Pusa

AngPusa,Felis catus, oFelis silvestris catus(Ingles:Cat;kutingkapag bata) ay isang hayop na inaalagan ng tao. Kadalasang hinuhuli nito ang mgabubuwitatibon.Isang karniboro ang mga pusa o mga mamalyang kumakain ng karne na kabilang sa pamilyangFelidae.  Naging alagang domestikado ang mga pusa na may higit na sa 3,000 mga taon, at tanyag sila bilang mga alagang hayop sa bahay.  Una silang naging domestikado o "pusang-bahay" at inalagaan dahil kumakain sila ng mga peste, subalit nang lumaon inalagaan sila dahil sa pagiging palakaibigan at mabuting kasama sa buhay.
Ginagamit din ang salitang "pusa" para sa ibang mga kasapi ngFelidae: ang mga malalaking pusang tulad ngliyon,tigre, at iba pa; at maging para sa mga pusang-gubat nalynx,puma, at iba pa.  Maiilap ang mga pusang ito at maaaring maging labis na mapanganib.  Maraming mga uri ng ganitong mga pusa.
Batay sa katawagangIngles, tinatawag naReynaangbabaeng pusa, samantalangTomnaman anglalaking pusa.
Ang lahat ng mga modernongcarnivorakabilang ang mga pusa ay nag-ebolbmula sa hayop naMiacoideana lumitaw mga 65 hanggang 33 milyong taon ang nakalilipas. Ang espesyeng  Miacoid ay nagpalitaw sa espesyngProailurus(na nangangahulugang "unang pusa" at tinatawag ring "Leman's Dawn Cat") na lumitaw mga 30 milyong taon ang nakalilipas at pangkalahatang itinuturing na ang unang "tunay na pusa".Mayroon ibang mga tulad ng pusang espesya bago angProailurusngunit hindi sa loob ng pamilya ng order na Carnivora. Ang pagtaas ng disparidad hanggang sa panahong SimulangMiosenoay nangyari sa panahon nang ang ilang mga fossil na feliform ay natagpuan sa Hilagang Amerika. Ang mga hypercarnivorous nimravid feliform ay ekstinkt sa Hilagang Amerika pagkatapos ng 26 milyong taon ang nakalilipas at ang mga felid ay hindi dumating sa Hilagang Amerika hanggang sa panahong GitnangMiosenosa paglitaw ngPseudaelurus. AngPseudaelurusay tumawid sa Hilagang Amerika sa daan ng Lupaing Tulay ng Bering strait mula sa nakapagpatuloy na mga populasyon sa Asya 18.5 milyong taon ang nakalilipas. Ang lahat ng mga modernong pusa ay nagmula saPseudaelurus. Ang mga  Nimravid ay mga hayop na may ngiping saber na tulad ng pusa ng pamilyangNimravidae. Bagaman hindi mga "tunay na pusa" sa pamilyangFelidae, ang mga Nimravidae ay itinuturing na kapatid nataxonng mga felid. Ang mga ito ay mga  basal feliform ngunit ang eksaktong paglalagay ng mga ito sa loob ng pangkat na Carnivora ay hindi pa rin matiyak. Sa pisikal, ang Nimravidae ay kamukha ngSmilodonna kalaunang nag-ebolb ng maraming milyong taon. Ang Nimravidae ay naging ekstinkt rin sa Hilagang Panahon sa panahon ng "puwang ng pusa".
Ang ebidensiyanghenetiko, morpolohikal at arkeolohikal ay nagmumungkahing ang domestikadong pusa(house cat) aydinomestikamula saAprikanong pusang ligaw(African wild cat) mga 10,000 hanggang 8,000 taon ang nakalilipas saFertile Cresecent.
Ang mga pusa ay naipangalang siyentipikong pangalan naFelis catusniCarl Linnaeussa ika-10 edisyon ngSystema Naturaena nailathala noong 1758.
Ang karaniwang haba ng isang pusa ay 46 cm mula ulo hanggang pwet at 23 cm mula paa hanggang ulo.Mas malaki ang mga lalaki kaysa sa mga babae. Ang karaniwang timbang ay 4 o 5 kg.
Ang kuko ng mga pusa ay nailalabas-pasok.Kapag nakatago ang kuko ng pusa, mas napapanatili ang pagkatulis nito. Mas matulis ang kuko ng pusa sa harap na paa kaysa sa likurang paa.
Tuwing nahuhulog ang isang pusa mula sa mataas na lugar, naiikot nito ang katawan at nailalapag ang paa. Nagagawa nila ito kapag ang taas ng lugar ay lagpas 90 cm.
Ang mga pusa ay isang superpredatoratespesyeng mananakop. Kabilang sa mga kinakain nito ang mgadagaatibon. Sa Australia, ang pusa ay responsable saekstinksiyonng hindi bababa sa 20 katutubongmamalyasa bansang ito.
Ayon sa ilang mgahistoryanat mgaarkeologo, ang mga pusa ay unang inalagaan sa sinaunangEhipto. Sa sinaunang Ehipto, ang mga pusa ay itinuturing at sinasamba bilang mga diyos at diyosa at mayroong isang diyos na nagngangalangBastetsa Ehipto na mukhang pusa o isang babaeng leon. Ang mgaRomanoang nagdala ng mga pusa sa Ehipto papuntangEuropa. Dinala naman ng mga taga-Europa ang mga pusa sa paglalayag nila sa mga barko at nung dumating sila sa iba't ibang parte ng mundo, kasama nila ang kanilang mga alagang pusa at sila o ang mga taga-Europa ang nagdala ng mga pusa sa iba't ibang parte ng mundo.
Noong 1233, itinatag niPapa Gregorio IXanginkisisyonat nagpadala ng mgadecretalkung saan inituos na sunugin ang mgaerehe. Sa pamamagitan ng pagpapahirap at inkisisyon niKonrad von Marburg, natuklasan ang isang kultongLuciferianona sumasamba kaySatanassa anyo ng isang itim na pusa. Inilarawan savox in Ramani Papa Gregorio IX ang inisiasyon ng mga kasapi sa kultong ito. Dahil dito, nagkaroon ng pamahiin sa Europa kung saan ang itim na pusa ay inuugnay kay Satanas at pagsusunog ng mga pusa sa Europa at Pransiya ay naging libangan ng mga mamamayan  na pinaniniwalaang ng ilang historyan na nag-ambag sa pagkalat ng salot naItim na Kamatayanna pumatay ng hanggang 200 milyong tao noong ika-14 siglo.
SaYpres,Belgium, isang kustombre ng paghahagis ng mga pusa mula sabelfryng mga simbahan at pagkatapos ay susunugin ang mga pusang ito ay dinadaos tuwing pista ng mga pusa naKattenstoetna nagpatuloy hanggang 1817 bagaman patuloy pa rin itong dinadaos hanggang sa kasalakuyan gamit ang pinalamanang pusa.
SaDenmark, saFastelavn,ang mga pusa ay binubugbog hanggang mamatay upang palayasin ang masasamang espirito tuwingSemana santa.
Mayroong kasabihan na nagsasabi na kapag may nakita kang itim na pusa na dumadaan malapit sa tao, ang tao ay mamalasin. AngManeki-nekoay usang pigurang pusa na karaniwang nilalagay sa harap ng mga tindahan bilang pampasuwerte. Ayon din sa mga ibang kasabihan, may siyam na buhay ang mga pusa.