ඇෆ්ලැටොක්සින්

ඇෆ්ලැටොක්සින්යනු  විෂ සහිත පිළිකා කාරක යක් සහ විකෘති කාරක යක් වන අතර ඒවා ඇතැම් දිලීර මගින් නිපදවනු ලැබේ, විශේෂයෙන්ඇස්පිරගස්(Aspergillus)විශේෂ යට අයත්ඇස්පිරගස් ෆ්ලේවස්(Aspergillus flavus)සහඇස්පිරගස් පැරසිටිකස්(Aspergillus parasiticus)මගින් නිපදවනු ලැබේ. USDA ට අනුව ලෝකයේ වඩාත් භයානක පිළිකාකාරකයක් වේ "මෙම දිලීරය පස, දිරාපත් වන වෘක්ෂලතා සහ විවිධ ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍ය සහ පිදුරු,බඩ ඉරිඟු, රටකජු,කෝපි,තිරිඟු, මෙනේරි, බඩ ඉරිඟු, මඤ්ඤොක්කා , සහල්,මිරිස්,කපුඇට, ගස් ගෙඩි,තල ඇට, තල ඇට වැනි විවිධ ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍යවල වර්ධනය වේ., ධාන්ය සහ තෙල් බීජ ආශ්‍රිතව මෙම දිලීරය බහුලව වැ්ධනයවේ. ඕනෑම බෝගයක් හෝ ආහාරයක් මත පාහේ වර්ධනය වියහැක. එවැනි දූෂිත ආහාර සැකසූ විට හෝ පරිභෝජනය කරන විට, ඇෆ්ලැටොක්සින් ශරීරයට ඇතුල් වේ. ඒවා සුරතල් සතුන්ගේ සහ මිනිස් ආහාරවල මෙන්ම කෘෂිකාර්මික සතුන් සඳහා ආහාර ද්‍රව්‍යවල ද අඩංගුවිය හැක. දූෂිත ආහාර ලබා දෙනදී වර්ධනය කළ සතුන්ගේ මස් නිරි බිත්තර වල ඉහළ ප්‍රතිශතවලින් ඇෆ්ලැටොක්සීන් අඩංගුවේ. නිදසුනක් වශයෙන්, දූෂිත කුකුළු ආහාර නිසා පාකිස්තානයේ බොහෝ පිරිසක් පිළිකා රෝග වලට ගොදුරුවී ඇත්.
ළමුන් විශේෂයෙන් ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණයට ගොදුරු වේ, එය ප්‍රතිශක්තිකරණ මර්දනය, වර්ධනය අඩාල වීම,ප්‍රමාද වූ සංවර්ධනය,  ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස්,ආහාර නරක් වීම සහ අක්මා පිළිකා වලට සම්බන්ධ වේ. සමහර අධ්‍යයනයන් ළමා මන්ධ මානසික බව සහ ඇෆ්ලැටොක්සින් අතර   සම්බන්ධයක් ඇතිබව පර්යේෂකයන් අනාවරණය කරගෙන ඇත..නමුත් සියල්ල තුළ හඳුනාගත නොහැකි විය.තවද, එවැනි පරීක්ෂණ සිදුවෙමින් පවතින නමුත්, ළමා වියේ මන්ධ මානසික බව සහ ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණය අතර හේතු සම්බන්ධයක් තවමත්  රෝග අධ්‍යයනයන් මගින් නිශ්චිතව පෙන්වා දී නොමැත.වැඩිහිටියන්ට  වැඩි, නමුත් අවදානම ද ඇත. කිසිදු සත්ව විශේෂයකට ඇෆලොටොක්සීන් සදහා  ප්‍රතිශක්තිකරණයක් ඇති බව නොදනී. ඇෆලැටොක්සීන්(Aflatoxins) වඩාත් ප්‍රබල පිළිකා කාරක ද්රව්ය අතර වේ.  ශරීරයට ඇතුළු වූ පසු, ඇෆ්ලැටොක්සින් අක්මාව මගින් ප්‍රතික්‍රියාශීලී ඉපොක්සයිඩ් අතරමැදි බවට පරිවෘත්තීය කර හෝ අඩු හානිකර ඇෆ්ලැටොක්සින් එම්1බවට පත් විය හැක.
ඇෆ්ලැටොක්සින් විෂ වීම බොහෝ විට සිදුවන්නේ ආහාර මගින් ශරීරගත වීමෙනි, නමුත් ඇතැම් විෂ සහිත ඇෆ්ලැටොක්සින් සංයෝගය, B1, සම හරහා ද විනිවිද යා හැක.
