davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Sindhilər

Sindhilər(Sindhicə: سنڌي,Urduca:سندھی (Sindhi,Devanaqarikomutu: सिन्धी,Sindhī) —PakistanvəHindistandayaşayan xalq. Pakistanın ümumi əhalisinin 14%-ni təşkil edirlər.
Kökənlərinin dayandığı ana bölgəPakistanınSind əyalətiolmaq üzrə Sind bölgəsininHindistankəsimindəkiRacastanəyalətində yaşayanSindhi dilidanışan, ağırlıqlımüsəlmanHind-Avropalıbir etnik qrupdur.
Drona (film, 2008)

Drona— Abhishek Bachchan, Priyanka Chopra, Kay Kay Menon vəJaya Bachchanın baş rollarda oynadığı 2008-ci ildə rejissor Qoldie Behl tərəfindən çəkilmişhind dilindəsuper qəhrəman filmidir. Drona filminin xüsusi effektli çəkilişləri Çarlz Darbi və Devid Buşun rəhbərlik etdiyi EyeQube tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. Filmdə Kalaripayattu, Chhau, Gatka kimi hind döyüş sənətləri və qılınc döyüşü səhnələri mövcuddur. FilmPraqa, Bikaner, Maharaştra, Racastan vəNamibiyadaçəkilib.
Pratibha Patil

Pratibha Devisinq Patil(Marathi dili: प्रतिभा पाटील,Pratibhā Pāṭīl,ing.Pratibha Patil19 dekabr1934) — Hindistanın 12-ci prezidenti.
P.D.Patil 1934-cü ilin dekabr ayının 19-da Maharaştra vilayətinin Calqaon
rayonunun Nadqaon kəndində anadan olmuşdur.
İbtidai təhsilini Calqaonun Vidyalaya məktəbində almışdır. Calqaon rayonunun Mulji Ceta Kollecində Siyasi elmlər və iqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsini və Bombey (Mumbay) şəhərinin Hökumət Hüquq Kollecində Hüquq üzrə
bakalavr dərəcəsini almışdır.
1967-1972 – Maharashtra Hökuməti, Səhiyyə, Qadağan etmə, Turizm, Mənzil Tikintisi və Parlament işləri üzrə Nazir müavini;
1972-1974 – Maharashtra Hökuməti, İctimai rifah üzrə Kabinet Naziri;
1974-1975 – Maharashtra Hökuməti, Səhiyyə və ictimai rifah üzrə Kabinet Naziri;
1975-1976 – Maharashtra Hökuməti, Qadağan etmə, Reabilitasiya və Mədəniyyət işləri üzrə Kabinet Naziri;
1977-1978 – Maharashtra Hökuməti, Təhsil üzrə Kabinet Naziri;
İyul 1979 - fevral 1980 – Maharaştranın Qanunvericilik Assambleyasında Müxalifət lideri;
1982-1983 – Maharashtra Hökuməti, Şəhər inkişafı və Mənzil Tikintisi üzrə Kabinet Naziri;
1983-1985 – Maharashtra Hökuməti, Mülki təminat və İctimai rifah üzrə Kabinet Naziri;
8.11.2004 – 21.06.2007 – Racastan vilayətinin qubernatoru
25 iyul 2007-ci il – Hindistan Respublikasının prezidenti vəzifəsinin icrasına
başlamışdır. Bu yüksək vəzifəyə seçilmiş ilk qadındır.
Acmer

Acmervə yaAcmir—Hindistanınşimal-qərbində,Racastanştatında şəhər. 2001-ci ilin məlumatına görə, əhalisi 485,2 min nəfərdir.Aravalli dağlarında, 900 metr hündürlükdə yerləşir. Dəmiryol qovşağıdır. Ölkənin əsas dini mərkəzlərdən biri,müsəlmanlarınziyarətgah yeridir. Hindistanda ilk məscidlərdən biri XII əsrdə burada tikilmişdir. Toxuculuq və yeyinti sənayesi, iri dəmiryol emalatxanaları, memarlıq abidələri var.
Lakşmi Mittal

Lakşmi Mittal Niwas(Lakşmi Mittal Niwas;15 iyun1950,Rajqarx,Racastan)— hind iş adamı, Mittal qrupunun təsisçisi və sahibi, dünyanın ən böyük polad şirkəti Arcelor Mittal birgə sahibi. 2008-ci ildə jurnalı "Forbes" in reytinq görə dünyada dördüncü ən iri dövlət (45 milyard ABŞ dolları) məxsusdur. 2009-cu ildə, "Forbes" na uyğun olaraq taleyin $ 19,3 milyard azalıb, lakin qlobal iqtisadi böhranın təsirinə baxmayaraq, o, zəngin ABŞ siyahısında ilk. O, İndoneziya, onun iş başladı. Inkişafının 30 ildən çox, onun şirkəti Ispat Beynəlxalq dünyanın demək olar ki, bütün bölgələrində yaranmışdır. Istisna olmaqla, atası cənab Mittal onun iş başladığı Hindistan, idi, lakin hökumətin problemləri üçün satıb. Həmişə və hər yerdə onun polad imperiya Meksika, Kanada, Almaniya, Qazaxıstan və digər ölkələrdə təcavüzkar əldə vasitəsilə artmışdır. Ailə və ya dostluq əlaqələri ilə bağlı təsisçisi həsr olunmuş "onların" İnsanlar, müəssisələrinin idarə olunması üçün — Onun iş həmişə bir "ailə" qalmışdır. 1997-ci ildə Ispat nəzarət aktivlər geri keçən bir şirkət LNM (Lakşmi Mittal Narendra) qeydə alınmışdır. 2003-cü ildə Ispat və LNM olan Mittal Steel Group edilmiş və idarə şirkəti Mittal Steel SA, Hollandiya daxil və baş ofisi İndoneziya London köçürülmüşdür. Lakşmi Mittal bir xarakterik xüsusiyyət işgüzar etiket çox şəxsi əlaqələri daha çox istinad sənayeyə təsir edən hökumət rəsmiləri ilə birbaşa məşğul olmaq arzusunun olmasıdır. Məsələn, cənab Mittal Böyük Britaniyanın hökumət dairələrində böyük dəstəyə malikdir. Payız 2005-ci ildə "Krivorozhstal" (hazırkı "ArcelorMittal Krivoy Rog") alınması bu  Ukrayna Yuliya Timoşenko və sonra baş naziri ilə şəxsi söhbət tənzimlənir. A müdahalenin Arcelor, o, Fransa prezidenti Jak Şirak ilə müzakirə edib. Lakşmi Mittal, onun şirkətinin yeganə benefisiar bu xərcləri üzərində zəruri sıx nəzarət tapır və mənfəət diqqət maksimize. Bu fabriklərdə işçilərin Buna görə də, Polşa, Çex Respublikası və Ukrayna, işçilərin sosial müdafiəsi diqqət ölkələr, Mittal üzləşib nümayişlər onlara alıb.
Qori məbədi

Qori Məbədi- Naqarparkar şəhərindəkiCaynizmməbədidir.Viravah Məbədindən 14 mil şimal-qərbdə yerləşir.1375-1376-cı illərdə tikilmişdir. Məbəd xüsusi olaraq yalnız 23-cü
caynizm Tirtxankarası olan Lord Parşvanatx üçün ayrılıb.Bu məbəd Naqarparkarın digər bütün Caynizm ibadətgahları ilə birlikdə 2016-cı ildəYUNESKO-nun Ümumdünya İrsistatusunun ilkin siyahısınaNaqarparkar Mədəni Landşaftıolaraq daxil edildi.
Bu məbədin adı əsrlər boyu bir neçə dəfə dəyişdi. Məbəd eramızın 300-cü ilində caynist Qoriçom tərəfindənvə ya 16-cı əsrdə tikilmişdir.
Qori Məbədi,HindistanınRacastanşəhərində, Əbu dağındakı bənzər bir memarlıq abidəsi ilə oxşar dizayna malikdir.Məbəd 60 futdan 125 futa qədər hündürlükdədir və mərmərdən tikilmişdir. Bütün məbəd daş üzərində oyulmuş bir sıra addımlarla çatan yüksək bir platformada qurulmuşdur.
Məbədin interyeri Şimali Hindistanın Caynizm məbədlərindəki digər freskalardan daha qədim olan Caynizm dini görüntüləri ilə bəzədilib. Bura əyri sütunlarda tərtib edilmişdir və məbədin tavanlı girişi Caynizm mifologiyasını əks etdirən rəsmlərlə bəzədilmişdir. Məbədin 24 kiçik hücrəsini var, bunlar 24 Caynizm Tirtxankarasının istirahəti üçün istifadə edilə bilər.
Umayd-Bhavan

