Tèh

Tèh(basa Cina: 茶,Chá), iku ombénantein. Yoiku salah sijiinfusikang kagawé sakagodhonggaring semakCamellia sinensiskanthi banyu panas. Ing basaCinaAmoy diaraniTekang tegesé tèh. Basa nasional Cina tembung tèh yaikuCha. Yèn ing basaInggristèh diaranitea. Akèh wong kang seneng ngombé tèh anget utawa panas. Kadhangkala diwènèhigula.
Teh kang kagawé saka tuwuhan tèh dipérang dadi 4 (patang) golongan:tèh ireng,tèh oolong,tèh ijo, lantèh putih.
Istilah "tèh" uga dipigunakaké tumrap ombènan kang kagawé saka woh-wohan, bumbon crakèn utawatuwuhan obatliya kang diseduh, kaya ta, tèhrosehip,camomile,krisanlanJiaogulan. Tèh kang ora ngandhut godhong tèh ingarantèh hèrbal.
Tèh minangka sumber alami kafein,teofilinlanantioksidankanthi kadar lemak,karbohidratutawaprotéinamèh ngancik nol persèn. Tèh yèn diombé krasa rada pait malah dadi ciri sedhepe ngombé tèh.
Tèh kembang kanthi campuran kuncup kembangmlathikang mautèh mlathiutawa tèh wangi mlathi dadi tèh kang populèr ing Indonésia. Konsumsi tèh ing Indonésia watara 0,8 kilogram per kapita per taun isih adoh ing sangisoré nagara-nagara liya ing donya, sanadyan Indonésia kagolong nagara kang ngasilaké tèh paling akèh nomer lima ing donya.
Miturut carita, tèh tinemu ingCina. Tèh ing pisanan tinemu déningKaisar Shen Nuning taun2737sadurungé Masehi. Kaisar Shen Nung misuwur ora mung dadi kaisar thok, ananing uga misuwur kanthi sesebutanThe Divine Healer(Sang Penyembuh dari Ilahi).Carita nemu tèh déning Kaisar, ora sinengaja nalikagodhongtèh kang ana ing kebon Kaisar Shen Nung tiba ingbanyukang lagi digodhog déning Kaisar. Nalika godhong tèh iku kena banyu panas, mambu énakè langsung nggawé Kaisar péngin nyoba ngicipi. Ora mung mambunè, nanging rasa sepet lan pait saka godhong tèh iku disenengi déning Kaisar amarga dipercaya bisa agawé segering awak. Saliyané iku, miturut panelitèné Kaisar Shen Nung, ngombé tèh bisa marèkaké saka lelara.
Akèh kang ngandharaké panemonan tèh ingJepangkang ana gegayutané karoDaruma. Daruma yaiku wong kang nyebaraké agamaZen Budautawa kang misuwur kanthi sesebutanFather of Zen BudaingJepangtaun600 Masehi. Kacarita, Daruma lagi nyinaoni agamaBudakanthi tapa lan ora turu utawa merem sasuwéné 7 taun (ana kang ngandharakè 9 taun). Ana carita liya kang nyritakaké Daruma tapa kanthi lungguh nganti ing pungkasané sikilé Daruma lumpuh. Ana carita kang luwih sangar nyritakaké yèn Daruma sengaja nyuwèk kelopak mripaté karebèn ora turu nalika tapa. Klopak mripaté iku tiba inglemah. Lan miturut lègenda,keajaibankadadéan nalika klopak mripat iku tiba, thukul tuwuhan tèh kang kaping pisanan ing Jepang. Wiwit iku, Daruma misuwur kanthi mripaté kang gedhé minangkaiconutawa pratandha lan didadèkaké golèkan kang misuwur ing Jepang.
Ing taun 780 Masehi, kang pisanan cendekiawan kang jenengé Lu Yu ngumpulaké lan nulisbukukang ngrembug babagan temuan tèh lan mumpangate ing sajeroningliteraturtèh, yaikuCh’a CingutawaThe Classic of Tea. Buku iku nyritakaké yèn tèh minangka ombèn-ombèn kang bisa nggawé wong luwihsemangat, bisa nglerem ati, mbuka pikiran lan nggawé ora ngantuk, nggawé ènthènging awak lan nyegeraké awak, sarta bisa ngunggahaké kamampuan pikiré wong.
Ing jamanWangsa Han,Tang,SoonlanYuan, komodhitas tèh wiwit diwanuhaké ing njaba Cina liwat ijolan kabudayan ing Asia Tengah liwatbawanaÉropasinambi adol kain sutra (sinebutJalur Sutra).East India CompanyutawaPerusahaan Hindia Timur Karajan Manunggalkang dianakaké déningRatu Elizabeth Itanggal31 Dhésèmber1600kang duwé ancas yaiku monopoli padagangan ing Hindia Wétan. Ing taun1669,East India Companyngéntukaké lisènsi kanthi nekakaké tèh sakaCinamenyangInggrisnganggo kapal Elizabeth I. Monopoli padagangan tèh dikuwasani nganti taun1833. Ing taun1773East India Companyéntuk dodolan tèh langsung sakaCinamenyangAmérikakanthi ngliwati jalur padagangan lanperpajakankang ngrugikaké èksportir Éropa lan importir Amérika. Kamangka nggawé ngamuk wargaBoston, kanthi ngguwang sakabèhing pethi kang isiné tèh ing laut. Kadadéan iku misuwur kanthi sesebutanBoston Tea Partykang ngakibataké révolusi Amérika marang panjajahan bangsa Inggris.
Tèh kanthi cara umum ngandhut dat kang akèh, yaikupelifenolkang duwé mupangat minangka antioksidan lan bisa nyegah radhikal bébas sajeroning awak kang diakibataké saka lingkungan lanpanganankang didhahar. Tèh uga ngandhutvitamin Bkang akèhé kaping sepuluhé yèn dibandhingaké janganan ijo.Vitamin Cduwé mupangat minangka kakebalan awak utawaimunitas. Vitamin C kang ana ing sajeroning tèh bisa luwih akèh tinimbang vitamin C kang ana ing wohjeruk.Vitamin Aduwé mupangat kanggo kasarasanmripat.Vitamin Eduwé mupangat bisa nggawé jantung dadi séhat lan nggawékulitdadi alus, yaiku akèhé kira-kira 100-200 UI. Kang pungkasan, tèh duwé kandhutancathecinyaiku dat asipat multifungsi. Dat iki duwé mupangat minangka antiradhang, anti panggandhaan sèl, lan ngedhunaké kadharkolesterol.Miturut Noni Soraya, godhong tèh ireng unggulan ngandhut senyawabioaktif polyfenolkang ing njeroné ngandhut flavonoid,tannin,kafeinlan asem fenalat. Tèh ireng uga ngandhut vitamin B1, B2, C, E lan K sarta mineralfluor,mangan,kalsium,potassiumlankalium. Senyawa katekin kang ana ing sajeroning senyawa flavonoid ngandhut:Epikatekin(EC),Epikatekin Galat(ECG),Epigalo Katekin(EGC),Epigalo Katekin Galat(EGCG) lanQuercetin.
Tèh dadi ombèn-ombèn kang disenengi wong akèh ing donya kanggo dikonsumsi. Tèh bisa dikonsumsi ing kabèh jinis ombèn-ombèn ing donya-kaya ta dicampur karokopi,coklat,soft drink, lanalkohol. Para konsumèn tèh paling akèh saka nagaraAsiakulon yaiku nagaraIndialanSri Lanka. Saking akèhé kang seneng ngonsumsi tèh, nganti ana budaya ngombé tèh kaya ingGongfu tea ceremonykang ana ing nagaraCina. Ing nagaraJepangana budaya ngombé tèh kanthi cara kang unik, yaiku sadurungécangkirdiisi tèh, cangkir iku direndhem ing banyu panas supaya nalika tèh dijog ing cangkir, angeté bisa awèt. IngAmérika80% wong seneng ngombé tèh kanthi cara diwènèhi ès.
Taun2003, prodhuksi tèh donya yaiku 3.21 milyar ton. Ing taun2008, prodhuksi tèh donya punjul 4.73 milyar ton. Nagara kang paling akèh mrodhuksi tèh yaikuCina,India,Kenya,Sri Lanka, lanTurki. Miturut tabèl prodhuksi tèh (ing ton), kabèh nagara kang ngasilaké tèh mundhak terus. Data iku éntuk sakaFAOnalikaJanuari2010.