ซาร์กาลอยันแห่งบัลแกเรีย

ซาร์กาลอยันแห่งบัลแกเรีย มีอีกพระนามว่าอีวันที่ 1,ยออันนิตซา(บัลแกเรีย:Калоян, Йоаница;ป.ค.ศ. 1170 – ตุลาคม ค.ศ. 1207) ฉายาผู้สังหารโรมัน(the Romanslayer) เป็นพระจักรพรรดิหรือซาร์แห่งจักรวรรดิบัลแกเรียที่ 2ผู้ครองราชย์ระหว่างค.ศ. 1197จนเสด็จสวรรคตเมื่อเดือนตุลาคมค.ศ. 1207
กาลอยันเป็นพระอนุชาของและทายาทของซาร์แปเตอร์ที่ 2(Petăr II) และซาร์อีวัน อาแซนที่ 1ในปี ค.ศ. 1187 พระองค์ทรงถูกส่งไปเป็นตัวประกันในคอนสแตนติโนเปิลแต่ทรงหลบหนีกลับมาบัลแกเรียได้ราวปี ค.ศ. 1189 หลังจากที่พระเชษฐาทั้งสองพระองค์ถูกลอบสังหาร กาลอยันก็ขึ้นครองราชย์เป็นซาร์
กาลอยันทรงดำเนินนโยบายอันเป็นปฏิปักษ์อย่างรุนแรงต่อจักรวรรดิไบแซนไทน์จนถึงกับไปเป็นพันธมิตรกับอีวันกอ (Ivanko) ผู้นำของวลาคผู้ที่เป็นผู้ลอบสังหารร์อีวัน อาแซน พระเชษฐาของพระองค์เอง อีวันกอเข้าไปรับราชการกับจักรวรรดิไบแซนไทน์ในปี ค.ศ. 1196 และได้เป็นข้าหลวงแห่งโพลดิฟ พันธมิตรอีกคนหนึ่งคือโดโบรเมียร์ คริสซอส ข้าหลวงแห่งสตรูมิคา แต่ความเป็นพันธมิตรก็มาสลายตัวลงเพราะไบแซนไทน์เอาชนะทั้งสองคนได้ แต่กาลอยันก็สามารถพิชิตคอนสแตนเทเอียในเธรซและวาร์นาได้จากจักรวรรดิไบแซนไทน์ใน ค.ศ. 1201 และภูมิภาคมาซิโดเนียส่วนที่เป็นสลาฟได้แทบทั้งหมดใน ค.ศ. 1202
กาลอยันเป็นพระอนุชาในแตออดอร์กับอาแซนผู้ถูกระบุว่าเป็นผู้ก่อกำเริบในการก่อกำเริบของชนบัลการ์และวลากต่อจักรวรรดิไบแซนไทน์ใน ค.ศ. 1185แตออดอร์ขึ้นครองราชย์และใช้พระนาม แปเตอร์ ใน ค.ศ. 1185อาแซนกลายเป็นผู้ปกครองร่วมกับแปเตอร์ก่อน ค.ศ. 1190ทั้งคู่รักษาเอกราชดินแดนของตนด้วยความช่วยเหลือจากนักรบชาวคูมันจากพอนติกสเตปป์
Alexandru Madgearu นักประวัติศาสตร์ รายงานว่า เพราะกาลอยันยังเป็นวัยรุ่นเมื่อ ค.ศ. 1188 จึงต้องเสด็จพระราชสมภพประมาณ ค.ศ. 1170พระองค์ได้รับบัพติศมาในพระนาม อีวัน (หรือ ยออัน) แต่ได้รับการเรียกขานเป็น ยออันนิตซา ("อีวันน้อย") เนื่องจากอาแซน พระเชษฐา ก็ใช้พระนามอีวันตอนรับบัพติศมาด้วยส่วน กาลอยัน มีที่มาจากศัพท์ภาษากรีกที่แปลว่า ยอห์นผู้โฉมงาม(Kallos Ioannis)ศัตรูชาวกรีกของพระองค์ก็เรียกพระองค์ด้วยพระนามSkyloioannes("ยอห์นไอ้หมา") ซึ่งเป็นที่มาของอ้างอิงถึงTsar SkaloyanหรือScaluianในเฟรสโกที่Dragalevtsi MonasteryและSucevița Monastery
