Afrikadakı ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

Afrikadakı Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı—Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı(UNESCO)Afrikada145Ümumdünya irsi obyektitəyin etmişdir.Bu obyektlər 35suveren dövlətdəyerləşir.
Dövlətlər arasında siyahıya daxil olmuş obyekt sayına görəCənubi Afrika Respublikasıon obyekt ilə liderdir. Ardınca doqquz obyektin yerləşdiyiEfiopiyavəMərakeş, daha sonra səkkiz obyekt iləTunisvə yeddi obyekt iləƏlcəzair,Misir,Keniya,SeneqalvəTanzaniyagəlir. Siyahıya daxil olan on ölkənin hər birində yalnız bir obyekt var. Dörd obyekt iki ölkə arasında paylaşılır:Maloti-Drakensberq parkı(LesotovəCənubi Afrika),Nimba dağı Təbiət Qoruğu(Kot d'İvuarvəQvineya),Seneqambiya daş çevrələri(QambiyavəSeneqal) vəViktoriya şəlaləsi(ZambiyavəZimbabve).Sanqa meşəsi(Mərkəzi Afrika Respublikası,KamerunvəKonqo) vəV-Arli-Pencari kompleksi(Benin,Burkina FasovəNiger) isə üç ölkə arasında bölüşdürülür.
Qitədən Ümumdünya irsi siyahısına ilk obyektlər 1978-ci ildə,SeneqaldakıQore adasıvəEfiopiyadakıLalibela qaya kilsələriyazılmışdır.
Somali hökuməti 1972-ci il Ümumdünya irsi konvensiyasının üzvü olmadığı üçünSomalidərəsmi Ümumdünya irsi obyekti yoxdur. Bununla birlikdə, ölkədə Ümumdünya irsi statusu üçün gələcək namizəd olacağına inanılan bir çox arxeoloji ərazi var.
UNESCO-nun Ümumdünya irsi komitəsi hər il siyahıya yeni obyektlər yaza bilər və ya artıq meyarlara cavab verməyən obyektləri siyahıdan çıxara bilər. Seçim altısı mədəni (i-vi), dördü isə təbii (vii – x) irsə aid olanon meyaraəsaslanır."Qarışıq obyektlər" olaraq təyin olunan bəzi obyektlər həm mədəni, həm də təbii irsi təmsil edir. Afrikada 55 mədəni, 44 təbii və 5 qarışıq Ümumdünya irsi obyekti var.
Obyektlərin sayını artırmaq və qitədəki mövcud obyektləri qorumaq üçün bir neçə addım atılıb. Məsələn, 5 may 2006-cı ildə AfrikanınSub-Saxarabölgəsini hədəf alan Afrika Ümumdünya irsi Fondu fəaliyyətə başlamışdır. Fond mövcud obyektlərin milli ehtiyatlarını qorumaq üçün ölkələr üzrə kadrların işə götürülməsi, habelə Ümumdünya irsi siyahısına yazmaq üçün namizədlik sənədlərini hazırlamağı planlaşdırır. İrsin xüsusiyyətlərinin qorunması və idarə edilməsinə vətəhlükə altında olanirsin bərpasına kömək etmək üçün təqaüd təyin edilmişdir.
Fond əvvəlcə Cənubi Afrika Respublikası tərəfindən 3,5 milyon ABŞ dolları ilə maliyyələşdirilmişdi. 2011-ci ilin mart ayına qədər isə 4,1 milyon dollar dəyərindəki əlavə vədlə birlikdə müxtəlif ölkələrdən 4,7 milyon dollar toplanmışdır.UNESCO həmçinin əraziləri daha da pisləşmədən qorumaq məqsədi ilə Efiopiyadakı Afrika insanı mənşəli obyektlər haqqında məlumatlılığı artırmağa çalışır.
Ümumdünya irsi komitəsi irsin siyahıya yazıldığı xüsusiyyətlərini təhdid edən şərtləri əsas gətirərək hər hansı bir obyektnin təhlükə altına düşdüyünü təyin edə bilər.Digər Ümumdünya irsi obyektləri ilə yanaşı, təhlükə altında olan obyektlər də hər il komitə tərəfindən keçirilən iclasda yenidən qiymətləndirilir.Təhlükədə olan Ümumdünya irsi siyahısındaAfrikanın 17 obyekti var ki, bu da bütün Afrika irsinin 13%-ni və dünyadakı məhv olmaq təhlükəsi altında olan 48 obyektnin 35%-ni təşkil edir.Konqo Demokratik RespublikasıvəLiviyanınhər ikisində təhlükə altında olan 5 obyekt var. Bu rəqəm, ölkələrin üçdə ikisində 3-dən çox obyekt qeydə alındığı nəzərə alınarsa, dünyadakı istənilən dövlət üçün ikinci ən yüksək nəticədir.
Afrikadakı obyektlərmeşəsizləşməvə ovçuluq,vətəndaş müharibəsi,ərazi üzərində məsuliyyət daşıyan işçilərin təhdid edilməsi vəgirov götürülməsi,neft və qaz layihələri və mədən işləri,biomüxtəlifliyinazalmasıvə tikililərin ziyan görməsikimi müxtəlif səbəblərdən bu cür qeyd edilmişdir. Obyektlərdən üçü əvvəllər təhlükədə elan edilmiş, lakin sonra statusunu itirmişdir:Nqoronqoro Mühafizə Bölgəsi(1984–1989),Ruvenzori dağları Milli Parkı(1999–2004)vəTipaza(2002–2006).Qaramba Milli ParkıvəTimbuktuda müvafiq olaraq 1992 və 2005-ci illərdə statuslarını itirmiş, lakin daha sonra 1996 və 2012-ci illərdə statuslarını yenidən bərpa etmişlər.Çox sayda təhlükəli obyekt və ətraflarındakı vəziyyətə baxmayaraq, Afrikadakı Ümumdünya irsi obyektlərindən heç biri öz statusunu itirməmişdir.
Aşağıdakı siyahı Afrikanın UNESCO tərəfindən verilmiş geosiyasi tərifinə məhəl qoymur və "ərəb dövlətləri"-ndəki obyektləri də ehtiva edir.MisirŞimali Afrikanınbir hissəsi olaraq daxil edilmişdir. Siyahıya həmçinin, aid olduğu dövlət başqa qitədə yerləşən, lakin Afrika ərazisində olan bir neçə obyekt də daxildir. Bunlardan üçüKanar adalarında(İspaniyayaaid), biriMadeyrada(Portuqaliyayaaid), biriReyunyonda(Fransayaaid) və biriTristan-da-Kunyaarxipelaqında (Birləşmiş Krallığaaid) yerləşir.
Cədvəl, müvafiq sütunun yuxarısındakıüyməsinə kliklədikdə sütuna uyğun olaraq sıralanır.
Təhlükədə* Trans-sərhəd obyekt
Ölkələr bölgələrinə görə bölünmüşdür. Şimali Afrika mavi, Şərqi Afrika narıncı, Mərkəzi Afrika bənövşəyi, Qərbi Afrika yaşıl, Cənubi Afrika isə qırmızı rənglə təmsil olunub.