə edilir.Yugaaqadlanan vadoonun yalnız bədəni insan formasındadır. Sibir yupikləri yeni doğulan uşaqlara, daha çox diqqət edirlər. Havanın soyuq olması uşaq ölümlərinə səbəb olur. Şamanlar yeni dünyaya gələn körpələri, müxtəlif dini ayinlərlə qoruyur və pis ruhların onlara yaxınlaşmasına imkan vermirlər. Bu inancAlyaskadayaşayan bütün xalqlarda çox güclüdür.Müqqədəs lourens  adasında isə vadoolaruyaghqutatadlanır.
Sibir yupikləri, ölmüş insanların yenidən dünyaya gəliklərinə inanardılar. Körpələrin adları əsasən, ölmüş insanların adlarından götürülür. Dini inanclardan biri də, körpənin ölmüş bir şəxsin ruhunu daşımasıdır. Bu məsələlərdə əsas roluşamanlaroynayır.Belə ki, uşağın hansı ölmüş şəxsin ruhunu daşımasınışamanlarmüəyyən edir. Əgər körpə ölsə, bunun körpəyə səhv ad verildiyindən baş verdiyi düşünülür.
Müqqədəs lourens adasında ilkxristianmissionerlər1887-ci ildə gəlmişlər. Qısa zaman ərzində buradaAnqlikankilsəsiyaradıldı. Missionerlər adaya gəlmələrinin 3-cü ili münasibətiləkilsəinşasına başladılar.1890-ci ildəkilsəböyük çətinliklə inşa edildi. Yerli xalqlarıxristianlıqacəlb etmək çox cətin idi. Hər bir etnosun qədim zamanlardan inandığı öz dinləri vardı.Müasir dövrdəAmerika Birləşmiş ŞtatlarıAlyaskadayaşayan xalqların dini inanclarına müdaxil etmir.SavoongaqəsəbəsindəProtestantlıqKilsəsifəaliyyət göstərir.
Sibir yupikləri qədim zamanlardan tayfa halında yaşayırdılar. Əhalinin sayı çox olmadığından tayfalarında sayı çox deyildi. Tayfa başcılarına böyük, hörmət və inam vardı. Tayfalar ova eyni zamanda çıxırdılar. Əldə olunan ov bərabər şəkildə bölünürdü. Bu əsrlər boyu dəyişməmişdir. Qədim zamanlarda tayfa başçıları sayı 300 və ya 400 nəfərdən ibarət olan kəndlərə rəhbərlik edirdilər. Onlara bütün işlərin idarə edilməsində şamanlar yaxından kömək edirdi.Şamanburadavəzirrolunu oynayırdı.
Müqəddəs Lourens adasındaolan  Gambell şəhərində hər il Sibir yupiklərinin evlənmə mərasimi təşgil edilir. Burada əsas üstünlük kişilərə verilir.Qadının kişini bəyənib və ya bəyənməməsinin heç bir önəmi yoxdur. Qadınların çıxarılan qərarlarada etiraz etmək hüququ yoxdur. Evlənməzdən əvvəl cütlüklər arasındanişanlanma mərasimitəşkil edilir. Nişanlı qalma müddəti bir ov mövsümüdür. Daha sonra toya hazırlıq prosesi başlayır. Oğlan evi cehiz kimi bahalı xəz dəri və ya bir neçə baş heyvan verir.Şimal maralı,ayıdərisiAlyaskadayaşayan yerli xalqlar arasında qiymətli hesab edildiyindən nişan mərasimi zamanı bu heyvanların dərisinə daha çox üstünlük verilir.
Sibir yupiklərin 19-ci əsrin ortalarına qədər,nınglyuadlı evlərdə yaşayırdılar. Muasir zamanda isə ninglyu adlı evlərdə yaşamaq əlverişli hesab edilmir. Onlar indiki zamandamıngtığaqadlı evlərdə yaşayırlar.Şimal maralıvə yamorjdərisi ilə örtülən bu evlər daha geniş və rahatdır.