Umayd-Bhavan(ing.Umaid Bhawan Palace) —HindistanınRacastanştatınınCodhpurşəhərində saray və dünyanın ən böyük şəxsi iqamətgahlarından biridir. Sarayın ərazisinin bir hissəsində "Taj Hotels" şəbəkəsi tərəfindən idarə olunan mehmanxana fəaliyyət göstərir.
Saray öz adını Codhpurun hazırkı maharacisinin babası maharaci Umayd Sinqhin şərəfinə almışdır, saray onun hakimiyyəti dövründə Mehrangarh qalasını əvəz etmək üçün tikilmişdir.
Sarayın ilkin adı Çittar (Chittar Palace) idi, çünki şəhər daxilində yüksək Çittar təpəsində yerləşirdi.
Tikinti 1929-cu il noyabrın 18-də başlanmış və 1943-cü ildə tamamlanmışdır..
Saray 10,5 hektar ərazini əhatə edir ki, bunun da 1,4 hektarı binalar, 6,1 hektarı isə bağlardır.
OCodhpurşəhərinin cənub-şərq kənarındakı Çittar təpəsində yerləşir.
Tikinti 3000-5000 işçinin iştirakı ilə 15 ilə başa gəlib.
Tikintidə sementdən istifadə olunmayıb.
Materialların daşınması üçün dəmir yolu xətti çəkilib.
Saray elə tikilib və qurulub ki, əlavə istilik və soyutma xərcləri olmadan içəridəki temperatur demək olar ki, sabit saxlanılır.
Saray britaniyalı memar Henri Lançester tərəfindən dizayn edilib, Hindistanın və Avropanın (Art Deco) ənənəvi memarlıq üslublarını özündə birləşdirir.
Binanın, ündürlüyü 30 m olan nəhəng mərkəzi günbəziİntibah memarlığıüslubunda tikilmişdir.
Tikintinin ümumi dəyəri 9,4 milyard rupidir.
Tikintiyə mühəndis Hiranand Bhatiya rəhbərlik edirdi.
Orijinal interyerlər London şirkəti Maples tərəfindən hazırlanmışdı, lakin 1942-ci ildə gəmi onlarla birlikdə almanlar tərəfindən batırıldı.
Nəticədə maharaci işi görmək üçün Polşa şirkətinə müraciət etdir.
İnteryerin art deko üslubundadır və Polşa rəssamı Stefan Norblinin ekzotik freskaları ilə tamamlanır.
Sarayın tikintisi 20-ci əsrdə Maharacalar tərəfindən həyata keçirilən şəhərin abadlaşdırılması üçün əsas layihə idi.
Saray kral iqamətgahı və knyazlığın simvolu kimi Meherangarh qalasını əvəz edəcək qədər əzəmətli olmalı idi.
Digər səbəb uzun illər dağıdıcı quraqlığın nəticəsi olan işsizliyin artmasının qarşısının alınması zərurəti idi.
Tikinti üçün Hindistan memarlığına yaxşı bələd olan britaniyalı memar Henri Lançester seçilmişdi.
O,Racastandaİslam hökmranlığının çox qısa olduğunu və yerli əhali üçün yad olduğunu iddia edərək, binanın Moğol üslubunda tikilməsinə qarşı çıxdı.
Tikintidə müasir üsullardan və Avropa üslubunun elementlərindən istifadə olunub.
Hindistan xalqları

Müasir dövrdəHindistanınеtnik tərkibi bir nеçə yüzxalqdаn ibarətdir. Bu ölkədə аdivаsi, аkhа, аnqаm, аdаmаn, аpаtаni, аssаm, bаdаqа, bаyqа, bаlti, bеnqаl, bihаri, bоndо, burişi, bhili, bhоtiyа, bhutiyа, qоnd, qucаrаti, qucаri, dаrdı, cаrаvаrа, cаt, cuаnq, dоqrа, kаnnаrа, kristаnqi, khаsi, khаsı, khоndi, lаdаkhi, lеpçа, lisu, lоbа, mаqаri, mаlаyаli, mаlеr, mаnipuri, mаrаthi, minаrо, mоnpа, nаqа, оnqе, оrаоn, оriyа, pəncаbi, pаrs, pаhаri,
rаcаstаni, rаcputi, rаi, sаvаrа, sаntаli, sеntinеli, sеrаiki, siddi, siqhi, sindhi, tаmаnqi, tаmil, tеluqu, tоdа, tripurа, hindustаni, hо, çаkmа, şеrp və s. хаlqlаr yаşаyır.
Hindistanxalqlarıarasında sаycа ən çохu hindi, tеluqi, mаrаthа, bеnqаl, qucаrаt, kаnnаrа, pəncаblаr və bаşqаxalqlardır. Hindlilərin bir еtnоs kimi fоrmаlаşmаsındаfarslar,ərəblər,türklər,əfqanlar,ingilisləriştirak etmişlər.
Hindistanxalqlarınınvə irqi elementlərinin təsviri kifayət qədər mürəkkəb məsələdir. Bura daim dünyanın müxtəlif yerlərindən gələn fərqli etnosların qovuşduğu, qarşılaşdığı ərazi olmuş, bu prosesdəmüharibələr, təqib, iqtisadi faktorlar mühüm rol oynamışdır. Fərqli irqi xüsusiyyətlərə malik etnoslar burada məskunlaşmış, qaynayıb-qarışmış, bu qarışıqlardan lokal xüsusiyyətlərə malik xalqlar yaranmış,Hindistandarəngarəng insan cəmiyyətinin formalaşmasına gətirib çıxarmışdır.
İngilis alimi Risley 1890-cı ildə elmi əsasda, yəni antropolometrik texnika iləHindistanxalqlarınınirqitəsnifatını aparmışdır. O,1901-ci ildəingilis müstəmləkə hökuməti tərəfindən əhalinin siyahıya alınması komissiyasına rəhbər təyin olunmuşdur. Risley siyahıya alınma haqqında hesabat sənədini "Hindistan xalqları" adı altında1915-ci ildətəqdim etmişdir. O, hind əhalisinin 7irqdənibarət olması nəticəsinə gəlmişdir. Bu qruplaşdırma aşağıdakı kimi təqdim olunmuşdur.
Hind antropoloqu Nadem Hasnain Risleyin təsnifatının qərəzli fikirlər və ixtiyari nəticələr, reallıqla uzlaşmayan yanaşma olduğunu bildirir.
İkinci təsnifatı Haddon irəli sürmüşdür. O,Hindistanıcoğrafi baxımdan üç yerə ayırmışdır, onun yanaşmasına görə, bu hindxalqınıirqi baxımdan izah edir. Bu üç coğrafi region aşağıdakıdır: 1) Himalay, 2)Hindistanınşimaldüzənlikləri, 3) Dekkan.
İrqi xüsusiyyətlərHindistandaetnosların fərqləndirilməsində mühüm rol oynayır. Burada xalqlar əsasən iki yerə ayrılır. Hind-ari xalqları və dravid xalqları. Hind-arilər hind-avropoid dil ailəsinə aid xalqlar sayılırlar.
রাজস্থান রয়্যালস

রাজস্থান রয়্যালস(হিন্দি:राजस्थान रॉयल्स) হলোইন্ডিয়ান প্রিমিয়ার লিগেরগোলাপী নগরী খ্যাত জয়পুরের প্রতিনিধিত্বকারী ক্রিকেট দল।বর্তমানে দলটির অধিনায়ক হিসেবে নেতৃত্ব দিচ্ছেনসঞ্জু স্যামসনএবং কোচের দায়িত্ব পালন করছেনকুমার সাঙ্গাকারা। রয়্যালস সাবেক অস্ট্রেলিয়ান স্পিনার শেন ওয়ার্নের অসাধারণ অধিনায়কত্বের উপর ভর করে আইপিএল এর প্রথম সংস্করণে জয়লাভ করেন।
রয়্যালসকে প্রায়শ "মানিবল দল" হিসেবে বলা হয়ে থাকে।দলীয় সর্বোচ্চ রান সংগ্রকারী হিসেবেশেন ওয়াটসনএবং সর্বোচ্চ উইকেট সংগ্রকারী হিসেবে সিদ্ধার্থ ত্রিবেদী রয়েছেন।
সূচক
বিশেষ অবদানগুলি হাইলাইট করা হলো
প্রতাপগড়, রাজস্থান

প্রতাপগড় (রাজস্থান)(ইংরেজি:Pratapgarh)ভারতেররাজস্থানরাজ্যেরপ্রতাপগড়জেলার একটি শহর ও পৌরসভা এলাকা।
শহরটির অবস্থানের অক্ষাংশ ও দ্রাঘিমাংশ হল২৪°০২′ উত্তর৭৪°৪৭′ পূর্ব﻿ / ﻿২৪.০৩° উত্তর ৭৪.৭৮° পূর্ব﻿ /24.03; 74.78।সমুদ্র সমতল হতে এর গড় উচ্চতা হল ৪৯১মিটার(১৬১০ফুট)।
ভারতের ২০০১ সালের আদমশুমারি অনুসারে প্রতাপগড় (রাজস্থান) শহরের জনসংখ্যা হল ৩৫,৪১৪ জন।এর মধ্যে পুরুষ ৫২% এবং নারী ৪৮%।
এখানে সাক্ষরতার হার ৭৪%। পুরুষদের মধ্যে সাক্ষরতার হার ৮০% এবং নারীদের মধ্যে এই হার ৬৭%। সারা ভারতের সাক্ষরতার হার ৫৯.৫%, তার চাইতে প্রতাপগড় (রাজস্থান) এর সাক্ষরতার হার বেশি।
এই শহরের জনসংখ্যার ১৪% হল ৬ বছর বা তার কম বয়সী।
রাজস্থান ইউনাইটেড ফুটবল ক্লাব

