ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12

ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 สายกลางสะพานมิตรภาพที่แม่สอด (เขตแดนไทย/พม่า)–มุกดาหาร (เขตแดนไทย/ลาว)เป็นทางหลวงแผ่นดินสายรองประธานที่เป็นเส้นทางคมนาคมสำคัญที่เชื่อมระหว่างภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย สายทางเริ่มต้นที่สะพานมิตรภาพไทย-พม่าอำเภอแม่สอดจังหวัดตากและสิ้นสุดที่อำเภอเมืองมุกดาหารจังหวัดมุกดาหารมีระยะทางตลอดทั้งสายรวม 771.123 กิโลเมตร อีกทั้งรัฐบาลยังวางแผนให้เป็นหนึ่งในถนนสายเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตกที่เชื่อมระหว่างเมืองเมาะลำเลิงประเทศพม่าและเมืองดานังประเทศเวียดนามนอกจากนี้เส้นทางหลวงแผ่นดินสายนี้ยังถือเป็นทางหลวงสายเอเชียได้แก่ทางหลวงเอเชียสาย 1ทางหลวงเอเชียสาย 13และทางหลวงเอเชียสาย 16อีกด้วย
ถนนในช่วงแม่สอด–ตาก เดิมเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 105เป็นถนนที่ก่อสร้างตามโครงข่ายทางหลวงสายเอเชียคือทางหลวงเอเชียสาย 1จุดเริ่มต้นตามหลักกิโลเมตรอยู่บริเวณเชิงสะพานมิตรภาพไทย-พม่า(สะพานข้ามแม่น้ำเมย) ซึ่งเป็นเขตแดนระหว่างประเทศไทยกับประเทศพม่าตั้งอยู่ที่ตำบลท่าสายลวดอำเภอแม่สอดจังหวัดตากจากนั้นทางลงสู่ระดับดินผ่านด่านพรมแดนแม่สอดตรงไปยังทิศตะวันออก ในช่วงนี้จะเป็นทางคู่ขนาด 4 ช่องจราจร ผ่านแยกสนามบิน ซึ่งหากเลี้ยวขวาไปยังทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1355 (ถนนอินทรคีรี) จะเข้าเมืองแม่สอดถ้าตรงไปจะเป็นเลี่ยงเมือง หลังจากนั้นมาบรรจบกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1355 ที่วงเวียนที่แยกอุ้มผาง จากนั้นขึ้นเขาผ่านเทือกเขาถนนธงชัยแต่เดิมเป็นถนนขนาด 2 ช่องจราจร ในปัจจุบันได้รับการขยายเป็น 4 ช่องจราจรทั้งหมดแล้ว มุ่งหน้าไปยังอำเภอเมืองตากแล้วสิ้นสุดช่วงนี้บนถนนพหลโยธินรวมระยะทาง 85.905 กิโลเมตร จากนั้นนับกิโลเมตรต่อไปตามถนนพหลโยธินไปทางทิศเหนือ จนถึงสี่แยกทางหลวงในเขตเทศบาลเมืองตากจึงมีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 แยกขวาออกไปทางทิศตะวันออก
ถนนในช่วงตาก–สุโขทัย มีชื่อเรียกว่าถนนจรดวิถีถ่องมีระยะทางรวมในช่วงนี้ 78.802 กิโลเมตร โดยเริ่มต้นที่กิโลเมตรที่ 92.804 บริเวณสี่แยกทางหลวง ซึ่งเชื่อมต่อมาจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1400 (ถนนมหาดไทยบำรุง) ที่ตัดกับถนนพหลโยธินเป็นทางคู่ขนาด 4 ช่องจราจร เส้นทางตรงไปทางทิศตะวันออกผ่านอำเภอบ้านด่านลานหอยจังหวัดสุโขทัยแล้วเข้าเขตอำเภอเมืองสุโขทัยเมื่อมาถึงแยกวังวน ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 จะเบี่ยงออกไปทางขวา ซึ่งถ้าหากตรงไปจะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 125หรือถนนเลี่ยงเมืองสุโขทัย เมื่อเลี้ยวขวาจะเข้าอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยซึ่งเป็นทางเดี่ยว 2 ช่องจราจร เมื่อออกจากอุทยานจะผ่านแยกบ้านนา ซึ่งมีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1272 มาบรรจบทางซ้ายมือ ส่วนทางขวามือจะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 จากนั้นตรงเข้าไปยังเขตเทศบาลเมืองสุโขทัยธานีผ่านสะพานพระร่วง ข้ามแม่น้ำยมแล้วสิ้นสุดที่แยกสุโขทัยธานี ตัดกับถนนประพันธ์บำรุงทางซ้ายมือ และถนนสิงหวัฒน์ ซึ่งแยกออกไปทางขวาตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ถ้าตรงไปจะเป็นถนนจรดวิถีถ่องอีกช่วงหนึ่ง ซึ่งใช้เรียกกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101ช่วงสุโขทัย–ศรีสำโรง–สวรรคโลก
ถนนในช่วงสุโขทัย–พิษณุโลก มีชื่อเรียกว่าถนนสิงหวัฒน์เริ่มต้นในเขตเทศบาลเมืองสุโขทัยธานีอำเภอเมืองสุโขทัยจังหวัดสุโขทัยมุ่งไปยังทิศตะวันออก บรรจบกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 125 หรือถนนเลี่ยงเมืองสุโขทัย จากนั้นผ่านอำเภอกงไกรลาศเข้าสู่จังหวัดพิษณุโลกผ่านอำเภอพรหมพิรามจากนั้นเข้าสู่อำเภอเมืองพิษณุโลกตัดกับถนนวงแหวนรอบเมืองพิษณุโลกด้านทิศเหนือ หรือทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 126ที่แยกเลี่ยงเมือง (บ้านกร่าง) จากนั้นผ่านศูนย์การค้าเซ็นทรัล พิษณุโลกศาลหลักเมืองพิษณุโลก ศาลากลางจังหวัดพิษณุโลก สิ้นสุดที่เชิงสะพานนเรศวรริมแม่น้ำน่านฝั่งตะวันตก ภายในเขตเทศบาลนครพิษณุโลก
ถนนในช่วงพิษณุโลก–หล่มสัก มีชื่อเรียกว่าถนนมิตรภาพเป็นถนนสายที่สองที่ได้รับการช่วยเหลือในการก่อสร้างจากรัฐบาลสหรัฐอเมริกาหลังจากก่อสร้างถนนมิตรภาพสายแรก (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2 ช่วงสระบุรี–นครราชสีมา) ถนนในช่วงนี้เริ่มต้นที่เชิงสะพานนเรศวร ริมแม่น้ำน่านฝั่งตะวันออก ในเขตเทศบาลนครพิษณุโลกอำเภอเมืองพิษณุโลกจังหวัดพิษณุโลกตัดผ่านใจกลางเมืองพิษณุโลก ข้ามทางรถไฟสายเหนือแล้วตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11กับถนนวงแหวนรอบเมืองพิษณุโลกด้านทิศใต้ หรือทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 126ที่สี่แยกอินโดจีนแล้วบรรจบกับถนนวงแหวนรอบเมืองพิษณุโลกด้านทิศเหนือ ที่แยกซีพี จากนั้นมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออกไปยังอำเภอวังทองเข้าสู่เขตจังหวัดเพชรบูรณ์ผ่านอำเภอเขาค้อจนสิ้นสุดที่สี่แยกพ่อขุนผาเมือง ซึ่งตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2466 ที่อำเภอหล่มสักจังหวัดเพชรบูรณ์ปัจจุบันได้รับการขยายเป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจรตลอดทั้งสาย
ถนนช่วงหล่มสัก–ชุมแพนี้กรมทางหลวงได้ก่อสร้างทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ช่วงหล่มสัก–ชุมแพ เพื่อให้แล้วเสร็จตามโครงการเส้นทางยุทธศาสตร์สายเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก โดยได้รับการช่วยเหลือเงินค่าก่อสร้างจากรัฐบาลออสเตรเลียทางหลวงในช่วงนี้เริ่มจากสี่แยกพ่อขุนผาเมืองในอำเภอหล่มสักจังหวัดเพชรบูรณ์เป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจรถึงด่านกักสัตว์เพชรบูรณ์ จุดหล่มสัก จากนั้นจะลดเหลือ 2 ช่องจราจร ข้ามสะพานห้วยตอง ผ่านเขตอุทยานแห่งชาติน้ำหนาวอำเภอน้ำหนาวจากนั้นเข้าสู่เขตอำเภอคอนสารจังหวัดชัยภูมิแล้วเข้าเขตอำเภอน้ำหนาวอีกครั้งหนึ่ง ก่อนที่จะออกจากเขตอุทยาน แล้วเข้าสู่เขตอำเภอคอนสารครั้งที่สอง โดยมีทางแยกเข้าตัวอำเภอน้ำหนาว ที่สามแยกห้วยสนามทราย ต่อมาเข้าเขตอำเภอภูผาม่านจังหวัดขอนแก่นเป็นระยะทางประมาณ 4 กิโลเมตร แล้วเข้าสู่เขตอำเภอคอนสารครั้งที่สาม โดยถนนจะมีขนาด 4 ช่องจราจรอีกครั้งก่อนถึงตัวอำเภอคอนสาร และเข้าเขตอำเภอชุมแพจังหวัดขอนแก่น ไปสิ้นสุดที่สามแยกถนนมะลิวัลย์ ที่สามแยกโนนหัน ตำบลโนนหันและตำบลโนนสะอาด
