Pagtutuli

Angpagtutuliopagsusunatotuliay isang paraan ng pagtatanggal ng ilan o lahat ng mgaprepusyoo harapang balat ngtiti.Sa pinakapayak na paglalarawan, ito ang pagtanggal ng balat sa may dulo ng isang titi, partikular na ang balat na sumasaklob at bumbalot sa tinatawag naburat(glans penis) ng titi.Ang pagtutuli ay hindi karaniwan sa lahat ng bansa sa buong mundo. Ito ay karaniwan lámang sa mga bansang may populasyong maraming relihoyoso gaya ng mga tagasunod ng mga relihiyongIslam,KristiyanismoatHudaismo. Gayunpaman, sa maraming mga bansang Katoliko o Orthodox gaya ng sa Timog Amerika atSilangang Europa, ang pagtutuli ay hindi karaniwan.
Ang ilan sa mga dahilan ng pagpapatuli ay kultural o relihiyoso, estetiko (histura), o paggamot sa mga karamdamang gaya ngbalanitis xerotica obliterans,paraphimosis,balanitis,posthitis,balanoposthitisat mgaimpeksiyong ng pang-ihing trakto. Bukod dito, may malakas na ebidensiya rin na nagpapabawas ng panganib ng pagkahawa saHIVsa mgaheteroseksuwalna laláki sa mga populasyong mataas ang panganib. Ang ebidensiya sa mga heteroseksuwal na laláki sa sub-Saharan Aprika ay nagpapakitang bumawas ng panganib sa pagitan ng 38 at 66 bahagdan sa loob ng dalawang taon at ang mga pag-aaral ay nagpakitang ito ay epektibo sa gastos sa populasyong ito. Gayunpaman, kung ito ay benepisyal sa mga kakabaihan na nakipagtalik sa tuling lalaki ay pinagtatalunan pa at gayundin ang kung ito ay benepisyal sa mga maunlad na bansa at sa mga laláking nakikipagtalik sa kapwa laláki. Sa kasalukuyan, ay nirerekomiyenda ngPandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan(WHO) ang pagtutuli bílang bahagi ng komprehensibong programa sa pag-iwas ng pagpasa ngHIVsa mga lugar na may mataas na bílang endemiko ng HIV. Ang mga etikal na pagkabahala ay nanatili tungkol sa pagsasagawa ng mga kampanyang nagtataguyod ng pagpapatuli.
Ayon saRoyal Dutch Medical Association(2010) saNetherlands, walang propesyonal na asosiyasyon ng mga doktor ang kasalukuyang nagrerekomenda ng pamantayang pagtutuli sa mga populasyon nito. Ang ilang mga katawang medikal ay tumalakay sa kung anong mga sirkunstansiya ang pagtutuli ng bagong panganak na sanggol ay etikal.
Sa kasalukuyan ay may kontrobersiya o pagtatalo sa pagpapatuli ng mga laláki. Ang mga argumentong itinaas sa pagtutol sa pagtutuli ay kinabibilangan ng: nakasasamang mga epekto sa tungkulin ng titi at nagbabawas ng kaligayahang seksuwal, na ito ay pinangangatwiran lámang ng mga mitong (myths) medikal, at ito ay paglabag sakarapatang pantao. Ang mga argumento na pabor sa pagtutuli ay kinabibilangan ng benepisyong pangkalusugan na mas matimbang sa mga panganib, walang malaking mga epekto sa tungkulin ng titi at mababang komplikasyon kung isinagawa ng isang may karanasang doktor at mas maiging isagawa sa bagong panganak na sanggol.
Ang pagtutuli ay isang ritwal saHudaismona bahagi ng sinasabing tipan kay Abraham at ng mga Israelita kaya ito ay isinasagawa rin ng mga kasalukuyang mga sekta ngHudaismo,Islamat ilang mga sektangKristiyano.
