Rumıniya

Rumıniya(rum.România) — cənub-şərqiMərkəzi Avropadaolan dövlət. Konstitusiyasına əsasən Rumıniya demokratik dövlətdir. Ölkənin adı "romanus" ("romalı" deməkdir) sözündən gəlib. Ölkə başçısıprezidenthesab olunur və dövlətin qanunverici orqanı ikipalatalı parlamentdir. Şimaldan və şərqdən RumıniyaUkraynailə, şimali-şərqdənMoldovaRespublikası ilə, CənubdanBolqarıstanilə (sərhədDunay çayınınüstündən keçir), qərbdən isəSerbiyavəMacarıstanilə həmsərhəddir.Qara dənizRumıniyanın şərqində yerləşir.
1 yanvar 2007-ci ildənAvropa Birliyininüzvüdür.Paytaxtıvə ən böyük şəhəriBuxarestdir(1,9 milyon nəfər).
RumıniyaAvropadakıən köhnə insan məskənlərinin tapıldığı ölkədir.2002-ci ildə Rumıniyanınqərbindəkibir mağarada kəşf edilən (Sümüklü Mağararum.Peştera cu Oyasa) bu qalıqların 42.000 il əvvələ aid olduğu təxmin edilməkdədir. Rumıniya torpaqlarında qurulan ilk dövlət Trakiyalıların qurduğuDaçiya Krallığıdır. Bu dövlət 101-107 illər arasında Roma İmperatoruTrayanınorduları tərəfindən işğal edilərəkRoma İmperiyasıbir əyaləti halına gəldilər.Roma imperiyasınınçökməsindən sonra bu torpaqlar Qotlar,Hunlar,Avarlar, Slavyanların zəbtinə uğradı. 9-11-ci əsrlər arasında Birinci Bolqar Dövlətinin bir parçası halına gəldi. Bu dövrü Macar, Peçenek, Kuman və Tatar işğalları izlədi. Rumınlar ilk dəfə 14-cü əsrdə özlərinə aid dövlət qurmağı bacardılar. Bu dövlətlər1310-cu ildə I Basarab tərəfindən qurulmuşValaxiyaBəyliyi və1352-ci ildə Dragoş tərəfindən qurulmuşMoldovadövlətidir.
Günümüzdəki Rumıniyanın bir parçası olan Erdel isə 10-16-cı əsrlər arasındaMacarıstanKrallığının bir parçası idi. 15-ci və 16-cı əsrlərdə bu üç ölkəOsmanlı Dövlətininhimayəsi altına girdilər. Osmanlı dövründəValaxiyavəMoldovavassal dövlətlər idi. Osmanlılara vergi verər, döyüşlərdə əsgər köməyi edərdilər. Bəyliklərin voyvodaları Rumın əsillilər arasından Osmanlı padşahı tərəfindən təyin edilərdi. Ayrıca bu bəyliklərİstanbulunyemək ehtiyacını qarşılamaqda əhəmiyyətli bir rol oynayardılar. Ancaq Osmanlılar Rumıniyanı heç bir zaman bütünlüklə ilhaq etmədilər.BuxarestvəYassıkimi böyük Rumıniya şəhərlərində tez-tez Osmanlı vətəndaşlarına rast gəlinirdisə də sayları az idi. Bu şəhərlər heç bir zamanSofiya,Belqrad,Salonikivə yaSkopyekimi Osmanlı xarakteri qazanmadı. XVIII əsrə qədərValaxiyavəMoldovanınvoyvodaları rumınların arasından seçilərdi. XVIII əsrdə isə Fənərli Rumlar arasından seçildilər. Bu vəziyyət1826-cı ildəYunanıstanınmüstəqilliyini qazanmasına qədər davam etdi.
İkinci dünya müharibəsi illərində RumıniyaAlmaniyanınsatileti idi və ölkədə Antonesku diktaturası hökm sürürdü. Ölkə1944-cü ilin avqustunda faşistlərdən azad edildi. Birinci hökumətin başçısı kral Mixay oldu. Müharibə nəticəsində Rumıniyada 170 min nəfər öldü, itkin düşdü və yaralandı.1945-ci il4 yanvardaxalq kütlələrinin təzyiqi altında kral hökuməti yenidən təşkil etdi. Hökumətin başçısı general P.Redesku təyin edildi.1946-cı il11 iyuldaRumıniyada seçki qanunu qəbul olundu. Qadınlara və hərbi qulluqçulara seçki hüququ verildi.1946-cı il20 dekabrdaparlament bankların milliləşdirilməsi haqqında qanun qəbul etdi, Pul islahatı keçirildi.1947-ci ilin iyulunda Milli-saranist partiyasının fəaliyyəti qadağan edildi.
Rumıniya əsasən Mülayim və subtropik iqlim qurşağında yerləşir. Qara dəniz sahilində yerləşməsi onun iqliminə rütubətliyi artırır.
• S.Mustafayeva. Avropa və Amerika ölkələrinin ən yeni tarixi. II hissə. 1945-2007-ci illər. Bakı, 2011.