Müqəddəs Lourens adasındaalkoqolluiçkilər qadağandır. Bunun əsas səbəbi ada daAlkoqolizminproblem olmasıdır.
Sibir yupikləri iki növ nəqliyyatdan istifadə edirlər. Bunlardan biriitlərinyardımı ilə hərəkətə gətirilənxizəklərdir. Kiçikqayıqlardanisə dəniz yolu ilə yaxın məsafələrə getmək üçün istifadə olunur. Sibir yupikləri bütün nəqliyyat növlərindən istifadə qaydalarınıçukçalardanöyrənmişlər.
Çukçalardaolduğu kimi Sibir yupiklərində də tayfalararası düşmənçilik məşhurdur. Tarixən əlverişli torpaqlar üzərində üstünlük qazanmaq üçün kiçik müharibələr baş verirdi. Döyüş silahları müxtəlif idi. Sərtləşdirilmiş  suiti dərisinin arasına qurudulmuşbalina çubuğuyerləşdirilirdi. Bu əsas silah hesab edilir və sol əldə saxlanılırdı.Mamontdişlərindən başa sürətli zərbə endirmək üçün istifadə edilirdi. Bunu müasir dövrdə əmudla müqayisə etmək olar. Baş və çiyinləri qorumaq üçünmamontsümüyündən başlıq hazırlanırdı. Yupiklərləçukçalararasında uzun illər müharibənin baş verməsini sübut edən ən böyük dəlilSibirinşimal hissəsində yupiklər yaşasalarda, hal-hazırda həmin ərazilərçukçalaraməxsusdur.
Çukçalarda olduğu kimi Sibir yupiklərində də üztatusuməşhurdur. Kişilərin ağzı ətrafına tatu vurulur. Qadınlar üz və əllərində kompleks həndəsi naxışlardan ibarət tatu edirlər. Qadınlarda üzə vurulan tatunun məqsədi sonsuzluğun onlardan uzaq olması üçündür. Tatunun vurulması mərasimlərində, əsas dini ayinlərişamanlaricra edirlər.
Müqəddəs Lourens adasındatatunun (döymənın) 2000 ilik tarixi var. Ən qədim zamanlardan qadınların üzlərinə döymə vurması məlumdur. Ancaq daha sonraXristianlıqıntəsiri ilə Sibir yupikləri tatudan istifadədən imtina etmişlər. Muasir zamanda yalnız festivallarda, əyləncə məqsədi ilə bəzi tatulardan istifadə edilir. Adətə görə tatu edən qadın, bu adəti həyatını sonuna kimi davam etdirməlidir.Gambellşəhərində bədəni tamamilə tatulu olan Anna Aghtuqaayak2002-ci ildə 96 yaşında, evinin yanması nəticəsində həlak olmuşdurSavoongaşəhərində isə2005-ci ildə  Sadie Sepila və Mabel Toolie adlı qadınların vəfat etməsindən sonra, Sibir yupikləri arasında tatulu qadın qalmamışdır.
Adada tatu vurulması ilə məşğul olan 93 yaşlı Alice Yavaseuk, indi yalnız bayramlar üçün tatular hazırlayır. Sibir yupikləri dəfn tatuları hazırlayırlar. Bu qədim zamanlardan gələn adətdir. Dəfn tatusunafluqadlanır, ölənin ruhuna bununla böyük ehtiram göstərilir. İnanca görə ölmüş adamın ruhu bir ay müddətində kənd ətrafında dolanır. Ruhun bəzi pisliklər etməsinin qarşısını almaqkakileqadlı tatulardan vurulur.Bütün bu tatular çox az sayda qadınlar tərəfindən istifadə edilir.
