Yunanıstan

Yunanıstan, rəsmi adı iləEllin Respublikası—Cənub-Şərqi Avropadayerləşən ölkə.Balkan yarımadasınıncənubunda yerləşən Yunanıstan şimal-qərbdəAlbaniya, şimaldaŞimali MakedoniyavəBolqarıstan, şərqdə isəTürkiyəilə qurudan həmsərhəddir. Ölkənin şərqindəEgey dənizi, qərbindəİon dənizi, cənubunda isəKrit dənizivəAralıq dəniziyerləşir. Yunanıstan Aralıq dənizi hövzəsindəki ən uzun quru sərhədə və minlərlə adaya sahibdir. Ölkə 9 ənənəvi coğrafi bölgədən ibarətdir və təxmini 10,4 milyon əhaliyə malikdir.Afinaölkənin paytaxtı və ən böyük şəhəridir. ArdıncaSalonikivəPatrasşəhərləri gəlir.
Yunanıstandemokratiyanın,Qərb fəlsəfəsinin,Qərb ədəbiyyatının,tarixşünaslığın,politologiyanın, əsas elmi və riyazi prinsiplərin,teatrınvəOlimpiya oyunlarınınyarandığı yer olduğuna görəQərb mədəniyyətininbeşiyi hesab edilir. E.ə. VIII əsrdən başlayaraq yunanlarAralıq dənizivəQara dənizəyayılanpolisadlandırılan müxtəlif müstəqil şəhər-dövlətləri qurmuşdular.Makedoniyalı II Filipe.ə. IV əsrdə müasir Yunanıstanın çox hissəsini birləşdirdi. OğluMakedoniyalı İskəndərŞərqi Aralıq dənizindənşimal-qərbi Hindistana qədər qədim dünyanın böyük hissəsini fəth etdi.Ellin dövründəyunan mədəniyyətivə təsiri qızıl dövrünü yaşayırdı. E.ə. II əsrdə Roma Yunanıstanı ilhaq edərəkRoma imperiyasınınvə onun davamı olanBizans imperiyasınınayrılmaz hissəsi olmuşdu. E. I əsrində yarananYunan Ortodoks Kilsəsimüasir yunan kimliyinin formalaşmasına təsir etmiş və yunan adət-ənənələrini daha geniş Ortodoks dünyasına yaymışdır. 1204-cü ildəDördüncü Səlib yürüşündənsonra yunan yarımadasının bəzi bölgələrində latın mülkləri quruldu, lakin bölgənin böyük hissəsi XV əsrin ortalarındaOsmanlıhakimiyyəti tərəfindən ələ keçirildi.
1821-ci ildə başlayan müstəqillik uğrunda müharibədən sonra Yunanıstanda 1830-cu ildə müasir milli dövlət yarandı. İlk əsr ərzində, xüsusilə də XX əsrin əvvəllərindəBalkan müharibələrindəvə 1922-ci ildə məğlubiyyətlə nəticələnən Kiçik Asiya səfərinə qədərYunanıstan krallığıərazisini genişləndirməyə çalışırdı. 1924-cü ildə qurulan respublika daxili konfliktlər və Türkiyədən gələn miqrantların yenidən məskunlaşdırılması məsələləri ilə mübarizə aparırdı. 1936-cı ildə kral diktaturası hərbi işğal, vətəndaş müharibəsi və hərbi diktaturanın yaşandığı avtoritar idarə dövrünü başlanğıcını qoydu. Demokratiya 1974–75-ci illərdə yenidən bərpa edilmiş və mövcud parlamentar respublikaya yol açmışdır.
Yunanıstan demokratik ölkədir. 1950–1970-ci illərdə rekord iqtisadi inkişaf yaşamış Balkanların 2-ci ən böyük iqtisadiyyatına sahib yüksək gəlirli inkişaf etmiş ölkədir, eləcə də başlıca regional investordur.BMT-nin qurucu üzvü olan YunanıstanAvropa İttifaqınaqatılmış 10-cu üzv dövlətdir və 2001-ci ildən bəriAvrozonanınbir hissəsidir. HəmçininAvropa Şurası,NATO,İƏİT,ÜTTvəATƏTkimi bir çox beynəlxalq təşkilatın da üzvüdür. Yunanıstan bənzərsiz mədəni mirasa, böyük turizm sənayesinə və qabaqcıl dənizçilik sektoruna sahibdir. 19UNESCO Ümumdünya İrsiobeykti ölkənin zəngin tarixi mirasının göstəricisidir. Yunanıstan 2022-ci ildə dünyada ən çox ziyarət olunan 9-cu ölkə olmuşdur.
Ölkənin müasir yunan dilindəki yerli adı "Ελλάδα"dır (Elláda). Qədim yunan dilində mühafizəkar rəsmi müasir yunan dilində qarşılığı "Ἑλλάς"dır (Hellas). "ελληνικός" (ellinikos) bəzənEllenikkimi də tərcümə edilir və Yunanıstan dövlətinin rəsmi adı olan"Ellen Respublikası"nda ("Ελληνική Δημοκρατία") da olduğu kimi yunan dövlət orqanlarının rəsmi adlarında əsasən bu formadan istifadə edilir.
Yunanıstanın cənubundakı Manidə yerləşən Apidima mağarasından 210.000 il əvvələ aid Afrikadan sonrakı ən qədim anatomik müasir insan qalıqlarının tapıldığı irəli sürülmüşdür. Lakin bu fikirə etiraz edən yazıçılar qalıqların arxaik insanlara aid olduğunu irəli sürmüşdür. Daş dövrünün üç mərhələsinə  (Paleolit, Mezolit və Neolit) aid qalıqlar da Yunanıstanda, məsələn Franxti mağarasında tapılmışdır. Yunanıstanda e.ə. VII minilliyə aid neolit insan məskənləri Avropadakı ən qədim insan məskənləridir.
Yunanıstanda Avropada ilk inkişaf etmiş sivilizasiyalar mövcud olmuşdur və Qərb sivilizasiyasının beşiyi hesab edilir. E.ə. 3200-cü illərdə Egey dənizinin adalarındakı Kiklad sivizasiyası, Kiritdəki Minoya sivilizasiyası və ardınca Mikeniya sivizasiyası mövcud olmuşdur. Bu mədəniyyətlər yazıya sahib idi. Minoyalılar Linear A kimi tanınan deşifrə edilməmiş yazıdan, mikeniyalılar isə Linear B-də yunan dilinin ən qədim formasından istifadə edirdilər. Mikeniya mədəniyyəti e.ə. 1200-cü illərdə dağılmışdır. Linear B yazıları Mikeniyada "Böyük kral" başçılığında vahid dövlətin mövcud olduğunu göstərir.
Mikeniya sivilizasiyasının dağılması Qaranlıq əsrlər kimi tanınan və yazılı mənbələrin olmadığı dövrün başlanğıcını qoymuşdur. Qaranlıq əsrlər ilk Olimpiya oyunlarının baş tutduğu e.ə. 776-cı ildə sona çatmışdır. Qərb ədəbiyyatının başlıca əsərləri olan"İlliada"və"Odisseya"nı Homerin e.ə. VII və ya VIII əsrlərdə yazdığına inanılır. Qaranlıq əsrlərin sona çatması ilə yunan yarımadasında Qara dəniz sahillərinə, Cənubi İtaliyaya və Kiçik Asiyaya yayılan müxtəlif krallıqlar və şəhər dövlətləri yaranmışdır. Bu dövlətlər və koloniyaları memarlıq, teatr, elm, riyaziyyat və fəlsəfədə klassik Yunanıstanın mədəni partlayış səviyyəsinə çatmışdır. Klisfen e.ə. 508-ci ildə Afinada dünyadakı ilk demkratik idarəetmə sistemini qurmuşdur.
E.ə. 500-cü ildə Əhəmənilər imperiyası Kiçik Asiya və Makedoniyadakı yunan şəhər dövlətlərini idarə edirdi. Kiçik Asiyadakı bəzi yunan şəhər dövlətlərinin farslara qarşı çevriliş cəhdləri uğursuz oldu. Farslar e.ə. 492-ci ildə Yunanıstandakı dövlətləri işğal etdi, lakin e.ə. 490-cı ildə Marafon döyüşündə məğlub olduqdan sonra geri çəkilməyə məcbur oldular. Bunun ardınca yunan şəhər dövlətləri e.ə. 481-ci ildə Spartanın başçılığı ilə Ellen birliyini qurdular ki, bu da Troya müharibəsindəki əfsanəvi birlikdən bəri yunan dövlətlərinin tarixi mənbələrdə yazılı olan ilk birliyi idi. Bunu e.ə. 480-ci ildə farsların ikinci işğalı başladı. E.ə. 480–479-cu ildə Salamin, Plateya və Mikale döyüşlərində qazanılan yunan qalibiyyətlərinin ardınca farslar ikinci dəfə geri çəkilməyə məcbur oldular. Beləcə farslar bütün Avropa ərazilərini tərk etmiş oldular. Afina və Sparta başçılığındakı Yunan-İran müharibələrində qazanılan yunan zəfərləri dünya tarixində mühüm yer tutur. Ardınca gələn 50 illik sülh dövrü yunan mədəniyyətinin Qızıl dövrü adlandırılır.
