Mongolia

Mongolia(basa Mongol: Монгол Улс) magrupakeun hijinagaranu kakurung daratan diAsia Wétan, tepung wates jeungRusiadi kalér jeungRépublik Rahayat Cinadi kidul. Mongolia mangrupa pusatKakaisaran Mongoldinaabad ka-13, tapi dikawasaan kuDinasti Qingti ahirabad ka-17nepi ka hiji pamaréntah merdika diwangun jeung pitulunganUni Soviétdina1921. Tapi kamerdékaan Mongolia heunteu diakuan kuCinanepi ka taun 1949. SaenggeusKomunisngawasaanCina daratanteras ahirnya ngakuan kamerdékaan Mongolia. Saenggeus runtuhna Uni Soviét, Mongolia ngagemdémokrasi. Lega wewengkonna nu ampir sarua jeungAlaska, kalobaannana wewengkon Mongolia miboga taneuh nu saat: kalobaannana wewengkon mangrupategal jukut, eujeung pagunungan di bagian kulon jeung kalér jeungSagara Keusik Gobidi kidul. Mayoritas populasina étnisnaMongolnu ngagem agamaBuddha Tibétjeung hirupnanomad.
Bangsa Hunjadi katelah dina kapamingpinanModun KhaantiDinasti Tiongkoknu ngadalikeun jalur dagang di wewengkonTurkistan. Saterasnaperadaban Hunnuhancur babarengan jeung hancurnadinasti Hundi Tiongkok.
Populasibangsa Hunnungagabung ka wewengkonbangsa Cian-bi(136-181 Maséhi). Cian-bi jadi bangsa nu kuat jeung ngaluaskeun wewengkon jeung ngabagi tilu bagian nepi ka wétan nepi kaKoréadina kapamingpinanTanishikuai. Nepi ka éra kapamingpinanKabinen, bangsa Cian-bi ngalaman loba parebutan wewengkon. Taun 235, Kabinen maot jeung bangsa Cian-bi hancur.
Diwangun ku populasi sisa bangsa Cian-bi, bangsa Jujan nu musat dipagunungan Khangaimekar dina abad ka-5.
Bangsa Tukishnu diwangun ti peupeusanKarajaan Jujanngalegaan wewengkonna nepi ka samananjung Koréa jeungTiongkok. Populasi tibangsa Uighurmilu ngagabung dina 745 Maséhi. Bangsa Tukish jadi bangsa nu kuat di Mongolia.
Bangsa Uighur lahir ti bagian bangsa Tukish. Dina période 745 Maséhi, Uighur ngadalikeun jalur dagang ti Cina nepi ka wewengkon wétanAsia.
Abad X-XII, Mongolia dikawasaan Kitan nu musat diWalungan Liao,pagunungan Khyanganjeung ngawasaan wewengkon Mongolia dina taun 924 Maséhi. Dina 936 Maséhi, bangsa Kitan ngawasaan wewengkonBahainjeung 16 wewengkon Tiongkok kalér. Taun 1120, bangsa Kitan hancur.
Mongolia dikawasaan kuKarajaan Mongolnu ngawasaan tilu walungan jeungpagunungan Altainepi kawalungan Selenge. Karajaan ieu dipingpin ku Khabula Khaan (Kubilai khan). Incuna nu naminaYesugeingawangun Karajaan Mongol Khanlig. Yesudei maot taun 1170 jeung Karajaan Mongol kabagi kana sababaraha bagian. Murangkalihna nu naminaTemujinngawasaan Mongol. Dina wanci kapamingpinanna, Karajaan Mongol Khanlig jadi bagian nagara nu kuat.
Mongolia katelah di abad ka-13 dina kapamingpinanGénghis Khansabab bisa hasil nalukan rupa-rupa karajaan diÉurasia. Saenggeus maotna Génghis Khan, Mongolia dibagi kana sababaraha nagara bagian nu kuat jeung kapeupeus dina abad ka-14. Sakabéh nagara bagian teras ngahiji deui ka Mongolia awal jeung aya dina pamaréntahanTiongkok.
Dina 1921, ti pitulungUni Soviét, Mongolia merdéka ti Tiongkok. Hiji pamaréntahan komunis diwangun dina 1924. Dina éra 1990-an,Partai Révolusionér Rahayat Mongolia(MPRP) ngéléhan KoalisiUni Démokratik(DUC). Hal ieu mangrupa kumpulan ti rupa-rupa partéy démokratis. Koalisi DUC ngéléhan MPRP dina pamilu taun1996. Dina Pamilu taun2000, parlemén Mongolia dikawasaan ku MPRP. Dina pamilu2004, DUC jeung MPRP ngawangun koalisi pamaréntahan.
Dina11 Januari2005, sapuluh menteri di pamaréntahan koliasi mundurkeun awak jeung dina kondisi krisis. Aya 18 menteri dina pamaréntahan koalisi antara MPRP (nu saméméh namina partéy Komunis) jeung partéy Démokratik nu mangrupa payung politik bekas Perdana MenteriTsakhia Elbegdorj. partéy Démokratik ngan miboga 25 anggota di parlemén.
Eujeung legana nu salega 1.564.116 km²,Mongolia mangrupa nagara ka-19 pangluasna di dunya (saenggeusIranjeung saméméhPeru).
Géografi nagara ieu nyaétaGurun Gobidi bagian kidul jeung wewengkon pagunungan nu tiis di bagian kalér. Loba ogé wewengkon Mongolia diwangun kustépa. Titik pangluhurna di Mongolia nyaétaPasir KhüitendiTavan bogdnu luhurna 4374 m. Kalobaannana wewengkon nagara ieu ngarasaan panas di usum panas jeung tiis pisan di usum tiis (di bulan Januari suhu rata-ratana -30 °C).
Ulan Bator, ibu kota nagara ieu, mangrupa ibu kota nagara nu rata-rata suhuna panghandapna di dunya.
Mongolia kabagi kana 21 propinsi (aymguud; disingketaimagatawaaymag) jeung 1 kotamadya (hot) satingkat propinsi.