එක්සත් ජනපද ආහාර හා ඖෂධ පරිපාලනය (FDA) ආහාර හෝ ආහාරවල ඇති ඇෆ්ලැටොක්සින් සඳහා ක්‍රියාකාරී මට්ටම් 20 සිට 300 ppb වේ.  නිරාවරණය වැලැක්වීම සඳහා පූර්ව ආරක්ෂණ පියවරක් ලෙස FDA හට මිනිස් සහ සුරතල් ආහාර නැවත කැඳවීම් ප්‍රකාශ කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබී ඇත.
"ඇෆ්ලැටොක්සින්" යන පදය ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ සමහර සංයෝග මුලින්ම සොයා ගන්නා ලදAspergillus flavusවිශේෂයේ නමෙනි. 1950 සහ 1960 ගණන් වලදී එංගලන්තයේ නොදන්නා ලක්ෂණ සහිත නව රෝගයක් හඳුනා ගන්නා ලද අතර එය තුර්කිය තුල මරණ අනුපාතය වැඩි කළේය. පසුව, 1960 දී එංගලන්තයේ ඇෆ්ලැටොක්සින් තුර්කියේ කුකුල්ලුන්ගේ අධික මරණ ඇති කරන අද්භූත තුර්කියේ 'X ' රෝගයේ රෝග කාරකයක් ලෙස හඳුනා ගන්නා ලදී.  Aflatoxins mycotoxins හි ප්‍රධාන කාණ්ඩ වලින් එකක් වන අතරAspergillus flavusහැරුණු විටAspergillus parasiticus,Aspergillus pseudocaelatus,Aspergillus pseudonomiusසහAspergillus nomiusවැනි විශේෂව ද ඇෆලැටොක්සීන්  සංයෝග නිපමවයි.
Aflatoxin B <sub id="mwZw">1</sub> වඩාත්ම විෂ සහිත ලෙස සලකනු ලබන අතර එයAspergillus flavusසහAspergillus parasiticusයන දෙකින්ම නිෂ්පාදනය කරයි. Aflatoxin M <sub id="mwbQ">1</sub>Aspergillus parasiticusමගින් නිපදවයි. aflatoxin M2ද නිපදවනු ලබන්නේ ආසාදිත අක්මාව තුලයි.
AFM, AFQ, සහ AFL ඉපොක්සයිඩ් බවට පත්වීමේ හැකියාව රඳවා ගනී. එසේ වුවද, ඒවා පරිවෘත්තීය නොවන විෂ වලට වඩා විකෘතිතා ඇති කිරීමේ හැකියාව බෙහෙවින් අඩු බව පෙනේ.
Aflatoxins නිපදවනු ලබන්නේAspergillus flavusසහAspergillus parasiticusයන දෙවර්ගයම වන අතර ඒවා ස්වභාවධර්මයේ බහුලව පැතිරී ඇති 'වල්පැලෑටි' දිලීරවල පොදු ආකාරයකි. එම දිලීර තිබීමෙන් සෑම විටම ඇෆ්ලැටොක්සින් හානිකර මට්ටම් පවතින බව නොපෙන්වන නමුත් සැලකිය යුතු අවදානමක් පෙන්නුම් කරයි. අස්වනු නෙලීමට පෙර හෝ ගබඩා කිරීමේදී, විශේෂයෙන් අධික ආර්ද්‍රතාවය සහිත පරිසරයකට හෝ නියඟය වැනි ආතති සහගත තත්වයන්ට දිගු කලක් නිරාවරණය වීමෙන් පසුව,  ආහාර තුල දිලීර ගනාවාස ඇතිවී ආහාර  දූෂණය වේ.දේශගුණික විපර්යාසවලප්‍රතිඵලයක් ලෙසබඩඉරිඟුවැනි භෝග වල ඇෆ්ලැටොක්සින් දූෂණය ඉතා ඉහළ මට්වැටමක පවතී.බඩ ඉරිගු ප්‍රධාන වශයෙන් සත්ව ආහාරයක් ලෙස යොදා ගන්නා බැවින් මස් බිත්තර කිරි වැවි ආහාරවල ඉහළ ප්‍රතිශත වලින් ඇෆ්ලැටොක්සීන් අඩංගු විය හැත.
