Cənubi Koreya

Koreya Respublikası(kor.대한민국) və yaCənubi Koreya, Şərqi Asiyada ölkədir.Koreya yarımadasının cənubunu təşkil edir vəKoreya silahsızlaşdırılmış zonasıiləŞimali Koreyadanayrılır. Ölkənin qərb sərhədiSarı dəniz, şərq sərhədi isəYapon dəniziilə əhatə olunmuşdur. Cənubi Koreya bütün yarımadanın vəona bitişik adalarınyeganə qanuni hökuməti olduğunu iddia edir. Ölkənin təxminən 51.96 milyon əhalisi var və onun təxminən yarısı Seul Paytaxt Bölgəsində yaşayır.
Koreya yarımadasındaAşağı Paleolitikdövrdən bəri yaşayırlar. İlk krallığı eramızdan əvvəl 7-ci əsrin əvvəllərindəÇinqeydlərində qeyd edilmişdir. 7-ci əsrin sonlarında Koreyanın Üç KrallığınınŞilavəBalhe-yə birləşdirilməsindən sonra, KoreyaQoryo

sülaləsi(918-1392) vəÇoson sülaləsi(1392-1897) tərəfindən idarə edildi. NövbətiKoreya İmperiyası1910-cu ildəYaponiya İmperiyasına birləşdirildi.Koreyadakı Yapon hakimiyyəti, keçmişinİkinci Dünya müharibəsində təslim olmasının ardından sona çatdı və bundan sonraKoreyaiki bölgəyə ayrıldı;SSRİtərəfindən işğal edilmiş şimal zonası vəABŞtərəfindən işğal edilmiş cənub zonası. Yenidən birləşmə danışıqları uğursuz olduqdan sonra, ikincisi 1948-ci ilin avqustunda Koreya Respublikası oldu, birincisiŞimali Koreyaoldu.
1950-ci ildəŞimali Koreyanın işğalı iləKoreya Müharibəsibaşladı və bu daABŞ-nin rəhbərliyindəkiBMT-nin Cənuba dəstək üçün geniş müdaxiləsini gördü, Şimal isəÇindən vəSovet İttifaqından dəstək aldı. 1953-cü ildə müharibə bitdikdən sonra, ölkənin iqtisadiyyatı yüksəlməyə başladı və 1980-1990-cı illər arasında dünyada adambaşına düşən ortaÜDM-də ən sürətli artım qeydə alındı.İyun Mübarizəsi1987-ci ildəavtoritar hakimiyyətin sona çatmasına səbəb oldu və bu ölkə indimətbuat azadlığıən yüksək səviyyədə olan vəAsiyanın ən inkişaf etmişdemokratik dövlətlərindən biri sayılır. Bununla birlikdə,korrupsiyavə siyasi qalmaqallar ciddi problem olaraq qalır; yaşayan dörd Cənubi Koreya prezidentinin hamısı səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməkdən rüşvət və mənimsəməyə qədər müxtəlif cinayətlərə görə həbs cəzasına məhkum edilmişdir; iki nəfər hələ də cəzalarını çəkirlər.
1948-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiyaya sonrakı illərdə bəzi dəyişikliklər edilib. 1980-ci illərə kimi bir neçə hərbidiktaturahakimiyyətini sinaqdan keçirmişKoreya Respublikasıhazırda müvəffəqiyyətləliberal demokratiyanı inkişaf etdirməkdədir, 188-dən çox ölkə ilə diplomatik əlaqə saxlayır.
Cənubi Koreya inkişaf etmiş bir ölkədir vəAsiyavəOkeaniyabölgəsindəkiİnsan İnkişafı İndeksində yeddinci ən yüksək ölkə olaraq sıralanır.İqtisadiyyatı nominalÜDM-ə görə dünyanın on ən böyük ölkəsidir. Vətəndaşları dünyanın ən sürətli İnternet bağlantısı sürətlərindən və ən sıx sürətli dəmir yolu şəbəkəsindən istifadə edirlər. Ölkə dünyanın ən böyük beşinci ixracatçısı və ən böyük səkkizinci idxalçısıdır. Cənubi Koreya 2017-ci ildə dünyanın 7-ci ən böyük karbon emissiyası və adambaşına 5-ci böyük emitent idi. 21-ci əsrdən bəri, Cənubi Koreya dünyada nüfuzlu pop mədəniyyəti ilə, xüsusən dəmusiqi(K-pop), televiziya dramaları və kino dalğaları ilə məşhurdur, bu fenomenKoreya Dalğasıadlandırılır.OECD İnkişafa Yardım Komitəsinin,G20vəParis Klubunun üzvüdür.
