Vəftizçi İohann

Vəftizçi İohann(ivr: יוחנן המטביל,Yoḥanan ha-mmaṭbil,ərəb.يوحنا المعمدان‎Yuhanna Al-Ma'madan,aramivə yasüryani: ܝܘܚܢܢ ܡܥܡܕܢܐYoḥanan Mamdana, qədim yunan: Ἰωάννης ὁ βαπτίζων,yun.Ὁ Ἅγιος/Τίμιος Ἐνδοξος, Προφήτης, Πρόδρομος, καὶΒαπτιστής ἸωάννηςHo Hágios/Tímios Endoxos, Prophḗtēs, Pródromos, kaì Baptistḗs Ioánnes)- səyyar vaiz,Xristianlıq,İslam(Yəhya ibn Zəkəriyyəkimi tanınır),BəhailikvəMandayizmdəəsas dini obrazlarından biridir.
İohannın günahların bağışlanması üçün bənzərsizvəftiztəcrübəsinə malik olması qeyd edilir.Əksər  tədqiqatçılarİohannın İsanı da vəftiz etdiyiniqəbul edirlər.Araşdırmaçılar  İsanın İohannın ardıcılı olmasını bildirirlər, bəziƏhdi-Cədidməlumatları isə İsanın erkən ardıcıllarının da İohannın ardıcılları olduğuna işarə edirlər. Vəftizçi İohann haqqında məlumatlar həm də qədim yəhudi tarixçisiİosifinəsərində verilir.Bəzi tədqiqatçılar İohannın,apokalipsisigözləyən və vəftizi xatırladan dini ritual keçirən yəhudi dini sektalarından biri olan yarım-asketikEssenilərintəsiri altında olduğunu bildirsələr də, bunu sübut edəcək birbaşa dəlillər yoxdur.
Əhdi-Cədidəgörə İohann özündən daha böyük bir mesianik fiqurun gəlməsini gözləyirdivə İsa özü onun yanına gəlmişdi.İsa haqqında müjdələr verdiyinə görə, xristianlar İohannı daha çox carçı və ya elçi kimi qəbul edirlər. İohann həm dəİlyaspeyğəmbərlə eyniləşdirilir.
Vəftizçi İohann haqqında məlumatlar qədim yəhudi tarixçisiİosif Flavinin(37-100)“Yəhudilərin qədim tarixi”əsərinin (XVIII kitab, fəsil 5, 2)  bütün məlum əlyazmalarında vardır.
Bu məlumata ilk məlum istinad b.e. III əsrin əvvəllərindəOrigentərəfindən yazılmış“Contra Celsum”adlı əsərdədir. Bu istinadda, Herodun b.e. 36-cı ilində baş vermiş məğlubiyyətinin səbəbi kimi, İohannın edam edilməsi göstərilir.  Bu istinad vəBibliyamətnlərindən belə nəticə çıxarılır ki, İohann yalnız tövbə edərək “ruhları artıq günahlardan təmizlənmiş”şəxsləri vəftiz edərək onların cismlərinin də təmizlənməsinə imkan yaradırdı (Mark 1:4).Bibliya tədqiqatçısı Con Dominik Krossan İosif Flavinin İohann və İsa haqqında verdiyi məlumatları müqayisə edərək qeyd edir ki,“İohannın inhisarı vardı, İsa isə françayz idi.”Krossan yazır:“Vəftizolunmaq üçün müraciət ediləcək yeganə şəxs İohann idi, onun başladığı hərəkatın qarşısının alınması üçün qarşısı alınmalı olan yeganə şəxs də İohann idi (buna görə də İohannın ölümü ilə, onun tərəfindən başladılmış hərəkat da dayandı). İsa isə hamını dəvət edirdi ki, gəlsinlər və onun, eləcə də, artıq Tanrı tərəfindən qəbul edilmiş yoldaşlarının necə yaşadıqlarına baxsınlar. Bu cür ümumi təcrübə isə, İohanndan fərqli olaraq,İsanınözünün yoxluğunda da, onun başladığı hərəkatın davam etməsinə imkan verdi."
Nazaretlilərin İncilikimi, dörd kanonikİncildə İohannın vəftizçilik işini qeyd edir.Sinoptik İncillərdə(Mark,Matfey,Luka) İsanın vəftiz olunması ətraflı təsvir olunsa da,İohannın İncilindəörtülü şəkildə qeyd edilir.
Markın İnciliMalaxayınayələri və“səhrada qışqıraraq danışan”Yesayadan sitatlarla başlayır. Vətizçi İohann dəvə dərisindən paltar geyinən, çəyirtkə və çöl balı ilə qidalanan biri kimi təsvir edilir.
Mark, İohannın vəftiz mərasimini günahların bağışlanması kimi təsvir edir. Mark həm də İohannın gələcəkdə gələcək və insanları“Müqəddəs Ruhla vəftiz edəcək”lider haqqında məlumatlandırır.
İsaİordan çayındavəftiz olunmuşdu, bundan sonra sanki göy aralanmış və səmadan göyərçin enər kimiMüqəddəs Ruhİsanın vücuduna enmişdi, göydən isə səs gəlmişdi –“Mənim sevimli oğlum, sənə xeyir-dua verirəm.”
Mark 1:14-də İohannın həbs edilməsindən bəhs edilir.  İncil məlumatına görə,Herodİohannı eyni qanlıların nigahını pisləyən fikirlərinə görə həbs edir və daha sonra başını kəsdirərək öldürür. İohann Əhdi-Ətiq qaydalarını pozaraq Herodiadla (həmin şahzadə xanım Herodun qardaşının arvad və qardaşının qızı idi) evləndiyinə görə Herodu qınamışdı. Daha sonraHerodiadanınqızı (ənənəvi olaraq Herodun nəticəsi və ögey qızıSalomeolduğu deyilir) Herodun qarşısında rəqs edir və kral bunun qarşılığında qıza hədiyyə edir.  Herodiada qızını öyrədir ki, Vəftizçi İohannın başını kraldan istəsin və baş sininin içində qıza təqdim edilir (Mark 6:14-29).
