davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
ロシアのアルメニア人

ロシアのアルメニア人またはアルメニア系ロシア人は、ロシア最大の少数民族の一つであり、アルメニア国外で最大のアルメニア人ディアスポラである。2010年のロシアの国勢調査では1,182,388人のアルメニア人がロシアに存在する。ロシアでアルメニアに出自のある者は、実際には2,000,000人以上いることが様々な統計から推測される。アルメニア人はモスクワ、サンクトペテルブルク、北カフカスのクラスノダール地方、極東のウラジオストクを含む幅広い地域に居住している。
様々な職人・商人・貿易商が交易ルート確立と商業活動のために、アルメニアから見て北にあるクリミアから北カフカスに乗り出した中世後期から、ロシアにはアルメニア人がいた。
1820年代以前にかなりのアルメニア人がすでにロシアに居住していた。中世末期にキリキア・アルメニア王国が滅亡すると、貴族は衰退し、小作農の多くと職人や商人を含む中間層の社会は崩壊した。このようなアルメニア人は南コーカサスのほとんどの街で見ることができた。実際、19世紀初頭には都市（例えばトビリシ）で彼らは多数派であった。アルメニア人商人は世界を股にかけて交易を行い、多くはロシア国内に拠点を置いた。1778年にエカチェリーナ2世はアルメニア人商人をクリミアからロシアに招致し、ロストフ・ナ・ ドヌ付近の街ナヒチェヴァニ＝ナ＝ドヌに定着させた。ロシアの支配階級は、アルメニア人の起業家としての技術を、経済を発展させる手段として歓迎した。しかし彼らは同時にアルメニア人商人に対して疑念を抱いた。「狡猾な商人」というアルメニア人のイメージは既に広く浸透していた。ロシアの貴族は農奴を働かせることで収入を得ていたが、同時に貴族がビジネスに関わることへの嫌悪感があった。そのため、アルメニア人商人の生計の立て方への理解や共感は薄かった。
それにもかかわらず、アルメニア人中間層はロシアの支配の下で成功し、19世紀半ばに南カフカスに資本主義と産業化の波が押し寄せると、裕福なブルジョワになる機会を初めて掴んだ。アルメニア人は、南カフカスにいたジョージア人やアゼルバイジャン人と比べ、新たな経済の情勢に適応するのにとても長けていた。彼らはトビリシの自治において最も強い勢力となり、トビリシがジョージア人によって首都とされた19世紀後期には、農奴解放で力の衰えていたジョージア人貴族から土地を買い上げ始めた。アルメニア人起業家は1870年代に南カフカスで起きたオイルブームを利用して、アゼルバイジャンのバクーの油田と黒海沿岸のバトゥミの精製所に大規模な投資を行った。南カフカスにおけるアルメニア人、ジョージア人、アゼルバイジャン人の間の緊張は単に民族的かつ宗教的なものだけでなく、こうした社会的かつ経済的なことも原因である。とはいえ、成功したビジネスマンという典型的アルメニア人のイメージに反して、19世紀末のロシア系アルメニア人の8割がいまだ小作農であった。
ロシア系アルメニア人連合によると、現在ロシアには250万人のアルメニア人が居住している。約85万人がアルメニアからの移民で、35万人がアゼルバイジャンから、25万人がジョージアからの移民であり、10万人はアブハジア、18万人は中央アジア（タジキスタンとトルクメニスタン）からである。
ロシア政府はアルメニア人のロシアへの移民と定着を奨励しており、金銭的援助によって移民を支援している。
ロシアのアルメニア人は教育水準の割合が高い。2002年の国勢調査によると、21.4%が高等教育を受けており、31.8%が職業教育を、46.1%が中等教育を受けている。
2010年のロシアの国勢調査では、モスクワのアルメニア人は106,466人だった。他方で63,306人がモスクワ州に居住していた。モスクワのアルメニア人の推定人口は400,000人600,000人、1,000,000人である。モスクワはしばしばアルメニア国外で最大のアルメニア人コミュニティだとされる。
1708人に初めてアルメニア人がサンクトペテルブルクを訪れ、1710年には既に「アルメニア大使館」があった。 1730年には、司祭のイヴァン・シェリスタノヴァの指導の下、初めてのアルメニア使徒教会の教区が設けられた。 20世紀を通してずっと、サンクトペテルブルクのアルメニア人人口は安定して増加している。1926年には1,759人だったが、2002年には19,164人になっている。
1989年のソ連の国勢調査によれば、47%のアルメニア人がアルメニア語を母語として話しており、52%はロシア語を母語としている。この時ほとんど多くの人がロシア語が流暢であった。約半分が高等教育を受け、その結果高い社会的地位にある。
サンクトペテルブルクのアルメニア人コミュニティの長のカレン・ムクルチャンによると、最近約10万人のアルメニア人がサンクトペテルブルク地域で暮らしているという。ここには二つのアルメニア教会、一つの日曜学校、「ハヴァタムク」というアルメニア語の月刊誌、そして印刷工場がある。
クラスノダール地方は最も大きなアルメニア人ディアスポラの一つである。2002年のロシアの国勢調査によると、274,566人のアルメニア人がおり、211,397人がアルメニア語を母語として話しており、6,948人がアルメニア国籍を持つ。
推定アルメニア人人口は500,000人、700,000人、1,000,000人である。
彼らはソチ地域（80,045人–125,000人）、クラスノダール（28,022人–70,000人）、アルマヴィル（18,262人–50,000人）、トゥアプセ（18,194人）、ノヴォロシースク（12,092人–40,000人）、アプシェロン（10,659人）、アナパ（8,201人）。
歴史的に、ドン地域は現代のロシア連邦で最も大きなアルメニア人コミュニティの故郷である。アルメニア人は1779年にエカチェリーナ2世の命でクリミア・ハン国から移住させられ、居住区をロストフ・ナ・ドヌにいくつか置いた。彼らの多くは、1928年にロストフ市と合併するナヒチェヴァニ＝ナ＝ドヌに住んだ。アルメニア人はいまだミャスニコフスキー地区（ロストフ市内の地区）では多数派である。2010年、ロストフ・ナ・ドヌはモスクワ、ソチに次ぐ3番目にアルメニア人人口の多い都市となった。
アルメニアの国旗

アルメニアの国旗（アルメニアのこっき）は、赤、青、オレンジの三色旗。
これらの三色はこの国の歴史とつながりがあり、色の解釈には諸説あるが、最も有名な説によると、赤は虐殺と国防によって流れたアルメニア人の血、オレンジは国民の労働による勇気、青は国土の自然を象徴しているという。この国旗は元々第一次世界大戦後に短い間独立していたアルメニア第一共和国の国旗だったが、ソビエト連邦の崩壊による再独立によって再び使用されるようになった。
아르메니아인

아르메니아인(아르메니아어:հայ하이,복수:Հայեր하예르)은아르메니아고원의 토착민족이자,아르메니아의 주요 민족 및 그 혈통으로인도유럽어족에 속하는아르메니아어를 사용한다.
고대에 국가를 건설했으며, 1세기경에 예수의 사도인바르톨로메오와유다 타대오가 아르메니아에 기독교를 전파하였다. 301년, 세계에서는 처음으로기독교를 공식종교(국교)로 인정했다.동로마 제국에서는그리스인에 뒤를 잇는 주요 민족으로 많은 아르메니아인이 관료나 장군, 성직자로 승진되었고 심지어는황제가 된 사람도 있다.헤라클레이오스 왕조,마케도니아 왕조의 2개의 왕조는 아르메니아계이다.12세기에 아르메니아 왕국이나 동로마 제국이 쇠퇴·붕괴한 다음은 전세계로 확산되었으며, 상공업을 담당했다.오스만 제국,사파 비 왕조,무굴 제국의 영토에서 자신의 커뮤니티를 형성하고, 이들을 연결하는 형태 아르메니아 상인의 상업망이 구축되었다. 예를 들면,페르시아의비단을 17세기에는알레포를 통해서, 또한 18세기에는이즈미르를 통하여 유럽 시장에 공급했다.
몽골 제국,러시아 제국,오스만 제국,소비에트 연방등의 지배를 받다가 1991년 완전히 해방되었다. 1915년에아르메니아인 집단학살로튀르키예령 아르메니아인 거주지역(서아르메니아)에서 그 수가 급감되고, 일부가 자신의 민족정체성과 종교를 숨긴채 숨어서 존재를 이어갔다.캅카스 전역에서 러시아 제국이서아르메니아를 점령하였지만러시아 혁명이후 철수하여 튀르키예 공화국에서 아르메니아인은 그 수가 급감하였다. 학살에서 살아남고 도망간 사람들이 전세계로 이주하여아르메니아인 디아스포라를 형성하였다.
아르메니아인은 비칼케돈파인아르메니아 정교회의 신자가 대부분이다.
아르메니아어를 사용한다. 주변 국가의 언어도 사용하기도 한다.
인구 대부분이아르메니아에 거주한다.아르차흐 공화국또한 아르메니아인이 대다수를 차지한다.조지아,튀르키예,러시아,이란등지에도 거주한다. 아르차흐를 제외한 나머지아제르바이잔에서는나고르노카라바흐 전쟁때 추방되었다.
러시아계 아르메니아인

러시아계 아르메니아인(러시아어:Русские в Армении,아르메니아어:Ռուսները Հայաստանում)은아르메니아에 거주하는러시아인으로 인구는 11,911명(2011년)으로 전체의 0.39%를 자치한다 이전에는 러시아계 아르메니아인의 인구가 더 많았지만1988년 아르메니아 지진,1991년소련붕괴,나고르노카라바흐 분쟁과 터키와 아제르바이잔의봉쇄및 그에 따른 급격한경제침체이후 대부분러시아로 이주했다.
아제르바이잔

아제르바이잔 공화국(아제르바이잔어:Azərbaycan Respublikası아재르바이잔 레스푸블리카스), 약칭아제르바이잔(아제르바이잔어:Azərbaycan아재르바이잔,영어:Republic of Azerbaijan,문화어:아제르바이쟌)은캅카스에 위치한공화국으로, 수도는바쿠,공용어는아제르바이잔어이다. 주민은아제르바이잔인이다.
동쪽은카스피해와 접하고 있으며 북쪽은러시아의다게스탄 공화국, 서쪽으로는조지아와아르메니아, 남쪽으로는이란과 접경하며, 바다 없는 내륙국으로, 아제르바이잔 영토 내에 있는나고르노카라바흐 자치 공화국은 아르메니아와의 전쟁 이후로 사실상 독립 상태에 있다. 아제르바이잔은 터키와 문화가 비슷하며, 이웃 국가인 아르메니아계 주민의 나라아르메니아의 남서쪽에는 아제르바이잔의 고립 영토이자 아제르바이잔의 자치 공화국인나히체반 공화국이 있다. 터키의 지배를 받았으나 러시아-터키전쟁 결과 러시아에 편입되었으며 1922년 소련에 가입했다. 1991년 독립하였으며, 1993년 CIS에 가입했다. 나라의 3면이 산지로 둘러싸여 있고, 중앙은 넓은 쿠라 아라쿠스 저지로 되어 있다. 산지에는 강수량이 있으나 중앙 저지는 건조하여 스텝지대를 이루고 동남쪽 구석의 렌코란 평야는 아열대 기후이다. 주민은 아제르바이잔인이 90%, 러시아인이 3%, 아르메니아인이 2%, 다게스탄인이 3%가 있으며,튀르키예인도 소수 있다. 이 나라는 석유와 석유제품, 기계제조, 면화, 과수, 포도의 재배, 포도주 양조, 양잠업으로 뛰어나다. 에너지원은 석유, 천연가스, 수력전기인데 석유는 질이 좋으며 주로 바쿠 부근의 육상과 카스피해의 해저에서 산출된다. 공업은 석유업장치류, 강관(steel pipe), 알루미늄의 제조 등이다. 관개로 면화·쌀·담배 등이 재배된다.
조지아, 아르메니아와 함께 공화국으로 독립하였고, 세 나라 모두 국명에 '민주 공화국'이라는 이름이 붙어 있었다.
그러나 예전부터 3국을 지배해 온 소련이 또 다시 3국을 다시 지배하였고 1991년에소련이 해체된다. 한 때 이 나라는 아르메니아와 분쟁이 있었다.2008년10월 15일아제르바이잔 대통령 선거에서일함 알리예프현 대통령이 재선에 성공했다.아제르바이잔은 최근 대통령 임기제한 폐지를 추진하고 있다.2013년10월 9일에는러시아어식 이름을 엄격하게 제한하는 조치를 취하기도 했다.
아제르바이잔은 59개 구와 11개 시, 1개의 자치 공화국으로 구성되어 있으며 나히체반 자치 공화국은 7개 구와 1개 시로 나뉜다.
1991년에 대통령제 국가로 독립하였으나1993년에 갑자기 과거아제르바이잔 SSR의 지도자였던헤이다르 알리예프가 2대대통령이었던아뷜파즈 엘치바이를 몰아 내고 자신은 강권적인 정치로 아제르바이잔을 통치해 왔다.
2003년말에헤이다르 알리예프의 건강이 악화되면서 대통령직을 맡을 수가 없게 되었으며 장남의일함 알리예프가총리에서 대통령 후계자로 지명되면서 대통령 선거에 승리해 권력이 세습되었다. 그러나 일부 국민들은 이것을 불법이라 판단, 비판하여 유혈 시위도 발생했다.
대통령은 직접 선거로 선출되어 임기는 7년 중임제이며, 재선은 되며, 정부 각료는 대통령이 임명한다.입법부는아제르바이잔어로밀리메지리스(Milimeciris)로 불리며단원제로 임기는 5년이며, 의석수는 125 의석이다.
민족적으로는튀르크계의아제르바이잔인이 인구의 90.6%를 차지해 압도적으로 많다. 아제리인외에도레즈긴인(2.2%),러시아인(1.8%),아르메니아인,아바르인,타트족이 거주하고 있다.
아제르바이잔어가공용어이며러시아어와튀르키예어도 사용하며,튀르키예어는 국가의 서부 지역인,나히체반 공화국에서 다수 사용되며, 러시아어는러시아 제국의 지배에 대한 영향으로 인해 일상적으로 사용되고 있다.나고르노카라바흐에서는아르메니아어도 사용한다.
종교적으로는아제르 투르크인을 포함한이슬람교가 95%로 압도적으로 우세하고(시아파85%,수니파15%),기독교(러시아 정교회,아르메니아 정교회),유대교가 소수파로 존재한다. 일부는 이슬람 교를 국교로 지정하자는 주장이 있다.이슬람교는터키의 지배 시절에 전파되어 아제르바이잔에 흔적이 많이 남아이슬람교가 아제르바이잔의 주요 종교가 되었다고 할 수 있다. 이들 중에 시아파가 절대다수이지만, 세속국가로이슬람 극단주의자들에게 강경조치를 취하고 있다.
1991년에 독립을 얻은 후, 아제르바이잔은국제 통화 기금,세계 은행,유럽 부흥 개발 은행,이슬람 개발 은행,아시아 개발 은행의 회원국이 되었다.아제르바이잔의 금융 조직은아제르바이잔 중앙 은행,상업 은행, 비은행신용기관으로 구성되어 있다.
최근 한국을 비롯한 나라들이 이 나라의 유전을 탐사하는 중이다.카스피해에서 생산되는 석유와 가스는 아제르바이잔에 놓인 파이프 라인들을 통해 서유럽 등으로 보내진다. 아제르바이잔에는 모두 7개의 석유관·가스관이 지난다. 2005년 5월 완공된 BTC 라인은 아제르바이잔의바쿠(Baku)~조지아트빌리시(Tbilisi)~터키제이한(Ceyhan) 3국을 잇는 길이 1768km의 석유관이다.
아제르바이잔은 19세기 후반과 20세기 초반에 들어와 지난 11~13세기의 문화황금기에 버금가는 문화중흥을 경험하였다. 주로 예술·교육을 중심으로 하여 이루어진 부흥은석유로 늘어난 부의 지원에 의해 이루어졌다. 아제르바이잔의 새로운 산업과 상업분야의 지식층은 기금을 마련하여도서관과학교,병원등을 설립하였다. 아제르바이잔예술의 중흥은러시아 제국내의터키,이슬람인들에게 영감을 주어이슬람세계최초로극장과오페라극장이 세워졌다.
아르메니아계 아제르바이잔인

아르메니아계 아제르바이잔인(아제르바이잔어:Azərbaycan erməniləri;아르메니아어:Հայերն Ադրբեջանում)은아제르바이잔에 거주하는아르메니아인또는 아르메니아계 후손들이다. 통계에 따르면 1988년제1차 나고르노카라바흐 전쟁이 발발하기 전까지 약 50만 명의 아르메니아인이아제르바이잔 소비에트 사회주의 공화국에 거주했다.그러나 아르메니아-아제르바이잔 분쟁의 결과인 제1차 나고르노카라바흐 전쟁으로 이어지는 사건에서 아르메니아-아제르바이잔인 대다수는 공화국을 탈출해야 했다. 아르메니아인들에 대한 만행은숨가이트(1988년 2월),간자(1988년 11월),바쿠(1990년 1월)에서 일어났다.  오늘날 아제르바이잔의 아르메니아인 대다수는 1991년나고르노카라바흐 공화국이라는 이름으로 일방적인 독립을 선언한나고르노카라바흐지역이 관할하는 영토에 살고 있지만아르메니아를 포함한 어느 나라에서도 인정받지 못하고 있다.
비공식 자료에 따르면 나고르노카라바흐 외곽의 아제르바이잔 영토에 거주하는 아르메니아인은 약 2,000명에서 3,000명 정도이며, 거의 전적으로아제르바이잔인과 결혼했거나 아르메니아-아제르바이잔 혼혈인 사람들로 구성되어 있다.아제르바이잔인과 결혼하지 않은 아르메니아인은 645명(남자 36명, 여자 609명)으로 추산되며, 아제르바이잔 인구의 절반 이상(나고르노카라바흐 외곽 아제르바이잔의 아르메니아인 중 378명(59%)은 바쿠에 살고 나머지는 시골에 살고 있다. 그들은 노인이거나 아플 가능성이 높으며, 아마도 다른 가족이 없을 것이다.나고르노카라바흐 분쟁이 해결되지 않는 한 아제르바이잔의 아르메니아인들은 큰 위험에 처해 있다.아제르바이잔에서 아르메니아인들의 지위는 불안정하다.아르메니아인들의 대규모 이민과 아제르바이잔 공격에 대한 두려움 때문에 아르메니아 교회들은 폐쇄된 채로 남아 있다.
아나톨리아

아나톨리아(Anatolia,그리스어:Aνατολή,튀르키예어:Anadolu아나돌루,문화어:아나또리아)는서남아시아의 한 지역으로, 오늘날튀르키예영토에 해당하는반도(半島)를 말한다. 아나톨리아는 이전에는소아시아(Asia Minor,그리스어:Μικρά Ασία)라고 불렸다. 한글성서에서는 소아시아를아시아라고 번역했다.
반도 북쪽에는흑해, 북동쪽에는캅카스, 남동쪽에는이란고원, 남쪽에는지중해, 서쪽에는에게해가 있다. 아나톨리아는 인류 역사에서 수많은 문명의 터전이었다.아카드,아시리아,히타이트,아르메니아,로마,셀주크 제국,오스만 제국은 아나톨리아에 자리 잡았던 나라들이었다.
아시아와유럽을 연결하는 입지 조건을 갖추고 있어 수많은 문화적 교류와 충돌의 장이 된 곳이기도 하다. 현재튀르키예령의아시아측흑해와 에게 해,동지중해로 둘러싸여 서쪽으로 돌출한 반도가 되었다.
지역 대부분은 넓은 고원 지대이다. 아나톨리아 북쪽과 동쪽일수록 산이 더 험하다. 흑해와 에게 해가 이어지는보스포루스 해협과다르다넬스 해협사이에마르마라해가 있다. 마르마라 해 북쪽은유럽대륙이며,보스포루스는 유럽과아시아를 이어준다.
이 지역의 유구한 역사 덕분에 인구 역시 매우 다양하다. 아나톨리아남동부에 주요무슬림소수 집단을 이루고 있는쿠르드족, 아나톨리아 남쪽에 주로 사는아랍인외에도 아나톨리아 각지에는알바니아인,보스니아인,유대인,조지아인,그리스인,아르메니아인이 소수 집단을 이루어 살고 있다.
아나톨리아는 그리스어 아나톨레(Anatole)에서 유래했으며 '해가 뜨는 곳'이라는 뜻이다.
'아나톨리아'라는 이름은그리스어'아나톨레'(Aνατολή)에서 나온 말로, "동쪽" 혹은 문자 그대로 "해돋이"를 뜻하는 말이었다.이 말이 지칭하는 지역은 시대에 따라 달랐으나, 원래 소아시아 해안의이오니아식민지를 일컫는 말이었던 것으로 보인다.동로마 제국시대에 중부 아나톨리아 고원에는아나톨리콘테마가 있었다.
아나톨리아 지방에 사람이 거주해 살기 시작한 것은 약 1만 2000년 전으로 거슬러 올라간다. 아나톨리아 동남쪽샨르우르파시 북동쪽에 인류 최초의 도시인괴베클리 테페가 건설된 것이다. 높은 언덕 위에 자리 잡은 이 신전 도시는 수렵・채집 시대의 유산으로, 농경이 시작되기 이전에 건설된 것이다.
이어서 약 9000년 전 중앙 아나톨리아 지방의코니아시 근처에차탈회위크가 세워졌다. 차탈회위크인들은 선사시대 초기에 해당하는 농경 정착민이다. 그들은 가축을 사육하는 동시에 차탈회위크 일대의 풍요로운 늪 지대에서수렵과채집을 병행했으며 약 9000년 전부터흑요석을 가공해 광역 판매망을 형성했다. 또한 그들은 100년 이상 된가옥을 매몰하고 그 위에 새로운 집을 짓고 지붕으로 출입하는 방식으로 주택과 취락을 건설했다.
아나톨리아 지방에서 살았던 사람들은양탄자를 짜고,토기및공예 제품을 제조하는 기술뿐만 아니라, 물자 운반과 관련된 표시물이 있었던 것으로 보이며, 인근의 발전된메소포타미아 문명과 교류가 있었던 것으로 추측되고 있다. 약 5000년 전을 전후로 이 지역 사람들은 에게해와 그리스 북부 지역을 거쳐발칸반도로 이주해 갔으며,청동기시대(약 4000년 전)을 전후로 도시국가를 형성하기 시작했다. 이 시기에 이 지역에서히타이트왕국이 일어섰다.
철기 전기시대(약 3200년 전)에 이르러 히타이트 문명의 도시들은 북쪽에서 들어온 다른 부족에 의해 정복되거나 파괴되는 운명에 놓였다. 약 3000년 전 이후에는 고대 그리스 동북부 지역 출신의프리기아가소아시아의 패권을 잡았다. 2700년 전 무렵부터는 고대 그리스 도시 국가들이 소아시아의 에게 해 연안에 숱한 식민 도시를 건설함으로써 고대 그리스 문명의 영향권에 들어갔다. 이와 때를 같이하여페르시아 제국은 소아시아 내륙으로부터 세력을 확장해 고대 그리스 도시국가와 패권을 다투게 된다.
이후알렉산드로스 대왕은 아나톨리아 지방을 통해아케메네스조 페르시아를 정복한다. 이후 이 지역은 헬레니즘 세계에서 편입되어아탈로스 왕조또는셀레우코스 제국의 지배를 받았다. 약 2100년 전부터로마의 정복 활동이 시작되어, 아나톨리아 대부분은로마 제국의 영토로 편입된다. 동서 로마 분열 이후, 아나톨리아는동로마 제국의 지배를 받았다.
그러나1071년만지케르트 전투이후에튀르크인의이슬람문화가 점점 유입되어, 점차 튀르크화가 진행된다.1299년쇠위트에서 건국된오스만 제국이 점차 세력을 확대해 동로마제국을 멸망시키고 아나톨리아를 장악했다. 1923년오스만 제국이 멸망한 후,튀르키예 공화국이 수립되면서그리스와튀르키예간에 맺어진그리스-튀르키예 인구 교환에 따라 아나톨리아에 살던 그리스인들이 추방되었다.
아르차흐 공화국

