Duarche

Coordinadas:40°13′48.13″N8°53′54.28″E﻿ / ﻿40.230037°N 8.898411°E40.230037; 8.898411
Duarcheest unabiddade saProvìntzia de Nùgoroe tenet 586 abitantes.
Su nùmene de sa bidda no assimìgiat a perunu àteru nùmene. A nàrrere de su linguistaMassimo Pittausu topònimu tenet un’orìgine reghente e est ligadu a “gualchiera”, bidu chi li in àteros tempos si pensat chi bi nd’aiat una, pro sa catzigadura de sos tessìngios, in s’oru de sos rios Piritzolu e Murtatzolu.
Segundu sa traditzione locale, a primu su nùmene de sa bidda fiat Doralchi ma sos paperis proant formas chi assimìgiant de prus a Dualche e Dualque.
Su territòriu de Duarche est pedrosu ma bellu pro pàschere. Est a 321 metros subra de su mare e est mannu 23,44 chilòmetros cuadrados. Alindat a nord cunBortigaleeSilanos, a est semper cun Silanos e cunNoragùgume, a sud cunSèdiloeAidumajore, a ovest cunBòroreeBìroro.
Est in suMàrghine, in unu territòriu sicu. Sos montes non sunt artos e sos rios, chi faghent parte de su batzinu de su Tirsu, sunt curtzos. Sos prus importantes sunt Murtatzolu e Piritzolu.
In sos sartos agatamus pro su prusiscrareu,chercu, mudegru, cardu, fèrula. B’at finas buscos dechessae suèrgiu.
Su territòriu de Duarche est prenu de testimonias archeològicas, che a saspredas fitas, chi proant sa presèntzia de s’òmine giai dae sutempus prenuràgicu. De sutempus nuràgicu, in particulare, sunt abarradas testimonias meda (nuraghesetumbas de gigantes).
Sapresèntzia de sos romanosest, imbetzes, provada dae sos soddos e dae sos cantigheddos de tzeràmica chi ant agatadu e dae unas cantas tumbas de sos primos sèculos (III e IV) a pustis de Gesùs Cristu.
In sutempus de mesuDuarche fiat parte de suGiuigadu de Torrese de saCuradoriade suMàrghine. A pustis de sa fine de su Giuigadu sa bidda si l’aiant cuntèndida sos Dorias e sos Arboreas e, a coa a s’ùrtimu, nche fiat ruta in manos de custos e fiat intrada insu Giuigadu issoro.
Cando fiant arribados a Sardigna sos Aragonesos, a Duarche l'ant dada in fèudu a sa famìllia Aragall e, in sos sèculos a pustis, nche rugheit in manos de unas cantas famìllias de feudatàrios.
Nde l’aiant riscatada in su 1839 cando fiat de propiedade de sos Tellez Giron d’Alcantara.
Vitòriu Angius, in s'Otighentos, nde faeddaiat comente de una bidda de 180 famìllias e 700 ànimas, pòbera moda.
Duarche est parte de saprovìntzia de Nùgorodae su 1927. In cussu annu etotu fiat devènnida fratzione de Bòrore e est abarrada gasi finas a su 1939. Dae s’annu est comunu autònomu.
Tocat a ammentare finas àteras crèsias, che a sa de Nostra Sennora de sa Ìtiri (fraigada pagu prus o mancu in sa prima metade de su 600), sa de Santa Rughe, de su 1596, torrada a nou in su 1862, sa de Santu Sabustianu, fata in sos annos '50 subra de su chi abarraiat de una crèsia antiga chi non fiat impreada prus e sa de Sant'Antoni, de su 1500.
Intre sos àteros monumentos de importu s'ammentant:
Su nùmene de Duarche est ligadu a unu nùmeru mannu de poetas inlimba sarda. Ammentamus: Tzeleste Caddeo, Peppeddu Cau, Antoni Scanu, Lenardu Masala, Sarbadore Caddeo e Giuanne Spada, chi faghiant garas de poesia improvisada in palcu. Sunt connotos finas Domìnigu Pinna, Ciscu Pinna e Zusepe Zoncheddu.
Sunt prus giòvanos sos poetas Giuanne Maria Scanu, Liberadu Poddighe, Màriu Schintu, Totore Caddeo, Titinu Caddeo.
Su prus famadu est sena dudaBore Poddighe(1871-1938) chi a pitzocu at bìvidu in Duarche e, a pustis, est mòvidu pro andare a traballare in sas minas. Fiat unu sotzialista chi cumbataiat contra de sas ingiustìtzias sotziales: su pensamentu suo l’agatamus in un'òpera de importu mannu, cumposta de versos in otadas e partzida in tres partes:Sa Mundana Commèdia.