রাজস্থান ইউনাইটেড ফুটবল ক্লাব(এছাড়াও সংক্ষেপেরাজস্থান ইউনাইটেড এফসিঅথবারাজস্থান ইউনাইটেডনামে পরিচিত) হলরাজস্থানেরজয়পুরভিত্তিক অবস্থিত একটি ভারতীয় পেশাদারফুটবলক্লাব।
২০১৮ সালেজেইসিআরসি সিএফহিসেবে প্রতিষ্ঠিত ক্লাবের অ্যাকাডেমি ২০১৯ সালে আর-লিগ এ বিভাগে অংশগ্রহণ করে প্রথমবারের মতো চ্যাম্পিয়ন হয়েছিল। ২০২০ সালে,জেইসিআরসি সিএফনাম হতে পরিবর্তন করে রাজস্থান ইউনাইটেড ফুটবল ক্লাব নাম রাখা হয়েছেচ।ক্লাবটি বর্তমানেআই লিগেপ্রতিদ্বন্দ্বিতা করে।রাজস্থান ইউনাইটেড ২০২১ আই-লিগ বাছাইপর্ব জয়লাভ করেছিল; এর ফলে রাজ্যের প্রথম ক্লাব হিসেবে ভারতীয় ফুটবলের তৎকালীন শীর্ষ স্তরে অংশগ্রহণের জন্য উত্তীর্ণ হয়েছে।
রাজস্থান পত্রিকা

রাজস্থান পত্রিকাএকটি ভারতীয়হিন্দিভাষার দৈনিকপত্রিকা। এটা প্রতিষ্ঠা করেনকরপুর চন্দ্র কুলিশ১৯৫৬ সালে এবংরাজস্থান পত্রিকানামেদিল্লিএবংরাজস্থানথেকে এবং ৯টি অন্যান্য রাজ্যেপত্রিকানামে প্রকাশিত হয়।
ভারতীয় পাঠক সমীক্ষা২০১৩ অনুসারে,রাজস্থান পত্রিকা ভারতেরচতুর্থ সর্বাধিক পঠিত হিন্দি ভাষার সংবাদপত্র এবংপত্রিকাষষ্ঠ স্থানে উঠে এসেছিল।
রাজস্থান পত্রিকাটিকরপুর চন্দ্র কুলিশ১৯৫৬ সালের ৭ মার্চ প্রতিষ্ঠা করেছিলেন। জনাব করপুর চাঁদ কুলিশজৈনধর্মের অনুসারী। কয়েক বছর ধরে এটি একটি শীর্ষস্থানীয় জাতীয় দৈনিকে পরিণত হয়েছিল।
রাজস্থান পত্রিকানয়াদিল্লিএবং সাতটি রাজ্যে ছত্তিশগড় (বিলাসপুর,জগদলপুরএবংরায়পুরে), গুজরাত (আহমেদাবাদওসুরাত), কর্ণাটক (বেঙ্গালুরুএবংহুবলিতে), মধ্য প্রদেশে (ভোপালেছোট নামপত্রিকাঅনুসারেগোয়ালিয়র,ইন্দোর,জবলপুর,উজ্জয়েনএবং আরও আটটি শহর), রাজস্থান (জয়পুর,যোধপুর,কোটা,গঙ্গাপুর শহরএবং আরো ১৩টি শহর) এবং তামিলনাড়ুতে (চেন্নাইএবংকোয়েম্বাটুরে)।
২০০৭ সালে,রাজস্থান পত্রিকাপ্রতিষ্ঠাতা সম্পাদক করপুর চাঁদ কুলিশের স্মরণে করপুর চন্দ্র কুলিশ আন্তর্জাতিক সাংবাদিকতা পুরস্কার প্রতিষ্ঠা করা হয়। এই বার্ষিক আন্তর্জাতিক পুরস্কারে ১১,০০০ মার্কিন ডলার পুরস্কার এবং একটি ট্রফি প্রদান করা হয়। এই পুরস্কারটি গণমাধ্যমের পেশাদার মূল্যবোধকে সমুন্নত রাখার পাশাপাশি নীতি ও নৈতিকতা, জনগণের অধিকার ও স্বাধীনতা আদায়ে সাংবাদিকদের অসামান্য অবদানের স্বীকৃতি স্বরুপ এ পুরস্কার দেয়া হয়।ডন পাকিস্তানএবংহিন্দুস্তান টাইমস দিল্লিযৌথভাবে ২০০৮ সালের ১২ মার্চ নয়াদিল্লিতে উদ্বোধনী পুরস্কার পেয়েছিল।
উন্নত বিশ্বের জন্য সিএসআর উদ্যোগ এবং সামাজিক অংশীদারত্বের অংশ হিসাবে,রাজস্থান পত্রিকা১৯৯৭ সালে কনসার্নড কমিউনিকেশন অ্যাওয়ার্ড প্রতিষ্ঠা করেছিল। বিজয়ীকে ১১,০০০ মার্কিন ডলার নগদ পুরস্কার এবং একটি শংসাপত্র দেওয়া হয়।
কোটা, রাজস্থান

কোটা(ইংরেজি:Kota)ভারতেররাজস্থানরাজ্যেরকোটা জেলারএকটি শহর ও পৌরসংস্থা এলাকা।
শহরটির অবস্থানের অক্ষাংশ ও দ্রাঘিমাংশ হল২৫°১১′ উত্তর৭৫°৫০′ পূর্ব﻿ / ﻿২৫.১৮° উত্তর ৭৫.৮৩° পূর্ব﻿ /25.18; 75.83।সমুদ্র সমতল হতে এর গড় উচ্চতা হল ২৭১মিটার(৮৮৯ফুট)।
ভারতের ২০০১ সালের আদমশুমারি অনুসারে কোটা শহরের জনসংখ্যা হল ৬৯৫,৮৯৯ জন।এর মধ্যে পুরুষ ৫৩% এবং নারী ৪৭%।
এখানে সাক্ষরতার হার ৭০%। পুরুষদের মধ্যে সাক্ষরতার হার ৭৮% এবং নারীদের মধ্যে এই হার ৬২%। সারা ভারতের সাক্ষরতার হার ৫৯.৫%, তার চাইতে কোটা এর সাক্ষরতার হার বেশি।
এই শহরের জনসংখ্যার ১৩% হল ৬ বছর বা তার কম বয়সী।
এই শহরে ২০১৩ সালে প্রতিষ্ঠিত ভারত সরকারের মানব সম্পদ বিভাগের অন্তর্গত রাজ্যের একমাত্রভারতীয় তথ্য প্রযুক্তি সংস্থান, কোটাঅবস্থিত।
ভারতেররাজস্থানরাজ্যের কোটার পরিচিতি দেশজুড়ে।
ভারতের রাজস্থানেরকোটাকেসে দেশের প্রধানমন্ত্রীনরেন্দ্র মোদীভারতের‘শিক্ষার কাশী (পবিত্র শহর)’হিসাবে ঘোষণা করেছেন। শহরটিকে ভারতের‘শিক্ষার কাশীধাম’ও বলা হয়। এ শহর কোচিংয়ের কারণে ব্যাপক পরিচিত। কোচিং–বাণিজ্যের আর্থিক মূল্য১২০ বিলিয়ন রুপি।
কোটা সাম্প্রতিক সময়ে ভারতের‘কোচিং ক্যাপিটাল’ বা ‘কোচিংয়ের রাজধানী’হিসেবে পরিচিত হয়ে উঠেছে। সেখানে বারোটিরও বেশি ইনস্টিটিউট রয়েছে। এসব প্রতিষ্ঠানে শিক্ষার্থীরা মেডিকেল বা ইঞ্জিনিয়ারিং কলেজে ভর্তি হতে অত্যন্ত কঠিন প্রতিযোগিতামূলক পরীক্ষায় অংশগ্রহণের জন্য প্রস্তুতি নেন।
প্রতিবছর তিন লাখের বেশি শিক্ষার্থী সেখানে প্রচণ্ড চাপের মধ্যে পড়াশোনা চালিয়ে যান। এ শহরে দিনে ১৮ ঘণ্টা পড়াশোনা করা সাধারণ ব্যাপার এবং সেখানে পরীক্ষার নম্বরই যেন সবকিছু। এখান থেকেই কেউ কেউ ভারতের পরবর্তী প্রজন্মের চিকিৎসক ও প্রকৌশলী হয়ে উঠবেন।
এখানকার বেশির ভাগ শিক্ষার্থীর বয়স ১৭ থেকে ২০–এর মধ্যে। পাঠ্যক্রমের সঙ্গে তাল মিলিয়ে চলার জন্য তাঁরা সপ্তাহে ৭ দিনই প্রায় ১৮ ঘণ্টা পর্যন্ত পড়াশোনা করেন। তাঁরা ছয় ঘণ্টার ক্লাসে অংশ নেওয়ার আগে ভোর চারটায় পড়া শুরু করে। প্রতি ব্যাচে প্রায় ৩০০ শিক্ষার্থী থাকেন। তাঁদের প্রতি দুই সপ্তাহে একটি করে পরীক্ষা দিতে হয়। তাঁদের প্রাপ্ত নম্বর অনুযায়ী সর্বজনীনভাবে র‌্যাঙ্ক করা হয়।
২০২৩ সালেমাত্র ১ লাখ ৪০ হাজার আসনের বিপরীতে ২০ লাখের বেশি শিক্ষার্থী মেডিকেলের ভর্তি পরীক্ষাজাতীয় যোগ্যতা ও প্রবেশিকা পরীক্ষা (স্নাতক-পূর্ব)বা NEET(National Eligibility cum Entrance Test)এ অংশ নিয়েছিলেন। 
অন্যদিকেভারতীয় প্রযুক্তিবিদ্যা প্রতিষ্ঠানবা IIT(Indian Institutes of Technology)নামে পরিচিত শীর্ষ প্রযুক্তি-প্রতিষ্ঠানে ইঞ্জিনিয়ারিংয়ের ১০ হাজার আসনে ভর্তি হওয়ার জন্যজয়েন্ট এন্ট্রান্স পরীক্ষা (মেইনস)বাJEE-Mainsপরীক্ষা দিয়েছিলেন ১০ লাখের বেশি শিক্ষার্থী।
কোটার একটিঅন্ধকার দিকও আছে। কোটায় কোচিংয়ের সংস্কৃতি এবং শিক্ষার্থীদের একাডেমিক, পারিবারিক ও সামাজিক চাপ তাঁদের মানসিকভাবে বিপর্যস্ত করে তোলে। এ জন্য ২০২৩ সালে এখন পর্যন্ত (অক্টোবর) নগরীর কোচিং স্কুলে অধ্যয়নরত ২৭ শিক্ষার্থী আত্মহত্যা করেছেন। শিক্ষার্থীরা এখানে এতো বেশি মানসিক চাপে থাকে যে, অ্যালেনের মতো বড় বড় কোচিং স্কুল তাদের ক্যাম্পাসে ৫০ জনের বেশি মনোরোগ বিশেষজ্ঞ ও পরামর্শদাতা ছাড়াও ২৪ ঘণ্টার হেল্পলাইন চালু রাখেন।
কোটার কোচিং স্কুলগুলোর বছরের ফি প্রায় দেড় লাখ রুপি। এর সঙ্গে খাবার ও থাকার জন্য মাসে প্রায় ৩০ হাজার রুপি খরচ হয়, যা বছরে ৩ লাখ ৬০ হাজার রুপি। আনুমানিক১ বছরের খরচচালাতেভারতীয় টাকাপ্রায় ৫.৫ লাখ রুপি খরচ হয় যাবাংলাদেশী টাকাতেএর পরিমাণ দাড়ায়প্রায় ৭ লাখ টাকা। ফলে অনেক অভিভাবককে সন্তানদের পড়াশোনার খরচ জোগাতে অনেক আত্মত্যাগ করতে হয়।
রাজস্থান সরকার

