Romania

Romania(ogé diéjaRumaniaatawaRoumania;basa Romania:România) nyaéta nagara nu aya diÉropa Tenggara, di bagian kalérSamenanjung Balkanjeung tepung wates sarengLaut Hideung.Méh sakabéhdélta walungan Donauaya di wewengkon Romania. Nagara ieu tepung wates sarengHungariajeungSérbiadi kulon,UkrainajeungMoldovadi wétan-kalér, jeungBulgariadi kidul.
Sajarah nyatetan yénbangsa Dacia,Kakaisaran Romawi,Kakaisaran Bulgaria,Karajaan Hungaria, jeungKasultanan Utsmaniyahpernah ngawasaan wewengkon ieu. Salaku hiji nagara, Romania diwangun dina taun 1859 ti panghijian wewengkonMoldaviajeungWallachia, nu miboga pangakuan internasional dina taun 1878. Dina taun 1918,Transilvania,Bukovina, jeungBessarabiangadéklarasikeun ngagabung sareng Romania. Dina ahirPerang Dunya II,Uni Soviétngawasaan sabagian daérahna (kira-kira ngawengku sakabéh daérahMoldovaayeuna) jeung Romania minangka anggotaPakta Warsawa. Kalawan labuhnaTirai Beusidina taun1989, Romania ngamimitian réformasi politik jeung ékonomi. Dina ngalawan masalah ékonomi pasca-révolusi, nagara ieu maké pajak handap dina taun 2005 jeung ngagabung kaUni Éropadina 1 Januari 2007. Sanajan tingkat pamasukan Romania kaasup salah sahiji nu panghandapna di Uni Éropa, réformasi geus ningkatkeun kamekaran ékonomina. Romania kiwari kaasup nagara nu miboga pamasukan nengah ka luhur.
Romania mangrupa nagara kalawan téritori nu pangluasna ka-9 jeung jumlah padumuk nu panggedéna ka-7 di Uni Éropa.Ibu kota jeung kota nu panggedéna nyaéta kotaBukares(basa Romania:Bucureşti), nu ogé mangrupa kota nu panggedéna ka-6 di Uni Éropa.Sibiu, hiji kota di Transilvania, dina taun 2007 kapilih minangkaIbu kota Kabudayaan Éropa.Romania gabung kaNATOdina kaping 29 Maret 2004, jeung ogé mangrupa anggota tiUni Latin,Francophonie,OSCE, jeungCPLP. Nagara ieu méangrupakeun nagara kahijian semi-présidénsial.
Sésa-sésa manusa modérn nu pangkolotna di Éropa geus dipanggih di "Peştera cu Oase", Romania.Titiinggalan éta kira-kira umurna 42.000 taun, jeung meureunan téh sésa-sésaHomo sapiensawal nu asup ka buana Éropa,tapi bukti tinulis kahiji ngeunaan manusa nu ngadumuk di wewengkon Romania asalna tiHerodotus, nu dina bukunaHistoriavolume IV dina taun 440 SM nulis ngeunaan kaayaan séké-sékéGetae.
Bangsa Dacia, nu dianggap bagian ti Getae, mangrupa cabang ti bangsaTrakianu nyicingan wewengkonDacia(aya di Romania modérn,Moldova, jeungBulgariakalér). Karajaan Dacia miboga puncak kajayaanna dina jaman RajaBurebistakira-kira taun 82 SM. Sanggeus Dacia narajang propinsiMoesiaRomawidina taun 87, KaisarTrajanusngayakeunPerang Dacianu réngsé kalawan meunangna bangsa Romawi taun 106. Akibat kameunangan éta, Dacia robah kana propinsiDacia Romawi.
Lobana bijih beusi, emas, jeung pérak nu dipanggih di propinsi étangakibatkeun bangsa Romawi ngalaksanakeun kolonisasi kana wewengkon Dacia.Prosés kolonisasi mawa sarta basaLatin Vulgarnu nyababkeun dimimitianna période romanisasi, nu salajengna bakal ngahasilkeun basa proto-Romania.Dina abad ka-3 séké-séké pangumbara kawas bangsaGothloba ngalaksanakeun invasi, jadina maksa bangsa Romawi kira-kira taun 271 mundur ti Dacia, jeung nyieunanna propinsi kahiji nu ditinggalkeun ku Romawi.
