Moldova

Républik Moldova(basa Romania:Republica Moldova) mangrupanagaranu aya di antaraRumaniajeungUkraina, diÉropa Wétan. Moldova teu miboga aksés kalaut.
Dina jaman baheula, Moldova mangrupa bagian tiDacia, nu labuh ka kawasaRomawi. Kalobaannana ti wewengkon Moldova mangrupa bagian tiKapangéranan Moldaviadina abad patengahan. Bagian wétan kapangéranan ieu teras dianéksasi kuKakaisaran Rusiadina taun1812jeung wewengkon ieu kawanoh minangkaBessarabia. Nalika pambubaran Kakaisaran Rusia taun 1917,Républik Démokratik Moldaviadiwangun, nu saterasna ngagabung jeungRomania Rayadina taun1918. Dina taun1940, BessarabiadikawasaankuUni Soviét, jeung dibagi antaraRépublik Sosialis Soviét UkrainajeungRépublik Sosialis Soviét Moldova. Kalawan labuhna Soviét taun1991, Moldova ngadéklarasikeun kamerdékaanna.
Nagara ieu mangrupa nagara démokrasi parleménter, kalawan présidén salaku pupuhu nagara jeung perdana menteri salaku pupuhu pamaréntahan. Moldova mangrupa anggota PBB,WTO,OSCE,GUAM,CIS,BSEC, jeung organisasi internasional lianna. Moldova ayeuna ngusahakeun sangakan ngagabung kaUni Éropa.
Kira-kira ¼ padumuk Moldova masih hirup kalawan pangasilan kirang ti $2 per poé.
Dina jamanNéolitik, wewengkon Moldova mangrupa puseurparadaban Cucuteni-Trypillia. Paradaban nu lumangsung ti taun 5500 nepi ka 2750 SM ieu geus nyahotatanén,ingon,pamoroan, jeunggagarabah.Dinaéra klasik,bangsa Dacianyicingan wewengkon Moldova. Antaraabad ka-1nepi kaabad ka-7, wewengkon ieu dikawasa kuKakaisaran Romawi. Lantaran aya dina rute antaraAsiajeungÉropa, wewengkon Moldova modérn ditarajang turut-tumurut ku sééGoth,Hun,Avar,Magyar,Pecheneg,Cuman, jeungMongol.
Dina taun1359,Kapangéranan Moldaviadiwangun. Kapangéranan ieu minangkatributaryKasultanan Utsmaniyahkalawan hak otonomi internal taun1538. LiwatTraktat Bukares 1812, Utsmaniyah masihan wewengkon wétan Moldavia (katelah minangkaBessarabia) kaKasultanan Utsmaniyah. Bagian kulon Moldavia (nu sanés wewengkon Moldova modérn) tetep minangka kapangéranan otonom, jeung dina taun1859bareng jeungWallachiangawangunKarajaan Romania.
SanggeusRévolusi Rusia 1917,Républik Démokratik Moldaviadiproklamasikeun. Salajengna, républik ieu ngahiji jeungRomania Rayataun1918. Dina28 Juni1940, basaPerang Dunya II, Romania narimaultimatum ti Uni Soviét.Romania kapaksamasihanBessarabiajeungBukovina Kalérka Soviét pikeun nyingkahan perang.Ku Soviét, wewengkon éta teras dibagi antaraRépublik Sosialis Soviét UkrainajeungRépublik Sosialis Soviét Moldova. Dina taun1991, Uni Soviét éléh, jeung Moldova ngadéklarasikeun kamerdékaanna dina27 Agustus1991.
Dina Séptémber1990, pamaréntahan séparatis diwangun diTransnistria(wewengkon Moldova). Sanggeus [[Perang Transnistria|perang taun1992]], Transnistria sacarade factomerdéka, tapi euweuh anggota PBB nu ngakuan kamerdékaanna.
Moldova ngalaksanakeun pamaréntahan républikparleménternudémokratisjeungrépréséntatif.Konstitusi Moldova 1994ngatur lumangsungna pamaréntahan.
Badan législatif Moldova nyaétaParlemén Moldova(Parlament), nu miboga 101 korsi jeung anggotana dipilih saban opat taun. Pupuhu nagara Moldova nyaétaprésidén, nu dipilih ku parlemén. Présidén bisa nunjukperdana menterinu kagungan tugas salaku pupuhu pamaréntahan jeung bisa nunjuk kabinét. Institusi yudikatif dilaksanakeun kuPangadilan Konstitusional Moldova.
Sanggeus miboga kamerdékaanna, Moldova mimiti muka hubungan jeung nagara-nagara Éropa. Moldova ngagabung kaDéwan Éropa,PBB,OSCE,NACC,WTO,IMF,Bank Dunya,Francophonie, jeungEuropean Bank for Reconstruction and Development. Moldova ogé ngusahakeun néang paréngséan rapih dina konflik diTransnistriakalawan ménta bantosan médiasi internasional.
Moldova mangrupa nagara nu aya diÉropa Wétan. Posisi Moldova aya dina koordinat 45°28' - 48°28' kalér jeung 26°40' - 30°06' wétan.Luas nagara Moldova nyaéta 33.843 km², kalawan luas wewengkon daratan kira-kira 33.371 km² jeung luas caina 472 km².
Kalobaannana ti wewengkon Moldova aya di antara dua walungan, nyaétaWalungan DniesterjeungPrut. Wates kulon Moldova diwangun ku walungan Prut, samentara walungan utama di wétan nyaéta Dniester nu ngalir ti kalér ka kidul.