Yunanıstanda siyasi birliyin olmaması yunan dövlətlərinin arasında tez-tez münaqişələrə səbəb olmuşdur. Yunan dövlətləri arasında ən böyük döyüş Spartanın qazandığı və Afina imperiyasının qədim Yunanıstandakı lider gücünü sonlandıran Pelopennes müharibəsidir (e.ə. 431–404-cü illər). Həm Afina, həm də Sparta Tebes, ən sonda isə Makedoniya tərəfindən məğlub edildi. Makedoniya qalibiyyəti ilə yunan şəhər dövlətlərinin çoxu II Filipin rəhbərliyi altında Korinf ittifaqında (Ellen ittifaqıvə yaYunan ittifaqıkimi də tanınır) birləşdi. Buna baxmayaraq, yunan dünyası parçalanmış halda qaldı və Roma hakimiyyətinə qədər vahid dövlətdə birləşməyəcəkdi.
Filip e.ə. 336-cı ildə öldürüldükdən sonra oğlu və Makedoniya kralı İskəndər İran imperiyasına qarşı səfərə başladı və onu süquta uğratdı. Döyüşlərdə məğlub olmadan e.ə. 323-cü ildə ölümünə qədər Hind sahillərinə qədər fəth etdi. Bu müddət ərzində tarixdəki ən böyük imperiyalardan birini yaratdı. İskəndərin imperiyası ölümündən sonra parçalanaraq Ellinizm dövrünü başlatdı. İskəndərin yerinə keçən generallar və xələfləri onun fəth etdiyi ərazilərdə Misirdə Ptolemeylər, Suriya, Mesopotamiya və İranda Selevkilər, Mərkəzi Asiyada Yunan-Baktriya padşahlığı və Hind-yunan krallığı kimi böyük şəxsi krallıqlar qurdular. Bir çox yunanlı İsgəndəriyyə, Antioxiya, Selevkiya və Asiya və Afrikadakı bir çox digər yeni ellin şəhərə köçdü. Yunan elmi, texnologiyası və riyaziyyatı əsasən Ellinizm dövründə zirvəyə çatmışdır. İskəndərin ölümündən sonra yaşanan qarışıqlıq dövrünün ardınca İskəndərin generallarından birinin nəslindən gələn Antiqonidlər sülaləsi e.ə. 276-cı ildə Makedoniya və yunan şəhər dövlətlərinin çoxunu birləşdirdi.
Təxminən e.ə. 200-cü ildən başlayaraq Roma Respublikası yunanların işlərinə getdikcə daha çox qarışmağa başladı və Makedoniya ilə bir sıra müharibələrə başladı. Makedoniyanın e.ə. 168-ci ildə Pidna döyüşündə məğlub olması Yunanıstandakı Antiqonidlərin süqutuna səbəb oldu. E.ə. 146-cı ildə Makedoniya əyalət kimi Romaya ilhaq edildi və Yunanıstanın geri qalan hissəsi Roma protektoratına çevrildi.
Yunanıstan tam Roma hakimiyyətinə keçməsi e.ə. 27-ci ildə Roma imperatoru Avqustun Yunanıstanın geri qalan hissəsini ilhaq etməsi və buranı Axeya əyaləti kimi qurması ilə başa çatdı. Hərbi üstünlüklərinə baxmayaraq romalılar yunan mədəniyyətinin uğurlarına heyran qaldılar və bu uğurlar onlara çox təsir etdi. Beləliklə Horanın məşhur sözü yarandı:Graecia capta ferum victorem cepit("Yunanıstan ələ keçirilsə də, vəşhi fəthini əsir aldı"). Homerin dastanları Vergilinin"Eneida"əsərinə ilham mənbəyi oldu və Lusi Anney Seneka kimi yazıçılar yunan tərzlərindən istifadə edərək yazdılar. Publi Korneli Spion Afrikan kimi romalı qəhrəmanlar fəlsəfə oxumağa meyilli idi və yunan mədəniyyəti və elmini lazimi nümunə kimi görürdülər. Roma imperatoru Neron e. 66-cı ilində Yunanıstanı ziyarət etmiş və yunan olmayanların iştirak etməsini qadağan edən qaydalara baxmayaraq Qədim Olimpiya oyunlarında iştirak etmişdir. Adrianın da yunanlara xüsusi marağı vardı.
Ellin mədəniyyətinin təsirinə məruz qalmış Şərqin yunan dilində danışan cəmiyyətləri II–III əsrlərdə erkən xristianlığın yayılmasına təsir etmişdir. Xristianlığın ilk liderləri və yazıçıları (ələlxüs da Həvari Pavel) Yunanıstandan olmasalar da, əsasən yunan dilində danışırdılar. Əhdi-cədid yunan dilində yazılmışdı və bəzi hissələri ("Koriniflilərə birinci məktub","Salonikililərə birinci məktub","Filippililərə məktub","Vəhy Kitabı") Yunanıstandakı kilsələrin erkən xristianlıqdakı əhəmiyyətinin sübutudur. Beləliklə Yunanıstanın böyük hissəsi paqanizmə inandı və qədim yunan dini ayinləri e. IV əsrinin sonlarında, 391–392-ci illərdə Roma imperatoru I Feodosi tərəfindən qadağan edildikdə hələ də olurdu. Qeydə alınmış sonuncu Olimpiya oyunları 393-cü ildə baş tutdu. Növbəti əsrdə bir çox məbəd dağıdıldı və yaxud zərər gördü. Afinada və quraq yerlərdə paqanizmin e. VI əsri, hətta daha sonrasına qədər davam etdiyi bilinir. İmperator Yustinianın 529-cu ildə Afina Neoplatonik Akademiyasını bağlatması bir çoxları tərəfindən qədim dövrün sonu kimi qəbul edilsə də, akademiyanın bundan bir müddət sonra da fəaliyyət göstərdiyinə dair sübutlar mövcuddur. Cənub-şərqi Peloponnes kimi bəzi uzaq yerlər e. X əsrinə qədər paqan qalmışdır.
Qərbi Roma imperiyasının V əsrdə süqutunun ardınca Şərqi Roma imperiyası ənənəvi olaraq Bizans imperiyası kimi tanındı (lakin həmin dövrdə sadəcə "Romalıların krallığı" adlandırılmışdır). İmperiya 1453-cü ildə süqut etmişdir. Paytaxtı Konstantinopol olan imperiyanın dili və mədəniyyəti yunan, dini isə qatı Şərqi Ortodoks xristianlığı idi.
4-cü əsrdən etibarən imperiyanın Balkan əraziləri, o cümlədən Yunanıstan barbar basqınlarından əziyyət çəkirdi. IV–V əsrlərdə qotlar və hunların köçləri və basqınları, eləcə də VII əsrdə slavyanların Yunanıstanı işğal etməsi yunan yarımadasındakı imperiya gücünün dramatik çöküşünə səbəb oldu. Slavyanların işğalından sonra imperiya hökuməti sadəcə adalar və quru ərazilər, xüsusilə də Afina, Korinf və Saloniki kimi sıx məskunlaşılmış qala divarları ilə əhatələnmiş şəhərlər üzərində rəsmi hakimiyyətə malik idi. Həmçinin bəzi dağlıq ərazilər öz güclərinə üsyanlar etmiş və imperiya hakimiyyətini tanımağa dəvət etmişdir. Bu ərazilər xaric, digər yerlərdə slavyanların məskunlaşdığı təxmin edilir."Sinekdem"səlnaməsinə görə, VI əsrin əvvəllərində Yunanıstanda təxminən 80 şəhər var idi və IV–VII əsrlər təkcə Yunanıstanda deyil, bütün Şərqi Aralıq dənizində yüksək rifah dövrü hesab edilir.