Aspergillusපස, දිරාපත් වන වෘක්ෂලතා, පිදුරු සහ ධාන්‍ය  මත වැඩේ.ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාත්මක පිරිහීමකට ලක් වේ, නමුත් එහි වර්ධනයට හිතකර තත්වයන් ඇති විට එය සියලු වර්ගවල කාබනික උපස්ථර ආක්‍රමණය කරයි. ඇෆ්ලැටොක්සින් නිෂ්පාදනය සඳහා හිතකර කොන්දේසි අතර ඉහළ තෙතමනය (අවම වශයෙන් 7%) සහ 55 සිට උෂ්ණත්වය ඇතුළත් වේ. °F (13 °C) සිට 104 දක්වා °F (40 °C) [ප්රශස්ත 27 සිට 30 දක්වා °C (81 සිට 86 දක්වා °F)].සියලුම ප්‍රධාන ධාන්‍ය භෝග වලින් සහ රටකජු බටර් සහ ගංජා වැනි විවිධ ප්‍රභවයන්ගෙන් ඇෆ්ලැටොක්සින් අඩංගුවී ඇත. ඇෆ්ලැටොක්සින් වලින් නිතිපතා දූෂිත වන ප්‍රධාන භාණ්ඩ අතරට මඤ්ඤොක්කා, මිරිස්, බඩ ඉරිඟු, කපු ඇට, මෙනේරි, රටකජු, සහල්, බඩ ඉරිඟු, සූරියකාන්ත බීජ, ගස් ගෙඩි, තිරිඟු සහ මිනිස් හෝ සත්ව පරිභෝජනය සඳහා අදහස් කරන විවිධ කුළුබඩු ඇතුළත් වේ. සතුන්ට දූෂිත ධාන්‍ය ලබා දෙන විට ඇෆ්ලැටොක්සින් පරිවර්තන නිෂ්පාදන සමහර විට බිත්තර, කිරි නිෂ්පාදන සහ මස් වල දක්නට ලැබේ.
කෙන්යාවේසහමාලිහි සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ බඩ ඉරිඟු වියළීම සහ ගබඩා කිරීම සඳහා වන ප්‍රධාන පිළිවෙත් ඇෆ්ලැටොක්සින් වලට නිරාවරණය වීම අවම කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.
දිලීර නාශක සමඟ ප්රතිකාර නොකළ කාබනික භෝග, ඇෆ්ලැටොක්සින් සමඟ දූෂණය වීමට වැඩි අවදානමක් ඇත.
ආහාර සැපයුමේ ඇති ඇෆ්ලැටොක්සින් අවදානම සීමා කිරීමේ මූලික මාධ්‍යයක් වන්නේ වාණිජ භාණ්ඩ සැපයුම් දාමයේආහාර සනීපාරක්ෂාවයි, එනම් ආහාර සැකසුම් කම්හල්වල භාවිතය සඳහා පුස් ධාන්ය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ මිශ්‍රණයට එකතු කිරීමට පෙර ඇෆ්ලැටොක්සින් මට්ටම් සඳහා අමුද්‍රව්‍ය කාණ්ඩ පරීක්ෂා කිරීම වැනි. FDA වැනි නියාමන ආයතන පිළිගත හැකි මට්ටම් සඳහා සීමාවන් නියම කරයි. බොහෝ කලාපවල ශක්‍ය ඒකාබද්ධ අස්වනු නෙලීම සඳහා අවශ්‍ය වන ධාන්‍ය වියළීම, ගබඩා කර ඇති ධාන්‍ය ප්‍රථමයෙන් අධික ලෙස තෙත් වීම වැළැක්වීම මගින් මෙම ප්‍රයත්නය සඳහා මූලික අඩිතාලම දමයි.
කෘෂිකාර්මික හා පෝෂණ අධ්‍යාපනයෙන් අඩු සහ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටවල ඇෆ්ලැටොක්සින් වලට නිරාවරණය වීම අඩු කළ හැකි බව පෙන්වීමට ඇත්තේ ඉතා සීමිත සාක්ෂි පමණි.
ඇෆ්ලැටොක්සින්වල උග්‍ර විෂ සහිත බලපෑම්වලට ප්‍රතිශක්තිකරණ කිසිදු සත්ව විශේෂයක් නොදනී. වැඩිහිටි මිනිසුන්ට ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණය සඳහා ඉහළ ඉවසීමක් ඇති අතර කලාතුරකින් උග්‍ර ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් වලට ගොදුරු වේ,  නමුත් ළමයින් විශේෂයෙන් පීඩාවට පත් වන අතර ඔවුන්ගේ නිරාවරණය පහත සඳහන් සියලුම රෝග ලක්ෂණ වලට අමතරව වර්ධනය අඩාල වීමට සහ ප්‍රමාද වූ වර්ධනයට හේතු විය හැක.
ඉහළ මට්ටමේ ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණය උග්‍රඅක්මානෙරෝසිස් (උග්‍ර ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස්) ඇති කරයි, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පසුව අක්මාවේ සිරෝසිස් හෝ පිළිකා ඇති වේ. උග්‍ර අක්මාව අකර්මණ්‍ය වීමලේ ගැලීම, ශෝථය, ආහාර දිරවීමේ වෙනස්වීම්, පෝෂ්‍ය පදාර්ථ අවශෝෂණය සහ/හෝ පරිවෘත්තීය වෙනස්වීම් සහ මානසික වෙනස්කම් සහ/හෝ කෝමා වඅනි රෝග ඇති වේ.
ඇෆ්ලැටොක්සින් ආශ්‍රිත රෝග වල ප්‍රකාශනය විශේෂ, වයස, පෝෂණය, ලිංගිකත්වය සහ අනෙකුත් විෂ ද්‍රව්‍යවලට සමගාමීව නිරාවරණය වීමේ හැකියාව වැනි සාධක මගින් බලපායි. ක්ෂීරපායීන්ගේ ප්‍රධාන ඉලක්කගත ඉන්ද්‍රිය අක්මාව වේ, එබැවින් ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් මූලික වශයෙන් රක්තපාත රෝගයකි. මිනිසුන් තුළ ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් ඇතිවීමේ සම්භාවිතාව වැඩි කරන කොන්දේසි අතර සීමිත ආහාර ලබා ගැනීම, ආහාර ද්‍රව්‍යවල පුස් වර්ධනයට හිතකර පාරිසරික තත්ත්වයන් සහ ඇෆ්ලැටොක්සින් අධීක්ෂණය සහ පාලනය සඳහා නියාමන පද්ධති නොමැතිකම ඇතුළත් වේ.
කැරට්, parsnips, සැල්දිරි සහ parsley වැනි apiaceous දෙළුම් කරවිල එළවළු ඇතුළු ආහාර වේලක් දිනපත් මගින් ඇෆ්ලැටොක්සින් වලන් වන පිළිකා කාරක බලපෑම් අඩු කළ හැකිය.
ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් සඳහා නිශ්චිත ප්‍රතිවිරෝධයක් නොමැත. අක්මා රෝගයේ බරපතලකමට සරිලන රෝග ලක්ෂණ සහ ආධාරක සත්කාර සඳහා ඩෙක්ස්ට්‍රෝස් සහිත අභ්‍යන්තර තරල, ක්‍රියාකාරී විටමින් K, B විටමින් සහ ප්‍රමාණවත් කාබෝහයිඩ්‍රේට් අන්තර්ගතයක් සහිත සීමා සහිත නමුත් උසස් තත්ත්වයේ ප්‍රෝටීන් ආහාර ඇතුළත් විය හැකිය.
සුනඛයන් තුළ, ඇෆ්ලැටොක්සින් අක්මා රෝග ඇති කිරීමට හැකියාව ඇත. ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණයේ අඩු මට්ටම් අක්මා අක්‍රියතාවයේ සලකුණු දිස්වීම සඳහා සති කිහිපයක් සිට මාස කිහිපයක් අඛණ්ඩව පරිභෝජනය කිරීම අවශ්‍ය වේ.  සමහර ලිපි මගින් සුනඛ ආහාරවල විෂ සහිත මට්ටම 100-300 ppb වන අතර ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් වර්ධනය සඳහා සති කිහිපයක් සිට මාස කිහිපයක් අඛණ්ඩව නිරාවරණය වීම හෝ පරිභෝජනය කිරීම අවශ්‍ය වේ.  සුවය ලැබූ සුනඛයන් පසුව ඇෆ්ලැටොක්සින් මගින් ඇතිවන රෝගයකට ගොදුරු වන බවට කිසිදු තොරතුරක් නොමැත.
කළුකුම් සතුන් ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් වලට බහුලව ගොදුරු වේ. මෙයට හේතුව කළුකුමාගේ අක්මාවේ ඇති aflatoxin B1හි කාර්යක්ෂම සයිටොක්‍රෝම් P450 පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලිය සහ ඌනතාවයෙන් යුත් glutathione-S-transferase mediated detoxification හේතුවෙනි.
ගර්භනී හැම්ස්ටර් පිළිබඳ සමහර අධ්‍යයනයන් මගින් ඇෆ්ලැටොක්සින් බී1(4) නිරාවරණය වීම අතර සැලකිය යුතු සම්බන්ධයක් පෙන්නුම් කරයි. mg/kg, තනි මාත්‍රාවක්) සහ ඔවුන්ගේ පරම්පරාවේ සංවර්ධන විෂමතා පෙනුම.
