Nikola Tesla

Nikola Tesla(serb-kiril.Никола Тесла,10 iyul1856,Smilyan–7 yanvar1943,Nyu-York,Nyu-York ştatı) — müasirdəyişən cərəyanelektrik enerji şəbəkəsininlayihələndirilməsi üçün öz töhfələri ilə daha çox məşhurlaşanSerbiyaəsilli ABŞfuturoloqu,elektrikivəmaşın mühəndisi, ixtiraçısı.
Tesla 1884-cü ildəABŞ-ninNyu YorkşəhərinəTomas Edisonaişləmək üçün immiqrasiya etməzdən əvvəl elektrik mühəndisliyi vətelefoniyasahəsində təcrübə qazanmışdı. O tezliklə elektrik cihazlarının spektrini inkişaf etdirmək üçün laboratoriyalar və şirkətlərin təsis edilməsi üçün maliyyə tərəfdarları ilə müstəqil şəkildə müqavilə bağlamağa nail oldu. Özününpatentləşdirdiyidəyişən cərəyanasinxron mühərrikvə transformator, müşavir kimi qısa müddət ərzində Tesla üçün kirayələnənCorc Vestinqauztərəfindən lisenziyalaşdırılıb.
Onun işi elektrik enerjisinin inkişafının sonrakı illərində "Cərəyanlar müharibəsi" kimi adlanan dəyişən vəsabit cərəyanenerji ötürmə standartlarının yaradılması arasında ümumi mübarizə ilə nəticələndi. Tesla yüksəkgərginlikli və yüksəktezlikli naqilsiz işıqlandırma və elektrik enerjisinin paylanması ideyalarını davam etdirmək üçün Nyu Yorka vəKolorado Sprinqsəgedərək öz qurğuları iləsimsiz rabitəninmümkünlüyü barədə ilk (1893) bəyanatları ilə çıxış etmişdir. O bu ideyaları təyin etmək üçün özünün tamamlanmamışVordenkliff qülləsiproyektini qitələrarası simsiz ötürmədə praktiki istifadəsinə cəhd etmişdir.Laboratoriyada o, həmçinin rentgen şüaları, elektrik yüklənmə borusu və mexaniki ossilyator/generatorlar ilə bir sıra eksperimentlər aparırdı. O hətta bir zaman birinci dəfə nümayiş olunan simsiz idarə olunan qayıq hazırlamışdı.
Tesla nailiyyətlərinə görə məşhurlaşdı və sonda tipik "çılğın alim" kimi populyar mədəniyyətdə şöhrət qazandı.Patentləri ona xeyli pul qazandırdı və uğurundan müxtəlif dərəcədə öz layihələrinin maliyyələşdirilməsi üçün istifadə etdi.O, həyatının çoxunu — təqaüdə çıxana kimi müxtəlif Nyu York otellərində yaşayıb. Tesla 7 yanvar 1943-cü ildə vəfat etdi.Onun yaradıcılığı vəfatından sonra unudulmağa başlayıb, ancaq 1960-cı ildə Çəki və Ölçülər üzrə Baş KonfransBeynəlxalq Sistemlərdəonun şərəfinə maqnit induksiyasının vahidiniteslaadlandırıb.Teslaya aid hekayələrə 1990-cı illərdən bəri populyar mədəniyyətdə yenidən maraq oyanıb.
Nikola Tesla 10 iyul 1856-cı ildəAvstriya İmperiyasınınSmilyankəndində (hal-hazırda Xorvatiya) Serb ailəsində dünyaya gəlib.Onun atası Milutin TeslaOrtodokskeşiş idi.Teslanın anası Duka Tesla Serb epik poemalarını əzbərləmək bacarığına, mexaniki cihazlar və ev işi vasitələri hazırlamaq kimi istedadlara malik idi. Duka heç vaxt rəsmi təhsil almamışdı. Tesla eidetik yaddaşın və kreativ bacarıqların ona anasından keçdiyinə inanırdı.Teslanın ulu-babası Montenoqronun yaxınlığından — qərbi Serbiyadan idi.
Tesla beş uşaqdan dördüncüsü idi. Onun özündən yaşca böyük Deyn adlı bir qardaşı, Milka, Anjelina və Marika adlı üç bacısı var idi. Teslanın beş yaşı olanda Deyn at yarışları zamanı baş vermiş bədbəxt hadisə nəticəsində ölmüşdü.1861-ci ildə Tesla Smilyanda alman dili, hesab və dindən ilk təhsilini alıb.1862-ci ildə Teslanın ailəsiAvstriya imperiyasınınQospiçşəhərinə köçüb. Onun atası buradaprotestant keşişikimi işləyirdi. Nikola Real Gimnaziyaya qədər ilk təhsilini tamamladı.
1870-ci ildə Tesla təhsilini Ali Real Gimnaziyada davam etdirmək üçünXorvatiyanınKarlovasşəhərinə köçür.Ona bu gimnaziyada riyaziyyat müəllimi Martin Sekuliç ciddi təsir edib.Tesla fikrində müəllimlərini yalan dediyini fikirləşməyə məcbur edən inteqral hesablamaları yerinə yetirməyi bacarırdı.O dörd illik semestri üç ildə yəni, 1873-cü ildə bitirdi.
1873-cü ildə Tesla doğulduğu şəhərə—Smilyana qayıtdı. Qısa müddət ərzində burada yaşayan Teslavəbaxəstəliyinə tutuldu. Tesla doqquz ay yataq xəstəsi oldu və neçə dəfələrlə ölümün astanasından qayıtdı. Ümidsiz vəziyyətdə olan atası əgər oğlu xəstəliyə qalib gələ bilsə, onu ən yaxşı mühəndislik məktəbinə göndərməyi özünə söz verdi(əslində Teslanın atası oğlunun din xadimi olmasını istəyirdi).
1874-cü ildə Tesla Qraciaz şəhəri yaxınlığındakı Tominqaj kəndinə qaçmaqla, SmilyandaAvstriya-Macarıstan Ordusunaçağırışdan yayınıb.Burada o ovçu libasında dağlarda araşdırma aparıb. Tesla deyir ki, təbiətlə təmasda olmaq həm cismən, həm də əqli cəhətdən onu daha güclü edib.O, Tominqajda olarkən çoxlu kitablar oxuyub, sonralar qeyd edir ki,Mark Tveninəsərləri ona öncəki xəstəlikdən sağalmağa möcüzəvi şəkildə kömək edib.
1875-ci ildə TeslaAvstriyanınQrasşəhərindəHərbi sərhədtəqaüdü zamanıQras Texnologiya Universitetindətəhsil alıb. Birinci il ərzində Tesla bütün mühazirələrdə iştirak edib, mümkün ən yüksək qiymətləri qazanıb və doqquz imtahandan keçib(təxminən tələb olunandan iki dəfə çox). Hətta Teslanın atası texniki fakültənin dekanından təşəkkür məktubu da almışdı. Məktubda qeyd edilirdi: "Sizin oğlunuz birinci dərəcəli ulduzdur."Tesla bəyan edir ki, o bazar günləri və bayramlar istisna olmamaqla, günorta 3-dən axşam 11-ə kimi çalışırdı.1879-cu ildə atası öldükdən sonra, Tesla atasına professordan olan xəbərdarlıq məktublarını tapdı. Bu xəbərdarlıqda deyilirdi: "Nə qədər ki, oğlunuz məktəbdən kənarlaşdırılmayıb, o həddən artıq işləməkdən ölə bilər." Universitetin ikinci ilində TeslaQramm maşınınındakollektorun lazım olmadığını deyəndə bu məsələdəProfessor Poesçlilə mübahisəsi oldu. İkinci ilin sonunda təqaüdü itirdi və qumar oyunlarına aludə oldu.Universitetin üçüncü ilində Tesla təhsil haqqı pulunu və cib xərcliyini qumarda uduzdu. Sonradan o, qumarda ilk uduzduqlarını geri qaytarıb və ailəsinin vəziyyətini nisbətən yaxşılaşdırıb. Tesla deyirdi ki, o bu ehtirasını fəth edə bilib, ancaq sonralar Teslanın ABŞ-dəbilyardoynaması məlumdur. İmtahan vaxtı çatanda, Tesla hazırlıqsız idi, ona görə də hazırlaşması üçün möhlət istəyib, ancaq rədd cavabı alıb. O heç vaxt sonuncu semestri uğurla başa vuraraq, universiteti bitirə bilmədi.