Sanggeus Romawi ninggalkeun Dacia, wewengkon éta, sacara tumurut, ditarajang ku sékéGoth,teras ku sékéHundina abad ka-4,jeung dipipilu ku séké-séké nomaden nu séjén kawas sékéGepid,Avar,Bulgar,Pecheneg,jeungCuman.
Bangsa Romania salajengna kabagi dina tilu wewengkon kapangéranan nu béda:Wallachia(basa Romania:Ţara Românească),Moldavia(basa Romania:Moldova), jeungTransilvania. Transilvania jadi bagian tiKarajaan Hongariadina abad ka-11,jeung miboga kamerdékaanna salakuKapangéranan Transilvaniati abad ka-16nepi ka taun 1711.Kapangéranan Romania lianna ngalawan ancamanKasultanan Utsmaniyahdina abad ka-14.
Dina taun 1541, sakabéhsamenanjung Balkanjeung méh sakabéhHongariajadi bagian ti Kasultanan Utsmaniyah. Sabalikna, Moldavia, Wallachia, jeung Transilvania jadi bagian tisuzeraintyUtsmaniyah, kalawan hak otonomi internal.
Kapangéranan Wallachia, Moldavia, jeung Transilvania dipingpin ku pangéran Wallachia,Mihai Viteazul, dina taun 1600. Mihai Vitéazul nyobian rék ngahijikeun tilu kapangéranan éta,tapi kasempetan unifikasi hancur ku sabab rajapati Mihai ku tentara Austria.
Sanggeus pupusna, salaku nagaravassal, Moldavia jeung Wallachia geus miboga otonomi internal pinuh, nu ahirna leungit dina abad ka-18. Dina taun 1699, Transilvania jadi daérah kakaisaran Austria sanggeus meunangna Austria ti Turki dinaPerang Turki Raya. Austria ngalaksanakeun paluasan kakawasaan lianna ka wewengkon Wallachia jeung Moldavia, jeungKakaisaran RusiangawasaanBessarabiataun 1812.
Dina période kakawasaanAustria-Hongariadi Transilvania, jeungsuzeraintyUtsmaniyah di Wallachia jeung Moldavia, status bangsa Romania nyaétapadumuk kelas dua(atawa malah sanés padumuk)di wewengkon tempat bangsa aranjeunna jadi bangsa mayoritas.Di sababraha kota di Transilvania, kawasBraşov, bangsa Romania dilarang tinggal di jeroeun témbok kota.
Sanggeus gagalnaRévolusi 1848, nagara-nagara gedé teu ngadukung usaha unifikasi Romania, jadina aranjeunna kapaksa joang sorangan ngalawan Kasultanan Utsmaniyah. Éléktor di Moldavia jeung Wallachia milihAlexandru Ioan Cuzaminangka pangéran (Domnitordinabasa Romania) dina taun 1859.Pamilihan Alexandru Ioan Cuza minangkadomnitorhasil ngahijikeun Wallachia jeung Moldavia minangka Romania, tapi Transilvania masih encan kénéh kaasup kana wewengkon Romania. Di Transilvania, bangsa Hungaria aya di kelas luhur, jadina bangsa Romania ngamimitian palawanan ka Hongaria.
Dina kudéta taun 1866,Cuzadiasingkeun jeung digantikeun ku Pangéran Karl tiHohenzollern-Sigmaringen, nu katelah minangkaPangéran Karol ti Romania. DinaPerang Rusia-Turki 1877-78, Romania ngadukung Rusia,jeung dinaTraktat Berlin 1878, kamerdékaan Romania diakuan.Gagantina, Romania méré tilu distrik kidul diBessarabiaka Rusia jeung meunangan wewengkonDobrogea. Dina taun 1881, kapangéranan robah kana karajaan.
