ฟุตบอลในประเทศไทย

ฟุตบอลถือเป็นกีฬาซึ่งเป็นที่นิยมสูงสุดในประเทศไทยมีสมาคมฟุตบอลแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์เป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลฟุตบอลทีมชาติไทยซึ่งประสบความสำเร็จในระดับอาเซียนและรายการแข่งขันแบบอาชีพไทยพรีเมียร์ลีกโดยในอดีตเคยจัดการแข่งขันระดับโลกหลายครั้ง เช่นเอเชียนคัพ2 ครั้งฟุตบอลอายุไม่เกิน 19 ปีชิงแชมป์เอเชีย
เมื่อปี พ.ศ. 2443 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา)ซึ่งตอนนั้นมียศเป็นหลวงไพศาลศิลปศาสตร์ เป็นผู้ริเริ่มร่างกติกากีฬาฟุตบอลในสยามเป็นครั้งแรก จนกระทั่งเกิดความนิยมแผ่ขยายกว้างขวางไปทั่วประเทศ การแข่งขันฟุตบอลนัดแรกที่ถูกบันทึกในประเทศไทย โดยใช้กติกาของสมาคมฟุตบอลอังกฤษเกิดขึ้นในวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2443 ระหว่างทีมชาวบริเตนในบางกอก กับทีมกรมศึกษาธิการ การแข่งขันจบลงด้วยผลเสมอ 2-2
ฟุตบอลในประเทศสยามเริ่มเป็นที่นิยมกว้างขวางมากขึ้น ในปี พ.ศ. 2443 จึงมีการแข่งขันฟุตบอลนักเรียนชิงโล่ห์กรมศึกษาธิการ ใช้กติกาแบบแพ้คัดออก โดยมี 9 ทีมเข้าร่วมในการแข่งขันนั้น
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ก่อตั้งสโมสรคณะฟุตบอลสยามขึ้นโดยมีพระองค์และพระบรมวงศานุวงศ์ทรงลงแข่งขันเป็นผู้เล่นเอง และเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2458 มีการจัดแข่งขันในระดับนานาชาติขึ้นเป็นครั้งแรกระหว่างทีมชาติสยาม (ปัจจุบันคือ ฟุตบอลทีมชาติไทย) กับทีมราชกรีฑาสโมสร ที่สนามราชกรีฑาสโมสรโดยมีดักลาส โรเบิร์ตสัน เป็นกรรมการผู้ตัดสิน
จากนั้นเมื่อวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2459 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ก่อตั้งสมาคมฟุตบอลแห่งชาติสยามขึ้นโดยทรงรับเข้าอยู่ในพระบรมราชูปถัมภ์ตั้งแต่เริ่มแรก พร้อมทั้งตราข้อบังคับสมาคมฯ และแต่งตั้งสภากรรมการบริหารชุดแรก ประกอบด้วยข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ 7 ท่าน โดยมีพระยาประสิทธิ์ศุภการ (หม่อมหลวงเฟื้อ พึ่งบุญ; ต่อมาโปรดเกล้าฯ เลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้นเป็นเจ้าพระยารามราฆพ) เป็นนายกสภาฯ และพระราชดรุณรักษ์ (เสริญ ปันยารชุน; ต่อมาโปรดเกล้าฯ เลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้นเป็นพระยาปรีชานุสาสน์) เป็นเลขาธิการ
ต่อมาราวปลายปีเดียวกัน จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ริเริ่มการแข่งขัน "ฟุตบอลถ้วยทองของหลวง" ขึ้น มี 12 ทีมเข้าร่วมในขณะนั้น ซึ่งต่อมาการแข่งขันนี้จะรู้จักกันในชื่อฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ก.และแยกกับฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ข.ทั้งนี้สมาคมฯ เข้าร่วมเป็นสมาชิกของสหพันธ์ฟุตบอลนานาชาติ(ฟีฟ่า) เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2468 การแข่งขันฟุตบอลระหว่างชาตินัดแรกของทีมชาติไทย เป็นการพบกับทีมชาติสหภาพอินโดจีนของฝรั่งเศสในปี พ.ศ. 2473 ช่วงเวลาเดียวกับการเสด็จประพาสสหภาพอินโดจีนของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวโดยเป็นชัยชนะอย่างเด็ดขาดของทีมชาติไทย ด้วยผลการแข่งขัน 4-0