2005 දී ඩයමන්ඩ් පෙට් ෆුඩ්ස් විසින් දකුණු කැරොලිනාවේ ගැස්ටන් හි ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදනාගාරයේ නිෂ්පාදිත නිෂ්පාදනයක් තුළ ඇෆ්ලැටොක්සින් සොයා ගන්නා ලදී.ප්‍රාන්ත 23 ක, ඩයමන්ඩ් විසින් බඩ ඉරිඟු සමඟ සකස් කරන ලද සහ ගැස්ටන් පහසුකමේ නිෂ්පාදනය කරන ලද නිෂ්පාදන 19 ක් ස්වේච්ඡාවෙන් ආපසු කැඳවන ලදී. රසායනාගාර විසින් සිදු කරන ලද නිමි භාණ්ඩ සාම්පල 2,700 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පරීක්ෂා කිරීමෙන් තහවුරු වූයේ වැඩිහිටි සුනඛ සූත්‍ර දෙකක දින කේත දෙකක් පමණක් විෂ වීමට හැකියාව ඇති බවයි.
2020 දෙසැම්බර් සහ 2021 ජනවාරි මාසවලදී, Midwestern Pet Foods විසින් මාරාන්තික ඇෆ්ලැටොක්සින් මට්ටම් අඩංගු සුනඛ ආහාර නැවත කැඳවන ලදී.2021 ජනවාරි 12 වන විට ඇෆ්ලැටොක්සින් විෂ වීමෙන් සුනඛයන් 70 ක් පමණ මිය ගොස් ඇත
මිනිසුන් තුළ ඇෆ්ලැටොක්සින් මට්ටම හඳුනා ගැනීම සඳහා බොහෝ විට භාවිතා කරන ප්‍රධාන තාක්ෂණික ක්‍රම දෙකක් තිබේ.
පළමු ක්‍රමය නම් AFB1- ගුවානීන් ආක්‍රමණය මැනීමයි. මෙම බිඳවැටීමේ නිෂ්පාදනයේ පැවැත්ම පෙන්නුම් කරන්නේ පසුගිය පැය 24 තුළ ඇෆ්ලැටොක්සින් බී1ට නිරාවරණය වීමයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම තාක්ෂණය මෑත නිරාවරණය පමණක් මනිනු ලබයි. මෙම පරිවෘත්තීය අර්ධ ආයු කාලය හේතුවෙන්, AFB1-ගුවානින් මනින ලද මට්ටම දිනෙන් දින වෙනස් විය හැක, ආහාර මත පදනම්ව, එය දිගුකාලීන නිරාවරණය තක්සේරු කිරීම සඳහා සුදුසු නොවේ.
භාවිතා කර ඇති තවත් තාක්ෂණයක් වන්නේ AFB1- රුධිර සෙරුමයේ ඇල්බියුමින් ඇඩක්ට් මට්ටම මැනීමයි. මෙම ප්‍රවේශය සති කිහිපයක් හෝ මාස කිහිපයක් තුළ නිරාවරණයේ වඩාත් ඒකාබද්ධ මිනුමක් සපයයි.
වාණිජ රටකජු බටර්, ඉවුම් පිහුම් තෙල් (උදා: ඔලිව්, රටකජු සහ තල තෙල් පොල්තෙල් ) සහරූපලාවන්‍ය ද්‍රව්‍යවලජාත්‍යන්තර ප්‍රභවයන් ඇෆ්ලැටොක්සින් වලින් දූෂිත වී ඇති බව හඳුනාගෙන ඇත.    සමහර අවස්ථාවන්හිදී, ද්‍රව වර්ණදේහ විද්‍යාව - ටැන්ඩම් ස්කන්ධ වර්ණාවලීක්ෂය (LC-MS/MS) සහ වෙනත් විශ්ලේෂණාත්මක ක්‍රම මගින් තෝරාගත් නිෂ්පාදන සාම්පලවලින් 48% සිට 80% දක්වා පරාසයක ඇෆ්ලැටොක්සින් හඳුනාගත හැකි ප්‍රමාණවලින් අනාවරණය විය. මෙම දූෂිත ආහාර නිෂ්පාදන බොහොමයක, ඇෆ්ලැටොක්සින් එක්සත් ජනපද ආහාර හා ඖෂධ පරිපාලනයේ (FDA) හෝ වෙනත් නියාමන ආයතනයක ආරක්ෂිත සීමාවන් ඉක්මවා ඇත.