아르차흐 공화국(아르메니아어:Արցախի Հանրապետություն아르차히 한라페투튠,러시아어:Республика Арцах레스푸블리카 아르차흐)은남캅카스의 지역인나고르노카라바흐에 위치한 1991년부터 2023년까지 존재했었던공화국이다.수도는스테파나케르트이었다. 이 공화국은 소련시절나고르노카라바흐자치주의 대부분, 그리고 그 주변 영토를 지배했다. 한편 이 지역 주민은 거의 대부분이아르메니아인들이다. 평균해발고도가 1,097m인 산악 국가였다. 옛 정식 명칭인나고르노카라바흐 공화국(NKR;아르메니아어:Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն레르나인 가라바기 한라페투튠Lernayin Gharabaghi Hanrapetut'yun)이나나고르노카라바흐(아르메니아어:Լեռնային Ղարաբաղ레르나인 가라바그[lɛrnɑˈjin ʁɑɾɑˈbɑʁ],아제르바이잔어:Dağlıq Qarabağ다글르그 가라바그[dɑɣˈlɯɣ ɡɑˈɾɑbɑɣ]또는아제르바이잔어:Yuxarı Qarabağ유하르 가라바그[juxɑˈɾɯ ɡɑˈɾɑbɑɣ],러시아어:Нагорный Карабах나고르니 카라바흐)로도 알려졌다. 대부분의 국제사회는아르메니아의괴뢰국으로 간주되었다.
1991년이 지역의아르메니아인들이"나고르노카라바흐 공화국"의 독립을 선언하였으며 그 결과나고르노카라바흐 전쟁이 일어났다.1994년휴전이 이루어졌다. 이 나라는미승인국인트란스니스트리아,압하지야,남오세티야만이 승인했었다.
2023년9월 28일에 무력 분쟁에 패배로 아제르바이잔에 항복을 선언하여 해체를 선포하였고2024년1월 1일에 공식적으로 해체될 예정이었으나,2023년12월 22일아르차흐 공화국 대통령이 정부 해산 법령을 무효화함에 따라 정부는 아르메니아에 사실상 망명 상태로 존속중이다.나고르노카라바흐의 영토는아제르바이잔으로 완전히 편입된 상태이며, 아르메니아로 망명한 아르차흐 정부는 이를 '일시적 점령' 이라 표현하고 있다.
이 국가의 옛 명칭인나고르노카라바흐에서 단어나고르노-는 "고원"이라는 뜻의러시아어형용사나고르니(нагорный)에서 왔다.아제리어이름 "dağlıq"(산악의) 또는 "yuxarı"(上部)도 비슷한 뜻이다. 이런 단어들은아르메니아어명칭에는 쓰이지 않으나,소비에트 연방시대나고르노카라바흐 자치주의 정식명칭에 나타난다. 다른 언어들에서는 '산악' '상부' '고지' 등의 표현을 자국어로 번역하기도 하는데,프랑스어Haut-Karabakh은 "상부 카라바흐"를 의미한다.
한편 이 지역에 거주하는아르메니아인들은 이 땅을아르차흐(Artsakh,아르메니아어:Արցախ)라고 자주 일컫는다. 이것은 이 지역에 있었던대아르메니아 왕국의 10번째 주(州) 이름이다. 2017년 2월 20일의 국민투표 결과에 따라 아르차흐 공화국으로 국호가 변경되었다.
1988년이후아르메니아인과아제르바이잔인사이에 갈등이 격화되어 갔고,아제르바이잔 공화국의 자치주이던 나고르노카라바흐 공화국이 아르메니아와의 통합을 결의하자 아제르바이잔측이 자치권을 무효화했다. 이에1991년9월 3일나고르노카라바흐 공화국의 독립이 결의되었고 같은 해 12월 10일 주민투표에서 99.8%의 찬성을 기록하였다.
1992년1월 6일독립이 선언되었고나고르노카라바흐 전쟁에 돌입했다. 아르메니아군은 동년5월 19일슈샤와라친을 점령했고,1993년4월 3일캘배재르,7월 24일아그담,8월 23일피줄리서부,8월 26일제브라일,8월 31일구바틀리,10월 31일쟁길란을 연속 점령했다.1994년5월 12일아르메니아,아제르바이잔, 나고르노카라바흐 3자 사이에 휴전이 이루어졌다.
초대 대통령은 1994년 12월 29일부터 1997년 3월 20일까지 지낸로베르트 코차랸이다.
2017년국민투표를 통해 국호를아르차흐 공화국으로 변경하였으나,2020년 아제르바이잔-아르메니아 전쟁에서 아제르바이잔에 패배하였다.2023년9월에 발생한무력 충돌에서 아제르바이잔에 항복 선언을 했는데, 아제르바이잔 정부는 공식 성명을 통해 나고르노카라바흐 지역의 재통합 과정이 시작되었다고 발표했다.이 여파로 인하여 나고르노카라바흐 지방에 거주하던 아르메니아계 주민들이 대거 탈출했다.2023년9월 28일에 삼벨 샤흐라마냔 대통령이2024년1월 1일을 기해 아르차흐 공화국을 해체한다는 내용을 담은 법안에 서명하였으나, 2023년 12월 22일 아르차흐 공화국 정부가 망명정부로 존속할 것임을 선언하며 이전의 국가 해산 법령을 무효화하였다.
소비에트 연방시기나고르노카라바흐자치주와 아르차흐 공화국의 영토선은 일치하지 않는다. 나고르노카라바흐 자치주 지역의 일부는아제르바이잔측이 점령한 반면, 나고르노카라바흐 주변의 아제르바이잔 영토 일부는 NKR이 점령하였다. '샤후먄' 일대는 나고르노카라바흐와 함께 독립을 선포한 지역이었으나 아제르바이잔이 차지한 지역이다.
과거 나고르노카라바흐 자치주의 면적은 4,400km였으나, NKR의 영역 면적은 11,458.38km이다.
스테파나케르트 시와 7개 주로 이루어진다.아제르바이잔의 행정 구역과는 일치하지 않는다.
2002년, 인구는 14만 5천 명으로,아르메니아인95%, 기타 5%였다.
아르차흐 BC라는 농구팀이 있으며 아르메니아 리그 A에 참가중이다. 원래 연고지는 스테파나케르트였으나 모종의 이유로 연고지 이전을 해 현재 연고지는 예레반이며 홈구장은 미카 스포츠 아레나이다.
축구의 경우 2004년부터 축구 대회가 열리다가 2018년부터 아르차흐 프리미어리그라는 프로 리그를 출범했다.
Новые армяне

Новые армяне(арм.Նոր հայեր) — командаКВНизЕревана, чемпионВысшей лиги КВН 1997 года.
Команда «Новые армяне» была образована в 1994 году. Основой новосозданной команды стали КВНщики первой Армянской лиги КВН 1993 года. Команда сначала называлась «Родственники из Еревана». Впервые команда выступила в 1994 году нафестивалевСочии прошла вПервую лигу КВН, которая в то время проходила вВоронеже. В 1994—1995 годах «Новые армяне» играли в сезонах Первой лиги и, став финалистами 1995 года, получили право играть вВысшей лиге. В сезоне Высшей лиги 1996 года команда дошла только до полуфинала, где проиграла «Махачкалинским бродягам». В 1997 году «Новые армяне» смогли снова войти в сезон и, заняв во всех играх первые места, дошли до финала, где разделили звание чемпиона с командой «Запорожье — Кривой Рог — Транзит». Кроме того, «Новые армяне» дважды становились обладателями «КиВиНа в светлом» — второго призаМеждународного музыкального фестиваля КВНвЮрмале. В сезонеВысшей лиги 1999 года«Новые армяне» вышли в финал и заняли второе место, играя с командамиБГУиСборной Санкт-Петербурга. В 1998 году команда победила наЛетнем Суперкубке, выиграв у команды «Запорожье — Кривой Рог — Транзит».
В конце 1990-х — начале 2000-х «Новые армяне», кроме выступлений в сезонных играх, с гастролями побывали более чем в 50 городах России и Украины. У них было шесть выступлений вСША, два в Германии; также они выступили в большинстве странСНГ.
Донские армяне

Донские армяне(арм.Դոնահայեր, также соврем.ростовские армянеилиприазовские армяне; также употребляются названия «анийские армяне» или «крымско-анийские армяне») — исторически сложившаяся группа армян, проживающая в значительных количествах в низовьяхДонас1779 года, послепереселения из Крыма. Такой же путь проделали иприазовские греки, осевшие в районе Мариуполя, но оказавшиеся после распадаСССРна территории независимой Украины. 
Ныне армяне — это вторая по величине этническая группа Ростовской областиРФи четвёртая по величинеармянская диаспораРоссии среди субъектов федерации, численностью свыше 100 тысяч человек (2010 год, перепись). В Ростове-на-Донуармянесоставляют 3,4 % населения (2010 год, перепись). Это наивысшая доля армян средигородов-миллионниковРФ. Также донскиеармянеявляются единственной армянской диаспорой России, имеющей ареал компактного расселения: вМясниковскомрайоне они составляют 56,1 % населения. В соседнемЕгорлыкскомрайоне их доля составляет 8,5 % населения.
Донские армяне компактно проживают в сёлахЧалтырь,Крым,Большие Салы,Султан-Салы,Несветай,Шахты,Шаумяновскийи др. Происходят изАрмянского НагорьяиПонта, откуда ониначали переселятьсявКрымс началомвизантийско-сельджукских войн. По этой причине они говорят на своеобразном нор-нахичеванском (типологическианийском) диалекте западноармянского языка, что отличает их от восточно-армянских диалектов прочих групп армян России. В настоящее время практически все владеют также и русским. После переселения в Российскую империю пользовались льготами и имели внутреннее самоуправление в форме магистрата.
Культурной столицей донских армян был городНахичевань-на-Дону. В1928 годуон был объединён с соседним городомРостовом-на-Дону.
Армяне в ОАЭ

Армяне в Объединённых Арабских Эмиратах(араб.الأرمن في الإمارات العربية المتحدة‎,арм.Հայերն Արաբական Միացյալ Էմիրություններում) — этническиеармяне, проживающие вОбъединенных Арабских Эмиратах. По состоянию на 2021 год, их численность составляет около 10 000 человек.
Армяне компактно проживают в основном вДубае,ШарджеиАбу-Даби.
Многие армяне изЛивана,Сириии других арабских стран были воодушевлены экономическими возможностями, существующими в ОАЭ, и мигрировали в Объединённые Арабские Эмираты в поисках работы. В последнее время также появляются экономические мигранты изАрмениии армяне изРоссии.
Около 10 % армянского населения составляют бизнесмены и частные предприниматели, занятые в торговле, строительстве, туризме. Среди представителей общины также есть врачи, преподаватели, архитекторы, экономисты, специалисты в сфере высоких технологий.
Большинство армян в Объединённых Арабских Эмиратах — представителиАрмянской апостольской церкви, находящиеся под юрисдикциейкатоликосата Великого Дома Киликии(также известного как Святой Престол Киликии).
Киликийский католикосат учредил Епархию Кувейта и стран Персидского залива со штаб-квартирой вКувейте, в юрисдикцию которой входят армянские церковные общины стран Персидского залива, включая ОАЭ.
Армянский католикосат с разрешения и финансовой поддержкиэмирата Шарджаосновал церковь Святого Григория Просветителя в Эль-Ярмуке, Шарджа, которая стала первой в истории армянской церковью, основанной в Объединённых Арабских Эмиратах.
Католикосом-представителем епархии является епископ Месроб Саркисян, который также представляет армянское населениеКатара. Преподобный Арам Декерменджян — приходской священник армянской общины в Шардже и столице Абу-Даби, епископом является Ваче Балекджян.
Армяне в Эфиопии