Sa mga sekta ngHudaismo, ang pagtutuli ay isang seremonyang pampananampalataya at tinatawag itongbrit mila(Ebreo: ברית מילה), na ang ibig sabihin ay "tipan ng pagtuli" saEbreo. Sa kasalukuyang mga sekta ng Hudaismo, ang pagtutuli ay dapat maganap mga walong araw pagkatapos ng kapanganakan ng isang sanggol kahit pa ito ay bumagsak sa araw ngShabbatat ito ay isinasagawa ng isang mohel.  Ang sanggol ay dapat medikal na pwedeng tuliin at ang batas ng Hudyo ay nagbabawal sa mga magulang na ipatuli ang kanilang anak na laláki kung sinabi ng mga doktor na manganganib ang kalusugan ng sanggol kung isasagawa ito, halimbawa sa kaso nghemophilia. Sa dahilang ang kahinaan o sakit ng sanggol ay nagpaliban ng pagpapatuli, ang pagtutuli ay hindi dapat mangyari sa shabbat. Katungkulan ng isang ama na ipatuli ang kanyang sanggol at kung siya'y mabigo, ang beth din ng siyudad na kanyang tinitirhan ay sisiguruhing maisasagawa ang ritwal na ito. Sa kawalan ng matandang dalubhasang Hudyong magsasagawa ng pagtutuli, ang mga babe, bata o alipin na may kinakailangang kasanayan sa pagtutuli ay binibigyan rin ng kapangyarihang magsagawa ng pagtutuli sa kondisyong ang mga ito ay Hudyo rin. Kahit pa ang pagtutuli ay mahalaga, ito ay hindi isang sakramento sa mga Hudyo hindi tulad ng bautismo saKristiyanismo. Ang pagtutuli ay hindi umaapekto sa katayuang pagka-Hudyo ng isang indibidwal. Ang isang Hudyong ipinanganak na Hudyo ay buong Hudyo kahit hindi pa ito tuli.
Ayon sa mga sulat ni Pablo saBagong TipansaBibliya, ang pagtutuli sa Hudaismo ay binuwag o pinawalang bisa na (1 Cor 7:18-19). Bagaman pinuri ni Pablo ang pagtutuli (Roma 3:1-2), kanyang ikinatwiran na ang pagtutuli ay hindi na nangangahulugang pisikal kundi espiritwal (Rom 2:25–29).
Ang pagtutuli ay kontrobersiyal sa yugto ng sinaunangKristiyanismobago ang 325 CE. Ang unang Konseho sa Herusalem ayon saBibliyaay naghayag na ang pagtutuli ay hindi kinakailangan sa mga akay na hentil (Gawa 15). Gayunpaman, ang pagtutuli ay kinagawian sa mga iglesiang Kristiyanong Coptic, Ethiopian, at Eritrean Orthodox gayundin ang ilang mga iglesiang Aprikano. Ang ilan sa mga iglesia sa Timog Aprika ay tumutol sa pagtutuli dahil sa nakita nitong isa itong paganong ritwal samantalang sa ibang mga sektang Kristiyano kabilang ang Nomiya church sa Kenya ay nag-aatas sa mga kasapi nitong magpatuli. 
Bagamang isinumpa ngSimbahang Katolikoang gawain ng pagtutuli bilang isang mortal na sala,
Ang pagtutuli ay hindi pangkalahatan sa mga katoliko, halimbawa, bagaman itong karaniwan o isang kultural sa bansang Pilipinas, ito ay hindi karaniwan sa iba pang mga Katolikong bansa gaya ng Espanya, Italya, Timog Amerika at iba pa.
Ang pandaigdigang pagtatantiya ng World Health Organization (WHO) ay nagmumungkahing ang 30 porsiyento ng mga laláki ay tuli na halos 70 porsiyento nito ay Muslim.
