Ədviyyat yolu

Ədviyyat yoluvə yaxudBaharat yolu—Hindistan, Molukka adaları vəŞərqi AfrikanıAralıq dəniziölkələri ilə birləşdirən yer üzündəki ən qədim ticarət yollarından birinin quru hissəsi. Ticarət yoluƏrəbistanvəQırmızı dənizlimanlarından başlayırdı. Burada mallarPetravasitəsilə Aralıq dənizi sahillərinə gedənkarvanlarayüklənirdi. Ticarəti asanlaşdırmaq üçün KraliçaHatşepsut, fironlar III Senusret və I Nexo və Əhməni çarıI DaraQırmızı dənizi Aralıq dənizi ilə birləşdirən kanal qazmağa cəhd etmişdilər.Ticarət yolunun adı şərti olaraq, ədviyyat yolu adlanırdı, çünki, yol ilə Hindistan və Uzaq Şərqdən müxtəlif ədviyyatlar gətirilirdi. Lakin ədviyyatla yanaşı, bu yol ilə həm dəŞərqi Afrikadanqiymətli ağac və fil sümüyü,Çindənipək,qızıl,gümüşvəqiymətli daşlarda daşınırdı.
XIII əsrdən başlayaraq müsəlman dövlətlərinin (Məmlük dövləti,OsmanlıvəSəfəviimperiyaları) ədviyyat ticarəti yolu üzərində hökmranlığı avropalıları alternativ yollar tapmağa məcbur etdi. Bu isə öz növbəsindəBöyük coğrafi kəşflərəgətirib çıxardı.
Ədviyyat ticarətiAsiya,Şimal-Şərqi AfrikavəAvropadakıtarixi sivilizasiyaları əhatə edirdi.Darçın,kassiya,istiot,hil,zəncəfil,bibər,sarıkök,muskat fındığı,anis,mixəkvə s. kimiədviyyatlarqədim zamanlarda tanınır və Şərq dünyasında istifadə olunurdu.Bu ədviyyatlar Yaxın Şərqəxristianlıqdövründən əvvəl gəlib və onların əsl mənbələri fantastik əfsanələrdə gizlənir.
Neolit​​dövrü insanları hələ eramızdan əvvəl 10-cu minillikdə ədviyyat,obsidian, dəniz qabıqları, qiymətli daşlar və digər qiymətli materiallarla ticarət edirdilər.Qədim Misirlilərtarixi dövrlərdə ticarətdən ilk bəhs etmişlər. Eramızdan əvvəl 3-cü minillikdə onlar ŞimaliSomalinin,Cibuti,EritreyavəSudanınQırmızı dənizsahillərini əhatə edən ərazidə yerləşdiyi güman edilən Punt ölkəsi ilə ticarətlə məşğul olurdular.
İlk dövrlər ədviyyat ticarəti quru yollarını əhatə edirdi, lakin sonradan dəniz yolları ticarətin böyüməsinə töhfə verən amil olduğu görsəndi.Hind okeanındailk dəniz ticarət şəbəkəsi Cənub-Şərqi Asiya adalarının avstroneziya xalqları tərəfindən yaradılmışdır.
Padşah Süleymanın(Solomon) dövründə ədviyyat yolunun quru hissəsi Etsion-Qaver (indikiEylat) şəhəri ərazisindəkiAkaba körfəzininsahilinə gedib çıxırdı.Yolun bu hissəsi mühüm ticarət şəbəkəsini təşkil edirdi. Bu haqda qədim yəhudi səlmanələrində məlumatlara rast gəlinir: "SonraSüleyman PadşahEdom-Geberə və Edom torpağında dəniz sahilində olan Elata getdi. Xiram onu ​​öz nökərləri ilə gəmilər və dənizi bilən qullarla göndərdi və onlar Süleymanın nökərləri ilə Ofirə getdilər və oradan dörd yüz əlli talant qızıl çıxarıb Süleyman Padşahın hüzuruna gətirdilər".
Hərbi-siyasi vəziyyətdən asılı olaraq ədviyyat yolunun müəyyən hissələri, hər hansı digər ticarət yolları kimi, daha təhlükəsiz ərazilərə yönəldilə bilərdi. Məsələnİudeyakralı Kral Hirodun dövründəAralıq dənizisahilində bu marşrut üzrə ədviyyat ticarəti üçün əsas liman tarixi Qeysəriyyə şəhəri idi.Səlib yürüşlərizamanı isəPetradangələn karvanlar münaqişə bölgəsindən yan keçərək cənuba doğru gedərək Aralıq dənizinə çatırdılar. Əl-Ariş bölgəsində isə bu ticarət heç vaxt dəyişikliyə uğramadı.
Bu ticarət şəbəkəsiAfrikavəƏrəbistan yarımadasınaçatmaq üçün genişləndi və eramızın birinci minilliyinin birinci yarısına qədərMadaqaskarınAvstroneziya müstəmləkəçiliyinə gətirib çıxardı. Tarixi dövrlərə qədər davam etdi, daha sonra tədricən Dəniz İpək Yoluna çevrildi.
Eramızdan əvvəl I minillikdəərəblər,finikiyalılarvəhindistanlılardəniz və quru ticarəti ilə də ədviyyat, qızıl, qiymətli daşlar, ekzotik heyvan dəriləri, qara ağac və mirvari kimi dəbdəbəli malların satılmasıyla məşğul olurdular. Dəniz ticarətiQırmızı dənizvəHind okeanındahəyata keçirilirdi. Qırmızı dənizdəki dəniz yoluBabül-Məndəb boğazındanBerenikeyə, oradan quru yolu iləNil çayına, daha sonra isə qayıqlaİsgəndəriyyəyəqədər uzanırdı. Hind ədviyyatları, qara ağac, ipək və incə parçalar da daxil olmaqla dəbdəbəli mallar quruda ədviyyat yolu boyunca ticarət edilirdi.
Ədviyyatlardan bibliya əfsanələrində bəhs olunur vəqədim YunanvəRomacəmiyyətində onların istifadəsinə dair ədəbi nümunələr mövcuddur.Tamilmətnləri qeyd edir ki, yunanlar Hindistandan böyük kisələrdə qara bibər alıblar və I əsr Roma imperiyası yemək kitabı "Apicius"un bir çox reseptlərində ədviyyatdan istifadə olunur.Roma İmperiyasının süqutundansonra ədviyyat ticarəti azaldı, lakinzəncəfil,qara bibər,mixək,darçınvə muskat qozuna tələbat sonrakı əsrlərdə ticarəti canlandırdı.
İslamın yüksəlişi ilə müsəlman dövlətlərinin ədviyyat ticarəti yolu üzərində hökmranlığı avropalıları alternativ yollar tapmağa məcbur etdi. Bu isə öz növbəsindəBöyük coğrafi kəşflərəgətirib çıxardı.