หลังฝ่ายไบแซนไทน์จับกุมพระมเหสีของอาแซน กาลอยันถูกส่งตัวเป็นตัวประกันที่คอนสแตนติโนเปิลเพื่อแลกเปลี่ยนกับพระมเหสีในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ. 1188โดยไม่ทราบวันที่ปล่อยตัวพระองค์หรือกล่าวกันว่าพระองค์หลบหนีได้เมื่อประมาณ ค.ศ. 1189พระองค์เสด็จกลับบ้านเกิดเมื่อโบยาร์อีวันกอสังหารอาแซนที่เตอร์โนโวใน ค.ศ. 1196อีวันกอพยายามยึดบัลลังก์ด้วยการสนับสนุนจากไบแซนไทน์ แต่แตออดอร์-แปเตอร์บังคับให้เขาต้องหนีไปจักรวรรดิไบแซนไทน์
กาลอยันสวรรคตในระหว่างการล้อมเทสซาโลนีกีเมื่อเดือนตุลาคม ค.ศ. 1207 แต่สาเหตุการสวรรคตยังไม่ชัดเจนอาโกรโปลิเตส(1217/20-1282) นักประวัติศาสตร์ ระบุว่าพระองค์สวรรคตจากเยื่อหุ้มปอดอักเสบเขายังบันทึกข่าวลือที่อ้างว่าการสวรรคตของกาลอยัน "มีสาเหตุจากพระพิโรธของพระเจ้า เพราะดูเหมือนมีชายถืออาวุธคนหนึ่งปรากฏตัวต่อหน้าพระองค์ขณะหลับ และแทงสีข้างของพระองค์ด้วยหอก"
ตำนานเกี่ยวกับการแทรกแซงของนักบุญเดเมตริอุสแห่งเทสซาโลนีกีในนามของเมืองที่ถูกปิดล้อมได้รับการบันทึกไว้หลังการสวรรคตของกาลอยันเพียงไม่นานรอแบร์ เดอ กลารีเขียนไว้ก่อน ค.ศ. 1216 ว่าตัวนักบุญมาที่เต้นท์ของกาลอยันและ "แทงพระองค์ด้วยหอกทะลุพระวรกาย"ทำให้พระองค์สวรรคตStefan NemanjićเขียนถึงตำนานเดียวกันในชีวประวัตินักบุญของStefan Nemanjaบิดาของเขาเมื่อ ค.ศ. 1216John Staurakiosผู้รวบรวมเรื่องราวตำนานนักบุญเดเมตริอุสเมื่อปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13 บันทึกว่า มีชายขี่ม้าขาวใช้หอกฟาดกาลอยันStaurakios ระบุต่อว่า กาลอยันระบุผู้โจมตีเข้ากับ Manastras ผู้บัญชาการทหารรับจ้างของพระองค์ที่ต้องหลบหนีไปก่อนที่กาลอยันจะสวรรคตตำนานนี้ปรากฏบนกำแพงโบสถ์และอารามออร์ทอดอกซ์มากกว่า 5 แห่เช่น ภาพเฟรสโกในอารามเดชานีที่มีภาพวาดนักบุญเดเมตริอุสสังหารซาร์สกาลอยัน
บันทึกเกี่ยวกับการสวรรคตของกาลอยันที่ขัดแย้งกันนำไปสู่ทฤษฎีทางวิชาการมากมาย โดยหลายทฤษฎียอมรับว่าพระองค์ถูกฆาตกรรมMadgearu กล่าวว่ากาลอยันถูกสังหารจาก Manastras ผู้น่าจะได้รับการว่าจ้างจากพระมเหสีของกาลอยันและบอริลพระราชนัดดาGenoveva Cankova-Petkova และ Francesco Dall'Aglia นักประวัติศาสตร์ ก็ระบุว่า Manastras สังหารกาลอยัน แต่ทั้งสองตั้งสันนิษฐานว่าชาวกรีกชักจูงให้เขาหันมาต่อต้านซาร์