Koreya adı Qoryo adından qaynaqlanır. Qoryo adının özü ilk dəfə 5-ci əsrdəŞərqi Asiyanın böyük bir gücü sayılan qədim Qoquryo krallığı tərəfindən 5-ci əsrdə adının qısaldılmış forması kimi istifadə edilmişdir. 10-cu əsrdə Qoryo krallığı Qoquryo'nun yerinə keçdi, və bununla da ziyarətçi Fars tacirləri tərəfindən "Koreya" kimi səsləndirilən adını miras aldı. Koreyanın müasir adı, João vaz Dourado'nun Conrai, daha sonra 16-cı əsrin sonu və 17-ci əsrin əvvəllərində 1630-cu il Teixeira Albernaz xəritələrində Koreya (Corea) olaraq yazdığı 1568-ci ilin ilkPortuqaliyaxəritələrində yer alır.
Qoryo krallığı, qərblilər tərəfindən ilk dəfə hələ Afonso de Albuquerque'in əli ilə 1511-ci ildə Malakka'yı fəth edərkən, Portuqalların Gores olaraq bilinen dünyanın bu bölgəsi ilə ticarət edən xalqları izah edərkən tanındı. 19-cu əsrdə nəşr olunan Koreya və Koreya yazımlarının bir yerdə yaşamasına baxmayaraq, bəziKoreyalılar, İmperator Yaponiyanın, Yapon işğalı dövründə, qəsdən Koreyaya dair yazılışı standartlaşdırdığını və Yaponiyanın ilk əlifba sırası ilə göründüyünü düşünür.
1392-ci ildəQoryo'nun yerinəÇosongəldikdən sonra,Çoson, bütün dünyada qəbul olunmasa da, bütün ərazinin rəsmi adı oldu.  Yeni rəsmi adın kökü qədim Qoçoson krallığında (e.ə. 2333). 1897-ci ildəÇoson sülaləsi, ölkənin rəsmi adınıÇoson'dan Dehan Cequk'a (Koreya İmperiyası) dəyişildi. Dehan (Böyük Han) adı cənubiKoreya Yarımadasındakı qədim konfederasiya deyil,Koreyanın Üç Krallığından bəhs edərək Samhan (Üç Han) adından qaynaqlanır. Bununla birlikdə,Çosonadı Koreyalılar tərəfindən ölkələrinə istinad etmək üçün hələ də geniş istifadə olunurdu, baxmayaraq ki bu artıq rəsmi adı deyildi. Yapon hökmranlığı altında, Han vəÇosoniki ad bir yerdə yaşadılar. Müstəqillik uğrunda mübarizə aparan bir neçə qrup var idi, bunlardan ən başlıcası Koreya Respublikasının Müvəqqəti Hökuməti idi (대한민국 임시 정부 / 大韓民國 臨時 政府).
Yaponiyanın təslim olmasının ardından, 1945-ci ildə Koreya Respublikası yeni ölkənin hüquqi İngilis dili adı olaraq qəbul edildi. Lakin,Koreyaadının birbaşa tərcüməsi deyil. Nəticədə,Koreyanın "Dehan Minquk" adı bəzən Cənubi Koreyalılar tərəfindən yalnız Cənubi Koreya dövləti deyil, ümumilikdəKoreya etnik mənsubiyyətinə (və ya "irqinə") istinad etmək üçün metonim kimi istifadə olunur.
Hökumət yalnız Koreya yarımadasının cənub hissəsini idarə etdiyindən, qeyri-rəsmi olaraq Cənubi Koreya qərb dünyasında getdikcə daha da yaygınlaşan bir termin meydana gəldi. Cənubi Koreyalılar hər ikiKoreyaya toplu olaraq istinad etmək üçün Han (və ya Hanquk) istifadə edərkən, Şimali Koreyalılar vəÇinvəYaponiyada yaşayan etnikKoreyalılarbunun əvəzinəÇosonifadəsini istifadə edirlər.
Erkən sovet dövrünə aid Azərbaycandilli mənbələrdə "Kore" adlandırılmışdır.
Koreya yarımadasında AşağıPaleolitik dövrdən bəri yaşayırlar. Koreyanın tarixi, e.ə. 2333-cü ildə Koreyanın təməl mifologiyasına görə Danqın tərəfindənÇoson'un (ayrıca "Qoçoson" ya da KöhnəÇosonolaraq da bilinir, bunu 14-cü əsr sülaləsi ilə fərqləndirmək üçün) qurulması ilə başlayır.Qoçoson, VII əsrin əvvəllərindəÇinqeydlərində qeyd edildi.Qoçoson, şimaliKoreya yarımadasını vəMancuriyanın bir hissəsini idarə edənə qədər genişləndi. QiçaÇoson, e.ə. 12-ci əsrdə qurulduğu iddia edilir, lakin mövcudluğu və rolu müasir dövrdə mübahisəlidir. Eramızdan əvvəl 108-ci ildəHan sülaləsiWiman Çoson'u məğlub etdi və şimaliKoreya yarımadasında dörd komandanlıq qurdu. Komandanlıqlardan üçü bir neçə on il ərzində qərbə doğru yıxıldı və ya geri çəkildi. Lelanq komandanlığı məhv edildikdən və bu dövrdə yenidən qurulduqdan sonra yer tədricən Liaodonqa doğru hərəkət etdi. Beləliklə, qüvvəsi azaldı və 313-cü ildəQoquryotərəfindən fəth edilənədək yalnız ticarət mərkəzi rolunu oynadı.
