नेपाळ

नेपाळहा एकदक्षिण आशियाईदेशआहे. नेपाळचे क्षेत्रफळ एक लाख ४७ हजार १८१ वर्ग किलोमीटर आहे. नेपाळ हे जगातील तीनहिंदूबहुलराष्ट्रांपैकी एक आहे. नेपाळ हेहिमालयपर्वतराजीमध्ये वसलेलाभूपरिवेष्टित देशआहे. उत्तरेलाचीनसीमा असून, इतर सर्व बाजूंनाभारतदेश आहे. नेपाळचा क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने जगात ९३ वा क्रमांक असून लोकसंख्येच्या दृष्टीने ४२ वा क्रमांक आहे. नेपाळ हा जगातला एकमेव असा देश आहे ज्या देशाचाराष्ट्रध्वजहा आयताक्रुती नसून तो त्रिकोणी आहे.काठमांडूनेपाळची राजधानी असून देशातील सर्वात मोठे शहर आहे. काठमांडू भागात सुमारे ५० लाखांची वस्ती आहे. नेपाळ भौगोलिकदृष्ट्या संपन्न प्रदेश आहे. उत्तरेला हिमालय पर्वतरांगा असून जगातील सर्वोच्च दहा पर्वतशिखरांमधील आठ नेपाळमध्ये आहेत. जगातील सर्वोच्च शिखरमाउंट एव्हरेस्ट, (नेपाळी:सागरमाथा) नेपाळमध्ये आहे.समुद्रसपाटीपासून२०००० फूट (६०९६ मीटर) उंचीवरील सुमारे २४०पर्वतशिखरेआहेत.दक्षिणनेपाळमध्ये जमीनशेतीसाठीअतिशय समृद्ध असल्याने दाट लोकवस्तीचाशहरीभाग अधिक आहे.
नेपाळमधील सुमारे ८०% लोक हिंदू असून टक्केवारीच्या दृष्टीने जगातील सर्वाधिक हिंदू लोकसंख्येचा देश आहे. नेपाळी जातींचा विचार केला तर येथे ३० प्रकारचे गट आढळतात. त्यात-क्षेत्री(पहाडी(पर्वतीय/डोंगरी)क्षत्रिय),बाहुन(पहाडीब्राह्मण),मगर, थारू, नेवार, गुरूंग, तामाड, किरॉंत राई,लिंबू,यादव,शेर्पा, नेपाळी मियॉं, इत्यादींचा समावेश होतो. नेपाळी कामकाजदेवनागरीलिपीत चालते. पण त्यांच्यालिपीव भाषेत ३०बोलीआहेत. मात्र ‘नेवारी’ ही काठमांडूमध्ये प्रमुख भाषा आहे. नेपाळमध्ये जगातील १४ उंच शिखरांपैकी ८ आहेत. ही सर्व शिखरे ८००० मीटरपेक्षा उंच आहेत.   एव्हरेस्ट शिखर ८८५० मीटर उंचीचे येथेच आहे. यालासागरमाथाम्हणतात.हवामानपाहतानोव्हेंबरतेमार्चकाठमांडू थंड असते.जानेवारीमध्येमात्र कमालीची थंडी असते.एप्रिलतेजून३२ अंशसेल्सियसतापमान असते. जून –जुलैमात्र येथे संपूर्णपावसाळाअसतो. इतर महिन्यात मात्र हवामान उत्तम असते.सकाळी९ तेसंध्याकाळी६ पर्यंत इथली कार्यालये चालतात आणिशनिवार-रविवारत्यांना सुटी असते. इथले , ९०% लोक शेती आणिपर्यटनउद्योगावर आपली गुजराण करतात.यातूनच ते परकीयचलनमिळवतात. त्यांचे दरडोई २१० यु.एस .डॉलरम्हणजे १०,५००/-रुपये उत्पन्न आहे.बौद्ध धर्माचेयेथे सुमारे १५% आहे, बौद्ध लोक जरी अल्पसंख्य असले तरी नेपाळशी बौद्ध धर्माचे दृढ आणि अतूट नाते आहे. नेपाळमध्ये बहुतांश वेळाराजेशाहीहोती. १७६८ पासून शाह घराण्याची राजवट होती. राजा पृथ्वी नारायण शाह यांच्या राजवटीमध्ये अनेक छोट्या स्वतंत्र राज्यांना एकसंध नेपाळमध्ये समाविष्ट केले गेले.नेपाळ कम्युनिस्ट पक्षाच्यानेतृत्वाखाली सुमारे दहा वर्ष चाललेल्या लोकचळवळीचा आणि नेपाळमधील प्रमुख राजकीय पक्षांनी सतत काही आठवडे केलेल्या संपानंतर अखेर २२ नोव्हेंबर, २००५ रोजी एक १२ कलमी मसुदा तयार करण्यात आला. २८मे, २००८ रोजी झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये जनतेने मोठ्या प्रमाणात राजे ज्ञानेंद्र यांच्या विरोधात मतदान करून संघीयलोकशाहीनेपाळची स्थापना केली. २३ जुलै, २००८ रोजीराम बरन यादवयांनी नेपाळचे पहिलेराष्ट्रपतीम्हणून शपथ घेतली.
नेपाळ येथील राजांची तलेजूभवानी कुलदेवता आहे. तलेजूभवानी म्हणजेचतुळजा भवानीहोय.
नेपाळ देश हा १४ अंचलांमध्ये विभागला गेलेला आहे.-
नेपाळ एक धर्मनिरपेक्ष देश असून तेथे बहुसंख्याक लोकहिंदूआहेत. याशिवाय तेथेबौद्ध,मुसलमान,ख्रिस्तीधर्मीय सुद्धा आहेत.
नेपाळचे अर्थतंत्र पर्यटनावर आधारित आहे. यांत सामान्य पर्यटन तसेच गिर्यारोहण पर्यटन दोन्ही आहेत.
मोठ्या प्रमाणात येथील कामगार बाहेर देशात कामाला जातात. यांतभारतातकामाला येणाऱ्यांची संख्या मोठी आहे.
नेपाळ किंवा नेपाळचा प्रवास या विषयावर मराठीत अनेक पुस्तके आहेत. त्यांपैकी सर्वात जुने पुस्तक संपतराव गायकवाड यांनी लिहिलेले ’नेपाळचा प्रवास’ हे आहे. हे पुस्तक इ.स. १९२८ साली प्रकाशित झाले होते.