Şahbuz Dövlət Təbiət Qoruğu

Şahbuz dövlət təbiət qoruğu—Naxçıvan Muxtar Respublikasındaqoruq. 16 iyul 2003-cü ildə yaradılmışdır, rəsmi açılışı 18 sentyabr 2004-cü ildə olmuşdur.
Qoruğun əsas torpaq sahələri dəniz səviyyəsindən 2200–2400 m hündürlükdəki dağlıq sahələri,Batabat gölüvəBiçənək aşırımıərazilərində yerləşir.Naxçıvan MR-sının arid iqlim şəraitində çox zəngin təbii ehtiyatlara malikdir. Dərələyəz silsiləsinin cənub və zəngzur silsiləsinin qərb yamaclarını əhatə edir. Yüksək dağlıq hissəsindəalp,subalp, çəmənlikləri formalaşmışdır. Eyni zamanda məşhur Qanel göl,Batabatgöllərinin ərazisidə bu qoruğa daxildir.
Ərazidə 2899 bitki növü yayılmışdır. Geniş müxtəlifliyə malik bitki örtüyü 285 növ faunanın bu ərazilərdə məskunlaşmasına imkan yaranmışdır. Qoruğun ərazisi geoloji cəhətdən Təbaşir yaşlı çöküntülərdən ibarət sıldırım qayalıqlarla, nival və allüvial relyef formaları ilə xarakterizə olunur. Ərazidə şabalıdı və torflu torpaq tiplərinin inkişaf tapması landşaft-bitki örtüyünün formalaşmasında böyük rol oynayır.
Şahbuz dövlət təbiət qoruğunun su ehtiyatları əsasən atmosfer çöküntüləri hesabına formalaşan Batabat mineral bulaqlarından ibarətdir: Bu mineral bulaqlar Naxçıvan şəhərindən 65 km məsafədə, dəniz səviyyəsindən 2445 m yüksəklikdə yerləşirlər.
Batabat su anbarı eyniadlı üç göldən ibarətdir. Batabat-1 (hövzəsinin sahəsi 0,18 km²), Batabat-2 (0,7 km²) və Batabat-3 (0,18 km²). Ümumi su tutumu təqribən 3 milyon m³-dir. Anbarın suyu əsasən Zorbulaq çayı və qismən atmosfer çöküntüləri hesabına formalaşır.
Zəif parçalanmış dağlıq ərazilərdə inkişaf etmiş dağ-çəmən çimli torpaqlar üzərində çəmən və qismən bataqlıq bitkiləri yayılmışdır. Biçənək aşırımından cənub-qərbə Batabat gölü ətrafında sürüşmələrin geniş yayıldığı ərazilərdir. 2100–2200 m mütləq yüksəkliyə malik bu sahələrdə torf və torflu torpaqlar yayılmışdır. İkinci Batabat gölü üzərində əmələ gəlmiş torf qatı geniş sahəni əhatə etməklə, qalınlığı 2 m-ə çatır. "Üzən ada" adlandırılan bu kütlə küləyin təsiri ilə gölün üzərində hərəkət edir.
Batabat ərazisində əsasən dağ-çəmən landşaftı inkişaf etmişdir.
Şahbuz dövlət təbiət qoruğunun ərazisində relyefin, bitki və torpaq örtüyünün müxtəlifliyi burada bir sıra təbii landşaft sahələrini ayırmağa imkan verir. Ərazinin 85%-ipalıd, 5%-iardıc, ağır iyli ardıc,Araz palıdı, 7%-iyemişan, qalan 3%-i isəalma,alça,iritozluqlu palıd,vən,daş armud,acı badamvə müxtəlif kollar təşkil edir. Qoruğun ərazisində çoxlu bəzək bitkiləri də mövcuddur. Bunlardan aran yerlərində bitənqəşəng, müxtəlif rəngli və ətirli endemiksüsənnövləri, dağlarda yayılmışşərq laləsi, ətirli yabanıqərənfilnövləri,dağ lalələri,səhləb, paradoksal süsən və başqalarına rast gəlmək mümkündür. Ərazi həm də dərman bitkiləri ilə zəngindir. Ərazinin relyefi və fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri qoruğun müasir faunasının formalaşması üçün mühüm rol oynamışdır.
Belə ki, Azərbaycan Respublikasında qeydə alınmış 366 quş növündən Şahbuz dövlət təbiət qoruğunun ərazisindəAvropa tüvüyü,oxuyan silvi,adi kəklik,sarıköynək,enliquyruq bülbül,meşə xoruzu,hop-hopvə başqaları məskunlaşmışdır.
Qoruğun ərazisindəqonur ayı,porsuqvəvaşaqarast gəlinir.
Landşaftı, iqlim və relyef xüsusiyyətlərinə görə Şahbuz dövlət təbiət qoruğunun ərazisində xarakteriksuda-quruda yaşayanlarvəsürünənlərmövcuddur.Naxçıvan Muxtar Respublikasıərazisində sürünənlərin çoxalması üçün də əlverişli şərait vardır. Azərbaycanda olan 50 növ sürünənlərin hamısına – 3 növtısbağaya, 22 növilanavə 25 növkərtənkələyəqoruğun ərazisində rast gəlinir.
Şahbuz dövlət təbiət qoruğunda Biçənək meşəsindəki bataqlıqlarda və s. sahələrdəSelkovnikov ağac qurbağasınarast gəlinir. Bundan başqa ərazidə suda-quruda yaşayan heyvanlardanSuriya sarımsaqiyli qurbağası,adi ağac qurbağası,yaşıl quru qurbağası,Cənubi Qafqaz qurbağasıvəKiçik Asiya qurbağasıda qeydə alınmışdır.
http://www.eco.gov.az/b-qoruqlar-shahbuz.phpArxivləşdirilib2015-04-25 at theWayback Machine