Армяне в Эфиопии(арм.Հայերը Եթովպիայում) — небольшая община армян вЭфиопии, проживающих в основном в столицеЭфиопииАддис-Абебе. Армяне занимались торговлей с Эфиопией сI века нашей эры.
Эфиопская православная церковьиАрмянская апостольская церковьотносятся кДревневосточным православным церквам. Эфиопская церковь издавна поддерживала тесную связь с армянской церковью. В XIV веке на древнеэфиопский языкгеэзбыли переведены жития армянских святых. В 1867 году в Эфиопии открылась армянская религиозная миссия, после чего межцерковные связи особенно активизировались. Армяне Эфиопии проводили свои религиозные службы в эфиопских церквях. Лишь в 1923 году вАддис-Абебебыла построена армянская часовня, а в 1935 году на месте часовни была открыта армянскаяцерковь Святого Георгия.
Армяне поселились в Эфиопии в VII веке, когда послеарабского завоевания Сирии, Палестины и Египтаначались преследования местных христиан, и многие армяне оттуда и переселились в христианскую Эфиопию. Армяне также активно переселялись в Эфиопию в XV-XVI веках. В начале XVI века эфиопский императорЛибнэ Дынгыльотправил армянинаМатевосапослом к португальскому королюМануэлу I, это был первый эфиопский дипломат в Европе. В XVI-XVIII веках европейские путешественники и миссионеры встречали в Эфиопии множество армян, которые активно участвовали в политической жизни страны.
В окружении императораМенелика IIбыло много армян. Они занимали во дворце должности управляющих финансами, главных архитекторов, советников по здравоохранению, личных лекарей императора. Менелик II в 1890 году послал Саркиса Терзяна во Францию для закупки огнестрельного оружия для эфиопской армии. После этого он получил особый статус при императоре.
В 1924 году будущий император ЭфиопииХайле Селассие IпосетилИерусалими, присутствуя на церковном празднестве вАрмянском патриархате, с восхищением слушал выступления духового оркестра армянских сирот под управлениемГеворга Налбандяна. Они произвели на него столь сильное впечатление, что он просил армянского патриарха подарить этот оркестр ему. 40 молодых музыкантов прибыли в Эфиопию, где под руководством Налбандяна они организовали императорский оркестр. Георгий Набалдян написал музыкугимна Эфиопии.
Армяне в Эфиопии занимались полиграфией, ювелирным делом, выделкой кожи. Мартирос Таракчян и Геворг Свачян имели крупные обувные фабрики, Элиас и Джордж Черахяны были владельцами самых крупных эфиопских типографий, Эди и Грайр Бесниляны владели крупными мукомольнями и макаронными фабриками. В 1960-е годы армянская община Эфиопии насчитывала 1200 человек.
Но в 1974 годупришедшие к власти в Эфиопии революционерынационализировали всю крупную собственность, в том числе и имущество армян. После этого большинство их покинуло страну, эмигрировав в США, Канаду и Австралию. В Эфиопии осталось не более 500 армян, а к настоящему времени их осталось примерно 100.
Urang Arménia

Urang ArméniaatanapiBangsa Arménia(Basa Arménia:հայեր,palapalan Basa Arménia:[hɑˈjɛɾ]) nyaét hijibangsajeunggrup étnispribumiDaratan Luhur Arménia.
Konsentrasi panglobana aya diArménia, kalawan 97,9% ti populasi atanapi 3.145.354 jiwa urang Arménia.
Kristenmimiri nyumebar di Arménia gancang sanggeus pupusnaYésus, ku usahaSt. ThaddeusjeungSt. BartholomewDina awal abad ka-3,Arménia Arsacidminangka bangsa kahiji nu ngadopsi Kristen salaku ageman nagara.Kalobaannana urang Arménia ngagemGaréja Apostolik Arménian, hiji garéjaNon-Chalcedonia.
Citakan:Armenian diasporaCitakan:Eastern Orthodox and Oriental Orthodox Christians
Citakan:Armenia-stubCitakan:Bangsa-stub
Türkmenbaşy, Turkménistan

Türkmenbaşy(diéjah ogéTurkmenbashi), saméméhna disebutKrasnovodsk(Basa Rusia:Красноводск) jeungKyzyl-Su, nyaéta hiji dayeuh di Propinsi Balkan diTurkménistan, deukeutTeluk KrasnovodsknaLaut Kaspia. Lokasina di latitud 40.0231Kalér; longitud 52.9697Wétan, dina luhur of 27méter(89 suku). Populasina (sakitar 2004) nyaéta 86.800, lolobanaUrang Rusia,Urang Arméniajeung Azeri. As the terminus of the Trans-Caspian Railway, it was an important transportation center.
Mer Hayrenik

Mer Hayrenik(Basa Arménia:Մեր Հայրենիք; ditarjamahkeun salakuLemah Pun Bapa) nyaétalagu kabangsaannasionalnaRépublic Arménia. Diadopsi dina 1 Juli 1991, lagu ieu ogé mangrupa lagu kabangsaan nasionalnaRépublik Démokratik Arménia(1918–1920), nagara Arménia modérn kahiji.
Rumpaka lagu ieu diadaptasi ti vérsiLagu budak awéwé Italia(Basa Arménia:Իտալացի աղջկա երգը, ditulis dina 1859) kuMikael Nalbandian(1829–1866).Saterasna dikomposisikeun musikna kuBarsegh Kanachyan(1885–1967).
Mer Hayreniktéh dumasarna kana stanza ka-1, 3, 4, jeung ka-6 ti puisi aslinaLagu budak awéwé Italia.
Ngarujuk kanaPerang Kamerdikaan Italia IIngalawanKakaisaran Austria.
Urang Iran

Urang Irannyaéta hijigrup étno-linguistikIndo-Éropaanu ngawengku panyatur-panyaturrungkun basa Iran,hiji cabang utami tirungkun basa Indo-Éropa. Wewengkon tradisional padumukanna nyaétaPlato Iran, sarta ngawengkuIranjeung sababaraha wewengkon di Asia Tengah kawasTajikistansarta sabagianApganistan, sabagianPakistan,Irakkalér jeungTurkiwétan, sarta rupa-rupa tempat di PagununganKaukasus.
Urang Iran ngawengku Urang Pérsia, Média, Skitia, Baktria, Parthia, Sarmatia, Alan, Ossétia, sarta grup-grup di handapeunnana.
Urang Azerbaijan

Urang Azerbaijan(Basa Azerbaijan:Azərbaycanlılar, Азәриләр,آذری  لر) atanapiAzarbaijannyaétamasarakat Turkngeusian utaminaIrankalér-kulon jeungRépublik Azerbaijan, ogé dina nagara sadeukeutannana saperti,Géorgia,Rusia(Dagéstan) jeung (baheulana)Arménia. Urang Azerbaijan utaminaMuslimSyiahsarta miboga jujutan kabudayaan campuran kaasup tina unsur Turk, Iranik, jeungKaukasus. Sanggeus Perang Ruso-Pérsia1813jeung1828, wewengkonKakaisaran Pérsia Qajardi Kaukasus dipasihan kaKakaisaran RusiasartaPajangjian Gulistandina 1813 sarengPajangjian Turkmenchaydina 1828 nyusun wates-wates antara Czar Rusia jeung Qajar Iran.
Citakan:Turkic peoples
Citakan:European Muslims
ชาวอาร์มีเนีย

ชาวอาร์มีเนีย(อาร์มีเนีย:հայեր) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่เป็นประชากรหลักในประเทศอาร์มีเนียและยังมีชุมชนชาวอาร์มีเนียในประเทศเพื่อนบ้าน เช่นประเทศจอร์เจียประเทศอิหร่านประเทศรัสเซียประเทศยูเครนฯลฯ เหตุการณ์การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนียทำให้ชาวอาร์มีเนียอพยพไปยังหลายประเทศทั่วโลก เช่นประเทศฝรั่งเศสสหรัฐประเทศอาร์เจนตินาฯลฯ
ชาวอาร์มีเนียเป็นชนชาติแรก ๆ ในโลกที่นับถือศาสนาคริสต์และเป็นประเทศแรกในโลกที่นับถือศาสนาคริสต์เป็นศาสนาประจำชาติ โดยที่ศาสนจักรของอาร์มีเนียไม่ได้ขึ้นตรงหรือมีความเกี่ยวข้องกับคริสตจักรโรมันคาทอลิกแต่อย่างใด
วันระลึกการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนีย

วันระลึกการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนีย(อาร์มีเนีย:Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օրMets Yegherrni zoheri hishataki or)เป็นวันหยุดทางการในประเทศอาร์มีเนียและสาธารณรัฐอาร์ทซัคและในบรรดาชาวอาร์มีเนียพลัดถิ่นเป็นประจำทุกปีในวันที่24 เมษายนเพื่อระลึกถึงเหยื่อจากการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนียในปี 1915 ที่ก่อการต่อชาวอาร์มีเนียราว 1.5 ล้านคนโดยชาวออตโตมัน ทุก ๆ ปีในเยเรวานเมืองหลวงของอาร์มีเนีย  ผู้คนจำนวนมากเดินทางไปยังอนุสรณ์สถานจิตแซร์นาการ์แบร์ตเพื่อวางดอกไม้ไว้อาลัยต่อหน้าไฟนิรันดร์ภายในอนุสรณ์สถาน
การปฏิเสธการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนีย

การปฏิเสธการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนีย(อังกฤษ:Armenian genocide denial) เป็นการอ้างว่าจักรวรรดิออตโตมันและผู้ปกครองซึ่งคือคณะกรรมการสามัคคีและความก้าวหน้า(CUP) ไม่ได้ก่อการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนียต่อพลเมืองอาร์มีเนียในปกครองของตนระหว่างสงครามโลกครั้งที่หนึ่งการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ครั้งนี้ได้รับการบันทึกและมีหลักฐานจำนวนมากที่ผ่านการยืนยันแล้วโดยนักวิชาการผู้ก่อการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์อ้างว่าการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ไม่เคยเกิดขึ้น และชาวอาร์มีเนียเพียงโยกย้ายถิ่นฐานเพื่อผลประโยชน์ทางการทหาร ไม่ใช่ถูกขับไล่ หลังสิ้นสุดการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ เอกสารที่ยืนยันการก่ออาชญากรรมนี้ถูกทำลายอย่างเป็นระบบ และการปฏิเสธการฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุยังคงเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายในรัฐบาลของประเทศตุรกีทุกภาคส่วน
ข้ออ้างที่ยืมมาจาก CUP เพื่อสร้างความชอบธรรมมีพื้นฐานมาจากการสันนิษฐานว่า "การโยกย้ายประชากร" ของชาวอาร์มีเนียเป็นการกระทำโดยรัฐที่เป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมาย เพื่อตอบรับกับการลุกฮือของชาวอาร์มีเนียที่อาจส่งผลร้ายต่อการดำรงอยู่ของจักรวรรดิในช่วงเวลาของสงคราม ผู้ปฏิเสธอ้างว่า CUP มีจุดมุ่งหมายในการย้ายถิ่นประชากรอาร์มีเนีย ไม่ใช่ฆ่าล้างชาวอาร์มีเนีย รวมถึงอ้างว่ายอดผู้เสียชีวิตถูกทำให้มากเกินจริงหรือมาจากการรวมการเสียชีวิตจากสาเหตุอื่น เช่นสงครามกลางเมือง, โรคภัยไข้เจ็บ, สภาพอากาศเลวร้าย, คำสั่งจากเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น หรือจากกลุ่มคนผิดกฎหมายหรือพวกชาวเคิร์ดนักประวัติศาสตร์Ronald Grigor Sunyสรุปไว้ว่า คำโต้แย้งหลักคือ "ไม่มีการฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุเกิดขึ้น และชาวอาร์มีเนียต่างหากที่เป็นคนผิด"การปฏิเสธนี้ยังมักมาพร้อมกับ "วาทกรรมว่าด้วยการทรยศ, ความเกรี้ยวกราด, ความเป็นอาชญากร และความทะเยอทะยานทางอาณาเขตของชาวอาร์มีเนีย"
นับตั้งแต่ทศวรรษ 1920 เรื่อยมา ตุรกีได้พยายามป้องกันไม่ให้เกิดการยอมรับทางการหรือแม้แต่การกล่าวถึงการฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุในประเทศอื่น ความพยายามเหล่านี้รวมถึงเงินมูลค่าหลายล้านดอลลาร์ที่ใช้ไปกับการลอบบี, การสร้างสถาบันวิจัย และการข่มขู่ ในแง่ของนโยบายในประเทศ การปฏิเสธยังเป็นเรื่องที่ถูกสอนในการศึกษาขั้นพื้นฐาน และพลเมืองตุรกีบางคนที่รับรองการฆ่าล้าเผ่าพันธุ์ว่าเกิดขึ้นจริง ต้องเผชิญกับการดำเนินคดีฐานความผิด "เหยียดหยามความเป็นตุรกั" ความพยายามนับศตวรรษของรัฐตุรกีเพื่อให้มีการปฏิเสธการฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุเป็นเรื่องที่โดดเด่นมากในบรรดาการฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุอื่น ๆ ในประวัติศาสตร์โลกอาเซอร์ไบจานได้ปฏิเสธการฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุและมีการเรียกร้องต่อต้านการรับรู้การฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุอาร์มีเนียไปทั่วโลกเช่นกัน พลเมืองและพรรคการเมืองตุรกีส่วนใหญ่สนับสนุนนโยบายการปฏิเสธของรัฐ การปฏิเสธนี้ยังมีอิทธิพลต่อความขัดแย้งนากอร์โน-คาราบัคและความรุนแรงต่อชาวเคิร์ดในตุรกีจนถึงปัจจุบัน
ธงชาติอาร์มีเนีย

