Mamujada

Coordinadas:40°12′51″N9°17′01″E﻿ / ﻿40.214167°N 9.283611°E40.214167; 9.283611
Mamujadaest unabiddade sa Meria oProvìntzia de Nùgoroin saBarbàgia de Ollollai, s'agatat a 644 metros subra su mare e tenet 2592 bividores.
Mamujada naschet a s’ala a tramontana de su Gennargentu e at uno sartu de 49,03 chilòmetros cuadrados chi s’illacanat finas a su deOrgòsolo,Fonne,Gavoi,Sarule,OraneeNùgoro, dae ue est a tesu 17 Km.
Su sartu est totu privadu, non b’at comunale. Sa bidda naschet a 650 mt in pitzu de s’oru de mare, contat belle e 2600 abitantes.
S’abba no est bundante meda, pagos sunt sos riieddos chi nche lompent dae sos montes a in tundu finas a sa bidda e chi serbint pro abbare sos ortos chi sunt suta su baddigru.
Mamujada at istigas archeològicas de importu:pedras fitasetumbas de gigantese unos cantosnuraghesedomos de gianas, chi s’agatant a làcana cun su sartu de Orane, Fonne e Orgòsolo, in ue b’at abba e sa terra est prus saliosa; si cumprendet dae custu chi su territòriu fiat abitadu dae meda in antis desa bènnida de sos Romanos. Su patrimòniu no est bene contivigiadu, ca sos pastores impreaiant sas pedras pro fraigare mandras e cuiles.
Sa Perda Pintada (in mamujadinu "Perda Pintà") o Istele de Boeli, chi s’agatat in una corte privada a s'essida de sa bidda, est una pedra fita nòdida pro sas tacas a conchedda e est s’ùnica in totu sa Sardigna. Pago a tesu dae sa crèsia de Loretu Atesu, pagu in antis de su ponte de su Riu Baddes, s’agatant tres pedras fitas de granitu.
Sa Conchedda de Istevène est una necròpoli de importu e est de s’ùrtimu tempus de suNeolìticu.
Su nuraghe mègius costoidu est Nuraghe Ruju, cun un’iscala a banda de intro, tzellas e bastiones totu a fùrriu, chi s’agatat a s’ala de Monte Dòvaru (636 mi); su nuraghe Orgoru, in su sartu a làcana cunFonne.
In custos giassos si podent mirare peri sas istigas de unu caminu romanu impedradu.
Sas domos las ant fraigadas a banda de unu presete cara a tramontana, ma riparadu dae montigheddos totu in tundu e s’àera est bona meda.
Sas domos prus antigas sunt fraigadas cun pedra de granitu e sunt bassas meda, sa ventanas artas e istrintas, a sa manera de cussas gòticas-aragonesas e a bortas sunt incornitzadas in colore grogu o biaitu. Como sas domos sunt fraigadas in matone o blocos de tzimentu armadu, sas prus bene finidas e totu a in tundu sunt inghiriadas dae cortes mannas e ingalanidas dae frores e matas.
Mamujada est famada fintzas pro sas festas chi nche rugant totu s'annu: dae sa festa de Loretu Atesu e de su Carmu e a sa de Santu Còsomo e de Santu Antoni de su Fogu, cando totu sos bighinados sero sero s'allumant de fogos mannos e minores pro pedire a su Santu de amparare s'annada; in custa ocasione essint sosMamuthoneseIssohadoreschi si girant a totu bidda: ballos, cùmbidu de durches e binu bonu alligrant s'afussione. A pustis cumentzat su Carrasegare, fortzis sa festa prus intesa e famada in totu su mundu. Mamuthones e Issocadores, sas caratzas de Mamujada, galu oe pro unas cantas dies a s'annu faghent torrare sa gente a su mistèriu antigu. Sos Mamuthones, càrrigos de sonàgios, caminant peri sa bidda, e sos Issocadores los acumpàngiant ghetende sa soga a su muntone de sa gente e totora nche nde tenent calicunu.
Su Mamuthone est una màscara niedda e rude, de linna chi paret a mesu sestu, cun unu tocadu de pedde de mascru berbeghinu e burdones de sonàgios a coddu e est famada in totu su mundu.
Sa de s'Issocadore, sa visera, est ìnnida e istramudadora, incornitzada dae una berrita niedda presa a sa barba cun unu mucadore tuturadu e una brusa ruja, su curitu, a pitzu de una camisa bianca, e de rugradis in petorras a ghisa de bendulera una tzinta de pedde crara cun sos sonagiolos, un'issallu presu a chitu e a manu una soga fumadora de corria intritzada de fenàrgiu, collida a pare a cocone lasca. Su martis de Carrasegare Mamutzones e Issocadores girant a totu bidda paris cun unu carru a boes prenu e mudadu cun frascas, tapetes e paramentos de cada genia e in pitzu Giuanne Martis, unu buratinu mannu, sètzidu a caddu de una cupa de binu. Sa professone alligra nche lompet finas a sa pratza de Munitzìpiu e in cue b'at fae e lardu pro totus a gastu de sa Pro Loco.
In su mese detrìulassi festat su Carmu, in s'ùrtima domìniga, cun isfiladas de sas màscaras tìpicas de cada bidda e sa sagra de sos produtos locales; sa crèsia antiga s'agatat in su tzentru istòricu.
Su 26 e 27 decabudannisi festat Santu Còsomo, in su santuàriu chi s'agatat in su caminu chi giughet aLodinee aGavoi, est a 5 km dae sa bidda. Sa crèsia est galu che pare a sa se su 600 a una navada e a palas de s'altare b'at unu nitzu cun colunnas de trachite, chi paret chi siat de s'època aragonesa; totu a in tundu chimbanta cumbessias pro collire sos noinantes. Su programma de custa festa allistat manifestatziones religiosas, culturales e folclorìsticas e in sos sartos pagu a largu cadderis balentes si proant in parìllias ispantosas in sa gara a s'isteddu.
A sos primos de su mese de santandria bi sunt sas Tapas, genia de manifestatzione comente Cortes Abertas, chi iscastat però ca in ònnia corte si podent gustare durches, binu e cafè cun mèndula e màndigos antigos e sabores de su tempus coladu.
S'economia de sa bidda est agro-pastorale, su 60% de sos abitantes la pràticant, famada sa produtzione de su Cannonau Doc e s'Abbardente. Dae unos cantos annos a custa banda peri s'artesania de sas caratzas est un'atividade de importu, famadu fintzas suMuseu de sas Caratzas e de sas traditziones mediterràneas, chi cada annu contat mìgias de bisitas dae cada ala de su mundu.
Mamujada dae unos cantos annos est famada peri pro s'ipòtesi chi s'argentinu Juanne Domingo Perón Sosa (Lobos, 8 santandria 1895-Buenos Aires, 1 trìulas 1974) chi est istadu presidente de s’Argentinadae su 1946 a su 1955, diat èssere unu mamujadinu chi s’aiat imbentadu de essere argentinu pro si l'iscampare dae s’arruolare in s’esèrtzitu in saprima gherra mundiale. Sas dudas chi pertocant custu tema sunt galu medas, ma est tzertu chi su mannoi de su presidente Perón fiat sardu, custu si podet lèghere finas in una biografia ufitziale sua.
De Mamujada est s'iscultore modernu Giovanni Canu, chi at espostu e fatu òperas in totu su mundu e insegnat inMilanuin s’Acadèmia de Brera.