Körpülü Mehmed Paşa

Köprülü Mehmed Paşa(1580,Bərat–31 oktyabr1661,Ədirnə) —IV Mehmeddönəmində15 sentyabr1656-31 oktyabr1661tarixlərində ümumilikdə 5 il 1 ay 16 günOsmanlı imperiyasınınsədrəzəmiolmuş dövlət adamıdır. Eyni zamandaKörpülülər ailəsinin banisidir.
İndikiAlbaniyanın Rudnik kəndində1578-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Dəvşirilərəkİstanbulagətirildi vəƏndərundakı təhsili bitdikdən sonrasaray mətbəxində vəzifələndirildi.IV Muraddövründə has odabaşı oldu və ardındanxəzinədarınqulluğuna verildi. Çox keçmədən buradan ayrıldı vəAmasiyaya göndərildi. Burada Vəzirkörpü qəsəbəsinə yerləşdi və yerlilərdən birinin qızı olan Ayşə xanımla evləndi. Bu səbəblə də Körpülü ləqəbi ilə tanınır. Köhnə dostu olanHüsrəv Paşasədrəzəmolduqdan sonra onunxəzinədarıolaraqpaytaxta qayıtdı.Hüsrəv Paşanın edamından sonra bir müddətAmasiyasancaqbəyi olsa da, daha sonra geri döndü. Bir çox vəzifələrə gətirildi.IV Muradın1638tarixliBağdadsəfərinəÇorumsancaqbəyi olaraq qatıldı.Qara Mustafa Paşanınsədarəti dövründə qapıçılar kəndxudası vəmiraxurtəyin olundu. Çox keçmədən yenidənAmasiyasancaqbəyi olan Mehmed PaşasədrəzəmSultanzadə Mehmed Paşadövründəvəzirlikaldı vəTrabzonhakimi, ardından1647-ci ildəŞamhakimi seçildi. Varvar Əli Paşanın üsyanını yatırmaq üçünQaraman bəylərbəyiolaraq göndərildi. Ancaq döyüşdə məğlub olaraq əsir düşdü. Ancaqİbşir Mustafa Paşanın köməyilə xilas edildi. Ertəsi il Cəlali Qatırçıoğlu Mehmedin üzərinə getsə də, döyüş olmadan onu özünə tabe etdi.
Körpülü Mehmed Paşa bir müddət Vəzirkörpü qəsəbəsində qaldı vəİbşir Mustafa Paşanınsədarətəgəlişi iləTrablusşam əyalətiona verildi. Ancaq hələ yola çıxmadan bu təyinat ləğv edildi. Bu əsnadaValidə Turhan Sultanınkəndxudası memar Qasım ağa Mehmed Paşanısədrəzəmnamizədi olaraq göstərməkdə idi. Bu səylərin nəticəsində Mehmed Paşapaytaxta çağırıldı vəqübbə vəzirliyinə gətirildi.5 sentyabr1657-dəBoynuyaralı Mehmed Paşanın yerinəsədarətəgətirildi. Ancaq bu vəzifəyə gəlmədən Mehmed Paşa həmIV Mehmedə, həm dəValidə Turhan Sultana bəzi şərtlər irəli sürdü. Körpülü Mehmed Paşanın şərtləri qısaca belə idi:
Padşahvəvalidə sultanbu şərtləri and içərək qəbul etdilər. Əvvəllər gözdən düşmüş yaşlı birpaşanınsədarətəgətirilməsisarayda təəccüblə qarşılandı. Ancaq Mehmed Paşanın gördüyü ilk iş onun haqqında hər şeyi izah etdi. Belə ki,IV Muraddövründən bu yana davam edən Qazızadə-Sivasi münaqişəsinə son qoyuldu və məsuliyyət daşıyan hər kəsKipr adasına sürgün edildi. ArdındanBozcaadamühafizəçisi ikən adanıVenesiyalılara tərk edən Abxaz Əhməd Paşanı və yalançı vədlərlə insanları qarət edən Şeyx Səlimi cəzalandırdı.Valaxiyahakiminə məktub yazaraqOsmanlı dövlətiəleyhinə fəaliyyət göstərənKeşişIII Parteniusu edam etdirdi.İstanbulda ixtişaş törədənsipahiağaları mərkəzdən uzaqlaşdırıldı. Daha sonraVenesiyalılarınəlinə keçənBozcaadavə Limni adaları geri qaytarıldı vəÇanaqqala boğazının təhlükəsizliyi təmin olundu.
