Isopoda

Isopodainggih menikaordo(kelompok) sakingkrustaseaingkang kalebetkutu kayu,Ligialan krabatipun. Isopoda menika urip wonten ing sagara, wonten ing toya ingkang tawar, utawi wonten ing dharat lan sapérangan ageng menika kéwan warni radi klawu (abu-abu) utawi radi putih alit kanthieksoskeleton(kerangka èksternal) kaku lan wonten sègmentasi. Isopoda menika gadhah kalih pasanganténa, pitung pasang suku wonten sendhinipun ingtoraks, lan gangsal pasang èmbèl-èmbèl mawi cabangipun wonten ing bagéyanabdomeningkang dipun-ginakaken wonteh ingrespirasi. Ingkang babon njagi anakipun wonten ing kanthong sangandhaping toraks. Ngopèni anak Isopoda menika gadhah manéka cara kanggé maringi dhaharan: sapérangan dhahar tuwuhan lan kéwan ingkang mati lan dados bathang, sanèsipun menika dhahar suket utawi pikantuk partikel dhaharan saking toya ingkang sakiwa tengenipun Isopoda, sapérangan ugi menika dados predator lan wonten ugi ingkang dados parasit saé internal utawi èksternal, sapérangan ageng wonten ingiwak. Spésies toya sapérangan ageng urip wonten ing dhasaring sagara utawi ing sangandhapipun toya tawar, ananging sapérangan taksa ingkang langkung mlebet derivasi (klompok lajengan) saged nglangi kanthi jarak ingkang cerak. Wujudipun terestrial menika saged owah kanthi mbrangkang lan langkung kapanggihaken wonten ing papan ingkang adhem lan radi teles. Sapérangan spésies saged nggulung piyambakipun dados bal kanggé ngirit toya utawi minangka mekanisme njagi awak.
Wonten langkung saking 10.000 spésies isopoda wonten ing donya kanthi kirang langkung spésies ingkang kapanggihaken wonten ing lingkungan sagara, sapérangan ageng wonten ing dhasaring sagara, 500 spésies wonten ing toya tawar lan 5.000 spésies wonten ing dharat. Ordo menika dipunperang dados sewelas subordo. Cathetan fosil isopoda menika asalipun saking periodeKarbon(ing zamanPennsylvanian), kirang langkung 300 uuta tahun kepengker, nalika isopoda mapan wonten ing sagara ingkang cethek. Nama Isopoda menika asalipun saking akarbasa Yunaniἴσος(iso-, ingkang ateges "sami") lanπούς(pod-, pous, ingkang ateges "suku").
[[Berkas:Porcellio scaber - male side 2 (aka).jpg|jmpl|kiri|Kutu kayuOniscus asellusnedahaken sirah mawi paningal lan antena, karapaks lan suthang ingkang sami dawanipun.]]
Isopoda menika dipunlebetaken klasifikasi wonten ingartropoda, isopoda menika gadhah eksoskeletonkitinlan suthang kaliyan sendi.Isopoda padatanipun ratadorsoventral(langkung wiyar tinimbang kaliyan njero),sinaosa kathah spésies ingkang nyimpang saking paugeran menika, mliginipun wujud parasit, lan ingkang manggèn wonten ing sagara njero utawi wonten ing habitat toya siti. Werninipun menika kathah, saking klawu dumugi putih.utawi wonten ing sapérangan kasus wonten abang, ijo, utawi coklat.Isopoda gadhah maneka variasi bab ukuranipun, wiwit saking sapérangan spésiesMicrocerberidaeingkang namung 0,3 mm dumugiBathynomusspp.sagara njero dumugi 50 cm.
Isopoda menika boten gadhah karapaks ingkang jelas, ingkang nglampahi eduksi dados "perisai sefalik" ingkang namung kalebet sirahipun. Menika ateges bilih stuktur kados insan ingkang wonten ing kelompok sanèsipun ingkang dipunjagi déning karapaks, malah wonten dipunpanggihaken ing suthang khusus wonten ing bagéyan weteng (padharan).Permukaandorsal(inggil) kéwan menika katutup déning lempeng ingkang tumpang tindih, mawi sendi ingkang paring perlindungan sawetawis ugi ndadosaken fleksibilitas. Awakipun isopoda menika kaperang saking sirah (sefalon), satunggal toraks (pereon) mawi wolung segmen (pereonit), lan abdomen (pleon) mawi enem segmen (pleonit), sapérangan wonten ingkang dados setunggal.Sirah menika dados setunggal kaliyan segmen sepisan saking torak, ndhapuksefalon. Wonten kalih pasangantenaboten wonten cabangipun, pasangan ingkang sepisanvestigialwonten ing spésies dharat. Paningalmajemuklan boten gadhah tangkai lan tutuk ingkang kalebet sepasangmaksilipedlan sepasangmandibula(rahang) mawi palpus (embel-embel ingkang nglampahi segmentasi kaliyan fungsi sensorik) an lasinia mobilis (embel-embel ingkang ewah kados déné balung).
