Tevton ordeni

Tevton ordeni(lat.teutonicus—almanlara məxsus) —XII əsrinsonlarında yaranmış dini cəngavər ordenidir. Təriqət, Katolik hacılara, həcc yolunda kömək etmək, xəstə və yaralı Katoliklərin baxımlarını təmin etmək üzrə xəstəxana qurmaq məqsədiylə yaradılmışdır. Adlarını xüsusilə Orta əsrlərdə Səlib yürüşlərinə qatılaraq eşitdirdilər. Əslində üzvlərin sayı həmişə məhdud idi, ancaq ehtiyac vəziyyətində istər könüllülərin, istərsə də muzdlu əsgərlərin iştirakı ilə sayları artırdı. Avropada səkkiz əsrə yaxın müddət varlığını qorumuş bir cəngavər təşkilatıdır. Əsasən Alman cəngavərlərdən ibarət idi. Polşa üzərində böyük nüfuzları var idi.Orta əsrlərdəIII Səlib yürüşüvaxtında (1190),Müqəddəs Roma imperiyasınabağlı idilər. PapaIII İnnokentitərəfindən cəngavər olaraq qəbul edildilər və hələ də fəaliyyətdədirlər.
XII əsrinsonunda Akrada qurulan təriqət,Səlib yürüşləridövründə dənizaşırı torpaqların müdafiə olunmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. XüsusiləAkra Limanınınqorunması və vergi toplanması mövzusunda çox işə yaramışdır. Xristian qüvvələrinin məğlub olub, Yaxın şərqdən çəkilməsindən sonra təriqət,Transilvaniyayaköçdü. Burada 1211-ci ildən etibarən,MacarıstanınQıpçaqlaraqarşı mübarizəsinə qoşuldular.Papanınəmrini, Macar hegemonluğundan üstün görəndə isə Macarıstandan qovuldular.
13-cü əsrin ortalarında Roma Papası katolik  Tevton ordeninin pravoslav Rusiyaya qarşı yürüşünə xeyir dua verdi.Səlibçilər Rusiyaya qarşı yürüşə başladılar. Onlar Pskovu tabe etdilər və Novqorod üzərinə yeridilər.1242-ci ildə Novqorod knyazıAleksandr Nevskininkomandası altındakı rus qoşunları cənagavərləriÇud gölündəBuz döyüşündədarmadağın etdilər və onları Rusiya ərazisindən qovdular.
1410-cu ildəBöyük Litva knyazlığıvə Polşanın birləşmiş qoşunları ilə Tevton ordeninin qoşunları arasında Qrünvald döyüşü baş verdi.  Cəngavərlər məğıub oldular və nəticədə onlar qaliblərə öz torpaqlarının bir hissəsini güzəştə getdilər.  19-cu əsrin əvvəlində Prussiyanın işğalından sonra Tevton ordeninin varlığına son qoyuldu.
Sonrakı illərdə hörmət və hədiyyə gördülər, gücləndilər. Vaxt keçdikcə Avropanın ən güclü cəngavərləri halına gəldilər.TürklərinvəƏrəblərinmüqəddəs torpaqları bir-bir fəth etməsi ilə sonunda bütün səlibçilər bu torpaqlardan qovuldular. Bu vaxtıPolşalılarbölgədəki qədim dinlərə inanan xalqları, xüsusiləLitvanıkatolikləşdirməkistəyirdi. Bunun üçün Tevton Ordenindən kömək istədilər.Müqəddəs Torpaqlardanqovulan, yersiz qalan Tevtonlar üçün yaxşı bir təklif idi. Yurd əldə edə biləcəkdilər.Prussiyabölgəsinə yerləşən Tevtonlar bölgədəki xalqı katolikləşdirmək üçün çox ağır şərtlər tətbiq etdilər. Bölgə xalqı yenə eyni dinə inananLitvayasığındı.
1230-cu ildə,Böyük UstaHermann von Salza(Tevton Cəngavərlərinin Lideri) vəHersoq I Konradbirlikdə,Baltik ÖlkələrinəqarşıPrussiya Səlib yürüşünübaşlatdılar. Bu səfərin sonunda təriqət, işğal edilən Baltik Ölkələrinin torpaqlarında müstəqil bir monastır dövləti qurdu. Daha sonra,Kurlandiya,LivoniyavəEstoniyanıişğal etdilər.Polşa Kralıisə təriqəti, özlərinə aid torpaqları işğal etməklə günahlandırdı. Təriqət, Litvanın da xristianlaşdırılmasının ardından əsl məqsədini yəni səlibçi idealını itirdi. Çünki ətraflarında, xristianlaşdırılması ya da yox edilməsi lazım olan kafirlər qalmamışdı. Bu vəziyyətdə artıq xristian qonşularıyla çəkişmələri lazım olacaqdı.
Polşa Krallığı,Böyük Litva knyazlığıvəNovqorodlular(Livoniyalıların assimilyasiya olmasından sonra ortaya çıxan birlik) ən böyük rəqibləri oldular. İqtisadi baxımdan güclü bir bölgəyə hakim idilər və feodal krallıqlarına dəstək olmaq üzrə Avropanın müxtəlif bölgələrindən muzdlu əsgərlər yığdılar. Beləliklə,Baltik Dəniziətrafında, əhəmiyyətli bir yerli güc halına gəldilər. 1410-cu ildə,Reç Pospolitakoalisiya ordusu,Qrünvald müharibəsindətəriqət qüvvətlərini məğlubiyyətə uğratdı və təriqətin hərbi gücünü demək olar ki, yox etdilər.
1515-ci ildə,Müqəddəs Roma İmperatoruI Maksimilian,Reç PospolitakralıI Sigizmundilə nikah qohumluğu əldə etdi. Bundan sonraMüqəddəs Roma imperiyası, Polşaya qarşı təriqəti dəstəkləməkdən imtina etdi. Bir zaman sonra1525-ci ildə, təriqətin başçısı olanBrandenburqlu AlbertLüteranizmiqəbul etdi vəPrussiya Hersoqluğununilk hersoqu oldu.Estoniya,Litvavə ayrıca təriqətinAlmaniyasərhədləri içində qalan hissəsi də Lüteranizmi seçdi.Napoleonunordularının hücumu ilə, təriqət son torpaqlarını da itirdi. Bundan sonra varlığını xeyriyyəçi olaraq davam etdirdi. Təriqət, 1938-ci ildəHitlertərəfindən dağıdıldı, ancaq 1945-ci ildə yenidən quruldu. İndi isə xeyriyyəçi məqsədlər istiqamətində Avropada fəaliyyət göstərməkdədir.