Bir müddətdirİsveç kralıilə ittifaq quranƏrdəlhakimi II RakoçiReç Pospolitaya hücumlar planlayırdı. Göndərilən 3 fərmanla bu fəaliyyətindən əl çəkməsi əmr edilsə də, ordu toplayaraqReç Pospolitaya hücum edənƏrdəlordusuKrım qoşunlarıtərəfindən məğlub edilərək geri çəkildi. Nəhayət1658-ci iliniyununda Mehmed PaşaƏrdəlüzərinə səfərə çıxdı.Osmanlı ordusunaKrımvəkazakdəstələri də qoşuldular. Eyni zamandaReç Pospolitakralıda 12 minlik ordu göndərdi.Osmanlı ordusuBelqradıötərək Yanovaya gəldi və şəhəri ələ keçirdi. Ancaq üsyançıƏrdəlkralı ələ keçmədi. Cəlali Abxaz Həsən Paşa üsyanı başlamış, bu səbəblə Mehmed Paşa dərhal səfəri bitirərək geri dönmüşdür.
Körpülü Mehmed Paşa Abxaz Həsən PaşanınAnadoluda yaratdığı ixtişaşlardan xəbərdar idi. Əvvəlcə onuAnadoludan uzaqlaşdırmaq üçünHələb bəylərbəyitəyin etdi. Ancq Həsən Paşa bu təklifi rədd etdi. Ardından onu və ətrafındakıları səfərə qatılmaq üçünƏrdələçağırdı. Ancaq burada öldürüləcəyini başa düşən Həsən Paşa səfərə qatılmadı. Körpülü Mehmed Paşanın sərt siyasətindən narazı olan bəzipaşalar vəbəylər də Həsən Paşanın ətrafında toplaşdılar. Müttəfiqləri artan Həsən Paşa birləşərək Mehmed Paşanı vəzifədən aldırmaq istədi. Ancaq bu niyyəti baş tutmadı.
Ədirnəyə dönən Mehmed Paşa buradapadşahvəşeyxülislamla müzakirələr apardı.Şeyxülislamdan aldğı fətva iləDiyarbəkir bəylərbəyiMurtuz Paşanı üsyanı yatırmaqla vəzifələndirdi. Ancaq Murtuz Paşa11 dekabr1658-də baş verən toqquşmada məğlub olaraq geri döndü. Abxaz Həsən Paşa bu zəfərdən sonraAntepəgetdi ancaq burada çox qalmadanHələbəçəkildi. Nəhayət16 fevral1659tarixində gecə yarısı ələ keçirilən Abxaz Həsən Paşa gizlicə öldürüldü. Beləliklə, Körpülü Mehmed Paşa ən böyük rəqibini məğlub etmiş oldu. Bundan sonraAnadoluda tüfəng təftişi başlatdı. Təftişdə minlərlə insan qətlə yetirildi. Əhalidən 80 minə yaxın tüfəng toplandı. Bu təftiş əsnasında hərbi zümrə ilə yanaşı, üləmadan da bəzi şəxslər cəzalandırıldı. Bu qətliam səbəbilə dövrün tarixçiləri onu kəskin tənqid edir.
Anadoluda sabitliyi təmin etdikdən sonra Mehmed Paşapadşahla birlikdəBursasəyahətinə çıxdı (iyul1659). II Rakoçinin yenidənƏrdəlhakimi seçilməsi üçünAvstriyanın göndərdiyi elçilərin istəkləri qəbul edilmədi. Əksinə,Silistrə bəylərbəyiCan Arslan Paşa vəBudin bəylərbəyiSeyid Əhməd Paşakaptan-ı dəryaBiko Əli  Paşa ilə birlikdə düşmən üzərinə irəliləyirdi.
Körpülü Mehmed Paşa isə artıq qocalmışdı və xəstə düşmüşdü. Bu səbəbləpadşaha, özündən sonraHələb bəylərbəyiolan oğluFazil Əhməd Paşanı məsləhət gördü. IV Mehmed bu təklifi qəbul etdi.Fazil Əhməd Paşadərhal çağırılaraq sədarət naibi təyin olundu. Körpülü Mehmed PaşaƏdirnədə ikən31 oktyabr1661tarixində vəfat etdi. Cənazəsi İstanbula gətirildi və Çəmbərlidaşdakı külliyəsinə dəfn olundu.