Pitung segmen bebas toraks menika gadhah tanggungan setunggal pasang pereopoda (suthang) mawi cabang. Kathahipun spésies pereopoda menika dipunginakaken kanggé obah lan gadhah ukuran,morfologilan orientasi ingkang sami, paring nama ordo "Isopoda", sakingbasa Yunanisuku ingkang sami. Wonten ing sapérangan spésies, pasangan bagian ngajeng menika dipundamel modifikasi dadosgnatopodamawi cakar, ingkang nyepeng segmen terminal. Pereopoda menika boten dipunginakaken wonten ing respirasi, boten kados pratelan awak ingkang sami wonten ingamphipoda, ananging koksae (segmen ingkang sepisan) dados setunggal kaliyantergit(lempeng dorsal) kanggé damel epimera (lempeng sisih). Wonten ing babon ingkang ageng, sapérangan utawi sedaya anggota awak menika gadhah jangkepan ingkang dipunmangertosi minangkaoostegitingkang nekuk wonten ing sangandhaping toraks lan damel kanthong kanggé angrem kanggé ngendog. Wonten ing isopoda ingkang jantan,gonopori(bukaan genital) mapan wonten ing permukaan ventral segmen kaping wolu lan wonten ing isopoda ingkang betina, menika wonten ing papan ingkang sami kaliyan segmen ingkang kaping enem.
Salah satunggal utawi langkung saking segmen padharan, dipunwiwiti kanthi segmen ingkang kaping enem, dados setunggal kaliyantelson(bagian terminal) kanggé ndhapukpleotelsonkaku.Gangsal segmen ingkang sepisan abdomen piyambak-piyambak menika gadhah tanggungan setunggal pasang pleopoda (strukturlamelaringkang paring layanan bab fungsi ijolan gas, lan wonten ing spésies toya ingkang gadhah fungsi minangka angsang lan propulsi) gadhah cabang kalih,lan segmen kapungkasan ingkang nanggung setunggal pasang uropoda (suthang posterior) kanthi cabang kalih. Tumrap ingkang jantan, pasang kekalih pleopoda lan kadang kala ingkang angka sepisan ugi dipunmodifikasi supados dipun-ginakaken kanggé mindhahsperma. Endopoda (cabang bagian sajroning pleopoda) dipunmodifikasi kanthi struktur kaliyan kutikula (panutup njawi ingkang fleksibel) tipis, permeabel ingkang minangka angsang kanggé ijolan gas.wonten ing sapérangan isopoda terestrial, pérangan menika kados dénéparu-paru.
ka|jmpl|Jumlah Isopoda sagara (kejaba Asellota lan simbion krustasea) wonten ing wewengkon biogeografi
Isopoda menika kalebet wonten ingPeracarida, ingkang dipundadosaken setunggal awit wontenipun ruang khusus ing sangandhaping toraks kanggé ngangremipun endig. Isopoda menika gadhahdistribusi kosmopolitanlan langkung saking 10.000spésiesisopoda, dipundamel klasifikasi dados 11 subordo, sampun dipunandharaken wonten ing sedaya donya.Kirang langkung wonten 4.500 spésies kapanggihaken wonten ing lingkungan sagara, sapérangan ageng wonten ing dhasaring sagara. Kirang langkung wonten 500 spésies kapanggihaken wonten ing toya tawar lan 5.000 spésies sanèsipun menikakutu kayuterestrial ingkang ndhapuk subordo Oniscidea.Wonten ing sajroning sagara, anggota subordoAsellotamenika ingkang langkung gadhah dominasi, kanthi nyisihaken sedaya isopoda sanèsipun, sampun nglampahiradiasi adaptifageng wonten ing lingkungan kasebat.Isopoda paling ageng inggih menika wonten ing genusBathynomuslan saperang spésies ageng dipunpancing kanthi komersial kanggé dhaharanipun manungsa wonten ing Meksiko, Jepang, lan Hawaii.sapérangan kelompok isopoda sampun nglampahi evolusi gaya uriping parasit, mliginipun dados parasit eksternal ulam.Isopoda menika saged ngrisak utawi mateni inang lan saged damel tuna (rugi) ing bab ekonomi ingkang signifikan tumrap perikanan komersial.Wonten ingakuariumkarang, isopoda parasit saged dados hama, ingkang dados bebaya marang ulam lan saged ugi nyilakani tiyang ingkang njagi akuarium. sapérangan anggota familiCirolanidaenyedot getihipun ulam lan sanèsipun, wonten ing familiAegidae, dhahar getih, sirip, buntut lan daging lan saged mateni ulam mawi proses.
