Hayam

Hayam(dialék Banten:Kotok) (Gallus gallus domesticus) nyaéta sato ingu sabangsamanukanu hirupna sapopoé dina taneuh.Anakna disebutCiakatawaPitik. Aya rupa-rupa hayam anu dipikawanoh saperti : hayam jago, hayam danten, hayam jajangkar, hayam kotok, jeung hayam bikang.Ngaran hayam ditangtukeun dumasar kana buluna, asalna, jeung gawéna.
Hayam téh satoomnivora.Dina pangencaran, hayam sok kokoréh dina taneuh nyiar sarupaning sisikian,seranggajeungsatonu rada gedé kayaningkadal,orayleutik atawa anakbeurit.
Hayam bisa hirup nepika 5-10 taun, gumantung kana prosésréproduksina.Hayam pangkolotna di dunya, paéh dina umur 16 taun ku sabab gagal jantung, nurutkeun kanaGuinness World Records.
Hayam téhmanuknu resep nyobat tur hirup babarengan dina kelompok. Hayam boga deudeukeutan komunal pikeunnyileungleumanendogjeung ngagedékeunana. Hayam nyorangan dina kelompok bakal ngadominasi nu séjénna, sarta hayam nu dominan miboga prioritas pikeun aksés parab jeung tempat nyayang. Mindahkeun hayam jago atawa hayam bikang tina kelompok téh bisa ngalantarankeun gangguan témporér pikeun susunan sosial, nika susunan kakawasaan anyar diadegkeun. Nambahkeun hayam, komona mah anak hayam, kana kelompok anu aya bisa nyumebabkeun hayam téh diadu jeung cidera.
Hayam jago nu begér umumna mah sok ngigel puputeran di deukeut hayam bikangna, dibarengan ku nurun-nurunkeun jang-jangna.Tarékah ieu téh pikeun mancing hayam bikang.
Hayam bikang bakal mindeng cicing di sayang nu geus aya endogan, sanajan éta endogna téh endog hayam séjén. Hayam umumna nendeun endogna di lokasi nu angger.
Dina kaayaan alami, umumna mah hayam bikang sok cindeten dina sayang nepi ka bérés ngendog, tuluy ngamegarkeun sakabéh endog éta. Kitu ogé jeung hayam negeri. Hayam nu cicing bakal eureun ngendog, minangka gantina bakal fokus kana prosés nyileungleuman (inkubasi). Sayang nu pinuh kuendogbiasana paling loba+12 siki. Ciri-ciri hayam nyilingleum biasana sok cindeten dina sayang, narajang atawa macok dina kaayaan mertahakeun saupamana kaganggu atawa dipindahkeun. Keur nyileungleum mah hayam jarang ninggalkeun sayang boh pikeun dahar atawa nginum. Samarian cicing, hayam mertahankeun sayangna supaya aya dinasuhujeung kalembapan nu angger, sarta muter-muterendogsacara tartil dina bagian munggaran nyileungleuman.
Dina ahir waktu nyileunleuman (+21 poé)endog, lamun subur, bakal megar. Prosés ngembangna endog téh baréng jeung prosés nyileungleuman, jadi sakabéh endog téh bakal megar bareng, paling béda ogé sapoé 2 poéan. Sanajan anu diteundeun kana sayang téh aya nu kurang atawa leuwih ti 2 minggu.
Taun2006, para ahli ngayakeun panalungtikéan yéh moyangna sakabéh manuk téh "asalna" tina hayamgén resesif,talpid2, jeung kanyahoan yén rahang émbrio dimimitian ku pangwangunan huntu, sakumaha nu kapanggih dina fosil manuk purba. John Fallon, pangawas proyék, ngedalkeun yén hayam téh mibanda "...mertahankeun pangabisa pikeun nyieun huntu, dina kaayaan tinangtu... ."
Dina kahirupan masarakatsunda, hayam téh dikelompokkeun jadi babaraha jenis. di antarana:
Hayam ogé miboga jenis hayam aduan, nyaéta hayam anu sok dipaké ngadu hayam.Ciri-ciri hayam aduan bisa ditempo tina pamatuk, mata, bulu, jeung sisikna.Pamatuk hayam aduan anu hadé disebutpéot jaramieun, matana pétét, bulu jangjangna kudu nutupan nepi ka tunggir,cékérnakudu capit hurangeun nyaéta miboga capit jigahurang,tulangdadana kudu nepi ka deukeuttelih,.
Béda jeunghayam jago,hayam jagoanu hadé miboga sora anu panjang sedengkeun hayam aduan sorana kudu pondok.Hayam adu tara sagawayah dileupaskeun bareng jeung hayam-hayam sjénna tapi kudu aya dina kandang ranggap.ku cara rutin hayam adu dimandian tuluy dipoyan sangkan kuat, jeung deui hayam aduan ulah sagawayah dibéré nyatu naon baé kudu anu aya gizian.