Müasir Yunanıstanın demək olar ki, hamısı VIII əsrə qədərpentarxiyasisteminə əsasən RomaMüqəddəs taxtınıntabeliyində idi. Bizans imperatoruIII LeoVIII əsrdə Konstantinopolpatriarxınınsərhədlərini qərbə və şimala köçürmüşdür.
Bizans imperiyası VIII əsrin sonlarındaBizans-ərəb müharibələrindəitirilmiş torpaqları geri almağa başlamış və yunan yarımadasının çox hissəsi IX əsrdə mərhələli şəkildə yenidən imperiyanın tabeliyinə keçmişdir. Bu proses Siciliya və Kiçik Asiyadan yunan yarımadasına böyük yunan axını ilə asanlaşdırılmış, həmçinin bir çox slavyan əsir götürülərək Kiçik Asiyada yenidən məskunlaşdırılmış və qalan az saylı slvayanlar isə assimlasiya edilmişdir. Bu müddət ərzindəYunan Ortodoks Kilsəsiyunan düşüncələrinin daha genişOrtodoksdünyasına yayılmasına da təsir etmişdir.
Dördüncü Səlib yürüşüvə "latınların" 1204-cü ildə Konstantinopolu ələ keçirməsinin ardınca YunanıstanEpir çarlığı(Bizansın xələfi olan bir dövlət) vəfransızhakimiyyəti (Frankokratiyakimi tanınır) arasında parçalandı. Bəzi adalar isəVenesiyahakimiyyəti altına keçdi. 1261-ci ildə Bizans imperiyasının paytaxtı Konstantinopolda yenidən quruldu və imperiyanın yunan yarımadasının çox hissəsi geri qaytarıldı. LakinAxeya knyazlığıvə şimaldakı düşmənEpir çarlığıXIV əsrə qədər böyük regional güc kimi qaldı. Adaların çoxu isə Ceneviz və VCenesiya hakimiyyəti altında qalmağa davam etdi.Paleoloqlarsülaləsinin (1261–1453) dövründə yunan vətənpərvərliyinin yeni dövrü başlamış və qədim yunan bərpa edilmişdi.
Buna görə də dövrün qabaqcıl şəxsiyyətləri imperiya titulunun "Ellenlərin imperatoru" olaraq dəyişdirilməsini təklif etmiş və XIV əsrin sonlarında imperator çox vaxt "Ellenlərin imperatoru" kimi adlandırılmışdır. Oxşar şəkildə o dövrə aid bir çox beynəlxalq müqavilədə Bizans imperatoru "Imperator Graecorum" adlandırılmışdır.
XIV əsrdə yunan yarımadasının böyük hissəsini əvvəlcəserblər, sonra isəOsmanlılarələ keçirmişdir. 15-ci əsrin əvvəllərində Osmanlı irəliləyişi o demək idi ki, Yunanıstandakı Bizans ərazisi əsasən onun o vaxtkı ən böyük şəhəri Saloniki və Peloponnes (Moreya despotluğu) ilə məhdudlaşır. 1453-cü ildə Konstantinopolun Osmanlıların əlinə keçməsindən sonra Moreya Bizans imperiyasının Osmanlılara qarşı dayanan son qalıqlarından biri idi. Lakin o da 1460-cı ildə Osmanlıların əlinə keçdi. Türklərin fəthi ilə, o vaxta qədərklassik yunanbiliyini qoruyub saxlamaqda böyük məsuliyyət daşıyan bir çox bizans yunan alimi Qərbə qaçaraq böyük bir ədəbiyyat toplusunu özləri ilə götürdülər və bununla daİntibah dövrünəəhəmiyyətli töhfə verdilər.
Yunanıstan və Egery adalarının çoxu XV əsrin sonundaOsmanlıhakimiyyətində,KiprvəKritisəVenesiyahakimiyyətində idi və 1571–1670-ci illərə qədər Osmanlı nəzarətinə keçmədi. Yunan dilindən istifadə edilən dünyadakı ən uzun müddət Osmanlı hakimiyyətindən qaça bilən tək ərazi 1797-ci ildəBirinci Fransa Respublikasıtərəfindən tutulana qədər Venesiyanın nəzarətində qalan, daha sonra 1809-cu ildəBirləşmiş Krallığakeçən və 1864-cü ildə Yunanıstanla birləşənİon adalarıolmuşdur.
İon adaları və İstanbuldakı bəzi rumlar rahat yaşayarkən və İstanbul rumları (fanariotlar) Osmanlı hakimiyyətində yüksək vəzifələrə gələrkən Yunanıstandakı əhalinin çoxu Osmanlı fəthinin iqtisadi nəticələri ilə baş-başa idi. Ağır vergilər tətbiq edildi və növbəti illərdə Osmanlı imperiyası kəndlərdə yaşayan yunan əhalisini faktiki olaraq təhkimçiliyə çevirərək irsi mülklər yaratmaq siyasətini həyata keçirdi.
Yunan Ortodoks KilsəsivəKonstantinopol Pravoslav KilsəsiOsmanlı hökumətləri tərəfindən etnik olaraq yunan olub-olmamasından asılı olmayaraq, Osmanlı imperiyasının bütünortodoks xristianəhalisinin hakim orqanları kimi qəbul edilirdi. Osmanlı dövləti qeyri-müsəlmanlarıislamıqəbul etməyə məcbur etməsə də, xristianlar Osmanlı imperiyasındakı aşağı statuslarını vurğulamaq üçün bir neçə növ ayrı-seçkiliklə üzləşdilər. Xristianlara qarşı ayrı-seçkilik, xüsusən də yerli Osmanlı hakimiyyətləri tərəfindən sərt rəftarla birləşdikdə, səthi olsa da, islamı qəbul etməyə səbəb oldu. XIX əsrdə bir çox "kripto-xristianlar" köhnə dini sədaqətlərinə qayıtdılar.
Yunanıstanın bəzi şəhərlərindəsultantərəfindən təyin olunan qubernatorlar var idi, bəziləri isə (Afina kimi) özünü idarə edən bələdiyyələr idi.
1821-ci ildə baş verən Yunan inqilabından əvvəl yunanlar Osmanlılara qarşı bir sıra döyüşlər başlatmışdı. 1571-ci ildəLepanto döyüşünəyunanların qoşulması, 1600–1601-ci illər Epir kəndli üsyanları (Ortodoks yepiskopuDionis Skilosofunbaşçılığı ilə), 1684–1699Moreya müharibəsivə 1770-ci ildəRusiyanınqızışdırdığı və Osmanlı imperiyasını rusların maraqları lehinə parçalamağı hədəfləyənOrlov üsyanıbuna nümunədir. Bu üsyanların hamısı Osmanlı tərəfindən yatırıldı. Bir çox yunan Osmanlı ordusunda (xüsusilə Osmanlı donanmasında) xidmət göstərmək üçün Osmanlı vətəndaşı olaraq hərbiyə qəbul edilirdi. Ortodoks əhalidən məsul olan Konstantinopol Pravoslav Kilsəsi ümumiyyətlə imperiyaya sadiq qaldı.
XVI–XVII əsrlər yunan tarixində "qaranlıq dövr" kimi qəbul edilir. Osmanlı hakimiyyətinin dağılması ehtimalı və sadəcə İon adaları türklərin hakimiyyətində deyildi. OsmanlılarKerkiranı1537-ci il, 1571-ci il və 1716-cı illərdə üç dəfə mühasirəyə almış və bunların hamısı da Osmanlıların geri çəkilməsi ilə bitmişdir. Lakin XVIII əsrdə gəmiçilik və ticarətdəki bacarıqlarına görə varlı və dağınıq yunan tacir sinifi yarandı. Bu tacirlər Aralıq dənizi, Balkan yarımadası və Qərbi Avropada ittifaqlar quraraq Osmanlı imperiyasındakı ticarətə hakim oldular. Osmanlı fəthi YunanıstanıReformasiyavəMaarifçilikkimi mühüm Avropa intellektual hərəkətlərindən uzaq saxlasa da, bu düşüncələr Fransız inqilabının idealları vəromantik milliyətçilikilə birlikdə ticarət diasporunun vasitəsi ilə yunan dünyasına təsir etməyə başladı. XVIII əsrin sonlarında müstəqil yunan dövləti təsəvvür edən ilk inqilabçıRiqas Fereosmilli himn və Yunanıstanın ilk detallı xəritəsi də daxil olmaqla yunan müstəqilliyinə dair bir sıra sənədiVyanadanəşr etdi. 1798-ci ildə Osmanlı agentləri Fereosu öldürdü.
