ภาษาโปรตุเกส

ภาษาโปรตุเกส(โปรตุเกส:português,[puɾtuˈɣeʃ]ปุรตุเกฌ) เป็นภาษากลุ่มโรมานซ์ตะวันตกในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียนที่มีต้นกำเนิดจากคาบสมุทรไอบีเรียของทวีปยุโรปถือเป็นภาษาราชการของประเทศโปรตุเกสบราซิลกาบูเวร์ดีแองโกลาโมซัมบิก,กินี-บิสเซาและเซาตูแมอีปริงซีปและสถานะภาษาราชการร่วมในติมอร์-เลสเตอิเควทอเรียลกินีและมาเก๊าผู้พูดหรือชาติที่พูดภาษาโปรตุเกสเป็นที่รู้จักภายใต้ชื่อ "ลูโซโฟน" (Lusophone;lusófonos) เนื่องจากผลของการขยายตัวในสมัยอาณานิคม ทำให้พบร่องรอยวัฒนธรรมของผู้พูดภาษาโปรตุเกสทั่วโลก ภาษาโปรตุเกสเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มไอบีเรีย-โรมานซ์ที่พัฒนามาจากภาษาย่อยหลายภาษาของภาษาละตินสามัญในอาณาจักรกาลิเซียและเทศมณฑลโปรตุเกสสมัยกลาง และยังคงระบบเสียงบางส่วนจากภาษาเคลต์
ด้วยจำนวนผู้พูดภาษาแม่ประมาณ 230 ล้านคนและภาษาที่สอง 25–30 ล้านคน ทำให้ภาษาโปรตุเกสมีผู้พูดทั้งหมดประมาณ 250 ล้านคน ทำให้ภาษานี้มักอยู่ในภาษาแม่ที่มีผู้พูดมากเป็นอันดับ 5ภาษาในยุโรปที่มีผู้พูดมากในแง่ของผู้พูดภาษาแม่เป็นอันดับ 3และภาษาโรมานซ์ที่มีผู้พูดมากเป็นอันดับ 2 ของโลก โดยเป็นรองเพียงภาษาสเปนภาษาโปรตุเกสยังเป็นภาษาที่มีผู้พูดมากเป็นอันดับ 2 ในทวีปอเมริกาใต้และมีผู้พูดมากที่สุดในซีกโลกใต้ภาษานี้ยังเป็นภาษาที่มีผู้พูดมากเป็นอันดับ 2 ในละตินอเมริกาเป็นรองเพียงภาษาสเปน เป็นหนึ่งใน 10 ภาษาที่มีผู้พูดมากที่สุดในทวีปแอฟริกาและเป็นภาษาราชการของสหภาพยุโรปMercosulองค์การนานารัฐอเมริกันEconomic Community of West African Statesสหภาพแอฟริกาและประชาคมประเทศภาษาโปรตุเกส
เมื่อชาวโรมันเดินทางเข้ามายังคาบสมุทรไอบีเรียใน 216 ปีก่อน ค.ศ. พวกเขานำภาษาละตินที่ภาษากลุ่มโรมานซ์ทั้งหมดสืบทอดมา เข้ามายังบริเวณนี้ ภาษานี้เผยแพร่โดยทหาร ผู้ตั้งถิ่นฐาน และพ่อค้าชาวโรมันที่ส่วนใหญ่สร้างนครโรมันใกล้กับที่อยู่อาศัยของอารยธรรมเคลต์ก่อนหน้าที่ตั้งถิ่นฐานก่อนการเข้ามาของชาวโรมัน ด้วยเหตุผลนี้ ภาษานี้ได้รักษารากฐานที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมเมกะลิทที่เก่าแก่กว่าในยุโรปบริเวณแอตแลนติกและวัฒนธรรมเคลต์ที่เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มฮิสปาโน-เคลต์ในภาษาโบราณในภาษาละติน ภาษาโปรตุเกสมีชื่อเรียกว่าlusitanaหรือ(latina) lusitanicaตามชาวลูซิตาเนียชนเผ่าก่อนเคลต์ที่อาศัยอยู่ในบริเวณโปรตุเกสและสเปนในปัจจุบันที่รับภาษาละตินในช่วงที่ผู้ตั้งถิ่นฐานชาวโรมันย้ายเข้ามา และยังเป็นต้นตอของอุปสรรคluso-ดังในคำว่า "Lusophone"