1878-ci ilin dekabrında Tesla Qras Universitetini tərk etdi və o universitetdən kənarlaşdırılmaq faktını gizlətmək üçün ailəsi ilə bütün əlaqələri kəsdi.Onun dostları elə fikirləşdi ki, o Mur çayında boğulub.Tesla Maribora (hal-hazırdaSloveniyanınərazisidir) getdi və ayda 60 florin məbləğində maaşla çertyojçu kimi işləməyə başladı. O boş vaxtlarını küçələrdə yerli insanlarla kart oynamaqla keçirirdi.1879-cu ilin martında Mulitin Tesla Maribora getdi və oğluna evə dönməsi üçün yalvardı, ancaq Tesla evə dönməkdən imtina etdi.Tesla təxminən həmin vaxtlarda əsəb xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.
24 mart 1879-cu ildə Tesla sərbəst yaşamaq icazəsi olmadığı üçün polis mühafizəsi altında Qospiçə qayıtdı. 17 aprel 1879-cu ildə Mulitin Tesla naməlum xəstəliyə yoluxduqdan sonra, 60 yaşında vəfat etdi(bəzi mənbələrdəinsultdanöldüyü yazılır). Bu illər ərzində, Tesla Qospiçdə keçmiş məktəbi olan Ali Real Gimnaziyada müəllimlik edib.
1880-ci ilin yanvarında Teslanın dayılarından ikisi onun təhsil alması üçün Qospiçi tərk edərəkPraqadatəhsil almasına kömək üçün lazım olan qədər pul ayırdılar. Təəssüf ki, O Karlov Universitetinə sənədlərini vermək üçün gec gəlmişdi: O həm də burda əsas tələb olunanYunanvəÇex dilinibilmirdi. Tesla bu istiqamətdə çalışaraq dinləyici kimi universitetin mühazirələrində iştirak etsə də, o bu kursu da müvəffəqiyyətlə bitirə bilmədi.
1881-ci ildə TeslaBudapeştTelefon Stansiyasıteleqrafşirkətində Ferents Puşkaşın başçılığı altında işləmək üçünBudapeştəköçdü. Bura gəldikdən sonra Tesla başa düşdü ki, şirkətin quruluşu operativ deyil beləliklə, o Mərkəzi Teleqraf ofisinin yerinə çertyojçu kimi işlədi. Bir neçə ay müddətində Budapeşt Telefon Stansiyası operativ oldu və Tesla baş elektrik vəzifəsinə təyin edildi.İşlədiyi müddətdə Tesla Mərkəzi Stansiyaya avadanlıqlarının bir çoxunda irəliləyişlər edib və heç vaxt patentləşdirilməyən, nə də açıq şəkildə adlandırılmayan telefon təkrarlayıcısı və ya səsgücləndiricisi vasitələrini təkmilləşdirib.
1882-ci ildə Tesla elektrik avadanlıqlarının təkmilləşdirilməsi və layihələndirilməsi üzrəFransadaKontinental Edison Şirkətində işləməyə başladı.1884-cü ilin iyununda oNyu-Yorkayerini dəyişdivə Edison Maşınqayırma Zavodunda işləmək üçünTomas Edisontərəfindən işə götürüldü. Edison üçün Teslanın işi sadə elektrik mühəndisliyi ilə başladı və tezliklə daha çətin problemlərin həlli səviyyəsinə kimi inkişaf etdi.
Tesla Edison Şirkətininsabit cərəyanelektrik generatorlarınıntamamilə yenidən layihələndirilməsini təklif etdi. 1885-ci ildə o dedi ki, Edisonun səmərəsiz motor və generatorlarını həm iş, həm də iqtisadi cəhətdən təkmilləşdirərək, yenidən layihəsini verə bilər. Teslanın sözlərinə görə Edison qeyd edib ki, "əgər sən bunu edə bilsən, sənə əlli min dollar verəcəm".Bu Edisondan qəribə bəyanat kimi qeyd edilmişdir, belə ki, Edisonun şirkətinin bu qədər pulu nağd ödəyəcək qədər imkanı yox idi. Aylarla işləyəndən sonra, Tesla tapşırığı tamamilə yerinə yetirdi və ödəniş ilə maraqlandı. Edison yalnız zarafat etdiyini bildirərək cavab verdi: "Tesla, siz bizim Amerika yumorunu başa düşmürsüz."Bunun əvəzinə Edison həftəlik maaşını 10$ dollardan 18$ dollara qədər artırmağı Teslaya təklif edib. Tesla bu təklifdən imtina edir və vəzifəsini tərk edir.
Tesla Edisonun şirkətini tərk etdikdən sonra, Robert Leyn və Benjamin Vale adlı iki biznesmenlə 1886-cı ildə tərəfdaş oldu. Onlar Teslanın adını daşıyanTesla Elektrik İşığıvə İstehsalat şirkətinin (ing.Tesla Electric Light & Manufacturing) maliyyələşdirmək üçün razılığa gəldilər.Şirkət Tesla tərəfindən hazırlanmış işıqlandırma sistemləri əsasında elektrikqövs lampasınıyaratdı. Bu həm də ABŞ-də Teslanın tamamladığı dinamo elektrik maşınqayırma kollektorları üçün ilk patent layihəsi idi.
Sərmayədarlar mühərrik və elektrik ötürücü avadanlığın yeni növləri üçün Teslanın ideyalarına az maraq göstərdilər və onlar üçün mövcud elektrik paylayıcı yeni sistem icad etməyə nisbətən daha yaxşı inkişaf idi.Onlar sonda Teslanı pulsuz halda başqa yerə getməyə məcbur etdilər. O hətta şirkətin səhmlərinə pul ayırdıqdan bəri patentlərinə nəzarəti itirdi.O müxtəlif elektrik təmiri işlərində işləməli və hətta günlük 2$ üçün məhsulları yükləməli idi. İnsanların sədaqətinə inanmış Tesla, "dəhşətli baş ağrıları və acı göz yaşları zamanı" 1886/1887-ci ilin qışını bu haqda lazımınca düşündü. Bu vaxt ərzində o elminin dəyərinə şübhə ilə yanaşdı.
1886-cı ilin sonunda TeslaNyu Yorkmüvəkkili Çarlz Pek vəWestern Unionşirkətinin idarə başçısı Alfred Braunla tanış oldu. Bu iki şəxs maliyyə yardımı üçün patentlər və ixtiralara dəstək olmaq və şirkətlərin təsis edilməsində təcrübəyə malik idilər.Teslanın patentləri və digər ideyaları əsasında onlar maddi cəhətdən onun patentlərinə dəstək olmaq üçün razılığa gəlmişdilər. 1887-ci ilin aprelində onlar patentlərdən əldə olunan gəlirin 1/3-nin Teslaya, 1/3-nin Pek və Brauna, 1/3-nin isə inkişaf fonduna getməsini razılaşdıraraq,Tesla Elektrik Şirkətinin(ing.Tesla Electric Company) əsasını qoydular.Onlar həm də elektrik mühərriklərinin, generatorların və digər qurğuların yeni növlərinin inkişafı və təkmilləşdirilməsi üzərində işləmək üçünManhettenAzadlıq Küçəsi 89-da Tesla üçün laboratoriya təsis etdilər.
Teslanın predmentlərindən biri 1887-ci ildə laboratoriyada hazırlanmış, uzun məsafəyəyüksək gərginlikləötürmədəki üstünlüklərinə görə ABŞ və Avropada tikilməsinə başlanan enerji sistemi nümunəsi—dəyişən cərəyanla işləyən asinxron maşın idi. Mühərrikin dönməsi üçün maşınfırlanan maqnit sahəsihasil edən üçfazlı cərəyan istifadə edirdi (Tesla prinsipcə 1882-ci ildən düşündüyünü irəli sürmüşdü).Beləliklə, qığılcımların olmaması, daim işinin yüksək səviyyədə saxlanması və mexaniki fırçaların əvəzlənməsi kimi üstünlükləri ilə yanaşı, kollektora ehtiyac olmadan öz-özünə işə başlayan kimi layihələndirilən bu innovativ elektrik mühərriki 1888-ci ilin mayında patentləşdirildi.
1888-ci ildəElektrik Dünyasıjurnalının (ing.Electrical World magazine) redaktoru Tomas Commerford Martin (dostu və publisist) Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutunda (indiİEEE) dəyişən cərəyan sisteminin, o cümlədən də asinxron maşının nümayişini Tesla üçün təşkil etdi.Westinghouse Electric & Manufacturing Companyüçün işləyən mühəndislər Teslanın real dəyişən cərəyan mühərriki və bununla bağlı elektrik enerjisi sisteminin olmasını Corc Vestinqauza xəbər verdilər. Vestinqauz İtalyan fizikiQalileo Ferraristərəfindən 1888-ci ilin martında göstərilmiş asinxron maşın əsasında oxşar kollektorsuz fırlanan maqnit sahəsində patentin alınmasına baxdı, ancaq qərara gəldi ki, Teslanın patenti çox güman ki, satış bazarına nəzarət edəcək.
1888-ci ilin iyulunda Braun və Pek hər bir mühərriklə hasil olumuş hər dəyişən cərəyan at gücünə 2.50$ icarə haqqı və səhmlərə görə ödənilən pulla birlikdə 60000$ məbləğində Teslanın üçfazlı asinxron maşını və transformatorun layihələri üçün Corc Vestinqauz ilə lisenziyalı saziş bağladılar. Vestinqhauz həmçininWestinghouse Electric & Manufacturing CompanyşirkətininPitsburqlaboratoriyasında müşavir kimi 2000$-dan (bügünkü dollarla 52,500$)çox qonararla Teslanı bir il müddətində işə götürdü.
Bu illər ərzində Tesla Pitsburqda işlədi və şəhərin tramvaylarının enerjisi üçün dəyişən cərəyan sistemini yaratmağa kömək etdi. Tesla dəyişən cərəyan enerjisini necə daha yaxşı reallaşdırmaq üstündə onunla və digər Vestinqauz mühəndisləri arasında ziddiyyət səbəbindən məyus olmuşdu. Onlar Teslanın təklif etdiyi 60 dövrəli dəyişən cərəyan sistemində qərarlaşıblar (Teslanın mühərrikinin işçi tezliyinə uyğun olmalıdır). Tezliklə aydın oldu ki, Teslanın asinxron maşını yalnız sabit sürətdə işləyə bildiyinə görə, bu sistem tramvaylar üçün işlədilə bilməz. Onlar bunun əvəzinə sabit cərəyan dartı elektrik mühərrikindən istifadə etməyi qərara aldılar.
Teslanın dəyişən cərəyan üzərində işləri Cərəyanlar müharibəsi adlanan müharibənin əsasını qoydu.Buna kimi elektrik standartları üzərində mübarizəTomas Edisonvə Corc Vestinqauz arasında gedirdi.Vestinqauz şirkəti digərləri ilə birlikdə Teslanın patentlərini əldə etdi və işləyib hazırladı. Bu Vestinqauza Tomas Edisonun sabit cərəyan sistemi ilə rəqabət apara biləcək dəyişən cərəyan sistemini hazırlamağa imkan yaratdı.
1893-cü ildə Corc Vestinqauz ÇikaqodaÜmumdünya sərgisindəEdisonun sərgidə sabit cərəyanla elektrikləşdirmə təklifini qabaqlayaraq, dəyişən cərəyanla elektrikləşdirmə təklifi ilə qalib gəldi. Bu Dünya Sərgisi elektrik eksponantlarının nümayişinə həsr olunmuşdu. Bu dəyişən cərəyan enerjisinin tarixində mühüm bir hadisə idi, çünki Vestinqauz Amerika ictimaiyyəti üçün dəyişən cərəyanın təhlükəsiz, etibarlı və səmərəli nümayişini göstərmişdi.Sərgidə Tesla məftilsiz qaz boşalma lampasını yandırmaq üçün yüksəkgərginlikli, yüksəktezlikli cərəyanın istifadəsi daxil olan əvvəl Avropa və Amerikanınhər yerində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuş elektrik təsirinin bir sıra nümayişlərini göstərmişdi.Müşahidəçi qeyd edirdi:
Tesla həmçininKolumb yumurtasıkimi adlanan qurğudan istifadə etməklə, mis yumurtanın dimdik dayanmasını nümayiş etdirərək, asinxron maşın və fırlanan maqnit sahəsinin prinsiplərini izah etdi.
1892-ci ildən Edisonun şirkəti Westinghouse Electric ilə patent mübarizələri və onları devirmək cəhdlərini planlaşdıraraq, yeni şirkət və sərmayədar Con PirpontlaGeneral Electrickonqlomeratında birləşdi. Halbuki, 1896-cı ildə iki şirkət arasında patent pay bölgüsü haqqında saziş imzalanmışdı.Vestinqauz hələ də maliyyə toqquşmaları üzündən nağd pulla ödəməni bağlamışdı. Əlavə istiqrazları təmin edən Vestinqauz Teslanın patentlərinə yenidən baxmağa məcbur oldu. Bankirlər şirkətdə maliyyə gərginliyini müzakirə etdilər(bu məqamda Vestinqauz Tesla, Braun və Pekə qonorar və lisenziya daxilində təxminən 200,000$ ödəyib). 1897-ci ildə Vestinqauz bütün şərtlər daxilində Teslaya öz maliyyə çətinliklərini izah edərək deyib ki, əgər vəziyyət belə davam edərsə, o Westinghouse Electricin idarəetməsində artıq qalmayacaq və Tesla gələcək qonorarları yığmağa cəhd üçün "bankirlərlə sövdələşmə" etməlidir.Vestinqauzbirjada Teslanın dəyişən cərəyan patentləri üzərində lisenziyalaşdırma haqqında sazişdən öz şirkətini xilas etməyə Teslanı inandırdı. Westinghouse Electric patentlərin alınmasını 216000$ birdəfəlik ödəmə ilə nəzərdə tutmuşdu.Vestinqauz Teslaya 60000$ nağd pul ödədi və həmçinin də Teslaya hər at gücü dəyişən elektrik enerjisi üçün 2.50$ müəllif qonorarı ödəməyə də razılaşdı.
30 iyul 1895-ci ildə 35 yaşında TeslaABŞ-nınmillivətəndaşı oldu və Nyu-Yorkda öz CənubBeşinci Avenyulaboratoriyasında, daha sonra isə Hauston Strit 46-da təsdiq edildi.O, hər iki yerdə simsiz enerji ötürülməsi ilə elektrik lampaların yandırılmasını nümayiş etdirmişdi.Eyni ildə o,Tesla sarğacınıpatentləşdirdi.
Tesla 1892-ci ildən 1894-cü ilə qədər hal-hazırdaİEEEkimi tanınanAmerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutunda(Radio Mühəndisləri İnstitutu ilə yanaşı) vitse-prezident vəzifəsində çalışıb.
1894-cü ildən başlayaraq, Tesla əvvəlki təcrübələrdə öz laboratoriyasında zədələnmiş fotoplyonka gördükdən sonra, "görünməyən" növlü şüalanma enerjisi üzərində tədqiqlərə başladı (daha sonralarRentgen şüalarıkimi müəyyənləşdirildi).Onun ilk təcrübələri soyuq katodlu elektrik yüklənmə borusu vəCrokes borusuilə olub. Bir müddət sonra Teslanın ilk elmi tədqiqatlarının böyük qismi—yüzlərlə ixtira modelləri, planlar, qeydlər, laboratoriya məlumatları, alətlər, fotoşəkillər, 50,000 $ məbləğində pul 1895-ci ilin martında 5-ci Avenyu laboratoriyasında yanaraq məhv oldu.The New York Timesqəzetinə müsahibəsində Tesla deyir:"Mən həddindən artıq məyusam. Mən nə deyə bilərəm?"Tesla qaz boşalma borusunun daha öncəki növlərindən olanGeissler borusuiləMark Tveninişıqlandırılmış fotoşəklini almağa cəhd edən zaman təsadüfən rentgen təsvirlərini almışdı (1895-ci ilin dekabrındaVilhelm Rentgeninbir neçə həftəyə rentgen şüalarının kəşfi xəbərini verməzdən əvvəl). Təsvirdə alınmış bircə şey kamera fotoobyektivində bağlanmış metal vitn idi.
1896-cı ilin martında Vilhelm Rentgeninrentgenşüasını və rentgen şüa təsvirlərini (rentgenoqrafiya) kəşf etdiyi xəbərini eşitdikdən sonra, öz layihəsi olan yüksək enerjili bir terminallı vakuum borusunun inkişafı və rentgen təsvirlərində öz fərdi təcrübələrini davam etdirdi. Tədqiq zamanı, Tesla Rentgen şüalarını almaq üçün bir neçə eksperimental qurğu hazırladı. Tesla öz sxemləri ilə cihazın adi qurğularla mümkün ola biləndən daha böyük güclü Rentgen şüaları hasil etməyə imkan verməsinə təsir etdi.
1901-ci il iyulun 2-də Rentgen Teslaya məktub yazır. Məktubda deyilir:
Tesla vahid qovşaqlı rentgen şüaları hasil edən qurğular və öz sxemləri ilə işlərin təhlükəli olduğunu müşahidə edib. Onun bir çox qeydlərində bu hadisənin araşdırılmasına başlayan zaman o, müxtəlif səbəblərə görə dərinin zədələnməsini təyin edib. O, tezliklə dəriyə zərərin Rentgen şüaları ilə əlaqədar olmadığını başa düşdü, zədələnmələr ancaqozonlavə daha az dərəcədənitrit turşusunundəri ilə təmasda olmasından yaranır. Tesla səhvən hesab etdi ki, Rentgen şüaları plazma daxilində yaranmış dalğalar kimi uzununa dalğalardır. Bu plazma dalğaları sərbəst-qüvvəli maqnit sahələrində yarana bilər.
Radio dalğalarla ötürmənin mümkünlüyü barədə Teslanın nəzəriyyələriPensilvaniyaştatınınFiladelfiyaşəhərində yerləşənFranklin İnstitutu,MissuriştatınınSent-Lüisşəhəri (1893) vəNational Electric Light Associationdakı nümayişlər və mühazirələrə kimi gedib çıxır.Teslanın nümayişləri və prinsipləri haqqında müxtəlif kiv vasitələrində geniş şəkildə yazılıb.Tesla Sarğacı kimi bir çox cihazlar radionun daha da inkişafında istifadə edilmişdir.
Tesla 1896-cı ildəradio dalğatəcrübələrini yaşadığı Gerlax hotelində (sonradan Radio Dalğa binası adlandırılıb) aparıb.
1898-ci ildə Tesla Medison Meydanı Bağında (ing.Madison Square Garden) elektrik sərgisi zamanı "teleautomaton" adlandırdığı radio idarə olunan qayığı nümayiş etdirdi.Bura toplaşan insanlar qayığın içərisində gizlədilmiş təlim keçmiş meymun tərəfindən idarə olunması və telepatiya, sehrbazlıq kimi dəhşətli iddialar ilə çıxış etdilər.Tesla məsafədən idarə olunantorpedonövü kimi ABŞ hərbçilərinə öz ideyasını satmağa çalışdı, ancaq onlar buna az maraq göstərdi.Uzaqdan radio idarə olunma bir sıra ölkələrin hərbi proqramlarda istifadə olunmasına kimi Birinci Dünya müharibəsi və ondan sonraya qədər də yeni bir ideya kimi qalıb.Tesla 13 may 1899-cu ildəKolorado Sprinqsəgedərkən,ÇikaqodaKommersiya Klubunun yığıncağı üçün nitqində bir də "Teleautomatics"i nümayiş etdirmək imkanı əldə etdi.
1900-cü ildə elektrik ötürməsi və elektrik enerjisinin ötürmə sistemləri üçün patentlərə maliyyə yardımı edildi.Qulyelmo Markoni1901-ci ildə özünün məşhur birinci transatlantik radio ötürməsini hazırlayanda, Tesla istehza ilə deyib ki, bu 17 Tesla patenti ilə edilib. Bu 1902-ci ildə Teslanın patentlərinin təsdiq olunması, ardınca isə 1904-cü ildə Markonin lehinə qərarın dəyişilməsi ilə radio üzərində patent mübarizəsinin başlanması idi. 1943-cü ildəBirləşmiş Ştatların Ali Məhkəməsiqərarla Tesla, Con Stoun və Oliver Locun əvvəlki patentlərini bərpa etdi.Məhkəmə bildirib ki, onların qərarının ilk radio ötürücünü əldə etmək kimi Markoninin iddiasına heç bir aidiyyəti yoxdur, sadəcə müəyyən patentlər üçün Markonin iddiası şübhəli olandan bəri, o həmin patent hüquqlarına iddia edə bilmədi.
17 may 1899-cu ildəKolorado Sprinqsəköçdü və tezliklə bura onun yüksəktezlikli və yüksəkgərginlikli təcrübələrini aparan mərkəzə çevrildi.Onun lobarotoriyası Fut Avenyu və Kirova küçələrinin yaxınlığında yerləşirdi.Onun lobarotoriyasını bu yerdə seçməsinə səbəb bütün enerjiyə olan təlabatını təmin edəcək köməkçi birləşmələrin burada olması idi.O, üçfazlı dəyişən cərəyan enerji paylaşdırıcı sistemini burada təqdim etmişdi. Məruzələrində birdirib ki, o bura gəldikdən sonra Payks Pikdən Parisə siqnalların ötürülməsi,simsiz teleqrafiyaeksperimentlərini aparır.Kalorado Sprinqs Qeydləri 1899–1900(ing.Colorado Springs Notes, 1899–1900) kitabında Nikola Teslanın buradakı təcrübələri təsvir olunur.
1899-cu il 15 iyunda Tesla öz Kolorado Sprinqs lobarotoriyasında birinci təcrübələrini apardı. O, beşdüyümuzunluğunda ilk qığılcımları qeydə aldı, ancaq onlar çox xırıltılı və səs-küylü idi.
Tesla öz qəbulediciləri vasitəsiləildırımsiqnallarını müşahidə edərək,atmosfer elektrik enerjisinitədqiq etmişdir. Tesla bəyan edib ki, bu müddət ərzində o stasionar dalğaları müşahidə edib.
Tesla 135futuzunluğuna qədər və milyonlarla voltdan ibarət boşalmalar ilə süni ildırım yaratdı. Buraxılmış enerjiyə əsasən, şimşək Kripple Krikdən 15 mil aralıda eşidildi. Küçə boyu gəzişən insanlar torpaq və ayaqları arasında atılan qığılcımları müşahidə etdilər. Qığılcımlar toxunan zaman su xətti kranlarından sıçradı. Elektrik lampaları lobarotoriyanın 100 fut məsafəsində işıldayandan sonra söndü. Sabit geyimdə atların metal ayaqlarının (nallar) içərisindən təkanlar keçəndən sonra parterdən qorxub qaçmağa başladılar. Kəpənəklər qanadlarının ətrafındaMüqəddəs Elmo atəşinin mavi şəfəqli dairələri üzrə burulğanlaşma ilə elektrikləşdi.
Təcrübə apararkən Tesla təsadüfənelektrik şəbəkəsində qəzanınbaş verməsi səbəbindən elektrik stansiyası generatorunu zədələmişdi. Tesla hadisəninElektrik Eksperimentatorundabaş verdiyini izah etdi: "Yüksək tezlik enerjisinin bir neçə yüz kilavatı ilə nümunə kimi işlər görülüb. Məlum olub ki, elektrik damındakıdinamolaraltı mil aralıda onlarda yaranan güclü yüksək tezliyə və izolyasiyanın dağılması, sarğılar vasitəsilə ağır nəticələnən qığılcımlara görə bir neçə dəfə yanıb!"
Laboratoriya dövründə öz qəbuledicisi ilə Tesla qeyri-adi siqnallar müşahidə edib. O, bu siqnalların başqa planetdən ola bilməsi nəticəsinə gəldi. Tesla 8 dekabr 1899-cu ildəThe North Americanqəzetinin müxbiri Culian Qotorna məktubunda bunları qeyd edibvə 1900-cü ilin dekabrındaQırmızı Xaç Cəmiyyətiiyirmi birinci əsrin mümkün tapıntıları haqqında məktubda başqa bir dünyadan xəbər verən "1… 2… 3…" məlumatlarına istinad edib.Jurnalistlər sensasiyalı əhvalat kimi bundan bəhs ediblər və TeslanınMarsdansiqnallar eşitdiyi nəticəsinə gəliblər.Tesla 9 fevral 1901-ci ildə Collier's Weekly jurnalının "Planetlərlə söhbət" məqaləsində qeyd edir ki, bu siqnallar ona dərhal aydın olmadı, oMars,Veneravə digər bir planetdən bu siqnalların gəlməsini və "ağıllı bir şəkildə idarə olunan siqnallar" eşidib.Belə bir hipotezis irəli sürüldü ki, Tesla 1899-cu ilin iyulundaMarkonininAvropa təcrübələrinin qarşısını kəsə bilər. Markoni hərbi nümayişdə Kolorododa Teslanın eşidib başa düşdüyü üç eyni impulslu S məktubunu (nöqtə/nöqtə/nöqtə) göndərə bilərdi.Həmçinin siqnalların simsiz ötürmədə digər bir eksperimentatordan olması da fərz edilir.
