Pananggalan Jawa

Pananggalan JawautawaKaléndher Jawaiku diétung miturut saka peredharanémbulan, kayapananggalan Islam. Pananggalan liya ana kang dhasaré saka lakunésrengéngé. Miturutsajarah, sadurungé bangsaHindhuteka ing Tanah Jawa, wongJawawis duwé pananggalan dhéwé kang diaraniPranata mangsa, kang dadi paugerané para among tani. Pranata mangsa iki dhedhasar perédharané rembulan (Komariah). Wiwitané pranata mangsa mung dumadi saka 10 mangsa, lan sawisé tanggal10 Aprilyaiku pungkasané mangsa kasapuluh banjur nunggu mangsa pisanan (Kasa utawa Kartka) yaiku ing tanggal22 Juni. Mangsa nunggu mau kesuwèn saéngga dikukuhaké mangsa ka sewelas (Destha utawa Padrawana)) lan karolas (Sadha utawa Asaji) saéngga genep dadi rolas sasi. Pananggalan Saka diwiwiti tanggal15 Marettaun 78 Masèhi. Taun Saka padha karo Taun Masèhi yaiku didhasaraké saka perédharan srengéngé (Syamsiah). Pananggalan Saka uga mérang sataun dadi 12 sasi padha karo pananggalan Pranata mangsa lan pananggalan Masèhi. Wiwit dina Jemuwah Legi tanggal 1 Sura taun Alip 1555, trep karo tanggal 1 Muharam taun 1043 Hijriyah utawa tanggal8 Juli1633, pananggalan Pranata Mangsa diowahi déningSultan Agunglan dijumbuhaké karo pananggalan Hijriyah (Pananggalan Islam).
Cacahing dina ing pananggalanJawa(Saptawara) uga ana pitu kaya déné ing pananggalanMasèhilanHijriyah, mung pocapan lan cara panulisé waé kang rada béda, yaikuNgaat,Senèn,Selasa,Rebo,Kemis,JemuwahlanSetu. Sajeroning petungan Jawa, sabendinaduwé sipat utawa watek dhéwé-dhéwé. Dina Ngaat, wateké samudhana, tegesé seneng imba-imba, dina Senèn wateké samuwa, tegesé kudu apik kabèh pakaryan, dina Selasa wateké sujana, tegesé sarwa ora percaya, dina Rebo wateké sembada, tegesé sarwa kuwat lan manteb, dina Kemis wateké surasa, tegesé seneng mikir jero, dina Jemuwah wateké suci, tegesé resik tingkahlakuné, déné dina Setu wateké kasumbung, tegesé seneng pamèr.
Arané dina ana ing pananggalan Jawa lan padhanané ingbasa Jawakuna,basa Indonésialanbasa Arabkaya mau ing tabel ngisor iki:
Kabudayan Jawa ngurmati dina-dina kang dianggep mulya utawa wigati. Ing dina-dina iki sawatara masarakat Jawa isih mèngeti kanthi manembah marang Gusti kang gawé urip.. Dina mulya cacahé ana lima, yaiku:
Saliyané dina, ing pananggalan Jawa ana pétungan pasaran (pancawara) kang cacahé ana lima yaikuPahing,Pon,Wagé,KliwonlanLegi. Miturut pétungan Jawa, saben dina pasaran duwé watek dhéwé-dhéwé, yaiku Pahing wateké mélikan tegesé seneng marang barang kang katon, Pon wateké pamèr, tegesé seneng mamèraké kang didarbèni, Wagé wateké kedher utawa kaku atiné, Kliwon wateké micara yaiku seneng nggubah basa, lan Legi wateké komat utawa sanggup nampa warna-warna kaanan. Kanggo cethané jeneng pasaran, makna lan parapé kagambaraké tabel ing ngisor iki:
Cacahing wulan ana ing pananggalan Jawa iku ana 12, nanging jeneng lan puterané ora padha karo pananggalan Masèhi, amarga diitung miturut perédharanné bulan. Yèn dipadhakaké karo pananggalan Masehi, saben taun ana gèsèh watara 11 dina.
Umur saben sasi (wulan) ing pananggalan Jawa béda-béda, yaiku ana kang umur 29 dina lan ana kang umur 30 dina. Golongan kasiji dumadi saka taun kapisan (Alip), katelu (Jimawal), kaenenm (Bé) lan kapitu (Wawu), golongan kaloro dumadi saka taun kaloro (Éhé), kapapat (Jé) lan kawolu (Jimakir), déné golongan katelu dumadi saka taun kalima (Dal). Kanggo luwih cethané pirsani tabel ing ngisor iki:
TaunJawacacahé ana wolu lan ditata sajeroning siklus wolung taunan kang ingaranwindu. Siklus wolung taunan kang diarani windu iki ana patang golongan, yaiku: windu Adi, windu Kuntara, windu Sengara lan windu Sancaya.
Ana sawatara ciri wigati sajeroning pranatan taun Jawa, yaiku: Nguri-uri kabudayan asli Jawa kaya dénépawukonkanggo tandha pranatan wektu (klairan lan sapanunggalané), sartaPrimbonlan pétungan Jawa liyané. Bisa nglestarèkaké kabudayanHindhukang sugih bab kasusastran lan kagunan lan atusan taun ngrenggani kabudayan Jawa, uga nyelaraské karo pétungan Arab kaya déné pananggalanHijriyahkanggo nggampangaké mèngeti dina-dina riyaya lan ngibadahIslam. Jeneng taun kang luwih spèsifik yaiku yèn tanggal 1 Sura tiba ing dinaJemuwah, dijenengaké taunSukraminangkara(taun urang), wateké: sithik udan. Yèn tiba dinaSetu, dijenengaké taunTumpak-maenda(taun wedhus), wateké: sithik udan. Yèn tanggal 1 Sura tiba dinaNgaat, dijenengaké taunDitekalaba(taun klabang), wateké: sithik udan. Yèn tiba dinaSenèn, dijenengaké taunSomawertija(taun cacing), wateké: sithik udan. Yèn tiba dinaSelasa, dijenengaké taunAnggarawrestija(taun kodok), wateké: akèh udan. Yèn tiba dinaRebo, dijenengaké taunBuda-wiseba(taun kebo), wateké: akèh udan. Yèn tiba dinaKemis, dijenengaké taunRespati-mituna(taun mimi), wateké: akèh udan.
Jeneng lan umuré taun Jawa kaya kang mau ing ngisor iki:
Kurup iku wektu kang lawasé 120 taun. Saben satus rongpuluh taun genti kurup. Jeneng kurup antarané:
Miturut pétungan pananggalan Jawa, tanggal 15 Fèbruari 2010 iku tiba dina Senèn Wagé, tanggal 1 Mulud 1943 taunDal.Kurup: Asapon (1936-2052),windu: Kuntara, lambang windu: Kulawu, lambang taun: Sukra Mangkara Kumarané rupa Mina Wiranggas, paarasan: Lakuning geni, pancasuda: Sagara Wasèsa, kamarokan: Satriya Pinayungan, watek sasi:Anggara kasih, watak dina: Bangas Padéwan. Mangsa: Kawolu (VIII Wisaka)(3-29 Fèbruari), wuku:Dhukut, lintang:Arab, padangon: Wogan, padéwan: Éndra, dina:Soma, paringkelan: Mawulu, pasaran: Wagé, lambang dina:jaran.