Hu̍t-kàu

Hu̍t-kàu(Pu̍t-kàu, 佛教), sè-kài 3-tōachong-kàuchi-it, (Lēng-gōa 2-ê sīKi-to̍k-kàukahIslam-kàu). Se-gôan-chêng 6 sè-kí ê sî-tāi,Sek-khia-mô·-nîtī Kó·-Ìn-tō·chhòng-kiàn liáu Hu̍t-kàu, kiò-chòehu̍t-tô. Àn thôan-pō· sòaⁿ-lō·, ē-tàng kā Hu̍t-kàu pun-chòeLâm-thôan Hu̍t-kàukahPak-thôan Hu̍t-kàu, ah nā àn-chiàukàu-gīê cheng-chha lâi kóng, koh ē-sái pun-chòSió-sêng Hu̍t-kàu(小乘佛教) kahTāi-sêng Hu̍t-kàu(大乘佛教). Hiān-chú-sî, Hu̍t-kàu chú-iàu sī liû-hêng tīTiong-kok,Hân-kok,Ji̍t-púnchià-êTang-atē-khu kah 1-kóa-áTang-lâm-aê kok-ka (phì-jû-kóngThài-kok)
Ē-ēng--ê chham-khóHu̍t-kàu le̍k-sú
Sek-khia-mô·-nî kòe-sin liáu-āu, Hu̍t-kàu tī tng-sî êÌn-tō·tit-tio̍h chin-kín hoat-tián, kàu-kahKhóng-chhiok Ông-tiâu A-io̍k-ôngê sî-tāi, Hu̍t-kàu í-keng chiâⁿ-chòe Ìn-tō· êkok-kàu, hui-siông ê liông-sēng. Kèng-hōnghu̍t-chó·êhu̍t-thahmā khai-sí tāi-liōng teh kiàn-chō. Ùi se-gôan-chêng 150-nî khai-sí kiàn-chō êA-chiân-tô chio̍h-khut(阿旃陀石窟), it-ti̍t kàu-kah se-gôan 7 sè-kí chiah chò soah.
Sûi-tio̍h hêng-sè teh hoat-tián, Hu̍t-kàu mā put-tōan teh siu-chèng kah hong-hù Sek-khia-mô·-nî ê ha̍k-soat, kàu-bóe-á hun-hòa chò 18-pō· ( ū lâng kóng 20 pō· ). Se-gôan 1 sè-kí ê sî, sán-sengTāi-sêng Hu̍t-kàu.
ÀnKhóng-chhiok Ông-tiâukhai-sí, Hu̍t-kàu to̍h pun 2-ê bô-kāng ê hong-hiòng hiòng gōa-kok thôan-pò·.Lâm-thôan Hu̍t-kàu(Sió-sêng Hu̍t-kàu ) chú-iàu thn̂g-thòaⁿ kàuThài-kok,Bián-tiān,Kán-po·-chēkahSu-lí-lân-khahchià-ê só·-chāi.Pak-thôan Hu̍t-kàu(Tāi-sêng Hu̍t-kàu ) koh-chài pun-chòe 2-ê phài-pia̍t. 1-phài keng-iûKeshen Milthòaⁿ khì-kàuSin-kiong, jī-chhiáⁿ tīHàn-tāiê sî-chūn thôan-ji̍p Tiong-kok, hêng-sêngHàn-thôan Hu̍t-kàu(漢傳佛教), āu--lâi koh-chài thôan-ji̍p-khìTiâu-sián, Ji̍t-pún kahO̍at-lâm. Lēng-gōa koh 1-phài chú-iàu tīSe-chōngtē-khu thòaⁿ-kin, lâng kiò-chòeChōng-thôan Hu̍t-kàu(藏傳佛教), mā-to̍h-sīLā-ma-kàu.
Pài-hu̍t ê lâng jīn-ûi sè-kan chhiong-bóan thòng-khó·, bān-bu̍t lóng m̄-sī kò·-tēng put-piàn--ê, che hō·-chòebû-siông. Hu̍t-kàu ê ki-pún kàu-gī sīsù-tè(四谛), to̍h-sī "khó·, chi̍p, bia̍t, tō" (苦,集,灭,道).
Khó·-tèsī Hu̍t-kàu ê khí-tiám, jîn-ûi jîn-seng ū 7-hāng khó· :"seⁿ", "lāu", "pīⁿ", "sí", "hun-lî", "òan-hūn", "kiû--lâng"(求不得). Chí-beh lâi kàu chia, to̍h pit-tēng ài siū thòng-khó· ê chiat-bôa.
Chi̍p-tèkái-soeh sán-seng thòng-khó· ê kun-gôan, jīn-ûi kóng, sī lâng to̍h-ū iok-bōng, to̍h-ē sán-seng hiō-kó, ah hiō-kó to̍h-sī thòng-khó· ê kin-gôan. Che to̍h-sīin-kóha̍k-soat.
Bia̍t-tèsoeh-bêng liáu beh án-chóaⁿ lâi siau-tû thòng-khó·. Jīn-ûi koan-kiàn sī ài siau-tû iok-bōng.
Tō-tèkā lâng kóng-bêng siu-tō ê lō·-tô· kah hong-hoat, kóng ài thong-kòepat-chèng-tō(八正道) ê siu-hēng chiah ē-tàng ta̍t-kàuput-seng, put-bia̍t, cho̍at-tùi ê tiām-chēng kah éng-góan chhiau-thoatê kéng-kài.
Hu̍t-kàu kàu-tō lâng àilún-khúi-kiû-seng, jīm-lô-jīm-òan, ài ūchú-ngó· hi-sengê cheng-sîn. Hu̍t-kàu thê-chhiòng chiòng-seng pêng-téng, jīn-ûi jīm-hô lâng chí-beh siong-sìnHu̍tto̍h ē-tàng tit-tio̍h kái-thoat.
Sek-khia-mô·-nî bat chhì-kòe kúi-á-khóan ê pō·-sò·, siūⁿ-beh thè lâng tit-tio̍h kái-thoat. Kàu-bóe-á, i tī 1-chângphô·-thê-chhiū-kha siūⁿ 7-mê 7-ji̍t, chóng-sǹg kak-ngō·, i ngō·-chhut 1-tiâu lí-lūn : lâng tiāⁿ-tio̍h ài keng-kòe siu-hēng chiah ē-tàng siau-tû hôan-ló kah hi-bî, ta̍t-kàu ôan-chôan kái-thoat ê kéng-kài, liáu-āu to̍h tit-tio̍h tōa tì-hūi, liáu-chhiat seⁿ-sí, án-ne chú-jiân to̍h-ē ôan-lî khó·-chhó·.
Hu̍t-kàu kok kàu-phài tī hoat-tián tang-tiong lóng-chóng hêng-sêng kok-chū ê te̍k-sek kah kàu-gī.
Sió-sêng Hu̍t-kàukian-chhî Hu̍t-kàu siōng-chá-sî ê kàu-gī, jīn-ûi Sek-khia-mô·-nî sī siōng tāi-seng thiat-té kak-ngō· ê lâng, m̄-sī sîn-bêng, chí-sī í-kéng ôan-chôan kái-thoat ê úi-jîn. Ah phó·-thong lâng nā beh kin-sûihu̍tê kàu-tō, pit-su seng ài chhut-ke chò hôe-siūⁿ chò 1-chām sî-kan, chòe-āu thiat-tē kái-thoat chiâⁿ-chòa-lô-hàn(阿罗汉). Sió-sêng Hu̍t-kàu chông-pài sī-biō ê ti̍t-sū (秩序), kóng sī-biō siong-tin tio̍h sè-kan ê hu̍t-thah, iā-to̍h-sībān-tô-lô(曼陀罗).
Tāi-sêng Hu̍t-kàujîn-ûi lâng-lâng lóng ē-tàng sêng-hu̍t, lâng keng-kòe siu-hēng lóng ē-tàng khì-kàuse-hng ke̍k-lo̍k sè-kài, to̍h-sī chiâⁿ-chòhu̍t. Tāi-sêng Hu̍t-kàu chông-pài hu̍t-siōng (佛像), jīn-ûi bô-it-tēng ài chhut-ke，chí-beh sim-lāi ūhu̍t, chóng-ū 1-kang kāng-khóan mā-ē chiâⁿ-chòehu̍t.
Hu̍t-kàu tùiA-chiukok-ka ê éng-hiáng siōng-kài chhim, Hu̍t-kàu ê su-sióng í-keng chiâⁿ-chòe sìn-kàu kok-ka jîn-bîn ê jîn-seng koan-liām. M̄-koh tīÌn-tō·, Hu̍t-kàu bûn-hòa khiok-sī lú-lâi-lú pāi-hài, hiān-chú-sī hu̍t-tō· tī Ìn-tō· chí-ū 0.6% ê jîn-khàu, jī-chhiáⁿ chin hun-sòaⁿ.
Hu̍t-kàu liông-sēng ê kok-ka kah tē-khu, in ê bîn-cho̍k bûn-hòa kah gē-su̍t lóng-chóng siū-tio̍h Hu̍t-kàu su-sióng chiok tōa ê éng-hiáng.
chham-khóHu̍t-keng lia̍t-toaⁿ
Hu̍t-keng pau-hâm Hu̍t-kàu it-chhè ha̍k-soat. Hu̍t-keng ê chôan-chi̍p hō·-chòeTāi-chōng-keng。
Chit pha iáu-bōe ū lâng siá. Chhiáⁿ tàu pó͘-chhiong lōe-iông.
Chit pha iáu-bōe ū lâng siá. Chhiáⁿ tàu pó͘-chhiong lōe-iông.