สืบเนื่องจากที่รัฐบาลจอมพลแปลก พิบูลสงครามประกาศรัฐนิยมเปลี่ยนชื่อประเทศจากสยามเป็นไทยเมื่อปีพ.ศ. 2482จึงเปลี่ยนชื่อสมาคมเป็นสมาคมฟุตบอลแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์และเปลี่ยนชื่อฟุตบอลทีมชาติเป็นฟุตบอลทีมชาติไทยมีการแข่งขันฟีฟ่ารับรองนัดแรกในปี พ.ศ. 2491 ที่กรุงเทพมหานคร ทีมชาติไทยพ่ายทีมชาติสาธารณรัฐจีนไป 1-6โดยสมาคมฯ ส่งฟุตบอลทีมชาติไทยลงแข่งขันระดับนานาชาติเป็นครั้งแรก ในการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อนครั้งที่ 16ที่นครเมลเบิร์นของออสเตรเลียเมื่อปี พ.ศ. 2499
จากนั้นสมาคมฯ เข้าร่วมเป็นสมาชิกของสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชีย(เอเอฟซี) เมื่อปี พ.ศ. 2500และเข้าร่วมเป็นสมาชิกก่อตั้งของสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชีย(เอเอฟเอฟ) เมื่อวันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2527ทั้งนี้ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2504 สมาคมฯ จัดระบบการแข่งขันฟุตบอลเสียใหม่เป็นระดับชั้น (Division) โดยตั้งวัตถุประสงค์เพื่อความเป็นเลิศ ตามรูปแบบของสมาคมฟุตบอลอังกฤษในขณะนั้น คือจัดเป็นฟุตบอลถ้วยพระราชทานประเภท ก, ข, ค และ ง ตลอดจนไทยเอฟเอคัพ(เริ่มจัดครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2513) รวมถึงฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานคิงส์คัพ(เริ่มจัดครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2511) และควีนสคัพ(เริ่มจัดครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2513) เป็นต้น นอกจากนี้ ยังจัดการแข่งขันในระดับอื่นเช่น ฟุตบอลนักเรียน, ฟุตบอลอาชีวศึกษา, ฟุตบอลเยาวชนและอนุชน, ฟุตบอลเตรียมอุดมศึกษา, ฟุตบอลอุดมศึกษารวมทั้งกำกับดูแลในการส่งทีมฟุตบอลต่างๆ เพื่อเข้าร่วมการแข่งขันระหว่างประเทศอีกด้วย
สำหรับสโมสรฟุตบอลของไทย ที่ประสบความสำเร็จสูงสุดคือสโมสรฟุตบอลธนาคารกสิกรไทยจากผลงานชนะเลิศรายการเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีกในระดับเอเชีย2 ครั้งในปี พ.ศ. 2537 และ 2538 โดยมีสโมสรฟุตบอลบีอีซี เทโรศาสนซึ่งอยู่ในตำแหน่งรองชนะเลิศ ของรายการเดียวกันเมื่อปี พ.ศ. 2546
