Chhek lîm pat im

Tshik lîm pat im(hàn-gú: 戚林八音;pîng-uē-jī: Chék Lìng Báik Ĭng), sīTiong-kokHok-tsiuū-miâ ê tē-hngūn-tsheh[en]. Hong-im 30jī-biókah it-jī-tiāu tshut4-siañ, 15 siañ kū-tsài.BingKa-tsīngê sî-tsūn,Tshik Kè-kong(poj: Chék Gié-guŏng ) ji̍p-Bânthuèo. Liáu-āu, uân-sîng "Tshik tsham-tsiòng pat-im jī-gī piān-lám" (poj: Chék Chăng-cióng Báik Ĭng Cê-ngiê Biêng-lāng;hàn-gú: 戚參將八音字義便覽).TshingKhong-hiê sî-tsūn, tshái-tshú "jī-gī" (字義) ê tsing-iàu lî-tshiáñ kán-huà í-ê ì-sù kiat-kòo, kái-tìng-liáu tsiânn-tsò "Thài-sú Lîm Pik-san sian-sing tsu-gio̍k tông-sing" (poj: Tái-sṳ̄ Lìng Pék-săng Sĭng-săng Ciŏ-ngṳ̆k Dùng-sĭng;hàn-gú: 太史林碧山先生珠玉同聲) tsit-pún tsheh."Tshik-lîm pat-im" (戚林八音) tsik-uî "Tshik tsham-tsiòng pat-im jī-gī pēn-lám" (戚參將八音字義便覽) kah "Thài-sú Lîm Pik-san sian-sing tsu-gio̍k tông-sing" (太史林碧山先生珠玉同聲) jī-pōoūn-suê ha̍p-tìng-pún.İú-kuan tsit nn̄g-pún êtsok-tsiá[en]sī siáñ-lâng, bo̍k-tsên iah-koh bô bîng-khak ê khó-tsìng. Tsit nn̄g-pún tsheh ê ha̍p-tìng-pún sī-iûHok-tsiu lâng"Tsìn An" (晉安) huê-tsi̍p tī 1749-nî iū-koh tsò sū,Hok-tsiutē-i̍k êgú-gêntsik-í "Pat-im" (八音) tòng-tsòjī-sûkui-huān. Káukin-á-ji̍tí-king ū 250 guā-nî, "Tshik-lîm pat-im" (戚林八音) sī gén-kiúHok-tsiu-uēim-ūn[en]ê tiōng-iàutù-tsok.
Hēn-tsūn siōng kóo-tsá êpán-pún"Tshik lîm pat im ha̍p-tìng" (戚林八音合訂), sīKhên-liôngnî-kan ê "Ha̍k-hái-tông" (學海堂) bo̍k-khik-pán. M̄-ku liû-thuân siōng-kài-tuā tiāñ-tiāñ hông huan-ìn ê pán-pún uî "Bîn-kok sik-iōng kái-liông Tshik lîm pat im ha̍p-tìng" (民國適用改良戚林八音合訂), 1912-nî ê tshoo-pán. Lán sóo-kóng-ê kái-liông, tio̍h-sī kàu-tìng tsi̍t-kuá tshò-gōo, koh-tsài tsing-ka sañ-kha nn̄g-pōo tiāñ-tiāñ sóo-iōng ê tsi̍t-kuá jī-sû.TehBân-hâu kuānmā-ū tsi̍t-pún 1840-nî tshut-pán ê "Tsi̍p-sin-tông" (集新堂) tsông-pán.
"Tshik pún" (戚本) ê pen-tsip-tsiá khiā-miâ "Sann-san Tshài Tsì-phuàñ Khai-pik sī" (三山蔡士泮開璧氏). "Lîm pún" (林本) ê pen-tsip-tsiá khiā-miâ "Bân-tiong Tîng-san Tîn Tho-iá jîn-sī" (閩中藤山陳他也人氏). Nńg-lâng tsin-si̍t señ-miâ sin-sè, kàu kin-á-ji̍t lóng-bô khak-si̍t khó-kù. Tsit nn̄g-pún tsheh kàu "Ha̍p-tìng-pún" (合訂本) tsìn-tsîng, lóng-iōng tshau-pún lâi thuân-lio̍k. Tsū "Ha̍p-tìng-pún" (合訂本) khai-sí khah-ū khik-pún. M̄-koh Tsìn An tàu-té sóo huê-tsi̍p kàu-tsìng tá-tsi̍t-kuá sū-hāng, mā bô-huat-tōo lâi khó-tsìng1.
Tshik Kè-kongsīSuañ-tangjîn-sū, i bô-siáñ khó-lîng ē-hiáng siáHok-kèn-uēêūn-su, tehkuan-hongkì-tsàilāi-té mā-bô kóng-tio̍h Tshik Kè-kong ū-siá "Tshik lîm pat im" (戚林八音) tsit-pún tù-tsok ê tsit-khuán suè-huat tsi-luī.Lô Siông-puê[zh]kah kî-thañ ê ha̍k-tsiá mā lóng jīm-uî "Tshik pún" (戚本) sī-uîTîn Tē[zh]sóo-siá hi̍k-tsiá sóo pian-tsip.M̄-ku "Tshik pún" (戚本) hap Tîn Tē ê sóo-tsai ê tù-tsok tsi-kan tsûn-tsāi put-siáu tsha-i̍k.Teh tuā-to-sòo hēn-tāi ê ha̍k-tsiá siong-sìn "Tshik pún" (戚本) sī-iû "Tshài Tsì-phuàñ" (蔡士泮) sóo-siá, m̄-koh kî-thañ ê sìn-sit tō lóng put-bîng.