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ช่วงหล่มสัก-ชุมแพ เป็นช่วงเดียวที่ยังไม่ได้รับการขยายถนนเป็น 4 ช่องจราจร เนื่องจากถนนผ่านเขตเทือกเขาสูงชันและอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติน้ำหนาว อันเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ โดยมีกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมต่าง ๆ ออกมาต่อต้านมิให้ปรับปรุงขยายช่องจราจรบนถนนช่วงนี้ และเสนอทางเลือกอื่น ๆ เช่น มูลนิธิ สืบ นาคะเสถียรได้เสนอให้กรมทางหลวงปรับปรุงพัฒนาทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2216(ห้วยสนามทราย - กกกะทอน) ซึ่งเป็นถนนที่ไม่ได้ผ่านเขตอุทยานแห่งชาติน้ำหนาว แต่ระยะทางจะไกลกว่าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ที่ 58 กิโลเมตร
กรมทางหลวงได้มีการศึกษาถนนแนวใหม่ขนาด 4 ช่องจราจรเพื่อลดผลกระทบต่ออุทยานแห่งชาติน้ำหนาวโดยแนวเส้นทางจะแยกจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 เดิมที่สี่แยกอาเซียน ซ้อนทับไปกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 21แล้วตรงไปยังแนวเส้นทางใหม่ที่ทางแยกสักหลง (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 21 จะเลี้ยวซ้ายมุ่งหน้าอำเภอหล่มเก่า และทางหลวงหมายแผ่นดินหมายเลข 2466 เลี้ยวขวามุ่งหน้าอำเภอหล่มสัก) จากนั้นแนวเส้นทางจะผ่านที่ราบและเส้นทางภูเขา ไปตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2216 บริเวณตำบลหลักด่าน แล้วทับซ้อนกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2216 ตลอดสายทางจนถึงทางแยกห้วยสนามทราย เลี้ยวซ้ายไปตามแนวทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 เดิมจนถึงแยกคอนสาร มีระยะทางประมาณ 121 กิโลเมตร เพิ่มระยะทางจากแนวเดิมประมาณ 23 กิโลเมตร
ถนนช่วงชุมแพ–ขอนแก่น มีชื่อว่าถนนมลิวรรณ(ถนนมะลิวัลย์ในเขตเทศบาลนครขอนแก่น) เส้นทางเริ่มต้นจากตำบลโนนหันอำเภอชุมแพจังหวัดขอนแก่นจากนั้นผ่านอำเภอหนองเรืออำเภอบ้านฝางและอำเภอเมืองขอนแก่นตัดผ่านถนนเลี่ยงเมืองขอนแก่นด้านตะวันตก และสิ้นสุดที่สี่แยกสามเหลี่ยม โดยตัดกับถนนมิตรภาพ(ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2) และถนนประชาสโมสร ในเขตเทศบาลนครขอนแก่นมีระยะทางทั้งหมด 92 กิโลเมตร
นอกจากนี้ถนนมลิวรรณยังใช้เรียกกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 201ช่วงตำบลโนนหันอำเภอชุมแพจังหวัดขอนแก่นถึงอำเภอเมืองเลยจังหวัดเลยอีกด้วย
ถนนช่วงขอนแก่น–ยางตลาด มีชื่อเรียกว่าถนนศรีจันทร์เดิมเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 209 โดยมีเส้นทางเริ่มจากเทศบาลนครขอนแก่นอำเภอเมืองขอนแก่นจังหวัดขอนแก่นจากนั้น
ผ่านอำเภอเชียงยืนจังหวัดมหาสารคามผ่านบางส่วนของอำเภอกันทรวิชัยจังหวัดมหาสารคามและไปสิ้นสุดที่อำเภอยางตลาดจังหวัดกาฬสินธุ์ทางหลวงเส้นนี้มีระยะทางประมาณ 58 กิโลเมตร
นอกจากนี้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12ในเขตเทศบาลนครขอนแก่นมีชื่อเรียกว่าถนนศรีจันทร์เช่นกัน มีเส้นทางเริ่มจากถนนมิตรภาพสิ้นสุดที่ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 230(ถนนวงแหวนรอบเมืองขอนแก่น)
