Ìn-nî

Ìn-nî(印尼), choân-chhengÌn-tō͘-nî-se-a Kiōng-hô-kok(印度尼西亞共和國;Ìn-nî-gí:Republik Indonesia), sī tīTang-lâm-apoàn-tó kapÒ-chiuê tiong-kan só͘-chai, mā tīÌn-tō͘-iûⁿkapThài-pêng-iûⁿtiong-kan êkok-ka, sī sè-kài siōng toā êkûn-tó. TīBorneo-tó siōng, Ìn-nî kapMá-lâi-se-aê piⁿ-kài sio-tú;New Guinea-tó ê sai-pêng iû Ìn-nî thóng-tī, tang-pêng sio̍k-îPapua New Guineakok; Ìn-nî mā thóng-tī Timor-tó ê sai-pêng, tang-pêng sīTang Timorkok.
JavaTó ū hoat-hiānHomo erectusê hòa-chio̍h, kiò-chò “Java Lâng”; chiàu án-ne lâi thui-chhek, Ìn-nî kûn-tó tī 0.5 pah-bān nî (Ma) chì 200 Ma chêng tiō í-keng ū lâng leh tòa.Homo sapiens[en]tī tāi-iok tī 43,000BCElâi-kàu Ìn-nî.Lâm-tó bîn-cho̍ksī hiān-tāi Ìn-nî-lâng ê chú-thé, in chha-put-to tī 2,000 BCE tùiTâi-oânpoaⁿ-sóa lâi-kàu Ìn-nî, pēng-chhiáⁿ ǹg tang sàn-pò͘, chū-án-ne kā chāi-lâi êMelanesia lâng[en]hān-chè tī siōng tang-pêng ê só͘-chai.
Ìn-nî ū lí-sióng ê lông-gia̍p tiâu-kiāⁿ, chia ê lâng siōng chá tī se-gôan-chêng 8 sè-kí tiō chióng-akchò-chhânê ki-su̍t; kàu se-gôan-chêng 1 sè-kí, mā hoat-tián chhut chng-thâu, ke-chhī, sió-hêng ê ông-kok. Ìn-nî ê tē-lí ūi-tì chin hó, sek-ha̍p hái-lō͘ ún-su kap bō͘-e̍k, tek-pia̍t sī tam-tong Ìn-tō͘ kap Tiong-kok ê bō͘-e̍k tiong-kan-chām.
Se-goân 7 sè-kí khai-sí,Srivijaya Ông-kokin-ūi bō͘-e̍k kap chong-kàu (Hu̍t-kàu,Ìn-tō͘-kàu) ê koan-hē, hoat-tián kah chin heng. Se-goân 8 sè-kí kàu 10 sè-kí, tī Java ê lāi-lio̍k tē-khu, lông-gia̍p li̍p-kok êSailendra Ông-kokkapMataram Ông-kokheng-ong--khí-lâi, khí-chō  chong-kàu kiàn-tiok, phì-lūn-kóng Sailendra êBorobudur[en]hām Mataram êPrambanan[en]. 13 sè-kí, Java tang-pō͘ kiàn-li̍p Ìn-tō͘-kàu êMajapahit Tè-kok. Tī kok-ôngGajah Madaê thóng-tì chi-hā, chit-ê kok-ka ê éng-hióng-la̍t kha̍p tio̍h hiān-sî Ìn-nî ê tōa-pō͘-hūn kok-thó͘. Chit tōaⁿ sî-kan it-poaⁿ hŏng kóng sī Ìn-nî le̍k-sú siōng ê “n̂g-kim sî-tāi.”
Se-goân 13 sè-kí khai-sí,Sumatrapak-pō͘ chiām-chiām-áI-su-lân-hòa[en]. Kàu 16 sè-kí ê sî,I-su-lân-kàuí-keng piàn-chó Java kap Sumatra ê chú-liû chong-kàu. I-su-lân-kàu lâi-kàu Ìn-nî liáu-āu, iông-ha̍p chāi-lâi ê bûn-hòa, sìn-gióng, chiâⁿ-chòÌn-nî ê I-su-lân-kàu[en].
1512 nî, thâu-chi̍t-pái ū Au-chiu-lâng lâi-kàu chit-ê kûn-tó.Francisco Serrãosó͘ chhōa-thâu êPhû-tô-gâsiong-jîn siūⁿ-beh ko͘-chiàmMaluku Kûn-tóêtāu-khò͘[en],teng-hiuⁿ[en],bóe-hô͘-chio[en].Hô-lan-lâng kap Eng-kok-lâng tòe in ê kin-thâu, iû-kî sī Hô-lân-lâng tī 1602 nî sêng-li̍pHô-lân Tang Ìn-tō͘ Kong-si, chiâⁿ-chò āu-lâi ê 200 tang thóng-tì Ìn-nî ê chú-iàu sè-le̍k, in khòng-chè ê léng-tē hō-chòHô-lân léng Tang Ìn-tō͘(荷蘭領東印度). Hô-lân Tang Ìn-tō͘ Kong-si tī 1799 nî phòa-sán, liam-mi kái-sàn, si̍t-bîn-tē ōaⁿ-chò hō͘ Hô-lan chèng-hú ti̍t-chiap thóng-tì.