Koreyanın Proto-Üç Krallığıolaraq bilinən dövrdə,Buyo,Okço,DonqyevəSamhanəyalətləri bütünKoreya yarımadasını və cənubMançuriyanı işğal etdilər. Onlardan,Qoquryo,BekçevəŞila,Koreyanın Üç Krallığıolaraq yarımadaya nəzarət etmək üçün ortaya çıxdı. Onların arasında ən böyüyü və ən güclü olanQoquryo, yüksək dərəcədə militarist bir dövlət idi və 700 illik tarixi boyunca müxtəlif Çin sülalələri ilə rəqabət etdi.Qoquryo, Böyük Kvanqeto və oğluCanqsunun rəhbərliyi altında, həm dövründəBekçevəŞila'yı ram edərək,Koreyanın Üç Krallığının qısa birləşdirilməsinə nail olmuş vəKoreya Yarımadasında ən hakim gücə çevrilmişdi.Koreya yarımadasına nəzarət uğrunda mübarizə aparmaqla yanaşı,Qoquryo, müxtəlif Çin sülalələri ilə bir çox hərbi qarşıdurmalara sahib idi, ən başlıcasıQoquryo-Sui müharibəsi,Qoquryo'nun milyondan çox adam olduğunu söylədiyi böyük bir qüvvəni məğlub etdi.Bekçeböyük bir dəniz gücü idi; onuŞərqi AsiyanınFinikiyasına çevirən dənizçilik bacarığıBuddizminŞərqi Asiyavə qitə mədəniyyətininYaponiyaya yayılmasında böyük rol oynadı.Bekçebir zamanlarKoreya yarımadasında, xüsusilə Qınqqoço dövründə böyük bir hərbi güc idi, lakin Böyük Quanqqetto tərəfindən tənqidi bir şəkildə məğlub oldu və rədd edildi.Şila, üçünün ən kiçiki və ən zəifi idi, lakin daha güclüKoreya krallıqlarıyla və nəticədə Tanq Çin ilə böyük üstünlük əldə etmək üçün fürsətçi müqavilələr və ittifaqlar qurmaq üçün hiyləgər diplomatik vasitələrdən istifadə etdi.
Cənubi Koreya,Asiyamaterikindən təxminən 1100 km (680 mil) uzananKoreya yarımadasının cənub hissəsini tutur. Bu dağlıq yarımadanın qərbindəSarı Dəniz, şərqindəYapon Dənizidir. Cənub ucuKoreya BoğazıvəŞərqi Çin dənizindədir.
Bütün adaları da daxil olmaqla, ölkə 33 ° - 39 ° N enlem, 124 ° - 130 ° E enlem arasında yer alır. Ümumi sahəsi 100.032 kvadrat kilometrdir (38.622.57 kv mil).
Cənubi Koreya dörd ümumi bölgəyə bölünə bilər: yüksək dağ silsilələri və ensiz sahil düzənliklərinin şərq bölgəsi; geniş sahil düzənliklərinin, çay hövzələrinin və yuvarlaq təpələrin qərb bölgəsi; dağların və vadilərin cənub-qərb bölgəsi; və Nakdong çayının geniş hövzəsinin hakim olduğu bir cənub-şərq bölgəsi.Cənubi Koreyaüç quru ekoloji bölgəyə ev sahibliyi edir: Mərkəzi Koreya yarpaqlı meşələr, Mançur qarışıq meşələr vəCənubi Koreyahəmişəyaşıl meşələr.
Cənubi Koreyanın ərazisi əsasən dağlıqdır, əksəriyyəti becərilmir. Əsasən qərbdə və cənub-şərqdə yerləşən ovalıqlar, ümumi ərazinin yalnız 30%-nı təşkil edir.
Əsasən kiçik və yaşayış olmayan təxminən üç min ada Cənubi Koreyanın qərb və cənub sahillərində uzanır.Çeju-doCənubi Koreyanın cənub sahillərindən təxminən 100 kilometr (62 mil) məsafədədir. 1845 kvadrat kilometr (712 kvadrat mil) sahəsi olan ölkənin ən böyük adasıdır.Çejueyni zamanda Cənubi Koreyanın ən yüksək nöqtəsidir: sönmüş bir vulkan olan Hallasan dəniz səviyyəsindən 1950 metrə (6400 fut) çatır. Cənubi Koreyanın ən şərq adalarına Ulleungdo və Liancourt Qayaları (Dokdo / Takeshima), Marado və Socotra Rock isə Cənubi Koreyanın ən cənub adalarıdır.
Cənubi Koreyada 20 milli park və Bosonq Çay Tarlaları, Sunçon Körfəz Ekoloji Parkı və Cirisan'ın ilk milli parkı kimi məşhur təbiət yerləri var.
Cənubi Koreya rütubətli bir kontinental iqlimə və rütubətli subtropik iqlimə meyllidir vəŞərq Asiya mussonundan təsirlənir və iyunun sonundan iyulun sonuna qədər başlayan canqma (장마) adlanan qısa yağışlı mövsümdə yayda yağıntı daha çox olur. Ölkənin daxili bölgəsində minimum temperaturun -20 °C (-4 °F) -dən aşağı düşməsi ilə qışlar son dərəcə soyuq ola bilər:Seuldayanvarayının ortalama temperatur aralığı −7 - 1 °C (19 - 34 °F) vəavqustayının ortalama temperatur aralığı 22 ilə 30 °C (72 ilə 86 °F) arasındadır.Qıştemperaturu cənub sahili boyunca daha yüksəkdir və dağlıq ərazidə xeyli aşağıdır. Ölkənin əksər yerlərində 30 °C (86 °F) -dən çox olan isti yay isti və nəmli ola bilər. Cənubi Koreyanın dörd fərqli mövsümü var;yaz,yay,payızvəqış.Yazümumiyyətlə martın sonundan mayın əvvəlinə,yaymayın ortalarından sentyabrın əvvəllərinə,payızsentyabrın ortalarındannoyabrın əvvəllərinə,qışisə noyabrın ortalarından martın ortalarına qədər davam edir.
Yağışlariyun-sentyabraylarınınyazaylarında sıxlaşır.Cənubsahili güclü küləklər, leysan yağışlar və bir müddət daşqınlar gətirən yay sonlarında baş verəntayfunlara məruz qalır. Orta illikyağışSeulda 1370 millimetrdən (54 in)Busana 1470 millimetrə (58 in) qədər dəyişir.
Cənubi Koreyanın böyüməsinin ilk 20 ili ərzində ətraf mühitin qorunması üçün az səy göstərildi. Yoxlanılmamış sənayeləşmə və şəhərsalma, meşələrin qırılması və Songdo Tidal Flat kimi sulak ərazilərin davamlı məhv olması ilə nəticələndi. Bununla birlikdə, bu problemləri tarazlaşdırmaq üçün son dövrlərdə enerji səmərəliliyi və yaşıl texnologiyanı artırmağı hədəfləyən hökumət tərəfindən 84 milyard dollar dəyərində beş illikyaşıl böyüməlayihəsi də daxil idi.
Yaşıl əsaslı iqtisadi strategiya, Cənubi Koreyanın iqtisadiyyatının milliÜDM-in yüzdə iki hissəsindən istifadə edərək hərtərəfli bir yeniləməsidir. Yaşıllaşdırma təşəbbüsü ümummilli velosiped şəbəkəsi, günəş və külək enerjisi, yağdan asılı olan nəqliyyat vasitələrinin azaldılması,yayvaxtına dəstək və elektronika və işıqlandırma sahələrindəLEDkimi ekoloji cəhətdən təmiz texnologiyalardan geniş istifadə kimi səyləri əhatə edir. Onsuz da dünyanın ən simli ölkəsi, enerji istifadəsini azaltmaq üçün genişzolaqlı qurğulardan 10 qat daha sürətli olacaq ümummilli yeni nəsil şəbəkəsi qurmağı planlaşdırır.
Seulun yaxın vaxtlarda kran suyunu içmək təhlükəsiz oldu, şəhər rəsmiləri xalqı inandırmaq üçün "Arisu" damğasını vurdular. Ağaçlandırma layihələri ilə də səylər göstərildi. Milyard dollarlıq bir başqa layihəSeulun mərkəzindən keçən bir avtomobil yolu ilə döşənmiş bir axın olan Cheonggyecheon-un bərpası idi. Əsas problemlərdən biri hava keyfiyyətidir,turşu yağışı, kükürd oksidləri və illik sarı toz fırtınaları xüsusi problemlərdir. Bu çətinliklərin çoxunun Cənubi Koreyanın böyük bir hava çirkləndiricisi olanÇinə yaxınlığının bir nəticəsi olduğu qəbul edilir. Cənubi Koreyanın 2019Meşə Mənzərəsi Bütövlük İndeksiortalama 6.02 / 10 balına sahib olduğu 172 ölkə arasında qlobal olaraq 87-ci sırada yer aldı.
Cənubi Koreya, 2017-ci ildə dünyanın 7-ci ən böyük karbon emissiyası və adambaşına 5-ci ən böyük emitent idi. PrezidentMun Çje İn, 2050-ci ildə iqlim dəyişikliyinə qatqı təmin edən istixana qazı tullantılarını azaltmağı vəd etdi.
