Sinaunang Malapit na Silangan

Angsinaunang Malapit na Silangan(Ingles:ancient Near East) ay ang tahanan ng mga sinaunangkabihasnansa loob ng rehiyon na tumutugon sa modernongGitnang Silangan(Middle East). Ang mga sinaunang kabihasnan o bansang ito angMesopotamia(modernongIraq, timog silangangTurkeyat hilagang silangangSyria),sinaunang Ehipto,sinaunang Iran(Elam,Media,ParthiaatPersia),Anatolia/Asia Menor(modernongTurkey),Levant(modernongSyria,Lebanon,Israel,PalestineatJordan),MaltaatPeninsulang Arabiano. Ang sinaunang malapit na silangan ay pinag-aaralan sa mga larangan ngarkeolohiya ng malapit na silanganat ngsinaunang kasaysayan. Ito ay nagsimula sa paglitaw ngSumernoong 4000 BCEE bagaman ang petsa ng wakas nito ay iba-iba mula sapanahong Tansoatpanahong Bakalhanggang sa pananakop ngImperyong Achaemenidnoong ika-anim na siglo BCEE o niAlexander the Greatnoong ikaapat na siglo BCEE. Ang sinaunang malapit na silangan ay itinuturing naduyan ng kabihasnan. Ito ang una na nagsanay ng intensibong taunangagrikultura, nagbigay sa ibang panig ng daigdig ng unang sistema ng pagsulat, nag-imbento ng gulong ng magpapalayok at gulong ng sasakyan at gilingan, lumikha ng mga unangsentralisadong pamahalaan, mgabatas kodigoat mgaimperyogayundin ang nagpakilala ngstratipikasyong panlipunan,pang-aalipinat organisadong digmaan. Ito ang naglatag ng pundasyon ng mga larangan ngastronomiyaatmatematika.
Ang mga anatomikong modernonghomo sapiensay naipakita sa area ngBundok Carmelnoong GitnangPaleolitikona may petsang mula ca. 90,000 BCE. Angpaglipat na ito mula sa Aprikaay tila hindi naging matagumpay at noong mga 60,000 BCE sa Israel/Syria lalo na saAmud, ang klasikong mga pangkat ngNeanderthalay tila nakinabang mula sa papalalang klima na pumalit sa mgahomo sapiensna tila nakarestriktong muli sa Aprika.Ang ikalawang paglisan mula sa Aprika ay naipakita ng kulturang Itaas na Paleolitiko naBoker Tachtitmula 52,000 BCE hanggang 50,000 BCE na may mga tao sa lebelKsar AkilXXV na mga modernong tao.Ang kulturang ito ay kamukha ng kulturangBadoshan Aurignacianng Iran at ng kalaunang kulturang Ehipsiyo naSebiliannoong  c. 50,000 BCE. Iminungkahi niStephen Oppenheimerna ito ay nagrereplekta sa isang pagkilos ng mga modernong tao (posiblengCaucasian) pabalik sa Hilagang Aprika sa panahong ito. Lumilitaw na ito ay naglalagay ng petsa kung saan ang mga kulturang Itaas na Paleolitiko ng homo sapiens ay nagsimulang pumalit saNeanderthalLevalo-Mousterianat noong mga 40,000 BCE, angPalestinaay natirhan ngkulturang Ahmarianna Levanto-Aurignacian na tumagal mula 39,000 BCE hanggang 24,000 BCE.Ang kulturang ito ay medyo matagumpay sa pagkalat bilangkulturang Antelian(huling Aurignacian) hanggang sa Katimugang Anatolia sakulturang Atlitan. Pagkatapos ng Huling Pangyelong Maxima, ang isang bagong kulturang Epipaleolitiko ay lumitaw sa Katimugang Palestina. Mula 18,000 BCE hanggang 10,500 BCE, angkulturang Kebaranay nagpapakita ng maliwanag na mga ugnayan sa mas maagang mga kulturangmikrolitikogamit ang pana at gamit ang panggiling na mga bato upang umani ng mga ligaw na butil na pinaunlad mula ca. 24,000 BCE hanggang 17,000 BCE nakulturang HalfanngEhiptona nagmula sa mas maaga pang tradisyongAterianngSahara. Nakita ito ng ilang mga linguista na pinakamaagang pagdating ng mga wikangNostratikosaGitnang Silangan. Ang kulturang Kebaran ay medyo matagumpay at maaaring ninuno ng kalaunangkulturang Natufian(10,500 BCE hanggang 8500 BCE) na sumaklaw sa buong rehiyong Levant. Ang mga taong ito ay nanguna sa unang