ලි චිංචාඕ

ලි චිංචාඕ(චීන: 李清照;පින්යින්:Lǐ Qīngzhào;වේඩ්-ගයිල්ස්:Li Ch'ing-chao; 1084 – 1155 පමණ) හෙවත් යි’අන් ජුෂි (易安居士) යන ව්‍යාජ නාමයේන හැඳින්වෙන්නේසොං රාජවංශයේචීන කිවිඳියක සහ ලේඛිකාවකි‍.චීන ඉතිහාසයේ විසූ ශ්‍රේෂ්ඨතම කිවිඳිය ලෙස සැ‍ලකෙන්නේ ඇයයි.
ලි චිංචාඕ උපත ලැබූයේ 1084 වර්ෂයේචැංක්වියු(වර්තමානෂැන්ඩොංපළාත) ප්‍රදේශයේ විද්වත්-නිලධාරී පවුලක ය. ඇගේ පියාසු ෂිගේ ශිෂ්‍යයකු විය. ඔහු සතුව විශාල ග්‍රන්ථ එකතුවක් පැවති අතර, ලි ළමාවියේ සිට අධ්‍යාපනය ලැබුවා ය. ඇය සාමාන්‍ය වංශවත් කාන්තාවන් අතර අසාමාන්‍ය බුද්ධියකින් හෙබි යුවතියක වූවා ය.
විවාහ වීමට පෙර, ඇගේ කාව්‍ය රචනා විද්වත් කවවල සාමාජිකයින් අතර ප්‍රකට විය‍. 1101දී ඇයචාඕ මිංචෙංසමග විවාහ වූ අතර, ඇය ඔහු සමග සියකලා එකතූන්සහ අභිලේඛන විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කරගත්තා ය. ඔවුන් ජීවත්වූයේ වර්තමාන් ෂැන්ඩොං පෙදෙසේ ය. ඇගේ සැමියා සිය නිලධාරි වෘත්තිය ඇරඹීමත් සමග ඔහු නිතරම නිවසේ නොසිටියේ ය. ඔවුන් විශාල ධනවතුන් නොවූව ද, අභිලේඛන එකතු කිරීමෙන් සහ චාරුලේඛන කලාවෙන් ඔවුහු සිය විවේකය ගතකළහ. ඔවුන් එක්ව සතුටින් විසූ බව ඇගේ ඇතැම් ප්‍රේම කාව්‍ය මගින් පෙනේ. ලි සහ ඇගේ සැමියා බොහෝ ග්‍රන්ථ එකතු කළහ. ඔවුන් එකිනෙකා සමග පෙම් කවි හුවමාරු කරගත් අතර,ෂෑංසහචෞරාජවංශ සමයයන්ට අයත්ලෝකඩකලාකෘති පිළිබඳව ද රචනා කොට තිබේ.
ජින්-සොං යුද්ධහේතුවෙන්උතුරු සොංඅගනුවර වූකායිෆෙං 1127දීජුර්චෙන්වරුන් විසින් බිඳහෙළන ලදී. ෂැන්ඩොංහි පැවති සටන් හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ නිවස ගිනිබත් විය. සිය වත්කම් බොහෝමයක් රැගත් යුවළනැන්ජිංවෙත පලාගොස් එහි වසරක් පමණ දිවිගෙවූහ. රාජකාරී ගමනක් අතරතුර 1129දී චාඕ මියගියේ ය. සිය සැමියාගේ මරණය ලි හට කිසිදා සුවනොවන හදේ තුවාලයක් ඉතිරි කළේ ය. අනතුරුව ඇය ඉතිරිව තිබූ සිය කෘති එකතුව ආරක්ෂා කරගැනීමට උත්සාහ දැරුවා ය. ලි ඇගේ සැමියාගේ මරණාපරව ප්‍රකාශිත කෘතියක් වූජින් ෂි ලුප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව, ඇගේ විවාහ දිවිය සහ පලායාමේ දී ඇතිවූ අරගල ආදිය විස්තර කොට තිබේ. ඇගේ මුල්කාලීන කාව්‍ය රචනා මගින් උසස් සමාජයේ කාන්තාවක ලෙස ඇය ගතකළ නිදහස් දිවිය අලංකාරත්වයෙන් යුතුව නිරූපණය වේ.
අනතුරුව ලිහැංචෞවෙත පලාගියා ය. සොං රජය ජුර්චෙන්වරුන්ට එරෙහිව නව අගනුවර එහි එදි කරමින් පැවතිණි. මෙම යුගයේ දී, ඇය කාව්‍ය රචනයෙහි නියැළුණා ය. එසේම ඇය විසින් මුලින් චාඕ මිංචෙං විසින් සම්පාදනය කළජින් ෂි ලුග්‍රන්ථය සම්පූර්ණ කිරීමට වෙහෙසුණා ය. මෙම ග්‍රන්ථය ප්‍රධාන වශයෙන්ම ලෝකඩ සහ ශෛලමය නිර්මාණ පිළිබඳ ලියැවුණු චාරුලේඛනවලින් යුක්ත ය.ජින් ෂි ලුතුළ මුල්කාලීන යුගයේ ලි සහ චාඕ විසින් එකතු කළ ලේඛන පිළිබඳව ද සඳහන් වේ. ඇතැම් සමකාලීන වාර්තා අනුව, ඇය කෙටි කාලයක් චෑං රුචෞ (張汝舟) නැමැත්තකු හා විවාහ වී තිබේ. ඔහු ඇයට කුරිරු අයුරින් සැලකූ අතර, මාස කිහිපයකින් ඇය ඔහුව දික්කසාද කොට තිබේ.ඇය මෙම විවාහයේ විවේචන ඉවසා සිටියා ය.
ඇගේ කවි අතුරින් ඉතිරිව ඇත්තේ කාව්‍ය සියයක් පමණ ය. ඉන් බොහෝමයක් ඇය දිවියේ ලත් වාසනාවන් පිළිබඳ විස්තර කෙරෙනසිශෛලියේ කවි වේ. මීට අමතරවෂිශෛලියෙන් යුතු කවි ස්වල්පයක් ද හමු වේ. ඇගේ දිවිය නොයෙකුත් හැල හැප්පීම් මධ්‍යයේ ගොඩනැගුණකි. ඇගේ කවි ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක. මෙහි දී නිර්ණායකය වන්නේ ඇය දකුණ කරා ගමන්ගත් අවධියයි. මුල්කාලීන යුගයේ දී, ඇගේ කවි බොහෝමයක් අවිවාහක යුවතියක ලෙස ඇගේ සිතිවිලි නිරූපණය කරයි. මේවා බොහෝමයක් පෙම් කවි වැනි ය. ඇය දකුණ කරා පලායාමෙන් පසු, මෙම කවි තුළින් ජුර්චෙන් යුද්ධය කෙරෙහි ඇය දැක්වූ කෝපයත්, ඇගේ දේශානුරාගයත් කැපී පෙනේ. චීන කාව්‍ය ශාස්ත්‍රයේ ප්‍රථම ප්‍රමිතික විස්තරාත්මක විචාරය ඇයට අයත් යැයි යෝජනා වී ඇත. ඇය වන්යුඒ පෙයි "සියුමැලි සංයමයෙන්" යුත් ආචාර්යවරියක ලෙස හැඳින්වේ.
ඇගේ නමින් ග්‍රහආවාටද්විත්වයක් නම් කොට ඇත. මේ අතරටබුධග්‍රහලොවේ වූලි චිං-චාඕසහසිකුරුග්‍රහලොවේ වූ ලි චිංචාඕ ආවාටය අයත් වේ.