Période 1878-1914 mangrupa période kastabilan jeung kamajuan pikeun Romania. DinaPerang Balkan Kadua, Romania ngagabung jeungYunani,Sérbia,Monténégro, jeungTurkingalawanBulgaria, jeung dinaTraktat Bukares (1913), Romania miboga kakawasaan dina wewengkonDobrogea Kidul.
Dina Agustus 1914, basaPerang Dunya I, Romania ngumumkeun nétral. Dua taun saterasna, dina tekenan Sakutu (utamana Perancis nu hayang muka front anyar), dina 14/27 Agustus 1916, Romania gabung ka Sakutu jeung ngadéklarasikeun perang kaAustria-Hongaria. Lantaran kitu, liwatkonvénsi militér rahasia, Sakutu jangji méré dukungan ka Romania dina usaha ngahijikeun sadaya rahayat Romania.
Kampanye militér Romaniaahir kalawan karusuhan pikeun Romania sababBlok Séntralnalukkeun 2/3 téritori Romania dina wanci opat bulan, tapiMoldaviatetep aya dina kawasa Romania sanggeus invasi eureun dina taun 1917. Dina ahir perang, Austria-Hongaria jeung Kakaisaran Rusia ngalaman disintegrasi, jadinaBessarabia,Bukovina, jeungTransilvaniangadéklarasikeun panghijian jeungKarajaan Romania.
DinaPerang Dunya Kadua, Romania ngadéklarasikeun nétral deui, tapi dina 28 Juni 1940, Romania narimaultimatum ti Uni Soviét.Dina tekenanMosowjeungBérlin, Romania kapaksa mundur tiBessarabiajeungBukovina Kalérpikeun nyingkahan perang.Kajadian ieu, ditambih ku sababaraha faktor nu lian, nyieunan pamaréntah Romania gabung kaBlok Poros. Akibat kaputusan blok Poros,Dobrogeakidul dibéré ka Bulgaria, samentara Hongaria mibogaTransilvania Kalér.Dina perang, Romania mangrupa sumber minyak nu penting pikeunNazi,jadina Sakutungalaksanakeun pamboman. Sanggeusinvasi Jérman ka Uni Soviét, Romania ngarebut deui Bessarabia jeung Bukovina Kalér ti Soviét.
Sanggeus RajaMihai I ti Romaniadiistrénan jeung ngalabuhkeunIon Antonescu, Romania ngagabung ka Sakutu, tapi lakuannna dina nalukkeun Jérman Nazi teu diakuan kuKonferénsi Parapihan Paristaun 1947.Wates kulon Romania balik deui kawas saméméhna, tapi Bukovina Kalér jeung Bessarabia tetep dikawasaan ku Soviet.
Dina taun 1947, kaum komunis maksa Raja Mihai I lungsur jeung angkat ninggalkeun nagara. Romania diproklamasikeun minangkarépublik rahayat.Romania tetep aya dinapanjajahan militérjeungkontrol ékonomiUni Soviét nepi ka ahir taun 1950-an. Dina période ieu, sumber daya Romania diserepku pausahaan Soviét-Romania (SovRoms).
Pamaréntahan komunis ngawangun rézim nu utamana dilaksanakeun liwatSecuritate(pulisi rasiah anyar). Aranjeunna ngalaksanakeun kampanye pikeun maraéhan "musuh nagara", jadina aya rajapati atawa ditangkepna individu-individu ku alesan politik jeung ékonomi.Hukuman ngawengku déportasi, pangasingan internal, gawé paksa, atawa dipanjarakeun. Catetan sajarah nyatet rupa-rupa kasus panyiksaan jeung rajapati, boh ka musuh politik atawa rahayat biasa.
Dina taun 1965,Nicolae Ceauşescumimita ngawasa jeung ngalaksanakeun kawijakan indepénden, kawas jadi sahiji-hijina nagaraPakta Warsawanu teu satuju kana invasi Soviét kaCékoslowakiataun 1968, neruskeun hubungan kaIsraélsanggeusPerang Genep Poétahn 1967, sarta muka hubungan diplomatik jeung ékonomi sarengJérman Kulon.Romania ogé miboga hubungan nu deukeut kalawan nagara-nagaraArab, nyieun Romania maénkeun laku penting dina prosés parapihanIsraél–Mesirjeung Israél–Paléstina.
