Aaxen

Aaxen(alm.Aachen‎) —AlmaniyanınqərbindəŞimali Reyn-Vestfaliyavilayətində,HollandiyavəBelçikailə sərhədbölgədəyerləşən birşəhərdir.Əhalisi258.380
min (2009) nəfərdir. Şəhərdə əsas texinikiuniversitetlərdənbiri olan "Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule" yerləşir.
Axeneramızın1-ci əsrinə aidQədim Romayaşayış məskəni Akve Qranninin yerində salınmışdır. 8-ci əsrin sonundaFrank imperiyasınınpaytaxtı,orta əsrlərdəisə mədəni və siyasi mərkəzi olmuşdur. Axen 1170-ci ildə birinci, 1330-cu ildə isə ikinciqaladivarları (dövrümüzədək 4 bürc və 2darvazaqalmışdır) ilə möhkəmləndirilmişdir.
1562-ci ildəkrallarıntacqoyma mərasimi Frankfurt-Maynşəhərinəköçürüldükdən sonra tənəzzülə uğramışdır. 1794-cü ildəfransızlartərəfindənişğalolunan AxenVyana konqresininqərarı iləPrussiyanınərazisinəqatılmışdır (1815). 1871-ci ildənAlmaniyanıntərkibindədir. 1943–45-ci illərdə böyük dağıntılara məruz qalmışdır. Şəhərdə imperator BöyükI Karlsaray kompleksinin (8–9 əsrlər) qalıqları saxlanılmışdır. Axen saray kompleksinin ətrafında inkişaf etmişdir.
Axen 1238-ci ildənxristianmüqəddəs əşyalarının nümayiş olunduğu mərkəzə vəkatoliklərinziyarətgahına çevrilmişdir.Ümumdünya irsininsiyahısına salınmış başkilsə(burada 1531-ci ilədək 32 alman imperatorunun tacqoyma mərasimi keçirilmişdir), imperator saray kapellası (786–798, memar Metsli Odo; Karolinqlər intibahıdövrününən parlaqmemarlıqnümunəsi),qotiküslubda Qroshauz (keçmiş ratuşa, 1267, hazırda şəhər arxivi), Ratuşa (təqribən 1333–76, 1898–1902-ci illərdə yenidən qurulmuşdur;imperatorzalında Axen Retelin I Karlınhəyatındanbəhs edənfreskaları, 1840–51),barokkoüslubunda fəvvarə və I Karlın tunc heykəli (1620), Elizen -brunnen fəvvarəsi (1822–27,memarY. A. Kremer) Axenin ən məşhurmemarlıqabidələrindəndir.
Ali texniki məktəb (1870; 1880-ci ildənuniversitetstatusu), Müqəddəs Qriqori kilsə musiqisi ali məktəbi (1881), kütləvi kitabxana (1831), Syurmondt (1882, antik vəAvropaincəsənəti), diyarşünaslıq, "Kuven-Muzeum" (18–19-cu əsrlər, dekorativ tətbiqi sənət), beynəlxalq qəzet (1885)muzeyləri, şəhər teatrı (1751), "Qrents land teater″, "Blekaut" teatrı; musiqili teatr (2000) var.
Axeniniqtisadiyyatındaəsas yeri xidmət sferası tutur. Axen elmi-tədqiqat və təcrübə-konstruktor işləmələri, işgüzar xidmətlər vəticarət(o cümlədən beynəlxalq) üzrə böyük mərkəzdir. Maşınqayırmanınelektrotexnika,elektronika,kömürsənayesiüçün avadanlıq istehsalı sahələri ən çox inkişaf etmişdir. Burada çoxsaylı elmi kadrlar cəmləndiyindən elmtutumlu istehsal (o cümlədən təcrübə-sınaq işləri), sürətlə inkişaf edir. AxenAlmaniyanınən böyükdaş kömürhövzələrindən birinin mərkəzidir.Şəhərinsənayesi kömür hasilatı üzrə ixtisaslaşmışdır. Axendəkimya, rezin-texnika, yeyinti,toxuculuq, şüşə-keramika sənayesimüəssisələrifəaliyyət göstərir. Şəhərin ətrafında olan mədənlər Romalıların dövründən istismardadır Axenin 20 km-liyində Yulix nüvə tədqiqatları mərkəzi yerləşir. Axen balneolojikurortdur. Əsas təbii müalicə amili çoxsaylı (təqribən 40) termal (temperatur 75C-yədək, Mərkəzi Avropada ən isti) mineralbulaqlardır.
Eyni zamanda şəhər böyük bir dəmiryolu mərkəzi və mühümnəqliyyatqovşağıdır. Daha çox dəmiryol Moskva–Berlin–Paris transavropa dəmiryol magistralı Axendən keçir.Sərnişindövriyyəsinin həcminə görəölkədəilk yerlərdən birini tutur.
Partnyor şəhərlər aşağıdakıdır: