Crisi russu-ucraina (2014-sighende)

Sacrisi russu-ucrainaogherra russu-ucraina,est unu cunflitu militare in cursu dae su2014,chi at tentu tapas diferentes intre is cales si distinghent s'adesione de saCrimeaa saRùssiae sagherra de su Donbass, ambas comintzadas cuss'annu matessi e galu sighende.​ Ismanifestatziones de Euromaidàn— chi ant dadu cumintzu de su cunflitu ucràinu — fiant comintzadas in su mese de onniasantu de su2013inKieva fatu de sa suspensione de sa firma de s'Acòrdiu de Assòtziu intre Ucraina e s'Unione Europea.Atualmente est in cursu s'atacu militare e invasione a banda deRùssiae de is alliados suos de su territòriu ucrainu.​
Su 22 de freàrgiu de su2014, a pustis de meses vàrios de protestas e tribulias e a pustis de saGiòbia Niedda(20 de freàrgiu) cando fiant mortos prus de 60 manifestadores,​ is oposidores aiant pigadu sos ordinagos de su paisu e aiant ocupadu irregularmente sas istitutziones printzipales cun sede in Kiev.​ A fatu, saRada Supremaaiat pigadu su controllu de su paisu in ausèntzia de una parte bona de is membros suos eOleksandr Turčynovaiat assùmidu su coordinamentu de su Guvernu e sa presidèntzia de su Parlamentu, cosa chia aiat portadu a sa ruta su guvernu deViktor Janukovyč.Sa Rada Suprema aiat destituidu de su càrrigu aJanukovyče aiat pigadu su controllu de su paisu votende sa torrada a saCostitutzione de 2004. SaRùssiano aiat reconnotu custu guvernu comente autoridade legìtima de Ucraina e aiat decraradu chi s'acontessimentu fiat istadu unu «corpu de istadu».​ In cunsighèntzia, su Cungressu de is deputados e guvernadores regionales de s'Estu e Sud de Ucraina aiat fatu una giamada a sa resistèntzia e aiant acusadu s'opositzione de non cumprire s'acòrdiu de paghe chi fiat istadu firmadu su 21 de freàrgiu cun su presidente destituidu.​ Partende dae tando, is residentes de sa metade sud-orientale de Ucraina si sunt espressados contras de su guvernu nou de Kiev.​
A s'àtera banda, in su sud, sacrisi de Crimea de 2014fiat comintzada in su mese de freàrgiu de cuss'annu, cando su guvernu regionale aiat tzelebradu su referendum separatista subra s'istatus polìticu de Crimea. Fiat sighidu un'interventu militare, in ue is Fortzas Armadas dae sa Rùssia si fiant armadas in sa penìsula de Crimea e inSebastòpoli, cun s'obietivu de afiantzare sa seguresa de sos ucrainos pro-russos chi biviant in Crimea e is bases russas aposentadas in ie, fintzas a sa nomalizatzione sa situatzione sòtziu-polìtica; contravenende a sos ammonestos de no ocupare lantzados dae sosIstados UnidoseKiev.Aici, su 17 de maju, fiat proclamada s'indipendèntzia de saRepùblica de Crimeae s'incràs fiat aprovada s'adesione de sa Crimea a sa Rùssia. Custu cumbènnidu fiat istadu refudadu dae sosIstados Unidos, dae s'Unione Europeae dae àteros Istados soberanos, in generale otzidentales, mentras fiat istadu apoderadu dae paisos comenteBielorùssia,Corea de su Norte,SìriaeVenezuela; s'Assemblea Generale de is Natziones Unidas, pro mèdiu de sa resolutzione 68/262, aiat refudadu s'acorpamentu de saCrimea. In is dies a pustis, is tropas militares ucrainas in Crimea si fiant acaradas  cun s'esèrtzitu russu fintzas pro acabare retirende·si·nche e abandonende sa penìsula, cun totu chi su guvernu ucrainu totora cunsìderat sa Crimea a parte de su territòriu suode iure.
In s'interi, sagherra de su Donbasfiat comintzada su 6 de abrile de su2014. Su guvernu remplasadore de Ucraina aiat cumintzadu un'operatzione armada contra de is grupos armados russos chi fiant arribados in s'estu de Ucraina a pustis de s'annessione de sa Crimea. Is tropas russas aiant ocupadu su territòriu de s'estu deUcrainae is tropas ucrainas aiant aviadu un'operatzione antiterrorìstica. Su nùcleu printzipale de custos grupos, in sa tzitade deSlaviansk, fiat acometadu dae s'esèrtzitu ucrainu e fiant seghidas cumbatas vàrias, chi diant lassare unos cantos mortos. Su cunflitu si fiat duncas isparghinadu a àteras tzitades, comenteKramatorskeMariupol. Isreferendumesindipendentistas de is separatistas locales si fiant tentos su 11 de maju in zonas vàrias de is oblasts deDonetskeLugansk.
Su 14 de freàrgiu de su2015, pagas oras in antis de su cumintzu de s'àchiu nou deMinsk II, firmadu unas dies in antis, s'àrea deDebal'cevefiat galu padessende cumbatas importantes e sa gherra fiat acostende torra a ròdios de Mariúpol.​ ​
In su mese de santugaine de su2015,The Washington Postaiat reportadu ca sa Rùssia aiat afiladu unas cantas unidades de élite dae Ucraina aSìriain suportu a su presidente sirianuBashar al-Assad.In su nadale de su 2015, su presidente russuVladimir Putinaiat ammìtidu chi unos cantos ufitziales de s'intelligence russa fiant traballende in Ucraina, annoditzende chi comente si siat issos non fiant de pònnere a pare cun is tropas regulares.​
In su mese de freàrgiu de su2022sa tensione at torradu a si pesare intreRùssiaeUcraina, pro neghe de manovras militares ampras e perlongadas de is fortzas armadas russas e bielorussas a longu de una parte manna de sa làcana ucraina e pro su refudu in sustàntzia a banda de saNATOde cuntzèdere is garantzias rechèrridas dae sa Rùssia subra una no-ulteriore ispainadura de s'alliàntzia militare otzidentale cara a s'estu, cunsiderada dae is russos una minetza pro sa seguresa natzionale.
Su 12 de freàrgiu de su 2022 su presidente ucràinuVolodymyr Zelens'kyjat pedidu chi siant ammostadas is proas de is pranos de invasione de saRùssia.Su 24 de freàrgiu de su 2022 sa Rùssia at annuntziadu s'inghitzu de atacos militares contra de sedes militares ucrainas, retzende su disaprovu de sa comunidade internatzionale.