Ku sabab hutang luar nagri Romania naék drastis antara taun 1977 nepi ka 1981 (ti 3 nepi ka 10 miliar dollar AS),pangaruh organisasi monetér internasional kawasIMFjeungBank Dunyaningkat, nu teu cocog jeung kawijakanautarkiNicolae Céauşescu. Anjeunna ngusahakeun mayar hutang kalawan netepkeun kawijakan nu miskinkeun rahayat jeung nyieun ékonomi Romania leuleus. Salian ti éta, anjeunna ngaluasan kakawasaanSecuritate. Akibatna, popularitas Céauşescu ngirang, nu ahir kalawan labuhna Céauşescu dinaRévolusi Romania 1989.
SanggeusPerang Tiisahir, Romania mekarkeun hubungan nu leuwih deukeut sarengEropa Kulon. Romania ngagabung kaNATOdina taun 2004, jeung jadi tuan bumipatepungan puncak NATO di Bukares taun 2008.Romania ogé gabung kaUni Éropadina 1 Januari 2007.
Sabab kahéséan hirup sanggeus déprési ékonomi taun 1990-an, munculdiasporagedé Romania. Tujuan émigrasi utama nyaétaSpanyol,Italia,Austria,Jérman,Britania Raya,Kanada, jeungAmérika Sarikat.
Konstitusi Romaniadijieun dumasar kanaKonstitusi Perancisjeung ditarima liwat réferéndum nasional dina 8 Désémber 1991.Hiji panyandakan sora nu diayakeun dina Oktober 2003 narima 79 amandemén konstitusi, nyieunannna cocog jeung législasi Uni Éropa.Romania téh mangruparépublikdémokratismultipartéy. Fungsi éksekutif dilaksanakeun ku présidén jeung perdana menteri.Présidén Romaniadipilih liwat pamilihan umum saban lima taun. Présidén nunjukperdana menteri, nu mingpin pamaréntahan.Présidén hirup diIstana Cotroceni, samentara Perdana Menteri jeung pamaréntahan Romania kantorna diIstana Victoria.
Cabanglégislatifpamaréntahan Romania, nu kawanoh minangkaParlemén(Parlamentul României), diwangun ti dua majelis,Senat(Sénat), nu miboga 137 anggota (dina 2005), jeungCamera Deputaţilor(majelis handap), nu miboga 332 anggota (dina 2004). Anggota ti dua majelis ieu dipilih saban opat taun.
Institusi nu pangluhurna dina sistem hukum Romania nyaétaPangadilan Luhur Kasasi jeung Kaadilan(Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie), nu mangrupa mahkamah ageung Romania.Sistem hukum di Romania loba kapangaruh ku hukum di Perancis.
Ti Désémber 1989, Romania terus ngiatan hubungan sareng Kulon, utamana jeung Amérika Sarikat jeung Uni Éropa. Romania ngagabung kaNorth Atlantic Treaty Organisation(NATO) dina 29 Maret 2004, Uni Éropa dina 1 Januari 2007,Dana Monetér InternasionaljeungBank Dunyadina taun 1972, jeung ngagabung ogé kaWorld Trade Organization.
Pamaréntah Romania ayeuna ngusahakan ngiatan hubungan jeung nagara-nagaraEropa Wétan(utamanaMoldova,Ukraina, jeungGéorgia).Romania ogé ngadéklarasikeun dukunganna kaTurki,Kroasia, jeungMoldovapikeun gabung ka Uni Éropa.
Dina Désémber 2005, Présidén,Traian Băsescu, jeungSekretaris Nagara Amérika Sarikat,Condoleezza Rice, nandatanganan pasatujuan nu ngijinkeun hadirna militér AS di sababaraha fasilitas Romania, utamana di bagian wétan nagara.Dina Méi 2009, Sekretaris Nagara AS,Hillary Clinton, nyebutkeun yén "Romania mangrupa salah sahiji batur nu paling dipercaya jeung paling dihormat ku Amérika Sarikat".
