Vitamin

Vitaminhartinamolekul organiknu diperlukeun ku mahluk hirup dina jumlah anu saeutik sangkan bisa séhat. Organisme nu kakurangan vitamin bakal katarajang kasakit nu gejalana spésifik pikeun éta vitamin. Vitamin bisa digolongkeun dumasar kaleyuranana dinacaiatawa dinalemak.
Sacara umum, hiji organisme kudu ngala vitamin atawa prékursor métabolikna ti luareun awak, utamana dina dahareun. Conto vitamin nu diturunkeun tina prékursor dina jero awak nyaéta vitamin A, nu bisa dijieun tinabéta karotén; niasin tinaasam aminotriptopan; sarta vitamin D tina poncorongsinarultrabungurkanakulit.
Istilahvitaminteu ngawengkuzat gizi ésénsiallianna samodélmineral,asam lemak ésénsial, atawaasam amino ésénsial, sarta henteu ogé rupa-rupa kadaharan nu dituang dina jumlah anu loba. Kecapvitaminemunggaran diwanohkeun kubiokimiawanPolandia,Casimir Funk, taun1912.Vitadina basa Latin hartinahirup, sedengkeun ahiran-aminepikeunamina; harita mah sakabéh vitamin téh disangka kaasup golongan amina.
Ajén nuang sababaraha rupa katuangan pikeun ngajaga kaséhatan téh mangrupa hal nu ilahar di alam tradisional, saméméh urang mikawanoh istilah vitamin. UrangMesirKuna apal yén nukotokeunbisa ditatambaan ku loba daharati, ayeuna kanyahoan alatan kakuranganvitamin A. Taun1747, dokter bédahSkotlandiaJames Lindmanggihan yén katuangan tina bangsa jeruk bisa nulungan nyegahsariawan, kasakit alatan kalemah ngabentukkolagén, nu cirina di antarana tatu hésé cageur/garing jeung gusi getihan teu pupuguh. Taun1753, Lind medalkeunTreatise on the Scurvy, ngan hanjakal loba nu teu sapuk kana papanggihanana. Misalna baé dina ékspédisiAngkatan Laut Karajaan InggriskaArktikabad ka-19, sariawan téh bisa dicegah kukabersékaandina kapal, olahraga maneuh, sarta ngajagamoralpajurit, teu mikirkeun pentingna katuangan seger. Balukarna, salila ékspédisi pangeusi kapal diganggayong sariawan. Dina dua ékspédisi Robert Falcon Scott kaAntartikaawalabad ka-20, téori nu mucunghul ngeunaan nu jadi sabab-musabab sariawan téh nyaéta pangan kaléngan anu geus ruksak.
Pikeun manusa, aya tilu welas vitamin nu kabagi kana dua golongan: opat vitamin nu leyur dina lemak (A, D, E jeung K) jeung salapan vitamin nu leyur dina cai (vitamin C jeung dalapan vitamin B).
^Kakurangan asam folat (vitamin B9) diwanoja kakandunganpatali jeungcacad lahirjeungkangker.^Vitamin C kadang dianggapmakronutrienbatan vitamin.
Zat gizi lianna nu teu kaasup vitamin, di antaranakarnitin(aya dina daging, lauk),DMAE(lauk, endog, kacang kadelé, uteuk),asam lipoat(ati),asam folinat(ati),bioptrin(lauk, ati),PPQjeungkoénzim Q(daging, yoghurt, kacang kadelé).
Hiji organisme bisa tahan sababaraha lilana tanpa protéin, tapi mun lila teuing mah bisa ngabalukarkeunpanyakit, rasa nyeri, dugi ka bisa maot. Kapasitas simpenan vitamin dina awak urang rupa-rupa, gumantung jenis vitaminna.
Vitamin nu leyur dina lemak bisa disimpen dina jero awak sarta bisa toksik mun loba teuing nuangna, sedengkeun vitamin nu leyur na cai teu disimpen (iwal vitamin B12nu disimpen dinaati).
Pangabutuh zat gizi téh gumantung ka organismena. Mamalia sacara umum butuh vitamin nu sarua jeung manusa. Conto nu henteuna mah vitamin C, nu bisa disintésis ku sakabéh mamalia, iwalprimataluhur jeungguinea pig.