Süni intellektin tarixi

Süni intellektin tarixi— müasirelmininkişafı və ağıllı maşınların yaradılmasıtexnologiyasınadair birdoktrinaolaraq, insantəbiətininerkənfəlsəfitədqiqatlarındavə dünyanı tanıma prosesində köklərə malikdir. O sonradanneyrofizioloqlarvəpsixoloqlartərəfindən insan beyninin və düşüncə tərzinin işi ilə bağlı bir sıra nəzəriyyələr şəklində genişlənmişdir. Süni intellekt elminin inkişafındakı müasir mərhələriyazihesablama nəzəriyyəsinin əsasını –alqoritmlərnəzəriyyəsini vəkompüterlərinyaradılmasıdır.
Süni intellektin tarixiqədim zamanlardamütəxəssislər tərəfindən zəka və ya şüurla təchiz edilmiş süni varlıqların mövcudluğu haqqında miflər, hekayələr və şayiələr ilə başlamışdır. Müasir süni intellekt insan düşüncəsinin mexaniki simvollarının manipulyasiyası kimi filosoflar tərəfindən müəyyənləşdi. Bu iş 1940-cı illərdə riyazi mülahizələrin abstrakt mahiyyətinə əsaslanan və proqramlaşdırıla bilənrəqəmsal kompüterinixtirası ilə yekunlaşdı. Bu cihaz və onun arxasında duran ideyalar bir neçə elm adamını elektron beyin yaratmaq imkanını ciddi şəkildə müzakirə etməyə ruhlandırdı.
Süni intellektədqiqat sahəsi 1956-cı ilin yayında ABŞ-ınDartmut Kollecininkampusunda keçirilənseminardayaradılmışdır.İştirak edənlər onilliklər ərzində süni intellekt tədqiqatının liderləri olacaq. Onların bir çoxu insan kimi ağıllı bir maşının az müddətdə hazırlayacaqlarını proqnozlaşdırmışdı və bu vizyonu reallaşdırmaq üçün onlara milyonlarla dollar verilmişdir.
Nəhayət, ticarət təşkilatları və tədqiqatçılar layihənin çətinliyini çox aşağı qiymətləndirərək yanıldıqlarını anladılar.1974-cü ildəCeyms Laythillintənqidlərinə və Konqresin davamlı təzyiqlərinə cavab olaraq,ABŞvəBritaniya hökumətlərisüni intellektlə bağlı istiqamətsiz tədqiqatların maliyyələşdirilməsini dayandırdılar. Daha sonra bu hadisə "Süni intellektin qışı" kimi tanınacaqdı. Yeddi il sonra,Yaponiya Hökumətininuzaqgörən təşəbbüsü, hökumətləri və investorları süni intellektə milyardlarla dollar yatırım etməyə ruhlandırdı, lakin 1980-ci illərin sonunda sahibkarlar məyus oldular və yenidən maliyyə vəsaitlərini geri çəkdilər.
21-ci əsrin ilk onilliyində, yeni metodlar, güclü hesablama aparatları və nəhəng məlumat bazalarının yaradılması vasitəsiləavtomatlaşdırılmanınsənayedə bir çox problemləri uğurla həll etməyin nəticəsindəsüni intellektəinvestisiya və maraq kəskin şəkildə artdı.
Tətbiqi bir elm olaraq "Süni intellekt" nəzəri və təcrübi hissələrə malikdir. Təcrübədə "Süni intellekt" yaratmaq problemi bir tərəfdən kompüter elmləri və kompüter texnologiyasının kəsişməsindədir – digər tərəfdən neyrofiziologiya, idrak və davranış psixologiyası ilə – digər tərəfdən. Nəzəri əsasSüni intellektin fəlsəfəsiolmalıdır, ancaq əhəmiyyətli nəticələrin əldə edilməsi ilə nəzəriyyə müstəqil əhəmiyyət qazanır. İndiyə qədər "Süni intellekt" nəzəriyyəsi və təcrübəsi riyazi, alqoritmik,robot, fizioloji və digər nəzəri fənlərdən və müstəqil əhəmiyyətə malik eksperimental texnikalardan fərqləndirilməlidir.
"Süni intellekt" anlayışı haqqında düşünmək ehtimalıRene Dekartın"Metod haqqında danışma" (1637) əsəri ilə başlayan və bundan dərhal sonraTomas Hobbsun"İnsan təbiəti" (1640) adlımexaniki materializmindoğulması ilə böyük təsir göstərmişdir.
Rene Dekart, heyvanın — bir növ mürəkkəb birmexanizmolduğunu və bununla da mexaniki bir nəzəriyyə meydana gətirdiyini irəli sürdü.
Burada mexanik materializmin qədim materializmdən nə ilə fərqləndiyini, fikirləriniAristotelinəsərlərində tutan və sonrakıHegeldialektikası,dialektikvə tarixi materializmdən (Feyerbax,Karl Marks,Fridrix Engels,Vladimir Lenin) anlamaq vacibdir. Fakt budur ki, mexanikimaterializmorqanizmlərin mexanik mənşəyinə yönəlmişdir, qədim materializm təbiətin mexanik mənşəyinə yönəldilmiş, dialektik və tarixi materializm isə mexanizmin cəmiyyətdəki təzahürlərinə istinad etmişdir.
Buna görə də aydındır ki, orqanizmdəki mexanist təbiəti dərk etmədən, hətta ən ibtidai mənada da süni intellekt haqqında bir anlayışdan danışa bilmərik. Mexanist təbiətin və cəmiyyətin varlığı süni intellekt sahəsindən kənara çıxır və ciddi şəkildə danışmaq zəruri şərt deyildir.
1623-cü ildəVilhelm Şikard(alm.Wilhelm Schickard‎) ilk mexaniki rəqəmsal kompüter qurdu, ardıncaBlez Paskal(1643) vəLeybnits(1671). Leybnits eyni zamanda müasir ikili say sistemini təsvir edən bir ilk olmasına baxmayaraq bir çox böyük elm adamı vaxtaşırı bu sistemi əvvəlcə bəyənmişdi. 1832-ci ildə kollec müşaviriSemyon Korsakovağılın qabiliyyətlərini artırmaq üçünelmi metodvə cihazların işlənməsi prinsipini irəli sürdü və inşaat kompüter elmləri tarixində ilk dəfə perforasiya edilmiş kartlardan istifadə edən bir sıra "ağıllı maşınlar" təklif etdi.XIX əsrdəÇarlz BebbicvəAda Lavleysbir proqramlaşdırıla bilən mexaniki kompüterdə çalışdılar.
1910–1913-cü illərdəBertran Rasselvə Vaytxed, rəsmi məntiqdə inqilab edənRiyaziyyat Prinsiplərini nəşr etdilər. 1941-ci ildəKonrad Tsuzeilk işləmə proqramı ilə idarə olunan kompüteri qurdu.Uorren Mak-KallokvəVolter Pitts, 1943-cü ildə sinir şəbəkələrinin əsasını qoyan Əsəb fəaliyyətində təsəvvür edilən fikirlərin məntiqi (ing.A Logical Calculus of the Ideas Immanent in Nervous Activity) hesablamasını nəşr etdi.