mgasedentaryongpagtira at maaaring sumuporta sa mga sarili nito sa pamamagitan ng pangingisda at mula sa pag-aani ng mga ligaw na butil na masagana sa rehiyong ito sa panahong ito. Ang kulturang Natufian ay nagpapakita rin ng pinakamaagangdomestikasyonng aso at ang pagtulong ng aso sa pangangaso at pagbabantay sa mga tirahan ng tao ay maaaring nag-ambag sa matagumpay na pagkalat ng kulturang ito. Sa hilagang Syria, silangang Anatolia, ang kulturang Natufian saCayonuatMureybetay nagpaunlad ng unang buong kulturang agrikultural sa karagdagan ng mga ligaw na butil na kalaunang dinagdagan ng domestikadong tupa at mga kambing na malamang ay unang dinomestika ngkulturang Zarzianng Hilagang Iraq at Iran na tulad ng kulturang Natufian ay maaaring umunlad mula sa Kebaran. Noong 8500 BCE hanggang 7500 BCE, ang bago-ang pagpapalayok na kulturang Neolitikong A (PPNA) ay umunlad mula sa mas maaagang lokal na tradisyon ng Natufian sa katimugang Palestina na naninirahan sa mga bilugang bahay at pagtatayo ng lugar na pagtatanggol sa Jericho (na nagbabantay sa mahalagang sariwang tubig). Ito ay napalitan ng bago ang pagpapalayok na Neolitikong B (PPNB) na tumira sa mga kwadradong bahay na nagmula sa Hilagang Syria at Euphrates bend. Sa panahong 8500 BCE hanggang 7500 BCE, ang isa pang pangkat na mangangaso ay nagpapakita ng maliwanag na mga apinidad sa mga kultura ng Ehipto. Angkulturang Harifianna ito ay maaaring gumamit ng mga palayok mula sakulturang Isnanatkulturang Helwanng Ehipto na tumagal mula 9000 BCE hanggang 4500 BCE at kalaunang sumanib mula sa kulturang  PPNB noong krisis na pangklima ng 6000 BCE upang bumuo ng tinatawag na Syro-Arabian technocomplex na pagpapastol,na nakakita ng pagkalat ng unang mga magpapastol naNomadikosa Sinaunang Malapit na Silangan. Ito ay sumaklaw patimog tungo sa baybayin ngDagat Pulaat tumagos sa mga kulturang dalawang mukhang Arabo na patuloy na naging mas neolitiko at magpapastol at sumaklaw pahilaga at pasilangan upang maglatag ng mga pundasyon ng naninirahan sa mgatoldangAmoreo(Martu) at mga taongAkkadianngMesopotamia. Salambak Amuqng Syria, angkulturang PPNBay tila nakapagpatuloy na umimpluwensiya sa karagdagang pagunlad na pang-kultura sa timog. Ang mga elementong nomadiko ay sumanib sa PPNB upang bumuo ngkulturang Minhataatkulturang Yarmukianna kumalat patimog na nagpasimula ng klasikong halong kulturang pagsasaka ng Mediterraneo at mula 5600 BCE ay nauugnay sakulturang Ghassulianng rehiyon na unang kulturangchalcolithicng Levant.
Ang unang mga siyudad ay nagsimulang umunlad sa katimugangMesopotamianoong 4000 BCE. Sa mga siyudad na ito, ang mga ugnayan ngrelihiyonay nagsimulang pumalit sa ugnayang magkakamag-anak bilang basehan ng lipunan. Noong yugtongUruk, ang mga kolonista at mangangalakal mula sa katimugang Iraq ay nagtatag ng mga mahahalagang kwarter sa mga tirahan sa buong katimugang bahagi ng rehiyong Levant (halimbawa ang Amuq). Sa katimugang Iraq, ang bawat siyudad ay may patrongdiyosna sinamba sa isang malawak na sentral na templong tinatawag nazigguratat pinamumunuan ng isangsaserdote-hari (ishakku). Ang lipunan ay naging mas segmentado at espesyalisado at may kakayahang sa mga sama samang proyekto tulad ng irigasyon at digmaan. Kasama ng mga siyudad ay dumating ang ilang mga pagsulong sa teknolohiya. Noong mga 3100 BCE, ang pagsulat, gulong at ibang pang mga inobasyon ay ipinakilala. Sa panahogn ito, ang mga taongSumerianng timog Mesopotamia ay lahat organisado sa iba't ibang mga independiyentengestadong-siyudadgaya ngUratUrukat noong mga 2600 BCE ay nagsimulang magsanib sa mas malaking mga unit na pampolitika. Sa pagaangkop ng mga diyos ng mga sinakop nito, ang relihiyon ay naging maspoliteistikoat ang pamahalaaan aynaging massekular. Ang titulong lugal, malaking tao ay lumitaw kasama ng mas maagang mga titulong relihiyos bagaman ang pangunahing tungkulin ay sumamba pa rin sa mga diyos ng estado. Ang prosesong ito ay dumating sa natural na konklusyon nito sa pag-unlad ng unang mgaimperyonoong 2400 BCE. Ang mga taong tinatawag na mgaAkkadianay sumakop sa lambak sa ilalim niSargon Iat nagtatag ng kanilang supremasya sa mga Sumerian at sumaklaw ng kanilang kontrol hanggang sa Syria sa mga baybayin. Ito ay nasundan ng paglawig ng kulturang kalakal na Kerak na nagpapakita ng mga apinidad saKaukasyaat posibleng nauugnay sa kalaunang paglitaw ng mgaHurrian. Ito ay kasabay ng mga imperyo ngUrnoong 2200 BCE at 2100 BCE at angLumang Kahariang Babilonianoong 1800 BCE at 1700 BCE. Sa panhong ito, ang mgaKahariang YamkhadsaEuphratesatQatnasaOrontesay mahahalagang mga estadong-siyudad ng rehiyong Syria. Samantala, mga katugmang pag-unlad ay nangyayari sa Ehipto na noong 3200 BCE ay naging isa saLumang Kaharian ng Ehiptoat sa mga tao ngLambak Indussa hilagang-kanlurang India. Ang lahat ng mga kabihasnan ito ay nasa mayabong na mga lambak ilog kung saan ang agrikultura ay madali kapag ang mga dam at irigasyon ay naitayo upang kontrolin ang mga bahang tubig. Ito ay nagsimulang magbago noong wakas ng 3000 BCE habang ang mga siyudad ay nagsimulang kumalat sa kalapit sa mabundok na kawntry: sa mgaAssyriansa hilagang Mesopotamia, ang mgaCananeosa Syria-Palestina, sa mga Minoan sa Creta at sa mgaHittiesa silangang Anatolia. Sa parehong panahon, ang iba't ibang mga imigrante gaya ng mga Hittite sa Anatoli at mga Griyegong Mycenean ay nagsimulang lumitaw sa mga labas na hangganan ng kabihasnan. Ang mga pangkat na ito ay nauugnay sa paglitaw ng magaan na may dalawang gulon nachariotng digmaa at sa mga wikang Indo-Europeo. Ang mga kabayo at mga chariot ay nangangailangan ng maraming panahon at pananatili kaya ang paggamit ng mga ito ay pangunahing nakarestrikto sa isang maliit na nobilidad. May mga heroikong lipunan na pamilyar mula sa epiko tulad ngIliadat angRamayana. Noong mga 1700 BCE at 1600 BCE, ang karamihan ng mas matandang mga sentro ay natabunan. AngBabiloniaay nasako ng mgaKassiteat ang kabihasna sa Lambak Indus ay pabagsak sanhi ng klima. Ang isang pang pangkat naMitanniay nagpasuko saAssyriaat sa isang panahon ay banta sa kahariang Hittite ngunit natalo ng dalawang ito noong gitna ng 1400 BCE. Ang iba't ibang mga kahariang Achaean ay umunlad sa Gresya na ang pinakakilala ang Mycenae at noong 1500 BCE ay nanaig sa mas matandang mga siyudad na Minoan. Ang mga SemitikongHyksosay gumamit ng mga bagong teknoloiya upang sakupin ang Ehipto ngunit napalayas na nag-iiwan sa imperyo ngBagong Kaharian ng Ehiptona umunlad. Mula 1550 BCE hanggang 1100 BCE, ang karamihan ng Levant ay nasakop ng Ehipto na naoong huling kalahati ng panahong ito ay nakipagtalo sa Syria sa imperyong Hittite. Sa wakas ng 1300 BCE, ang lahat ng mga kapangyarihang ito ay biglaang gumuho. Ang mga siyudad sa buong silanganing Mediterraneo ay nilusob sa loob ilang mga dekate ng iba't ibang mga mananalakay. Pinalayas ng Ehipto ang mga mananalakay nito at sa sumunod na siglo ay lumiit sa sakop ng teritoryo nito at ang sentral na autoridad nito ay permanenteng humina. Ang tanging Assyria at Ehitpo ang nakatakas sa malaking pinsala.