রাজস্থান সরকারহল ভারতেররাজস্থানরাজ্য এবং এর৫০টি জেলারসর্বোচ্চ শাসক কর্তৃপক্ষ। এটি রাজস্থানের রাজ্যপালে নেতৃত্বে একটিনির্বাহী শাখারপাশাপাশি বিচার বিভাগ এবংআইনপ্রশাখা নিয়ে গঠিত।জয়পুরহল রাজস্থানের রাজধানী, এবং এখানেবিধানসভাএবং সচিবালয় রয়েছে।
ভারতের অন্যান্য রাজ্যের মতো রাজস্থান রাজ্যের প্রধান হলেনরাজ্যপাল। রাজ্যপালভারতের রাষ্ট্রপতিকর্তৃক কেন্দ্রীয় সরকারের পরামর্শে নিযুক্ত হন। পদটি মূলত আনুষ্ঠানিক।মুখ্যমন্ত্রীহলেনসরকারেরপ্রধান এবং বেশিরভাগ নির্বাহী ক্ষমতার অধিকারী।
রাজস্থানেরআইনসভা(বিধান মণ্ডল)এককক্ষ বিশিষ্টযা রাজ্যপাল ওবিধানসভার২০০ জনবিধায়কনিয়ে গঠিত। বিধানসভা সর্বোচ্চ ৫ বছরের মেয়াদে গঠিত হয়।
রাজস্থান উচ্চ আদালতের প্রধান আসন রয়েছেযোধপুরে, এবং জয়পুরে একটি বেঞ্চ রয়েছে যা রাজস্থানের পার্শ্ববর্তী জেলাগুলির উপর নিজ নিজ এখতিয়ারভুক্ত।
স্থানীয় সরকারগুলি গ্রামীণ এলাকার জন্যপঞ্চায়েতি রাজ প্রতিষ্ঠান(PRIs) এবং নগর এলাকার জন্য পৌরসভা বা শহুরে স্থানীয় সংস্থা (ULBs) নিয়ে গঠিত।
রাজস্থানের অর্থনীতি

রাজস্থানএকটি খনিজ সমৃদ্ধ রাজ্য এবং এটি একটি বৈচিত্র্যপূর্ণ অর্থনীতি রয়েছে, যেখানে কৃষি-জমি, খনি এবং পর্যটনের বৃদ্ধি প্রধান শক্তি হিসাবে কাজ করে। রাজ্যটির খনিগুলি থেকে স্বর্ণ, রূপা,বেলেপাথর,চুনাপাথর, মার্বেল, ফসফেট পাথর,তামাএবং লিগনাইট কয়লা উত্তোলন করা  হয়।রাজস্থানদেশের মধ্যে সিমেন্টের দ্বিতীয় বৃহত্তম উৎপাদক এবংভারতেউৎপাদিত মোট লবণের এক দশমাংশ রাজ্যটি থেকে উৎপাদিত হয়।
প্রচুর পরিমাণেগমএবং বার্লি চাষ করা হয়, এছাড়াও ডাল,আখএবংতৈলবীজচাষ করা হয়।  তুলা ও তামাক নগদ ফসল।রাজস্থানভারতেরভোজ্য তেলের বৃহত্তম উৎপাদক এবংতৈলবীজেরদ্বিতীয় বৃহত্তম উৎপাদক।রাজস্থানভারতেরসবচেয়ে বড় উল উৎপাদনকারী রাজ্য। রাজ্যটিতে প্রধানত খরিফ ও রবি এই  দুটি ফসল ঋতু আছে। রাজস্থানে সেচের প্রধান উৎস কূপ এবং ট্যাংক। ইন্দিরা গান্ধী খাল উত্তর-পশ্চিম রাজস্থানে সেচের জলের যোগান দেয়।
রাজস্থানভারতেরাইসরিষা, বাজরা, সরিষা ও উল বৃহত্তম প্রযোজক এবং তৈলবীজ, মশলা ও দুধের দ্বিতীয় বৃহত্তম উৎপাদক। এছাড়া রাজ্যটিভারতেতৃতীয় বৃহত্তম সোয়াবীন এবং মোটা শস্যের  উৎপাদক।
রাজস্থানউত্তর ভারতেরঅন্যতম  প্রধানদুধউৎপাদনকারী রাজ্য। রাজস্থান দুধ উৎপাদক সমবায়সরসব্র্যান্ডের দুধ পণ্য  উৎপাদন করে এবংজয়পুরওনতুন দিল্লিতেতাদের দোকান রয়েছে।
রাজস্থানতার পরিবেশ, আইন-শৃঙ্খলা পরিস্থিতি, অবকাঠামো, বিনিয়োগ উপযোগী জলবায়ু এবং অনুকূল জনসংখ্যা ঘনত্বের কারণেমহারাষ্ট্রওগুজরাটেরপর ভারতের একটি প্রধান বিনিয়োগ গন্তব্য।
রাজস্থানপাথর উত্তোলন এবং খনিজ শিল্পে ভারতের মধ্যে অগ্রগণ্য একটি রাজ্য। রাজ্যেরউদয়পুরশহরে রয়েছেভারতেরএকমাত্র এবং বিশ্বের নেতৃস্থানীয় দস্তা, লেড এবং রূপো উৎপাদকহিন্দুস্তান জিঙ্ক- এর সদর দপ্তর। রাজস্থানের ক্ষেত্রী তে তামার খনি আছে।
রাজস্থানরাজ্যের পর্যটন শিল্প উন্নতি হচ্ছে।জয়পুরেরপ্রাসাদ,উদয়পুরেরহ্রদ, জোধপুর, বিকানির ও জৈসলমরের মরুভূমি পর্যটকদের জন্য সবচেয়ে সাধারণ স্থান। রাজ্যের অভ্যান্তরীর উৎপাদনের ১৬ শতাংশ আসে পর্যটন শিল্প থেকে।অনেক পুরোনো এবং উপেক্ষিত প্রাসাদ এবং দুর্গ এতিহ্যবাহী হোটেলে রূপান্তর করা হয়েছে। রাজ্যটিতে পর্যটন আতিথেয়তা খাতে কর্মসংস্থান বৃদ্ধি পেয়েছে।
পর্যটন শিল্পের উন্নতির সঙ্গে হস্তশিল্প শিল্প বৃদ্ধি হয়েছে রাজ্যটিতে।
শাহপুরা (রাজস্থান)

শাহপুরা (রাজস্থান)(ইংরেজি:Shahpura)ভারতেররাজস্থানরাজ্যেরভিলওয়ারাজেলার একটি শহর ও পৌরসভা এলাকা।
শহরটির অবস্থানের অক্ষাংশ ও দ্রাঘিমাংশ হল২৫°৩৮′ উত্তর৭৪°৫৬′ পূর্ব﻿ / ﻿২৫.৬৩° উত্তর ৭৪.৯৩° পূর্ব﻿ /25.63; 74.93।সমুদ্র সমতল হতে এর গড় উচ্চতা হল ৩৬৪মিটার(১১৯৪ফুট)।
ভারতের ২০০১ সালের আদমশুমারি অনুসারে শাহপুরা (রাজস্থান) শহরের জনসংখ্যা হল ২৭,৬৯৮ জন।এর মধ্যে পুরুষ ৫১% এবং নারী ৪৯%।
এখানে সাক্ষরতার হার ৬১%। পুরুষদের মধ্যে সাক্ষরতার হার ৭২% এবং নারীদের মধ্যে এই হার ৫০%। সারা ভারতের সাক্ষরতার হার ৫৯.৫%, তার চাইতে শাহপুরা (রাজস্থান) এর সাক্ষরতার হার বেশি।
এই শহরের জনসংখ্যার ১৬% হল ৬ বছর বা তার কম বয়সী।
Kóta (město v Indii)

Kóta(hindskyकोटा) je město vRádžasthánu, jednom ze svazových státůIndie. Je správním střediskemstejnojmenného okresu. K roku 2011 v něm žil přibližně jeden milión obyvatel.
Kóta leží na východním břehuČambalu, přítokuJamunyv povodíGangy. V rámciRádžasthánuleží u jeho jižního okraje.Džajpur, hlavní město Rádžasthánu, je od kóty vzdálen zhruba 250 kilometrů prakticky přímo na sever, aIndaur, nejlidnatější město sousedníhoMadhjapradéše, je vzdálen zhruba 350 kilometrů prakticky přímo na jih.
V tomto článku byl použitpřekladtextu z článkuKota (Indien)na německé Wikipedii.
Rádžasthánština

Rádžasthánština(राजस्थानी) je jazyk či skupina jazyků náležící doindoíránské jazykové rodiny. Různé průzkumy se rozcházejí v počtu mluvčích. Podle oficiálníhoindickéhoprůzkumu jazyk používá 36 milionů obyvatel Indie,Ethnologue.comvšak počítá pouze s 19 miliony. Jazyk je rozšířený hlavně vindickém státěRádžasthán. Pořádkem slov ve větě se rádžasthánština řadí mezi jazyky typu SOV (podmět - předmět - sloveso).
Rádžasthánština jeindoevropský jazyk. Patří dostřední zónyindoárijských jazyků, přesto je někdy řazena dozápadní zóny. Není též jasné, zda se jedná pouze o jazyk s různými dialekty, nebo o celou skupinu velmi vzájemně příbuzných jazyků.
Rádžasthánské jazyky jsou nejvíce rozšířeny v indickém státěRádžasthán, mluvčí však najdeme i ve státechGudžarát,HarijánaaPaňdžáb.
Mimo to je jazyk používán vPákistánu, a to v některých oblastech provinciíPaňdžábaSindh.
Právě v Paňdžábu se překrývá s jazykyriastiasaraiki. Mnoho lingvistů se shoduje na tom, že rádžasthánština sdílí s těmito jazyky rysy vefonologii,morfologiiisyntaxi. Je však potřeba podrobnějšího výzkumu.
Zde jsou vypsány nejrozšířenějšídialektyrádžasthánštiny, někdy považované za samostatné jazyky:
Radžasthánština byla v minulosti považována za dialekt západníhindštiny. První, kdo vůbec název „rádžasthánština“ použil, bylirskýlingvistaGeorge Abraham Grierson. Tento pojem se postupně začal používat pro označení různých nářečí rádžasthánštiny. Někteří lingvistí preferují termín rádžasthánské jazyky, jelikož lze stěží hovořit o jedné rádžasthánštině. Dnes už je Griersonův anglický výraz "Rajasthani" běžně používán i indickými úřady.
Rádžasthánština se zapisuje písmemdévanágarí, které se píše zleva doprava. (Pro obchodní účely bylo také dříve používáno písmoMahádžanízvané též Murija.)
Jazyk obsahuje 10samohláseka 31souhlásek, z  některé dialekty majíimplozivy(b, d, g).
Rádžasthánština má dvěčíslaa dvajmenné rody. Obsahuje také třipády, v běžné řeči jsou však většinou vypouštěny.
Pevnosti v Rádžasthánu

Soubor pevností vindickémstátěRádžastánje rozložen převážně v pohoříAravalli. Doba jejich vzniku je mezi5. stoletín. l. a 17.–18. století našeho letopočtu. Obvykle jde o zdí obehnaná centraměstspalácia chrámy.
Šest z nich se nachází naseznamu světového dědictví UNESCO:Chittorgarh,Kumbhalgarh,Ranthambore,Gagron,Amber, aDžaisalmér.
V tomto článku byl použitpřekladtextu z článkuHill Forts of Rajasthanna anglické Wikipedii.
Knížecí stát

Knížecí stát(též domorodý, nebo indický stát, anglickyprincely state) bylo území vBritské Indii, které nebylo spravováno přímo britskými úřady, ale místním vládcem. Těchto států bylo v Indii několik set (jejich počty se měnily, podle Imperial Gazetteer of India jich bylo při vyhlášení nezávislosti 565). Jednotlivé státy měly různou velikost i počet obyvatel (od Hajdarábádu dosahující téměř velikosti Británie s 11 miliony obyvateli (1901), až po miniaturní státečky o velikosti několika čtverečních kilometrů a s několika sty obyvateli). Zároveň se jednotlivé státy lišily i ve své důležitosti. Některé, jako napříkladHajdarábád,Baroda, neboKašmírbyly téměř nezávislé s vlastní armádou a měnou a Britové zajišťovalide factojen zahraniční politiku, jiné byly zcela závislé a koloniální úředníci zasahovali i do vnitřních záležitostí.
Z hlediska státoprávního uspořádání spadala část států (ty nejvýznamnější) přímo pod ústřední vládu Britské Indie, většina pak pod jednotlivé provincie. Některé z těchto států byly na základědoktríny zaniknutínásledně zrušeny.
Panovníci indických států používali různé tituly, např. mahárádža („velký král“), badšáh („císař“), rádža („král“), naváb („vládce“),nizám, thákur a mnoho dalších. Britové ovšem všechny tyto tituly překládali jako „kníže“, aby se vyhnuli tomu, že by se některý z domorodých králů mohl považovat za rovného s britským panovníkem.
Největší knížecí státy:
Indie pod britskou vládou, Britské indické císařství, se skládala ze dvou částí: Britská Indie a domorodé (nebo také knížecí) státy.
Přitom pojemBritská Indiezahrnuje všechna území a místa uvnitř dominia britského panovníka, které je přímo spravováno místokrálem Indie, nebo guvernérem, nebo jiným důstojníkem podřízeného místokráli. Naopak pojem Indie (britské Indické císařství) zahrnuje Britskou Indii plus všechna území a teritoria domorodých knížat ve vazalských státech, také ovšem podřízena britskému místokráli, nebo jeho pověřenci. (Obvykle je také termín „Britská Indie“ používaný i na oblasti pod správoubritské Východoindické společnostiv Indii z 1600 – 1858. )
Rozdíl mezi „dominiem“ a „vazalem“ byl určený soudní mocí: zákonodárství britské Indie stálo na zákonech, které prošly britským parlamentem a zákonodárnou mocí a tyto zákony byly používány jak v centrální, tak v místních vládách této kolonie. Naopak soudy knížecích států rozhodovaly na základě zákonů vydaných jejich vládci.
Arávalí

Arávalí(doslova „řada vrcholků“) je pohoří v západníIndiia východnímPákistánuo délce přibližně 800 km vedoucí ze severovýchodu přes indické státyRádžasthán,HarijánaaGudžaráta pákistánské provinciePaňdžábaSindh.Také se někdy nazývá Mewatské vrchy.
Na severním konci pohoří pokračuje dále jako samostatné kopce a skalnaté vyvýšeniny do indického státuHarijánaa končí poblížDillí. Na jihu pohoří končí uPalanpurupoblížAhmadábádu. Jen málo hor je vyšších než 1000 metrů, nejvyšším vrcholem jeGuru Shikharu městaMount Abu. Ten šplhá do výšky 1722 metrů. VRádžasthánuse pohoří téměř dotýkáUdajpurua zde z pohoří také stéká několik řek, především Banas, Luni, Sakhi a Sabarmati.
Pohoří vzniklo vprekambrickémobdobí během tzv. Aralsko-Dillskéorogeneze. Pohoří spojilo dva starší útvary, čímž vznikl stabilní Indický štít (kraton).
Pohoří je poměrně bohaté na minerální zdroje, takže zažilo roky nelegální těžby, která vedla k erozi vRádžasthánuaHarijány. Z tohoto vývoje plyne výrazné ekologické nebezpečí, protože pohoří účinkuje jako přirozená bariéra proti rozšiřováníThárské pouště.
V květnu 2009, po měsících veřejných protestů a za podpory ekologických hnutí, zakázal nejvyšší soud těžbu v oblasti o rozloze 448 km², která byla původně určena pro národní park. Tomuto rozhodnutí předcházel dřívější rozsudek v roce 1994, který za přísných podmínek povolil omezenou těžbu na principu obnovení přírodních zdrojů. Tyto podmínky byly nicméně často porušovány.Navzdory tomu zůstává v pohoří mnoho nelegálních dolů, zejména vRádžasthánu.
Čambal

