Tom Waits

Thomas Alan Waits, nòdiduTom Waits, nàschidu in Pomona (California) su 7 de Nadale1949, est unucantautore, cumponidore eatoreistadunidesu.
Tom Waits est fìgiu ùnigu de una famìlliaIscotzesa,IrlandesaeNorvegesachi, a pustis de èssere nàschidu issu, andat a bìvere in saCaliforniade bassu.
Cun sa famìllia bivet inSan Diego,Laverne,Pomona,Silver Lake,North Hollywood. 
Pro unu pagu de tempus bivet in Whittier, aunde est nàschidu fintzasRichard Nixon.
Su babbu e sa mama si lassant cando Tom tenet deghe annos, bivet pro totu su tempus de sa pitzinnia cun sa mama e is sorres, e passat su tempus a solu.
Cun su babbu est cuntentu, connoschet sa mùsica, in particulare su pianoforte e sujazzde is annos trinta:Johnny Mercer,George GershwineCole Porter.
Inghitzat a traballare in unu ristorante a 14 annos, comente isciacuapratos e a pustis comente coghineri. Cando est prus mannu faghet su gianneri in su Folk Club diLos Angeles, s'Eritage Club, aunde cantat puru. 
Su produtoreHerb Cohen, in su1972, ddu ascurtat e, sigomente ddi praghet, ddu pigat a traballare.
Is discos suos de su printzìpiu sunt pràghidos meda a sa crìtica e a su pùblicu: acostumados a cantzoneddas, s'agatant cantzones chi chistionant de soledade, deemarginatzione, dearculismue cosas diaici.
Tom devenit unu pessonàgiu, corcadu in supianoforte, meda bortas imbriagu, cun sa boghe chi s' arreschet pro is sigareddas e po is superarcòlicus.
Su primu discu suo,Closing Time, bessit in su1973, sighidu deHeart of Saturday Nightin su1974e de su live-in-studio istravanaduNighthawks at the Dinerin su1975. Is primos traballos fiant influentzados meda dae su poetabeatJack Kerouace praghent meda, in manera ispetziale a sa crìtiga.
Waits sighit sa filosofianeobeatnikme in s'arte e me in sa vida cosa sua. Is cantzones suas refressionant sentidos berdaderos e contant malas benturas de sa vida sua.
Isfurrat album unu fatu de s'àteru:Small Change(1976) eForeign Affairs(1977), chi faghent bìere una bena jazzada in manera prus marcada;Blue Valentine(1978) eHeartattack and Vine(1980), ue Waits lassat pro sa prima borta su pianu po sonare sa ghiterra.
A s'acabu de custos annos, Waits lompet a su fundu de s'istòria autodestruidora cosa sua, umpari a un'àtera artista "malaita" comenteRickie Lee Jonesarribat a sa fine: a pustis de àere pintadu sa musa sua de s'època in su còfanu de sa màchina in sa cobertedda  de s'albumBlue Valentine, Tom bortat pàgina, siat in sa bida privada chi in cussa artìstiga.
In is annos otanta, Waits detzidit de isplorare sonoridades sena lassare pèrdere s'ispiratzione poètiga cosa sua, resessende a bessire in manera perfeta dae su cliché de sa pessone chi si fiat criadu e ue podiat abbarrare trampadu.
In custu sentidu, sa mugere suaKathleen Brennanest fundamentale, devenende sa musa sua noa, agiudende·ddu a pònnere a conca, sarvende sa bida sua, comente issu etotu at decraradu bortas meda, e faghende·ddi iscobèrrere su piaghere e sa responsabilidade de tènnere una famìllia.
Imoe iscrient umpare is cantzones e tenent tres fìgios; su prus mannu, Casey Xavier, paret chi bògiat sighire is orminas de su babbu: in su "Get Behind The Mule Tour", de su 1999, s'est aunidu a sa band in medas ocasiones setzende·si in sa bateria pro cantzones no aici simpres comenteBig in Japan. Waits non tenet pinnicos de coerèntzia, nde bessit dae sas classificatziones e iscriet mùsica originale, che isfidat calesisiat prova de definidura e constituit s'espressione formidàbile de unu talentu etzèntricu, chi istimat sas iscarpas puntudas italianas.
A pustis de is annos setanta, sos gai nados "Asylum Years", Waits affrontat cun passione e professionalidade unu progetu deFrancis Ford Coppola, iscriende sa mùsica po su film "One from the heart" in su1982(est in cue chi at connotu sa mugere benidora). Su film est istadu unu disastru comente pùbricu, e sa culonna sonora est su chi benit regordadu de prus.
Sa bortada professionale de sa àndala de Waits acontessit cando mudad a sa domo discogràficaIsland Records, in ue Tom produet sa trilogia sua de is anos otanta, incumentzadu cunSwordfishtrombonesin su1983, colende proRain Dogsin su1985, e acabbende cun s'òpera teatraleFrank's Wild Yearsin su1987, chene iscarèssere sa regortalivede su1988Big Time.
Me is annos noranta, Tom pùblicat duos àteros album de livellu artu,Bone Machinede su1992eMule Variationsde su1999, binchende cun onniunu unu Grammy, e sa colonna sonora de sa pellìcula de Jim JarmuschDown on Earthde su1993.
In custu perìodu essit amigu de su regista teatrale Bob Wilson cun chi at collaboradu pro publicare is albumThe Black Riderde su1993,Blood Money eAlicede su2002.
Is su2004pùblicatReal Gone, òpera in ue Tom portat a s'estremu sa chirca sua musicale, chene iscarèssere cuddos branos durches e riflessivos chi dd'ant portadu a sa fama me is annos setanta. In perìodu de paschighedda de su pròpiu annu, in sìnteri de unu mini-tour italianu, sonat impari cun su musitzista Cristiano Testa, amigu suo, in unos cantos pub de sa capitale.
In su2005, Waits aparet in sa pellìcula italianaLa tigre e la neve, de s'amigu suoRoberto Benigni, cun chi aiat giai traballadu inDown by Law.
In sa pellìcula cantatYou Can Never Hold Back Springpigadu dae su triplu CDOrphans: Brawlers, Bawlers & Bastards.