Zaksenhauzen həbs düşərgəsi

Zaksenhauzen həbs düşərgəsi(alm.Konzentrationslager Sachsenhausen‎) —Üçüncü Reyxtərəfindənİkinci dünya müharibəsidövründəAlmaniyanınpaytaxtıBerlinşəhərində yaradılmış, 1936–1945-ci illərdə fəaliyyət göstərmişNasist həbs düşərgəsi.
Zaksenhauzen düşərgəsiÜçüncü Reyxtərəfindən yaradılan həbs düşərgələrinin idarə mərkəzi olmuşdur.SSbirləşmələrinində əsas təlim bazalarınan olan Zaksenhauzen həbs düşərgəsi digərlərinə nisbətən daim daha çox önəmə sahib olmuşdur. 1936-cı ildə yaradılan düşərgədə, müxətlif növ kabinalar və işgəncə otaqları vardı buradaİndustie Zentrumadlanan və yalnız xüsusi həkimlərin bıraxıldığı əməliyyat mərkəzləri vardı. Burada məhbuslar üzərində müəyyən təcrübələr aparılır, onların işgəncələrə hansı şəkildə dözümlü olmaları yoxlanılırdı. Zaksenhauzendəqaz kameralarıvasitəsilə minlərlə insan öldürülmüşdür.
Zaksenhauzen həbs düşərgəsinin girişindəalman dilindəArbeit Macht Frei (işləmək azadlıq gətirir) cümləsi yazılmışdır. 2 may, 1945-ci ildəSSRİordusu tərəfindən azad edilən həbs düşərgəsində, 200 mindən çox insan saxlanılmış və onlardan 100 mini müxtəlif xəstəliklərdən vəfat etmişdir. Məhkumlar əsasən düzgün qidalanmama, vərəm və dondurucu şaxtalar səbəbindən vəfat edirdilər. Yuxarıda göstərilən səbəblərdən başqa bir çox insanİndustie Zentrumotaqlarında tibbi təcrüblələr əsnasında öldürülmüşdür.
Nasist mənbələrində Zaksenhauzen düşərgəsində saxlanılan qadınlar haqqında məlumat verilərkən, onların ümumi sayı 2 min şəklində göstərilir. Bu qadınlaraAufseherinadlanan alman qadın nəzarətçilər nəzarət edirdi. Nasist mənbələri düşərgədə saxlanılan hər 10 şəxsə birSSzabitinin düşdüyü göstərilmişdir. Bir çoxNasist həbs düşərgəsindəolduğu kimi bu düşərgədə də məhkumların saxlanılma şəraiti insanlıq normallarından aşağı olmuşdur. Məhkumların təbii ehtiyaclarının ödənilməsinə şərait yaradılmır, 120 məhkuma bir tuael ayrılır, yeməklər vaxtı-vaxtında verilmir, məhkumlar səbəb gösərilmədən döyülür və təhqir olunurdular. Müqavimət göstərənlər isə düşərgənin girişində asılaraq edam olunur və günlərlə burada saxlanılırdı. Bununla digər məhkumlara müqavimətinin mənasız olduğu fikri aşılanırdı.
Üçüncü Reyx1936-cı ildəMünhen Olimpiadasınıkeçirən zaman Estervegan həbs düşərgəsindən gətirilən 50 nəfər məhkum tərəfindən Nasist Almaniyasının ilk həbs düşərgəsi inşa olunmağa başlandı. Zaksenhauzen düşərgəsi haqqındaAdolf Hitlertam müasirifadəsini işlətmişdir. Düşərgədə açıldığı ilk gündən etibarən yalnızHomosekusallarvə siyasi məhbuslar saxlanılırdı. 1938-ci ilin noyabr ayında baş vermişKristal Gecəpoqromundansonra düşərgəyə minlərləyəhudiməhbus gətirilmişdir.İkinci dünya müharibəsininbaşlanmasından az əvvəl 1939-cu ilin sentyabr ayının ortalarında, Alman polisi Berlin şəhərində yaşayan 900 nəfəryəhudinixüsusi əməliyyatla həbs edərək, Zaksenhauzenə gətirmişdir. Gətirilən məhbusların çoxu açlıq və baxımsızlığ səbəbindən bir neçə aydan sonra ölmüşdülər. 1940-cı ildə Almanlar tərəfindən işğal olunanPolşadanminlərlə şəxs dəmiremalı sahəsidə çalışdırılmaq üçün Zaksenhauzen həbs düşərgəsinə gətirilmişdir.
4 aprel, 1941-ci ildə Eyxberq Ruhi Xəstəxanasının baş həkimi olan Fredrix Mannak adlıSShəkimi,14f13kod adından istifadə edərək, Zaksenhauzen həbs düşərgəsində saxlanılan məhkumların üzərində bəzi tibbi təcrüblər aparmışdır. Aparılan təcrüblərdə xəstələrin müxətlif əlavələrə neçə təsir göstərdiyi araşdırılırdı. Tibbi təcrübə üçün yaramayan bəzi xəstə məhkumlar isə Alman zabitləri tərəfindən Zaksenhauzen həbs düşərgəsinin qaz kamerlalarına aparılmış və orada öldürülmüşdür.
1941-ci ilin avqust ayındaSSRİordusunun əsir düşmüş 18 minlik əsgəri Zaksenhauzen həbs düşərgəsinə göndərilmişdir. Əsirlərin düşərgəyə çatmasından bir həftə sonra 13 min əsri güllələnərək öldürülmüşdür. 1944-cü ilin avqust ayındaVarşavadabaşlanan üsyanın nəticəsindəalmanlar3.500 nəfər Zaksenhauzen düşərgəsindən olmaqla, ümumilikdə 65 min nəfərpolyakımüxtəlif həbs düşərgələrinə göndərmişdilər.
MüttəfiqlərinAlmaniyayadoğru yaxınlaşması Zaksenhauzen həbs düşərgəsində vəziyyəti dəyişdirmişdir. Artıq məhbuslara yemək verilmir və digər ehtiyaclarını ödəmək üçün heç bir şərait yaradılmırdı. Məhbuslar arasındaölüm yürüşüadlanan bu dövr təxminən 2 ay çəkmişdir. Bu dövr ərzində gücsüz və xəstə olan məhkumların böyük bir qismi ölmüşdür. Zaksenhauzen həbs düşərgəsində saxlanılan və sağ qalmağı bacaran məhbuslarSSRİordusu tərəfindən 2 may, 1945-ci ildə Sakhvern kəndi yaxınlığında azad edilmişdir.