Čambal(hindskyचम्बल,anglickyChambal River) jeřekavIndii(státyRádžasthán,Madhjapradéš,Uttarpradéš). Je 830kmdlouhá.Povodímá rozlohu 135 000km².
Pramení na severuDekánské pahorkatinyv horáchVindhja. Protéká směrem k severoseverovýchodu přesplaninuMalvave státěMadhjapradéšZde byla roku1960dokončena první přehrada na řece,Gandhi Sagar dam. Řeka krátce protíná státRádžasthán, následně tvoří hranici mezi oběma těmito státy a obrací svůj tok k jihovýchodu. Dolní tok leží vIndoganžské nížině. Ústí zprava doJamunyve státěUttarpradéš.
Řeka vykazujedešťový(pluviální)odtokový režim. Vysoký vodní stav je vlétě. Průměrnýprůtokčiní přibližně 600m³/sa maximální 20 000 m³/s.
Na řece byl vybudován velkýhydroenergetický komplex, který zahrnuje třihydroelektrárnyazavlažovací systémpro 4400 km². Tím byl zregulovaný průtok, což zmenšiloerozibřehů, která v těchto místech dosahovala katastrofálních rozměrů.Lodní dopravaje rozvinutá na oddělených úsecích. Na řece leží městoKota. Přežívá zde jedna z posledních kolonií kriticky ohroženého krokodýlagaviála indického.
Národní park Keoladeo

Národní park Keoladeojeindickýnárodní parkve státěRádžasthán. Je znám především díky tomu, že se v něm vyskytuje obrovské množství nejrůznějších druhů ptactva. To láká jak turisty, takornitologyz celého světa.
V roku1985byl celý park zařazen kesvětovému dědictvíUNESCO.
Rajastán

Rajastán, tambiénRayastán(enhindi:राजस्थान,romanizado:Rajasthan, literalmente, 'Tierra de Reyes'​), es unestadode laRepública de la India. Su capital esJaipur. Está ubicado al oeste del país, limitando al norte conPunyab, al noreste conHaryanayUttar Pradesh, al este conMadhya Pradesh, al sur conGuyaraty al oeste conPakistán. Con342 239 km²es el estado más extenso y con 68 600 000 habitantes en 2011, el séptimo más poblado, por detrás deUttar Pradesh,Maharastra,Bihar,Bengala OccidentalyMadhya PradeshyTamil Nadu.
Destacan las ruinas de lacivilización del valle del Indo, enKalibanga, el asentamiento más antiguo descubierto en el subcontinente indio; lostemplos de Dilwara, un lugar de peregrinaciónjainen la única estación de montaña de Rajasthan, elmonte Abu, en la antiguacordillera Aravalli; elparque nacional de Keoladeo, en el este, cerca deBharatpur, un sitioPatrimonio de la Humanidad​ conocido por sus aves. Rajastán tiene también dos reservas nacionales de tigres, elparque nacional Ranthambore, enSawai Madhopur, y lareserva de tigres Sariska, enAlwar.
El estado fue formado el 30 de marzo de 1949, cuando Rajputana —el nombre adoptado por elRaj británicopara sus dependencias en el región​— fue incorporado en elDominio de la India. Su capital y ciudad más grande esJaipur, también conocida como la ciudad rosa, que se encuentra en el lado oriental del estado. Otras ciudades importantes sonJodhpur,Udaipur,Kota,Ajmer,Bikaner,BhilwarayAlwar. Rajastán está dividido en 33 distritos.
El clima es bastante seco excepto en la estación de losmonzonesque suele ser en los meses de julio y agosto.
Rajastán fue conocida como Rashput (Rajput) o ‘reino de los rashput’, ya que estuvo gobernada por la clase de losrashput(rajput), término que enidioma sánscritosignifica ‘hijos del rey’, siendorash (rāja):‘rey’ yputrá:‘hijo’. Este clan inició su hegemonía en el sigloVI, estableciendo diversos reinos en Rajastán y en otros puntos del norte de la India.
Los rashputs resistieron las incursionesmusulmanasen la India aunque algunos estados del rashput se convirtieron en dependientes del sultanato deDelhiy delImperio mogoldurante los momentos más álgidos de estos dos imperios.
Con la decadencia del imperio mogol en el sigloXVIII, Rashput sufrió continuos ataques por parte de losmarathasque llegaron a capturarAjmer. A principios del sigloXIX, los reyes rashput firmaron tratados con losbritánicosen los que aceptaban la soberanía del imperioeuropeoa cambio de una autonomía local y protección frente a los marathas.
Ajmer se convirtió en una provincia de la India británica mientras que el resto de los estados rashput quedaron organizados en la Agencia Rashputana.
Rajastán se organiza en 32 distritos agrupados en siete divisiones:
Fuertes de las colinas del Rajastán

Losfuertes de las colinas del Rajastánen el norte de la India son varias construcciones defensivas delestado indiodeRajastán, declaradas por laUnescolugarPatrimonio de la Humanidaden el año 2013. Los fuertes se encuentran principalmente en lacordillera Aravalliy se construyeron entre los siglos V a XVII-XVIII.
La Unesco describe este lugarPatrimonio de la Humanidadde la siguiente manera:​
​
Distrito de Dausa

Eldistrito de Dausaes un distrito del estado deRajastánen eloestede laIndia. La ciudad deDausaes la sede del distrito. El distrito tiene una población de 1.316.790 (censo 2001), un área de 3429 km ², y unadensidad de poblaciónde 384 habitantes por km², con 62,75% de tasa dealfabetización. Limita alnortecon elDistrito de Alwar, al noreste con elDistrito de Bharatpur, al sureste con elDistrito de Karauli, al sur con elDistrito de Sawai Madhopur, y al oeste con elDistrito de Jaipur. El ríoSaway ríoBan Gangafluyena través del distrito. Está situado en la Carretera Nacional no.11 DeJaipuraAgra. A 100 km al este de Jaipur. En Tehsil Mahwa hay un Gran Panchayat, Kherla Bujurg, es famoso por un disco que se editó durante la elección de miembros para la Asamblea legislativa de Rajastán. Los tres candidatos de los partidos nacionales eran residentes de este pueblo, todos ellos eran de la mismacasta(Gurjar), los tres eranabogadosde profesión. Hari Singh fue el elegido. Los servicios de noticias de laBBCemitieron un programa especial al respecto.
Dausa lleva el nombre de unacolinacercana llamada Devgiri. En la cima de la colina se encuentra un fuerte, construido por los ReyesBadgujar, que eran los gobernantes originales de este lugar. Más tarde, el centro de su poder pasó aAmber.
Laagriculturaes la principal ocupación de la gente de Dausa. Los principales cultivos de la zona son eltrigo,bajra, lacolza, lamostazay elmaní.
Dausa es el distrito más pequeño de Rajastán. 
Sobre la base de información que se muestra en la página web oficial de Dausa.
Distrito de Alwar

Alwar(enhindi: अलवर जिला) es un distrito de laIndiaen el estado deRajastán. Código ISO: IN.RJ.AL.​
Comprende una superficie de 8380km².
El centro administrativo es la ciudad deAlwar.
Según censo 2011 contaba con una población total de 3 671 999 habitantes, de los cuales 1 733 070 eran mujeres y 1 938 929 varones.​
Udaipur

Udaipur(enhindi:उदयपुर) es una ciudad localizada al noroeste de laIndia, es cabecera deldistrito de Udaipuren el estado federal deRajastán. Udaipur fue capital del antiguo reino deMewar.
Udaipur se localiza al pie de losmontes Aravalliy se encuentra al sur de Rajastán, cerca de la frontera con los estados deGuyaratyMadhya Pradesh. Conocida como la«Ciudad de los lagos» o la «Venecia del Este»debido a que existen varios lagos alrededor de la misma, entre los que destacan el Pichola, el Fateh Sagar, el Udai Sagar y el Swarup Sagar. El lago Pichola es el mayor de estos y se localiza en el corazón de la ciudad. Fue construido por Pichhu Banjara durante el reinado de Maharana Lakha hacia 1362. Entre 1743 y 1746 se construyó en este lago, en el islote denominado Jag Niwas, el palacio real de verano,Jag Niwaso (Palacio del Lago) que hoy día alberga un lujoso hotel.
El clima de Udaipur es tropical con temperaturas que varían de una máxima de 42.3 °C a una mínima de 28.8 °C durante el verano, mientras que durante el invierno la temperatura oscila entre una máxima de 28.8 °C y una mínima de 2.5 °C. La precipitación pluvial anual promedio es de 610 mm.
Distrito de Udaipur

Udaipur(enhindi: उदयपुर जिला) es un distrito de laIndiaen el estado deRajastán. Código ISO: IN.RJ.UD.​
Comprende una superficie de 13430km².
El centro administrativo es la ciudad deUdaipur.
Según censo 2011 contaba con una población total de 3067549 habitantes, de los cuales 1 500 768 eran mujeres y 1 566 781 varones.​
Distrito de Jaisalmer

Jaisalmer(enhindi: जैसलमेर) es un distrito de laIndiaen el estado deRajastán. Código ISO: IN.RJ.JS.​
Comprende una superficie de 38 401km².
El centro administrativo es la ciudad deJaisalmer.
Según censo 2011 contaba con una población total de 672 008 habitantes, de los cuales 308 662 eran mujeres y 363 346 varones.​
Distrito de Bharatpur