Cənubi Koreya hökumətinin quruluşu Koreya Respublikasının Konstitusiyası ilə müəyyən edilir. Bir çoxdemokratik dövlətkimi, Cənubi Koreyada da üç qola bölünmüş bir hökumət var:icra,məhkəməvəqanunverici.İcravəqanunvericiorqanlar əsasən milli səviyyədə fəaliyyət göstərir, baxmayaraq ki, icra hakimiyyətindəki müxtəlif nazirliklər yerli funksiyaları da yerinə yetirirlər. Yerli hökumətlər yarı muxtariyyətə malikdir və özlərinin icra və qanunverici orqanlarından ibarətdir.Məhkəməşöbəsi həm milli, həm də yerli səviyyədə fəaliyyət göstərir. Cənubi Koreya konstitusional demokratiyadır.
1948-ci ildə müstəqillik elan edildikdən sonra konstitusiya bir neçə dəfə dəyişdirildi. Bununla birlikdə, bir çox geniş xüsusiyyətlərə sahibdir və qısa müddətli İkinci Koreya Respublikası istisna olmaqla, ölkədə həmişə müstəqil biricra başçısıolan birprezidentlik sistemiolmuşdur. Mövcud konstitusiyasına görə, dövlət bəzənCənubi Koreyanın Altıncı Respublikasıadlanır. İlk birbaşa seçki də 1948-ci ildə keçirildi.
Cənubi Koreya 1960-cı illərdən 1980-ci illərə qədər bir sıra hərbi diktaturalar yaşamasına baxmayaraq, o vaxtdan bəri uğurlu birliberal demokratiyaya çevrildi. Bu günCIA World Factbook, Cənubi Koreya demokratiyasını "tam işləyən müasir demokratiya" olaraq xarakterizə edir. Cənubi KoreyaKorrupsiyanı Algılama İndeksində 45-ci yerdədir (Asiya-Sakit okean regionunda 9-cu), 100 baldan 57 bal toplayaraq.
2016-cı ilin aprelində Cənubi Koreyanın əhalisinin,Milli Statistika İdarəsitərəfindən təqribən 50,8 milyon olduğu təxmin edilirdi. Ölkə, 2015-ci ildə hər kvadrat kilometrə görə 505, qlobal ortalamadan 10 qat çox olan əhali sıxlığı ilə diqqət çəkir. Mikro əyalətlər və şəhər əyalətləri xaricində Cənubi Koreya dünyanın ən sıx əhalisi olan üçüncü ölkəsidir. Təcrübədə Cənubi Koreyanın çox hissəsində əhali sıxlığı milli əhalidən daha yüksəkdir, çünki ölkənin ərazilərinin əksəriyyəti əkinçilik kimi digər məqsədlər üçün istifadə edildiyi üçün yaşayış üçün əlverişsizdir. Cənubi Koreyalıların çoxu şəhərlərdə yaşayırlar, çünki 1970, 1980 və 1990-cı illərdə ölkənin sürətli iqtisadi genişlənməsi zamanı kənd yerlərindən sürətli köçdülər. Seulun paytaxtı həm də ölkənin ən böyük şəhəri və baş sənaye mərkəzidir. 2005 sayımına görəSeulun 10 milyon əhalisi var idi.Seul Milli Paytaxt Bölgəsi, 24.5 milyon əhaliyə (Cənubi Koreyanın bütün əhalisinin yarısına yaxını) malikdir və dünyanın ikinci ən böyük metropoliten bölgəsinə çevrilir. Digər böyük şəhərlər arasındaBusan(3,5 milyon),İnçon(3,0 milyon),Tequ(2,5 milyon),Deçon(1,4 milyon),Quanqcu(1,4 milyon) vəUlsan(1,1 milyon) var.
Əhali beynəlxalq miqrasiya ilə də formalaşmışdır.İkinci Dünya müharibəsindən vəKoreya yarımadasının bölünməsindən sonraŞimali Koreyadan təxminən dörd milyon insan sərhədi keçərək Cənubi Koreyaya keçdi. Net giriş bu tendensiya, xüsusiləABŞvəKanadaüzərindənŞimali Amerikaya mühacirət səbəbiylə növbəti 40 ildə geri çevrildi. 1955-ci ildə Cənubi Koreyanın ümumi əhalisi 21,5 milyon idi və 2010-cu ilə qədər iki dəfədən çox artaraq 50 milyona çatdı.
Cənubi Koreya, ümumi əhalinin təqribən 96%-nı etnikKoreyalılartəmsil etməklə dünyanın ən etnik homojen cəmiyyətlərindən biri sayılır. Statistik göstəricilər etnik mənsubiyyəti qeyd etmədiyi və bir çox immiqrantın özləri etnik mənşəliKoreyalıolduqları və bəzi Cənubi Koreya vətəndaşlarının etnik mənşəliKoreyalıolmadığı üçün dəqiq rəqəmləri demək çətindir. Cənubi Koreya, immiqrasiyaya görə zamanla daha multi-etnik bir cəmiyyət halına gəlir.
Xarici millilərin nisbəti sürətlə böyüyür. 2016-cı ilə görə Cənubi Koreyada əhalinin 2.75%-ı, 1.413.758 xarici sakin var; Bununla birlikdə, onların bir çoxu xarici vətəndaşlığı olan etnikKoreyalılardır. Məsələn,Çindən (ÇXR) gələn miqrantlar xarici uyrukluların% 56.5'ini təşkil edir, lakin KoreyadakıÇinvətəndaşlarının təqribən 70%-ı Koreya köklüÇXRvətəndaşları olan Çosonçok (조선족). Etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, Cənubi Koreyada xidmət edən 28.500ABŞəsgəri var, əksəriyyəti bir illik müşayiət olunmayan turda xidmət göstərir (baxmayaraq ki, təxminən 10% ailənin müşayiəti ilə daha uzun turlara xidmət edir). Bundan əlavə,İngilis dilində danışan ölkələrdən təxminən 43.000İngilis dilimüəllimi müvəqqəti olaraq Koreyada yaşayır. Hal-hazırda Cənubi Koreya, xaricdən doğulan əhalinin ən yüksək artım nisbətlərindən birinə sahibdir, 2010-cu ildən bəri hər il təxminən 30.000 xarici əsilli sakin Cənubi Koreya vətəndaşlığını alır.
Çox sayda etnikKoreyalıxaricdə, bəzən Koreatown olaraq da bilinən Koreya etnik məhəllələrində yaşayır. Ən böyük dörd diaspora əhalisiÇində (2,3 milyon),ABŞ-da (1,8 milyon),Yaponiyada (0,85 milyon) vəKanadadadır (0,25 milyon).
Cənubi Koreyada mərkəzləşdirilmiş bir idarəetmə, uşaq bağçasından başlayaraq liseyin üçüncü və son ilinə qədər olan uşaqların təhsili ilə bağlı prosesə nəzarət edir. Dərs ili iki semestrə bölünür, birincisimartın əvvəlində başlayır vəiyulun ortalarında bitir, ikincisiavqustun sonunda başlayır vəfevralın ortalarında bitir. Cədvəllər vahid standartlaşdırılmamışdır və məktəbdən-məktəbə dəyişir. ƏksərCənubi Koreyaorta məktəblərində və liseylərində qərb üslubunda hazırlanmış məktəbli formaları var. Oğlan forması ümumiyyətlə şalvar və ağ köynəkdən, qızlar isə ətək və ağ köynəkdən ibarətdir (bu yalnız orta məktəblərdə və liseylərdə keçərlidir). Ölkə, 2010-cu ilə qədər xarici tələbə sayını artırmaq üçün yeni bir təhsil proqramı qəbul etdi. Təhsil, Elm və Texnologiya Nazirliyinə görə,Cənubi Koreyadakı xarici tələbələrə verilən təqaüdlərin sayı (proqram çərçivəsində) o vaxta qədər iki qat artmış olardı. və xarici tələbələrin sayı 100.000-ə çatacaqdı.
Cənubi Koreya,İƏİTortalaması 492 ilə müqayisədə orta hesabla 519 bal toplayaraq oxu savadlılığı, riyaziyyat və elmlər sahəsində ən yüksək nəticə göstərənİƏİTölkələrindən biridir və dünyada 9-cu yeri tutur və dünyanın ən yüksək təhsilli işçi qüvvələrindən birinə sahibdir. Ölkə, təhsilə olan milli aludəçiliyinin "təhsil atəşi" adlandırıldığı təhsilə yüksək dərəcədə qızğın baxışı ilə məşhurdur. Təhsilə olan bu vəsvəsə, 2014-cü ildəİqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı(İƏİT) tərəfindənCənubi Koreyanın tələbələrin riyaziyyat və elm puanları üzrə milli reytinqini qlobal təhsil reytinqinin üstündə tutaraq,Cənubi KoreyanınSinqapurdan sonra dünyada ikinci yeri tutduğunu bildirdi. .
Koreya dili Cənubi Koreyanın rəsmi dilidir və əksər dilçilər tərəfindən dil təcridi olaraq təsnif edilir. Çin dilindən xeyli miqdarda alınma sözləri özündə birləşdirir. Koreya dili, öyrənilməsi çətin olan və dilə uyğun olmayanKlassik Çin Hançahərflərinə əlverişli bir alternativ təmin etmək üçün 1446-cı ildəKral Seconqtərəfindən yaradılanHanqıladlı yerli bir yazı sistemindən istifadə edir. Cənubi Koreya hələ də çap mediası və hüquqi sənədlər kimi məhdud ərazilərdə bəzi Çin Hança personajlarından istifadə edir.
Cənubi Koreyadakı Koreya dili, Seul (paytaxta görə) olaraq bilinən standart bir ləhcəyə malikdir və ölkə daxilində əlavə olaraq 4 Koreya dili dialekt qrupu istifadə olunur.
Bu gün demək olar ki, bütün Cənubi Koreyalı tələbələr təhsil alaraqİngilis dilini öyrənirlər, bəziləri də isteğe bağlı olaraqYaponvə yaÇin dilini seçirlər.