ธงชาติอาร์มีเนียหรือธงไตรรงค์อาร์มีเนีย(อาร์มีเนีย:եռագույն,Erraguyn) เป็นธงสามสีรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ากว้าง 1 ส่วน ยาว 2 ส่วน ภายในแบ่งเป็นแถบ 3 แถบ ตามแนวนอน ความกว้างเท่ากัน ประกอบด้วยสีแดงสีน้ำเงินและสีส้มตามลำดับจากบนลงล่างสภาโซเวียตสูงสุดแห่งอาร์มีเนียได้รับรองเป็นธงชาติเมื่อวันที่24 สิงหาคมพ.ศ. 2533ส่วนกฎหมายว่าด้วยธงชาติฉบับปัจจุบัน ได้ผ่านการรับรองจากสภาแห่งชาติอาร์มีเนียเมื่อวันที่15 มิถุนายนพ.ศ. 2549
ตามประวัติศาสตร์อาร์มีเนีย ได้มีการใช้ธงต่าง ๆ เป็นสัญลักษณ์ของอาร์มีเนียจำนวนมาก ดังเช่นในสมัยโบราณ ราชวงศ์ของอาร์มีเนียได้ใช้ธงรูปสัตว์ต่าง ๆ เป็นสัญลักษณ์ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 20 อาร์มีเนียอยู่ภายใต้การปกครองของสหภาพโซเวียตธงของสหภาพโซเวียตก็ได้มีการนำมาใช้เป็นสัญลักษณ์ของประเทศอาร์มีเนียอยู่หลายแบบด้วย
ความหมายของสีธงชาติมีการตีความไปในหลายทาง ตัวอย่างเช่น สีแดงหมายถึงเลือดของทหารชาวอาร์มีเนีย สีน้ำเงินหมายถึงท้องฟ้า สีส้มหมายถึงแผ่นดินอันอุดมสมบูรณ์และชนผู้อาศัยและทำงานบนผืนแผ่นดินนั้น
ส่วนความหมายอย่างเป็นทางการ ดังที่ปรากฏในรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐอาร์มีเนีย มีดังนี้
เนื่องจากรัฐบาลอาร์มีเนียไม่ได้กำหนดแบบสีธงมาตรฐานไว้ แบบธงที่ใช้อยู่ทั่วไปจึงปรากฏอยู่ 2 แบบ คือ แบบสีอ่อนและแบบสีเข้ม ซึ่งแบบสีเข้มนี้นิมใช้ทั่วไปมากกว่าแบบแรก ตารางเบื้องล่างนี้เป็นค่าสีในระบบRGBโดยประมาณของธงทั้งสองแบบ
ตราแผ่นดินของอาร์มีเนีย

ตราแผ่นดินของอาร์มีเนีย(อังกฤษ:Coat of arms of Armenia) เป็นตราอาร์มของประเทศอาร์มีเนียที่ได้รับการอนุมัติให้เป็นตราประจำชาติในปีค.ศ. 1992ตราประกอบด้วยอินทรีและสิงโตประคองโล่ซึ่งเป็นการรวมระหว่างสัญลักษณ์ใหม่และเก่าเข้าด้วยกัน อินทรีและสิงโตเป็นสัญลักษณ์ที่ใช้มาตั้งแต่ราชอาณาจักรอาร์มีเนียในยุคแรกก่อนการประสูติของพระเยซู
ตราอาร์มปัจจุบันได้รับการอนุมัติให้เริ่มใช้อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่19 เมษายนค.ศ. 1992โดยมติของสภาศาลสูงสุดแห่งอาร์มีเนีย เมื่อวันที่15 มิถุนายนค.ศ. 2006กฎหมายว่าด้วยตราแผ่นดินแห่งอาร์มีเนียก็ได้รับอนุมัติโดยรัฐสภาอาร์มีเนีย
ตัวโล่แบ่งออกเป็นช่องๆ ประกอบด้วย กลางโล่หลักเป็น “โล่ใน” ที่เป็นภาพของภูเขาอารารัตและเรือโนอาห์บนยอด ตามตำนานเชื่อกันว่าภูเขาอารารัตเป็นที่ที่เรือของโนอาห์ไปเกยเมื่อน้ำท่วมโลก ฉะนั้นภูเขาอารารัตจึงมีความสำคัญต่ออาร์มีเนียที่ใช้เป็นสัญลักษณ์หลักของตรา รอบ “โล่ใน” เป็นตราของราชวงศ์อาร์มีเนียเดิม ในบริเวณล่างซ้ายเป็นรูปอินทรีสองตัวหันหน้าเข้าหากันที่เป็นสัญลักษณ์ของดินแดนอาร์มีเนียภายใต้การปกครองของราชวงศ์อาร์แท็กเซียด(Artaxiad Dynasty) ที่ปกครองเมื่อร้อยปีก่อนคริสต์ศตวรรษ ตอนบนซ้ายเป็นสิงโตและกางเขนซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของราชวงศ์บากราทูนิ(Bagratuni) ปกครองอาร์มีเนียในยุคกลางระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 7 จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 11 ภายใต้การปกครองบากราทูนิ อาร์มีเนียกลายมามีความเจริญทางการค้าและความสำคัญทางวัฒนธรรมบากราทูนิถูกพิชิตโดยจักรวรรดิไบแซนไทน์และโดยเซลจุคในคริสต์ศตวรรษที่ 11 ทางมุมขวาเป็นภาพอินทรีสองหัวซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของราชวงศ์อาร์ซาซิดแห่งอาร์มีเนีย(Arsacid Dynasty of Armenia) ซึ่งเป็นราชวงศ์แรกที่ปกครองราชอาณาจักรคริสเตียนอาร์มีเนียสมเด็จพระเจ้าทิริดาทีสที่ 3(Tiridates III of Armenia) เป็นพระมหากษัตริย์ที่เป็นผู้นำในการเปลี่ยนราชอาณาจักรเป็นคริสเตียนในปี ค.ศ. 301 ราชวงศ์อาร์ซาซิดปกครองระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 1 จนถึงปี ค.ศ. 428 ทางมุมขวาล่างเป็นภาพสิงโตถือกางเขนซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของราชวงศ์รูเบนิด(Rubenid) ผู้ปกครองราชอาณาจักรอาร์มิเนียแห่งซิลิเซียที่รุ่งเรืองระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 12 ถึง คริสต์ศตวรรษที่ 13 จนเมื่อมาถูกพิชิตโดยมามลุลและจักรวรรดิออตโตมัน
อินทรีประคองตราทางด้านซ้ายของโล่และสิงโตทางด้านขวา อินทรีเป็นสัญลักษณ์ของราชวงศ์อาร์แท็กเซียดและต่อมาปรากฏบนตราของราชวงศ์อาร์ซาซิดแห่งอาร์มีเนียขณะที่สิงโตเป็นสัญลักษณ์ของราชวงศ์บากราทูนิและต่อมาของราชวงศ์รูเบนิดสัตว์ทั้งสองได้รับเลือกให้เป็นสัญลักษณ์เพราะคุณสมบัติของความมีอำนาจ ความกล้าหาญ ความอดทน ความมีสติปัญญา และความมีศักดิ์ในอาณาจักรสัตว์
ฟุตบอลในประเทศอาร์มีเนีย

ฟุตบอล(อาร์มีเนีย:ֆուտբոլ) หรือวอตนาเกินดัก(ոտնագնդակ) เป็นหนึ่งในกีฬาที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในประเทศอาร์มีเนียในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2014ฟุตบอลทีมชาติอาร์มีเนียอยู่อันดับที่ 36 จากการจัดอันดับโลกฟีฟ่าอาร์มีเนียมีทีมชาติเป็นของตนเองนับตั้งแต่ที่ประเทศได้รับเอกราชใน ค.ศ. 1991 ทีมชาติได้ลงแข่งขันในรายการของฟีฟ่าหลายรายการ ทั้งชุดใหญ่ ชุดเยาวชน และชุดหญิง สโมสรฟุตบอลอารารัตเยเรวานเคยเป็นหนึ่งในสโมสรชั้นนำของโซเวียตท็อปลีกโดยได้ลงเล่นในรายการระดับทวีปยุโรปอยู่บ่อยครั้ง
มีนักฟุตบอลชาวอาร์มีเนียหลายคนที่เคยลงเล่นให้กับทีมชาติสหภาพโซเวียตรวมถึงฆอแรน ฮอฟฮันนีซียัน ที่ลงเล่นในฟุตบอลโลก 1982และแอดูอาร์ด มาร์การอฟ ที่เคยลงเล่นในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1960มาร์การอฟได้กลายเป็นผู้ช่วยผู้ฝึกสอนของทีมชาติสหภาพโซเวียตชุดเยาวชน และเป็นทีมงานของทีมชาติในฟุตบอลโลกเยาวชนปี 1991 ซึ่งโซเวียตจบอันดับที่สาม
ฟุตบอลทีมชาติอาร์มีเนียเป็นทีมฟุตบอลตัวแทนของประเทศอาร์มีเนียอยู่ภายใต้การดูแลของสหพันธ์ฟุตบอลอาร์มีเนียหลังจากการล่มสลายของสหภาพโซเวียตทีมชาติอาร์มีเนียได้ลงเล่นนัดแรกในระดับนานาชาติในนัดที่พบกับมอลโดวาเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม ค.ศ. 1992
ซิตแซร์นากาแบร์ด

อนุสรณ์สถานการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนีย(อังกฤษ:Armenian Genocide memorial complex;อาร์มีเนีย:Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր, Hayots tseghaspanutyan zoheri hushahamalir) หรือซิตแซร์นากาแบร์ด(Ծիծեռնակաբերդ, Tsitsernakaberd;แปลว่าป้อมนกนางแอ่น) เป็นอนุสรณ์สถานทางการของประเทศอาร์มีเนียที่ระลึกถึงเหยื่อของการสังหารหมู่ชาวอาร์มีเนียอนุสรณ์สถานสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2510 บนเนินเขาซิตแซร์นากาแบร์ดในเยเรวานเมืองหลวงของอาร์มีเนีย ทุกวันที่ 24 เมษายน ซึ่งเป็นวันระลึกถึงการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์อาร์มีเนียชาวอาร์มีเนียหลายพันคนจะมาพบกันเพื่อระลึกถึงเหยื่อการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์นี้ นับตั้งแต่การก่อตั้งอนุสรณ์สถานได้มีบุคคลสำคัญหลายคนที่เดินทางมาเยี่ยมเยียนที่นี่
ส่วนพิพิธภัณฑ์—สถาบันการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนีย(อังกฤษ:Armenian Genocide Museum-Institute;อาร์มีเนีย:Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Hayots tseghaspanut'yan tangaran-institut) เปิดทำการในปี พ.ศ. 2538
40°11′9″N44°29′26″E﻿ / ﻿40.18583°N 44.49056°E﻿ /40.18583; 44.49056
อัลโยชา อับราฮัมยาน