XVIII əsrin sonlarındaMüasir Yunanıstan maarifçiliyidövründə sekulyar təhsilin artışı diasporunqərbləşmişyunan dilində danışanelitalarıiçərisində mövcduluğunuqədim Yunanıstanaəsaslandıran, digər xalqlardan fərqli vəsiyasi azadlıqhüququna sahibyunan millətidüşüncəsinin yaranmasına yol açdı. Bu intellektual situasiyada qurulan təşkilatlardan biri 1814-cü ildəOdessadakıtacirlərin qurduğu gizli təşkilatFiliki Eteriyaidi.Şərqi Roma imperiyasınındirçəlməsinə can atan vəÇar Rusiyasınındəstəyinə sahib olduqları təəssüratını yaradanortodoksməsihçi kahin ənənəsini mənimsəyərək 1815-ci ildən başlayaraq Osmanlı ticarətində baş verən böhranda yunan ortodoks dünyasının ənənəvi mərtəbələriniliberal milliyətçigörüşlərinə qatmağı bacardılar. Filiki Eteriya Peloponnes yarımadası, Tuna çarlıqları və İstanbulda inqilab başlatmağı planladı. Bu üsyanların birincisi 6 mart 1821-ci ildə Tuna çarlıqlarında Aleksandr Ypsilantın rəhbərliyi ilə başladı. Lakin qısa müddət sonra Osmanlılar üsyanı yatırdı. Şimaldakı hadisələr Peloponnesdəki yunanları hərəkətə gətirdi və 17 mart 1821-ci ildəmaniotlarOsmanlılara müharibə elan etdi.
Martın ayının axırlarında Peloponnes Osmanlılara qarşı açıq-aydın üsyan edirdi və 1821-ci ilin oktyabr ayında Feodor Kolokotronun komandanlığında olan yunanlarTripolisiələ keçirmişdi. Peloponnes üsyanının ardınca Krit, Makedoniya və Mərkəzi Yunanıstanda üsyanlar başladı və bu üsyanlar qısa müddətdə yatırıldı. Həmin vaxt ərzində yunan donanması Osmanlı donanması üzərində uğur qazanırdı və Osmanlı kömək qüvvələrinin dəniz yolu ilə gəlməyinə mane olurdu. 1822–1824-cü illərdə türklər və misirlilərXiosvəPsarada daxil olmaqla adaları dağıdaraq xalqı kütləvi şəkildə öldürdülər. Xios adasında yaşayan 120.000 nəfərlik yunan əhalisinin təxminən dörddə üçü öldürüldü, kölələşdirildi və ya xəstəlikdən öldü. Bu, Qərbi Avropada ictimai rəyi yunan üsyançılarının xeyrinə gücləndirməyə təsir etdi.
Qısa müddət sonra müxtəlif yunan qrupları arasında gərginliklər yaşandı və bu da ard-arda iki vətəndaş müharibəsinə səbəb oldu. Bu vaxt ərzində Osmanlı sultanı II Mahmud ərazi qarşılığında oğlu İbrahim paşanı üsyanı yatırmaq üçün ordu ilə Yunanıstana göndərməyi qəbul edən misirli Mehmet Əli ilə görüşdü. İbrahim 1825-ci ilin fevralında Peloponnesə gəldi və gələn kimi də uğur qazandı. Belə ki, 1825-ci ilin sonunda Peloponnesin çox hissəsi Misirin nəzarətində idi. 1825-ci ilin aprelindən bəri türklərin mühasirəyə aldığı Missolonq şəhəri 1826-cı ilin aprelində tutuldu. İbrahim Manidə məğlub olsa da, Peloponnesdəki üsyanın çoxunu yatırmış və Afinanı geri qazanmışdı.
Uzun illər davam edən danışıqlardan sonra üç böyük güc olan Fransa, Rusiya imperiyası və Böyük Britaniya münaqişəyə müdaxilə etməyə qərar verdi. Hər ölkə Yunanıstana donanma göndərdi. Birləşmiş Osmanlı-Misir donanmalarının yunan adası Hidraya hücum edəcəyindən xəbər tutan müttəfiq donanması Osmanlı-Misir donanmasını Navarində saxladı. Bir həftə davam edən münaqişə Osmanlı-Misir donanmasının dağılması ilə nəticələnən Navarin döyüşü (20 oktyabr 1827-ci il) ilə başa çatdı. Misir ordusunun Peloponnesdən çıxmasına nəzarət etmək üçün fransız kəşfiyyat gücü göndərildi. Yunanlar 1828-ci ildə Mərkəzi Yunanıstanın tutulan hissəsinə irəlilədilər. Uzun illər davam edən danışıqların nəticəsində yeni qurulan yunan dövləti nəhayət 1830-cu ildə London protokolu ilə tanındı.
1827-ci ildə Üçüncü Milli Məclis kerkilalıİoannis KapodistriasıBirinci Yunanıstan Respublikasınınilk qubernator seçdi. Kapodistrias bir sıra dövlət, iqtisadiyyat və hərbi status qurdu. Qısa müddət sonra yerli maraqlarla arasında mübahisələr yarandı. Kapodistriasın 1831-ci ildə öldürülməsinin və bir il sonrakıLondon konfransınınardıncaböyük güclərBritaniya, Fransa və Rusiya Bavariya şahzadəsiOtto fon Vittelsbaxıhökmdar təyin etdi. Ottonun hökmdarlığıdespotikidi və müstəqilliyinin ilk 11 ilində Yunanıstanı Baş nazirYozef Lüdviq fon Armansperq, daha sonra həm kral, həm də Baş nazir olan Ottonun özü tərəfindən idarə edilən Bavariya oliqarxiyası idarə etdi. Bu dövrdə Yunanıstan onu qoruyan üç böyük gücFransa,Rusiyavə Böyük Britaniyadan əlavəBavariyanında təsiri altında qaldı. 1843-cü ildə baş verən üsyan nəticəsində Otto konstitusiya və nümayəndəli məclis qəbul etməyə məcbur oldu.
Ottonun hökmdarlığı mütləq olsa da, ilk illərdə yunan idarəetməsinin və təhsilinin əsasını təşkil edən qurumların yaradılmasında təsiri olmuşdur. Təhsil sistemi, dənizçilik və poçt əlaqəsi, mülki idarə və ən vacibi hüquq qanunu kimi sahələrdə əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə edilmişdir. Tarixi revizionizm ölkənin qədim yunan irsinin təbliği lehinə de-bizanslaşdırma və de-osmanlılaşdırma formasını aldı. Milli paytaxt 1829-cu ildən bəri paytaxt olan Nafpliodan o dövrdə daha kiçik qəsəbə olan Afinaya köçürüldü. Dini inqilab keçirildi və Ottonun katolik qalmağına baxmayaraq, Yunanıstan kilsəsi Yunanıstanın milli kilsəsi kimi quruldu.Müjdəgünü olan 25 mart yunan kimliyi ilə ortodoksluq arasındakı əlaqəni gücləndirmək üçün Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsinin ildönümü seçildi.
Otto 23 oktyabr 1862-ci il inqilabında devrildi. Bir çox səbəblər onun devrilməsinə və sürgün edilməsinə səbəb oldu, o cümlədən Bavariya hökuməti, ağır vergilər vəKritiOsmanlı imperiyasından ilhaq etmək üçün uğursuz cəhd. Üsyanın katolizatoru OttonunKonstantin Kanarisibaş nazir vəzifəsindən uzaqlaşdırması oldu. Bir il sonra Ottonun yerinə Danimarka şahzadəsi Vilhelm (Vilyam) gəldi vəI Georqadını alaraq Britaniyadan tac taxma hədiyyəsi kimi İon adalarını gətirdi. 1864-cü ildə qəbul edilən yeni konstitusiya ilə Yunanıstanın idarəetmə formasıkonstitusiyalı monarxiyadandaha demokratik olantaclı respublikayadəyişdirildi. 1875-ci ildə hökumətin formalaşması üçün tələb kimiparlament çoxluğukonsepsiyasıXarilaos Trikupistərəfindən təqdim edilərək monarxiyanın üstünlük verdiyiazlıqların hökumətlərinitəyin etmək səlahiyyətini məhdudlaşdırdı.
Korrupsiya TrikupisinKorinf kanalıkimi infrastruktur layihələrini maliyyələşdirmək üçün artan xərcləri ilə birlikdə zəif Yunanıstan iqtisadiyyatını həddindən artıq yüklədi və 1893-cü ildə dövlətin müflisliyini elan etməyə məcbur etdi. Yunanıstan ölkənin borculalarının geri ödəniş etmələri üçün Beynəlxalq Maliyyə Komissiyası qurmağı qəbul etdi.