1899-cu ildəCon Yakob Astor VIyeni işıq sistemlərinin yaradılması və əlavə inkişafına görə Tesla üçün $100,000 sərmayə ayırdı. Tesla Kolorado Sprinqs təcrübələrində ayrılmış vəsaitdən istifadə etdi.
7 yanvar 1900-cü ildə TeslaKolorado Sprinqsitərk etdi. Onun laboratoriyası 1904-cü ildə söküldü və onun avadanlıqları iki il sonra borc razılaşmasına görə satıldı.
Koloroda təcrübələri Şoreham yaxınlığındakıLonq Aylendda Vordenkliffkimi tanınan trans-Atlantik simsiz telekommunikasiya texniki qurğularını yaratmaq üçün Teslanı daha təcrübəli etmişdi.
1900-cü ildə 150,000 $-la (indiki dollarla 4,252,200 $, 51%-iCon Pirpont Morqandan) TeslaVordenkliff qülləsimexanizmini planlaşdırmağa başladı.
Tesla sonra daha güclü ötürücünün tikintisinə görə daha çox vəsait istəmək üçün Morqana müraciət etdi. Morqan bütün pulların hara getdiyini soruşanda, Tesla cavab olaraq bildirb ki, onun (Morqanın) səbəb olduğu1901-ci il Çaxnaşmasıbuna öz təsirini göstərib. Morqan daha çox maliyyə vəsaiti istəməklə Teslanın müqaviləni pozması və fond bazarı iflası ilə sarsıldı. Tesla Morqana daha bir müraciət məktubu yazdı, ancaq bu müraciət də nəticəsiz qaldı. Morqanın hələ də ilkin sazişə görə Teslaya pul borcu olub və hətta Tesla tikinti işlərindən əvvəl də tənbehlə üzləşmişdir.
1901-ci ilin dekabrında Markoni müfəvvəqiyyətləİngiltərədənNyufaundlendəS məktubunugöndərdi. Növbəti beş il ərzində Tesla Vordenkliffin tikintisinin tamamlanması üçün əlavə maliyyə vəsaitinə ehtiyac tələb olunduğunu üçün Morqana 50-dən çox məktub yazdı. Tesla daha doqquz ay layihəni davam etdirdi. Qüllənin tam hündürlüyü 57 m idi.1903-cü ilin iyulunda Tesla Morqana yazdı ki, naqilsiz rabitə üçün əlavə Vordenkliff qülləsi elektrik enerjisinin naqilsiz ötürülməsini yerinə yetirə bilər.1904-cü il oktyabrın 14-də Morqan nəhayət katibi vasitəsilə ona cavab yazdı, sitat: "Bu işdə nə isə etmək mənim üçün qeyri-mümkün olacaq." Tesla bu məktubu Morqana maliyyəçi Kanterberi Arxiyepiskopu ilə görüşən zaman qəsdən yazmışdı.
1902-ci ildə Teslanın laboratoriya fəaliyyətləriHyuston stritdənVordenkliffə köçdü.
1906-cı ildə 50 yaşında Tesla özünün 200 at gücündə hər dəqiqədə 16,000 dövr edənturbinlərininümayiş etdirdi. 1910–1911-ci il ərzində Nyu YorkdaSahil Elektrik Stansiyasındaonun turbin mühərriklərinin bir neçəsi 100–5,000 at gücündə sınaqdan keçirildi.
Tesla buxar güclü mexanikigeneratorukəşf etdi. Hyuston strit laboratoriyasında mexaniki generator ilə təcrübələr apararkən Tesla guya bir neçə binada rezonans yaratmışdı. Sürətin artması səbəbindən Tesla qeyd edirdi ki, maşın öz evinin rezonansı tezliyində rəqs edib və təhlükə yaranmağa başlayıb. Təcrübəni sona çatdırmaq üçün o çəkicdən istifadə etməyə məcbur oldu, elə bu zaman polis də gəlmişdi.1912-ci ilin fevralında bir məqalə — Allan Benson tərəfindən "Nikola Tesla, Xəyalpərəstlik" məqaləsiWorld Todayqəzetində nəşr olundu. Bu məqalədə rəssamın çəkdiyi illustrasiyada bütöv Yer kürəsi təsvir olunur, ancaq yarısı çat formasındadır. Buna belə izah verilirdi: "Tesla iddia edir ki, o bir neçə həftə ərzində vibrasiya vəziyyəti ilə yerin qabığını dəyişdirə bilər. Yəni yer qabığı qalxa da bilər və ya yüzlərlə fut düşə bilər, bu isə demək olar ki, sivilizasiyanın məhvi deməkdir. Bu prosesin davamı olaraq o qeyd edir ki, nəticədə yer iki hissəyə parçalana bilər."
Tesla nəzəri mülahizələr yürüdürdü ki, beyinə elektrikin tətbiqi intellekti artırır. 1912-ci ildə o yüksək tezlikdə kiçik elektrik dalğalarının vibrasiyasının sinif otağına hopdurulması və sinif otağının divarlarının elektrik kabelləri ilə başa düşülməyən şəkildə hopdurulması ilə qabiliyyətsiz şagirdlərdən parlaq bir şagird etmək planı hazırlamışdı. Beləliklə, bütün otaq Teslanın iddia etdiyi kimi elektromaqnit sahəsi stimullaşdıran sağlamlıq verən bir otağa çevriləcəkdi.Bu planNyu Yorkşəhəri məktəblərini idarə edən Uilyam Maksvel tərəfindən ən azı müvəqqəti də olsa təsdiqlənmişdi.
Birinci Dünya müharibəsindənəvvəl, Tesla xarici ölkələrdən maliyyəçilər axtarmağa başladı. Müharibə başladıqdan sonra Tesla Avropa ölkələrində onun patentlərindən gələn maliyyə vəsaitini itirib. Nəhayət, Tesla Vordenkliffi 20,000 $-a satdı.1917-ci ildə Vordenkliff qülləsi Boldt tərəfindən daha həyat qabiliyyətli daşınmaz əmlaka torpaq vermək üçün dağıdıldı. Tesla 1916-cı ildə Amerika Elektrik Mühəndisləri İstitutunun ən yüksək dərəcəsi olanEdison medalıilə təltif olundu.
1917-ci ildəElektrik Eksperimentatorujurnalının avqust sayında Teslanın postulat kimi elektrikin lüminessensiya ekranında görülən siqnalları ilə böyük tezlikli elektrik şüalarının əks etməsindən istifadə vasitəsilə sualtı qayıqların yerini tapmaq üçün istifadə oluna bilməsini qəbul etməsi baradə məlumat verilib (bu sistem müasirradarlarilə səthi oxşarlığa malik idi).Tesla öz gümanında yanılmamışdı, yüksəktezlikli dalğlalar suya nüfuz edə bilərdi.
6 noyabr 1915-ci ildəReutersinformasiya agentliyi Londondan olan məruzəsində bildirib ki,Fizika üzrə Nobel Mükafatınabu il Nikola Tesla və Tomas Edison layiq görülüb. Lakin 15 noyabrda Reuters Stokholmdan olan xəbərində "Rentgen şüalarının köməyilə kristalın quruluşunun təhlilindəki xidmətlərinə görə" Ser Uilyam Henri Breqq və Uilyam Lorens Breqqin Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görüldüyünü bəyan edib.Tesla və Edison mükafatdan imtina etməsi haqqında o vaxtlarda əsassız şayiələr var idi.Nobel fondundan bildirilib ki,
Belə ki, qalib elan olunduqdan sonra Nobel Mükafatını alan şəxs yalnız rədd edə bilər.
Teslanın bioqrafları tərəfindən iddialar var ki, Tesla və Edison Nobel mükafatına 1915-ci ildə ilk layiq görülənlər idi. Ancaq onlar arasında düşmənçilik münasibəti olduğundan mükafat nə Teslaya, nə də Edisona verilib. Belə ki, hər ikisi birgə mükafatı paylaşmağın hər hansı bir mümkünlüyündən imtina edib. Hətta Teslanın 20000 $ pul mükafatını qazanmaması üçün daha imkanlı olan Edison bu mükafatdan imtina edib.
Bu söz-söhbətlərdən illər sonra, nə Tesla, nə də Edison Nobel mükafatı qazanıb (baxmayaraq ki, Edison 1915-ci ildə mümkün 38 tender təklifinin birini və Tesla 1937-ci ildə mümkün 38 tender təklifinin birini aldı).
