Palitang Kolumbiyano

AngPalítang Kolumbiyanoo angDakilang Palítanay ang malawakang paglilipat ng mga hayop, halaman, kultura, populasyon ng tao, teknolohiya, at mga ideya sa pagitan ng hating-globo ngKaamerikahanatApro-Eurasyanoong ika-15 at ika-16 na siglo, may kinalaman ito sa Europeong Kolonisasyon at kalakalan matapos ang paglalayag niChristopher Columbusnoong 1492.Bamaga't hindi intensiyonal, ang mganakakahawang sakitay isa sa mga kaakibat na produkto ng palítan.
Ang pakikisama sa pagitan ng dalawang lugar ay nagpalaganap ng iba't ibang uri ng bagong pananim at paghahayupan, na sumuporta sa tumataas na populasyon sa dalawang hating-globo, bagaman ang mga sakít ay nagdulot ng matinding pagbabâ ng bílang ngmga katutubong tao ng Kaamerikahan. Ang mga mangangalakal ay bumalik sa Europa na may dalangmais,patatas, atkamatis, na naging mga mahalagang pananim sa Europa noong ika-18 na siglo. Pinakilala rin ng mga Europeo angkasabaatmanisa tropikal naAsyaatKanlurang Aprika, kung saan pinayabong nila ang lupa nito na dáting walang kakayahang mamunga nang marami.
Ang terminong ito ay unang ginamit noong 1972 ng Amerikanong historyador na siAlfred W. Crosbysa kaniyangkasaysayang pangkalikasangaklat naThe Columbian Exchange.Ito ay mabilis na hinalaw ng mga iba pang histroyador at mamamahayag at naging sikát na ito.
Noong taóng 1972, nilimbag ni Alfred W. Crosby, isang Amerikanong historyador, angThe Columbian Exchange.saUnibersidad ng Texas sa Austin. Nasa aklat din na ito ang mga epekto sa kapaligiran ng pagdating ni Columbus sa bagong mundo. Ang terminong ito ay naging sikát sa mga historyador at mga mamamahayag, tulad niCharles C. Mann, at ang libro niyang1493ay nagpalawak at in-update ang orihinal na saliksik ni Crosby.
Bago pa ang AD 1500, ang mga patatas ay hindi pa tinatanim sa labas ngTimog Amerika. Noong mga 1840s, angIrelanday sobrang umasa sa patatasa na ang pinakamalápit na sanhi ngDakilang Taggutomay isang sakít ng patatas. Ang mais at kasaba na ipinakilala ngmga Portugesmula sa Timog Amerika noong ika-16 na siglo, ay napalitan ngbatadatmilletbílang pinakamahalagang pagkaing pananim ng Aprika.Noong ika-16 ipinakilala sa Asya ng mga Kastilang kolonisador ang mga bagong pananim ng sangkap na hilaw sa bagong pangunahing ani mula sa Amerika, kabílang ang mais atkamote. Isa ito sa mga nagdulot ng pagtaas ng populasyon sa Asya.
Ang mgakamatisna dinala sa Europa mula sa Bagong Mundo dahil saEspanya, ay una nang inaalagaan saItalyapara sa kanilang halagang ornamentál. Mula ika-19 na dantaon, ang mgasarsa ng kamatisay naging karaniwan salútong Neapolitanoatpagkaing Italyano. Angkape(pinakilala sa Amerika circa 1720) mula sa Aprika at Gitnang Silangan, attubo(pinakilala mula saTimog Asya) mula saSpanish West Indiesang naging pangunahing export commodity crops Ng ekstensibongAmerikang Latinongplantasyon. Pinakilala naman saIndiang mga Portuges, angsiliat patatas mula sa Timog Amerika ay naging malaking parte ngIndian cuisine.
Bago ang Palitang Kolumbiyano, walang pang mgakahelsaFlorida, walangsagingsaEcuador, walangpaprikasaHungary, walang patatas sa Ireland, walang kape saColombia, walangpinyasaHawaii, walang punò nggomasa Aprika, walang sili saThailand, walang kamatis sa Italya, at walangtsokolatesaSwitzerland.
Sa umpisa, and palitan ng mga hayop ay dumaan lang sa isang ruta, mula Europe papunta sa Bagong Mundo, habang and mga rehiyong Eurasyano ay nagpaamo ng mas maraming hayop. Mgakabayo,asno,mula,baboy,baka,tupa,kambing,manok, malalakingaso,pusaatbubuyogay mabilis na in-adopt ng mga katutubo para sa transportasyon, pagkain, at iba pang gámit. Isa sa mga kauna-unahang Europeong kalakal papunta sa Amerika ang mga kabayo, at ito ang nagpabago ng búhay ng maraming tribo ng katutubong Amerikano sa mga kabundukan. Naging nomadiko o lagalag ang kanilang pamumuhay, na dati ay agrikultural, nangaso sila ng bison habang nakasakay sa kabayo at bumabâ saDakilang Kapatagan. Pinalawak ng mga natitiráng tribo ang kanilang teritorya sa pamamagitan ng pangangabayo. Ang mga hayop ay tinuring na sobrang importante pati ang pagkakaroon ng mga kabalyada ay naging sukatán ng yaman ng isang tao.
Ipinagpapalagay rin na ang yellow fever ay nadalá sa Amerika mula sa Aprika sa pamamagitan ng Kalakalang Alipin ng Atlantiko. Dahil ito ay endemiko sa Aprika, maraming tao roon ang mayroon nang immunity sa sakít na iyon. Ang mga Europeo ay nagdusa sa mas mataas na tsansa ng kamatayan kaysa sa mga Aprikano kapag na-expose sa yellow fever sa Aprika at sa Amerika, kung saan maraming epidemya ang kumalat sa mga kolonya mula ika-17 na dantaon at tumuloy hanggang ika-19 na dantaon.
Napakaraming siglo na ang nakalipas ngunit may pagtatalo pa rin ukol sa mga pinagmulan ngsipilis. May mga bagong genetic evidence na sumusuporta sa teorya na si Christopher Columbus ang nagdaláng sipilis sa Europa mula sa Bagong Mundo. Ayon sa pag-aaral, ang genetic analysis ng pamilya ng sipilis ay nagsasabi na ang pinakamalapit nitong kaugnay ay isang Timong Amerikanong sakít na nagdudulot ngyaws, isang impeksiyon na dulot ng isang sub-species ng parehong bakteryum.
Ang mga halaman na dumating mula sa lupa, tubig, o hangin noong mga "sinaunang" panahon (o bago ang 492 sa Nagkakaisang Kaharian) ay tinatawag naarchaeophytes, at ang mga halaman na ipinakilala sa Europa matapos ang mga panahong ito ay tinawag naneophytes. Bílang dagdag sa mga sakít na binanggit sa taas, marami ding mga specie ng mga organismo ang naipakilala sa kabílang parte ng mundo, nang hindi sinasadya o sa aksidente. Kabílang dito ang mgabrown rat, mgabulateng lupa(tila wala sa mga bahagi ng pre-Kolumbiyanong Bagong Mundo), at mgazebra mussel, na dumating sakay ng mga barko.