"Lîm pún" (林本) ê kiat-kòo hām "Tshik pún" (戚本) khah sio-kāng, Lîm-pún sī tsiò-tio̍h "Lîm Pik-san" (林碧山) tsí-miâ. Lîm Pik-santsik-kuàn[zh]sīHok-kènBân-hâu-kuānjîn-sū, thong-kuè 1688-nîkho-kúliáu-āu tehHô-pakté-tsiām tsò-kuè kui-nî kuañ. "Tshik lîm pat im" (戚林八音) sîng-sū nî-tāi khó-lîng siōng-tsá tī 17 sè-kí bua̍t, put-jī-kò pìng-bô kì-tsài piáu-bîng Lîm Pik-san huat-piáu kuè jīm-hôha̍k-su̍t[en]tù-tsok.[4]:27 Līng-guā tuā-to-sòo hēn-tāi ha̍k-tsiá siong-sìn "Tshik pún" (戚本) sī-iû "Tîn Tho-iá" (陳他也) sóo-siá--ê, put-kò kî-thañ ê sìn-sit kâng-khuán lóng put-bîng.
Pîng-uē-jīêsì-siañsī "Piâñ Sióng Khì Ji̍p" (poj: Bìng Siōng Ké̤ṳ Ĭk,hàn-gú: 平上去入), ki-pún-siōng iûsì-siañ"Piâñ Sióng Khì Ji̍p" tsoo-sîngpeh-êsiañ-tiāu(poj: siăng-diêu); piáu-sī z̦û-hā:
(1). Siōng-hā (上下), (2). Siōng-siōng (上上), (3). Siōng-khì (上去), (4). Siōng-ji̍p (上入), (5). Hā-pîng (下平), (6). Hā-siōng (下上), (7). Hā-khì (下去), í-kip (8). Hā-ji̍p (下入).
KahBân-lâm-gúluī-tsi̍p ngá-sio̍k-thong si̍p-ngóo-im,tōo-kang-su si̍p-ngóo-imtíng-tíngtsia-êūn-susiә-kāng,Bān-tang-gúHok-tsiu-uēpîng-uē-jīmā-ū si̍p-ngóo im ê huat-ténkì-lio̍k;pîng-uē-jīê 15-êsiañ-biópiáu-sī z̩û-hā:
Tû-liáu hēn-tāiHok-tsiu-uētsiâñ bîng-hén ê[n]/[l]lióng-im put-hun, hēn-tāiBân-tangtē-khu gú-gên êsiañ-bióket-kòo ki-pún hām "Tshik lîm pat im" (戚林八音) tsit-púntsutshut-tsheh ê sî-tsūn sio-kāng.
"Tshik lîm pat im" ( 戚林八音) lāi-té iah-koh kì-lio̍k tio̍h iōng hit-tang-tsūn ê Hok-tsiu-uē lóng-tsóng 33-êūn-biósiá-tsiū ê jī-sû. ("Kim", "Muî", "Tsia", "Jióng" ("金", "梅", "遮", "冗"))
Kuè-khì kuí-ā-ê sè-kí, Hok-tsiu-uē huat-sing-liáu 3-ê tsú-iàu ê piàn-huà. (1). Khui-pè ūn-bió, tsik-sī siōng-khì, siōng-ji̍p hām hā-khì tíng-tíng ê jiu tehtíng-tíngkhuân-kíng tsi-hā tsuán-huà tsó in-ê khui ê hîng-sik; (2).[iu]kap[ieu],[ui]kap[uoi]ê kap-tsò-hué; (3). Ūn-bué[-k]kap[-ʔ]ê sañ-lām-tsham.
Kuí-ā-êsè-kíí-lâi, "Tshik lîm pat im" lóng hông tong-tē ê lâng iōng-tsòHok-tsiu-uēê kuân-ui tsham-khó. "Tshek lîm pat im" iah-koh tsiâñ-tuā ê tshiok-tsìn Hok-tsiu tsá-kî se-hong thuân-kàu-sū ha̍k-si̍p, gián-kiú Hok-tsiu-ue ê tsham-khó-su.Bí-koksûn-tō-tsong[en]thuân-kàu-sūMoses Clark Whitetshut-pán tē-it pōo gián-kiú Hok-tsiu-uē ê gián-kiú su-tsik.tuì "Tshik lîm pat im" tsit-pún tshehMoses Clark Whiteán-ne siá:
Uī-tio̍h tit-tio̍h pí huán-tshet hām hàn-jī koh-khah kán-tsia̍t ê piáu-sī siañ-ūn-bió ê hē-thóng,Moses Clark Whitethàn-iūñ[en]ing-gúgú-gên ha̍k-kaWilliam Jone[en]ê tsuán-im hong-huat; tsit-khuán tsuán-im-huat ē-tàng kāÌn-tōo,Thài-pîng-iûñkahPak-Bí-tsiutíng-tíngtē-khu êgú-giân, iōngLatin jī-bókā sóo-ū ê siañ-ūn-bió lóng phing-siá tshut--lâi.Tsū-án-neMoses Clark Whiteiah uân-sîng Hok-tsiu-uē siōng-tsá ê tsuán-siá khang-khuè.
14 ê sing-bió (lîng sing-bió ah-bē siá) hām 9 ê guân-im sī:
Moses Clark Whiteê tsuán-siá āu-lâi hōo āu-tāi ê ha̍k-tsiá  put-tuān lâi siu-tsìng, tsia-ê im-ūn piau-tsún-huà liáu-āu tsik-sīpîng-uē-jī.