Hubungan diplomatik antara Romania jeung Moldova jadi istiméwasabab duanana miboga basa jeung sajarah nu sarua.Gerakan pikeun unifikasi Romania jeung Moldovamuncul dina awal taun 1990-an sanggeus kadua nagara bébas ti kakawasaan komunis,tapi leungit sabab pamaréntah Moldova nu anyar hayang tetep merdika ti Romania.Romania katarik jeung Moldova jeung sacara resmi nolakPakta Molotov-Ribbentrop, pajangjian nu nyababkeun direbutna sabagian wewengkon Romania kuUni Soviét. Tapi dua nagara ieu teu bisa tepung ka pasatujuan dina pajangjian bilateral.
Angkatan Pakarang Romania diwangun ti angkatan darat, laut, jeung udara, jeung dipingpin kupanglima pangluhurna. Présidén Romania mangrupa panglima nu pangluhurna ti angkatan pakarang dina masa perang. Romania miboga 90.000 tentara.
Romania miboga anggaran patahanan 2.05% tiPDB, nyaéta kira-kira 2.9 miliar dollar, tapi tentara Romania bakal ngagunakeun kira-kira 11 miliar dollar dina 2006 2011 pikeun modérnisasi jeung akuisisi palengkepan anyar.Angkatan pakarang Romania geus kalibet dina sababaraha perang, kawas misiNATOdiApganistan.
Romania dibagi kana 41judeţe, sarupapropinsi, ditambih munisipalitasBukares(Bucureşti). Saban judeţe miboga déwan judeţe (consiliu judeţean), nu boga tanggung jawab pamaréntahan daérah. Judeţe dibagi kana kota (tung.oraş, jam.oraşe) jeung komune (tung.comună, jam.comune). Aya 319 kota jeung 2686 komune di Romania.Saban kota jeung komune miboga walikota (primar) jeung déwan daérah (consiliu local).
Ieu daptar judeţe/propinsi Romania (alfabétis):
Kalawan téritori saluas 238,391 square kilometres (92,043 sq mi), Romania mangrupa nagara nu pangluasna diEropa Tenggarajeung nu panggedéna ka-12 di Éropa.Kalobaannana ti wates Romania jeung Serbia sartaBulgariadiwangun tiWalungan Donau. Walungan Donau ngalir kaLaut Hideungliwat wewengkon Romania, ngawangunDélta Donau, délta nu panggedéna kadua di Éropa, nu jadiSitus Warisan Dunya UNESCO.Walungan penting lian nyaétaSiret,OltjenungMureş.
Topografi Romania dibagi antara pagunungan, papasiran, jeung dataran handap.Pagunungan Carpathiangadominasi puseur Romania, kalawan 14 puncakna nu nepi ka kaluhuran leuwih ti 2.000 méter.Gunung nu pangluhurna di Romania nyaétaPuncak Moldoveanu(2,544 m (8,346 ft)). Di Romania kidul bagian tengah, pagunungan robah ka papasiran. Divérsitas géografi nyababkeun divérsitas flora jeung fauna di Romania.
47% wewengkon Romania diwangun ti ékosistem natural jeung semi-natural.Ku sabab méh saparo leuweung di Romania (13% téritori) geus diatur pikeun konsérvasiDaérah Aliran Walungantinimbang produksi, Romania miboga salah sahiji wewengkon leuweung nu panggedéna di Éropa.
Aya kira-kira 10,000 km(3,900 sq mi) wewengkon nu dilindung di Romania.Cagar Biosfer Donaumangrupa komplék lahan baseuh nu panggedéna jeung paling saeutik diruksak di Éropa, ngawengku wewengkon saluas 5,800 km(2,200 sq mi).Pentingna biodivérsitas di Délta Donau geus diakuan di dunya, jadina didéklarasikeun minangkaSitus Warisan Dunya UNESCOdina Désémber 1991.Aya dua cagar biosfer lian di Romania, nyaétaTaman Nasional RetezatjeungTaman Nasional Rodna.