Nagri ieu teu boga aksés ka laut sanajan aya di deukeutLaut Hideung. Kalobaannana ti wewengkon Moldova loba papasiran, tapi kaluhuran teu pernah leuwih ti 430 m (1,411 ft). Puncak pangluhurna di Moldova nyaétaPasir Bălăneşti. Papasiran di Moldova mangrupa bagian ti Dataran Luhur Moldavia, nu sacara géologis asalna téh tiPagunungan Carpathia. Di kidul Moldova aya dataran handap nu disebutdataran Bugeac.
Moldova miboga 745 rupa taneuh, jeung 75% di antaranachernozem, 10% taneuh leuweung soklat jeung kulawu, 7% taneuh dataran caah jeung padang jukut, sarta 8% mangrupa rupa taneuh nu séjén.53% taneuh Moldova dipaké pikeun ngawuluju taneuh, 14% pikeun tatanén gandum, 13% pikeun ladangpastura, 9% leuweung jeung 11% sésana pikeun kagunaan kagunaan lian.
Végétasi utama Moldova nyaétastépa leuweung, nu diwangun ti tegal jeung leuweung.Dina abad ka-19, wewengkon leuweung Moldova ngirang drastis lantaran dikonvérsi kana lahan tatanén. Di Moldova aya kira-kira 2.300 rupatutuwuhan, 68 rupamamalia, 270 rupamanukjeung kira-kira 10.000 rupainvértébrata.
Moldova miboga lahan tatanén nu alus, tapi ngan miboga saeutik sumber daya mineral.Sumber daya alam Moldova mangrupa material wangunan, bahan atah semén, kaca, jeung beusi. Di nagara ieu aya ogé saeutik lahan minyak jeung gas.
Moldova kabagi kana 32 distrik (raionul), tiga munisipalitas (Bălţi,Kishinev,Bender) jeung dua wewengkon otonom (GagauziajeungTransnistria). Aya 65 kota jeung 917 komune di Moldova.
Di handap ieu nyaéta daptar distrik di Moldova:
Status ahir Transnistria masih dipaséaan sabab pamaréntah puseur heunteu ngawasaan wewengkon éta.
KalawanPDB per kapita(PPP) $2.842,Moldova mangrupa nagara nu pangmiskinna diÉropa.Moldova teu miboga sumber daya mineral nu gedé, janten ékonomina ngagantung kanaagrikultur.
Taneuh nu subur jeung iklim nu sedeng ngajadikeun Moldova salaku panyuplai utama produk agrikultur di Éropa Tenggara. Nagara ieu katelah kanawine-na. Moldova miboga lahan anggur saluas 147.000héktar.
Nagri ieu kedah ngimporminyak bumi,batu bara, jeunggas alampikeun minuhan kabutuhan énerginya. Kalobaannana ti sumber daya diimpor tiRusia. Moldova masih ngusahakeun néangan invéstor dina widang énergi.
Di Moldova, aya jalur karéta api sapanjang 1,138 km (707 mi) jeung jalan bébas sapanjang 12,730 km (7,910 mi). Jalan asup utama ka Moldova liwat udara nyaétaBandar Udara Internasional Kishinev.
Dumasar kana sénsus taun 2004,Moldova dikira-kira miboga populasi 3.938.679 jiwa (kaasup Transnistria jeung Bender). 69.62% ti padumuk Moldova mangrupabangsa Moldova. Étnis lian di Moldova nyaétaUkraina(11.23%),Rusia(9.39%),Gagauz(3.85%),Romania(1.87%),Bulgaria(2.02%),Rom(0.32%),Yahudi(0.12%),Polandia(0.11%), jeung sababaraha grup étnis lianna (1.46%).
Konstitusi Moldova nyebutkeun yén basa resmi Républik Moldova nyaétabasa Moldova, jeung panulisanna dumasar kanaaksara Latin,samentara déklarasi kamerdékaan Moldova nyebutkeun yén basa resmi Moldova nyaétabasa Romania.
Aya kontrovérsi ngeunaan idéntitas étnis Moldova. Sababaraha ahli satuju yén basa Moldova jeung Romania mangrupa basa nu sarua. Pamikiran ieu ogé diageman ku sababaraha politikus Moldova.Dina 29 Séptémber 2009, Perdana Menteri MoldovaVlad Filatjanten pamingpin Moldova kahiji nu sacara kabuka nyebatkeun yén basana nyaéta "basa Romania.
Basa Rusiadiberé status "basa pikeun komunikasi antarétnis" di Moldova. Dina praktikna, basa ieu sacara luas digunakeun dina masarakat jeung pamaréntahan.Basa GagauzjeungUkrainamiboga jumlah panyatur nu lumayan loba.
Agama nu loba diageman di Moldova nyaétaOrtodoks Wétan(93.3%). 2% populasi Moldova ngageman agamaProtéstan, 1.2% agama lian, 0.9%iréligiusjeung 0.4%atéis.
Budaya Moldova mangrupa campuran tibudaya RomaniajeungSoviét. Idéntitas budaya Romania sorangan kawangun ti pangaruh budayaRomawijeungDacia, dibeungharan ku pangaruh budayaSlaviadina abad patengahan.Figur penting dina kamekaran budaya Moldova nyaétaVarlaam,Dosoftei,Grigore Ureche,Miron Costin,Petru Movilă,Nicolae Milescu-Spãtaru,Dimitrie Cantemir,Ion Neculce,Gavriil Bănulescu-Bodoni,Alexandru Hîjdău,Alexandru Donici,Constantin Stamati,Costache Negruzzi,Bogdan P. Hasdeu,Ion Creangă, jeungMihai Eminescu.