Témpé Jawa Tengah

Témpémenika salah satunggiling panganan asli sakingIndonésialan sampun dipun mangertosi masarakat Indonésia wiwit taun 1600-an, utaminipun wonten tatanan budaya dhedharan masarakata Jawi (paling kathah ingYogyakartalanSurakarta). Sejarah témpé sampun dipun cariyosaken wonten ing naskahSerat Centhini(Jilid 3 , 4, 5, 6, 10, 11, lan 12) kanthi latar Jawi abad enem belas. Ing Serat Centhini témpé saged dipun damel manéka warni masakan kados ta: jae santen témpé (satunggiling jinis masakan témpé ngagensantenklapa), kedhele témpé srundengan. Miturut panyeratan sejarah, témpé ing wiwitan dipunproduksi saking dhélé cemeng panènanipun tiyang dhusun tradhisional Jawi. Kedhélé menika dipun ngrembakakaken ing wilayahKraton Mataram, Jawa Tengah, sakderengipun abad enem belas.
Témpé saestunipun sanès panganan umum amargi témpé menika nggadhahi nilai budaya ingkang inggil tumrap bangsa Indonésia. Amargi menika, témpé minangka panganan warisan sejarah panci kedah dipun lestantunaken.
Amargi témpé dipun damel saking kedhélé mila témpé nggantanggizilanproteiningkang sae kanggé kesehatan lan reginipun langkung mirah katimbang tigan utawi daging ayam.
Saya dangu témpé saya misuwur mboten naming wonten Indonésia nanging ugi manca nagari mila pamaréntah ngajokaken dhatengUNESCOsupados témpé dipunakèni mingangkaIntangible Cultural Heritage of Humanitykangge njagi lan njamin pengurmatan dhatengwarisan budaya sanès barangsarta mindhakaken kesadaran masarakat lokal, nasional, regional, lan internasional gegayutan pentingipun témpé lan manfaatipun kanggé kesehatan.
Wonten sekedhikipun 10 panganan tradhisional Indonesia saking olahan témpé, inggih menika:
Cara ndamelipun: dipun gorèng lajeng dipun pényet nganggé uleg-uleg ingkang bibar dinggé damel sambel. Témpé pényet ugi dipun mangertosi kanthi nama sambel témpé amargi nalika dicampuraken, témpé sampun pényet lan nyampur dados setunggal kaliyan sambel saénggo nyiptakaken raos khas lan damel ketagian.
Jinis sambel ingkang biyasa dipun ginakaken inggih menikasambel bawang(lombok,bawang,sarem).
Témpé orèk utawi orèk témpé utawi témpé kering menika wonten kalih jinis: témpé orèk garing lan témpé orèk teles.
Témpé orèk garing dipunmasak ngginakaken gendis jawi ngantos kemremyes nalika dipun dhahar. Déné témpé orèk teles dipunmasak ngginakaken toya sekedhik.
Témpé mendoan menika misuwur sanget mboten naming wonting Jawa Tengah nanging ugi wonten saindenging pulau Jawi, mila mboten nggumun menawi kathah jinis tepung ingkang dipundamel kanggé damel témpé mendoan.
Témpé mendoan didamel saking témpé ingkang dipunbalurgandumlanglepung berassupados saged ngasilaken témpé mendoan ingkang tekstur lan raosipun pas eca. Témpé mendoan mboten dipun goreng ngantos garing supados mboten kemlingkingen. Témpé mendoan cocog sanget menawi dipundhahar sinambi nyeplus lombok, didhahar kaliyan sekul bandeng, dipun cocol wonten sambel kecap, utawi dipun bakar kanthi dipun balurikecap.
Semur témpé didamel nganggé rempah-rempah saénggo ngasilaken aroma lan raos rempah ingkang mantep. Masakan menika ngangge kecap mila raosipun manis nanging tetep sedhep. Cariyosipun masakan menika didamel niru masakan khas Betawi ingkang biyasa nganggé kecap ingkang kathah.
Sambal tumpang asring dipun panggihi wonten ingKadhiri,Jawa Wétanlan biyasanipun dados masakan ingkang dipundhahar kaliyan sekul pecel khas Kadhiri.
Sambal tumpang didamel saking témpé ingkang sampun geseng (kematengen nanging dereng ngantos bosok). Témpé menika dipun uleg kalih lombok rawit, lombok abrit, laos, brambang, bawang,ron salam, sarem, lan gendhis. Ingkang ndamel sambal tumpang saya mantep lan gurih inggih menika dipun siram santen lan lisah gorèng panas.
Témpé kripik minangka klethikan kathah dipun panggihaken wonten ing wilayah-wilayah Jawè Wétan, contohipun kitha Malang. Langkung-langkung kitha menika nggadhahi kampung ingkah dipun piji dados séntra produksi témpé kripik ingkang dipun sadé kanggé olèh-olèh wisatawan ingkang tindak dhatengMalang. Kampung sèntra tèmpè kripik menika namanipunKampung Sanan. Tèmpè kripik ing mriki nggadhahi raos ingkang maneka warni lan mirah-mirah.
Témpé godo menika panganan khas sakingGresik. Témpé godo menika mirip kaliyan témpé mendoan utawi témpé glepung sanèsipun, béntenipun témpé godo menika dipun cawisaken kaliyansambel petiskhas Jawa Wetan.
Témpé godo didamel srana nyelupaken témpé wonten ing adonanglepungkaliyanrempah-rempahlajeng dipun gorèng wonten lisah panas. Témpé gado saged dipun gado utawi dinggé lawuh sekul anget.
Témpé Mendol menika inggih salah satunggiling panganan khas Malang kejawi témpé kripik. Témpé mendol biyasanipun dados cemilan utawi lawuh sekul anget.
Témpé Mendol didamel saking témpé dipun deplok ngantos alus lajeng diparingi bumbu lan didamel lonjong sakepelan astha. Sasampunipun niku, témpé alus lonjong niki dikèndelaken 1 ngantos 2 jam, lajeng dipungorèng ngantos mateng. Témpé mendol nggadhahi raos gurih sedhep amargi rempah khasipun. Témpé mendol langkung eca menawi dipun tambahi lombok rawit.
Bacem témpé misuwur sanget wonten ingJawa Tengahlan Yogyakarta. Tempe Bacem menika panganan ingkang paling diremeni masarakat.
Bacem témpé didamel saking témpé mawi bumbu kecap, brambang, bawang, laos, ron salam. Bacem témpé nggadhahi raos gurih lan sedhep. Bacem témpé eca menawi dipundhahar nalika tesih teles bibar dipunkukus utawi sampun garing bibar dipungorèng. Ingkang remen bebakaran, bacem témpé ugi eca didhahar bibar dipunbakar.
Bothok témpé menika asalipun saking Jawa Wetan lan kathah dipun panggihi wonten ing kitha Gresik,Pasuruan,Mojokerto, lan sapiturutipun.
Bothok témpé didamel saking témpé ingkang dipun uleg lajeng dicampurkelapaenèm,merica, sarem, lombok, lan ron salam lajeng dipun bungkus nganggéron pisanglajeng dipunkukus.