เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว(อังกฤษ:Khao Soi Dao Wildlife Sanctuary) เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าในจังหวัดจันทบุรีมีพื้นที่ครอบคลุมเขาสอยดาวใต้ และเขาสอยดาวเหนือ ที่เป็นจุดสูงสุดสองแห่งในเทือกเขาจันทบุรี ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาคาร์ดามอมซึ่งเป็นเทือกเขาหลักที่ตั้งอยู่ในประเทศกัมพูชา
พื้นที่ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าประกอบไปด้วยป่าดิบชื้นซึ่งเป็นป่าต้นน้ำของแม่น้ำจันทบุรี มีเนื้อที่ติดกับอุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏทางทิศใต้ ติดต่อกับอุทยานแห่งชาติเขาสิบห้าชั้นและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤๅไนทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว ตั้งขึ้นเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเมื่อวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2515มีเนื้อที่ประมาณ 744.96 ตารางกิโลเมตร หรือ 465,602 ไร่ภูมิประเทศส่วนใหญ่ประกอบด้วยภูเขา โดยในปี 2550 เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาวถูกประกาศให้เป็นพื้นที่สำคัญเพื่อการอนุรักษ์นก(Important Bird Areas: IBAs)ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญระดับนานาชาติในการอนุรักษ์นก
พื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาวมีความลาดชันน้อย มีลักษณะเป็นแบบลูกคลื่นประกอบกับที่ลาดเชิงเขาต่อเนื่องจากภูเขา มีสายน้ำคือลำธารไหลต่อเนื่องตลอดทั้งปีจำนวน 2 สาย ซึ่งมีต้นน้ำมาจากเทือกเขาสอยดาว
พื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาวเป็นรูปแบบของภูมิอากาศแบบมรสุมเขตร้อนได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ทำให้ประกอบด้วยฤดูที่โดดเด่นชัดทั้ง 3 ฤดู อุณหภูมิเฉลี่ย 26.8 องศาเซียลเซียส สูงสุดเฉลี่ย 31.6 องศาเซลเซียส
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว เป็นเพียง IBA แห่งเดียวในประเทศไทยที่พบ นกกระทาดงจันทบูรณ์(Chestnut-headed partridge)ซึ่งเป็นสัตว์ในกลุ่ม A2 คือกลุ่มที่มีการแพร่กระจายที่จำกัด(Restricted-range species) รวมถึงเป็นที่อยู่อาศัยของนกที่มีความสำคัญต่อการอนุรักษ์อีกหลายสายพันธุ์ ประกอบไปด้วยไก่ฟ้าพญาลอ(Lophura diardi),นกกก(Buceros bicornis), นกคัคคูเหยี่ยวเล็ก(Hierococcyx vagans) ซึ่งที่กล่าวมานี้อยู่ในสถานะใกล้ถูกคุกคามในระดับโลกนอกจากนี้ยังมีนกที่มีสีสันสวยงามอย่าง นกแต้วแล้วใหญ่หัวสีน้ำเงิน (Blue-rumped Pittas) ซึ่งมีสถานะใกล้สูญพันธุ์ในประเทศไทยพบอาศัยอยู่เพียงที่นี่เท่านั้นเช่นกันนอกจากนี้ยังพบนกอีกกว่า 128 ชนิดในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว อาทิ นกแก๊ก ไก่ป่า นกกระทาดง นกขุนทอง นกพญาปากกว้าง และนกอพยพต่าง ๆ
ในส่วนของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว พบหลากหลายชนิดเช่นกันอาทิ ช้างป่า เก้ง หมูหริ่ง ชะมด อีเห็น แมวป่า ลิงกัง ลิงลม พญากระรอกดำ รวมไปถึงสัตว์ที่อยู่ในสถานะถูกคุกคามในระดับโลก ประกอบไปด้วยช้างเอเชีย(Elephas maximus indicus),เสือโคร่ง(Panthera tigris),เสือไฟ(Catopuma temminckii) และกระทิง(Bos gaurus) ก็ถูกพบที่นี่เช่นกัน สำหรับสัตว์ประเภทลิงนั้นชะนีมงกุฎ(Hylobates pileatus) ถือเป็นสัตว์อีกชนิดที่โดดเล่นสำหรับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว
สำหรับสัตว์เลื้อยคลานที่พบในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว ประกอบไปด้ย ตัวเงินตัวทอง ตะกวด งูเหลือม งูหลาม งูจงอาง งูเขียวหางไหม้ เต่หวาย ตะกอง กิ้งก่าหนามเขา สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก อาทิ กบอกหนาม (สัตว์ประจำถิ่น)กบอ๋อง อึ่ง เขียด ปาดอีกหลายชนิด
พื้นที่ป่าเกือบทั้งหมดของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาวเป็นป่าดิบชื้นประกอบด้วยพันธุ์ไม้มีค่าหลากหลายชนิดขึ้นปะปนกันหนาแน่นพื้นที่ เป็นรูปแบบโครงสร้างป่าหลายชั้นเรือนยอด ประกอบด้วยไม้มีค่าทางเศรษฐกิจกระจายอยู่ทั่วไป
การเดินทางมาท่องเที่ยวเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว หากเดินทางจากตัวจังหวัดจันทบุรีจะอยู่ห่างจากอำเภอเมืองจันทบุรีประมาณ 70 กิโลเมตร เดินทางมาตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 317มุ่งหน้าจังหวัดสระแก้วโดยเลี้ยวซ้ายที่กิโลเมตรที่ 22 ก่อนถึงตลาดปะตง และเดินทางเข้ามาอีก 4 กิโลเมตร จะถึงที่ทำการสำนักงานเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว
น้ำตกเขาสอยดาว อยู่ภายในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว มีจำนวน 16 ชั้น เหมาะกับการชมผีเสื้อและศึกษาพรรณไม้ เนื่องจากมีพื้นที่ที่มีความหลากหลาย ทั้งป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง รวมถึงมีต้นไม้ยักษ์ หรือต้นพระเจ้าห้าพระองค์ อยู่ทางขวาของน้ำตกห่างไปประมาณ 200 เมตรจากน้ำตกชั้นแรก ลำต้นมีขนาดใหญ่ประมาณ 20 คนโอบ
การเยี่ยมชมน้ำตก นักท่องเที่ยวสามารถเดินเท้าขึ้นไปชมได้ถึงชั้นที่ 9 ระยะทางประมาณ 2.5 กิโลเมตร ใช้เวลาประมาณ 2 ชั่วโมง ส่วนชั้นที่ 10 - 16 จะต้องมีเจ้าหน้าที่นำทางขึ้นไป ระยะทางประมาณ 2 กิโลเมตร ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง
การเดินทางมายังน้ำตกเขาสอยดาว ตัวน้ำตกห่างจากที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาวประมาณ 4 กิโลเมตรเปิดให้เข้าชมเวลา 09.00 - 16.00 น.
ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาสอยดาว อยู่ภายในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว สังกัดอยู่กับส่วนอนุรักษ์สัตว์ป่า สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่อนุรักษ์ที่ 2 (ศรีราชา) จัดตั้งขึ้นเพื่อเผยแพร่และให้ความรู้เกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่า ก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2533ในชื่อ ศูนย์ศึกษาธรรมชาติสัตว์ป่าทรายขาว และเปลี่ยนมาใช้ชื่อปัจจุบันในปี พ.ศ. 2556 โดยกิจกรรมของศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาสอยดาวประกอบไปด้วย กิจกรรมค่ายเยาวชนอนุรักษ์ธรรมชาติ การดูนก การศึกษาค้นคว้าวิจัย และการเดินป่าเพื่อศึกษาธรรมชาติ
การเดินทางมายังศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาสอยดาว อยู่ห่างจากที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาวประมาณ 500 เมตร เปิดทำการทุกวัน ไม้เว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์ ตั้งแต่เวลา 08.30 - 17.00 น.