Si̍t-bîn sî-kî ê tōa-pō͘-hūn kî-kan, Hô-lan tùi Tang Ìn-tō͘ ê khòng-chè bô sáⁿ chāi. Hô-lan kun-tūi tiāⁿ-tiāⁿ kap pún-thó͘ ê sè-le̍k iah-sī chèng-khoân sio-chiàn, mā put-sî teh tìn-ap Java tó lāi-gōa ê khí-gī. Phì-lūn-kóng 19 sè-kí Java tiong-pō͘ êDiponegoro[en], Sumatra tiong-pō͘ êTuanku Imam Bonjol[en],MalukuêPattimura[en]téng-téng, chia-ê lâng lóng bat khí-sū tùi-khòng Hô-lân-lâng.19 sè-kí āu-kì, hoat-sengAceh Chiàn-cheng[en],Aceh Sultan-kokbia̍t-bông. It-ti̍t-kàu 20 sè-kí chho͘-kî, Hô-lan-lâng ê thóng-tì chiah khok-tiong kàu Ìn-nî chit-má ê kéng-kài.
Ìn-nî koán-hat iok-lio̍k 17,000 ê tó (kî-tiong 6-chheng ê ū toà lâng), lóng tīchhiah-tōhù-kīn, khì-hāu sījia̍t-tāi-sèng--ê. Siōng toā ê tó-sū ūJava(1-poàⁿ ê jîn-kháu tiàm hia khiā-khí),Sumatra,Borneo,Papua, kapSulawesiténg-téng.
Ìn-nî ê ūi-tī oá-kīntāi-lio̍k tē-pangê kîⁿ, só͘-í tiāⁿ-tiāⁿ siūtē-tāng, tsunami éng-hióng.Hoé-soaⁿmā chē, siōng chhut-miâ--ê sī í-keng bô--khì ê Krakatau (Krakatoa) hoé-soaⁿ.
Ìn-nî ê jîn-kháu ē-sái tāi-iok-á pun 2 tīn lâng. Sai-pêng ê lâng-chéng chú-iàu sī Má-lâi-lâng, ah tang-pêng chú-iàu sī Papua-lâng. Cho̍k-kûn kiat-kò· pí-kàu khah ho̍k-cha̍p, pau-koat ū Borneo, Irian Jaya hit tah ê thoân-thóng pō·-lo̍k.Hoâ-jînsī 1 ê toā chió-sò· bîn-cho̍k, ū 2~3 pah-bān chē. In tī keng-chè léng-he̍k te̍k-pia̍t oa̍h-thiàu.
Islam-kàusī Ìn-nî chú-iàu ê chong-kàu, sìn-tô· tāi-iok ū 82% chē. Chhun ê sīKi-tok-kàu(9%),Hu̍t-kàu(2%),Ìn-tō·-kàu. Choè-kīn kúi nî ū bē-chió chong-kàu chhiong-tu̍t hoat-seng.
Koaⁿ-hong gí-giân Ìn-nî-gí (Má-lâi-oē ê 1 chióng) chiâⁿ phó·-phiàn. Chóng--sī tē-hng gí-giân chiah sī pêng-siông-sî ê chú-iàu oē-gí.
Chit pha iáu-bōe ū lâng siá. Chhiáⁿ tàu pó͘-chhiong lōe-iông.
Ìn-nî siōng koân ê li̍p-hoat ki-kò· hō-chòMajelis Permusyawaratan Rakyat(MPR), iā-chiū-sī Jîn-bîn Hia̍p-gī Hōe.  Che sī 1 ê tan-īⁿ-chè ê gī-hoē, ē-kha siat Jîn-bîn Tāi-piáu Hoē (Dewan Perwakilan Rakyat, DPR) kap Tē-hng Tāi-piáu Hoē (Dewan Perwakilan Daerah, DPD).  2004 nî ê soán-kí kiat-sok liáu-āu, àn-sǹg Jîn-bîn Hia̍p-gī Hōe ē chiâⁿ-chò siang-īⁿ-chè ê kok-hoē.
Chóng-thóng hoāⁿ hêng-chèng koân.  Hiān-jīm ê chóng-thóng sī Megawati Sukarnoputri, i sīSukarnoê cha-bó·-kiáⁿ.
Jîn-bîn Hia̍p-gī Hōe pún-té múi 5 tang soán chhut 1-ūi sin chóng-thóng kap hù-chóng-thóng.  2004 nî khai-sí thàu-koé kong-bîn tāi-soán lâi koat-tēng.  Tē-1-pái ê tāi-soán tī 2004 nî 7-goe̍h kí-pān, soán chhut 2-cho· hiō-soán-jîn,Susilo Bambang Yudhoyono(SBY) kap Megawati Sukarnoputri.  Tē-2 kai-toāⁿ ê tâu-phiò tī 9-goe̍h 20 oân-sêng, chèng-sek kiat-kó hián-sī Susilo the̍h-tio̍h 60.9% ê phiò, àn-sǹg ē sūn-lī tī 10 goe̍h 20 chiū-jīm.