İslandiya tarixi

İslandiyaRespublikasının yerləşdiyi eyni adlı adanın tarixinə verilən ümumi ad. İslandiya qədim tarixə sahib ölkə hesab edilir. IX və X əsrlərdə, əsasənNorveçlilərtərəfindən məskunlaşmalar başlamışdır. İslandlarınXristianlıqdinini qəbul etməsi1000-ci ildə baş vermişdir.1262-ci il uniyasına əsasən İslandiyaNorveçdəntam asılı vəziyyətə düşür. İslandiyada parlament vəzifəsini yerinə yetirən aypinq qanunvericilik funksiyalarının əksəriyyətindən məhrum edilir.1380-cı ildə İslandiya,NorveçvəDanimarkaarasında üçtərəfli uniya imzalanır.1537-ci ildə krallıq funksiyasını itirənNorveçeyni zamanda İslandiya üzərində olan hüquqlarından da məhrum olur və bununla da İslandiyanın idarəsiniDanimarkatək başına icra etməyə başlayır.DanimarkanınİslandiyadaLüteranlıqməzhəbini rəsmi din kimi tətbiq etməsi ilə İslandiya müstəqilliyini tamamilə itirmişdir.Kilsətərəfindən keçirilən islahatlar yerli əhalinin kəskin etirazı ilə qarşılandı. Qısa zaman ərzində kilsə əleyhinə başlanan hərəkat xalq hərəkatına cevrildi.1551-ci ildə zor gücü ilə islandlaraprotestantlıqqəbul etdirilir. İslandiya adası 26 gün müddətindəOsmanlı imperiyasıtərəfindən idarə edilmişdir.1627-ci ilin 20 iyun və 16 iyul tarixləri arasında adaya gələntürklər400 nəfərilik island əsirləri və ərzaq yüklü gəmi ilə birlikdəƏlcəzairəqayıtmışlar. XVII əsr İslandiya üçün uğurlu olmamışdır. Bu dövrdə adada durmadan vulkan püskürmələri yaşanırdı, digər tərəfdən aclıq, susuzluq və soyuq hava şəraiti ada da yaşan islandların bir qurupunun ölməsinə və bir qisminindəDanimarkayaköçməsinə səbəb olmuşdur.1843-cü ildə dünyanın ilk parlamenti olan aypinq yenidən formalaşdırılır.İkinci dünya müharibəsiillərində təhlükəsizlik adı iləİngiltərətərəfindən ada işğal edilir.1941-ci ildə adanın idarə edilməsiAmerika Birləşmiş Ştatlarınakeçir. Həmin İslandiya ilə olan münasibətlərini dondurduğunu elan edir.1944-cü ilin 17 iyun tarixində İslandiya rəsmən müstəqil dövlət olduğunu elan etdi. İslandiyanın ilk müstəqilliyini tanıyan dövlətAmerika Birləşmiş Ştatlarıolmuşdur. İslandiya1949-cu ildəNATO-ya üzüv olmuşdur.