kiri|350px|jmpl|Wujud isopoda sagara perwakilan
Database The World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceansmenika merang ordo menika dhateng sewelas subordo:
Isopoda menika sepisan medal wonten ingcathetan fosilsedangunipun periodeKarbonsakingPaleozoikumkirang langkung 300 yuta tahun kapungkur.Piyambakipun menika primitif, anggota mawi buntut ingkang cekak saking subordoPhreatoicidea. Kala menika, Phreatoicidea inggih menika organisme sagara kanthi distribusi kosmopolitan. Samenika, anggota subordo menika ingkang saderengipun kasebar wiyar ndhapukpopulasi relikwonten ing lingkungan toya tawar ing Afrika Kidul, India lan Oseania, Gunggung paling ageng spésies menika wonten ingTasmania. Subordo primitif mawi buntut cekak sanèsipun menikaAsellota,Microcerberidea,Calabozoidea, lanOniscideaterestrial.
Isopoda mawi buntut ingkang cekak menika gadhah pleotelson cekak lan uropoda terminal, kados stilus lan gadhah gaya urip ingkang maton wonten ing sangandhaping sedimen ing dhasaring sagara. Isopoda mawi buntut ingkang dawa suwalikipun menika gadhah pleotelson dawa lan uropoda lateral ingkang wiyar ingkang saged dipunginakaken kanggé nglangi. Ingkang menika langkung aktif lan saged damel luncuran saking dhasaring sagara lan nglangi kanthi jarak ingkang cekak. Isopoda mawi buntut ingkang dawa menika langkung maju sapérangan agengendemikwonten ing wilahan bumi ing sisih kidul lan saged sampun nglampahi radiasi wonten ing superbenua kunoGondwanaénggal saksampunipun misah sakingLaurasiakirang langkung 200 yuta kepengker. Wujud buntut ingkang cekak menika saged dipundorong saking sagara ingkang cethek ingkang ing gesangipun nglampahi tekanan predasi saking ulam sagara minangka predator utama. Pangembangan wujud buntut ingkang dawa ugi saged dados tentandhingan ingkang mbiyantu meksa wujud buntut cekak dhatengrefugia. Ingkang pungkasan samenika winates wonten ing lingkungan kados déné sagara ingkang jero, toya tawar, toya lemah lan papan ingkang garing. Isopoda wonten ing subordo Asellota menika kelompok isopoda sagara ingkang paling sugih spésies.
Beda kaliyan amphipoda, isopoda sagara lan toya tawar wonten dadosbentik. Perangan menika ndadosaken paring kalodhang supados nyebar ing wewengkon-wewengkon ingkang énggal lan saged ngandharaken kenging menapa kathah spésiesendemikwonten ing wewengkon ingkang winates. Mbrangkang menika cara utama lokomosi, lan sapérangan spésies ngebor dhateng dhasaraning sagara, lemah utawi struktur kayu. sapérangan anggotaFlabelliferasaged nglangi kanthi winates lan gadhah tigang pasang pleopoda ngajeng ingkang dipunmodifikasi kanggé ancas menika, kanthi struktur pernafasan ingkang winates ing pleopoda wingking. Kathahipun spésies dharat menika obah kanthi alon lan ndeliaken awakipun wonten ing sangandhaping kulit wit.Ligiasemi-terestrial saged mlampah kanthi rikat wonten ing dharat lan kathah spésies terestrial saged nggulungaken awakipun dados bal nalika pikantuk ancaman, satunggaling fitur ingkang sampun ngrembaka kanthi mandhiri wonten ing kelompok-kelompok ingkang beda lan ugi wonten ingSphaeromatideasagara.