อัลโยชา อับราฮัมยาน(อาร์มีเนีย:Ալյոշա Աբրահամյան; 29 สิงหาคม ค.ศ. 1945 – 26 สิงหาคม ค.ศ. 2018) เป็นนักฟุตบอลชาวอาร์เมเนียตำแหน่งประตูหลังซึ่งอัลโยชา อับราฮัมยาน เล่นให้กับสโมสรอารารัต เยเรวาน
อักษรจอร์เจีย

อักษรจอร์เจียเป็นอักษรที่ใช้ในภาษาจอร์เจียปรากฏครั้งแรก ราวพ.ศ. 973ในจารึกที่พบที่โบสถ์ ในปาเลสไตน์ขณะนั้น เขียนด้วยอักษรที่รู้จักกันในชื่อ Asomtavruli (อักษรตัวใหญ่) หรือ Mrglovani (อักษรตัวกลม) ซึ่งใช้ต่อมาจนถึงราวพ.ศ. 1400 Asomtavruli อาจจะเป็นต้นแบบ ของอักษรกรีก นักวิชาการชาวอาร์มีเนียเชื่อว่า เมสรอฟ แมชทอสมิชชันนารีชาวอาร์มีเนีย เป็นผู้ประดิษฐ์ Asomtavruli ใขณะที่นักวิชาการชาวจอร์เจียเชื่อว่า กษัตริย์ฟาร์นาวาซ แห่งจอร์เจีย เป็นผู้ประดิษฐ์ ในช่วงพ.ศ. 1400 Asomtavruli ถูกแทนที่ด้วยอักษรทรงเหลี่ยมชื่อ Nuskha-khutsuri ซึ่งใช้มาจนถึงราวพ.ศ. 1643 จนพ.ศ. 1843 Nuskha-khutsuri พัฒนามาเป็นอักษร Mkhedruli ซึ่งใช้มาจนปัจจุบัน
Armen Sarkissian

Armen Sargsyan(Arméníà:Արմեն Վարդանի  Սարգսյան;ọjọ́ìbí 23 June 1953) ni olóṣèlú, onímọ̀físíksì àti onímọ̀sáyẹ́nsì kọ̀mpútà tó ti wà lórí ipò bíiÀàrẹ ilẹ̀ Arméníàláti ọdún 2018.Ó ti kọ́kọ́ wà ní ipò bíiAlákóso Àgbà ilẹ̀ Arméníàláti ọjọ́ 4 oṣù kọkànlá ọdún 1996 títí di ọjọ́ 20 oṣù kẹta ọdún 1997 àti tẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́bí aṣojú ilẹ̀ Arméníà níLondonu. Wọ́n dìbò yan Sargsyanní ọjọ́ 2 oṣù kẹta ọdún 2018ó sì bẹ̀rẹ̀ ìgbà ààrẹ rẹ̀ ní ọjọ́ 9 oṣù kẹrin ọdún 2018.
Àṣìṣe ìtọ́kasí:<ref>tags exist for a group named "note", but no corresponding<references group="note"/>tag was found
Serzh Sargsyan

Serzh Azati Sargsyan(Arméníà:ՍերժԱզատիՍարգսյան, ojoibi June 30, 1954) niAareorile-edeArmenia. O bori ninu idiboya Aare Osu Keji 2008o si bo si ori aga ni Osu Kerin 2008.Ko ni ibatan moTigran Sargsyanto je Alakoso Agba ile Armenia lowo.
亚美尼亚人

亞美尼亞人（亚美尼亚语：Հայեր,hayer[hɑˈjɛɾ]“哈亚斯坦”）是一个发源于高加索和安纳托利亚东部的民族和族群，属欧罗巴人种的阿尔卑斯人种或地中海人种类型。使用亚美尼亚语，分成许多方言，属印欧语系亚美尼亚语族。
亞美尼亞人亦可指擁有亞美尼亞共和國國籍者，或亞美尼美境內的民族或族群。
大多數亞美尼亞人在宗教上属基督宗教亚美尼亚教会，這是历史上第一个成为国教的基督教派。由於兩位使徒猶達·達陡和巴托羅繆的努力，基督教在亞美尼亞傳播。如今亚美尼亚人700万人，除居住在亚美尼亚外，还分布在俄罗斯、亞塞拜然、格鲁吉亚、美国、伊朗、法国、德国、烏克蘭、黎巴嫩、巴西、叙利亚，其中俄罗斯是仅次于亚美尼亚的第二大亚美尼亚人聚居地，海外亚美尼亚人多于亚美尼亚共和国的亚美尼亚人。
亞美尼亞語有兩種相互可理解的書面形式。文字是由4世纪末5世纪初由学者聖梅斯羅布创制的亚美尼亚字母，经修改，一直沿用至今。
在奥斯曼帝国政府首脑恩维尔帕夏、塔拉特帕夏、杰马尔帕夏等人的号召下，土耳其人於1915年至1917年间对其辖境内亚美尼亚人进行的种族灭绝。亚美尼亚人受害者数量达到150万之众。
土耳其政府至今拒绝承认这是一起土耳其官方发起的有预谋的种族灭绝行为，一些土耳其学者（如奥尔汉·帕穆克等）也持有相同观点。目前共有阿根廷、比利時、加拿大、法國、希臘、意大利、黎巴嫩、荷蘭、俄羅斯、瑞典、德國、美国等数十个国家官方承认这是一场种族灭绝。欧洲议会也承认“亚美尼亚大屠杀”事件，称这宗屠杀为“违反人性的罪行”。联合国防止歧視和保護少數小組委員會也将事件定性为“种族灭绝”。
Notes
拜占庭亚美尼亚

拜占庭亚美尼亚，有时也称作西亞美尼亞，是对亞美尼亞王國被并入拜占庭帝国部分的称呼。其范围大小随着时间而变化，取决于拜占庭对亚美尼亚的控制程度。
拜占庭与萨珊帝国先后于387年和428年瓜分亚美尼亚，西亚美尼亚由拜占庭帝国统治，东亚美尼亚（英语：Persian Armenia）则落入萨珊王朝之手。即便是在亚美尼亚巴格拉提德王朝建立之后，亚美尼亚一些历史悠久的地区或亚美尼亚人居住的地区仍处于拜占庭统治之下。
亚美尼亚人在451年的迦克墩公會議没有代表出席，因为他们正在武装反叛萨珊人。因此，亚美尼亚与拜占庭基督教在神学上出现了一些偏差。
无论如何，许多亚美尼亚人都在拜占庭帝国有所成就。多位拜占庭皇帝出自亚美尼亚，或是多少拥有亚美尼亚人的血统，尽管他们在文化上属于希腊。最好的例子就是希拉克略，其父亲来自于亚美尼亚，母亲来自卡帕多细亚。这位皇帝开创了希拉克略王朝（610年−717年）。巴西尔一世亦是创立了新王朝的亚美尼亚人皇帝，他开创了马其顿王朝。其他的优秀皇帝如羅曼努斯一世、约翰一世、尼基弗鲁斯二世亦是亚美尼亚人血统。
亚美尼亚通过其部队对拜占庭军事做出了颇多贡献。帝国不断受到威胁，因此需要一支优秀的军队。这支军队规模相对较小，从未超过15万人。其被派往帝国的不同地区，参加了最激烈的战斗，但是未曾超出20,000或30,000人。自5世纪起，亚美尼亚人被视为拜占庭军队的主要组成部分。根据普罗柯比所说，皇帝的宫廷侍卫“选拔自最勇敢的亚美尼亚人”。
拜占庭帝国的亚美尼亚士兵也在之后的数个世纪中，尤其是9和10世纪，被引用于著作中，这可能是亚美尼亚人参与拜占庭军队程度最大的时期。一些拜占庭、阿拉伯史历史学家一致承认亚美尼亚士兵的重要性，如查尔斯·迪尔（英语：Charles Diehl）写道：”亚美尼亚人部队，尤其是这一时期，数量众多且训练有素。”另一位拜占庭史历史学家也称赞亚美尼亚步兵在拜占庭皇帝尼基弗鲁斯·福卡斯和约翰一世的胜利中起到了决定性作用。
当时亚美尼亚人在拜占庭军队中与北欧人（英语：Norsemen）并肩作战。亚美尼亚山区居民与北欧人的第一次见面已被南森（Nansen）讨论过，他记录道：“正是亚美尼亚人与我们的斯堪的纳维亚先祖门一起组成了拜占庭的突击部队。”此外，巴塞尔（Bussel）强调了亚美尼亚封建领主与北欧勇士在思想以及精神方面的相似之处。他声称这两个群体都对政府和公共权力意识匮乏，与此同时又都在对实现个人差异的兴趣以及对主人和领袖忠诚上一致。
狄奥多西一世的两个儿子将帝国划分后不久，拜占庭宫廷中的外国元素就占据了优势地位。东部帝国的首都靠近亚美尼亚，将大量亚美尼亚人吸引到了博斯普鲁斯海峡沿岸，三个世纪以来，他们在东方帝国的历史中发挥了杰出的作用。
亚美尼亚人在拜占庭历史中所扮演的重要角色通常未被认知到，无论如何，多位拜占庭皇帝出自亚美尼亚，或是多少拥有亚美尼亚人的血统，例如希拉克略、巴西尔一世、羅曼努斯一世、约翰一世、尼基弗鲁斯二世等。
在旷日持久的拜占庭-波斯战争（英语：Byzantine-Sasanian War of 572-591）结束后，拜占庭帝国的直接统治延伸到了整个西亚美尼亚。为了加强对新吞并领土的政治控制，皇帝莫里斯决定支持当地教会的亲迦克敦教派（英语：Chalcedonian）派系。593年，西亚美尼亚主教的地区性公会议在狄奥多西堡召开，并宣布完全忠于迦克敦派教义。公会议选举巴格兰（英语：Bagaran (ancient city)）的约翰为新的亚美尼亚迦克敦教派教长。
亞美尼亞裔美國人

亚美尼亚裔美国人（亞美尼亞語：ամերիկահայեր）是指完全或部分具有亚美尼亚血统的美国公民或居民。他们构成了亚美尼亚人在亞美尼亞以外的第二大族群，仅次于俄罗斯的亚美尼亚人。亚美尼亚人移民美国的第一个大潮发生在19世纪末和20世纪初。成千上万的亚美尼亚人在發生於19世纪90年代中期的哈米德大屠殺、1909年的阿達納屠殺和1915-1918年亚美尼亚种族灭绝之后前往美国定居。自20世纪50年代以来，由于中东地区的不稳定，许多来自中东的亚美尼亚人（特别是来自黎巴嫩、叙利亚、伊朗、伊拉克、埃及和土耳其）移民到美国。由于社会经济和政治原因，移民浪潮在1980年代末加速发展，并在1991年苏联解体后继续存在。
2017年美国社區调查（英语：American Community Survey）估计，485,970名美国人拥有全部或部分亚美尼亚血统。而實際上人口可能更多。亚美尼亚血统的美国人主要集中居住在大洛杉矶地区，在2000年的人口普查中，有166,498名居住在大洛杉矶地区的居民自称是亚美尼亚人，占当时美国385,488名亞美尼亞裔的40%以上。大洛杉矶地区的格倫代爾被认为是美国亚美尼亚人的活動中心。2020年納戈爾諾-卡拉巴赫戰爭后，一些亚美尼亚裔美国人选择回到亚美尼亚定居。
亚美尼亚人种

亚美尼亚人种，是高加索人种的分支。
美国一个人类学者说他们与第拿里人种很相似，唯一不同的是因为他们与地中海人种，阿尔卑斯人种混血所以膚色較深。
由小亚细亚，高加索至印度也有他们。他们特点是高大、强壮、黑发（少数金发）、黑眼或棕眼、多鬚。主要代表是亚美尼亚人、阿塞拜疆人与格鲁吉亚人。
亚美尼亚语

亞美尼亞語（Հայերեն / Հայերէն，转写：Hayeren，发音：[hɑjɛˈɾɛn]（）），是亞美尼亞共和國的官方语言，屬於印欧语系的一支，但沒有任何近似語言，其38個字母的拼音系統更是獨特的，不少語言學家因此對亞美尼亞語產生興趣。亞美尼亞語目前廣泛被亞美尼亞人使用。
語言學家將亞美尼亞語歸為印歐語系的一個獨立語族。亞美尼亞語與希臘語有一些共有衍徵。部分語言學家將亞美尼亞語、弗里吉亞語及印度－伊朗語族歸類於印歐語系之下，因為它們有一些共有衍徵。最近亦有一些語言學家提出將希臘語、亞美尼亞語、弗里吉亞語及阿爾巴尼亞語歸入印歐語系下的一個「巴爾幹語言」。
亞美尼亞語有一個漫長的文學史，其現存最古老的文學作品是五世紀的聖經翻譯。它的詞彙在其歷史上受伊朗的語言影響，特別是帕提亞語（Pathian），此外還受希臘語、拉丁語、高加索诸语言、古法語、波斯語、阿拉伯語、土耳其語、俄语和其他語言影響。現代亞美尼亞語有兩種規範的形式，東亞美尼亞語和西亞美尼亞語，兩者都可以用於理解當代亞美尼亞方言。幾乎絕跡的羅美語（英语：Lomavren language）是一個深受羅姆語（吉普賽語）影響的方言，使用亞美尼亞語的語法及大量由羅姆語演變而來的詞彙，例如數字。
現代亞美尼亞語有6個單元音。
亚美尼亚字母表（亞美尼亞語：Հայոց գրերHayots grer或 Հայոց այբուբենHayots aybuben）是用来书写亚美尼亚语的一种独有字母文字，由亚美尼亚语言学家及神学家圣梅斯罗布在约公元405年发明。其最早包含36个字母。在中世纪两个字母օ (o) 和 ֆ (f)被加入字母表。
在1920年代的书写改革中，引入了新字母և（大写ԵՎ），它是ե与ւ的连体字母。而字母Ւ ւ被取消，并作为新字母ՈՒ ու(在此之前为一个二合字母)的一部分。
亞美尼亞

亞美尼亞（英文：Armenia；亞美尼亞話：Հայաստան，Hayastan），全名亞美尼亞共和國（英文：Republic of Armenia；亞美尼亞話：Հայաստանի Հանրապետություն；Hayastani Hanrapetutyun，1991年9月21號—）係一個位於歐亞交界、高加索地區嘅山區小國，亦係喺蘇聯瓦解之後獨立而出嘅好多共和國之一，首都為埃里溫。
亞美尼亞係個內陸國家，大部分國民信基督教，但因為周圍畀伊斯蘭教國家包圍，再加上同鄰國之間嘅國界爭議，所以就成為高加索地區動盪不安嘅火藥庫。
西臨土耳其，北有格魯吉亞，亞美尼亞同東邊鄰國阿塞拜疆一直因為領土爭議而唔合，除咗亞美尼亞南部領土將阿塞拜疆嘅納希契凡自治共和國（Naxçıvan Muxtar Respublikası，或稱Naxçivan）同阿塞拜疆本土一分為二外，亞美尼亞長期以來一直宣稱阿塞拜疆西南部嘅納戈爾諾-卡拉巴赫飛地（Dağlıq Qarabağ 或，境內大多數居民為信奉基督教嘅亞美尼亞人）係亞美尼亞領土嘅一部份，並且支持當地嘅叛軍同阿塞拜疆政府對抗。噉嘅做法導致鄰國嘅土耳其同阿塞拜疆因此將通往亞美尼亞嘅鐵路同輸油管完全封鎖，令本身資源已經唔係好充足嘅亞美尼亞，變得更加貧困。
因為小高加索山橫貫、境內地形崎嶇嘅亞美尼亞，相傳係舊約聖經中諾亞方舟喺大洪水退卻後著陸抵達之處（傳說中諾亞方舟停喺亞拉拉特山上，呢座山位於今日亞美尼亞同土耳其邊境，最高峰喺土耳其境內），甚至有講法認為亞美尼亞嘅首都埃里溫就係由諾亞本人建立嘅城市。傳說嘅真假或者唔容易查證，但係亞美尼亞嘅確係世界上第一國將基督教列為國教，佢嘅歷史可以追溯到4世紀，並且喺之後嘅一千年間一直以獨立國家嘅型態存在，並無因為羅馬人、波斯人同蒙古人嘅侵略而消失。16世紀中期，亞美尼亞畀伊朗同奧斯曼帝國瓜分，1805年～1828年，東亞美尼亞併入俄國，西亞美尼亞依然屬於土耳其。第一次世界大戰期間，幾十萬亞美尼亞人慘遭奧斯曼土耳其帝國屠殺。1920年，亞美尼亞蘇維埃社會主義共和國成立，1922年，亞美尼亞加入外高加索聯邦蘇維埃社會主義共和國，成為蘇聯加盟共和國下面嘅一個自治共和國，1936年，成為蘇聯直轄嘅加盟共和國。1991年蘇聯解體，亞美尼亞獨立。
亞美尼亞嘅主要經濟來源係農牧業，其中農業生產只集中喺首都附近嘅低地地帶。1988年亞美尼亞發生咗一場毀滅性嘅大地震，造成25,000人死亡，無數建設毀壞，再加上同年納戈爾諾-卡拉巴赫地區爆發衝突，更顯得雪上加霜。
亞美尼亞文維基百科

亞美尼亞文維基百科係維基百科協作計劃嘅亞美尼亞文版，由非牟利組織──維基媒體基金會維持負責。家下係各語言嘅維基百科計劃中，規模排名響50名以內（跟文章數量計），有超過10萬篇文。
亞美尼亞語維基百科後來推出咗一個新功能，讀者可以選擇用傳統（Mesrobian）拼寫法嚟閱讀所有內容，而唔係改良嘅（Abeghian）拼寫法。亞美尼亞語維基百科有時仲會提供並行文章，用西亞美尼亞語，一種喺亞美尼亞僑居地區廣泛使用嘅語言嚟寫。
不過，喺2019年4月1號，一個獨立嘅西亞美尼亞語網站叫《Հայերէն Ուիքիփետիա》正式推出，目標係將西亞美尼亞語嘅內容搬過去，並喺新嘅西亞美尼亞語維基百科空間度擴展內容。
而家呢個網站有~310,000篇文章。仲有~147000名註冊用戶，其中包括10位管理員。
喺2023年7月29號，呢個網站達到30萬篇文章。
呢度使用嘅係主要東亞美尼亞語方言，但亞美尼亞語維基百科具包容性，仲包括咗使用西亞美尼亞語方言寫成、喺亞美尼亞僑居地區流行嘅文章。有啲文章甚至會有東亞美尼亞語同西亞美尼亞語嘅分別版本。而喺呢啲情況下，次要方言版本會標示喺文章右上角，顯示主要方言版本。西亞美尼亞語文章過去喺西亞美尼亞語維基百科文章分類入面會有特別分類。
亞美尼亞語維基百科原本叫《Վիքիփեդիա》（Vikʻipʻedia），但喺2012年改名叫《Վիքիպեդիա》（Vikʻipedia）。用「պ」（pē）取代咗「փ」（pʻiwr）嚟配合東亞美尼亞語方言嘅送氣輔音讀音，呢種係喺亞美尼亞使用嘅官方語音形式；但改咗名之後就同西亞美尼亞語拼音唔再一致。改名嘅討論同決策係分兩個階段完成嘅，並於2012年4月5號正式生效。
喺2014年3月24號，亞美尼亞維基媒體同《人因素》（亞美尼亞文：«Մարդկային գործոն»）聯合推出咗一個叫「一人一篇」（亞美尼亞文：«Մեկ հայ՝ մեկ հոդված»）嘅推廣活動。呢個大眾傳媒宣傳喺亞美尼亞多個電視台播放，目標係提升亞美尼亞語維基百科文章嘅量同質。除此之外，呢個計劃仲希望藉住擴展維基百科中亞美尼亞語嘅存在，提高每篇文章嘅水平，反映出亞美尼亞人豐富嘅歷史同現代嘅繁榮。
呢個項目希望通過舉辦科學、藝術同其他學科嘅代表維基會議，幫助佢哋了解維基文化，並協助佢哋對亞美尼亞語維基百科嘅發展作出貢獻。活動亦會提供訓練同獎勵計劃，並與教育文化機構合作搞聯合活動。
「一人一篇」活動喺2014年3月24號喺《人因素》電視節目中播出，之後又喺多個資訊媒體度宣傳。喺2014年3月27號，「一人一篇」全亞美尼亞計劃仲搞咗個新聞發佈會。2014年7月，《BBC新聞》報導話，由於呢個活動，亞美尼亞語維基百科文章數量超過咗鄰近國家，超過12萬5千篇文章，相比之下，阿塞拜疆語維基百科大約有10萬2千篇文章，而喬治亞語維基百科只有約8萬4千篇。呢個活動亦得到亞美尼亞政府支持。教育部長阿曼·阿舒蒂安公開講：「一人一篇——我一定會做，你哋都會做。」國防部長塞蘭·奧哈尼安則表示佢已經創建咗一篇關於亞美尼亞軍隊嘅維基百科文章。
凡省

凡省（Van）係土耳其東部嘅一個省，喺凡湖同埋伊朗中間，面積19,069平方公里，2010年底人口約莫1,035,418人，首府凡城。
公元前9世紀，凡城地區成為咗烏拉爾圖王國嘅中心，喺之後嘅幾個世紀，呢度一直都係亞美尼亞人嘅主要居住地。第一次世界大戰之後，亞美尼亞人被逼離開呢度。
1990年1月9號，凡省錄到土耳其史上最低溫度（-46.4 °C/-51.5 °F）。
2011年10月23號，凡省發生黎克特制7.2級地震。
納戈爾諾-卡拉巴赫

納戈爾諾-卡拉巴赫（亞美尼亞文：Լեռնային Ղարաբաղ，拉丁轉寫：Leṙnayin Ġarabaġ；阿塞拜疆文：Dağlıq Qarabağ）係一個位於小高加索山脈嘅地理區域，主要由山地形成。呢個區域大致跟返蘇聯時期嘅納戈爾諾-卡拉巴赫自治區（英文：Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast），而歷史上大部分嘅人口都係亞美尼亞人。喺蘇聯解體之後，呢個地區大部分成爲咗冇受承認嘅阿爾察赫共和國，不過到2023年9月已經實際上解咗國。
亞美尼亞蘇維埃社會主義共和國國歌

《亞美尼亞蘇維埃社會主義共和國國歌》（亞美尼亞文：Հայկական ՍՍՀ օրհներգ），係亞美尼亞響蘇聯時候嘅國歌，響1944年至1991年用。呢首歌由詩人亞美納茨·薩爾基相作詞，作曲家阿拉姆·哈恰圖良作曲，佢以芭蕾舞劇《斯巴達克斯》、《加雅涅》同埋一尐協奏曲而聞名於世，佢嘅作品往往好有亞美尼亞民族音樂特色。
同幾乎所有蘇聯加盟共和國國歌一樣，呢首歌頌揚列寧、十月革命、共產主義同蘇聯共產黨，同埋同俄羅斯人同其它民族嘅友誼同團結。響斯大林畀蘇共批判之前，歌詞入面有對佢個人崇拜嘅語句。歌詞入面嘅「哈亞斯坦」係亞美尼亞嘅自稱，而「幾世紀嘅苦難」概括咗包含失地、異族統治、地震同種族屠殺嘅亞美尼亞歷史。
響1991年脫離蘇聯之後，亞美尼亞用《我哋嘅祖國》取代咗佢嘅國歌地位。
索菲尼王國