Bütün eskimos xalqları kimi Sibir yupiklərində də ovçuluq əsas peşə hesab edilir. Ov mövsümüEskimoslarüçün çox önəmlidir. Ovun uğurlu keçməməsi, bütün kəndin ərzaqsız qalmasına səbəb ola bilər.Çox zamanlarbalinaovuna çıxılır.Və əldə olunan balina əti bir kəndin ərzaq və yağ ehtiyatını bir il müddətində ödəyə bilir. MəsələnQrenlandiya balinasınıntəmiz ət və yağ hissəsi 5 tondan çoxdur, bununla 300 nəfərlik bir kənd 6 ay dolana bilər.
RusiyaFederasiyasınınÇukotka Muxtar DairəsindəkiSibir yupikləri, kiçik adalarda ov etməyə üstünlük verirlər.Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqızamanındaSibirdəyaşayan ekimos xalqlarına, dövrünə görə müasir hesab edilən ov silahı verilmişdir. Ovçular hər qayıqda 4-6 nəfərlik qruplarla ova çıxırlar və mövsümünə görə balina və suiti növlərini ovlanılır. Qrenlandiya balinasının tutulması ənənəvi irsin bir hissəsi olub böyük mədəni dəyərlərə malikdir. Suiti növləri arasında ən çox ovlananımorjdur. Balıq olaraq bir-birindən fərqli növlər tutulur. Quruda isəşimal maralı,ayı,dağ qoyunuilə bir çoxquşnövləri ovlanır. Quşları ovlama üsullarıÇukcalardanöyrənmişlər.Yay aylarında bəzi quşların yumurtaları yuvalarından götürülüb, müxtəlif yeməklərdə istifadə edilir.Qadınlar isətundrameşələrindəgöbələkvətərəvəztoplayırlar.
Amerika Birləşmiş ŞtatlarınınAlyaskaştatınınMüqqədəs lourens adasındamorjovu çox məşhurdur.Bir çoxbalinanövləri ovlanır.BunlardanBalaenoptera physalus,Megaptera novaeangliae,Physeter macrocephalus,orka,Qrenlandiya balinası,Balaenoptera acutorostrata,Delphinapterus leucas, vəPhocoena phocoenanövlərin misal göstərmək olar.Suitinövləri arasında isəPusa hispida,Erignathus barbatus,Phoca vitulina,morjvəOtariidaekimi növlər tez-tez ovlanır.
Balıqovları, bütün eskimos xalqlarının ən çox ovladığı dəniz canlısıdır.20-dən çoxbalıqnövü Sibir yupikləri və digər yerli xalqlar tərəfindən gündəlik olaraq ovlanır.Balıq növlərindən isəGadus morhua,Gadus ogac,Boreogadus saida,Reinhardtius hippoglossoides,Hippoglossus hippoglossus,Salmo salar,Oncorhynchus,Scomber scombrus,Salvelinus alpinusvəSomniosus microcephaluskimi növləri qeyd etmək olar.
Quruda edilən ovlar zamanı,əsasənağ ayı,qonur ayı,şimal maralı,sığırovlanılır.Canavar,qütb tülküsüvəqütb dovşanıaz hallarda ovlanılır.Quşlardanisəördəklər,qazlarvequəsas ovlanan quş növlərindəndir. Digər quşlar arasındaqaqar,Phalacrocorax,təmizçilər,qağayı,susüpürənlər,sahilqağayılarıvəquzğungündəlik olaraq ovlanılır.
Müqqədəs lourens adasındaildə 3 dəfəSheshalikadlı yarmarka təşgil edilir.Bu yarmarkadaAlyaskadaolan 20 dən çox etnos iştirak edir.Sibir yupikləri,Sirenik yupikləri,Naukan yupiklərivəAlyaska yupiklərikimi etnoslar bu bazarda toplu şəkildə iştirak edirlər.Morjdişindən hazırlanan müxtəlif bəzək əşyaları, həm yerli xalq tərəfindən istifadə edilir, həm də buraya gələn turistlərə satılır.Sibir yupikləri balıq məhsullarından hazırlanan yeməklərə üstünlük verirlər.Bəzi yeməklər çiy formada hazırlanır və yeyilir.