Tesla 1919–1922-ci illər ərzindəMiluokidəmaşın istehsalçısıAllis-Chalmersdə işləyib.
1928-ci ildə Tesla adi təyyarə kimi uçana qədər uçuş zamanı "tədricən qaldırıcı qurğularının manipulyasiyası vasitəsilə meyil edə bilən" və şaquli uçuş etmə qabiliyyətinə malikbiplanüçün sonuncuU.S. Patent 1,655,114patentini alıb.Tesla fikirləşirdi ki, təyyarəni 1000 dollardan daha az qiymətə sata bilər.Təyyarənin güman ki, qeyri-praktik olmasına baxmayaraq, bu təyyarə rotorunda turbin mühərriklərin istifadəsi üçün ilk təklifli və eləcə də qaldırıcı rotorlu və qaldırıcı qanadlı konsepsiyaya üçün ilk tanınan layihə ola bilərdi.
1934-cü ilin başlanğıcında,Vestinqauz Elektrik İstehsalı Şirkəti(ing.Westinghouse Electric & Manufacturing Company) hər ay Teslaya 125 dollar ödəməyə və eləcə də, Nyu Yorker hotelində qalmaq haqqını ödəməyə başladı. Şirkət, həmçinin, Teslanın həyatının qalan hissəsinin xərclərini də ödəyə bilərdi. Bunun necə baş verməsi haqqında məlumatlar müxtəlifdir. Bir sıra mənbələr bildirirlər ki, Vestinqauz keçmiş ulduz ixtiraçının mövcudluğu altında yoxsul vəziyyətin əhatə etdiyi potensial pis təbliğata görə narahat olurdu.Teslanın sədəqə qəbul etməyə nifrəti olması səbəbiylə, bu, "konsaltinq ödənişi" şəklində təqdim edilmiş, və ya alimin biroqraflarından birinin (Mark Seyfer) qeyd etdiyi kimi, məxfi hesablaşma kimi göstərilmişdir.
1935-ci ildə illik ad günü şənliyində müsahibəsində Tesla yeraltı faydalı qazıntı yataqlarının dəqiq yerləşdiyi yerin müəyyən edilməsi və yeni ünsiyyət vasitəsi üsulu ilə bağlı hər hansı yerüstü məsafə üzərindən minimum itki ilə mexaniki enerji ötürülməsi qaydasını elan edib.
1937-ci ilin payızında gecə yarısından sonra Tesla göyərçinləri yemləmək üçün kitabxananı və ardınca kilsəyə getmək üçün Nyu Yorker hotelini tərk edib. Hotelin məhəllələrindən keçərkən hərəkət edən taksini keçə bilməyib və maşın onu vurub yerə aşırdıb. Teslanın kürəyi ağır bir şəkildə zədələnmişdi və qəza zamanı onun üç qabırğası sınmışdı. (aldığı yaraların tam miqyası heç vaxt məlum olmadı, Tesla demək olar ki, ömrü boyu adət etdiyi kimi həkimlə məsləhətləşməkdən imtina edib). Tesla günahkar barəsində heç bir məsələ qaldırmayıb və tibbi yardımdan imtina edib, yalnız taksi vasitəsilə mehmanxanaya götürülməsini xahiş edib. Tesla bir neçə ay yataq xəstəsi oldu və pəncərəsindən göyərçinləri yedizdirməyi davam etdirə bilmədi. 1938-ci ilin əvvəllərində Tesla nəhayət, ayağa qalxa bildi. O dərhal daha çox məhdud miqyasda gəzərək göyərçinləri yemləməyi davam etdirdi, ancaq tez-tez onun üçün göndəriş aktı alırdılar.
Həyatının sonrakı illərində TeslaVan de Qraff generatorunuöyrəndikdən sonra, "teleforce" silahı ilə bağlı iddiaları ilə çıxış etmişdir.Mətbuat dəyişkən olaraq bunuölüm şüasıvə ya "sülh şüası" adlandırır.Tesla bu silahı yerüstü piyada əleyhinə və ya zenit məqsədlər üçün istifadə etməyə qadir bir silah kimi xarakterizə edib.
Tesla hissəciklərin atəş əməliyyatı ilə bağlı aşağıdakı təsvirini verir.
Ümumilikdə, silahın tərkibinə və üsullarına aşağıdakılar daxildir:
Tesla 1900-cü illərdən ölənə qədər istiqamətləndirilmiş enerji silahının planları üzərində işləyib.
1937-ci ildə onun şərəfinə verilən naharda ölüm şüası ilə bağlı, Tesla bildirib: "Amma bu eksperiment deyil … Mən bunu yaratmışam, nümayiş etdirmişəm və istifadə etmişəm. Ancaq bir qədər zaman keçəndən sonra bunu dünyaya verə bilərəm." Onun hesabatları göstərir ki, qurğu yüksək gərginlik vasitəsilə sürətləndirilmiş kiçikvolframkürəciklərinin dar axınına əsaslanır (özününböyüdücü ötürücüsünəoxşar olan üsul ilə).
Eyni il ərzində Tesla yüklənmiş hissəcikli şüa silahları ilə bağlı "Təbii media vasitəsilə enerjinin cəmlənmiş qeyri-dispersiya layihəsinin incəsənəti" (ing.The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media)adlı traktat yazdı. Tesla bütün müharibəyə son qoya biləcək super silahın texniki təsvirini aydınlaşdırmaq üçün təşəbbüslə sənəd dərc etdirib.Bu traktat hazırdaBelqraddaNikola Tesla Muzeyininarxivindədir. Bu milyonlarla volt zərrəciklərin yüklənməsi və yönəldilmiş qeyri-dispersiya hissəciklərinin axını və yaradılması üsulu ilə (elektrostatik itələmə vasitəsilə), hissəciklərə çıxmağa imkan verən qaz axını plompu ilə açıq tipli vakuum borunu təsvir edir.Tesla İkinci Dünya müharibəsi zamanı təxminən 300 mil məsafədən təyyarələri vurub yerə sala biləcək belə bir silahı ABŞ Müdafiə Nazirliyinə,Birləşmiş Krallığa, Sovet İttifaqına və Yuqoslaviyaya satmağa cəhd edib.
Danışıqların aparıldığı dövrdə Tesla bildirib ki, ixtiranı oğurlamağa səy göstərilib. Onun otağına daxil olub və sənədləri diqqətlə araşdırıblar, ancaq oğru və ya casuslar evi əliboş tərk edib. Tesla bildirib ki, o vaxt olmadığından silahın bir hissəsini kağıza köçürmədiyinə görə onun ixtirasının oğurlanması üçün heç bir təhlükə yoxdur.Teleforce silahınınlayihəsi bütünlüklə onun şüurunda idi.
Tesla 86 yaşında 7 yanvar 1943-cü ildəNyu Yorker Otelinin3327-ci otağında vəfat etdi. İki gün əvvəl Tesla qapıya əhəmiyyət verməyərək "narahat etməyin" nişanı qoymuşdu. Onun meyiti sonradan Teslanın otağına daxil olarkən qulluqçu Alisa Monaxan tərəfindən tapılıb. Tibbi ekspert köməkçisi H. W. Wembly Teslanın bədəninə baxdıqdan sonra qərar çıxarıb ki, ölümə səbəb koronar tromboz olub.Teslanın meyiti Medisonda Frank E. Kempbel Dəfn Evinə yerləşdirilib. Teslanın köhnə dostu və tərəfdaşıHuqo Qernsbeqölüm maskasının yaradılması üçün heykəltaraşa tapşırıq vermişdi. Həmin maska bu günNikola Tesla Muzeyindənümayiş olunur.
İki gün sonra FTB Tesla Amerika vətəndaşı olmasına baxmayaraq, Teslaya məxsus əşyalarımüsadirə etmək üçün Xarici Əmlak İdarəsinə göstəriş verdi.Nyu Yorker Hoteli və digər Nyu York şəhərinin otellərindən Teslanın bütün əmlakı Xarici Əmlak İdarəsinin möhürü altında Manhattan Storage and Warehouse Companyə daşındı.MİTprofessoru və Milli Müdafiə Tədqiqatları Komitəsi üçün texniki köməkçi kimi yaxşı tanınan elektrik mühəndisi Con Corc Tramp Xarici Əmlak İdarəsinin mühafizəsi altında Teslanın əşyalarını analiz etmək üçün çağırıldı.Üç gün davam edən araşdırmalardan sonra Tramp bu qənaətə qəlib ki, təhlükə yaradacaq heç nə yoxdur. Sitat:
Teslanın "ölüm şüası" hissəsini saxlamaq üçün nəzərdə tutulan qutuda Tramp 45 illik müqaviməti dəyişilə bilən qutu tapmışdı.