Lakin bütün yunan milləti Osmanlı tabeliyində olan yunan ərazilərinin müstəqilliyini təmin etmək üçün birləşmişdi. Ələlxüsus daKritdə 1866–1869-ci illərdədavam edən üsyan milliyətçiliyi artırmışdı.Rusiya və Osmanlı arasında 1877-ci ildə müharibəbaşladıqda yunan xalqı Rusiyanın tərəfində oldu. Lakin Yunanıstan çox kasıb idi və ingilislərin müdaxilə etməyindən çəkindiyi üçün rəsmi olaraq müharibəyə qoşulmadı. Buna baxmayaraq, 1881-ci ildəFessaliyavəEpirinkiçik bir hissəsiBerlin müqaviləsinəəsasən Yunanıstana verildi. Amma Yunanıstanın Kriti geri qaytarmaq ümidləri puç oldu.
Kritdəki yunanlar müntəzəm üsyanlar törətməyə davam etdilər və 1897-ci ildə Teodoros Deligiannisin başçılığı ilə yunan hökuməti xalqın təzyiqinə boyun əyərək Osmanlılara müharibə elan etdi. 1897-ci ilOsmanlı-Yunanıstan müharibəsindəyaxşı təhsil görməmiş və Yunanıstan ordusunu Osmanlılar məğlub etdi. Lakin Yunanıstan böyük güclərin müdaxiləsi nəticəsində Türkiyə sərhədi boyunca sadəcə kiçik ərazi itirərək, Krit Yunanıstan qrafıGeorqunidarəçiliyindəmuxtar dövlətkimi quruldu. Dövlət xəzinələri boş olduğu üçün fiskal siyasət Beynəlxalq Maliyyə Komissiyasının nəzarəti altına keçdi.
Georgios TeotokisinBaş nazirliyi dövründə bir qrup hərbi zabit 1909-cu ilin avqustunda çevriliş təşkil etdi və qısa müddət sonra Afinaya milli regenerasiya vizyonunu çatdıran kritli siyasətçiElefterios Venizelosuçağırdı. İki seçim qazanan və 1910-cu ildə Baş nazir olan Venizelos geniş maliyyə, sosial və konstitusiya islahatlarına başladı, ordunu yenidən təşkil etdi, YunanıstanıBalkan ittifaqınınüzvü etdi vəBalkan müharibələrindəölkəni idarə etdi. 1913-cü ildəKrit,EpirvəMakedoniyanıözünə birləşdirən Yunanıstanın ərazisi və əhalisi təxminən iki qat artmışdı. Növbəti illərdə kralI Konstantinilə xarizmatik Venizelos arasındaBirinci Dünya müharibəsiərəfəsində ölkənin xarici siyasəti üzərində baş verən mübarizə ölkənin siyasi səhnəsinə hakim oldu və ölkə iki zidd qrupa ayrıldı. Birinci Dünya müharibəsinin bəzi hissələrində Yunanıstanda iki hökumət var idi. Belə ki,AfinadaAlmaniya tərəfdarıkralçı hökumət vəSalonikidəAntanta tərəfdarıvenizelisthökumət. Bu iki hökumət 1917-ci ildə Yunanıstanın rəsmi olaraqİttifaq dövlətləritərəfində müharibəyə qoşulması ilə birləşdi.
Yunanıstan Birinci Dünya müharibəsindən sonra həmin dövrdə çoxlu yerli yunan əhalisi olanKiçik Asiyayadoğru genişlənməyə cəhd etmiş, lakin 1919–1922-ci illərTürkiyə-Yunanıstan müharibəsindəməğlub olaraqKiçik Asiya yunanlarıkütləvi şəkildə qaçmağına töhfə vermişdir.Yunan soyqırımındabaş verən bu hadisələr müxtəlif mənbələrə görə, Osmanlı və türk səlahiyyətlilərinin bir neçə min Kiçik Asiya yunanından əlavə, oxşar saydaaysorvə daha çox saydaerməninində ölümünə töhfə verdiyi dövrlə üst-üstə düşür. Nəticədə Kiçik Asiyadan yunanların köçü davamlı oldu vəYunanıstanla Türkiyə arasında rəsmi əhali mübadiləsiilə genişləndirildi. Mübadilə müharibəni bitirənLozanna müqaviləsininşərtlərindən biri idi.
Növbəti dövr qeyri-sabitliklə yadda qaldı, çünki Türkiyədən olan 1,5 milyondan çox mülksüz yunan qaçqını Yunan cəmiyyətinə inteqrasiya olunmalı idi.Kapadokiya yunanları,pont yunanlarıvə Yunan Ortodoksluğunun qeyri-yunan davamçıları da mübadiləyə məruz qaldılar. Qaçqınların bəziləri dil bilmirdi. Qaçqınların sayı Yunanıstanın əvvəlki əhalisinin dörddə birindən çox olduğuna görə qaçqınlar müharibədən sonra da əhalinin dramatik artımına səbəb olmuşdur.
Kiçik Asiyada baş verən fəlakətli hadisələrdən sonra monarxiya 1924-cü ildə referendum keçirilərək ləğv edildi vəİkinci Yunanıstan Respublikasıelan edildi. 1935-ci ildə kralçı generaldan siyasətçiliyə keçənGeorgios Kondilisdövlət çevrilişi ilə hakimiyyəti ələ keçirdi və hiləli referendum keçirərək respublikanı ləğv etdi. Daha sonra kralII GeorqYunanıstana qayıtdı və hakimiyyətə yenidən gətirildi.
Baş nazir İoannis Metaksas və dövlət başçısıII Georqarasında 1936-cı ildə imzalanmış müqaviləyə əsasən, Metaksas4 avqust rejimiadı ilə tanınan diktatorluq rejiminin rəhbəri təyin edildi. Beləcə qısa fasilələrlə 1974-cü ilə qədər davam edəcək avtoriat hakimiyyət dövrü başladı.Yunanıstan diktatorluq olsa da, Britaniya ilə yaxşı münasibətlər qurmağa davam etdi vəOx dövlətləriilə müttəfiq olmadı.
28 oktyabr 1940-cı ildəFaşist İtaliyasıYunanıstandan təslim olmağını tələb etdi, lakin Yunanıstan hökuməti bunurədd etdi. Nəticədə baş verənİtaliya-Yunanıstan müharibəsindəYunanıstan İtaliya qüvvələrini Albaniyaya dəf edərəkanti-Hitler koalisiyasıilə birgə quruda Ox dövlətlərinə qarşı ilk qələbəsini qazandı. Yunanıstanın italyanlara qarşı apardığı mübarizə və qazandığı qələbə o dövrdə çox tərifləndi. Fransız generalıŞarl de QollYunan müqavimətinin şiddətini tərifləyənlər arasında idi. Rəsmi bildirişdə de Qoll yunanların müqavimətinə heyranlığını bildirmişdir:
Ölkə, xüsusiləMetaksas xətti döyüşündəşiddətli yunan müqavimətinə baxmayaraqYunanıstan döyüşündənasist Almaniyasıqüvvələri tərəfindən tutulacaqdı.
Afina və Salonikini nasistlər, ölkənin digər ərazilərini isə nasist Almaniyasının müttəfiqləri olan faşist İtaliyası və Bolqarıstan idarə edirdi. İşğal Yunanıstanın mülki əhalisi üçün dəhşətli çətinliklərə səbəb oldu. 1941–1942-ci illərin qışında 100.000-dən çox mülki əhali aclıqdan öldü, on minlərlə əhali nasistlərin və onlarınkollaborsionistlərininrepressiyaları nəticəsində həyatını itirdi, ölkə iqtisadiyyatı məhv oldu və yunan yəhudilərinin böyük əksəriyyəti (on minlərlə) deportasiya edilərəknasist həbs düşərgələrindəöldürüldü. Avropadakı ən təsirli müqavimət hərəkatlarından biri olanyunan müqavimətinasistlər və onların kollaborsionistlərinə qarşı şiddəltli mübarizə apardı. Alman işğalçıları çox saylı vəhşiliklər, kütləvi edamlar, dinc əhalinin kütləvi öldürülməsi və repressiyalarda qəsəbə və kəndləri dağıtdılar. Razılaşdırılmış anti-partizan kampaniyası zamanı yüzlərlə kənd sistemli şəkildə yandırıldı və təxminən 1 milyon yunan evsiz qaldı. Ümumilikdə almanlar təxmini 21.000, bulqarlar 40.000 və italyanlar 9.000 yunanı edam etdi.