Di Romania aya 3.700 spésiés tutuwuhan. 23 geus disebutkeun minangka monumén alam, 74 spésiés hilang, 39 spésiés kaancam, 171 spésiés pikacilakaeun, jeung 1.253 spésiés dianggap langka.Tilu zona végetasi utama di Romania nyaéta zona alpine, zona leuweung, jeung zona stépa. Végetasi nyebar dumasar kana karakteristik taneuh, iklim, jeung kaluhuran.
Fauna di Romania diwangun ti 33.792 spésiés, 33.085 spésiés mangrupainvértébratajeung 707 spésiés mangrupavértébrata.Spésiés vértébrata diwangun ti 191 spésiés lauk, 20 spésiés ampibi, 30 spésiés réptil, 364 spésiés manuk, jeung 102 spésiés mamalia.Fauna nyebar dumasar kana rupa végétasi di mana maranéhna aya.
Romania miboga iklim transisional antaraiklim sedengjeungkontinéntal. Rarata suhu di Romania nyaéta 11 °C (52 °F) di kidul jeung 8 °C (46 °F) di kalér.Suhu pangpanasna nu pernah dicatet nyaéta 44.5 °C (112.1 °F) diIon Sion1951 jeung suhu pangtiisna nu pernah dicatet nyaéta -38.5 (−37 °F) diBod1942.
Di Romania aya opat usum, nyaéta usum semi, panas, gugur, jeung tiis. Usum panas biasana haneut pisan atawa panas, kalawan rarata suhu dibukares kira-kira 28 °C (82 °F).Usum semi boga ciri isuk jeung peuting nu tiis, jeung siang nu haneut. Usum gugur boga ciri garing jeung tiis, upami usum tiis miobga rarata suhu nu pangpanasna teu leuwih ti 2 °C (36 °F).
Rarata curah hujan di pagunungan kulon Romania nyaéta 750 mm (30 in) per taun. Di wewengkon kidul bagian tengah (sakurilingeun Bukares), tingkat curah hujan nepi ka 600 mm (24 in),ari di Délta Donau, curah hujan leutik pisan, kalawan rarata 370 mm.
Dumasar kana sénsus taun 2002, Romania miboga populasi 21.698.181 jeung kira-kira bakal ngirang. 89.5% padumuk Romania mangrupabangsa Romania. Étnis minoritas nu panggedéna nyaétaHungar, nu ngawangun 6.6% populasi jeungRomnu ngawangun 2.46% populasi. Dumasar kana sénsus resmi, 535.250 urang Rom tinggal di Romania. Hungar, nu mangrupa minoritas diTransilvania, jadi mayoritas di countyHarghitajeungCovasna.Bangsa Ukraina,Jérman,Lipovan,Turki,Tatar,Sérbia,Slowakia,Bulgaria,Kroasia,Yunani,Rusia,Yahudi,Céko,Polandia,Italia,Arménia, jeung sababaraha grup étnis lianna ngawangun 1.4% populasi.
Basa resmi Romania nyaétabasa Romania. Basa Romania mangrupa basa asli pikeun 91% padumuk Romania, jeungbasa HongariasarengRomminangka basa minoritas nu pangpentingna, dipaké ku 6.7% jeung 1.1% padumuk.Di tempat étnis minoritas ngawangun 20% populasi, basa minoritas éta bisa dipaké dina administrasi jeung hukum.Basa InggrisjeungPerancismangrupa basa asing utama nu diajarkeun di sakola-sakola. Basa Inggris digunakeun ku 5 yuta padumuk Romania, Perancis ku 4–5 yutapadumuk, jeung Jérman, Italia, jeung Spanyol dipaké ku 1–2 yuta padumuk.Saméméhna, basa Perancis mangrupa basa asing utama di Romania, tapi basa Inggris geus ngagantina. Basa Jérman diajarkeun di Transilvania lantaran kakawasaan Austria-Hongaria di propinsi ieu sebelumnya.