ระหว่าง ค.ศ. 409 ถึง 711 เมื่อจักรวรรดิโรมันล่มสลายในยุโรปตะวันตกคาบสมุทรไอบีเรียถูกพิชิตโดยกลุ่มชนเจอร์แมนิกในสมัยการย้ายถิ่นผู้คอบครองส่วนใหญ่เป็นSuebiชาววิซิกอทและบูรีที่เคยพูดภาษากลุ่มเจอร์แมนิกหันมารับวัฒนธรรมโรมันตอนปลายและภาษาย่อยละตินสามัญในคาบสมุทรอย่างรวดเร็ว และรวมเข้ากับประชากรท้องถิ่นอย่างสมบูรณ์ในเวลา 300 ปี ศัพท์เจอร์แมนิกบางส่วนในสมัยนั้นกลายเป็นส่วนหนึ่งของปทานุกรมโปรตุเกส ร่วมกับชื่อสถานที่ นามสกุล และชื่อตัว เมื่อการพิชิตของอุมัยยะฮ์เกิดขึ้นใน ค.ศ. 711ภาษาอาหรับกลายเป็นภาษาฝ่ายบริหารและภาษาทั่วไปในภูมิภาคที่พิชิตมาได้ แต่ประชากรคริสต์ที่เหลือส่วนใหญ่ยังคงพูดภาษาโรมานซ์รูปแบบหนึ่งที่มีชื่อว่าภาษาโมซาราบิกที่นำคำศัพท์จากภาษาอาหรับ เปอร์เซีย ตุรกี และเบอร์เบอร์มาใช้หลายร้อยคำภาษาโปรตุเกสรับคำยืมจากภาษากรีกหลายคำ เช่นเดียวกับภาษาละตินสมัยใหม่และภาษาในยุโรปหลายภาษาส่วนใหญ่เป็นศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีและวิทยาศาสตร์
ภาษาโปรตุเกสพัฒนามาจากภาษาสมัยกลางที่นักภาษาศาสตร์ปัจจุบันรู้จักกันในชื่อภาษากาลิเซีย-โปรตุเกสภาษาโปรตุเกสเก่า หรือภาษากาลิเซียเก่า ในเทศมณฑลโปรตุเกสที่อาณาจักรกาลิเซียสมัยกลางทางตะวันตกเฉียงเหนือ
มิเกล เด เซร์บันเตสนักเขียนชาวสเปน เคยเรียกภาษาโปรตุเกสเป็น "ภาษาที่อ่อนหวานและสง่างาม" ในขณะี่Olavo Bilacนักกวีชาวบราซิล เรียกภาษานี้เป็นa última flor do Lácio, inculta e bela("ดอกไม้ดอกสุดท้ายของลาติอุมไร้เดียงสาและสวยงาม")ภาษาโปรตุเกสได้รับการขนานนามว่าเป็น "ภาษาของกามอยช์" ตามลูวิช วัช ดึ กามอยช์(Luís Vaz de Camões) หนึ่งในบุคคลสำคัญทางวรรณกรรมในภาษาโปรตุเกส และผู้ประพันธ์มหากาพย์โปรตุเกสอุชลูซีอาดัช
ภาษาโปรตุเกสเป็นภาษาแรกของประเทศแองโกลาประเทศบราซิลประเทศโปรตุเกสและประเทศเซาตูเมและปรินซิปีและเป็นภาษาที่ใช้กว้างขวางมากที่สุดในประเทศโมแซมบิกนอกจากนี้ยังเป็นภาษาราชการของประเทศติมอร์-เลสเต(ร่วมกับภาษาเตตุน) และของมาเก๊า(ร่วมกับภาษาจีน) ภาษาโปรตุเกสมีการพูดกว้างขวาง แต่ไม่ใช่ภาษาราชการในประเทศอันดอร์ราประเทศลักเซมเบิร์กประเทศนามิเบียและประเทศปารากวัยภาษาครีโอลโปรตุเกสเป็นภาษาแม่ของประเทศกาบูเวร์ดีและบางส่วนของประชากรของประเทศกินี-บิสเซาชาวกาบูเวร์ดีส่วนใหญ่สามารถพูดภาษาโปรตุเกสมาตรฐานได้ด้วย และใช้ในระดับภาษาของท้องถิ่น
ชุมชนผู้อพยพที่สามารถพูดภาษาโปรตุเกสได้ปรากฏอยู่ในหลายเมืองทั่วโลก เช่นมอนทรีออลและโทรอนโตในประเทศแคนาดา;ปารีสในประเทศฝรั่งเศส;อาซุนซิออนในประเทศปารากวัย;บอสตันนิวเบ็ดฟอร์ดเคปค็อดฟอลล์ริเวอร์โฮโนลูลูฮิวสตันนวร์กนครนิวยอร์กออร์แลนโดไมแอมีพรอวิเดนซ์แซคราเมนโตในสหรัฐอเมริกา;บัวโนสไอเรสในประเทศอาร์เจนตินาอุรุกวัยและในประเทศญี่ปุ่นประเทศอื่น ๆ ที่สามารถพบผู้ที่พูดภาษาโปรตุเกสได้ รวมถึงอันดอร์ราเบลเยียมเบอร์มิวดาสวิตเซอร์แลนด์และบางชุมชนในประเทศอินเดียเช่นกัวมีผู้พูดภาษาโปรตุเกส ประมาณ 187 ล้านคนในอเมริกาใต้ 17 ล้านคนในแอฟริกา 12 ล้านคนในยุโรป 2 ล้านคนในอเมริกาเหนือ และ 610,000 คนในเอเชีย
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนข้อที่ 1 ในภาษาโปรตุเกส:
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนข้อที่ 1 ในภาษาไทย: