Salmonellyoz

Salmonellyoz(lat. salmonellosis) daha çoxqida zəhərlənməsikimi tanınan Salmonella tiplibakteriyalarınyaratdığı simptomatikinfeksiya.
Salmonellyoz həm dəqidayoluxucu xəstəlikdirvə qida qəbulu iləbədənədaxil olan agentlərin səbəb olduğu adətən yoluxucu və yatoksiktəbiətli bir xəstəlik kimi müəyyən edilir.
Salmonellanın iki növü var: salmonella bongori və bir çox alt növə malik olan salmonella enterika. Bununla belə, bir növ daxilindəki alt qruplar xəstəliyə səbəb olmaq qabiliyyətinə görə əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər. Bu onu göstərir ki, alt növlər səviyyəsində orqanizmlərinepidemiolojitəsnifatı salmonella və oxşarpatogenlərəqarşı mübarizəni yaxşılaşdıra bilər.
İnsanlardaən çox görülən simptomlarishal,qızdırma,qarınağrısıvəqusmadır.Simptomlar adətən infeksiyadan 12–36 saat sonra başlayır və 2–7 gün davam edir. Zəifləmişimmun sistemiolaninsanlardaxəstəliyin ağır formalarına daha çox rast gəlinir.Bəzi salmonella növləri qarın yatalağı və paratif xəstəliklərinə səbəb ola bilər.Həmvegetarianlar, həm də qeyri-vegetarianlarinfeksiyayayoluxmuş ətdən vəsüddənistifadə etməklə salmonellaya yoluxa bilərlər.
Bir neçə saatdan bir günə qədər qısa bir inkubasiya dövründən sonrabakteriyalarnazik bağırsaqdaçoxalaraq bağırsaqiltihabına(enterit) səbəb olur. Salmonellyozlu insanların çoxunda infeksiyadan 12–72 saat sonraishal,qızdırma,qusmavə qarında spazmalar inkişaf edir.Əksər hallarda xəstəlik 4–7 gün davam edir və müalicə tələb etmir. Bəzi hallarda,ishalo qədər şiddətli ola bilər ki, xəstənin orqanizmi təhlükəli dərəcədə susuzlaşır və xəstəxanaya yerləşdirilməli olur. Xəstəxanada xəstə susuzlaşdırmanı müalicə etmək üçün venadaxilimayeqəbul edə bilər vətemperaturunazaldılması üçün dərmanlar verilə bilər. Ağır hallarda, salmonella infeksiyasıbağırsaqlardanqana, sonra isəbədənindigər hissələrinə yayıla bilər vəinsanadərhalantibiotiklərləmüalicə edilmədikdə,ölümlənəticələnə bilər.
Sağlam yetkin insanarda simptomlar yüngül ola bilər, onlarda adətənsepsisolmur. Bununla belə, risk altında olan insanlarda (körpələr, kiçik yaşlı uşaqlar və yaşlılar) salmonella infeksiyaları çox ağırlaşa bilər və bu, ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Körpələrdə susuzlaşma ağır toksikoz vəziyyətinə səbəb ola bilər.
Yeganə əlaməti ishal olanlar adətən tamamilə sağalırlar, lakin onların bağırsaqları bir neçə ay ərzində normallaşa bilmir.
Qarın yatalağı salmonellabakteriyalarılimfa sisteminədaxil olduqda və salmonellyozun sistemli formasına səbəb olduqda baş verir.Endotoksinlərilk növbədədamarvəsiniraparatlarına təsir göstərir, bu da keçiriciliyin artmasına və damar tonusunun azalmasına, termorequlyasiyanın pozulmasına,qusmavəishalasəbəb olur. Xəstəliyin ağır formalarındamayebalansını, elektrolit balansını pozmaq, dövran edənqanhəcmini vəarterial təzyiqiazaltmaq, hipovolemik şok yaratmaq üçün kifayət qədərmayevəelektrolititirilir. Septik şok da inkişaf edə bilər. Qarışıq xarakterli şok (həm hipovolemik, həm də septik şok əlamətləri ilə) ağır salmonellyozda daha çox olur.Hipoksiyavə toksemiya nəticəsindəböyrəklərintutulması baş verir və ağır hallarda oliquriya (sidik ifrazının pozulması) və azotemiya (böyrəklərdə glomerular filtrasiya dərəcəsi azalması) inkişaf edir.
Salmonellyoz sonradan qıcıqlı bağırsaq sindromuvə iltihablı bağırsaq xəstəliyiilə əlaqələndirilir, lakin sübutlar bunun sonuncunun birbaşa səbəbi olduğunu təsdiq etmir.
Salmonellyozdan əziyyət çəkən az saydainsanlardareaktivartritəmələ gəlir, bu da aylar və ya illər davam edə bilər və xroniki artritə səbəb ola bilər.
Yoluxmuş insanlar asemptomatik daşıyıcı ola bilərlər, lakin bu, nisbətən nadir hallarda baş verir: bir ildən sonravirusunözünü göstərməsi yalnız 0,2–0,6% hallarda müşahidə olunur.
Salmonellyoz bütün dünyadadiareyanınən çox yayılmış səbəblərindən biridir.İnfeksiyaadətən yoluxmuşət,yumurta,suvə yasüdqəbul etməklə yayılır.Bir sıra ev heyvanları, o cümlədənpişiklər,itlərvəsürünənlərdə infeksiyanın daşıyıcısı və yayıcısı ola bilərlər. Diaqnoznəcisvəqananalizlərigötürüldükdən sonra qoyulur.
Salmonella bakteriyaları bir müddət sahibsiz yaşaya bilər (çirklənmiş suda).
Təxminən 142000 amerikalı hər il toyuq yumurtalarından Salmonella Enteritidis-ə yoluxurvə təxminən 30 nəfər ölür.
Yumurtanınqabığı və ya daxili (sarısı)ifrazatvə ya ətraf mühit vasitəsilə salmonella ilə çirklənə bilər.
Xəstəliyin yüngül halında adətən xüsusi müalicə tələb olunmur. Daha ağır hallarda venadaxilimayenindəyişdirilməsi tələb oluna bilər.Yüksək risk altında olan və ya xəstəliyinbağırsaqdankənarda yayıldığı şəxslərəantibiotiklərtövsiyə olunur.