Sonradan Herod öyrənir ki, bəzi insanlar İsa Məsihin ölümdən sonra dirilmiş Vəftizçi İohann olduğunu iddia edirlər.
Mark kimi, Matfey də öz İncilində qeyd edir ki, İohan, Yəhyanın“səhrada qışqıraraq danış”masından bəhs etdiyi şəxs idi. İohann yenidən “vəhşi çöldə”, “dəvə dərisindən” paltar geyinmiş, “çəyirtkə və vəhşi balla” qidalanan biri kimi təsvir edilir. İohann günahların bağışlanması üçün vəftiz mərasimini həyata keçirir, həmçinin, “gələcəkdə təşrif buyuraraq insanları Müqəddəs Ruhla vəftiz edəcək” məsih haqqında məlumatlandırır.
Markdan fərqli olaraq Matfey qeyd edir ki, İohann Fariseylər və Saddukeyləri tənqid edir. Matfey qeyd edir ki, İohann “səmavi krallıq” və “gözlənilən məhkəmə” haqqında məlumatlar verir.
Markın İncilində olduğu kimi, Matfey də İohannın Herodu tənqid etdiyinə görə həbs edilməsindən və edamından danışır. Matfeydə Herod özü İsanın dirilmiş Vəftizçi İohann olduğuna inanır. Matfey də, həmçinin qeyd edir ki, İohannın dəfnindən sonra onun tələbələri İsanın yanına gedərək ona qoşulmuşdular.
Lukanın İncilində İohannın körpəliyi haqqında məlumatlar saxlanmışdır ki, burda da o, yaşlı kişi olanZəkəriyyəninvə yaşlı qısır qadınYelezavetanınövladı kimi təqdim olunur.Həmin məlumtda bildirilir ki, İohannın doğulacağı əvvəlcədən mələkCəbrayıltərəfindən Zəkəriyyəyə bildirilmişdi, həmin dövrdə Zəkəriyyə Yerusəlim məbədində kahin kimi fəaliyyət göstərirdi. Zəkəriyyənin Aviya məbədinin kahinlərindən, Yelizavetanın isəHarunun qızlarındanbiri kimi təqdim olunması İohannın həm ata, həm də ana tərəfdənHarununnəsil xəttindən gəlməsini göstərir.
İncillərdəİsavə İohann arasında ailə bağı haqqında heç bir məlumat yoxdur və tarixçi Reymond E. Brounhas bunu“şübhəli tarixilik”kimi qəbul edir.Geza Vermes isə bu faktı“süni və şübhəsiz ki, Luka tərəfindən yaradılmış”adlandırır.Lukanın İncili əsasında katolik təqvimində İohannın doğulmasıİsanın doğulmasındanyeddi ay əvvələ,24 iyunatəyin edilmişdir.
Lukanın İncilində İohannın doğulması vəƏhdi-ƏtiqdəSamuelin doğulması arasında çoxlu oxşarlıqların olmasına əsaslanan bəzi alimlər, Lukanın, İohannın doğulması hadisəsinin təsvirini,Samuelindoğulması hadisəsi əsasında qurduğunu bildirmişlər.
Lukanın İncilinin unikal xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, burda İohann xeyriyyəçiliyi təbliğ edir, vergi yığanları vəftiz edir və əsgərlərə məsləhətlər verir. Mətndə qısa şəkildə İohannın həbsi və başının kəsilməsi haqqında məlumat verilsə də, Lukanın İncilindəSalomeninHerod üçün rəqs etməsi və İohannın başını ona verməyi xahiş etməsi səhnələri yoxdur.
Həvarilərin işləri kitabında İohannın bəzi tələbələrinin İsanın ardıcılları olmaları haqqında məlumat verilsə də (İşlər 18:24-19:6)SimonPyotrunqardaşıHəvari Andrey(İohann 1:35-42) istisna olmaqla İncillərdə bu haqqda ətraflı məlumat verilmir.
Dördüncü İncildə Vəftizçi İohann“insanlara işıq haqqında şahidlik etmək və insanların onun vasitəsi ilə inanması üçün [...] Tanrı tərəfindən göndərilmiş”kimi təqdim edilir. İohann birbaşa Məsih və ya“səhrada qışqıraraq danışan”İlyasolmadığını bildirir.
İsanın vəftiz olunmasına işarə edilsə də, bu hadisə təsvir olunmur. Digər İncillərdən fərqli olaraq, İohannın İncilində İohann“Müqəddəs Ruhun göydən onun üzərinə enməsinə şahidlik edir.”İohann aydın şəkildə bildirir ki, İsa o şəxsdir ki, İsa məhz“Müqəddəs Ruhlavəftiz edəcək şəxsdir”və o hətta bildirir ki, “İsa Tanrının oğlu”dur və “Tanrının quzusu”dur. İohannın İncilində İsanın tələbələrinin də vəftiz olunmasından, həmçinin tələbələrlə digər yəhudilər arasında təmizlənmə haqqında müzakirənin olmasından da bəhs edilir. Bu müzakirədə bildirilir ki, İsa “daha böyük olmalı”, “o (İohann) isə daha kiçik olmalıdı”(Vulqata:illum oportet crescere me autem minui).
Daha sonra İohannın İncilində bildirilir ki, İsa Vəftizçi İohanndan daha çox insanı vəftiz edə bilmişdi.Daha sonra qeyd edilir ki,“İohann yanan çıraq idi və siz bir müddət onun işıq şüaları altında əylənmək istədiniz.”(İohann, 5:35).
İsanın vəftiz olunması hadisəsinin bəzi detalları İncillərdə fərqli təsvir olunmuşdur. Mark və Lukanın İncilində İsa Cənnətin açıq qapılarını görür və ona ünvanlanmış “Sən mənim əziz və sevimli oğlumsan; sən mənə böyük sevinc gətirdin” ifadəsini eşidir. Ətrafdakılar isə nə isə gördüklərini və ya səs eşitdiklərini dəqiqləşdirə bilmirlər.