10 yanvar 1943-cü ildə Nyu-Yorkun meriForello La Quardiya"Ave Maria" və "Tamo daleko" musiqilərinin fonundaWNYCradiosunda canlı yayım zamanı Sloveniya əsilli Amerikalı yazıçıLuis Adamiçtərəfindən yazılmış mədhiyyəni oxudu.12 yanvarda Müqəddəs Con İlahi Kilsəsində Teslanın dəfn mərasimində 2000 insan iştirak etdi. Dəfn mərasimindən sonra Teslanın meyiti Ardslidə yerləşən Fernkliff Qəbiristanlığına aparılıb və burada yandırlıb. Növbəti gün ikinci dəfn xidməti Nyu-Yorkda Müqəddəs Sava Serb Pravoslav Kilsəsinin tanınmış Serb keşişləri tərəfindən aparılıb.
1952-ci ildə Teslanın bacısı oğlu Sava Kosanoviçin təzyiqi ilə Teslanın bütün əmlakı 80 sandıqda N. T. nişanı ilə gəmi vasitəsiləBelqradagöndərilib.1957-ci ildə Kosanoviçin katibi Şarlotta Muzar Teslanın külünü ABŞ-dən Belqrada göndərdi.Kül hal-hazırda mərmər postament üzərindəNikola Tesla Muzeyindəqızıl suyuna salınmış sferada nümayiş olunur.
Onun dəyişən cərəyan elektrik patentlərinin satılmasına baxmayaraq, Tesla borc və yoxsulluq içində dünyasını dəyişib.
Tesla ixtiralarına görə təxminən 300 patent alıb.Teslanın patentlərinin bəziləri nəzərə alınmayıb və müxtəlif mənbələr patent arxivlərində gizli yatan bəzi patentləri aşkar ediblər. İzah üçün qeyd etmək olar ki, Teslanın 26 ölkədə buraxılmış ən azı 278 patenti var.Teslanın patentlərinin çoxuABŞ,BritaniyavəKanadadadır, ancaq bir çox digər patentləri bütün dünyada ölkələrində təsdiqlənib.Tesla tərəfindən kəşf olunmuş bir çox ixtiraya patent himayəsi qoyulmayıb.
Tesla hər gün səhər 9:00-dan axşam saat 6:00-ya qədər və ya daha artıq işləyirdi. Tesla şam yeməyini dəqiq vaxt olaraq 8:10-da Delmonico's restoranında, sonralar isə Uoldorf — Astoriya hotelində yeyirdi. Tesla yalnız ona xidmət edə biləcək baş ofisianta nahar sifarişi üçün zəng edə bilərdi. "Yeməyin saat 8-də hazır olması tələb olunurdu. Tesla tək nahar edirdi, başqa halda isə öz ictimai öhdəliklərini ödəmək üçün nadir hallarda qrupla nahar etməsi mümkün idi. Tesla tez-tez öz işini gecə saat 3:00-qədər davam etdirə bilərdi."
Bədən gimnastikası üçün, Tesla hər gün təxminən 13 ;km-ə yaxın məsafə qət edirdi. O, hər axşam ayaq barmaqlarını yüz dəfə şaqqıldadırdı və öz beyin hüceyrələrini bununla stimullaşdırdığını deyirdi.
Qəzet redaktoru Artur Brisben ilə olan müsahibəsində Tesla deyib ki, otelepatiyayainanmır. Sitat:
Eyni müsahibədə Tesla bütün fundamental qanunların bir qədər zəifləyəcəyinə inandığını deyib.
Həyatının sonlarına yaxın, Tesla hər gün göyərçinləri yemləmək üçün parka gedirdi və hətta yaralı birini alırdı, onun sağalması üçün otel otağına gətirərək qulluq edirdi.Tesla qeyd edib ki, o gündəlik olaraq, məhz zədələnmiş göyərçinləri görmək üçün parka gedirdi. Tesla göyərçinlərin sınmış ayaqlarını və qanadlarını bərkidən, onların sümüklərinin bitişməsinə kömək edən rahat qurğu və binaya 2000$ xərcləmişdi.Tesla deyirdi:
Tesla həyatını sonrakı illərindəvegetarianoldu və yalnız süd, çörək, bal və tərəvəz şirələri ilə qidalanırdı.
Teslanın boyu 1.88 m, çəkisi isə demək olar ki, 1888-ci ildən 1926-cı ilə kimi dəyişməz olaraq 64 kq olub.O, gündəlik fəaliyyəti reqlamentləşdirilmiş, geyiminə, özünə qulluğa xüsusi diqqət yetirən, Nyu –York şəhərinin dəbli, zərif insanlarından idi.
Bu şəxsi şöhrətpərəstliyə görə deyildi. Geyimindəki səliqə və zəriflik öz şəxsiyyətinin hər bir pilləsi ilə bütöv harmoniya təşkil edirdi. Onun iri paltar şkafı yox idi və o hər hansısa bir növ zinət əşyalarından istifadə etmirdi… Geyim məsələsində Tesla qeyd edib ki, dünya xarici görünüşdəki təcəssümə görə və şəxslərin cəzbedici əskiklikləri üçün geniş olmayan kiçik nəzakətlə öz məqsədi üçün yolunu daim yüngülləşdirən, öz şəxsiyyətini qiymətləndirən insanları seçir.
New York Worldqəzetinin redaktoruArtur BrisbenTeslanın görünüşünü belə təsvir edir:
Nikola Tesla kitabları tam yadda saxlayaraq bir çox əsərlər oxuyurdu. O güman ki,fotoqrafik yaddaşamalik idi.O poliqlot idi və səkkiz dildə danışa bilirdi:Serb-Xorvat,Çex,İngilis,Fransız,Alman,Macar,İtalyanvəLatın.Həyatının ilk illəri ərzində, Tesla zaman-zaman müxtəlif xəstəliklərə tutulurdu. O, tez-tez qarabasmalarla müşayiət olunan gözlərinin önündə işığın gözqamaşdırıcı parlaqlığı kimi təzahür edən qəribə xəstəliklərdən əziyyət çəkirdi. O, tez-tez ideya və sözlərinə bağlı olan qarabasmalarla qarşılaşırdı. Sadəcə olaraq, əşyanın adını eşitməklə, Tesla real təfərrüfatı ilə onu təsəsvvür edə bilərdi. Tesla ifrat dəqiqliklə, o cümlədən bəzənvizual təfəkkürkimi məlum olan texnika, quruluş mərhələsinə keçənədək bütün ölçülər daxil olmaqla, ixtirasını fikrən təsəvvür edə bilərdi. O, adəti üzrə əl ilə çertyojlar çəkməyib, ancaq yaddaşında çalışıb. Tesla uşaqlıq həyatında əvvəllər baş verən hadisələri tez-tez xatırlayırdı.
Tesla heç vaxt iki saatdan çox yatmadığını bildirirdi.Lakin Tesla etriaf edirdi ki, zaman və zaman öz enerjisini bərpa etmək üçün mürgüləyirdi.
Qratsdatəhsilinin ikinci ili zamanı Teslada bilyarda, şahmat və kart oyunlarına böyük maraq yaranır (və bu oyunlarda çox təcrübəli oldu). Bəzən 48 saatdan çox vaxtını oyun masası arxasında keçirirdi.Bir dəfə Tesla öz laboratoriyasında yuxu və ya istirahət etmədən 84 saat ərzində çalışıb.Tesla ilə dostlaşan jurnalistKennet Svizitəsdiq edir ki, Tesla nadir hallarda yatırdı. Svizi bir səhər Teslanın onu gecə saat üçdə çağırdığını xatırlayır.
Tesla heç vaxt evlənməyib. O bildirib ki, onun təmkinliyi onun elmi qabiliyyətinə çox faydalı olub.Lakin ömrünün sonuna yaxın, o müxbirinə demişdir. "Bəzən mən hiss edirəm ki, evli deyiləm, mən öz işimə görə böyük qurban etmişəm."Teslanın məhəbbəti uğrunda mübarizə aparan və bəzən ona dəlicəsinə aşiq olan çoxsaylı qadınlar olub. Halbuki, nəzakətli və sakit olan Teslanın hər hansı məlum münasibətləri yox idi.