ในอดีต ประเทศไทยเคยจัดแข่งขันฟุตบอลระบบลีกมาก่อน ว่าไม่ได้รับความนิยมจึงต้องยกเลิกไป จนกระทั่งเมื่อปี พ.ศ. 2539 สมาคมฟุตบอลฯ ดำเนินการจัดแข่งขัน ฟุตบอลอาชีพในระบบลีกขึ้น โดยมีชื่อที่เปลี่ยนไปหลายครั้งคือไทยแลนด์ซอกเกอร์ลีก(Thailand Soccer League),ไทยแลนด์พรีเมียร์ลีก(Thailand Premier League),ไทยลีก(Thai League) และไทยพรีเมียร์ลีก(Thai Premier League) แต่ในระยะแรกมีปัญหาที่สำคัญคือ สโมสรฟุตบอลในลีกนี้ และการแข่งขันส่วนมากอยู่ในกรุงเทพมหานครเป็นผลให้ชาวไทยในจังหวัดอื่นทั่วประเทศ ไม่มีโอกาสรับชมการแข่งขัน
เมื่อปี พ.ศ. 2542การกีฬาแห่งประเทศไทย(กกท.) จึงร่วมกับสมาคมฟุตบอลฯ เข้าแก้ไขปัญหานี้ โดยจัดแข่งขันฟุตบอลอาชีพ ระบบลีกในส่วนภูมิภาค โดยให้ชื่อว่าโปรวินเชียลลีก(Provincial League) ต่อมาในปี พ.ศ. 2545 กกท.ย้ายการแข่งขันไปร่วมกับกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาแล้วเปลี่ยนชื่อเป็นโปรเฟสชันนัลลีก(Professional League) โดยแบ่งเป็นสองระดับชั้น (Division) ซึ่งระดับชั้นสูงสุดมี 18 สโมสรเข้าร่วม จนกระทั่งเมื่อเริ่มฤดูกาล พ.ศ. 2549สโมสรฟุตบอลชลบุรีและสโมสรฟุตบอลสุพรรณบุรีจากโปรเฟสชันนัลลีกสูงสุด เข้ามาร่วมในไทยแลนด์พรีเมียร์ลีก และเมื่อเริ่มฤดูกาล พ.ศ. 2550 กกท.ทำการยุบ โปรเฟสชันนัลลีกสูงสุด โดยจัดแบ่งสโมสรในลีกให้ไปเข้าแข่งขัน กับไทยแลนด์พรีเมียร์ลีก และไทยลีกดิวิชัน 1
ในส่วนการแข่งขันรายการเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีกซึ่งสมาพันธ์ฟุตบอลแห่งเอเชีย(เอเอฟซี) กำหนดให้สโมสรที่เข้าร่วมแข่งขันต้องมีใบรับรองสโมสร (Club licensing) อย่างถูกต้องตามที่เอเอฟซีกำหนด โดยในปัจจุบัน ประเทศไทยมีอยู่ 6 สโมสรคือบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด,เอสซีจี เมืองทอง ยูไนเต็ด,บางกอกกล๊าส เอฟซี, ชลบุรี เอฟซี, บีอีซี เทโรศาสน และชัยนาท ฮอร์นบิลแต่บีอีซี เทโรศาสน กับ ชัยนาท ฮอร์นบิล ถึงจะได้คลับไลเซนซิ่งแล้ว แต่สนามยังอยู่ในคลาส B ซึ่งในอนาคตทางสมาคมฟุตบอลฯได้มีการกำหนดให้ทุกทีมในไทยลีกต้องผ่านคลับไลเซนซิ่ง โดยทีมที่ทำไม่ได้จะถูกหักเงินหรือถูกตัดแต้ม
สนามฟุตบอลขนาดมาตรฐานแห่งแรกของประเทศไทยคือสนามกรีฑาสถาน(ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นสนามศุภชลาศัยเพื่อเป็นอนุสรณ์ถึงนาวาโท หลวงศุภชลาศัย (ร.น.)อธิบดีกรมพลศึกษาคนแรก) ตั้งอยู่ภายในกรีฑาสถานแห่งชาติบริเวณที่ทำการของกรมพลศึกษาเขตปทุมวันกรุงเทพมหานคร เริ่มการก่อสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2480 แล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2484
สนามฟุตบอลในประเทศไทยโดยส่วนมาก มักสร้างขึ้นพร้อมกับ สนามแข่งขันกรีฑาและอัฒจันทร์โดยรอบ ในสถานะของสนามหลัก (Main Stadium) ภายในศูนย์กีฬาระดับต่างๆ โดยมักตั้งอยู่ในกรุงเทพมหานคร หรือเป็นส่วนหนึ่งของสนามกีฬากลางในแต่ละจังหวัด ต่อมาหลังจากปี พ.ศ. 2552 เมื่อฟุตบอลระบบลีกอาชีพของไทยเป็นที่นิยมอย่างสูง สโมสรฟุตบอลชั้นนำหลายแห่งจึงเริ่มลงทุนจัดสร้างสนามฟุตบอลโดยเฉพาะเป็นของตนเอง