Matfeyin İncilində Cənnətdən gələn səs bir başa İsaya yönlənmir və “Bu mənim sevimli oğlumdur, mən ona xeyir-dua verirəm” deyir.  İohannın İncilində isə Vəftizçi İohann özü göydən göyərçin kimi enən Müqəddəs Ruhu görür və onun İsanın statusu haqqında xəbərini eşidir.
İohannın İsa haqqında verdiyi məlumatlar da İncillərdə müxtəlif cür təqdim olunur. Markın İncilində İohann gələcək lider haqqında xəbər versə də, İsanın həmin lider olması haqqında heç bir işarə etmir. Matfeyin İncilində isə İohann İsanı qəbul edir və özü İsanı vəftiz edir. Həm Matfeydə, həm də Lukada İohann tələbələrini İsanın hüzuruna göndərərək qeyd edir ki, “sizlər getməli və daha böyük bir şəxsin gəlişini gözləməlisiz.” Lukanın İncilində İohann, doğulması əvvəlcədən mələk Cəbrayıl tərəfindən xəbər verilmiş İsanın ailə qohumudur. İohannın İncilində Vəftizçi İohann özü göydən göyərçin kimi enən Müqəddəs Ruhu görür və İsanın Tanrının oğlu olmasına şahidlik edir.
İncillərdə İohannın İlyasla əlaqəsi məsələsinə münasibət də fərqlidir. Matfey və Mark İohannın geyimini elə təsvir edir ki, bu təsvir 2 Kral 1:8-də İlyasın təsvirini xatırladır, çünki, İlyas da dəri geyimdə və kəmərlə təsvir edilir. Matfeyin İncilində İsa təbliğ edir ki, İohann “gəlməli olan İlyasdır” (Matfey 11:14, həmçinin bax: Matfey 17:11-13). İohannın İncilində isə Vəftizçi İohann açıq şəkildə İlyas olmadığını bildirir.Lukanın İncilində isə Zəkəriyyənin müjdələnməsi səhnəsində mələk Cəbrayıl ona deyir ki, İohann “bir çox İsrail övladını Tanrının övladı tərəfə yönəldəcək” və o şəxs olacaq ki, “İlyasın ruhu və gücü onda olacaq.”(Luke 1:16–17)
QurandaAllahtez-tezZəkəriyyəninoğlunun doğulması üçün dua etdiyini xatırladır.Əhdi-Cədiddəkikimi Zəkəriyyənin arvadıYelezavetanınqısır olması və onun uşaq dünyaya gətirməsinin mümkünsüzlüyü bildirilir.Allahın hədiyyəsi kimi Zəkəriyyəyə “Yəhya” adlı uşaq bəxş edilir və bu ad sırf o uşaq üçün seçilir. Zəkəriyyənin dualarına cavab olaraq Allah Yəhya vəİsanıgöndərir, onların vasitəsiylə əvvəllər göndərilmiş və İsrail övladları tərəfindən pozulmuş qanunları təkrar göndərir. Quranda deyilir:
Yəhya müqəddəs mətnlərə maraq göstərirdi və uşaq vaxtından ona hikmət verilmişdi. O, təmiz və mömin idi, Allahın buyuruqları əsasında yaşayırdı. O, anasına qarşı qayğıkeş idi, təkəbbür və üsyankarlıq xasiyyəti yoxdu. Hələ azyaşlı olduğu dövrdə Yəhya,müqəddəs mətnlərioxumaq və anlamaq qabiliyytəti ilə dövrün tanınmış alimlərini də heyrətləndirirdi.Müsəlmantəfsirinə görə, İsa özünə ardıcıllar toplayana kimi İohann öz ardıcıllarından on iki nəfəri İsanın fikirlərini yaymağa kömək etmək üçün göndərmişdi.Quranda deyilir:
Yəhya Allah tərəfindən göndərilən və insanları bütün pis əməllərdən çəkindirməyə çalışan klassik peyğəmbər idi.Bundan başqa Quranda İohannın incə mərhəmətindən və sevgi dolu olmasından, həyata, onun insana bəxş edilmə səbəbinə ciddi yanaşmasından bəhs edilir:
Quranda ismətli və xeyirxah biri kimi təsvir edildiyinə görə, Yəhya həm dəİslammistisizmiolansufizmdəyüksək dəyərləndirilir.Sufilər tez-tez Yəhya haqqında Quranda verilmiş məlumatlara istinad edirlər, daha çox isə Yəhyaya hələ körpə yaşında bəxş edilmiş “müdriklik”, həmçinin onun İsa ilə oxşar xüsusiyyətlərinə diqqət çəkirlər. Baxmayaraq ki, Quranda Yəhya və İsanın təsvir olunması üçün istifadə edilmiş ifadələr eyniyyət təşkil edir,  bu iki şəxsin mahiyyəti fərqli şəkildə təqdim olunur.
Ənənəvi inanca görə, Vəftizçi İohannFələstinindağlıqSamariyaərazisində,Sebasteadlı kənddə dəfn edilmiş, onun relikviyası  IV əsrdən həmin ərazini şərəfləndirmişdir. TarixçilərRufin TirannivəFeodoritVəftizçi İohannın türbəsininMürtəd Yulianınhakimiyyəti dövrandə, təxminən362-ci ildə inşa olunduğunu, onun sümüklərinin həmin ərazidə qismən dəfn edildiyini qeyd edirlər. Müqəddəs əmanətlərin bir hissəsi sonradanYerusəliməaparılmış, burdanİskəndəriyyəyəgətirilmiş və Serapis məbədinin yerində inşa olunmuşbazilikadayerləşdirilmişdir. Bununla belə, Sebaste kəndindəki türbə hələ də insanlar tərəfindən ziyarət edilir,Müqəddəs Ceromisə orada çalışdığı zaman möcüzələrin şahidi olduğunu qeyd edir.
Vəftizçi İohannın başı ilə nə olduğu isə mübahisəlidir.Nikifor Kallist KsanfopulvəSimeon Metafrastbaşın Herodias tərəfindənMaxeron qalasındadəfn olunduğunu qeyd edirlər (İosif Flaviyəistinadən). Digər müəlliflər isə qeyd edirlər ki, baş Herodun Yerusəlimdəki sarayında dəfn olunmuşdur; oradaI Konstantininhakimiyyəti dövründə tapılmış və gizli şəkildəHomsşəhərinə gətirilərək gizlədilmiş,453-cü ildə aşkara çıxarılana kimi uzun müddət gizli saxlanmışdır. Vəftizçi İohannın başının büküldüyü parça isəAxen kafedralındasaxlanılır. Kopt Ortodoks Kilsəsi də Vəftizçi İohannın relikviyasına sahib  olduğunu  bildirir. Həmin relikviya İskəndəriyyə vəQahirəarasında, Aşağı Misir ərazisində yerləşən monastırda aşkarlanmışdır. Ola bilsin ki, bu hadisə monaxların icazəsi ilə relikviyanın dəfn edildiyi məzarın görülməsindən sonra baş vermişdir. Əsas təəccüblü və qeyri-müəyyən hadisə isə Vəftizçi İohannın başınınVest YorkşirinHallifaks şəhərində, rəsmilərin mühafizəsi altında peyda olması idi Bununla bağlı əfsanə ilk dəfə XVI əsrdəUilyam Kamdenin“Britannia” əsərində qeyd edilir və göstərilir ki, şəhərin dı “halig” (holy-müqəddəs) və “fax” (face-üz) sözlərindən gəlməkdədir və şəhərin ilk sakinləri özləri ilə Müqəddəs İohannın üzünü gətirmişdilər.
Bunlardan başqa bir neçə fərqli ərazidə də İohannın başının saxlandığı iddia edilir. Onların arasındaDəməşqdəkiÜməyyəd məscidi,RomadakıSanSilvestro in Kapitevə1385-ci ildən1918-ci ilə kimiBavariyanınVittelsbax nəslindən olan idarəçilərinin rəsmi iqamətgahı olan AlmaniyanınMünhenşəhərindəkiMünhen sarayıda var. Digər başlardan biriMəbəd cəngavərləritərəfindənFransanınAmiyen kafedralınagətirilmiş (Dördüncü səlib yürüşü zamanı Vallon de Sarton tərəfindənKonstantinopoldaəldə edilmişdi), digəri müasir Türkiyə ərazisindəkiAntioxiyada(taleyi naməlumdur) və reformasiyaya qədər saxlanmış Kentdəki Tenterden kilsəsində idi.
Vəftizçi İohannınİsanıvəftiz etmiş sağ əlininMonteneqrodakıÇetin serb ortodoks monastırında,TürkiyədəkiTopqapı sarayındavəAfos dağındayerləşən Prodromos rumın sketesində saxlanması iddia edilir. Vəftizçi İohannın sol əlinin Qərbi Benqaliyadakı Çinşura ərazisindəki  Müqəddəs İohann Erməni Qriqoryan Kilsəsində saxlanılır və hər il yanvar ayında “Çinşura günü”ndə həmin əlləKəlküttədəyaşayan ermənilərə xeyir-dua verilir.Bundan başqa1969-cu ildə,MisirinVadi-əl-Natrun ərazisindəki XI-XVI əsrlərdə inşa edilmiş Müqəddəs Böyük Makariya monastırında restavrasiya işləri zamanı Vəftizçi İohanna aid olduğu güman edilən əlyazmaları və digər relikviyalar əldə edilmişdir.Digər bir neçə relikviya isəAzərbaycanınKəlbəcər rayonundakıGəncəsər monastırındasaxlanılır.
2010-cu ildə Müq. İvan adasındakı IV-XVII əsrlərə aid Müqəddəs İohann monasıtırı tərkibindəki kilsənin xarabalıqlarından sümüklər aşkarlanmışdır.DNTvə radiokarbon analizinin nəticələri sümüklərinYaxın Şərqdənolan və birinci əsrdə yaşamış bir kişiyə aid olduğunu göstərmişdir ki, alimlər də sümüklərin məhz Vəftizçi İohanna aid ola biləcəyi ehtimalını səsləndirmişlər.Sozopoldakı Müqəddəs Kirill və Mefodi kafedralındakı relikvariumda aşkarlanmış qalıqlara altı sümük parçası daxildir: sağ əlin bilək sümüyü, diş, baş sümüyünün hissəsi, qabırğa və qol sümüyü.
Xristian inancına görəİsadanəvvəl göndərilmiş Vəftiçi İohannın insanları İsanın gəlişinə hazırlamaq vəMəsihingəlişi haqqında müjdələmək kimi xüsusi rolu olmuşdur.Əhdi-Cədidkitablarında Vəftizçi İohannın fəaliyyətindən bəhs edilir. Luka 1:17-də Vəftizçi İohannın vəzifəsinin“ataların ürəklərini övladlarına, itaətsiz adamları salehlərin düşüncə tərzinə yönəltmək və Rəbbə hazırlanmış xalqı yetişdirmək”kimi qeyd edilir. Luka 1:76-da“...sən Haqq-Taalanın peyğəmbəri adlanacaqsan, Çünki Rəbbin önündə gedəcəksən, Onun yolunu hazırlayacaqsan”, Luka 1:77-də isə“...xalqına günahlarının bağışlanması ilə xilas olunmaları barədə bildirəcəksən”deyə xəbər verilir.
Əhdi-Cədiddə olan bəzi məlumatlar xristianlar tərəfindən Vəftizçi İohannın gəlişi haqqında əvvəlcədən verilmiş xəbər kimi dəyərləndirilir. Malaxay 3:1-də qeyd edilən“Rəbb üçün yol hazırlayacaq”ifadəsinin Vəftizçi İohanna aid olduğu gümün edilir:
Həmin kitabda, növbəti fəsilin sonunda Malaxay 4:5-6-da isə deyilir:
İsa dövründə yaşamış yəhudilər Məsihdən əvvəl gələrək onun müjdəsini verəcək peyğəmbəri gözləyirdilər; həqiqətən də, hazırda da bir çoxyəhudilərİlyas peyğəmbərin gəlişini gözləyirlər vəSeder Pesaxzamanı istifadə olunan İlyas peyğəmbər  qabı da bunun simvoludur.  Buna görə də Matfey 17:10-da tələbələri İsadan soruşurlar:«Elə isə, niyə ilahiyyatçılar deyirlər ki, əvvəlcə İlyas gəlməlidir?»