Romania mangrupanagara sékulér, jadina teu boga agama nasional. Agama nu loba diagem nyaétaGaréja Orthodox Romania(86.7%). Agama penting lianna nyaétaKatolik Roma(4.7%),Protéstan(3.7%),Péntakosta(1.5%), jeungGaréja Katolik-Yunani Romania(0.9%).Islamogé diagem jeung museur diDobrogea. Salian ti Islam, agamaYahudiogé diagem ku sabagian padumuk Romania.
Ti Révolusi Romania 1989, sistem atikan Romania terus diréformasi.Dumasar kana Undang-Undang Atikan nu dipaké dina taun 1995, sistem atikan diatur kuKamentrian Atikan jeung Panalungtikan.TKmangrupa atika opsional pikeun barudak nu yuswana 3 nepi ka 6 taun. Sakola dimimiti dina yuswa 7 taun (kadang-kadang 6), jeung wajib nepi ka kelas 10 (dina yuswa kira-kira 16 atawa 17).
Dumasar kanaAcademic Ranking of World Universities, dina taun 2006 euweuh universitas di Romania nu asup ka 500 universitas nu pangalusna di dunya.Dilaporkeun yén universitas nu pangalusna di Romania,Universitas Bukaresngan miboga peunteun saparo ti universitas nu miboga tingkat ka-500.
KalawanPDB$264 miliar jeungPDB per kapita(PPP) $12.285dina taun 2008, Romania mangrupa nagara kalawan pamasukan nengah ka luhurjeung geus jadi bagian ti Uni Éropa ti 1 Januari 2007.
Sanggeus rézim komunis labuh dina taun 1989, nagara ieu ngalaman dékade panurunan jeung kateustabilan ékonomi, disababkeun ku labuhna basis industri jeung kirangnya réformasi struktural, tapi ti taun 2000, ékonomi Romania robah kana ékonomi kalawan kastabilanékonomi makro, jeung ciri kamekaran ékonomi luhur, tingkat pangangguran handap jeung ngirangnainflasi. Dina taun 2006, Romania nyitak kamekaran ékonomi 7.7%, salah sahiji nu panggedéna di Éropa.Kamekaran ékonomi turun ka 6.1% dina taun 2007,tapi nepi ka 8.9% dina salapan bulan awal taun 2008. Kamekaran ékonomi labuh ka 2.9% dina triwulan ka-4 jeung kamekaran ékonomi Romania dina taun 2008 jadi 7.1%. Hal ieu disababkeun ku ayanakrisis finansial global.
Romania miboga tingkat pangangguran 3.9% dina Séptémber 2007,nu lumayan handap lamjun dibandingkeun jeung nagara Éropa lianna, kawasPolandia, Perancis, Jérman, jeung Spanyol. Utang luar nagri Romania ogé lumayan handap, kalawan jumlah 20.3% ti PDB.Tingkat ékspor Romania ogé terus ningkat dina sababaraha taun ieu, kalawan komoditas nu diékspor nyaéta tékstil, mesin industri, pakakas éléktronik, produkmétalurgi, bahan atah, mobil, pakakas hipu, farmasi, bahan kimia, jeung produk agrikultur (bungbuahan, sayur, jeung kembang). Romania loba ngalaksanakeun dagang sareng nagara-nagara Uni Éropa, kalawan Jérman jeung Italia salaku mitra dagang nu panggedéna, tapi Romania ngalaman défisit dagang nu gedé, nu ningkat 50% dina taun 2007.
Sanggeus privatisasi jeung réformasi dina ahir taun 1990-an jeung awal 2000-an, intervénsi pamaréntah dina ékonomi Romania leuwih handap dibandingkeun nagara-nagara Éropa lianna.Dina taun 2005, pamaréntah ngagentossistem pajak progrésifRomania jadisistem pajak tetep16%, jadina Romania miboga tanggung jawab fiskal nu panghandapna di Uni Éropa,faktor nu ngabantu tumuwuhna séktor swasta. Ékonomi Romania leuwih ngagantung dina jasa (55% ti PDB), sanajan industri (35% ti PDB) jeung agrikultur (15% ti PDB) ogé boga pangaruh. Salian ti étu, 32% padumuk Romania gawé dina séktor agrikultur jeung produksi.