Ang pagtatantiya ng mga proporsiyon ng laláking tuli sa buong mundo ay iba iba mula 1/6hanggang 1/3.Tinantiya ng World Health Organization na ang 664,500,000 laláking may edad na 15 pataas ay tuli o 30% ng pagiging laganap sa mundo. Ang halos 70% nito ay mga Muslim.Ang pagtutuli ay laganap sa mga bansang Muslim, sa ilang bahagi ng Timog Silangang Asya kabílang ang Pilipinas, Aprika, Estados Unidos, Israel, Timog Korea. Ito ay bihira sa Europa, Timog Amerika, mga bahagi ng Timog Aprika, karamihan ng Asya at Oceania. Ang pagiging laganap ay halos lahat sa Gitnang Silangan at Sentral na Asya.Ang WHO ay nagpakita ng mapa ng pagtatantiya ng kalaganapan ng pagtutuli na ang level ay pangkalahatang mababa (< 20%) sa buong Europa.Sa Timog Amerika, ang pagiging laganap ng pagtutuli ay pangkalahatang mababa.Ang mga pagtatantiya sa mga indibdwal na bansa ay kinabibilangan ng Espanya,Colombiaat Denmark namababa sa  2%, Finland 0.006%at 7%,Brazil7%,Taiwan9%,Thailand13% at Australia58.7%.
Ang pagtatantiya ng WHO sa pagiging laganap ng pagtutuli sa Estados Unidos at Canada ay respektibong 75% at 30%Ang pagiging laganap sa Aprika ay nag-iiba-iba mula sa bababa sa 20% sa ilang katimugang bansa hanggang sa halos pangkalahatan sa Hilaga at Kanluraning mga bansa.
Sa Pilipinas ang isang laláki ay karaniwang nagpatuli sa mga edad na 8 hanggang 15. Ang mga laláking nakapagpatuli na ay tinatawag na "tulî" at ang mga hindi pa ay tinatawag na "supót". Ito ay tinuturing na ritwal ng pagtuloy (rite of passage) sa pagbibinata ng isang laláki at itinuturing na may malaking stigmang kaugnay sa mga laláking hindi tuli o supot. Ang karaniwang paraan ng pagtutuli sa mga laláki sa Pilipinas ay tinatawag na dorsal slit (hiwa sa dorsal) o pukpok na paghihiwa lamang sa kahabaan ng ibabaw ng harapang balat (foreskin) ng titi at walang tinatanggal na anumang balat. Ito ang paraan na karaniwang ginagawa sa mga libreng pagtutuli na ginagawa sa mga klinika o sentrong pangkalusugan tuwing panahon ngtag-init. Ito ay karaniwan ring matatagpuan sa mga Tagaislang Pasipiko bukod sa Pilipinas.  Gayunpaman, ang ilang mga laláking nasa Pilipinas ay sumasailalim sa kumpletong pag-aalis ng balat. Sa mga Kanluraning Bansa, ang dorsal slit ay maaaring isagawa bílang alternatibo sa kompletong pagtutuli o pag-aalis ng balat upang maginhawaan ang mga kondisyong gaya ngphimosisatparaphimosis. Isa sa mga maling pananiniwala sa pagtutuli ang paniniwalang ang pagpapatuli ay nagpapatangkad sa isang batang laláki. Ang paglaking ("growth spurt") ito ay dulot ngpampalagong hormonena inilalabas sapubertadng mga laláki at hindi ng pagpapatuli.
Natuklasan ng isang pasisiyasat ng mga pagsasanay ng mga ina saCanadana ginawa noong 2006/2007 at nilathala noong 2009 ng pambansang pampublikong kalusugan angrateo grado ng nagpapatuling bagong panganak ay nasa 31.9% Iba't iba ang mga grado sa buong bansa, mula pinakamalapit saserosaNewfoundlandatLabradorhanggang 44.3% saAlberta. Noong 2015, ginamit ngCanadian Paediatric Societyang mga estadistikang iyon upang matukoy ang pambansang grado ng pagtutuli na kasalukuyang sinisipi.
Noong 2014, tinatayang nasa 80.5% ang tuling lalaking Amerikano, at tinuturing ang paglaganap ng pamamaraan na halos pangkalahatan sa bansa.
Sa ibang mgakulturapartikular sa Aprika, isinasagawa rin ang pagtutuli sa mgakababaihan. Ang mga ito ay inuuri sa apat na klasipikasyon ng World Health Organization (WHO) na ang pangunahing tatlo ay: Uring I na  pagtanggal ng takip ng tinggil (clitoris) na halos sinasamahan ng pagtanggal ng mismong tinggil (clitoridectomy); Uring II na pagtangal ng tinggil at panloob na labial; Uring III na pagtangal ng lahat o bahagi ng panloob at panlabas na labia (infibulation) at karaniwan ang tinggil at pagsasanib at pagsasara ng sugat na nag-iiwan ng maliit na butas para daanan ng ihi o regla-ang sinarang sugat ay binubuksan sa pakikipagtalik o panganganak. Ang mga 85 porsiyento ng babaeng sumailalim sa pagtutuli ay dumanas ng mga uring I at II at 15 porsiyento ng Uring III bagaman ito ang pinakaraniwang paraan sa mga bansang kinabibilangan ng Sudan, Somalia, and Djibouti. Ang ilan sa ibat ibang paraan ay inuri na pang-apat (Uring IV) na kinabibilangan ng simbolikong pagtusok sa tinggil o labia o pagsunog ng tinggil, paghiwa sa puke upang palakihin ito at pagpapakila ng mga nakasusunog na substansiya upang pasikipin ito.
Isinaad ngWorld Health Organizationna mayroong "debate tungkol sa tungkulin ng harapang balat (foreskin) na ang mga posibleng tungkulin ay kinabibilangan ng pagpapanatili sa ulo ng titi (glans penis) na basa, pagpoprotekta sa titi sa utero o pagpapalakas ng kaligayahang (pleasure) seksuwal dahil sa presensiya ng mga reseptor ngnerbo(nerve)."
Ang British Medical Association (BMA) ay nagsaad na "malawak na tinatanggap ngayon kabílang ng BMA na ang pamamarangsiruhikalna ito ay may mga panganib na medikal atsikolohikal.Ipinangatwiran ninaMilosat Macris (1992) na ang pagtutuli ay nagkokodigo sa perinatal (ipanganganak) nautakng karahasan at negatibong umaapekto sa pagbibigkis (bonding) na sanggol-ina at pagtitiwala.Tinalakay din ni Goldman ang posiblengtraumasa pagtutuli sa bata at mga magulang nito,pagkabalisasa katayuang tuli, at kagawiang maulit ang trauma at nagmungkahi ng pangangailangan sa bahagi ng mga doktor na maghanap ng medikal na pangangatwiran para sa pamamaraang ito.Sa karagdagan, iniulat ni Schultheiss (1998) ang mga laláking nagtatangkang baliktaring ang epekto ng pagtutuli sa pamamagitan ngrestorasyon ng harapang balat.Ayon naman kina Moseset al.(1998), ang ebidensiyang siyentipiko ay kulang para sa panganib emosyonal at sikolohikal na nagbanggit ng isang longhitudinal na pag-aaral na hindi nakahanap ng pagkakaiba kaugnay sa bilang ng mga pag-unlad at pag-aasal na indeks.Ang isang repasong panitikan nina Gerharz at Haarmann (2000) ay umabot sa parehong konklusyon.Isinaad nina Boyleet al.(2002) na ang pagtutuli ay maaaring magresulta ng sikolohikal na panganib kabilang angpagkatapos na traumatikong stress na diperensiya(post-traumatic stress disorder o PTSD) na nagbanggit ng isang pag-aaral na nag-uulat ng mataas na rate ng PTSD sa mga batang Plipino pagkatapos ng ritwal o medikal na pagtutuli.Isinaad nina Hirjiet al.(2005) na ang mga ulat ng sikolohikal na trauma ay hindi nagmula sa mga pag-aaral ngunit nananatilingebidensiyang anekdotalna sanhi ng pagkabahala.