Bu istinadlarSinoptik İncillərdədemək olar ki, eynidir, lakin, Matfeyin İncilində Vəftizçi İohannın İlyas peyğəmbər olduğunun təsdiqləndiyi yerə (11.14, 17.13) uğun olan Mark və Lukanın incillərində dəqiqlik yoxdur, İohannın İncilində isə Vəftizçi İohann ümumiyyətlə İlyas olmadığını bildirir.
Ebionitlərkimi erkən yəhudi (Kiprli Epifaninin“Panarion” əsərinin 30-cu hissəsinə görəQnostik) xristian qruplarıİsavəYakovlabirlikdə İohannın da pəhrizkar olduğuna inanırdılar.Kiprli Epifani qeyd edir ki, Ebionitlər özlərinin istifadə etdikləri (bu günEbionitlərin İncilikimi tanınır) Matfeyin İncilinə dəyişiklik edərək, İohannın səhrada çəyirtkə yediyi yerləri“bal kökəsi”və ya “manna” kimi oxumağa başlamışdılar.
Şərq Ortodoks Kilsəsi inancına görə İohannƏhdi-Ətiqpeyğəmbərləri arasında vəhy və Yeni Əhd arasında əlaqə quranlardan sonuncusudur. Onların inancına görə, ölümündən sonraAidinyanına gedən İohann ona da İsanın Məsih olduğunu bildirmiş və beləcə də, sağlığında olduğu kimi, ölümündə də İsanın müjdəçisi olmuşdur. Müqəddəs Vəftizçi İohann ikonası ortodoks kilsələrininikonastasındaçox vaxt hörmətli yerdə qərarlaşır və ibadət saatı zamanı əksər hallarda yad edilir. İl boyu hər həftənin şənbə günü onun xatirəsinə həsr edilir.
Şərq Ortodoks Kilsəsi Müjdəçi Müqəddəs iohannı kilsə ili (1 sentyabrdabaşlayır) ərzində yeddi fərqli bayram günündə qeyd edir:
Yuxarıda qeyd edilənlərdən əlavə5 sentyabrdaİohannın valideynləri Zəkəriyyə və Yelezavetanın günü qeyd edilir.Rus Pravoslav Kilsəsiisə12 oktyabrdaVəftizçi İohannın sağ əlininMaltadanQatçinayagətirilməsini (1799) qeyd edir.
Roma-Katolik kilsəsiMüqəddəs Vəftizçi İohannı iki bayramla yad edir:
Bəzi katoliklərin inancına görə Vəftizçi İohann heç vaxt günah iş görməmişdir, lakin, bu məsələyəMəryəmin günahsızlığımövqeyindən yanaşma deyil və inancda da vacib şərtlərdən hesab olunmur. Özünün“Dua haqqında traktat”əsərindəSienalı Müqəddəs Katerinaİblislə qısa deyişməsini verir, bu deyişmədə İblis ikiüzlülük və yaltaqlıqla onu cəlb etməyə çalışır. Birinci danışan Müqəddəs Katerina İblisə bu sözlərlə müraciət edir:
Müqəddəs Anna Katerina Emmerix özünün mistik baxışlarında qeyd edir ki, Müqəddəs Vəftizçi İohann Yelezavetanın bətnində saf, günahsız və qüsursuz yaradılmışdı və dünyəvi həyatı zamanı heç vaxt günah iş görməmişdi.İsa Məsihdən qaynaqlanan alleqorik baxışında Emmerix Vəftizçi İohannı aşağıdakı kimi təsvir edir:
İsa və Axır zaman müqəddəsləri kilsəsison tədqiqatların Vəftizçi İohann haqqındaBibliyaməlumatlarını təsdiqlədiyini bildirir və onun xidmətinin başqa hadisələrini də qeyd edir. Bu kilsənin inancına görə İohann“Tanrı tərəfindən vəzifələndirilmiş mələk idi”və“səkkiz günlük olduğu zaman ona yəhudilərin çarlığını devirmək”və xalqı Rəbbin gəlişinə hazırlamaq həvalə olunmuşdu.Mormonlarhəm də onun körpə olduğu vaxt vəftiz olunduğuna inanırlar.
AZM kilsəsinin ilk lideri olanCozef Smitdeyir:"Gəlin Əhdi-Cədid zamanına dönək – bir çoxları Rəbb və onun həvarilərini öyür. Biz isə Vəftizçi İohannla başlayacıyıq. Herod yeni doğulmuş bütün oğlan uşaqlarının öldürülməsi əmrini verdiyi zaman İohann İsadan təxminən altı ay böyük idi və bu qəddar qərar ona da şamil edilməli idi, buna görə də, Zəkəriyyə anası ilə birlikdə İohannı dağlara göndərdi və burada körpə İohann çəyirtkə və vəhşi bal yeyərək böyüdü. Atası onları gizlətdiyi yeri deməkdən imtina etdikdə Məbədin ali kahini qarşısında mühakimə olunmuş və Herodun əmri ilə öldürülərək, İsanın dediyi kimi qurban verilmişdir.”
AZM kilsəsinin inanc nəzəriyyəsinə görə15 may1829-cu ildə Harmoni, Susquehanna,Pensiyvaniyada, Susquehanna çayının sahilində peyda olan Vəftizçi İohann Cozef Smit vəOliver Kouderiyəxeyir-dua vermişdir.AZM kilsəsinə görə İohannın fəaliyyəti üç hissədən ibarət olmuşdur: o,Əhdi-Ətiqpeyğəmbərlərindən sonuncusu olmuşdur; o, Əhdi-Cədid peyğəmbərlərindən birincisi olmuşdur; Aaron kahinliyinin həyata keçirilməsi üçün müasir dövrdə yenidən göndərilmişdir. Mormon inancına görə İohannın gəlməsi əvvəlcədən iki peyğəmbər tərəfindən müjdələnmiş və bunlar Mormon kitabında təsvir olunmuşdur: Lehivə onun oğlu Nefi.