Bharatpur(enhindi: भरतपुर) es un distrito de laIndiaen el estado deRajastán. Código ISO: IN.RJ.BP.​
Comprende una superficie de 5066km².
El centro administrativo es la ciudad deBharatpur.
Según censo 2011 contaba con una población total de 2549121 habitantes, de los cuales 1 191 225 eran mujeres y 1 357 896 varones.​
Bharatpur (Rajasthan)

Bharatpur(enrajasthani:भरतपुर) est une ville de l’État duRajasthanau nord-ouest de l’Inde. Elle a été fondée en 1733 parSurajmal Jat.
Bharatpur était à la fois une ville imprenable, organisée et bien fortifiée et la capitale du royaume de Jat, gouvernée par des Maharadjas Sinsinwar. Le trio des villes de Bharatpur, Deeg et Dholpur a joué un rôle important dans l'histoire de l'Inde.
Située à 55 km à l'ouest de la ville d'Agra(la ville duTaj Mahal) et à 35 km de Mathura, elle est le chef-lieu dudistrict de Bhâratpur.
L'histoire de la Maison Royale de Bharatpur remonte auXIsiècle. Elle possède un des statuts royaux les plus respectés du Rajasthan.
À proximité se trouve leParc national de Keoladeo, célèbre pour ses oiseaux aquatiques et inscrit au patrimoine mondial de l'UNESCO depuis 1985.
Désert du Thar

Ledésert du Thar(rajasthani:थार मरुधर(thār marudhar) ;hindi:थार मरुस्थल(thār marusthal) ouथार रेगिस्तान(thār rēgistān)) — appelé aussi leGrand Désert indienouMârusthali, lePays de la mort— est undésertqui s'étend sur 200 000kmdans l'ÉtatduRajasthan, dans le nord-ouest de l'Indeet auPakistanoù il est appelédésert du Cholistan.
Le Thar s'étend des plaines méridionales duPenjabau nord jusqu'auRann de Kutchau sud. Il est encadré par l'Indusà l'ouest et la chaîne desÂrâvallià l'est. Ce n'est pas un véritable désert, mais plutôt une étendue steppique où se trouve une végétation très clairsemée dont seules les dunes suffisamment étendues sont dépourvues.
Il reçoit moins de 200mmd'eau par an. Ses villes principales sontBîkâneretJaisalmer. C'est aussi le désert le plusdensément peupléau monde : avec83 habitants/kmselon un rapport de 2001, sa densité de population est proche de celle de laFrance(98,8 hab./km).
Cette zone est devenue désertique relativement récemment — peut-être entre2000 av. J.-C.et1500 av. J.-C.À cette époque, le fleuveSarasvati, maintenant appeléGhaggar-Hakra, cesse d'être un cours d'eau important et devientendoréiqueet se perdant dans le désert. ÀSiddhpurune rivièreSarawati, probablement sur l'emplacement de l'ancien fleuve, existe toujours.
Dans la portion indienne du désert, la construction ducanal Indira Gandhientre les années 1970 et 1980 entraîne des répercussions importantes sur les conditions environnementales, économiques et socio-culturelles. Plus longcanald'Inde, il achemine sur 650 kilomètres des eaux détournées des rivièresSutlejetBeas, depuis leurconfluenceendiguée à Harike (district de Tarn Taran,Pendjab). Le canal traverse les districts occidentaux et désertiques du Rajasthan (Shri Ganganagar,Hanumangarh,Bikaner,Jodhpur,JaisalmeretBarmer), où il a permis l'établissement ou l'extension de zones cultivées. Les politiques publiques autour de ce canal, ainsi que le contexte frontalier tendu, ont contribués à la sédentarisation des populations du désert, à un fort recul dupastoralisme, et à une obsolescence du système de gestion traditionnel de l'eau.
Malgré ces conditions de vie extrêmes, la vie est présente dans le désert. Parmi lesmammifères, on note l'antilope pallas (Antilope cervicapra), la chinkara ougazelled'Arabie (Gazella bennettii), le lynxcaracal(Felis caracal) et le renard du désert (Vulpes vulpes pusilla).
Le désert du Thar est le lieu où se déroule l'action del'épisode 14 de la série téléviséeAu cœur du temps(1967).
राजस्थान सरकार

राजस्थान सरकारभारतीय राज्यराजस्थानऔर इसके41 जिलोंका सर्वोच्च अधिकारप्राप्त प्राधिकरण है। इसमें राजस्थान केराज्यपालके नेतृत्व में एक कार्यकारी शाखा, साथ ही न्यायपालिका और विधायी शाखाएँ शामिल हैं।जयपुरराजस्थान की राजधानी है, और यहांविधानसभाऔरसचिवालयस्थित हैं।
भारत के अन्य राज्यों की तरह, राजस्थान राज्य का प्रमुखराज्यपालहोता है, जिसेकेंद्र सरकारकी सलाह परभारत के राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त किया जाता है। यह पद काफी हद तक औपचारिक है।मुख्यमंत्रीसरकार का प्रमुख होता है और उसके पास अधिकांश कार्यकारी शक्तियाँ निहित होती हैं।
राजस्थान की वर्तमान विधायिका एकसदनीय है, जिसमेंविधान सभाशामिल है, जिसमें 200 विधायक हैं। विधानसभा अधिकतम 5 वर्षों के लिए बैठती है।
राजस्थान उच्च न्यायालयकी मुख्य पीठजोधपुरमें है, और एक पीठजयपुरमें है, जिसका राजस्थान के पड़ोसी जिलों पर संबंधित क्षेत्राधिकार है।
राजस्थान के जिले

राजस्थानराज्यभारतके उत्तरी-पश्चिमी भाग में 23°3′ से 30°12′ उत्तरी अक्षांश से 69°30′ से 78°17′ पूर्वी देशान्तर के मध्य स्थित है।राजस्थानमें कुल जिलों की संख्या41हैं और संभागो (मंडल) की संख्या7हैं।
जिला प्रबंधन की ज़िम्मेदारियाँ अखिल भारतीय अधिकारियों और राज्य द्वारा नियुक्त अधिकारियों द्वारा निभाई जाती हैं। प्रत्येक जिले में अखिल भारतीय अधिकारी एक डिप्टी कमिश्नर या जिला मजिस्ट्रेट (भारतीय प्रशासनिक सेवा से), एकपुलिस अधीक्षक(भारतीय पुलिस सेवा से) और एक उप वन संरक्षक (भारतीय वन सेवा से) होते हैं, जिनमें से प्रत्येक को राजस्थान राज्य की विभिन्न सेवाओं के अधिकारियों द्वारा सहायता प्रदान की जाती है। राज्य द्वारा नियुक्त अधिकारी स्वास्थ्य, शिक्षा और अन्य प्राथमिक सुविधाओं जैसे मामलों के लिए जिम्मेदार होते हैं।
17 मार्च 2023 को, मुख्यमंत्रीअशोक गहलोतने 17 नए जिलों और 3 नए संभागों के निर्माण की घोषणा की, जिसकी आधिकारिक अधिसूचना 7 अगस्त 2023 प्रकाशित की गई।
6 अक्टूबर 2023 को मुख्यमंत्री अशोक गहलोत ने फिर तीन नए जिलों की घोषणा की, लेकिन इस संबंध में कोई आधिकारिक अधिसूचना प्रकाशित नहीं की गई। इस प्रकार यह नए तीन नये घोषित किए गए जिले -मालपुरा,सुजानगढ़औरकुचामनसिटी स्वतः ही निरस्त हो गए थे।
बाद में मुख्यमंत्रीभजन लाल शर्माकी सरकार ने पिछले वर्ष बनाए नये 17 जिलो और 3 नये संभागो में से 9 जिलो और तीनों नये संभागों को 30 दिसंबर 2024 आधिकारिक अधिसूचना से निरस्त कर दिया।
इस प्रकार अब राजस्थान में कुल जिलो की संख्या 41 और संभागों की संख्या 7 हो गई।
प्रतापगढ़ जिला, राजस्थान

प्रतापगढ़ ज़िलाभारतकेराजस्थानराज्य का एक ज़िला है। ज़िले का मुख्यालयप्रतापगढ़है।प्रतापगढ़ जिला राजस्थान का 33वाँ जिला है, जिसका निर्माण 26 जनवरी 2008 को किया गया।
राजस्थान विधान सभा

साँचा:संक्षेप परिचयसाँचा:उपयोग हिंदी
राजस्थान विधानसभा राजस्थान राज्य की एकसदनीय विधायिका है। यह राज्य सरकार का एक महत्वपूर्ण अंग है, जो कानून बनाने और लागू करने के लिए जिम्मेदार है।
The assembly meets atVidhan Bhavansituated inJaipur, the capital ofRajasthan. Members of the Legislative assembly are directly elected by the people for a term of 5 years. Presently, the legislative assembly consists of 200members.
प्रथम राजस्थान विधान सभा (1952-1957) का उद्घाटन 31 मार्च 1952 को हुआ। इसमें 160 सदस्य थे।वर्तमान में राजस्थान विधानसभा के अंदर 200 सीटें हैं। 16वी विधान सभा के अध्यक्षवासुदेव देवनानीहै।
16वी विधानसभा मेंभाजपाने चुनाव जीता और भजन लाल शर्मा ने मुख्यमंत्री पद की शपथ  ली। 
199 सीटों के लिए हुए चुनाव में भाजपा ने 115 सीटें जीत कर सरकार बनाई, वहीं कांग्रेस पार्टी ने 69 सीटों पर विजय प्राप्त की। वर्तमान समय मेंराजस्थान विधानसभाउपचुनाव होने के बाद भाजपा के विधायकों की संख्या 119, कांग्रेस के 66, बहुजन समाज पार्टी के 2, राष्ट्रीय लोक दल के 1 और निर्दलीयों के 8 विधायक हैं।
राजस्थान रॉयल्स