索菲尼王國（亞美尼亞文：Ծոփքի Թագավորութուն）係古代亞美尼亞人忌一個王國。個王國喺公元前2世紀建立，一直保持獨立，直至前90年代被提格蘭大帝征服，成為渠王國忌一部份。
索菲尼最初係烏拉爾圖忌一部份，喺前600年成為新崛起忌亞美尼亞人忌奧龍特斯王朝（Orontid Dynasty）其中一個省。喺前330年代亞歷山大大帝戰事同阿契美尼德帝國因此崩潰之後，索菲尼就成為亞美尼亞最先接觸同吸收希臘文化忌一個地區。
前201年塞琉古忌安條克大帝派遣阿美尼亞裔將軍阿爾塔什斯（Artaxias）同扎德里亞迪茲（Zariadres）攻陷咗大阿美尼亞同索菲尼，委派咗扎德里亞迪茲做索菲尼總督。隨住安條克喺前190年忌馬格尼西亞戰役中被羅馬打敗後，阿爾塔什斯同扎德里亞迪茲－喺羅馬人同意之下－策動叛變，實行自治；於是乎阿爾塔什斯建立咗亞美尼亞王國而扎德里亞迪茲就建立索菲尼王國。希臘地理學家斯特拉波喺渠忌《地輿志》入面曾經提及索菲尼忌首都（Carcathiocerta）。
前95年，索菲尼王國被亞美尼亞王國兼併。
阿爾察赫

阿爾察赫共和國（亞美尼亞文：Արցախի Հանրապետություն），通常叫做阿爾察赫（亞美尼亞文：Արցախ），係一個主權爭議地區同埋有限承認國家，位於西亞北部。除此之外，阿爾察赫共和國亦都叫做「納戈爾諾-卡拉巴赫共和國」（亞美尼亞文：Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության），個名由納卡地區而嚟。聯合國同世界上嘅大部分國家都睇佢為阿塞拜疆嘅一部分，而佢只係得同樣未俾國際普遍承認嘅南奧塞梯、阿布哈茲同德涅斯特河沿岸承認。由1991年至到第二次納卡戰爭之前，佢控制咗原本阿塞拜疆蘇維埃社會主義共和國以下嘅納卡自治州（英文：Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast）嘅大部分領土，加埋周圍嘅一啲區域。阿爾察赫嘅國土西面連住亞美尼亞，南面連住伊朗。
阿爾察赫係一個山地國家，平均海拔係1,097米咁高。絕大部分嘅納卡居民都係信奉基督徒嘅亞美尼亞人，並且多數都係屬於亞美尼亞使徒教會。阿爾察赫實行總統制，亦設有一院制嘅議會。有啲人認為，阿爾察赫對亞美尼亞嘅依賴程度，已經令阿爾察赫喺好多方面實際上屬於亞美尼亞嘅一部分。
2020年9-11月期間，納卡地區爆發第二次納卡戰爭，阿塞拜疆軍隊成功控制納卡地區嘅部分區域。到11月10號，俄羅斯帶頭，使到亞美尼亞同阿塞拜疆簽咗停火協議。亞美尼亞喺協議之中，同意將部分區域交俾阿塞拜疆，而俄羅斯維和部隊同時控制咗拉欽走廊（英文：Lachin Corridor）同埋雙方嘅前綫。阿塞拜疆喺協議之中，保證咗出入拉欽走廊嘅人員、車輛、同貨物嘅安全。
2022年3月24號，阿塞拜疆再次進攻阿爾察赫共和國，並且再控制咗更多地方。
2023年5月22號，亞美尼亞總理帕希尼揚表示，亞美尼亞準備喺某啲條件下，就會承認納卡地區係阿塞拜疆領土。阿爾察赫的國民議會喺嗰晚召開咗緊急會議，一致通過咗決議，唔允許承認納卡地區為阿塞拜疆領土。嗰個會議仲呼籲納卡地區前任同現任領導人，譴責帕希尼揚關於可能承認納卡地區嘅表態。
2023年9月19日，阿塞拜疆對阿爾察赫發動大規模進攻。阿塞拜疆國防部（英文：Ministry of Defence (Azerbaijan)）指控亞美尼亞用地雷，造成2位平民同4位警察身亡，因爲咁而展開「當地反恐活動」。到9月20號下晝，阿爾察赫同意俄羅斯維和部隊提出嘅停火提議，而到9月22號，阿爾察赫首都斯捷潘納克特已經有阿塞拜疆軍人喺周邊部署，表明阿爾察赫已經徹底失敗。
9月28號，阿爾察赫共和國總統沙赫拉馬尼揚簽署命令，決定阿爾察赫共和國將會喺2024年1月1號，完全解散所有國家機構，意昧個國家自此就會停止存在。阿爾察赫共和國由1991年建國到2023年解國，總共存在咗32年。
尼科爾·帕希尼揚

尼科爾·帕希尼揚（亞美尼亞文：Նիկոլ Փաշինյան，nikɔl pʰɑʃinˈjɑn；1975年6月1號—）係亞美尼亞一位政治人，由2018年5月8號開始做亞美尼亞嘅總理。佢喺從政之前做過記者同新聞編輯。因為亞美尼亞喺第二次納卡戰爭之中，為阿爾察赫失去咗一大片土地，所以畀內部反對派要求落台，最後喺2021年4月25號宣布辭去總理嘅職位。不過佢帶頭嘅「公民合約黨」仍然喺2021年嘅國會選舉當中贏到過半數，帕希尼揚做返得總理。
Gheimeh

Gheimeh,gheymeh,orqeimeh(Persian:قیمه) is anIranianstew (khoresh) consisting of dicedmutton,tomatoes,split peas,onion, anddried lime, garnished with golden, thinly sliced crispy potatoes. The stew is sometimes garnished with friedeggplantand is usually served with white rice (polow).
The Persian wordgheimeh(also transliterated asqeimeh) derives fromClassical Persianqeema,which comes from aTurkicwordqıyma'minced meat', like theUrduqīmā/ keema,Turkishkıyma,andGreekkimás.
Iraqiqeemais made with finely diced meat and crushedsplit peasand is prepared on a large communal scale at the annualĀshūrācommemorations. It can also be served in weddings, funerals, parties, other holidays, etc.
Pichagh-gheimeh

Pichagh-gheimehorpıçaq-qeyme(Azerbaijani/Persian: پیچاق‌قیمه) is one ofArdabil's(a city inIranian Azerbaijan) traditional foods. The word "pıçaq" inAzerbaijani languagemeansknifeand may refer to the almond used in making this food, which has a knife-shaped appearance.
Pichagh-gheimeh is usually made with lamb's meat, sliced onions,almond, andegg. One of the most important secrets of making this dish is to fry the sliced onions inoil, which turns the color of the onions from white to brown.Fried eggsare used as a garnish.White riceis also eaten with it. This food is also cooked by cities and villages nearArdabil, such asTabrizandSareyn.
The generous use of oil makes the food greasy, but most people visitingArdabilenjoy eating this traditional food. Other traditional dishes include a soup named "ashe-dough" and a special halva named "halva-siah".
Khoresh bademjan

Khoresh bademjan(Persian:خورش بادمجان,romanized:xoreš bâdemjânorkhoresh bādemjān, or in IPA: /xɒrɛʃ ˈbɔˌdəmˈd͡ʒuːn/) is a Persian stew of eggplant and tomatoes. The wordkhoreshmeans "stew," andbādemjān(بادمجان) means "eggplant."
Typically this dish is made of fried and skinned eggplants, optional lamb or beef, tomatoes, an acidic component such as sour grape juice orsun dried limesand mild aromatic spices such asturmeric,cinnamonandsaffron.This dish is typically served over Persian rice.
Two different versions of this stew are prevalent inIranian cuisine:
Khoresh karafs

Khoresh karafs(Persian:خورش کرفس,lit.'celery stew') is a traditional Iranian dish. As the name suggests,celeryis the main part of this dish.
Traditionally, Khoresh karafs is prepared with red meat (lamb, or beef), but unlikeGhormeh sabziorGheimeh, it is common to substitute chicken meat in this recipe. This food has become more diverse in recent years, and itsveganand vegetarian varieties have entered the diet of Iranian families. InNajmieh Batmanglij's cookbook,New Food of Life(2021 edition), she suggests using whitebroad beans(white fava beans) for a vegetarian version.
In terms of taste, this stew is characterized by being sour. Traditionally, unripe grapes (ver jus) are used as a souring agent, but the use of lemon juice, lime juice,tamarind, or evencitric acidalso occurs as an alternative souring agent. Khoresh karafs, like other types of Iranian stews, is almost always served with rice.
The origins of celery stew Is Iran. It is a traditional Iranian food. In 1964, a recipe for it was mentioned in a cookbook byRoza Montazemi.
إهدار الطعام

إهدار الطعامأوفقدان الغذاءهو عبارة عن طعام يتم التخلص منه أو فقدانه دون أن يكون قد تم تناوله. تتعدد أسباب هدر أو إضاعة الطعام  وتحدث في مراحل عدة كالإنتاج، والمعالجة، وتجارة التجزئة، والاستهلاك. ويتراوح إجمالي الطعام المُهدر ما بين ثلث ونصف الأغذية المنتجة.يقع هدر وفقدان الطعام في جميع مراحل سلسلة الإمداد الغذائي وسلسلة القيمة. تحدث معظم الخسائر أثناءالإنتاجفي البلدان محدودة الدخل، بينما في البلدان المتطورة يُهدر الكثير من الطعام في مرحلة الاستهلاك،حوالي 100 كيلوغرام (220 رطل) للشخص في السنة.
بصفة عامة، يُقصد بهدر وفقدان الغذاء تعرض الطعام للخسارة خلال أي من المراحل الاربع من سلسلة الامداد الغذائي: الزراعة، وعمليات التجهيز، وتجارة التجزئة والاستهلاك.وتُعَد التعريفات الدقيقة محل خلاف، وكثيراً ما تُحَدَد علي أساس الحالة السائدة (كما هو الحال عمومًا مع تعريفات الإهدار).فإن الهيئات المهنية بما فيها المنظمات الدولية وحكومات الدول وأمانتها تستخدم تعريفات خاصة بها.
تتفاوت تعريفات هدر الطعام، ضمن أمور أخرى، فيما تتكون فضلات الطعام،كيف يتم إنتاجها وأين يتم التخلص  منها أو إنشاؤها.تختلف التعريفات لأن بعض المجموعات لا تعتبر (أو لم تكن تعتبر، وفقًا للتقاليد) إهدار الطعام إهدارًا ماديًا بسبب تطبيقاتها.ترتكز بعض التعريفات عن مخلفات الغذاء علي تعريفات أخرى (مخلفات زراعية) ومواد لا تستوفي تعريفها.
قد يذهب الطعام المفقود إلي مدافن النفايات أو يُعاد إلي سلسلة الامدادات الغذائية أو يوضع في استخدامات أخرى غير منتجة للطعام.
في إطار مبادرة الأمم المتحدة لحفظ الغذاء، وافقت منظمة الأمم المتحدة للأغذية والزراعةوبرنامج الأمم المتحدة للبيئةوالأطراف المعنية على التعريف التالي لفقدان وهدرالغذاء:
و يشمل ذلك التعريف علي عناصر مهمة:
مخلوطة

المخلوطةهي وصفة منالمطبخ اللبناني، لها قيمة غذائية عالية لأنها غنيةبالحبوب. تحضّر منالعدس،الفاصولياء،الحمّص،اللوبياء،البرغل،البصل،زيت الزيتون،الكمونوالملح.
تحتوي وجبة المخلوطة (250غ تقريباً) على المكونات الغذائية التالية:
وذلك بدون اللوبياء.
Sabzi khordan

Sabzi khordan(Persian:سبزی خوردن),kanachi(Armenian:կանաչի),goy(Azerbaijani:Yemax goyü), orpinjar(Kurdish:pinçar) is a commonside dishinIranian,Kurdish,Azerbaijani,Afghan, andArmeniancuisines, which may be served with any meal, consisting of any combination of a set of freshherbsand rawvegetables.Basil,parsley, andradishesare among the most common ones.
Most commonly it is served alongside the actual meal. It is sometimes served withwhite cheeseandnaanbread (lavash,sangak,barbari) and alsowalnuts, to prepare aloqmeh(Persian:لقمه; meaning "roll up bite") which is colloquially calledNaan panir sabzi(نان پنیر سبزی).
A list of the vegetables used insabzi khordanis as follows: