Golòthene

Coordinadas:40°19′41.8″N8°57′33.5″E﻿ / ﻿40.328278°N 8.959306°E40.328278; 8.959306
Golòthene(in italianuBolotana) est una bidda de saProvìntzia de Nùgoroe giughet 2321 abitantes.
In sos primos documentos in ue si faeddat de sa bidda, costoidos in sa biblioteca de suVaticanu, agatamus sos nùmenes Golozane e Golosane.
De sas orìgines de su nùmene de sa bidda si pensant cosas diferentes: a nàrrere deGiuanne Spano, su topònimu est de orìgine fenìtzia (dae Baal-tan, donu de Baal, divinidade fenìtzia). Àteros pensant chi bèngiat dae su grecu Bolotomos, logu de cherbas.
Su chi narat Spano paret chi cumbincat pagu ca no at datu cara chi in s'edade mèdiasu nümene de sa bidda fiat Golòthene, galu impreadu dae sosotzanesos.
Duncas s’orìgine de su nùmene diat chèrrere chircada in sa denominatzione antiga Golòthene e in sa raighina GOL, presente meda in sa limba sarda. B’at finas un’istùdiu de Micheli Columbu chi narat chi sa raighina GOL est impreada in totu s’àrea indoeuropea e cheriat nàrrere badde, trèmene, ispèntume. Ma cheret nàrrere finas montigru, monte, artura.
Golòthene, duncas, diat chèrrere nàrrere badde, pròpiu pro sa forma de sa zona.
Si creet pagu, imbetzes, a chie narat chi su nùmene fatzat riferimentu a su contu de duos pòberos isposos deOtzanachi si fiant postos in caminu in chirca de fortuna a caddu de un’aineddu e su bentu nche ddos aiat tragados finas a Golòthene. Duncas dae “bolu dae Otzana” s’arribat a Bolòtana. In fines, b’at finas chie narat chi su nùmene bèngiat dae bulotu, logu de addòbiu de sos pastores.
Su territòriu de Golòthene andat dae sa Campeda a sa badde de su Tirsu. Alindat cunBonorva,Illorai,Orane,Otzana,Noragùgume,Silanos,Lei,BortigaleeMacumere.
Su territòriu no est totu su matessi: b’at montes, montigros e paris.
Sa bidda est in una costa, intre sos 400 e sos 800 metros. Sos paris unu tempus si ghetaiant a laore, sende chi oe imbetzes in ie b’est sa fàbrica de s’Enichem.
Sas partes de sos montigros, in ue passant duos rios, sunt prantadas a ortalìtzia.
Sa parte in artura est sa prus manna, in ue b’est Punta Palai (1200 m), dae ue si gosat unu panorama galanu chi est cunsideradu unu de sos logos prus bellos de Sardigna pro sos turistas.
Sas primas testimonias de sa presèntzia de s’òmine in Golòthene sunt desu tempus nuràgicu: b’at 17nuraghes, unos cantos restos de bidditzolu nuràgicu, carchitumba de gigantesedomos de janas.
Su chi abarrat de satziviltade pùnicaest pagu, ma de importu: b’ant agatadu soddos in localidades diferentes de su territòriu, istatueddas votivas de caddos e àteros trastes de brunzu.
Desa dominatzione romana, imbetzes, b’at abarradu cosa meda: cantigheddos de tenia, vasos, brocas, lugherras, soddos e carchi traste de brunzu.
Dae sa dominatzione romana finas a su 1300 non b’at monumentos o documentu perunu chi at ite fàghere cun Golothene, foras de sa crèsia de Santu Bachis, testimonia de su cultu Bizantinu.
Paret chi sa bidda non siat nàschida in antis de su 1100-1200. Sos primos documentos iscritos sunt de su 1341, costoidos in sa biblioteca de su Vaticanu; si pensat, duncas, chi sa bidda siat nàschida a pustis de sas àteras de suMàrghine.
Custu est iscumproadu finas dae su fatu chi Golothene non fiat numenada intre sas biddas chi faghiant parte de sascuradoriasde suGiuigadu de Torres.
Sos primos annos de su 1400, che a sas àteras biddas de su Màrghine, Golothene nche fiat ruta in manos a sosaragonesose sa villa fiat istada dada in fèudu, finas a su 1843, a Bernardo Centelles.
A incumentzare dae su 1500 e finas a totu su 1700 Golothene fiat sa bidda prus rica e cun prus gente de totu su Màrghine. Si biviat, pro su prus, de pastoriu e massaria e sos terrinos fiant belle e semper ghelados a laore. Ma, mancari esseret rica, fiat finas devènnida sa bidda cun su nùmeru prus artu de delincuentes, finas nòbiles.
Sos bolotanesos sunt famados pro èssere gente chi traballat meda. Oe si traballat su prus in sas indùstrias de sa badde de su Tirsu, in su tertziàriu, artesania e pastoriu, chi rapresentat parte manna de su rèdditu.
Nch'est iscumparta belle e totu sa massaria, sighit a esìstere solu in carchi cantigheddu de terrinu in sos montigros in ue agatamus bìngias e olivàrios.
Sos bolotanesos sunt numenados finas pro su pane. Bellu, mescamente sa Fresutza, una calidade de pane carasadu.