Dinastiyang Song

AngdinastiyangSong([sʊ̂ŋ];Tsino:宋朝;pinyin:Sòng cháo; 960–1279) ay isangimperyal na dinastiyang Tsinona nagsimula noong 960 at tumagal hanggang 1279. Ang dinastiya ay itinatag niEmperor Taizu ng Songkasunod ng kaniyang pag-agaw sa trono ngHuling Zhou, na nagtatapos saPanahon ng Limang Dinastiya at Sampung Kaharian. Ang Song ay madalas katunggali ang mga kapanahunang dinastiyangLiao,Western Xia, atJin. Sa naglaon ay nasakop ito ngdinastiyang Yuanna pinamunuan ng mgaMongol.
Ang pamahalaang Song ay ang una sa kasaysayan ng mundo na naglabas ng mgasalaping papelo tunay na perang papel sa buong bansa at ang unang gobyerno ng Tsina na nagtatag ngisang permanenteng nakatayong hukbong-dagat. Sa dinastiyang din ito ang unang nakita ang paggamit ngpulbura, pati na rin ang unang pagtanto satunay na hilagagamit ang isangaguhon.
Ang dinsatiyang Song ay nahahati sa dalawang magkakaibang panahon: Hilagang Song at Timog Song. Sa panahon ngHilagang Song(Tsino:北宋; 960–1127), ang kabesera ng Song ay nasa hilagang lungsod ngBianjing(ngayon ayKaifeng) at kontrolado ng dinastiya ang karamihan sa ngayongSilangang Tsina. AngTimog Song(Tsino:南宋; 1127–1279) ay tumutukoy sa panahon matapos mawala sa kontrol ng Song ang hilagang kalahati nito sa dinastiyang Jin na pinangunahan ng mgaJurchensaDigmaang Jin–Song. Sa panahong ito, ang gobyerno ng Song ay umatras timog ngYangtzeat itinatag ang kabesera nito sa Lin'an (Hangzhoungayon). Bagaman ang dinastiyang Song ay nawalan ng kontrol sa tradisyonal na "lugar ng kapanganakan ng sibilisasyong Tsino" sa tabi ngIlog Dilaw, ang ekonomiya ng Song ay nanatiling malakas, dahil ang imperyo ng Timog Song ay mayroong isang malaking populasyon at produktibong lupain sa agrikultura. Ang dinastiyang Timog Song ay lalong nagpalakas sa hukbong pandagat nito upang ipagtanggol ang mga katubigan at hangganan nito at upang magsagawa ng mga misyon sadagatsa ibang bansa. Upang maitaboy ang Jin, at kalaunan ang mga Mongol, ang Song ay bumuo ng bagong rebolusyonaryong teknolohiya ng militar na pinalakas ng paggamit ng pulbura.
Noong 1234, ang dinastiyang Jin ay sinakop ng mga Mongol, na kinontrol ang hilagang Tsina, humantong sa hindi kaaya-ayang ugnayan sa Timog Song. SiMöngke Khan, ang ika-apat naDakilang KhanngImperyong Mongol, ay namatay noong 1259 habang kinubkob ang kastilyo ng bundokDiaoyucheng,Chongqing. Ang kainyang nakababatang kapatid na siKublai Khanay ipinahayag bilang bagong Dakilang Khan, kahit na ang kaniyang pag-angkin sa puwesto ay bahagya lamang kinikilala ng mga Mongol sa kanluran. Noong 1271, ipinahayag ni Kublai Khan na siya angEmperador ng Tsinaat itinatag ang dinastiyang Yuan.Matapos ang dalwang dekada ng tagpi-tagping digmaan,sinakopni Kublai Khan ang dinastiyang Song noong 1279, matapos nagdusa ang South Song saLabanan ng Yamen. Angpagsalakay ng mga Mongol, sa kalaunan, ay humantong sa muling pag-iisa ng mga Tsino sa ilalim ng dinastiyang Yuan.
Ang populasyon ng Tsina ay dumoble sa laki noong ika-9, ika-10, at ika-11 siglo. Ang paglaking ito ay naging maaari sa pamamagitan ng pinalawak napaglilinang ng palaysa gitna at katimugang Song, ang paggamit ng maagang hinog na bigas mula sa timog-silangan at timog Asya, at ang paggawa ng laganap na mga labis na pagkain.Ang senso ng Hilagang Song ay nakapagtala ng 20 milyong sambahayan, doble ng mga dinastiyangHanatTang. Tinatayang ang Hilagang Song ay may populasyon na 90 milyong katao,at 200 milyon sa panahon ngdinastiyang Ming.Ang dramatikong pagtaas ng populasyon na ito ang nagsulong ng isangrebolusyon sa ekonomiya sa premodernong Tsina. Ang pagpapalawak ng populasyon, paglaki ng mga lungsod, at ang paglitaw ng isang pambansang ekonomiya ay humantong sa unti-unting pag-atras ng pamahalaang sentral mula sa direktang paglahok sa mga gawaing pang-ekonomiya. Ang mas mgamababang edukadonagtamo ng isang malaking tungkulin sa pangangasiwa at gawaing lokal. Ang mga itinalagang opisyal sa mga sentro ng bayan at panlalawigan ay umasa sa mga iskolaring dalubhasa para sa kanilang mga serbisyo, pagtataguyod, at lokal na pangangasiwa.
Ang buhay panlipunan sa panahon ng Song ay buhay na buhay. Ang mga mamamayan ay nagtipon upang tingnan at ipagkalakalan ang mahahalagang likhang sining, ang populasyon ay nagsalamuha sa mga pampublikong pagdiriwang at mga pribadong club, at ang mga lungsod ay mayroong buhay na buhay na mga baryo. Ang paglaganap ng panitikan at kaalaman ang napahusay ng mabilis na paglawak ngpaglilimbag sa pamamagitan ng bloke ng kahoyat ang pag-imbento ng ika-11 siglongpaglilimbag sa pamamagitan ng uring nalilipatpaglilimbag. Ang teknolohiya, agham, pilosopiya, matematika, at inhinyeriya ay umunlad sa panahong Song. Ang mga pilosopo tulad ninaCheng YiatZhu Xiay muling nagbigay ng sigla saConfucianismosa pamamagitan ng bagong komentaryo, na nagpasok ng mga kaisipangBudismo, at binigyang diin ang isang bagong pagsasama ng mga klasikong teksto na naglabas ng pangunahing doktrina ngNeoconfucianismo. Bagaman ang institusyon ng mgapagsusulit para sa serbisyo sibilay umiiral na mula pa noongdinastiyang Sui, naging higit na tanyag ito sa panahon ng Song. Ang mga opisyal na nagkamit ng kapangyarihan sa pamamagitan ng pagtagumpay sapagsusuri ng imperyalay naging nangungunang salik sa paglipat mula sa mga naghaharing-uri mula samilitar-aristokratikrasyapatungo sa mga naghaharing-uri mula saiskolar-burokrata.