Angpagguho ng Panahong Bronseay nag-iwan ng ilang mga munting kaharian at mga estadong-siyudad. Ang mga sentrong Hittie ay nanatili sa hilagaang Syria kasama ng mga puertong Phoenician sa Canaan na nakatakas pagkawasak at umunlad s amga dakilang kapangyarihang pangkalakal. Noong 1200 BCE, ang karamihan ng looban nito gayundin ng Babilonia ay sinunggaban ng mgaArameosamantalang ang baybayin sa ngayong Gaza Strip ay tinirhan ng mgaPilisteo. Sa panahong ito, ang ilang mga inobasyon sa teknolihiya ay kumalat na ang pinakakilala ang paggawa sa bakal atalpabetong Penisyona pinaunlad ng mga Penisyo o mga Cananeo noong 1600 BCE. Sa pag-akyat sa kapangyarihan niAdad-nirari IInoong 911 BCE, angImperyong Neo-Asiryaay sumakop sa buong Sinaunang Malapit na Silangan noong ika-8 hanggang ika-7 siglo BCE na gumawa sa imperyong ito na pinakamalaking imperyo sa kasaysayan at itinturing ng mga historyan na angkauna-unahang imperyo ng mundosa kasaysayan. Ito ay namuno sa buong Mesopotamia,Levant,Ehipto, mga bahagi ngAnatolia,IranatArmenia. Sa panahon ng pamumuno ng haring Asiryong siSinsharishkun(622–612 BCE), ang mga basalyo ng Asirya gaya ngMedes, Babilonya, Ehipto, Lydia, at Aram ay tumigil sa pagbibigay ngtributosa Asirya. Ang Imperyong Neo-Asirya ay bumagsak sa magkasanib na puwersa ng Medes sa pamumuno niCyaxaresat ngImperyong Neo-Babilonyasa pamumuno niNabopolassarnoong 609 BCE. Noong mga 550 BCE, angMedessa pamumuno niAstyagesay bumagsak sa Persiyanong siDakilang Cirona nagtatag ng PersiyanongImperyong Akemenida. AngImperyong Neo-Babilonyaay bumagsak kay Dakilang Ciro noong 539 BCE. Sa sumunod na ilang mga dekada ay idinagdag sa mga sakop nito ang Lydia sa Anatolia, Damascus, Babilonia at Ehipto gayundin ang pag-iisa ng kontrol nito sa talampas na Iranian na halos kasing layo India. Ang malawak na kaharian ay nahati sa iba't ibang mgasatrapiyaat pinamahalaan ayon sa modelong Asiryo ngunit may mas magaan na kamay. Sa panahong ito, angZoroastrianismoang nanaig na relihiyon sa Persiya.
]]
Ang mga sinaunang kabihasnan sa Sinaunang Malapit na Silangan ay malalim na naimpluwensiyahan ng kanilang mga paniniwalang espiritwal.Sila ay naniniwala na ang aksiyon ngdiyosay umiimpluwensiya sa lahat ng mga pangdaigdigang bagay. Sila ay naniniwala rin sadibinasyono kakayahan na manghula ng hinaharap.Ang mgaomenay kadalasang isinusulat sa sinaunang Ehipto at Mesopotamia.May mga malawak na kasanayan ang mga relihiyon sa Sinaunang Malapit na Silangan na karaniwang pinagsasaluhan: mga puripikasyon at mga ritwal ng paglilinis, mga templo, mga pista, mga batas na moral o legal, mgasaserdoteo pari, mga himno at panalangin, mga propesiya at mga propeta, kabilang buhay, mga diyos, anghel/espirito at demonyo at mgamulto, mga nagagalit na diyos, mgamito ng paglikhaat mga manlilikhang diyos/diyosa, mga paghahandog (handog na hayop at halaman, mgalibasyon),Politeismongunit ang ilan gaya ng Ehipto ayhen oteistikona pagsamba sa iisang diyos ngunit tumatanggap sa pag-iral ng ibang mgadiyosomonolatristagaya ng Mardukite. Ang mgaSinaunang Israelitasa simula aypoliteistikongunit tumungo samonolatrismo(pagsamba sa isang patrong diyos ngunit kumikilala sa pag-iral ng ibang mga diyos at kalaunan ay nagingmonoteistikopagkatapos ng ika-6 siglo BCE),Teokrasya,dibinasyon(dibinasyon sa pamamagitan ng mga panaginip, dibinasyon sa pamamagitan ng palabunutan) at iba pa. Para sa mga hari ng mga bansa o imperyo sa Sinaunang Malapit na Silangan, ang kanilang pambansan o patrong Diyos o mga Diyos ay responsable sa kanilang pagwawagi sa digmaan laban sa kanilang mga kaaway na bansa. Ang mga hari rin ang itinuturing na represtantibo o kinatawan ng kanilang mga Diyos sa mundo. Ang mga mamamayan ay umaasa sa kanilang mga Diyos upang palaguin ang kanilang mga panananim at humihingi ng tulong sa kanilang mga Diyos upang pagalingin ang mga karamdaman at pagpalain. Angmummipikasyonng mga Sinaunang Ehipsiyo ay isinasagawa upang ang mga namatay ay muling ipanganak sakabilang buhay.  Ang paniniwala samahikaay karaniwan rin sa Sinaunang Malapit na Silangan.Halimbawa, ayon saAklat ng Exodo, nang baguhin niAaronang kanyang tungkod sa isangahas, ito ay nagawa rin ng mga mahikerong Ehipsiyo.(Exodo 7:11-13)