[[Berkas:Spicara flexuosa + Anilocra.jpg|ka|400px|jmpl|Anilocra(Cymothoidae) dados parasit wonten ing ulamSpicara maena, Italia]]
Isopoda menika gadhah ususususprasaja ingkang boten gadhah bagéyan usus tengah, minangka gantosipun wontensekaingkang kahubung dhumateng bagian wingkinglambungminangka papan panyerapan kalampahan. Dhaharan menika dipunsedot dhateng kerongkongan, proses ingkang dipunmindhakaken wonten ing spésies parasit ingkang nyedot getih, lan dipunlewataken mawi peristaltik tumuju ing padharan, minangka papan kanggé mroses dhaharan lan dipunsaring. Stuktur lambung menika maneka werna, ananging kathah spésies wonten alur dorsa papan bahan ingkang boten dipuncerna dipunsaluraken lan bagian ventral ingkang kahubung dhateng seka papan pencernaan intraseluler lan panyerapan kalampahan. Bahan ingkang boten dipuncerna lumantar usus wingking lan dipunmedalaken mawi anus ingkang mapan wonten ing pleotelson.
Isopoda menikadetritivorlan herbivora,karnivora(kalebetpredatorlanpemakan bangkai), parasit, lan kéwan penyaring lan saged mapani salah satunggal utawi langkung saking relung dhahar. Namung spésies toya lan sagara dipunmangertos parasit utawi kéwan penyaring.sapérangan nindakakenkoprofagialan ugi dhahar pelet regedanipun piyambak.spésies terestrial padatanipun menika herbivora, mawi kutu kayu ingkang dhahar lumut, kulit kayu, ganggang, fungi lan bahan ingkang sampun bosok. Ing isopoda sagara ingkang dhahar kayu,selulosadipuncerna déning enzim ingkang nglampahi sekresi ing seka.Limnoria lignorum, tuladhanipun damel bor ing kayu lan mianngka tambahanipun dhaharmiseliajamur ingkang nyerang kayu, satemah nambahnitrogening diet. Penggerek kayu sapérangan ageng dados omah bakterisimbiotiking usus wingking ingkang mbiyantu anggenipun nyerna selulosa. Wonten kathah adaptasi kanggé usus prasaja menika, ananging sapérangan ageng gadhah korelasi kaliyan dhaharan tinimbang kaliyan kelompok taksonomi.
spésies parasit inggih menika sapérangan ageng menika parasit eksternal saking ulam utawi krustasea lan dhahar getih. Larva saking familiGnathiidaelan dhiwasaCymothoidaegadhah tutuk kanggé nusul lan nyedot lan suthang mawi cakar ingkang adaptasi kanggé nempel wonten ing inang. Kanthi umum, isopoda parasit menika gadhah gaya urip ingkang maneka warni lan kalebetCancricepon elegans, kapanggihaken wonten ing ruang angsangyuyu;Athelges tenuicaudis, nempel wonten abdomen kelomang;Crinoniscus equitansurip wonten teritipBalanus perforatus;Cyproniscidae, mapan ing sajroningostracodalan isopoda ingkang urip kanthi bebas;Bopyridae, mapan wonten ing ruang angsang utawi wonten ingkarapaksurang lan yuyu ingkang damel benjolan karakteristik ingkang dipunmangertosi ing sapérangan krustasea fosil; lanEntoniscidaemapan wonten ing sapérangan spésies yuyu lan urang.Cymothoa exiguainggih menika parasit sakingLutjanus guttatuswonten ingTeluk California; ingkang damel ilat ulam atrogi lan kalampahan wonten menika ingkang dipunpitadosi dados ingkang sepisan kapanggihaken saking parasit ingkang kanthi fungsional nggantos struktur inang wonten ing kéwan.
Kathahipun spésies, jenis kelamin kapisah lan wontendimorfisme seksualalit, ananging sapérangan spésieshermafroditlan sapérangan wujud parasit menika nedahaken beda ingkang ageng ing bab jinis kelamin.sapérangan Cymothoida inggih menikahermafrodit protandri, wiwit urip minangka ingkang jantan lajeng ngewahi jenis kelaminipun lan sapérangan Anthuroidea menika sawalikipun, dadoshermafrodit protoginiingkang lair betina. sapérangan Gnathiida sesil lan urip dados setunggal kelompok kaliyan betina.Jantan menika gadhah sepasang penis, ingkang dados setunggal wonten ing sapérangan spésies. Sperma dipunpindhah dhateng betina mawi pleopoda kaping kalih dipunmodifikasi ingkang nampi saking penis lan lajeng dipunlebetaken wonten inggonoporibetina. Sperma menika dipunsimpen wonten ing reseptakel khusus, pambengkakan wonten ingovidukcaket gonopori. Fertilisasi menika namung kalampahan nalika tigan ingkang dipuncul énggal gantos kulit, nalika sambungan dipundamel ing antawsipun reseptakel semen lan oviduk.