Tesla işi ilə özünü təcrid edirdi və ünsiyyətsizliyə meyilli idi.Lakin nə vaxt ki o, sosial həyatda iştirak edirdi, bir çox insanlar Tesladan çox müsbət və heyranlıqla danışıb. Robert Andervud Conson Teslanı "nəfis şirinliyə, səmimiliyə, təvazökarlığa, incəliyə, nəcibliyə və gücə" malik olan bir insan kimi təsvir edirdi.Onun sadiq katibi, Doroti Skerrit yazırdı: "Onun duruşunda olan həmişə dahi təbəssümü və alicənablığı, qəlbində dərin kök salan centlmenlik xüsusiyyətlərini bildirirdi."Teslanın dostu Culian Qotorn yazırdı: "Nadir hallarda bir alim və ya mühəndislə qarşılaşarsınız ki, o həmçinin şair, filosof, gözəl musiqinin qədir-qiymətini bilən, dilçi, ərzaq və içkinin bilicisi olsun."
Tesla Frensis Marion Krouford, Robert Andervud Conson,Stenford Vayt,Frits Levenşteyn, Corc Şerff, Kennet Svizi ilə yaxşı dost idi.Orta yaşlarında TeslaMark Tvenilə yaxın dost olub. Onlar birlikdə Teslanın laboratoriyasında və başqa yerlərdə çox vaxt keçirirdilər.Tven telefondan sonra ən dəyərli patent kimi Teslanın induksiya motorunu son dərəcə heyranlıqla təsvir edirdi.1920-ci ilin sonralarında Tesla şair, yazıçı, mistik və sonradan Nasist təbliğatçısı olan Corc Silvestr Virek ilə dostlaşdı. Tesla arabir Virek və onun həyat yoldaşı tərəfindən verilən naharda iştirak edirdi.
Tesla bəzi vaxtlar kobud ola bilərdi. Katibinə kök olduğuna görə atəş açmasından sonra, kök insanlara qarşı mənfi münasibəti olması məlum olmuşdu.O, geyimi tənqid etmək üçün tələsdi. Bir neçə dəfə Tesla onu evə getmək və paltarını dəyişmək üçün göndərib.
1931-ci ildəTomas Edisonvəfat edəndə, Edisonun həyatının geniş işıqlandırılmasında Tesla The New York Times–a yalnız mənfi fikirlərlə töhfə vermişdir.
Edison çox yaşlı olanda və ölümünə yaxın deyirdi ki, geriyə baxanda etdiyi ən böyük səhv heç vaxt Teslaya və onun işlərinə hörmət etməməsi olub.
Tesla öz yazılarında fizikanın ilkin atom başa düşülməsini göstərirdi.O, atomun kiçikelementar hissəciklərdənibarət olması nəzəriyyəsi ilə razılaşmayıb və bildirirdi ki, orada elektrik yükünü yaradan elektron kimi belə şeylər yox idi (O inanırdı ki, əgər elektronlar bütünlüklə mövcuddursa, onlar maddənin dördüncü halı ola bilər və ya kiçik atomlar yalnız eksperimental vakuumda mövcud ola bilər və onların elektrik ilə heç bir əlaqəsi yoxdur).Tesla hesab edirdi ki, atomlar dəyişməzdir. Onları istənilən bir yolla parçalamaq və ya dəyişmək olmaz. O, elektrik enerjisini göndərən 19-cu əsrdə yaranmış və geniş yayılmış "efir" konsepsiyasına inanırdı.
Tesla ümumiyyətlə, maddənin enerjiyə çevrilməsi haqqında nəzəriyyəyə qarşı idi.O, həmçinin Enşteyninnisbilik nəzəriyyəsinitənqid edərək bildirib:
Tesla üzərində 1892-ci ildəişləməyə başladığı maddə və eneji ilə bağlı öz fiziki prinsipinin inkişafı tələbini irəli sürdü və 81 yaşında 1937-ci ildə "ağırlığın dinamik nəzərriyyəsini" tamamlayaraq məktubda iddia etdi ki,məkanın əyilməsi kimi yanlış konsepsiyalar və mənasız spekulyasiyalara son qoyula bilər. O, qeyd edib ki, bu nəzəriyyə bütün təfərrüatı ilə hazırlanıb və o, ümid edir ki, tezliklə dünyaya bəyan edilə bilər.Onun nəzəriyyəsinin daha da aydınlaşdırılmasına heç vaxt onun əsərlərində rast gəlinməyib.
Tesla öz dövrünün bir çox tanınmışları kimi,yevgenikanınsüni seçməvariantının tərəfdarı olub. Onun öz fikirlərinə inamından irəli gəlir ki, insanların "mərhəməti", bir şəxsin digər bir şəxs üzərində olan üstünlüyü və ya daha doğrusu "əsas irqin" konsepsiyalarından "təbiətin amansız işlərinə" qeyri-qanuni şəkildə müdaxilə edir. Bu onun təbliğatı idi, lakin sonralar bu fikirdən uzaq durub. O, 1937-ci ildə olan müsahibəsində qeyd edirdi:
1926-cı ildə Teslagender bərabərliyiistiqamətində qadınların sosial itaəti və qadınların mübarizəsinin xəstəliyi haqqında şərh verərək və bəşəriyyətin gələcəyinin "Kraliça Arı" tərəfindən koordinasiya olunacağını bildirib. O, hesab edirdi ki, qadınlar gələcəkdə dominant cins olacaq.
Teslanınhumanistdünyagörüşü öz bioqrafiyaları tərəfindən geniş şəkildə müzakirə olunur.
Tesla çap olunmuş"Elm və kəşf müharibənin başa çatmasına gətirib çıxaracaq böyük qüvvədir"(ing.Science and Discovery are the great Forces which will lead to the Consummation of the War, 20 dekabr 1914) məqaləsində Birinci Dünya müharibəsindən sonra ətraf mühitin müvafiq məsələləri barəsində proqnozlar verirdi.
Teslapravoslav xristianidi. Həyatının sonrakı illərində o, "pravoslav düşüncəsində özünü dindar hesab etmir" vədini fanatizminəleyhinə çıxmışdı.Buna baxmayaraq, onun həmBuddizmə, həm dəXristianlığadərin hörməti var idi.
1900-cü ildə nəşr olunmuş "insan enerji artırılmasının problemləri" (ing.The Problem of Increasing Human Energy) məqaləsində Tesla qeyd edirdi:
Lakin onun dini baxışları onun yaratdığı digər fikirlərə görə naməlum qalır.1937-ci ildə nəşr edilmiş özünün (ing.A Machine to End War) "müharibənin sonu üçün maşın" məqaləsində Tesla qeyd edirdi:
Tesla qəzet və jurnallar üçün bir sıra kitab və məqalələr yazırdı.Onun kitablarının arasında Ben Conston tərəfindən tərtib və redaktə edilmiş Mənim Kəşflərim: Nikola Teslanın Avtobioqrafiyası (ing.My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla), Devid Xetçer Çildress və The Tesla Papers tərəfindən tərtib edilmiş Nikola Teslanın Fantastik Kəşfləri (ing.The Fantastic Inventions of Nikola Tesla) kitabları var.
Öz kitabında nəşr olunmuşKəşflər, Tətqiqatlar və Nikola Teslanın Yazıları"Yüksək Potensialda və Yüksək Tezlikdə Dəyişən Cərəyan Təcrübələri" məqaləsi və 1900-cü ildəThe Century Magazinedə nəşr olunmuş"Bəşəri Enerjinin Artırılmasının Problemləri" məqaləsi daxil olan Nikola Teslanın yazılarının bir çoxu azad şəkildə internetdə yerləşdirilib.
Teslanın irsi kitablar, filmlər, radio, televiziya, musiqi, canlı teatr, komikslər və videooyunlarda yaşayır. Tesla tərəfindən kəşf olunmuş və ya nəzərdə tutulmuş texnologiyaların təsiri elmi fantastikanın bir neçə növündə daimi mövzulardan biridir.
Məsələn, 1931-ci ildə Teslanın 75 yaşı oanda,Time jurnalıüz qabığı kimi Teslanın şəkli qoyub.Örtük şəklində elektrik enerjisi hasilatında verdiyi töhfələrə görə "Bütün dünya onun enerji evidir" yazısı qeyd olunub. OAlbert Eynşteyndədaxil olmaqla 70-ə yaxın alim və mühəndisdən təbrik məktubu almışdı.