Yunanıstan Müttəfiqlərin Ox dövlətlərinin üzərində qazandığı qələbənin ardınca İtaliyadanDodekanesivə BolqarıstandanQərbi Frakiyanıgeri aldı. Ölkəkommunistgüclərlə anti-kommunist yunan hökuməti arasında 1949-cu ilə qədər davam edən və kommunistlərin qələbəsi ilə bitənvətəndaş müharibəsiyaşadı.Soyuq müharibəninilk mübarizələrindən biri hesab edilən bu konflikt növbəti otuz il ərzində daha çox iqtisadi dağıntı, əhalinin kütləvi yerdəyişməsi və ciddi siyasi qütbləşməyə səbəb oldu.
Müharibədən sonrakı on illiklər sosial mübarizələr, eləcə də solçuların siyasi və sosial sahələrdə geniş maginallaşması ilə səciyyələnsə də, Yunanıstan qismən ABŞ-ninMarşal planındəstəyi ilə sürətli iqtisadi artım və bərpa prosesini yaşadı. 1952-ci ildə YunanıstanNATO-ya qoşularaq Soyuq müharibəninQərb blokunaüzvlüyünü gücləndirdi.
KralII Konstantinin1965-ci ilin iyulundaGeorgios Papandreununmərkəzçi hökumətini istefaya göndərməsi uzunmüddətli siyasi qarışıqlığa səbəb oldu və bu,Polkovniklər rejimitərəfindən 21 aprel 1967-ci ildə dövlət çevrilişi ilə nəticələndi. Hərbi xunta dövründə vətəndaş hüquqları dayandırıldı, siyasi repressiyalar gücləndi və insan hüquqlarının pozulması, o cümlədən dövlət tərəfindən icazə verilən işgəncələr geniş vüsət aldı. İqtisadi artım 1972-ci ildəki durğunluqdan əvvəl sürətli şəkildə davam etmişdir. 17 noyabr 1973-cü ildəAfina Politexnik üsyanınınvəhşicəsinə yatırılması Papadopulos rejiminin süqutuna səbəb olan hadisələri hərəkətə gətirdi, nəticədəGeorgios Papadopulosudevirən və briqadaDimitrios İoannidisiyeni xuntaman kimi təyin edən əks çevriliş oldu. Türkiyə 20 iyul 1974-cü ildə Yunanıstanın dəstəklədiyi Kipr çevrilişinə cavab olaraqKipr adasını işğal etdivə Yunanıstanda rejimin dağılmasına vəmetapolitefsivasitəsilə demokratiyanın bərpasına səbəb olan siyasi böhrana yol açdı.
Eks baş nazirKonstantinos Karamanlisin1963-cü ildən bəri sürgündə yaşadığı Parisdən geri dəvət edildi və bu,Metapolitefsidövrünün başlanğıcını qoydu. 1964-cü ildən bəri ilk çoxpartiyalı seçkilər Politexnik üsyanının birinci ildönümündə keçirildi. Monarxiyanın yenidən qurulmaması üçün keçirilən referendumdan sonra 11 iyun 1975-ci ildə demokratik və respublikaçıkonstitusiyaelan edilmişdir.
George Papandreunun oğluAndreas PapandreuKaramanlisin mühafizəkarYeni Demokratiyapartiyasına qarşılıq verərəkPanhelenik Sosialist Hərəkatı(PASOK) qurdu. Bu iki siyasi partiya növbəti 40 il ərzində hökumətə hakim oldu. Yunanıstan 1980-ci ildə NATO-ya yenidən qoşuldu. 1 yanvar 1981-ci ildəAvropa Cəmiyyətlərinin(daha sonraAvropa İttifaqının) 10-cu üzvü olan Yunanıstanda davamlı inkişaf dövrü başladı. Sənaye müəssisələri və ağır infrastruktura qoyulan sərmayələr, eləcə də Avropa İttifaqından ayrılan vəsaitlər və turizm, gəmiçilik və sürətlə inkişaf edən xidmət sektorundan əldə olunan gəlirlər ölkəninhəyat standartınıgörülməmiş səviyyələrə qaldırdı.1981-ci ildə Andreas Papandreunun seçilməsi ilə 1980-ci illərdə mühüm islahatlar keçirildi. IBirinci Dünya müharibəsindəki milli müqaviməti tanıdı, mədəni evlilik, cehiz qaldırıldı, təhsil sistemi və xarici siyasət doktrinaları dəyişdi. Lakin Papandreunun dövrü korrupsiya, ikirəqəmli inflyasiya, durğunluq və daha sonra ölkə iqtisadiyyatında problemlər yaradan büdcə defisitləri ilə də əlaqələndirilmişdir.
1990-cı illərdə olduğu kimi 2000-ci illərdə də Yunanıstanın Balkan ölkələri üzərindəki təsiri zirvədə idi. Ölkə 2001-ci ildəavrovalyutasını qəbul etmiş və2004 Yay Olimpiya OyunlarınaAfinada ev sahibliyi etmişdir.
Yunanıstan 2010-cu ildən bəridünya iqtisadi böhranıvə bununla əlaqəliAvropa borc böhranınəticəsində əhəmiyyətli dərəcədə zərər görmüşdür. Avronun qəbulu ilə əlaqədar olaraq, Yunanıstan maliyyə böhranı yaşadıqda, rəqabət qabiliyyətini bərpa etmək üçün artıq valyutasınıdevalvasiyaedə bilməzdi.Həmin dövrdə xüsusilə gənclərin işsizliyi artmışdı. 2012-ci ilin may və iyun aylarında keçirilən iki seçkilərdə əvvəllər iki əsas partiya olan PASOK və Yeni Demokratiyanın nüfuzu azaldığına görə yeni yaranmış partiyalar Yunanıstanın siyasi kontekstində böyük dəyişikliklər etdi. 2015-ci ilin yanvarındaAleksis Tsipras(SYRIZA) baş nazir seçildi, beləliklə Yunanıstanın iki əsas partiyasından olmuyan ilk baş nazir oldu. Hökumətin borc böhranı və ardınca qənaət siyasətləri etirazlara və sosial qarşıdurmalarla nəticələndi. Xilasetmə mexanizmalarının sona çatması və iqtisadi artımın bərpa olması ilə böhran 2018-ci il civarında başa çatdı.
Eyni zamanda 2018-ci ilin iyununda Yunanıstan Baş naziri Aleksis Tsipras və Şimali Makedoniya Baş naziriZoran ZaevPrespa sazişiniimzalayaraq iki ölkənin münasibətlərini gərginləşdirənad mübahisəsinihəll etdilər, eləcə də Şimali Makedoniyanın Aİ və NATO-ya üzv olma yolunu asanlaşdırdılar.
2019-cu ilin iyul ayında mərkəz sağçı Yeni Demokratiya partiyası iqtidar solçu SYRIZA üzərində seçkiləri qazandıqdan sonraKiriakos Mitsotakisyeni baş nazir oldu. 2020-ci ilin martındaYunanıstan parlamentiqeyri-partizan namizdənKaterina SakellaropulunuYunanıstanın ilk qadınPrezidentiseçdi. Yunanıstan iqtisadiyyatı 2020-ci illərdə COVID-dən sonrakı iqtisadi bərpa, güclü investisiyalar və turizm gəlirləri ilə . Yunanıstan 2024-cü ilin fevral ayında eynicinsli evliliyi və eynicinsli cütlüklərin övladlıq götürməsini tanıyan ilk ortodoks xristian ölkəsi oldu.
Cənub vəCənub-Şərqi Avropadayerləşən YunanıstanBalkan yarımadasınıncənub uc nöqtəsindən dənizə qədər uzanan,Peloponnesyarımadasında bitən və strateji cəhətdən Avropa, Asiya və Afrikanın kəsişmə nöqtəsində yerləşən dağlıq əraziyə malikdir. Yüksək girintili sahil xəttinə və çoxsaylı adalara görə Yunanıstan 13.676 km ilə dünyanın 11-ci ən uzun sahil xəttinə sahibdir. Quru sərhədi isə 1.160 km-dir. Ölkə təxminən 34° və 42° şimal enlikləri və 19° və 30° şərq uzunluqları arasında yerləşir, ekstremal nöqtələri aşağıdakılardır:
Yunanıstanın ərazisinin 80 %-i dağlardan və təpələrdən ibarətdir. Buna görə də ölkə Avropanın ən dağlıq ərazilərindən biridir. Yunantanrılarınınmifik məskəni olanOlimp dağıölkənin ən hündür nöqtəsi olan 2.918 metrlik Mitikas zirvəsində kulminasiya nöqtəsinə çatır. Qərbi Yunanıstanda çox sayda göl və su hövzəsi var.Pinddağ silsiləsi burada yerləşir vəZmolikasdağında (Yunanıstanın ən hündür ikinci dağı) 2.637 metrlik maksimum hündürlüyünə çatır.