2015-ci il siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, Cənubi Koreya əhalisinin yarıdan çoxu (56.1%) özlərini heç bir dini təşkilatla əlaqəsi olmadığını elan etdi. 2012-ci ildə keçirilən bir sorğuda 52%-i özünü "dindar", 31%-i "qeyri-dindar" və 15% -i özünü "məsləkli ateist" kimi tanıdığını bildirmişdi. Dini bir təşkilata bağlı olan insanların çoxuxristianvəbuddistdir. 2015-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin 27,6%-iXristian(19,7%-i özünüProtestant, 7,9%-iRoma Katolikləri) və 15,5%-iBuddistləridi. Digər dinlər arasındaİslam(130.000Müsəlman, əksəriyyətiPakistanvəBanqladeşdəngələn, lakin təxminən 35.000 Koreyalı Müsəlman olan), Von Buddizminin yerli məzhəbi vəÇendoizm(Konfutsiçilikdini), Cınqsanizm, Deconqizm, Desan Cinriho və başqaları da daxil olmaqla müxtəlif yerli dinlərdir. Din azadlığı konstitusiya ilə təmin edilir və dövlət dini yoxdur. Ümumiyyətlə, 2005-2015-ci illər siyahıyaalmaları arasında xristianlıqda bir qədər azalma (29%-dən 27,6%-ə), Buddizmdə kəskin azalma (22,8%-dən 15,5%-ə qədər) və əlaqəsiz əhalinin artması ( 47.2%-dən 56.9% -ə) var.
Cənubi Koreyadauniversal səhiyyəsistemi var. Dünyanın ən ikinci yaxşısəhiyyə sisteminə sahibdir.
Cənubi Koreyada intiharciddi və geniş yayılmış bir problemdir və ölkə yüksək gəlirli bir dövlət üçün dünya xoşbəxtlik reportlarında zəif yer tutur. İntihar nisbəti G20 ölkələri arasında 2015-ci ildə ən yüksək göstərici idi (100.000 nəfərə 24.1 ölüm).
Cənubi Koreyalı xəstəxanalar,İƏİT-də adambaşına MRT aparatlarına görə 4-cü və adambaşına düşən KT tarayıcılarına görə 6-cı yerə çıxan inkişaf etmiş tibbi avadanlıq və vasitələrə sahibdir.İƏİT-nin 9.56 çarpayıda hər 1000 nəfərə düşən xəstəxana çarpayılarının sayına görə ikinci yeri tuturdu.
Həyat gözləntisi sürətlə artmaqdadır və Cənubi Koreya,ÜSTtərəfindən 2015-ci ildə 82.3 yaş ömrü ilə dünyada 11-ci yerdə qərarlaşmışdır. Sağlamlığa uyğun ömür uzunluğuna görə dünyada üçüncüdür.
Cənubi Koreya 188-dən çox ölkə ilə diplomatik əlaqələr saxlayır. Ölkə Şimali Koreya ilə eyni vaxtda 1991-ci ildən BMT-nin üzvüdür. 1 yanvar 2007-ci ildə Cənubi Koreyanın keçmiş xarici işlər naziriPan Gi Mun2007-2016-cı illərdəBMT-nin Baş katibivəzifəsində çalışıb. O, həm də müşahidəçilər orqanı olan ASEAN Plus üç üzvü kimi Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyası və Şərqi Asiya Sammiti (EAS) ilə əlaqələri inkişaf etdirib.
2009-cu ilin noyabrında Cənubi Koreya İƏİTİnkişafa Yardım Komitəsinəqoşuldu və bu, ilk dəfə keçmiş yardım alan ölkənin donor üzvü kimi qrupa qoşulması idi.
Cənubi Koreya 2010-cu ilin noyabrında Seulda G-20 Sammitinə ev sahibliyi etdi, bu il Cənubi Koreya vəAvropa İttifaqıticarət maneələrini azaltmaq üçünazad ticarət sazişi(STA) bağladılar. Cənubi Koreya 2014-cü ildəKanadavəAvstraliyailə, 2015-ci ildə isəYeni Zelandiya ilə Azad Ticarət Sazişiimzalamağa davam etdi.
Cənubi Koreya yüksək inkişaf etmiş sənaye və iqtisadiyyata malikdir. Dünyada gəmiqayırma, polad emalı, avtomobil, elektron və elektrotexnika istehsalına görə əsas yerlərdən birini tutur. Dünyada ən sürətli internet Cənubi Koreyadadır.
Mətbəx
Şimali və Cənubi Koreyada əsas idman növlərindən biritaekvondodur. Başqa Şərq döyüş növlərindən fərqli olaraq burada ayaqla endirilən zərbələr həddindən artıq yer tutur. Faizlə götürsək, taekvondodakı zərbələrin 80 faizi ayaqla endirilir.