Tigan ingkang gunggungipun dumugi atusan menika dipunangremi déning ingkang betina wonten ing kanthong marsupium, ruang dipundamel déning pelat datar ingkang dipunmangertosi minangkaoostegitwonten ing sangandhaping toraks. Marsupium dipunisi kaliyan toya ugi wonten ing spésies dharat.Tigan menika netes minangkamancae, tahap pasca-larva ingkang kados dhiwasa, kejawi boten wontenipun pasangan pungkasan saking pereopoda. Bonten wontenipun fase nglangi wonten ing daur urip menika kalebet faktos ingkang matesi wonten ing panyebaranipun isopoda lan saged tanggel jawab kanggé tingkat inggilendemismewonten ing ordo.Minangka dhiwasa, isopoda menika beda kaliyan krustasea sanèsipun bilihekdisiskalampahan kanthi kalih tahap ingkang dipunmangertosi minangka "ekdisis bifase".Sepisan ngeculakeneksoskeletonsaking bagian posterior saking awak lajeng ngeculaken bagian anterior. Isopoda raksasa AntartikaGlyptonotus antarcticusmenika ingkang dados kejawi kanggé perangan menika lan nindakaken ekdisis wonten ing setunggal proses tunggal.
Kathahipun krustasea akuatik lan isopoda menika salah satunggal saking kelompok ingkang sapérangan anggotanipun samenika urip wonten ing dharat.Satunggaling krustasea sanès ingkang nyakup jumlah alit spésies dharat inggih menikaamphipoda(kadosTalitridae) landekapoda(yuyu, urang, lsp.).Isopoda terestrial menika gadhah peran ingkang wigati wonten ing kathah ekosistem tropis lan subtropis kanthi mbiyantu anggenipun dekomposisi bahan tuwuhan lumantar cara mekanis lan kimiawi, lan kanthi nambah aktivitas mikroba.Makro-detritivor, kalebet isopoda terestrial, boten wonten ing wewengko kutub lan sub-Arktik, ananging gadhah potensi kanggé miyaraken jangkauan kanthi nambah suhu wonten ing lintang inggil.
Kutu kayu, subordoOniscidea, inggih menika kelompok ingkang paling sukses saking krustasea terestriallan nedahaken manekaadaptasikanggé urip wonten ing dharat. Menika ugi nglampahi penguapan, mliginipun wonten ing wewengkon ventral lan amargi boten gadhah kutikula mawi lilin, kedah ngirit roya, asring mapan wonten ing lingkungan lembab lan sangandhaping watu, ing sampah ron. Padatanipun spésies gurun aktif nalika wanci dalu, nelasaken dinten ing sangandhaping lemah lan medal nalika dalu. Kelembaban pikantuk saking sumber dhaharan utawi kanthi ngunjuk, lan sapérangan spésies saged ndamel pasangan embel-embel uropodal dados tabung lan nyaluraken toya saking bun dhateng pleopoda. Wonten ing kathah taksa, struktur pernapasan ing endopoda internal, mawispirakellan pseudotrakea, ingkang memper paru-paru. Ing spésies sanèsipun, endopoda dipuntekuk wonten eksopoda sisihipun (cabang njawi pleopoda). Kalih pengaturan menika mbiyantu kanggé njagi penguapan saking permukaan pernapasan.
Kathah spésies ingkang saged nggulung awakipun dados bal, tumindak ingkang dipunginakaken minangka pertahanan ugi kanggé ngirit toya. Anggota familiLigiidaelanTylidaemenika ingkang paling boten kaspesialisasi saking kutu kayu ingkang urip ing dharat. Menika mapan ing zona percikan sagara ingkang kathah watunipun, dermaga lan tumpukan, saged ugi ndelik wonten ing sangandhaping barang ingkang wonten ing pantai lan saged nglangi nalika kenging toya.
Cithakan:Malacostraca