Lintang

Lintangutawawintangiku benda langit kang bisa mancarakécahyadhéwé. Miturutngèlmuastronomi, dhéfinisi lintang yaiku: Kabèh benda masif (duwémassaantarané 0,080,08nganti 200200massasrengéngé) kang bisa mbangkitakéènergiliwat prosès réaksifusi nuklir. Dadilintang katai putihlanlintang netronkang wismatitetep bisa diarani lintang. Lintang paling cedhak karoBumiyaikusrengéngékang leté ± 149,680,000kilomèter, banjur lintangProxima Centauriingrasi lintangCentaurus, leté ± 4taun cahya.
Struktur, évolusi, lan nasib akir siji lintang banget diprabawai déning massané. Saliyané iku, komposisi kimia uga mèlu njupuk peran sajeroning skala kang luwih cilik.
Lintang kawangun sajeroningawan molekul; yaiku laladanmédhium antarlintangkang wiyar kanthi karapetan kang dhuwur (sanajan isih kurang rapet yèn dibandhingaké karo sijivacuum chamberkang ana ing Bumi). Awan iki akèh-akèhé kapérang sakahidrogenkanthi watara 23–28%heliumlan sapérangan persèn èlemèn abot. Komposisi elemen sajeroning awan iki ora owah akèh wiwit prastawanukleosintesis Big Bangnalika awalalam semesta.
Gravitasinjupuk peran wigati banget sajeroning prosès pawangunan lintang. Pawangunan lintang diwiwiti kanthi ora stabilé gravitasi ing njero awan molekul kang bisa duwé massa èwonan tikelé saka srengéngé. Kaorastabilan iki asring dipicu déning gelombang kejut sakasupernovautawa tumbukan antarané ronggalaksi. Sepisan waé siji wewengkon nggayuhkerapetanmatéri kang nyukupi sarat dumadinéinstabilitas Jeans, awan mau wiwit runtuh ing sangisoré gaya gravitasiné dhéwé.
Adhedasar sarat instabilitas Jeansinstabilitas jeans, lintang ora kawangun dhéwé-dhéwé, nanging sajeroning golongan kang asalé saka siji karuntuhan ing siji awan molekul kang gedhé, banjur kapecah dadi konglomerasi individual. Babagan iki dijurung déning pangamatan ing ngendi akèh lintang kang umuré padha kagabung sajeroning gugus utawa asosiasi lintang.
Nalika awan runtuh, bakal dumadi konglomerasi individual saka lebu lan gas kang padhet kang diaraniglobula Bok. Globula Bok iki bisa duwé massa nganti kaping 50 massa srengéngé. Runtuhé globula njalari karapetan tambah. Ing prosès iki ènergi gravitasi diowahi dadi ènergi panas saéngga suhu mundhak. Nalika awan protolintang iki nggayuhkasetimbangan hidrostatik, sijiprotolintangbakal kawangun ing intiné.Lintang pra dhèrèt utamaiki asring dikupengi déningpiringan protoplanet. Pangerutan utawa karuntuhan awan molekul iki mangan wektu nganti puluhan yuta taun. Nalika paningkatan suhu ing inti protolintang nggayuh kisaran 10 yuta kelvin, hidrogen ing inti 'kobong' dadi helium sajeroning siji réaksi termonuklir. Réaksi nuklir ing njero inti lintang nyedhiakaké cukup ènergi kanggo njaga tekanan ing pusat saéngga prosès pangerutan mandheg. Protolintang saiki miwiti kauripan anyar minangka lintangdhèrèt utama.
Lintang ngentèkaké watara 90% umuré kanggo ngobong hidrogen sajeroning réaksi fusi kang ngasilaké helium kanthi suhu lan tekanan kang dhuwur banget ing intiné. Ing fase iki lintang ditélakaké ada sajeroningdhèrèt utamalan diarani lintang katai.
Nalika kandhutanhidrogening téras lintang entèk, téras lintang saya cilik lan mbébasaké akèh panas lan manasaké lapisan njaba lintang. Lapisan njaba lintang kang isih akèhhidrogenngembang lan salin warnaabangkang diaranilintang raseksa abangkang ukurané bisa nganti kaping 100 saka ukuran srengéngé sadurungé mbentuk lintang kerdil putih. Manawa lintang mau ukurané luwih gedhé tinimbangsrengéngé, lintang mau bakal mbentuksuperraseksa abang. Superraseksa abang iki banjur mbentuknovautawasupernovalan banjur mbentuklintang neutronutawaluwang ireng(black hole).