राजस्थान रॉयल्स,इंडियन प्रीमियर लीगकी एकराजस्थानस्थित फ्रैन्चाइज़ है। जुबिन भरूचा इस टीम के वर्तमान प्रशिक्षक (कोच) व कप्तानसंजू सैमसनहैं जिन्हें२०१८ की नीलामीमें रिटेन किया गया। इस टीम का घरेलू मैदानसवाई मानसिंह स्टेडियम,जयपुरहै। इस टीम का शुभंकर है शेर, जिसे मूछू सिंह कहते हैं।. टीम का 'गान' हैईला अरुणद्वारा गाया गयाहल्ला बोल।राजस्थान रॉयल्सइंडियन प्रीमियर लीगकी पहली विजेता टीम है जिन्होंने२००८ इंडियन प्रीमियर लीगमें ऑस्ट्रेलियाई दिग्गजशेन वॉर्नकी कप्तानी में जीता था।२०१८ इंडियन प्रीमियर लीगमेंस्टीव स्मिथको गेंद के साथ छेड़छाड़ के मामले में टीम ने उन्हें कप्तानी से हटाकरभारतीय क्रिकेट टीमके ओपनर बल्लेबाजअजिंक्य रहाणेकोकप्तान नियुक्त किया है।
१४ जुलाई २०१५ मेंसुप्रीम कोर्टके आदेशानुसार राजस्थान रॉयल्स को दो आईपीएल संस्करणों में खेलने से प्रतिबंधित कर दिया था क्योंकि इस पर औरचेन्नई सुपर किंग्सके ऊपरस्पॉट फिक्सिंगका आरोप लगाया गया था इस कारण ते दोनों टीमें२०१६तथा२०१७में नहीं खेल पायी थी।
विजेता = राजस्थान रॉयल्स ने चेन्नई सुपर किंग्स को हराया और महेंद्र सिंह धोनी के नेतृत्व वाली चेन्नई सुपर किंग्स को आस्ट्रेलियाई दिग्गज स्पिनर शेन वॉर्न की कप्तानी में इंडियन प्रीमियर लीग के पहले संस्करण में विजय प्राप्त की।
राजस्थान पुलिस

राजस्थान पुलिसभारतकेराजस्थानराज्य की नागरिक सेवा है। राजस्थान पुलिस का ध्येय "अपराधियोँ में डर, आमजन में विश्वास" है।इसका मुख्यालयजयपुरमें स्थित है।राजस्थान पुलिस का स्थापना दिवस 16 अप्रैल को मनाया जाता है।
राजस्थान पुलिस का प्रतीक चिन्ह विजय स्तम्भ है।
राज्य में 8 पुलिस रेंज है एवं 38 पुलिस जिले हैं हाल ही में कोटा को पुलिस कमिश्नरेट घोषित किया गया है।
अगस्त 1947 में स्वतंत्रता के आगमन के साथ, भारत की 563 रियासतें धीरे-धीरे विभिन्न प्रशासनिक सजातीय इकाइयों में एकीकृत हो गईं। राजस्थान राज्य अपने वर्तमान स्वरूप में विभिन्न चरणों में अस्तित्व में आया। 18 मार्च, 1948 को अलवर, भरतपुर, धौलपुर और करौली वाले मत्स्य संघ की पहली शुरुआत की गई थी। वे एक सप्ताह बाद बांसवाड़ा, बूंदी, डूंगरपुर, झालावाड़, किशनगढ़, कुशलगढ़, कोटा, प्रतापगढ़, शाहपुरा, टोंक से शामिल हुए। और उदयपुर। ठीक एक साल बाद, चार बड़े राज्यों के बीच। जयपुर, जोधपुर, बीकानेर और जैसलमेर भी शामिल हुए। दोनों ने मिलकर ग्रेटर राजस्थान का गठन किया, जिसका उद्घाटन भारत के गृह मंत्री सरदार वल्लभ भाई पटेल ने 31 मार्च, 1949 को किया था। हालांकि यह प्रक्रिया आजादी के तुरंत बाद शुरू हो गई थी। यह 1956 तक नहीं था कि सभी राज्य वर्तमान राजस्थान बनाने के लिए एक साथ आए। तत्कालीन रियासतों ने राजस्थान को आकार, जनसंख्या, राजस्व संसाधनों, प्रशासनिक प्रक्रियाओं और प्रथाओं में काफी भिन्नता प्रदान की है। यह कानून और व्यवस्था के कार्यों के लिए सुरक्षा बलों की संरचना और क्षमता में विधिवत रूप से परिलक्षित होता था। हालांकि, इन राज्यों के विलय के साथ, उनके पुलिस बलों को एक एकल पुलिस बल में मिला दिया गया, जिसे राजस्थान पुलिस के रूप में जाना जाता था। अपनी स्थापना के बाद के शुरुआती वर्षों में, राजस्थान पुलिस में प्रतिनियुक्ति पर अधिकारियों का नेतृत्व किया गया था और पहले पुलिस महानिरीक्षकश्री आर.बनर्जीथे, जिन्होंने 7 अप्रैल, 1949 को पदभार संभाला था। श्री बनर्जी ने इस पद पर सात महीने तक कार्य किया और उस अवधि के अधिकांश समय को विभिन्न पुलिस बलों के एकीकरण के आवश्यक पूर्वाग्रहों के लिए समर्पित किया। उन्होंने राजस्थान पुलिस विनियमों में संयुक्त राज्य राजस्थान के लिए एक सामान्य पुलिस कोड की व्यवस्था की। राजस्थान पुलिस सेवा का गठन जनवरी 1951 में किया गया था और राज्य भर के योग्य अधिकारियों की नियुक्ति की गई थी। यह राजस्थान पुलिस की शुरुआत के रूप में चिह्नित है जैसा कि हम आज जानते हैं।
राजस्थान पुलिस विभाग में सरकारी नौकरी के लिए समय समय पर परीक्षा आयोजित की जाती है  जिसके अंतर्गत अभ्यार्थियों का चयन विभाग द्वारा परीक्षा और शारीरिक मापदंड दोनों के आधार पर किया जाता है।
शारीरिक परीक्षा में 3 चरण शामिल होते हैं - शारीरिक मापन परीक्षण (PMT), शारीरिक दक्षता परीक्षा (PET), चिकित्सा परीक्षण (Medical Test)
राजस्थान पुलिस भर्ती नोटिफिकेशन, ऑनलाइन फार्म, अंतिम तिथि, चयन प्रक्रिया एवं अन्य महत्वपूर्ण जानकारी आप राजस्थान पुलिस विभाग की वेबसाइट पर मिलती है।
सन्दर्भ त्रुटि: "note" नामक सन्दर्भ-समूह के लिए<ref>टैग मौजूद हैं, परन्तु समूह के लिए कोई<references group="note"/>टैग नहीं मिला। यह भी संभव है कि कोई समाप्ति</ref>टैग गायब है।
राजस्थान के मुख्यमंत्रियों की सूची

राजस्थानकामुख्यमंत्रीभारतीय राज्य राजस्थान का मुख्य कार्यकारी होता है। भारत के संविधान के अनुसार,राज्यपालराज्य का कानूनी प्रमुख होता है, लेकिन वास्तविक कार्यकारी अधिकार मुख्यमंत्री के पास होता है। राजस्थान विधान सभा के चुनावों के बाद, राज्य के राज्यपाल आमतौर पर बहुमत वाली पार्टी (या गठबंधन) को सरकार बनाने के लिए आमंत्रित करते हैं। राज्यपाल मुख्यमंत्री की नियुक्ति करता है, जिसकीमंत्रिपरिषदसामूहिक रूप से विधानसभा के प्रति उत्तरदायी होती है। विधानसभा के विश्वास को देखते हुए, मुख्यमंत्री का कार्यकाल पांच साल के लिए होता है और यह किसी कार्यकाल सीमा के अधीन नहीं है।
सन् 1949 से अब तक 14 लोग राजस्थान के मुख्यमंत्री रहे हैं।भारतीय जनता पार्टीकी श्रीमतीवसुंधरा राजे सिंधियाराज्य की मुख्यमंत्री के रूप में सेवा करने वाली एकमात्र महिला हैं।भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेसके अशोक गहलोत ने 17 दिसम्बर 2018 को तीसरी बार पदभार संभाला और दिसम्बर 2023 तक कार्य करते हुवे 15 वर्षों के 3 कार्यकाल पूरे करने वाले राज्य के प्रथम मुख्यमंत्री बने।1998 से निरंतर चल रहे सत्ता परिवर्तन के रिवाज़ को आगे बढ़ाते हुवे, 2023 विधान सभा चुनाव में 115 सीटों के साथ जीतने परभारतीय जनता पार्टीकेभजन लाल शर्माने राज्य के 14वें मुख्यमंत्री के रूप में पदभार संभाला।
राजस्थान के मुख्यमंत्रियों की सूची क्रमशः इस प्रकार से है–