Pranata mangsa

Pranata Mangsa(ꦥꦿꦤꦠꦩꦁꦱ​​) iku paméranganmangsamiturut adatJawa. Pamahaman kang mèmper kaya iki uga kaloka déning suku-suku liyané ingIndonésiamligi sukuSundha.  Pranata mangsa sajeroning vèrsi kawruh sing diugemi para among tani utawa warigaluh diwarisaké kanthi lésan. Kajaba iku kawruh iki asipat sawengkon lan sawatara (diwatesi déning papan lan wektu) saéngga sawijining princèn sing digawé kanggo sawenèh panggonan durung mesthi cocog kanggo panggonan liya. Para among tani, upamané, migunakaké paugeran pranata mangsa kanggo nemtokaké wiwitan mangsa tandur. Nelayan migunakaké minangka paugeran kanggo lunga menyang sagara lan meruhi iwak apa sing bakal diéntukaké. Kajaba iku, ing sawatara pérangan, ana sawatara kaanan sing dijlèntrèhaké pranata mangsa ing jaman saiki kurang bisa diprecaya sairing karo perkembangan tèknologi.
Pranata mangsa vèrsiKasunanan(kaya sing dipratélakaké ing pérangan iki) lumaku tumrap wewengkon antaranéGunung MerapilanGunung Lawu. Setaun miturut pananggalan iki dipérang dadi patang mangsa utama, ya ikumangsa katiga(88 dina), mangsa pancaroba ngadhepi udan utawalabuh(95 dina),mangsa udanutawarendheng(95 dina), lanpancarobapungkasan mangsa udan utawamarèng(IPA:[marɛŋ], 86 dina).
Mangsa bisa digandhèngaké karo prilakukéwan, tuwuhétetuwuhan, kaanan lingkungan ing saubengé, lan sajeroning pangéjawantahané gegandhèngan karo budayaagraris. Miturut ciri-ciri iki setaun uga bisa dipérang dadi patang mangsa utama lan rong mangsa "cilik":terang("langit padhang", 82 dina),semplah("penderitaan", 99 dina) kanthi mangsa cilikpacekliking 23 dina wiwitan,udan("mangsa udan", 86 dina), lanpangarep-arep("penuh harap", 98/99 dina) kanthi mangsa cilikpanèning 23 dina pungkasan.
Mangsa kang lumaku ing tanah Jawa miturut pamahaman iki dipérang dadi 4 mangsa kang utama ya iku: mangsa udan utawarendheng, mangsa pancaroba utawamarèng, mangsa garing utawa mangsakatigalan mangsa ngadhepi udan utawa mangsalabuh.Patang mangsa iku dipérang manèh dadi 12 mangsa kang rentang wektuné luwih cendhek ya iku:
Saben mangsa duwé ciri kanggo tandha utawa paugeran tumrap para among tani supaya mathuk karo kaanan mangsa, mligi ananéudan. Titimangsa iku antarané:
Wangun formal pranata mangsa diwanuhaké ing jaman SunanPakubuwana VII(ratuSurakarta) lan wiwit dianggo 22 Juni 1856, dikarepaké minangka paugeran tumrap para among tani ing mangsa iku.Perlu diwuningani yèn tandur pari ing wektu iku mung sekali setaun, banjur diterusaké nandurpalawijautawapari gogo. Kajaba iku, pranata mangsa ing mangsa mau dikarepaké minangka pituduh kanggo pihak-pihak kagandhèng nyiapaké ngadhepi pageblug, ngèlingi tèknologiprakiraan cuacadurung kaloka. Pranata mangsa sajeroning wangun "kumpulan kawruh" lésan mau  nganti saiki isih dicakaké lan saora-oranya minangka pangamatan marang tandha-tandha-tandha-tandha alam. 
Ana tandha-tandha yèn masarakat Jawa, mligi sing dunung ing wewengkon saubengéGunung Merapi,Gunung Merbabu, ngantiGunung Lawu, wis ngenal prinsip-prinsip pranata mangsa adoh sadurungé teka prabawa India.Prinsip-prinsip iki mawa dhasar édharingsrengéngéing langit lan édharing rasi lintangWaluku(Orion). Ing wewengkon kanthi jinis iklim Am miturutKoeppeniki, sing ndunungi matrapaké pananggalan mawa basis édharing srengéngé lan rasi lintang minangka péranganing kaselarasan urip nganut owah-owahan irama alam sajeroning setaun. kawruh iki bisa diperkirakaké wis diwarisaké kanthi turun-temurun wiwit kalamangsaKarajan Medang(Mataram Hindhu) saka abad angka 9 nganti kalamangsaKasultanan Mataraming abad angka 17 minangka pathokan sajeroning babagan tetanèn,ékonomi, administrasi, lan pertahanan (kamilitèran).