Mələk Əhməd paşa

Mələk Əhməd Paşa(osman.ميليك أحمد باشا,türk.Melek Ahmet Paşa; d.1585,İstanbul,Osmanlı imperiyası— ö.1 sentyabr1662,İstanbul,Osmanlı imperiyası) —IV Mehmeddövründə 1 il 3 ayOsmanlı imperiyasınınsədrəzəmiolmuş dövlət adamı.
İstanbulunBəyoğlu rayonununFındıqlı səmtində dünyaya gəlmişdir. Bioqrafiyası anasının qohumlarından olan və 21 il xidmət etdiyiÖvliya ÇələbininSəyahətnamə əsərində verilmişdir.Dağıstanabxazlarındanolan atası müxtəlif səfərlərə qatıldığı Özdəmir Paşa və oğluOsman Paşanınqapıçılar kəndxudası olmuşdur. Ənənəyə görə, 3 yaşında süd anasının yanına göndərilmiş, bu əsnadasarayahədiyyə edilmişdir.Sultan ƏhmədonaMələktəxəllüsü verərək yetişdirilməsi üzrəDarüssəadə ağasıHacı Mustafa ağaya göndərdi.
IV Muraddövründə has oda sinifinə alınan Mələk Əhməd ağapadşahınmüsahibi, rikabdarı və çuxadarı oldu.IV MuradınBağdadsəfərinə qatılaraq3-11 sentyabr1638tarixlərindəDiyarbəkirdəsilahdar oldu.Bağdadınfəthindən sonra2 yanvar1639tarixindəvəzirrütbəsiyləDiyarbəkir bəylərbəyitəyin olundu.Səfəvilərisülhə məcbur etmək üçünHəmədanairəliləyənsədrəzəmQara Mustafa Paşailə birlikdə yola çıxan Mələk Əhməd PaşaQəsri-Şirin sülhündənsonra ehtiyat qüvvələrləMosuldaqaldı.
14 oktyabr1640tarixindəHələb bəylərbəyiseçildi, ardındanDəməşq bəylərbəyiliyinəgətirildi (4 iyul1642–18 sentyabr1643).ValidəKösəm SultanınistəyiləIV MuradınqızıƏsməhan Qaya Sultanlaevləndirilməsi üçünİstanbulaçağırılmış vəqübbə vəzirielan olunmuşdur. Ardından23 may1644tarixindəAnadolu bəylərbəyiseçildi və10 sentyabrdaƏsməhan Qaya Sultanlaevləndirildi.4 mart–20 iyultarixlərindəDiyarbəkir bəylərbəyliyinəgətirilsə də, ardından yenidənAnadolu bəylərbəyiseçildi. Bu vəzifədə ikənRumelidənmühasirədə olanKrit adasınahərbi sursat daşımaqla vəzifələndirilmişdir. Bir müddətBozca adamühafizəsi ilə məşğul olan Əhməd Paşa ardındanDiyarbəkir bəylərbəyitəyin edildi (17 sentyabr1646).IV Mehmedintaxtaçıxışı iləBağdadagöndərildi. Buradayeniçərilərinvə bəzi yerlibədəvilərinyaratdığı ixtişaşları önləyərək xalqın sevgisini qazanmışdır.
Mələk Əhməd Paşa25 noyabr1649tarixində vəzifədən alınaraqİstanbulageri döndü vədördüncü vəzirolaraq divana girdi.1 avqust1650tarixində yenidənBağdadəyalətinə rəhbər seçilsə də,Qara Murad Paşanınistehfa verməsi və yerinə Mələk Əhməd Paşanı məsləhət görməsi nəticəsindəsədarətəgətirildi. 11 yaşındakıpadşahınanasıValidəTurhan Sultanvə nənəsiBöyük validəKösəm Sultanyeniçəri ağalarıilə birlikdə dövlət işlərinə müdaxilə edirdilər. Bu vəziyyətdə Mələk Əhməd Paşa dövlət işlərinə müdaxilə edilməməsi barədə bir fərman tələb edərək vəzifəni qəbul etdi. Qapıqulu əsgərlərinin yığılıb qalan maaşlarını ödəyib, öz gəlirlərinin bir qisminidövlət xəzinəsinəyönləndirdi. Baş dəftərdarZurnazən Mustafa Paşanıpaytaxtdanuzaqlaşdırdı. Nəticədəyeniçərilərinnifrətini qazandı.ŞeyxülislamBahai Mehmed Əfəndininİngiltərəelçisi ilə yaşadığı hadisədəyeniçərilərinvəBöyük validənintərəfini saxladı.
Sədarətiəsnasındavenesiyalılarladavam edən müharibədəMidilliyəçəkilənkaptan-ı dəryanınyerinə gətirdiyiRodosbəyi Hüsambəyzadə idarəsindəki donanmaya dəstək göndərərəkKrit adasınagöndərdi.1 fevral1651tarixində divana gələnAvstriya-Macarıstanelçisi ilə sülh müqaviləsini yenilədi. Yenidən inşa edilərək 150-180 sayda gəmiylə yola çıxan donanmanın Naksos və Paros adaları yaxınlığındaVenesiyadonanmasına məğlub olmasının ardından10 iyul1651tarixində istehfa etdi. Ancaq bu istehfası qəbul edilmədi.
Sədrəzəminmaliyyə problemlərini həll etmək üçün bəzi əlavə vergi qoyması, təyinatlardan alınan məbləğlərin xəzinəyə yönləndirilməsi kimi fəaliyyətləri bəzilərinin etirazlarına səbəb olmuşdu. Dəftərdar Əmir Paşanın təklifi ilə yürütdüyü pul islahatlarından narazı qalan 10-20 min sayda əhali21 avqust1651tarixindəşeyxülislamQaraçələbizadə Əbdüləziz Əfəndinidə aralarına alaraqsarayayürüdü.Yeniçərilərindəstəyini almasına baxmayaraq Mələk Əhməd Paşa vəzifəsindən istehfa etdi vəBöyük validəKösəm Sultanınhimayəsində Özi sancaqbəyi təyin olunaraqpaytaxtdanuzaqlaşdırıldı (6 noyabr1651).
Çox keçmədən1652-ci ilinsentyabrındaRumeli bəylərbəyitəyin olundu.SədrəzəmDərviş Mehmed Paşanındəvəti və əsasən, xəstəliyi səbəbiləpaytaxtaçağırılaraqikinci vəzirrütbəsiylə divana alındı (17 may1653).Sədrəzəmvəqübbə vəzirlərininMələk Əhməd Paşanı köşkündə ziyarət etməsi bir mənada,Kösəm Sultandanqalan bir ənənə olmuşdu.İflicolansədrəzəminvəzifədən alınmasının ardından Mələk Əhməd Paşayasədarəttəklif olunsa da, bu təklifi qəbul etməmiş, əksinə özünün yerinəHələb bəylərbəyiİbşir Mustafa Paşanıməsləhət görmüşdür. Özü isəsədarətnaibiolmağı qəbul etmişdir. Uzun müddət bu vəzifədə qalan Mələk Əhməd Paşasarayıngüclü dəstəyi olmasına baxmayaraq bir dahasədarətnamizədi olmadı. Təyin olunduqdan 123 gün sonraİstanbulagələnİbşir Mustafa Paşa, onu və bəzi dövlət adamlarınıÜsküdardaöz adamlarına əsir verərəkİstanbulagəlmiş, ardından ikinci dəfəİstanbulagələndə Mələk Əhməd PaşanıVan bəylərbəyitəyin etmişdir (27 fevral1655). Dərhalpaytaxtdanuzaqlaşdırılan Əhməd Paşanın bəzi əmlaklarına əl qoyuldu və ən yaxın adamları edam edildi. Sabiq birsədrəzəminVan bəylərbəyiseçilməsini özünə təhqir hesab edən Mələk Əhməd Paşaya çox keçmədən şərq sərdarı ünvanı verildi.
Mələk Əhməd PaşaQara Murad PaşanınikincisədarətindədəVan bəylərbəyliyindəqaldı. Ancaqsədarətiələ alanSiyavuş Paşaonun mütləq şəkildəpaytaxtdaolmasını tələb etmiş və nəticədə Mələk Əhməd Paşaİstanbulaçağırılmışdır (1 yanvar1656).İstanbuldaqübbə vəziri olarkən,Boynuyaralı Mehmed Paşanıntələbi ilə26 iyul1656tarixində Özi sancaqbəyi seçildi vəKörpülü Mehmed Paşanınsədarətinəqədər burada qaldı.26 may1657tarixindəLehistanaedilən səfərəSilistrə bəylərbəyiolaraq qatıldı.Krım xanıylabirlikdə döyüşən Mələk Əhməd Paşanın kəndxudası Yusif ağa isəkazaklarınişğal etdiyi Özi qalasını ələ keçirmişdi. Əvəzinə başqası təyin olunduğundan7 yanvar1658tarixindəİstanbulageri döndü və6-20 may1658tarixlərindəsədarətnaibiseçildi. XanımıƏsməhan Qaya Sultanın, qızı Fatmanın doğuşu əsnasında vəfat etməsilə ağır zərbə aldı. Bundan 20 gün sonra təyin olunduğuBosniya əyalətinə15 mart1659tarixində yola düşdü.
15 noyabr1660tarixindəRumeli bəylərbəyiolan Mələk Əhməd Paşanın vəzifəsiTransilvaniyayatərib olunan səfərdə ordunun mühafizəsi idi. Bu səfərdə ikənKörpülü Mehmed PaşanıntövsiyəsiləI ƏhmədinqızıFatma Sultananamizəd seçildi və29 aprel1662tarixindəİstanbuldaevləndirildi. Bu evlilikdə istəksiz olan Mələk Əhməd Paşa çox keçmədən1 sentyabr1662tarixindəvəbadanvəfat etdi. Cənazə namazıAya Sofiya məscidindəqılınan Mələk Əhməd Paşanın cənazəsi vəsiyyətinə görə, müəlliminin yanına dəfn olundu. Sultanzadə İbrahim bəy adlı bir oğlu və qızları olduğu bilinir.