Baybay, Leyte

AngLungsod ng Baybayay isang Lungsod o Siyudad salalawiganngLeyte,Pilipinas. Ayon sa senso ng 2020, ito ay may populasyon na 111,848 sa may 28,135 na kabahayan. Ito ay matatagpuan sa kanlurang bahagi ng probinsiya ngLeyte. Ito ay pinaliligiran ng mga bayan ngAlbuera, Leytesa hilaga, bayan ngInopacan, Leytesa timog, bayan ngBurauen, Leyte,La Paz, LeyteatMacArthur, Leytesa hilagang-silangan, bayan ngJavier, Leytesa silangan at bayan ngMahaplag, LeyteatAbuyog, Leytesa timog-silangan. Matatagpuan din angCamotes Seasa kanluran nito.  Ito ay matatagpuan 600 na kilometro saKalakhang Maynila, 57 na kilometrong nautical saLungsod ng Cebu, 44 na kilometro timog ngLungsod ng Ormoc, 105 na kilometro kanluran ngLungsod ng Taclobanat 54 na kilometro hilaga ngLungsod ng Maasin.
Ang lungsod na ito ay pumapangalawa sa pinakamalaking lungsod saLeytepagkatapos ngLungsod ng Ormoc{ayon sa laki at lawak ng lupain} na may sukat na 459.34 kmo 45,934 ektarya. Nang ang lungsod na ito ay bayan pa at kabilang saLeyte, ito ang pinakamalaking bayan sa buong probinsiya maging sa buongSilangang Visayas. Dahil dito, binubuo ito ng 92 na barangay, 23 ay nasa poblacion at 68 ay nasa mga liblib o rural na lugar.
Ang bayan ng Baybay ay nahahati sa 92 mgabarangay, 23 dito ay nasa poblacion, na may isang barangay na magkasamang matatagpuan. Ang natitirang 68 ay mga rural na barangay.
Ang kasaysayan ng lungsod na ito ay sadyang nakapahalaga. Pinaniniwalaang ito ang unang bayan sa kanlurang bahagi ngLeytena natagpuan ng mga Kastilang mananakop na kasama niFerdinand Magellan. Noong taong 1620, ang mga paring Heswita ang unang nagtatag ng bayang ito matapos nagtayo sila ng Simbahan.
Noong 8 Setyembre 1836, ang bayang ito ay naitatag ng sariling parokya at ang Nuestra Señora de La Immaculada Conception ang naging patron. Ngunit noong 27 Pebrero 1836, naitatag din ng ang malayang parokya ng Baybay.
Nang ang Kastilang mananakop ay nagkalat sa iba't-ibang bahagi ng lalawigan, ang ekspedisyung pinangungunahan ni Felipe Segundo, na naghahanap ng malaking tahanan, ay napadpad sa isang baryo sa hilaga ng bayan na ngayon ay Pangasugan. Nang mapadpad, siya ay nakaturo sa isang bahagi, at nagtanong sa isang katutubo sa pangalan ng lugar. Dahil hindi maintindihan ng katutubo ang salitang Espanyol at inakala niyang nagtatanong ang banyaga sa ilog na umaagos, itinuro niya ang ilog at sumagot ng Bisaya, "Ang suba nagbaybay sa Pangasugan." Doon pinaniniwalaang nakuha ang pangalan ng Baybay. Bagamat, ayon sa mga tala niAntonio Pigafettasa paglalayag niFerdinand Magellansa Pilipinas, ang pangalan ng lugar na iyon ay Baybay na nang sila'y maglayag sa bahaging timog ngLeytepapunta sa isla ngCebu.
Kamakailan, ang pagiging lungsod ng Baybay at nawala, kasama ng iba pang 15 na bayan, nang angKataas-taasang Hukuman ng PilipinasoSupreme Court of the Philippinesay nag-aproba ng petisyon na isinumite ngLeague of Cities of the Philippines. Kaya naman, ang (R.A. 9389) o ang pagiging lungsod ng Baybay ay ideneklarang "unconstitutional".
Gayumpaman, sumunod na taon, 22 Disyembre 2009, ang unang desisyon at ibinaligtad at kaya naman, ang pagiging lungsod ay nabawing muli.
Ngunit noong 24 Agosto 2010, sa isang 16-pahinang resolusyon, ibinalik ang pinakaunang desisyon na ang mga bayang naging siyudad ay maging bayan ulit.
Sa botong 7-6, noong Pebrero 2011, ang pagiging lungsod ng 16 na bayan ay nabawing muli at noong 15 Pebrero 2011, ideneklara na ang 16 na bayan ay magiging siyudad na at ang desisyon na ito ay "final" at "executory".
Ang mga bayan na naging lungsod ay ang mga sumusunod:Bogo City,Cebu,Catbalogan City,Samar,Tandag City,Surigao del Sur,Borongan City,Eastern Samar,Lamitan City,Basilan,Tabuk City,Kalinga,Bayugan City,Agusan del Sur,Batac City,Ilocos Norte,Mati City,Davao Oriental,Guihulngan City,Guihulngan City,Cabadbaran City,Agusan del Norte,Carcar City,Cebu,El Salvador City,Misamis Oriental,Tayabas CityatNaga City,Cebu.
Pinaniniwalaang ito ang unang bayan sa kanlurang bahagi ngLeytena natagpuan ng mga Kastilang mananakop na kasama niFerdinand Magellan. Noong taong 1620, ang mga paring Heswita ang unang nagtatag ng bayang ito matapos nagtayo sila ng Simbahan.
Noong 8 Setyembre 1836, ang bayang ito ay naitatag ng sariling parokya at ang Nuestra Señora de La Immaculada Conception ang naging patron. Ngunit noong 27 Pebrero 1836, naitatag din ng ang malayang parokya ng Baybay.
Nang ang Kastilang mananakop ay nagkalat sa iba't-ibang bahagi ng lalawigan, ang ekspedisyung pinangungunahan ni Felipe Segundo, na naghahanap ng malaking tahanan, ay napadpad sa isang baryo sa hilaga ng bayan na ngayon ay Pangasugan. Nang mapadpad, siya ay nakaturo sa isang bahagi, at nagtanong sa isang katutubo sa pangalan ng lugar. Dahil hindi maintindihan ng katutubo ang salitang Espanyol at inakala niyang nagtatanong ang banyaga sa ilog na umaagos, itinuro niya ang ilog at sumagot ng Bisaya, "Ang suba nagbaybay sa Pangasugan." Doon pinaniniwalaang nakuha ang pangalan ng Baybay. Bagamat, ayon sa mga tala niAntonio Pigafettasa paglalayag niFerdinand Magellansa Pilipinas, ang pangalan ng lugar na iyon ay Baybay na nang sila'y maglayag sa gawing timogLeytepapunta sa isla ngCebu.
Ang bayang ito ay naging lungsod noong 16 Hunyo 2007 (R.A. 9389) matapos ang plebisito na naganap tatlong araw bago naiproklama ang Baybay bilang isang ganap na lungsod. Ang paggawa ng batas na ito ay umabot hanggang anim na taon. Una itong naipasa noong 2000, binago at muling naipasa noong 2005 at inaprubahan noong 2007.