Ti taun 2000, Romania geus narik perhatosan invéstor ti luar nagri jeung jadi tujuan invéstasi nu panggedéna di Éropa Tengah jeung Tenggara. Dina taun 2006, jumlah total arus asupforeign direct investmentdi Romania nyaéta €8.3 miliar.
Ku lantaran lokasina, Romania mangrupa simpangan pikeun patukeran ékonomi internasional diEropa, tapi lantaran kirangna invéstasi, pangurusan jeung paropéaan infrastruktur transportasi Romania teu minuhan kabutuhan pasar jeung katinggal tiEropa Kulon.Tapi, kondisi ieu terus ngabener jeung standarjaringan transportasi Trans-Eropaterus diudag. Sababaraha proyék geus dimimitian kalawan dana tiInstrument for Structural Policies for Pre-Accession(ISPA) jeung injeuman tiInternational Financial Institutions(Bank Dunya,IMF, jsb.).
Bank Dunya ngira-ngira yén jaringan rél karéta api nu aya di Romania dina taun 2004 nepi ka 22.298 km, nyieunanna jaringan karéta api nu panggedéna ka-4 di Éropa.
Romania miboga budaya nu unik, nu kacipta ti géografi jeung sajarahna. Idéntitas Romania mimiti kawangun ti pangaruh budayaRomawijeungDacia. Ti abad patengahan, pangaruh budaya muncul tibangsa Slavianu migrasi di deukeut Romania.Budaya modérn Romania mekar dina pangaruhbudaya Kulon, utamanaPerancisjeungJérman.
Sastra Romania mimiti évolusi sanggeusrévolusi Wallachia 1848. Murid Romania mimiti neuleuman di Perancis, Italia, jeung Jérman. Filsafat Jérman jeung budaya Perancis kaintegrasi kana sastra Romania modérn jeung muncul inohong kawasMihai Eminescu,George Coşbuc, jeungIoan Slavici. Sanajan aranjeunna kirang kasohor di luar Romania, aranjeunna diapresiasikeun pisan di Romania sahah nyieun sastra Romania. Di antara aranjeunna, Eminescu dianggap salaku panyair Romania nu pangpentingna, jeung karyana masih dipikaresep, utamana puisiLuceafărul.Panulis lian nu méré kontribusi dina abad ka-19 nyaétaMihail Kogălniceanu,Vasile Alecsandri,Nicolae Bălcescu,Ion Luca Caragiale, jeungIon Creangă.
Awal abad ka-20 dianggap minangka jaman kajayaan budaya Romania.Inohong penting nu geus mangaruhan budaya dunya nyaétaConstantin Brâncuşi, figur utama gerakan modérn, panaratas abstraksi jeung panganyar skulptur dunya.Salah sahiji karyana, "Bird in Space" , kajual $27.5 yuta dina taun 2005.Dina période antar perang dunya, inohong kawasTudor Arghezi,Lucian Blaga,Eugen Lovinescu,Ion Barbu,Liviu Rebreanungusahakeun nyinkronisasikeun sastra Romania jeung sastra Éropa.George Enescu, panembang Romania nu kasohor, ogé asalna ti période ini.
Sanggeus perang dunya réngsé, komunisme mawa panyénsoran gedé. Kabébasan nepikeun pamikiran dilarang, tapi inohong kawasGellu Naum,Nichita Stănescu, jeungMarin Sorescuhasil lolos ti panyénsoran, jeung mangrupa pamingpin "Renaissance" leutik pikeun sastra Romania.samentara teu loba karya nu hasil lolos ka dunya internasional lantaran panyénsoran, karya figur kawasConstantin Noica,Paul Goma, jeungMircea Cărtărescudipublikasikeun di luar nagri sanajan aranjeunna dipanjarakeun lantaran rupa-rupa alesan politik. Sababaraha senima milih ninggalkeun nagara jeung nyumbang karyana dina pangasingan, kawasEugen Ionescu,Mircea Eliade, jeungEmil Cioran.