ไม่มีใครทราบที่ตั้งของสุสานกาลอยันชีวิตของนักบุญซาวาแห่งเซอร์เบียฉบับปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13 ระบุว่าพระวรกายของกาลอยันถูกนำไปอาบพระศพและส่งไปที่เตอร์โนโวอย่างไรก็ตาม ตำนานเดียวกันในฉบับเก่ากว่าที่บันทึกใน ค.ศ. 1254 ไม่ได้ระบุถึงเรื่องนี้แหวนทองคำที่พบในสุสานใกล้โบสถ์ Holy Forty Martyrsที่เตอร์โนโวใน ค.ศ. 1972 มีจารึกอักษรซีริลลิกว่าKaloianov prăsten("พระธำมรงค์ของกาลอยัน")Ivan Dujčev นักประวัติศาสตร์ ระบุว่าแหวนนี้ยืนยันว่าพระวรกายของกาลอยันถูกย้ายไปที่โบสถ์ซึ่งสร้างขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1230การระบุหลุมศพว่าเป็นสถานที่ฝังพระศพของกาลอยันเป็นเรื่องที่ถกเถียงกัน เนื่องจากแหวนที่มีพระนามของพระองค์ไม่สามารถระบุอายุถึงก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 14นอกจากนี้ สุสานของเชื้อพระวงศ์องค์อื่นที่ฝังอยู่ในสถานที่เดียวกัน เสนอแนะว่าแหวนนี้ไม่ใช่ของกาลอยัน แต่เป็นหนึ่งในบุคคลที่มีชื่อเดียวกันเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 14
Jordan Jordanov นักมานุษยวิทยา ได้สร้างพระพักตร์ของกาลอยันขึ้นมาใหม่ โดยอาศัยกะโหลกศีรษะที่พบในหลุมศพเดียวกันและมีความเกี่ยวข้องกับกาลอยัน
พระมเหสีของกาลอยันเป็นเจ้าหญิงคูมันพระนางให้กำเนิดพระราชธิดาเท่าที่รู้จักพระองค์เดียว(ซึ่งไม่ทราบพระนาม)ตามคำนินทาที่บันทึกโดยอัลเบริกแห่งทรัว-ฟงแต็ง(Alberic of Trois-Fontaines) พระมเหสีของกาลอยันพยายามเย้ายวนจักรพรรดิบอลด์วินแห่งจักรวรรดิละตินผู้ถูกคุมขังที่เตอร์โนโวกระนั้น บันทึกคำนินทาระบุต่อว่าบอลด์วินทรงปฏิเสธพระนาง ทำให้พระนางกล่าวหาบอลด์วินว่าพยายามล่อลวงพระนาง ด้วยความโกรธแค่ต่อคำกล่าวอ้างของพระมเหสี ทำให้กาลอยันสั่งประหารชีวิตบอลด์วินและนำพระศพไปเป็นอาหารสุนัขMadgearu รายงานว่า ข่าวลือนี้ไม่น่าเชื่อถืออย่างแน่นอน โดยมีเนื้อหาอิงจากเรื่องราวโปติฟาร์กับภรรยาของเขาหลังกาลอยันสวรรคต พระมเหสีหม้ายทรงสมรสกับบอริล ผู้สืบทอดต่อจากพระองค์บอริลพระราชทานพระราชธิดาของกาลอยันให้สมรสกับเฮนรี จักรพรรดิละติน ใน ค.ศ. 1211