Şimal-şərqi YunanıstandaŞərqi Makedoniya və FrakiyayayayılanRodop dağlarıyerləşir. Bu ərazidəDadia meşəsidə daxil olmaqla geniş, qalın, qədim meşələr vardır.
Geniş düzənliklər əsasən Fessali, Mərkəzi Makedoniya və Frakiyadadır. Bu ərazilər ölkədə azsaylı əkin sahələrindən olduqları üçün əsas iqtisadi rayonları təşkil edir. Sıx meşələrində nəsli kəsilməkdə olanqonur ayı,adi vaşaq,Avropa cüyürüvə çöl keçisi məskunlaşdığı halda, qıvrımlı suitilər vəsini çanaqlı tısbağalarkimi nadir dəniz növləri Yunanıstanı əhatə edən dənizlərdə yaşayır.
Yunanıstanda müxtəlif təsnifləndirmələrə əsasən, 1200-6000 aralığında ada yerləşir. Bunlardan 227-sində əhali məskunlaşıb və bu adalar qitələrarası ölkə hesab edilir.Kritən böyük və ən sıx məskunlaşılan adadır. İkinci sıradaEvbeya, ardınca isəLesbosvəRodosgəlir.
Yunan adaları ənənəvi olaraq aşağıdakı klasterlərlə qruplaşdırılır:
Yunanıstan iqlimiəsasənAralıq dənizi iqlimidir(Köppen:Csa), hansı ki, mülayim və sərin, rütubətli qış və isti, eləcə də quraq yayı özündə birləşdirir. Bu iqlimAfina,Kiklad adaları,Dodekanes,Krit,Peloponnes,İon adalarıvə Yunanıstan periferiyasının bəzi yerləri də daxil olmaqla dənizkənarı yerlərin çoxunda müşayiət olunur. Pind dağları ölkənin iqliminə təsir göstərir. Belə ki, dağların qərbindəki ərazilər dağların şərqindəki ərazilərə nisbətdə daha çox rütubətlidir. Nəticədə cənubda bəzi sahilyanı ərazilər istisemiarid iqlim(Köppen:BSh) kateqoriyasına düşür, məsələn Afina rivierası və bəzi Kiklad adaları, eləcə də şimalda soyuq ekvivalent iqlimə malikSalonikivəLarisaşəhərləri kimi bəzi ərazilər ( Köppen:BSk).
Şimal-qərbi Yunanıstanın dağlıq əraziləri və Peloponnesin dağlıq ərazilərində qış aylarında güclü qar yağandağ iqlimi(Köppen:D, E) müşahidə olunur. Şimali Yunanıstan,Mərkəzi Makedoniya,Qərbi MakedoniyavəŞərqi Makedoniya və Frakiyadarütubətli subtropik iqlim(Köppen: Cfa) müşahidə olunur. Belə ki, qış ayları soyuq və rütubətli, yay ayları isə isti və orta dərəcədə quraq keçir, eləcə də ara-bir göy gurultulu fırtınalar baş verir. Dağlarda və şimal ərazilərdə hər il qar yağır. Hətta Afina kimi aşağı cənub ərazilərdə belə qısa müddətli qar yağır.
Fitocoğraficəhətdən YunanıstanHolarktikfloristik vilayətinəaiddir vəAralıq dənizi hövzəsininŞərqi Aralıq dənizi əyaləti iləÇirkumboreal regionunİlliriya əyaləti arasında bölüşdürülür. Dünya Ətraf Mühit Mühafizəsi Vəqfi və Avropa Təbiət Agentliyinə görə, Yunanıstan ərazisi 6 ekoregiona bölünə bilər: İlliriya yarpaqlı meşələri, Pindus dağları qarışıq meşələri, Balkan qarışıq meşələri, Rodop dağlarının qarışıq meşələri, Egey və Qərbi Türkiyə sklerofilli və qarışıq meşələri və Krit Aralıq dənizi meşələri. 2018-ci ildə Meşə Landşaftı İndeksində 10 xaldan 6,6 xal alaraq 172 ölkə arasında 70-ci sırada yer almışdır.
Yunanıstanunitarparlamentarrespublikadır. MövcudKonstitusiyaV Revizion Parlamenti tərəfindən hazırlanıb qəbul edilmiş və 1967–1974-cü illər hərbi xuntasının ləğvindən sonra 1975-ci ildə qüvvəyə minmişdir. O vaxtdan bəri 1986, 2001, 2008 və 2019-cu illər olmaqla 4 dəfə dəyişdirilmişdir. Ümumilikdə 120 maddədən ibarət olan Konstitusiya hakimiyyətiicraedici,qanunvericivəməhkəməqollarına bölür vəvətəndaş azadlıqları, eləcə dəsosial hüquqlarageniş spesifik təminatlar (2001-ci ildə daha da gücləndirilmişdir) verir. 1952-ci il Konstitusiyasına edilən düzəlişləqadınların seçki hüququtəmin edilmişdir.
Nominal dövlət başçısıParlamenttərəfindən beş il müddətinə seçilənPrezidentdir. Konstitusiyaya əsasən, icra hakimiyyətini Prezident vəhökuməthəyata keçirir. Lakin 1986-cı ildə Konstitusiyaya edilən dəyişikliklə Prezidentin vəzifə və səlahiyyətləri əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırılmışdır. Buna görə də siyasi gücün çox hissəsi Yunanıstanın hökumət başçısı olan Baş nazirə verilmişdir. Baş nazir vəzifəsini Parlamentdən etimad səsi alan bilən siyasi partiyanın mövcud lideri tutur. Prezident rəsmi şəkildə baş naziri təyin edir, həmçinin onun tövsiyyəsi əsasında nazirlər kabinetinin digər üzvlərini təyin edir və vəzifədən kənarlaşdırır.
Qanunverici hakimiyyəti 300 üzvdən ibarət seçkilibir palatalı Parlamenthəyata keçirir. Parlamentin qəbul etdiyi qanunları Prezident elan edir. Parlament seçkiləri dörd ildən bir keçirilir, lakin Prezident müstəsna əhəmiyyət kəsb edən milli məsələ ilə bağlı Nazirlər Kabinetinin təklifi ilə Parlamenti vaxtından əvvəl buraxa bilər. Müxalifətetimadsızlıq səsverməsiniqəbul edə bilsə, prezident də parlamenti vaxtından əvvəl buraxmağa borcludur. Seçkilərdə səs vermə hüququ üçün yaş həddi 17-dir.
İƏİT-in 2016-cı il hesabatına görə, yunanlar əksər inkişaf etmiş ölkələrlə müqayisədə orta səviyyədə vətəndaş iştirakını nümayiş etdirir. Sonuncu seçkilərdə seçici fəallığı 64 % təşkil etmişdir ki, bu da İƏİT-in orta göstəricisi olan 69 %-dən aşağıdır.
Demokratiya yenidən bərpa olunduqdan indiyə kimi Yunanıstanın partiya sisteminə liberal-mühafizəkarYeni Demokratiya(ND) və sosial demokratPanhelenik Sosialist Hərəkatı(PASOK) hakim olmuşdur.Yunanıstan Parlamentindətəmsil olunan digər partiyalaraRadikal Sol Koalisiya(SYRIZA),Yunanıstan Kommunist Partiyası(KKE),Yunan HəllivəMeRA25daxildir.
PASOK və Yeni Demokratiya 2009-cu ildə borc böhranı başlayana qədər hakimiyyətdə bir-birini əvəz etdi. Böhrandan sonra bu iki böyük partiyanın nüfuzunda geriləmə yaşandı. 2011-ci ilin noyabrında iki böyük partiya daha kiçikOrtodoks Xalq Çağırışıiləböyük koalisiyayaqoşularaqAvropa Mərkəzi Bankınınkeçmiş vitse-prezidentiLukas Papadimosunbaşçılıq etdiyimilli birlik hökumətinəparlamentdə dəstək verəcəyinə dair söz verdi.Panos Kammenosbu hökumətin əleyhinə səs verdi və o, ND-dən ayrılaraqsağçı populistMüstəqil Yunanlarpartiyasını qurdu.
Koalisiya hökuməti 2012-ci ilin mayında parlament seçkilərinin keçirilməsinə səbəb oldu. Yunanıstanın ənənəvi siyasi partiyaları olanPASOKvəYeni Demokratiyanıngücü sırayla 43 %-dən 13 %-ə və 33 %-dən 18 %-ə düşmüşdür. SolçuSYRIZAisə 4 %-dən 16 %-ə yüksələrək ikinci böyük partiya olmuşdur. Heç bir partiyanın dayanıqlı hökumət qura bilmədiyinə görə 2012-ci ilin iyununda parlament seçkiləri keçirildi. İkinci seçkilərin nəticəsindəYeni Demokratiya(29%),PASOK(12%) vəDemokratik Sol(6%) partiyalarından ibarət koalisiya hökuməti quruldu.
SİRİZA o vaxtdan sol mərkəzçilərin əsas partiyası olaraq PASOK-u qabaqladı.Aleksis Tsipras2015-ci il yanvarın 25-də keçirilən ümumi seçkilərdə SİRİZA-nı qələbəyə aparıb, parlamentdə cəmi iki mandat fərqi ilə tam əksəriyyəti əldə edə bilmədi. Ertəsi gün TsiprasMüstəqil Yunanlarpartiyası ilə koalisiya yaratmaq üçün razılığa gəldi və Yunanıstanın baş naziri kimi and içdi. Tsipras vəzifəsindən istefa verdikdən sonra 2015-ci ilin avqustunda növbədənkənar seçkilər təyin etdi və bu, Yunanıstanın ilk qadın baş naziri olan hakimVasiliki Tanu-Xristofilununrəhbərlik etdiyi bir aylıq müvəqqəti administrasiyaya səbəb oldu. 2015-ci ilin sentyabrında keçirilən ümumi seçkilərdə Aleksis Tsipras 300 yerdən 145-ni qazanaraq və Müstəqil Yunanlarla yenidən koalisiya quraraq SİRİZA-nı növbəti qələbəyə apardı. Lakin o, 2019-cu ilin iyul ayında keçirilən ümumi seçkilərdə Yeni Demokratiya Partiyasının lideriKiriakos Mitsotakistərəfindən məğlub edildi. 7 iyul 2019-cu ildə Kiriakos Mitsotakis Yunanıstanın yeni Baş naziri kimi and içdi. O, Yeni Demokratiya partiyasının böyük qələbəsindən sonra sağ mərkəzçi hökumət qurdu.
Yunanıstanın xarici siyasətiXarici İşlər Nazirliyivə onun rəhbəriXarici işlər nazirivasitəsilə həyata keçirilir. Rəsmi olaraq Nazirliyin əsas məqsədləri Yunanıstanı digər dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlar qarşısında təmsil etmək, Yunanıstan dövlətinin və xaricdəki vətəndaşlarının maraqlarını qorumaq, yunan mədəniyyətini təbliğ etmək,yunan diasporuilə daha sıx əlaqələr qurmaq və beynəlxalq əməkdaşlığı təşviq etməkdir. YunanıstanınKipr,İtaliya,Fransa,Ermənistan,Avstraliya,İsrail,Amerika Birləşmiş ŞtatlarıvəBöyük Britaniyailə xüsusi əlaqələri olduğu bildirilir.Makedoniya adı uğrunda mübahisə2018-ci ildəPrespa müqaviləsiilə həll edildikdən sonra Nazirlik Yunanıstan dövləti üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən qalan iki məsələni müəyyən etdi. Bunlar Egey dənizində və müvafiq hava məkanındaTürkiyənin Yunanıstanın suverenlik hüquqlarına meydan oxumasıvəŞimali Kiprintürk işğalı ilə bağlıKipr böhranıdır.
Türkiyə ilə Yunanıstan arasında Şərqi Aralıq dənizində təbii sərvətlərə görə uzun müddətdir davam edən münaqişə var. Türkiyə yunan adaları ətrafında qanunikontinental şelfvəeksklüziv iqtisadi zonatanımır.
Bundan əlavə,Avropa,Asiya,Yaxın ŞərqvəAfrikayasiyasi və coğrafi yaxınlığına görə YunanıstanBalkan yarımadası,Aralıq dənizivə Yaxın Şərqdə sülh və sabitliyin təşviqinə kömək etmək məqsədilə regional siyasət inkişaf etdirmək üçün mühüm geostrateji əhəmiyyətə malik ölkədir. Bu, ölkəyə qlobal məsələlərdə orta güc statusu vermişdir.
YunanıstanAvropa Şurası,Avropa İttifaqı,Aralıq dənizi İttifaqı,Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı,Beynəlxalq Frankofaniya Təşkilatıvə qurucu üzvü olduğuBirləşmiş Millətlər Təşkilatıda daxil olmaqla bir çox beynəlxalq təşkilatın üzvüdür.
Yunanıstan Silahlı QüvvələrinəYunanıstan Milli Müdafiə Baş Qərargahı(yun.Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας – ΓΕΕΘΑ) nəzarət edir. Mülki səlahiyyətlərMüdafiə Nazirliyinəaiddir. Yunanıstan Silahlı Qüvvələri üç qoldan ibarətdir:
Bundan əlavə, Yunanıstan dənizdə hüquq-mühafizə, axtarış-xilasetmə və liman əməliyyatları üçünYunanıstan Sahil Mühafizəsinəmalikdir. Müharibə zamanı donanmaya dəstək verə bilsə də,Gəmiçilik Nazirliyinintabeliyindədir.
Yunanıstan hərbi qulluqçularının ümumi sayı 364 050 nəfərdir ki, onlardan 142 700 nəfəri aktiv, 221 350 nəfəri isə ehtiyatdadır. Yunanıstan silahlı qüvvələrdə xidmət edən vətəndaş sayına görədünyada 28-ci yerdədir.Məcburi hərbi xidmət19-45 yaş aralığı üçün bir ildir. Bundan əlavə, strateji cəhətdən həssas ərazilərdə yaşayan 18-60 yaş arası yunan kişilərdən Milli Qvardiyada yarımştat xidmət etmək tələb oluna bilər.
NATOüzvü kimi Yunanıstan hərbçiləri alyansın himayəsi altında təlimlərdə və yerləşdirmələrdə iştirak edir, baxmayaraq ki, onun NATO missiyalarında iştirakı minimaldır. Yunanıstan ordusuna hər il 7 milyard ABŞ dollarından çox vəsait xərcləyir ki, bu da ÜDM-in 2,3 %-ni təşkil edir ki, bu da mütləq göstəricilərə görədünyada 24-cü, adambaşına görə 7-ci, NATO-da isə ABŞ-dan sonra 2-ci ən yüksək yeri tutur. Üstəlik, Yunanıstan ÜDM-in 2 %-i kimi minimum müdafiə xərcləri hədəfinə çatan və ya onu ötüb keçən beş NATO ölkəsindən biridir.
Məhkəmə hakimiyyətiicraedici və qanunverici hakimiyyətdən müstəqildir və üç Ali Məhkəmədən ibarətdir:Yunanıstan Ali Mülki və Cinayət Məhkəməsi(yun.Άρειος Πάγος),Audit Məhkəməsi(yun.Συμβούλιο της Επικρατείας) vəDövlət Şurası(yun.Ελεγκτικό Συνέδριο). Məhkəmə sistemi həmçinin mülki və cinayət işlərinə baxan mülki məhkəmələrdən və vətəndaşlarla Yunanıstanın inzibati orqanları arasında mübahisələrə baxan inzibati məhkəmələrdən ibarətdir.
Yunanıstan Polisi(yun.Ελληνική Αστυνομία) Yunanıstanın milli polis gücüdür. Yol hərəkətinə nəzarətdən tutmuşkontrterrorizməqədər işlərə baxan çox böyük bir qurumdur.Jandarmeriya(yun.Χωροφυλακή) vəŞəhər Polisi(yun.Αστυνομία Πόλεων) qüvvələrinin birləşməsi nəticəsində 1984-cü ildə 1481/1-10-1984 saylı Qərarla (Hökumət qəzeti 152 A) qurulmuşdur.
Kallikratis proqramıislahatı 1 yanvar 2011-ci ildə qüvvəyə mindiyi vaxtdan Yunanıstan cəmi 325bələdiyyəbölünmüş 13regiondanibarətdir.54 köhnə rayon və rayon səviyyəli idarələrəsasən bölgələrinalt bölmələrikimi saxlanılıb. Yeddidesentralizasiya idarəregional əsasda inzibati məqsədlər üçün birdən üçə qədər bölgəni qruplaşdırır. HəmçininMərkəzi Makedoniyaregionu ilə həmsərhəd olan bir muxtar əraziAfondağı (yun.Ἄθως,"Müqəddəs dağ") var.