2016-cı il aprel hesablamalarına görə, Cənubi Koreya əhalisi 50.8 milyon nəfər olaraq hesablanmışdır. 2015-ci ildə ərazinin hər kvadrat kilometrinə 505 nəfər düşürdü ki, bu da dünya üzrə orta göstəricidən 10 dəfə çoxdur. Ölkənin sürətli inkişaf keçirdiyi illərdə, yəni, 1970-1990-cı illərdə əhalinin əksəriyyəti kəndlərdən böyük şəhərlərə köçmüş və nəticədə, urbanizasiya səviyyəsi yüksəlmişdir. Ölkənin ən böyük şəhəri olan paytaxt Seul şəhəri, həmçinin, ölkənin əsas sənaye mərkəzi hesab olunur. 2005-ci il hesablamalarına əsasən Seulda 10 milyon nəfər əhali yaşayır. Seulmetropolisi hal-haazırda 24.5 milyon nəfər əhalisi ilə (Cənubi Koreya əhalisinin yarısı) dünyanın ən çox məskunlaşmış 2-ci metropolisi hesab olunur. Digər böyük şəhərlərəBusan(3.5 milyon), İnçeon (2.5 milyon), Daequ (2.5 milyon), Daejeon (1.4 milyon) şəhərləridir.
Əhali həmçinin beynəlxalq miqrasiya nəticəsində formalaşır. İkinci dünya müharibəsi və Koreya yarımadasının bölünməsindən sonra, təqribən 4 milyon nəfər sərhədi keçərək Şimali Koreyadan Cənubi Koreya ərazisinə daxil olmuşdur. Əhalinin sayı 1955-ci ildə 21.5 milyon nəfər hesablanmış, 2010-cu ildə isə iki qat artaraq 50 milyona çatmışdır.
Dünyada etnik və dil baxımından ən çox homogen quruluşa sahib ölkələrdən biri Koreya Respublikasıdır. Əhalinin az bir hissəsi çinlilərdir. Koreyalılar Mançuryada yüzillər boyu yaşamışlar. Keçmişdəki siyasi, iqtisadi və ictimai sabitsizliklər bir çox koreyalınıABŞvəKanadayaköçməyə məcbur etmişdir.Kaliforniyadaçox sayda koreyalı yaşamaqdadır. Koreyalı amerikalıların sayı bir milyondan çoxdur. Hazırda Koreya Respublikasından gedənlərin və ölkəyə gələnlərin sayı bir-birinə bərabərdir. Əhalinin artım nisbəti 1950-ci illərdə 3%-dən daha çox ikən bu nisbət 2005-ci ildə 0,38%-a qədər geriləmişdir. 1960-cı ildən etibarən sürətli bir şəhərləşmə və çöl sahələrdən şəhərlərə doğru bir köç dalğası başlanmışdır. İndi əhalinin 85%-i şəhərlərdə yaşayır. Bu birdən meydana gələn əhali artımı Koreya Respublikasından gedənlərlə tarazlanmışdır. Koreya Respublikasının iqtisadiyyatı 1990-cı ildən sonra daha da inkşaf etmişdir. Koreya Respublikasında təxminən 378 000 xarici işçi var. Bu işçi qüvvəsinin böyük bir qismi Cənubi Asiya ölkələrindən gəlmələrdir. OnlarHindistan,Şri-Lanka,Myanmar,Filippin,RusiyavəNigeriyadangəlmişlər.
2009-cu ildə ən aşağı doğum səviyyəsi Cənubi Koreyada qeydə alınmışdır. Əgər bu səviyyə belə azalmağa davam edərsə, 2050-ci ildə əhalinin sayının 13% azalaraq, 42.3 milyon nəfər olacağı gözlənilir. Orta ömür müddəti 2008-ci ildə 79.1 il (dünyada 34-cü), 2015-ci ildə isə 81 il hesablanmışdır.
Ən böyük şəhər paytaxtSeuldur. KoreyaÇiniləYaponiyaarasında bir körpü olmasına baxmayaraq, özlərinə xas bir mədəniyyət inkişaf etmişdir. Əhalinin kəndlərdə yaşayan az bir hissəsi əsrlər əvvəlki kimi geyinir və yaşayırlar. Şəhərlərdə yaşayanlar isə müasir texnologiyalara sahibdirlər və müasir həyat tərzi sürürlər.
Samitlər:
ㄱ-g/k, ㄴ-n, ㄷ-d/t, ㄹ-r/l, ㅁ-m, ㅂ-b/p, ㅅ-s/t(bəzən), ㅇ-ng/səssizdir, ㅈ-c/j, ㅊ-ç, ㅋ-k, ㅌ-t, ㅍ-p, ㅎ-h,
Saitlər:
아-a, 야-ya, 어-eo(o), 여-yeo(yo), 우-u, 유-yu, 오-o, 요-yo, 이-i, 으-ı, 에-e, 예-ye, 애-ae(e), 얘-yae(ye)
Qoşa Samitlər:
Bu hərflər ㄱ,ㄷ,ㅂ,ㅅ,ㅈ hərflərinin qoşa formalarıdır.Bu hərfləri qalın tələffüz edirik. ㄲ-gg, ㄸ-dd, ㅃ-bb, ㅆ-ss, ㅉ-jj.