මාලි හි ආර්ථිකය

බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ මහ බැංකුව මාලි සහ බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යවල ආර්ථික ප්‍රජාවේ අතිරේක සාමාජිකයින්ගේ මූල්‍ය කටයුතු හසුරුවයි. මාලි ලෝකයේ දුප්පත්ම රටවලින් එකක් ලෙස සැලකේ.සාමාන්‍ය සේවකයාගේ වාර්ෂික වැටුප ආසන්න වශයෙන් ඇ.ඩො. 1,500 වේ.
1988 දී ලෝක බැංකුව සහ ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදල සමග ගිවිසුම් අත්සන් කිරීම මගින් මාලි ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ වලට භාජනය විය. 1988 සිට 1996 දක්වා කාලය තුළ මාලි රජය බොහෝ දුරට පොදු ව්‍යාපාර ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය. ගිවිසුමෙන් පසුව, ව්‍යවසායන් 16ක් පෞද්ගලීකරණය කර, 12ක් අර්ධ වශයෙන් පෞද්ගලීකරණය කර, 20ක් ඈවර කර ඇත. 2005 දී, මාලි රජය, Savage Corporation වෙත දුම්රිය සමාගමක් ලබා දුන්නේය.ප්‍රධාන සමාගම් දෙකක් වන Societé de Telecommunications du Mali (SOTELMA) සහ Cotton Ginning Company (CMDT) 2008 දී පෞද්ගලීකරණය කිරීමට බලාපොරොත්තු විය.
1992 සහ 1995 අතර, මාලි විසින් ආර්ථික ගැලපුම් වැඩසටහනක් ක්‍රියාත්මක කළ අතර එය ආර්ථික වර්ධනයට සහ මූල්‍ය අසමතුලිතතාවයන්අඩු කිරීමට හේතු විය. මෙම වැඩසටහන සමාජ හා ආර්ථික තත්ත්වයන්වැඩි කළ අතර, 1995 මැයි 31 දින මාලි ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට සම්බන්ධ වීමට හේතු විය.
මාලි අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීමේ සංවිධානයේ (OHADA) සාමාජිකයෙකි. එතැන් සිට දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) ඉහළ ගොස් ඇත. 2002 දී, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3.4 ක් වූ අතර,2005 දී ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 5.8 දක්වා වැඩි විය,එය දළ වශයෙන් 17.6% වාර්ෂික වර්ධන වේගයකි.
මාලි යනු "ෆ්‍රෑන්ක් කලාපයේ" (කලාප ෆ්‍රෑන්ක්) කොටසකි, එයින් අදහස් වන්නේ එය CFA ෆ්‍රෑන්ක් භාවිතා කරන බවයි. මාලි 1962 සිට ගිවිසුමක් මගින් ප්‍රංශ රජය සමඟ සම්බන්ධ වේ (BCEAO නිර්මාණය). අද BCEAO හි රටවල් හතම (මාලි ද ඇතුළුව) ප්‍රංශ මහ බැංකුවට සම්බන්ධ වී ඇත.
මාලි 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 132 න් 129 වැනි ස්ථානයට පත් විය.
මාලි හි ප්‍රධාන කර්මාන්තය කෘෂිකර්මාන්තයයි. කපු රටේ විශාලතම බෝග අපනයනය වන අතර එය බටහිරට සෙනගල් සහ අයිවරි කෝස්ට් හරහා අපනයනය කෙරේ.2002 දී මාලි හි කපු ටොන් 620,000ක් නිෂ්පාදනය කරන ලද නමුත් 2003 දී කපු මිල සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටුණි.කපු වලට අමතරව, මාලි සහල්, මෙනේරි, ඉරිඟු, එළවළු, දුම්කොළ සහ ගස් බෝග නිෂ්පාදනය කරයි. රත්තරන්, පශු සම්පත් සහ කෘෂිකර්මාන්තය මාලි හි අපනයනවලින් 80% ක් පමණ වේ.
මාලියන් කම්කරුවන්ගෙන් සියයට 80 ක් කෘෂිකර්මාන්තයේ නියැලී සිටිති. මාලියන් සේවකයන්ගෙන් 15%ක් සේවා අංශයේ සේවය කරති.සෘතු විචලනයන් කෘෂිකාර්මික සේවකයින්ගේ නිරන්තර තාවකාලික විරැකියාවට හේතු වේ.
1991 දී, ජාත්‍යන්තර සංවර්ධන සංගමයේ සහාය ඇතිව, මාලි විසින් පතල් කේත බලාත්මක කිරීම ලිහිල් කරන ලද අතර එමඟින් පතල් කර්මාන්තයේ විදේශ උනන්දුව සහ ආයෝජනය අලුත් කිරීමට හේතු විය.දකුණු ප්‍රදේශයේ රත්‍රන් කැණීම් කරනු ලබන අතර අප්‍රිකාවේ (දකුණු අප්‍රිකාවට සහ ඝානාවට පසු) තුන්වන ඉහළම රන් නිෂ්පාදනය මාලි සතු වේ.
1999 වසරේ සිට මාලි හි ප්‍රමුඛතම අපනයන නිෂ්පාදනයක් ලෙස රත්‍රන් මතුවීම, කපු සහ අයිවරි කෝස්ට් අර්බුදවල ඍණාත්මක බලපෑම යම් තරමකට අවම කර ගැනීමට උපකාරී විය.අනෙකුත් ස්වභාවික සම්පත් අතර කයෝලින්, ලුණු, පොස්පේට් සහ හුණුගල් ඇතුළත් වේ.
විදුලිය සහ ජලය නඩත්තු කරනු ලබන්නේ Energie du Mali, හෝ EDM මගිනි, සහ රෙදිපිළි නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ Industry Textile du Mali, හෝ ITEMA විසිනි.මාලිහි විදුලි බලයෙන් අඩකට වඩා සමන්විත ජල විදුලිය මාලි කාර්යක්ෂමව භාවිතා කර ඇත. 2002 දී, මාලි හි 700 GWh ජල විදුලි බලය නිපදවන ලදී.
Energie du Mali යනු මාලි පුරවැසියන්ට විදුලිය සපයන විදුලි සමාගමකි. EDM වෙත ප්‍රවේශය ඇත්තේ නගරවල ජනගහනයෙන් 55%කට පමණි.
මාලි හි, මායිම් රටවලට සම්බන්ධ වන දුම්රිය මාර්ගයක් තිබේ. දළ වශයෙන් ගුවන් තොටුපළ 29ක් ද ඇති අතර, ඉන් 8ක හොද තත්වයේ ධාවන පථ ඇත.නාගරික ප්‍රදේශ ඔවුන්ගේ විශාල කොළ සහ සුදු කුලී රථ සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් පොදු ප්‍රවාහනය මත රඳා පවතී.