ถนนในช่วงนี้บางส่วนเป็นถนนที่ก่อสร้างใหม่ ในช่วงแรกแนวเส้นทางจะทับซ้อนไปกับถนนถีนานนท์ (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 213 เดิม) จากนั้นจะแยกจากถนนถีนานนท์บริเวณหน้าห้างขายวัสดุก่อสร้างโกลบอลเฮ้าส์ สาขากาฬสินธุ์ ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 214 ในอำเภอเมืองกาฬสินธุ์ เข้าเขตจังหวัดร้อยเอ็ด ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2046 ที่อำเภอกุฉินารายณ์ จากนั้นเส้นทางจะขนานกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 299 (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2042 และ 12 เดิม) ที่บ้านนาไคร้ และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 299 จะข้ามทางหลวงสายใหม่ที่ตำบลกุดหว้า อำเภอกุฉินารายณ์ เพื่อเข้าสู่พื้นที่อำเภอหนองสูงและอำเภอคำชะอีต่อไป จากนั้นเส้นทางจะเบี่ยงออกจากตัวอำเภอหนองสูงและอำเภอคำชะอีไปทางด้านซ้ายทางของทางหลวงสายเดิม และไปบรรจบกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 299 ที่ตำบลหนองเอี่ยน อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร โดยหลังจากนี้แนวเส้นทางจะตรงไปตามทางสายเดิมถึงอำเภอเมืองมุกดาหาร
ในปี พ.ศ. 2503กรมทางหลวงได้ทำการก่อสร้างช่วงพิษณุโลก–หล่มสัก โดยได้รับการสนับสนุนการก่อสร้างจากสหรัฐโดยได้รับการตั้งชื่อว่าถนนมิตรภาพต่อจากถนนมิตรภาพสายแรกที่สร้างขึ้นจากจังหวัดสระบุรี ไปจนถึง จังหวัดนครราชสีมา (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2) โดยกำหนดให้ทางหลวงสายดังกล่าวเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 24 ต่อมาเมื่อถนนโชคชัย–เดชอุดมได้ถูกสร้างขื้น ในปี พ.ศ. 2513 กรมทางหลวงจึงได้เปลี่ยนเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 โดยหมายเลข 24 ถูกนำไปเรียกถนนโชคชัย–เดชอุดมที่สร้างเสร็จ (ก่อนจะกลายมาเป็นถนนสีคิ้ว–เดชอุดม หรือ สีคิ้ว–อุบลราชธานีในเวลาต่อมา)พร้อมกับการก่อสร้างต่อช่วงหล่มสัก–ชุมแพ
ต่อมาในปีเดียวกันกรมทางหลวงจึงได้ก่อสร้างต่อช่วงหล่มสัก–ชุมแพ โดยได้รับการสนับสนุนเงินค่าก่อสร้างจากรัฐบาลออสเตรเลีย โดยกรมทางหลวงได้สร้างทับทางหลวงที่มีอยู่เดิมหลายสาย เช่น ทางหลวงจังหวัดหมายเลข 2056 (โนนหัน–คอนสาร) และถนนมลิวรรณ(ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 201สายเก่าส่วนที่เป็นช่วงแยกโนนหัน–สี่แยกมะลิวัลย์ ซึ่งเดิมเคยเป็นทางหลวงสายเลย–ชุมแพ–ขอนแก่น)
โดยกรมทางหลวงได้ให้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ทั้งหมดข้างต้นเฉพาะในช่วงตาก–ขอนแก่น และกำหนดกิโลเมตรที่ 0 ตั้งอยู่ในอำเภอเมืองตากและมีระยะทางรวมในตอนนั้นประมาณ 460 กิโลเมตร ต่อมากรมทางหลวงได้ประกาศให้เส้นทางสายแม่สอด–มุกดาหาร เป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ตลอดทั้งสาย โดยเริ่มเปลี่ยนแปลงมาตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2551ซึ่งได้เปลี่ยนหมายเลขของถนนสายอื่น ๆ ได้แก่ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 105เฉพาะในช่วงแม่สอด–ตาก (เดิมเป็นทางหลวงสายตาก–แม่สอด–แม่สะเรียง), ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 209 ตลอดทั้งสาย,ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 213(เฉพาะในช่วงยางตลาด–สมเด็จ) (เดิมช่วงยางตลาด–สกลนครเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงจังหวัดหมายเลข 2143) และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2042 ตลอดทั้งสาย (เดิมช่วงกุฉินารายณ์–คำชะอี–มุกดาหารเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงจังหวัดหมายเลข 2030) พื่อให้สอดคล้องกับเส้นทางยุทธศาสตร์สายเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตกเต็มทั้งโครงการ โดยให้กิโลเมตรที่ 0 ตั้งอยู่ในอำเภอแม่สอดแทน
