मार्जार कुळ

मार्जार कूळ हे घरगुती मांजर व त्या सदृश दिसणाऱ्या प्राण्यांचेजैविक कुळआहे. या मध्ये घरगुती मांजरापासून तेवाघसिंहासारख्या मोठ्या शिकारी प्राण्यांचाही समावेश होतो. या सर्वांचे दिसण्यातील सारखेपणा तसेच शिकारीच्या व इतर सवयी बहुतांशी घरगुती मांजराप्रमाणेच असतात. ह्यांमधील सर्वच उपजाती अत्यंत कुशल शिकारी असून सर्वजणमांसभक्षकआहेत. निसर्गात त्यांच्यापेक्षा कुशलशिकारीनसल्याने अन्नसाखळीत त्यांचे स्थान सर्वात वरचे आहे.
मार्जार कुळात दोन प्रमुख उपकुळे आहेत. एकपँथेरा(वाघसिंह, वबिबट्या). यामध्ये ज्या प्राण्यांनाडरकाळीफोडता येते अशांचा समावेश आहे. दुसरे उपकुळ आहेफेलिने. या उपकुळात बहुतांश मार्जार कुळातील प्रजातींचा समावेश होतो. उदा:चित्ता,लिंक्स, रानमांजरी वघरगुती मांजर. मार्जार कुळाची उत्पत्ती साधारणपणे अडीच कोटी वर्षांपूर्वीओलिगोसिनकालखंडात झाली.
मार्जार कुळातील सर्व मांजरे ही मांसभक्षक आहेत व कुठल्याही पृष्ठवंशी प्राण्याची शिकार करून खाण्यास समर्थ आहेत.  सिंहाचा अपवाद वगळता सर्वच मांजरे एकटे रहाणे पसंत करतात व बहुतेक जाती निशाचर आहेत. कुठल्याही वातावरणासाठी आपल्या शरीरात योग्य ते बदल घडवून आणून जगातील कानाकोपऱ्यात त्यांनी आपले अस्तित्त्व सिद्ध केले आहे. फक्तऑस्ट्रेलियाव अंटार्टिकाचा तसेच खंडापासून अतिदूरची बेटे यांचा अपवाद वगळता जंगली मांजरे पृथ्वीच्या सर्व भागात आहेत.
मार्जार कुळातील सर्व प्राण्यांचा आकारात मोठा फरक आहे. दीड- पावणे दोन किलोच्या घरगुती मांजरापासून ते २५० किलोच्या वाघापर्यंत सर्व स्तरातील प्रजाती आहेत. आपपल्या आकारमानाप्रमाणे सर्व प्रजातींने आपले भक्ष्य ठरवले आहे. 
मार्जार कुळाच्या प्राण्यांच्या शरीराच्या मानाने त्यांचाचेहरालहान असतो. परंतु त्यांचीदृष्टीमात्र तीक्ष्ण असते. त्यांचे शरीरावरील पॅटर्न सर्वच प्रजातींमध्ये एकसारखा नाही. तरीपण बहुतेक प्रजातींमध्ये ठिपके मात्र आढळून येतात. उदा:बिबट्या,चित्ता,जॅग्वार,बिबटेमांजर, सिंह इत्यादी. लहानपणीसिंहाच्याहीअंगावर ठिपके आढळतात,वाघाच्याअंगावर पट्टे आहेत तरप्युमाच्याअंगावर कोणतीही चिन्हे नाहीत. सर्वच मार्जार कुळातील प्राण्यांचीजीभअतिशय खरखरीत असते. त्याचा उपयोग त्यांना हाडावरीलमांससाफ करायला होतो.
मांजराच्या  सर्वच जाती पोहण्यात कुशल असतात. परंतु सर्वानाच पाणी आवडते असे नाही. वाघ तासनतास पाण्यात डुंबत राहतो तर बिबट्या पाणी फक्त पिण्यासाठी म्हणून वापरतो. घरगुती मांजराचा पाणीद्वेष आपण पाहतोच. तसेच सर्व मांजरे झाडावर चढण्यात कुशल असतात. ढगाळ बिबट्या सारख्या प्रजाती आयुष्यात कधीतरी जमिनीवर उतरतात. एकूण, बिबट्या हा झाडावर चढण्यात अतिशय कुशल आहे. वाघही त्याच्या बालपणात  झाडावर चढण्यात पटाईत असतो. परंतु पूर्ण वाढ झालेल्या वाघाला वजनामुळे झाडावर चढण्यास अडचण होते. मांजरे फावला वेळ तासनतास आपले शरीर जिभांनी चाटून स्वच्छ करण्यात घालवतात.
मांजरांचेडोळेत्यांच्या शरीराच्या आकारमानाप्रमाणे मोठे असतात व बहुतेक सर्वच मांजरेनिशाचरअसल्याने त्यांची काळोखात पाहाण्याची क्षमता इतरांच्या वरचढ असते. काळोखात मांजरांचे डोळ्यांवर प्रकाशझोत टाकल्यास ते चमकतात. तसेच सर्वच मांजरांची ऐ.कण्याची क्षमता अचाट असते. बहुतेक प्रजाती दाट जंगलात वास्तव्य करून असतात त्यामुळे आवाज टिपण्यावर जास्ती भर द्यावा लागतो. त्यामुळेच त्यांचेकानअतिशय संवेदनशील असतात. मांजरांचेनाकमात्रश्वानकुळातीलकिंवाअस्वलांपेक्षाकमी विकसित आहे. काही मांजरांचेगंधज्ञानजास्त असते तर काहींचे कमी. मांजरांचे स्वतःच विकसित केलेले इंद्रिय म्हणजे त्यांच्यामिश्या. या मिशा मांजरांना इतर शिकारी प्राण्यांपेक्षा उजवे ठरवतात. मिश्यांचे मूळ त्वचेत खोलवर असते व आजूबाजूच्या हालचाली टिपण्यात मिशांचा उपयोग होतो. मिश्यांचा उपयोग ते अतिशय काळोख्या जागेत मार्गक्रमण करण्यासाठीही करतात. मांजरांचे अजून एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी कुठल्याही ठिकाणावरून उडी मारली तरी ते त्यांच्या पायावरच पडतात. परंतु मोठी मांजरे या बाबतीत कमी पडतात.
फक्तलिंक्सया मांजराचा अपवाद सोडल्यास इतर सर्व मांजरांचीदंताळीसारखीच असते.
.
मांजरांचेसुळेअतिशय विकसित आहेत. शिकार साधताना सुळ्यांचा सर्वाधिक उपयोग होतो. उत्क्रांती मध्ये काही मांजरांना प्रचंड मोठे सुळे होते, परंतु ते काही कारणाने नामशेष झाले. मांजरांच्यादाढाह्या कात्रीप्रमाणे असतात. त्यांचा उपयोग ते मांस चावण्यासाठी व हाडे फोडण्यासाठी करतात.  शिकार साधण्यासाठीच मांजरांचाजबडाजबरदस्त ताकदवान असतो व तो वर-खाली या दिशेत फिरतो. जबड्याची ताकद ते भक्ष्यामध्ये सुळे रुतवण्यासाठी तसेच भक्ष्याला पकडून ठेवणे, ओढून नेणे या कामासाठी वापरतात. वाघाची सर्वात जास्त ताकद त्याच्या जबड्यात असते असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही.
मार्जार कुळात खालील प्राण्यांचा समावेश होतो.
नोंद- उपलब्ध नावे मराठीतून दिलेली आहेत. जी उपलब्ध नाहीत त्यांचे इंग्रजी नाव तसेच ठेवले आहे. वाचकांना गोंधळ झाल्यास शास्त्रीय नावे इंग्रजीत आहेत त्यांचा वापर करावा.जर मराठी नाव उपलब्ध असेल तर जरूर चर्चापानावर नोंदवावे.