Vəhdət kilsəsinintəbliğ etdiyi inanca görə Tanrı İohannı İudeyadakı fəaliyyəti zamanı İsaya kömək etməsi üçün göndərmişdir. İohann əlindən gələn hər şeyi edir ki, yəhudiləriİsanınMəsiholduğuna inandırsın. O, İsanın əsas şagirdi olur və onun şagirdləri də İsanı izləyirlər. Lakin İohann İsanı izləməkdən imtina edərək öz yolu ilə gedir və insanları vəftiz etməyə davam edir. İohannın İsanı izləməkdən imtina etməsi İsanın fəaliyyəti zamanı qarşısına çıxan əsas maneə olur.
Vəftizçi İohann həm dəİslamdaəsas fiqurlardan biri kimi qeyd edilir və peyğəmbər olduğu vurğulanır, adının isəYəhya ibn Zəkəriyyə(ərəb.يحيى بن زكريا‎) və yaZəkəriyya oğlu Yəhyaolduğu qeyd edilir. Müsəlman inancına görə o,Allahsözünün şahidi vəİsanıngələcəyi barədə müjdə vermiş peyğəmbər olmuşdur. İohannın atasıZəkəriyyədə İslamda peyğəmbərlərdən biri kimi qeyd edilir. İslam ənənəsinə görə YəhyaMəhəmmədinMeracgecəsigörüşdüyü peyğəmbərlərdən biridir. MəhəmmədCənnətinüçüncü mərtəbəsində mələkCəbrayıllagörüşməmişdən əvvəl, Cənnətin ikinci mərtəbəsində “qardaşları”  Yəhya və İsa ilə görüşmüşdü. İohannın hekayəsi müsəlmanlarınEfiopiyayahicrəti zamanıAksum çarıtərəfindən də nəql edilmişdi.Quranagörə İohann o şəxslərdən olmuşdur ki, onun  doğum və ölüm günü Allah sülh bəxş etmişdir.
Tədqiqatçı A. Ceycer qeyd edir ki, Quranda səhvən Yəhyanın bu adı daşıyan il şəxs olması göstərilib, çünki, Vəftizçi İohannın doğulmasından xeyli əvvəl Yohanan adı dəfələrlə müxtəlif mənbələrdə qeyd edilirdi.Lakin bu fikir İslam tədqiqatçıları tərəfindən qəbul edilməmiş və “Yohanan” adının “Yəḥyā” adı ilə eyni olmadığı bildirilmişdir.
Ekzegetiklər, İohannın anasının qısırlığına və müsəlmanların Yəhyanın təbliğinin yıhudilərin imanını yaşatması inancına istinadən onun adının “diri edən” və ya “cəld” mənası  verdiyini bildirirlər.
Yuhanna adınınƏrəbistan yarımadasınınqərbində yayılması həqiqətən də mənbələrdə təsdiq edilir. Yaxşı sənədləşdirilmiş Nairan anlaşmasında qırx rəhbərdən birinin adının Yuhannas olması qeyd edilir.
Bəhailiyinəsasını qoymuşBəhaullahınyazılarında Vəftizçi İohannın xatırlandığı bir çox məqamlar vardır. O, Bəhailikdə kiçik peyğəmbər kimi qəbul edilir.Bəhaullah elan edir ki, onun müjdəçisi olanBabVəftizçi İohannın ruhi dönüşüdür. PapaIX Piyəünvanlanmış məktubunda o, yazır:
Lakin, Bəhailikdə ən böyük peyğəmbər (Tanrının təzahürü) Bab hesab edilir və beləliklə də Vəftizçi İohanndan daha nüfuzlu hesab edilir.
Qnostisizməgörə, Vəftizçi İohannƏhdi-Ətiqpeyğəmbəri olanİlyasın“şəxsləşdirilməsi”dir. İlyas Əsl Tanrını (İbrahimi dinlərin Tanrısı) tanımamışdı və Qnostikteologiyayagörə onureinkarnasiyagözləyirdi. Əhdi-Ətiq peyğəmbəriMalaxayın(Malaki) qeyd etdiyinə görə, İlyas“birinci gəlməli”və İsa Məsihin gələcəyi ilə bağlı xəbər verməli idi. Baxmayaraq ki,İohannın İncilibunu tamamilə rədd edir (İohann 1:21), müasirantroposofiyada Vəftizçi İohannın yenidən dirilmiş İlyas olduğunu qəbul edir (bax: Mark 9:11-13, Matfey 11:13-14, Luka 7:27).
Vəftizçi İohannMandayizmdədə əsas peyğəmbərlərdən biridir və Ginza Rabba  vəDraša D-Iahia(Mandayist İohann kitabı) kimi onların bəzi yazılarında böyük rol oynayır.Onların baxışlarına görə İohann əsl Məsihdir və bu yanaşmada İohann İsanın yerinə qoyulur. Mandeyistlərin kitabında yazılır:“Əgər çoban [İsa] tanrı oldusa, çoban kim oldu?”
Vəftizçi İohannın başı mərkəziİordaniyaərazisində yerləşənMaxeron qalasıərazisində kəsildiyindən, o, İordaniyanın patron müqəddəsi hesab edilir.  O, həm dəPuerto-Rikovə onun paytaxtıSan Xuanşəhərinin patron müqəddəsidir.1521-ci ildəXristofor Kolumbunadaya verdiyi ad və adanın vəftiz edildiyi ada uyğun olaraq, ada rəsmən"San Juan Bautista de Puerto Rico"adlandırılmışdı. Sonradan geniş vüsət almış kartoqrafik səhvlərə görə, həm“San Xuan Bautista”, həm də“Puerto-Riko”adları, həm adaya, həm də onun mərkəzinə aid edilmişdir.1746-cı ildən etibarən şəhərin adı (Puerto-Riko) ümumilikdə adaya, adanın adı (San Xuan Bautista) isə şəhərə aid edilməyə başlamışdı. Puerto-Rikonun rəsmi devizində də Vəftizçi İohanna istinad edilir:"Joannes Est Nomen Eius"(lat.: Onun adı İohanndır,Luka 1:63)
Vəftizçi İohann həm dəFransız KanadasıvəNyufaundlendinpatron müqəddəsidir.Kanadaşəhərləri Sent-Cons (Nyufaundlend və Labrador) (1497) və Sent-Cons (Nyu-Bransuik) (1604) da onun şərəfinə adlandırılmışdır.Birləşmiş KrallıqdaVəftizçi İohann Kornuoll qraflığında yerləşən Penzans şəhərinin patron müqəddəsidir. Vəftizçi İohannın doğum günü olan24 iyunKvebek əyalətində Müqəddəs San-Baptist günü Fête Nationale du Québec və Nyufaundlenddə Kəşf günü adıyla bayram kimi qeyd edilir.
23 iyungecəsi və24 iyungünüPortuqaliyanınikinci böyük şəhəri olanPortuşəhərində Müqəddəs İohann günü kimi qeyd edilir.2004-cü ildə “The Guardian” qəzetində nəşr edilmiş məqalədə göstərilir ki,“Festa de São João do Porto”ölkə sərhəddlərindən kənarda çox məşhur olmasa da, Avropanın ən canlı küçə festivalıdır.
O, həm dəYerusəlim,Malta,İtaliyadaFlorensiyavəGenuyaHospitalyerlərininpatronu hesab edilir. İohann, Maltanın Gozo adasında yerləşən Xevkija kəndinin patronudur və24 iyungünü kənddə bayram olaraq qeyd edilir.
Kalamba, Kalumpit, Balayan, Lian və San Xuan (Metro Manila) San Xuan şəhərləriFilippindəİohannın şərəfinə adlandırılmış və ya onun patron olduğu yerlərdir.Filippin mədəniyyətindəMüqəddəs İohannın xatirəsinin  qeyd edilməsi əsasən insanların çimməsi və üzərinə su tökməsi ilə qeyd edilir.  Bəi xüsusiyyətlərinə görə bu ənənəHinduistmədəniyyətinə məxsus Holi bayramı ilə müqayisə edilir.ManiladaməşhurQara Nazaretliheykəlinin saxlandığıQuiapo kilsəsidə Müqəddəs İohannın şərəfinə inşa edilmişdir.
ABŞ-ninCənubi KarolinaştatındakıÇarlston yeparxiyasınında patronu Vəftizçi İohanndır.  Onun şərəfinə adlandırılmış bir neçə dini orden Baptistinlər adlanır.Yevangelist İohannlayanaşı Vəftizçi İohann da qardaşlıq cəmiyyəti olan “Azad Massonlar”ın patron müqəddəslərindən biri hesab edilir.
Bir çoxAralıq dənizisahili ölkələrində yay gündönümü Müqəddəs İohanna həsr edilir. Bu bayramla əlaqəli ənənələr anqlo-sakson ənənsində yayortası ənənələri ilə oxşarlıq təşkil edir.
Vəftizçi İohannın başının kəsilməsiXristian incəsənətinin əsas mövzularından biridir.Bu mövzuya həsr edilmiş əsərlərdə İohannın başı adətən boşqabın içində təsvir olunur ki, bu da,Salomeninxahişinin simvoludur.Vəftizçi İohann həm də dəvə dərisindən paltar geyinmiş“Ecce Agnus Dei”yazısının müşayiəti ilə və ya əlində kitabla və quzu ilə təsvir olunur.Mark 1:2-də müjdəçi kimi təqdim edildiyinə görə, ortodoks ikonalarında İohann tez-tez  mələk qanadları ilə təsvir edilir.
İsanın həyatı mövzusundan,İsanın vəftiz edilməsisəhnəsi erkən xristian incəsənəti dövründən başlayaraq ən aktual sənət mövzularından biri olmuşdur. Erkən xristian təsvirlərində, V əsrdən başlayaraq Vəftizçi İohann hündür, arıq, solğun dərili, uzun saç və saqqala təsvir edilirdi. Erkən xristian incəsənəti dövründən başlayaraq, yalnız İohann və İsa uzun saçlarla təsvir edilir, digər həvari obrazları isə klassik qısa saç kəsimi ilə göstərilir; faktiki olaraq bu üsulla İohann İsaya daha yaxın göstərilir.
Bizans incəsənətinəməxsusDeisustəsvirləri əksər Şərq Ortodoks kilsələrində dövrümüzə kimi qalmaqdadır. Bu təsvirlərdəİsa Pantokrator,Tanrı anası(Teotokos) və Vəftizçi İohannla birlikdə insanlıq üçün şəfaət diləyərkən təsvir edilir; Qərb mədəniyyətində bir çox xüsusiyyətlərinə görə Deisus təsvirinin yerini Çarmıxa çəkmə və Yevangelist İohannın Vəftizçi İohannın yerində göstərildiyi (özünəməxsusİzenheym altarıistisna olmaqla) təsvirlər tutur. Vəftizçi İohannın təsvirlərinə bir çox kilsə altarlarında, onun şərəfinə adlandırılmış kilsələr və patronu olduğu şəhərlərdə (oFlorensiyanınpatronudu), həmçinin əlaqəli olduğu məkanlarla bağlı əsərlərdə rast gəlmək mümkündür.
Vəftizçi İohannın həyatının müxtəlif səhnələrini əks etdirən təsvirlər, adətən ona həsr edilmiş altarların predellalarını bəzəyir, həmçinin Florensiyada yerləşən,Andrea del Sartonunən böyük əsəri olan“Chiostro dello Scalzo”qrizayl freskosu vəDomeniko GirlandayonunTornabuoni şapelindəyerləşən “Həyat” freskosu kimi freska silsilələrində istifadə olunur.  Digər mühüm bir fresko ssilsiləsi isəFilippo LippitərəfindənPrato kafedralındaçəkilmişdir. Bu fresko tipik səhnələrdən ibarətdir: Zəkəriyyənin müjdələnməsi, İohannın doğulması və atası tərəfindən ad qoyulması, Məryəmin Yelezavetanı ziyarət etməsi, İohannın səhraya getməsi, onun səhradakı ibadəti, İsanın vəftiz edilməsi, İohann Herodun qarşısında, Salomenin rəqsi və İohannın başının kəsilməsi.
İsanın doğulmasısəhnəsindən fərqli olaraq zəngin ev interyeri fonunda verilən Vəftizçi İohannın doğulması səhnəsi orta əsrlərdən başlayaraq məşhurlaşmış və bu mövzuda ən məşhur əsərlərYan van Eyktərəfindən “Turin-Milan saatları” əlyazmasında və Girlandayo tərəfindən Tornabuoni şapelində yaradılmışdır. İohannın edam edilməsi səhnəsi XV əsrdən sonra geniş yayılmış,İsrahel van Mekeneminqravüründə olduğu kimi, bəzən Salomenin rəqsi səhnəsinə də müraciət olunmuşdur ki, bu səhnədə dəHerodunsarayının zəngin interyeri və  İohannın şəhid olduğu dövrdəkinə nisbətən daha üasir geyimlər göstərilir.Vəftizçi İohannın başını boşqabda tutan Salomenin təsviriŞimal intibahınınəsas mövzularından biri olmuş, təhlükəli və gözəl qadın obrazları (Deliya,Yudifvə sair) ilə yanaşı işlənmiş,Böyük Lukas KarnaxvəKiçik ustadlarbu mövzuya müraciət etmişlər. Bu obrazlarbarokkodövründə də məşhurluğunu qoruyub vəKarlo Dolçihər üç mövzuda əsər yaradıb. İohannın təbiət ərazisində təbliğat aparmasıholland rəssamlığınınməşhur mövzularından biri olmuş,Böyük Piter Breygelvə onun davamçıları bu mövzuda əsərlər yaratmışlar.
Vəftizçi İohannın körpəliyi (müxtəlif yaş dövrlərində) XV əsrdən etibarən, bəzən “İsanın məbəddə təqdim edilməsi”, “Bakirənin evlənməsi” və “Müqəddəs qohumluq” mövzularında çəkilmiş rəsm əsərlərində göstərilmişdir.Leonardo da Vinçitərəfindən işlənmiş “Qayalıqlar bakirəsi” əsəri intibah incəsənətində “Madonna və körpə” mövzusunun dəb olmasına imkan yaratmışdır və bu mövzuda çəkilmiş əsərlərdə Vəftizçi İohann daİsavəMəryəmləbirlikdə təsvir edilirdi, çünki İsanın Misirə gətirilməsindən sonra, onu qoruması üçün mələyin İohannı da Misirə gətirdiyinə inanılırdı. İntibah dövrünün digər məşhur rəssamıRafaelinbu mövzuyla bağlı çəkdiyiAlba Madonna,Gözəl bağban qız,Aldobrandini Madonna,Madonna della seggiolavəMadonna dell'Impannataəsərləri rəssamın ən məşhur əsərləri sırasına daxil olmuşdur. Leonardo da Vinçinin təsiri ilə, daha sonra isə Rafael,TisianvəQvido Renininmövzunu inkişaf etdirməsindən sonra Vəftizçi İohannın həm də yeniyetmə və gənclik dövrlərinin  təsvir edilməsinə başlanmışdı, bu zaman o, dəvə dərisindən paltar geyinmiş və əlində ənənəvi uzun taxta xaç tutmuş vəziyyətdə göstərilirdi. Tez-tez, xüsusiləErkən Niderland rəssamlığındabu cür təsvirlərdə İohannı quzu müşayiət edir.KaravaccoVəftizçi İohanna həsr olunmuş bir neçə əsər işləmişdir; onlardan ilk beşində çılpaq fiqurlarda İohannın gənclik dövrü, sonrakı üç əsərdə isə ölümü –VallettanınMüqəddəs İohann kafedralındasaxlanan “Edam” əsərində İohannın başının kəsilməsi, biriLondonda, digəri isəMadriddəsaxlanan iki əsərdə isə İohannın başını tutmuş Salome təsvir edilib.
İohannın ehtimal edilən başlarından birinin saxlandığıAmiyen kafedralında, XVI əsrə aid edilən polixrom bioqrafik silsilə vardır. Bu silsilə müqəddəsin qalıqlarını xüsusilə vurğulayır.
MəşhurPre-RafaelitlərdənolanCon Everet Mille“İsa valideynlərinin evində” tablosunu işləmişdir. Burada İohann heyvan dərisindən paltar geyinmiş və İsanın yaralı əlini sakitləşdirmək üçün su gətirmiş uşaq kimi təsvir olunmuşdur.Qustav MorovəPyer Sesil Pevi de Şavannkimi XIX əsrsimvolistrəssamlarının mövzuya yanaşması xüsusi bədii dəyərə malikdir.Obri Vinsent ByordsleyinOskar Uayldın“Salome” pyesinə çəkdiyi illüstrasiyalardan bir neçəsi onun ən yaddaqalan əsərləri sırasına daxil olmuşdur.
İtalyan intibahşairəsiLukretsiya Tornabuonininyaradıcılığında ən çox istifadə etdiyiBibliyaobrazlarından biri də Vəftizçi İohann olmuşdur.
İngilisTüdorbəstəkarıOrlando Gibbonsİohannın İnciliəsasında, solo səs, xor,orqanvə ya viola üçün “İohannın şahidliyi” adlıhimnbəstələmişdir.
İsa Məsihin həyatının bir çox ekran adaptasiyalarında Vəftizçi İohann obrazını da görmək mümkündür. Vəftizçi İohann obrazını canlandıran aktyorlar sırasındaRobert Rayan(Kralların kralı), Mario Sokrat (Matfeyin İncili),Çarlton Heston(Nə vaxtsa danışılmış hekayələrin ən böyüyü), David Haskell (Qadspel), Maykl York (Nazaretli İsa), Anre Qriqori (İsanın son əziyyətləri) və başqalarının adlarını çəkmək olar.