แต่เดิมนั้น กรมทางหลวงได้กำหนดให้ถนนวงแหวนรอบเมืองพิษณุโลก และทางเลี่ยงเมืองสุโขทัยเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ด้วย แต่ปัจจุบัน กำหนดให้ถนนวงแหวนรอบเมืองพิษณุโลกเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 126และทางเลี่ยงเมืองสุโขทัยเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 125
แต่เดิมนั้น กรมทางหลวงได้กำหนดให้ถนนเลี่ยงเมืองขอนแก่น (ด้านใต้) เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ด้วย แต่เมื่อมีการสร้างถนนเลี่ยงเมือง (ด้านเหนือ) เพื่อเชื่อมต่อกับถนนเลี่ยงเมืองด้านใต้ ปัจจุบันกำหนดให้ถนนเลี่ยงเมืองขอนแก่น (ด้านใต้) เป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 230
ปัจจุบันมีโครงการก่อสร้างทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ตอนกาฬสินธุ์–นาไคร้มีแนวเส้นทางเริ่มต้นบนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ที่ตำบลหลุบอำเภอเมืองกาฬสินธุ์ทางทิศตะวันตกของเมืองกาฬสินธุ์ผ่านไปทางใต้ของตัวเมือง ไปสิ้นสุดบนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ที่บ้านหนองเอี่ยน ตำบลหนองเอี่ยนอำเภอคำชะอีจังหวัดมุกดาหารซึ่งปัจจุบันทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 สายใหม่ได้ก่อสร้างแล้วเสร็จและเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการแล้ว
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 แบ่งเขตการควบคุมออกเป็น 26 ตอน ได้แก่
หมายเหตุ:ช่วงเขตการควบคุมของแขวงทางหลวงขอนแก่นที่ 1 ช่วงที่ 18 และ 19 ตอนที่ 0801 ตอน บ้านฝาง - ขอนแก่น จะใช้เลขตอนที่ 0801 เป็นเลขเดียวกันทั้ง 2 ช่วง เนื่องจากระยะทางของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ช่วงนั้นเป็นระยะทางยาว และอยู่ในเทศบาลนครขอนแก่น
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1272 สายสามแยกแจกัน–คีรีมาศแบ่งออกเป็น 2 ช่วง คือ
ช่วงสามแยกแจกัน–วงเวียนบ้านนา เป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจรตลอดทั้งสาย เดิมมีชื่อว่าทางเลี่ยงอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ที่ถูกสร้างขึ้นตามพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ ในท้องที่ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย เพื่อสร้างทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 สายตาก - ขอนแก่น ตอนเลี่ยงอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย พ.ศ. 2540โดยจากแผนที่แนบท้ายจะเห็นว่าแนวเส้นทางเริ่มต้นตั้งแต่ บริเวณทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ที่ตำบลเมืองเก่าอำเภอเมืองสุโขทัยจังหวัดสุโขทัยแล้วเบี่ยงไปทางซ้ายมือซ้อนทับกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 125ในปัจจุบัน บริเวณสามแยกแจกัน จนถึงทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 อีกครั้ง ที่แยกวังวน ต่อมาหลังจากที่กรมทางหลวงได้กำหนดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 สายแม่สอด–มุกดาหารแล้วนั้น กรมทางหลวงจึงได้กำหนดให้รวมสายทางช่วงวงเวียนบ้านนา–สามแยกแจกันเข้ากับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1272 ส่วนช่วงสามแยกแจกัน–สามแยกวังวน เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 125ในเวลาต่อมา
ช่วงแยกหน้าสำนักงานเทศบาลตำบลเมืองเก่า–คีรีมาศ เป็นถนนขนาด 2 ช่องจราจร เริ่มจากบริเวณแยกหน้าสำนักงานเทศบาลตำบลเมืองเก่าอำเภอเมืองสุโขทัยจังหวัดสุโขทัยไปสิ้นสุดที่บริเวณตัวเมืองคีรีมาศอำเภอคีรีมาศจังหวัดสุโขทัย
แต่เนื่องจากช่วงที่ 2 นั้นเดิมมีแค่ช่วงเดียวเท่านั้น ต่อมาในปี พ.ศ. 2551 หลังจากที่กรมทางหลวงได้กำหนดให้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 เส้นทางแม่สอด–มุกดาหารแล้วนั้น กรมทางหลวงจึงได้เพิ่มระยะทางถึงสามแยกแจกันในเวลาต่อมา โดยได้กำหนดหลักกิโลเมตรที่ 28+981 ไปสิ้นสุดที่สามแยกแจกันมาจนถึงปัจจุบัน
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1272 มีจุดเริ่มต้นจากบริเวณสามแยกแจกัน ในตำบลเมืองเก่าอำเภอเมืองสุโขทัยจังหวัดสุโขทัยจากนั้นซ้อนทับกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 บริเวณวงเวียนบ้านนา ไปจนถึงแยกหน้าสำนักงานเทศบาลตำบลเมืองเก่า จากนั้นก็เลี้ยวไปทางซ้ายมือ ผ่านอำเภอคีรีมาศแล้วไปสิ้นสุดที่ตัวเมืองคีรีมาศอำเภอคีรีมาศจังหวัดสุโขทัยโดยช่วงที่ 1 ระยะทางทั้งสิ้น 5.595 กิโลเมตร และ ช่วงที่ 2 21.196 กิโลเมตร
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 299 สายลำน้ำพาน–หนองบงเป็นทางหลวงแผ่นดินที่ได้รับการกำหนดหมายเลขใหม่ โดยแรกเริ่มได้รับการกำหนดเป็นทางหลวงจังหวัดหมายเลข 2143 (ต่อมาได้ถูกรวมสายทางเข้ากับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 213) และ ทางหลวงจังหวัดหมายเลข 2030 (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2042ในเวลาต่อมา) ต่อมากรมทางหลวงได้ควบรวมเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 แต่เนื่องจากทางหลวงสายนี้มีระยะทางที่ไกลและตัดผ่านเขตชุมชนจำนวนมาก กรมทางหลวงจึงตัดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 แนวใหม่ ตั้งแต่ห้างขายวัสดุก่อสร้างโกลบอลเฮ้าส์ สาขากาฬสินธุ์ จนถึงตำบลหนองเอี่ยน อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร เมื่อเปิดใช้งานทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 แนวใหม่ กรมทางหลวงได้กำหนดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 สายเดิมเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 299
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 299 มีเส้นทางเริ่มจากทางแยกต่างระดับวงแหวนลำพาน ผ่านอำเภอเมืองกาฬสินธุ์แต่ไม่ได้เข้าเมืองกาฬสินธุ์(เดิมทางเข้าเมืองกาฬสินธุ์เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงจังหวัดหมายเลข 2143 และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 213) แล้วไปสิ้นสุดที่สี่แยกสมเด็จอำเภอสมเด็จจังหวัดกาฬสินธุ์จากนั้นจะเลี้ยวขวาเข้าถนนสมเด็จ–มุกดาหาร ผ่านอำเภอห้วยผึ้งอำเภอกุฉินารายณ์เข้าเขตจังหวัดมุกดาหารผ่านอำเภอหนองสูงจากนั้นไปสิ้นสุดเส้นทางที่บ้านหนองบง ตำบลหนองเอี่ยนอำเภอคำชะอีจังหวัดมุกดาหารรวมระยะทางทั้งสิ้น 135.464 กิโลเมตร
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 299 เป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจรตั้งแต่ทางแยกต่างระดับวงแหวนลำพานถึงอำเภอสมเด็จ จากนั้นจะเป็นถนนขนาด 2 ช่องจราจรจนถึงตัวอำเภอคำชะอี และเนื่องจากถนนสายนี้ผ่านชุมชนเป็นจำนวนมาก จึงเป็นเหตุให้มีการตัดโครงการทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 แนวใหม่
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ผ่านสถานที่สำคัญและสถานที่ท่องเที่ยวต่าง ๆ เช่น