İslandiya adasının yaranma prosesi 20 milyon il əvvəl başlamışdır. Adanın yaranma səbəbi kimi kütləvi şəkildə baş vermiş vulkan püskürmələri göstərilmişdir. Ada da tapılmış ən qədim daşın 16 milyon il əvvələ məxsusdur. İslandiya adasının yaranmasına səbəb olmuş, vulkanlar bu gündə aktivdir.Avropadaən son məskunlaşmalar İslandiya olmuşdur. Əlverişsiz hava və təbii şərait insanların uzun illər ərzində, ada da yalnız qısa müddətlik səfərlər etməsinə səbəb olmuşdur. Adanı ilk ziyarət etmiş şəxs kimi tarixi mənbələrdə səyah Piyatesin adı qeyd edilir. Ancaq Piyaetsin təsvir etdiyi adanın İslandiya olmadığı ehtimalı da güçlüdür. Belə ki, Piyates adanı geniş zəmiləri olan və rahat şəraitə malik yer adlandırmışdır.İslandiyatəbiətinə xas olmayan bu xüsusiyyətlərə əsasən Piyatesin başqa bir adaya səfər etdiyi ehrimal olunur. İslandiyada ilk dəfə hansı qəbilənin və ya səyahın gəldiyi məlum deyil. Ada da III əsrə aidRoma İmperiyasınınpul vahidləri aşkar edilmişdir. Lakin bu sikkə pulların adayaRoma İmperiyasınınnümayəndələri tərəfindən yoxsaVikinqlərtərəfindən gətirildiyi dəqiq məlum deyil. İslandiyaya ilk olaraqİrlandlarıngəldiyi fikrini İrlandlar hər zaman öz tarixi mənbələrində qeyd etmişlər. XII əsrdə yazılmışÍslendingabókkitabında,İslandiyayailk olaraq irland keşişlərin gəldiyi və aparılmış axtarışlar zamanı, keşişlərə məxsus bəzi dini əşyaların aşkar edildiyi qeyd edilmişdir. Ancaq XX əsrdən etibarən ada da aparılmış geniş qazıntılar zamanı qeyd edilən əşyaların nə özlərinə, nədə ki, qalıqları tapılmışdır.İrlandlaraməxsus digər tarixi mənbə olanLandnámabókqaynaqlarında, ada haqqında və orada yaşayanlar barədə məlumatlar verilmişdir.
Landnámabóktarixi qaynaqlarındaİslandiyanınkəşf edilməsi haqqında məlumatlarda qeyd edilir ki, adaNorveçdənFarer adalarınagedən  Naddoddr adlı gəmiçi tərəfindən kəşf edilmişdir. Kitabda daha sonra qeyd edilir ki, Naddoddrun adanı kəşf etməsi təsadüfən baş vermişdir. O,Farer adalarınagedən yolu qatı duman səbəbindən itirmiş və təsadüfənİslandiyaistiqamətində hərəkət edərək, adanı kəşf etmişdir.
Kəşf etdiyi ərazilərin ada olduğunu öyrənən Naddoddr adanı Garðarshólmi" (Garoharın Adası) adlandırmışdır Naddoddrun qışı ada da keçirdiyi məlumdur. Adaya ilk ekspedisyanı  Hrafna-Flok təşkil etmişdir. Flok ada da qış ayları ərzində qalmış və sərt keçən qışdan heyrətə gəlmişdir. Daha sonra yay aylarında da adanın sahillərinin buzla əhatəli olduğunu gördükdən sonra adanıÍslandadlandırmışdır. Naddoddr və Flok tərəfindən edilən səfərlər uzun və daimi deyildi. Ada da qışın sərt keçməsi səyahların buraya olan marağını azalmasına səbəb olmuşdur.İslandiyadadaimi olaraq yaşamağa gəlmiş ilk şəxs əslənNorveçliİngolfur Arnarsondur. Arnarson874-cü ildə ailəsi ilə birlikdə adaya köçmüşdür. OnunReykyavikyaxınlığında yaşadığı ehtimal edilir.İslandiyanınpaytaxtı və ən böyük şəhəri olanReykyavikində adını Arnarson qoymuşdur. Ərazidə qeyzerlərin fantan vurması və kütləvi lava axıntılarına görə Arnarson yaşadığı ərazini reykavikr (duman körfəzi) adlandırmışdır. Digər bir ehtimala görə ada da yaşamış ilk insan Natfari adlı quldur. Onun ağası Gaor SvavasonSkandinaviyayaqayıtdıqdan sonra Natfari ada da qalmışdır.
Qeyd edilən təzadlı məlumatlarLandnámabóktarixi qaynaqlarında göstərilmişdir. İslandiyaya ilk insanların dəqiq nə zaman gəldiyi və hansı istiqamətdə məskunlaşdığı dəqiqi olmasa da,Reykyavikətrafında aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı870–900-cü illər aralığına aid olan yaşayış məskənləri aşkar edilmişdir.