ทั้งนี้สนามฟุตบอลในกรุงเทพมหานคร มีหลายแห่งที่สำคัญเช่นศูนย์เยาวชนกรุงเทพมหานคร (ไทย-ญี่ปุ่น),ราชมังคลากีฬาสถาน,สนามกีฬากองทัพบก,สนามกีฬากองทัพอากาศ (ธูปะเตมีย์),สนามกีฬาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,สนามฟุตบอลเทพหัสดิน,แพตสเตเดียม,สนามกีฬาเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษาเป็นต้น ส่วนสนามฟุตบอลที่สำคัญในเขตปริมณฑล มีอาทิเอสซีจีสเตเดียม,สนามทีโอที แจ้งวัฒนะในจังหวัดนนทบุรี,สนามฟุตบอลธรรมศาสตร์ รังสิต,ลีโอสเตเดียมในจังหวัดปทุมธานีเป็นต้น
สำหรับสนามฟุตบอลในส่วนภูมิภาคที่สำคัญ นอกจากสนามกีฬากลางประจำจังหวัด ยังมีอีกหลายแห่งเช่นสนามกีฬากลางจังหวัดนนทบุรี,สนามกีฬาสมโภชเชียงใหม่ 700 ปีในจังหวัดเชียงใหม่,สนามกีฬาเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา 5 ธันวา 2550จังหวัดนครราชสีมา,ชลบุรีสเตเดียมในจังหวัดชลบุรี,ช้างอารีนาในจังหวัดบุรีรัมย์,มิตรผลสเตเดียมในจังหวัดราชบุรี,สนามกีฬาจิระนครและสนามกีฬาติณสูลานนท์ในจังหวัดสงขลาเป็นต้น
ซึ่งสมาพันธ์ฟุตบอลแห่งเอเชีย(เอเอฟซี) กำหนดให้สโมสรที่เข้าร่วมแข่งขัน รายการเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีกต้องมีใบรับรองสโมสร (Club licensing) อย่างถูกต้องตามที่เอเอฟซีกำหนด จึงสามารถใช้สนามเหย้าทำการแข่งขันได้ โดยในปัจจุบัน ประเทศไทยมีอยู่ 8 สนามคือ ช้างอารีนา, เอสซีจีสเตเดียม, ลีโอสเตเดียม, ชลบุรีสเตเดียม, สนามฟุตบอลธรรมศาสตร์ รังสิต, สนามกีฬากลางจังหวัดนนทบุรี, มิตรผลสเตเดียม และสนามทุ่งทะเลหลวงนอกจากนี้ ยังมีอีกสองสนาม ที่เอเอฟซีใกล้จะออกใบรับรองสโมสรคือ สนามกีฬาเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา และสนามกีฬากลางจังหวัดชัยนาทสำหรับสนามฟุตบอลที่สหพันธ์ฟุตบอลระหว่างประเทศ(ฟีฟ่า) รับรองมาตรฐาน ในประเทศไทยมีอยู่ 3 สนามคือ ช้างอารีนา, มิตรผลสเตเดียม และลีโอสเตเดียม
ฟุตบอลเป็นกีฬาที่ชาวไทยให้ความนิยมอย่างมาก ทว่าส่วนมากนิยมติดตามฟุตบอลยุโรปมากกว่า ก่อนหน้านี้ผู้สนับสนุนฟุตบอลทีมชาติไทยมีอยู่ไม่มากนัก โดยมักให้ความสำคัญเฉพาะนัดระดับชาติที่สำคัญเท่านั้น ต่อมาในปี พ.ศ. 2544 ผู้สนับสนุนฟุตบอลไทยกลุ่มหนึ่ง ซึ่งนิยมในฟุตบอลทีมชาติไทยเป็นหลัก รวมตัวกันจัดตั้งเป็นชมรม โดยให้ชื่อว่าเชียร์ไทยเพื่อเป็นแกนนำในการสนับสนุนฟุตบอลทีมชาติไทย ใช้เว็บบอร์ดในการติดต่อระหว่างกัน รวมทั้งจัดกิจกรรมรณรงค์ให้ชาวไทยอื่นๆ สนใจสนับสนุนฟุตบอลไทยมากขึ้น โดยในระยะหลังจากปี พ.ศ. 2552 เมื่อฟุตบอลระบบลีกอาชีพของไทยเป็นที่นิยมอย่างสูง จึงมีการจัดตั้งกลุ่มผู้สนับสนุนสโมสรฟุตบอลต่าง ๆ อีกเป็นจำนวนมาก
ข้อมูลเฉพาะนักฟุตบอลไทยที่เล่นในลีกสูงสุดในต่างประเทศ แต่ไม่นับรวมลีกสูงสุดที่ถูกยุบ