ปลาแมกเคอเรล

ปลาแมกเคอเรล(อังกฤษ:mackerelฟังการออกเสียง) เป็นชื่อสามัญของปลาทะเลหลายสปีชีส์โดยมากจากวงศ์ปลาอินทรี(Scombridae)
แต่ปลาคล้ายปลาแมกเคอเรลในวงศ์ปลาหางแข็ง, วงศ์ Hexagrammidae และวงศ์ Gempylidae ก็เรียกว่าปลาแมกเคอเรลด้วย
เป็นปลาพบทั้งในทะเลเขตอบอุ่นและเขตร้อนทั้งตามชายฝั่งและนอกชายฝั่งในมหาสมุทรปลาแมกเคอเรลสปีชีส์ต่าง ๆ ปกติจะมีลายแนวตั้งที่หลังและมีหางเป็นง่าม
ผิวเป็นเกล็ดละเอียดสีเงินมันวาว ตัวเรียวยาวกลมคล้ายทรงกระบอก หัวแหลมท้ายแหลม มีครีบกระโดงหนึ่งครีบ ครีบท้องหนึ่งครีบ ครีบข้างหนึ่งคู่ หางสองแฉก อาศัยอยู่ทั่วไปตามชายฝั่งทะเล อยู่รวมเป็นฝูงใหญ่ปลาทูก็อยู่ในวงศ์ Scombridae ดังนั้นจึงจัดเป็นปลาแมกเคอเรลเช่นกัน ส่วนปลาซาร์ดีนอยู่ในวงศ์Clupeidaeที่มีขนาดเล็กกว่า จึงไม่จัดเป็นปลาแมกเคอเรล
ปลาอาจอยู่แยกเป็นกลุ่มต่าง ๆ แบ่งโดยภูมิประเทศ
ปลาบางส่วนอพยพเป็นฝูงใหญ่ไปตามชายฝั่งเพื่อหาที่วางไข่อันเหมาะสมในน้ำค่อนข้างตื้น
หลังวางไข่แล้ว ปลาก็จะกลับไปตามทางที่ตนมาโดยเป็นกลุ่มเล็กลงไปยังที่หาอาหาร บ่อยครั้งใกล้ ๆ กับบริเวณน้ำผุดขึ้น (upwelling)
จากที่นั้น ปลาอาจจะย้ายไปดยู่นอกฝั่งในน้ำลึกกว่าแล้วใช้เวลาในฤดูหนาวโดยไม่ค่อยทำอะไร
ปลาฝูงอื่น ๆ อาจอพยพข้ามมหาสมุทร
ปลาแมกเคอเรลเล็ก ๆ เป็นเหยื่อของปลาล่าเหยื่อที่ใหญ่กว่า รวมทั้งปลาแมกเคอเรลที่ใหญ่กว่าและปลาคอดแอตแลนติกฝูงนกทะเลวาฬโลมาฉลามและปลาที่ใหญ่กว่าเช่นปลาทูน่าและปลากระโทงจะตามฝูงปลาแมกเคอเรลไปเพื่อโจมตีพวกมันโดยวิธีที่ซับซ้อนและเป็นการร่วมมือกัน
เนื้อปลาแมกเคอเรลมีกรดไขมันโอเมกา-3สูง ดังนั้น มนุษย์ก็จึงล่ามันมาก สามารถนำมาทำเป็นปลากระป๋องโดยเก็บเนื้อปลาในซอสมะเขือเทศซึ่งเป็นการถนอมอาหารอย่างหนึ่ง
ในปี 2009 มีการประมงปลาทางพาณิชย์ถึง5 ล้านตันส่วนคนจับปลาเป็นกีฬาก็ชื่นชอบความช่างสู้ของปลา king mackerel (Scomberomorus cavalla)
มีปลากว่า 30สปีชีส์โดยหลักอยู่ในวงศ์ปลาอินทรี(Scombridae) ที่ปกติเรียกว่าปลาแมกเคอเรล
คำภาษาอังกฤษตั้งแต่ปี 1300 ว่า "mackerel" หมายความว่า "มีเครื่องหมาย" หรือ "ด่างพร้อย" ได้มาจากคำฝรั่งเศสเก่า (Old French) คือmaquerelซึ่งหมายถึง "แมงดา" หรือ "ผู้จัดหา" (หญิงเพื่อจุดประสงค์ทางเพศ)
แม้นี่จะเชื่อมกับลักษณะของปลาได้อย่างไม่ชัดเจนแต่ปลาก็วางไข่อย่างขะมักเขม้นเป็นฝูง ๆ ใกล้ฝั่งและแนวคิดในสมัยกลางเกี่ยวกับการสืบพันธุ์ของสัตว์ก็ค่อนข้างสร้างสรรค์
ปลาจากวงศ์ปลาอินทรี 21 สปีชีส์เรียกอย่างสามัญว่า ปลาแมกเคอเรล
สปีชีส์ต้นแบบ (type species) ของปลาแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรีก็คือปลาแมกเคอเรลแอตแลนติกScomber scombrusปลา Atlantic chub mackerel (Scomber colias) และปลาแมกเคอเรลแปซิฟิก (Scomber colias) เคยเชื่อว่าเป็นสปีชีส์ย่อยของสปีชีส์เดียวกัน
แต่ในปี 1999 นักวิชาการใช้หลักฐานทางโมเลกุลและทางสัณฐานแยกสปีชีส์เหล่านั้นออกจากกันปลาแมกเคอเรลเล็กกว่าและมีวงจรชีวิตสั้นกว่าปลาที่เป็นญาติใกล้ชิดกันคือปลาทูน่าซึ่งก็อยู่ในวงศ์เดียวกัน
ปลาแมกเคอเรลแท้อยู่ในเผ่าScombrini (ปลาแมกเคอเรลแท้)เป็นเผ่าที่มีปลา 7 สปีชีส์ แต่ละสปีชีส์อยู่ในสกุลหนึ่งหรือสองสกุล คือScomberหรือRastrelliger(ปลาทู)
ปลาแมกเคอเรลสแปนิช (Spanish mackerel) อยู่ในเผ่า Scomberomorini ซึ่งเป็นเผ่าพี่น้อง (sister tribe) ของปลาแมกเคอเรลแท้เผ่านี้มีปลา 21 สปีชีส์โดย 18 สปีชีส์อยู่ในสกุลScomberomorus(ปลาอินทรี)2 สปีชีส์อยู่ในสกุลGrammatorcynusและสปีชีส์เดียวคือปลาวาฮูอยู่ในสกุลมีชนิดเดียวคือAcanthocybium
อนึ่ง ปลาสปีชีส์ต่าง ๆ ที่มีลักษณะคล้ายปลาแมกเคอเรลในวงศ์ปลาหางแข็ง, วงศ์ Hexagrammidae และวงศ์ Gempylidae ปกติก็จะเรียกว่าปลาแมกเคอเรลด้วย
มีกระทั่งความสับสนระหว่าง Pacific jack mackerel (Trachurus symmetricus) กับ Chilean jack mackerel (Trachurus murphyi) ที่จับกันมากกว่า
เคยเชื่อว่าทั้งสองเป็นสปีชีส์เดียวกัน แต่ปัจจุบันจัดเป็นสปีชีส์ต่างหาก ๆ
คำภาษาอังกฤษว่า "mackerel" ยังใช้เป็นคำวิเศษณ์สำหรับชื่อสามัญของปลาอื่น ๆ บางครั้งเพื่อบ่งว่าปลามีลายแนวตั้งคล้ายกับปลาแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรี ปลารวมทั้ง
โดยนัยเดียวกัน ชื่อก็ยังใช้ในสัตว์อื่น ๆ เช่น แมวลาย คือ mackerel tabby catและในวัตถุไม่มีชีวิตอื่น ๆ เช่น รูปเมฆที่ออกลาย ๆ คือ mackerel sky
ปลาแมกเคอเรลโดยมากอยู่ในวงศ์ปลาอินทรี โดยปลาทูน่าและปลาโบนิโต (bonito, ปลาเผ่า Sardini) ก็รวมอยู่ในวงศ์ด้วย
โดยทั่วไปแล้ว ปลาแมกเคอเรลจะเล็กและบางกว่าปลาทูน่า แต่มีลักษณะอื่น ๆ ที่คล้าย ๆ กัน
ถ้ามีเกล็ด ก็จะเล็กมาก
เหมือนกับปลาทูน่าและโบนิโต ปลาแมกเคอเรลกินจุมาก สามารถว่ายน้ำได้เร็วและคล่องแคล่ว สามารถทำให้ตัวเพรียวโดยหดครีบเข้าไปในร่องตามตัว
เหมือนกับปลาอินทรีอื่น ๆ ตัวเป็นรูปทรงกระบอก มีครีบเล็ก ๆ ตามหลังและท้องโดยอยู่หลังครีบหลัง (dorsal fin) และครีบก้น (anal fin) แต่ไม่เหมือนกับปลาทูน่าที่ใหญ่กว่า ครีบเหล่านี้ค่อนข้างบางสปีชีส์ต้นแบบของแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรีก็คือปลาแมกเคอเรลแอตแลนติกสปีชีส์Scomber scombrusซึ่งมีสีเขียว-น้ำเงินเลื่อมพรายที่หลังและสีเงินที่ท้อง มีลายหยักเกือบเป็นแนวตั้งตลอดตัวบนหลัง
ลายเด่นที่หลังปลาอาจดูเหมือนจะเพื่อพรางตัวไม่ให้แตกต่างกับพื้นหลังรอบ ๆ ปลา
แต่จริง ๆ ไม่เป็นเช่นนั้น เพราะปลาอยู่ในเขตต่ำลึกกลาง ๆ (midwater pelagic) ซึ่งไม่ปรากฏพื้นหลังแต่ปลามีรีเฟล็กซ์ตามมองวัตถุที่กำลังเคลื่อนที่ (optokinetic reflex) เป็นระบบการเห็นที่ไวต่อลายซึ่งกำลังเคลื่อนที่เพราะถ้าปลาจะอยู่เป็นฝูงได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็จะต้องมีกลไกลช่วยวางตัวให้เข้ากับปลาใกล้ ๆ และให้ว่ายน้ำเร็วเท่ากัน
ลายของปลาใกล้ ๆ จึงเป็น "schooling marks" (สัญญาณฝูง) ซึ่งเป็นตัวส่งสัญญาณให้รู้ถึงตำแหน่งโดยเปรียบเทียบ
ลายของปลาแมกเคอเรลบางชนิดมีชั้นเกล็ดบาง ๆ ที่สะท้อนแสง
ในปี 1998 นักชีววิทยาบางท่านอ้างว่า เกล็ดบาง ๆ เหล่านี้ให้ข้อมูลเพิ่มแก่ปลาอื่น ๆ ว่าปลากำลังเคลื่อนตัวอย่างไร
เพราะเมื่อปลาเปลี่ยนทิศทางเทียบกับปลาอีกตัวหนึ่ง แสงสะท้อนที่ส่งไปยังปลาอีกตัวหนึ่งก็จะเปลี่ยนไปด้วย
ความไวทิศทางเช่นนี้ทำให้ปลาได้ "ความได้เปรียบอย่างพอสมควรในการตอบสนองอย่างรวดเร็วเมื่ออยู่เป็นฝูงหรือกินอาหาร"
ปลาแมกเคอเรลเป็นตั้งแต่ปลาเหยื่อขนาดเล็ก (forage fish) จนถึงปลาที่ตกเป็นกีฬาซึ่งใหญ่กว่า (game fish)
ปลาตามชายฝั่งมักจะตัวเล็กking mackerel เป็นตัวอย่างปลาแมกเคอเรลที่ใหญ่กว่า
ปลาโดยมากเลือดเย็น แต่ก็มีข้อยกเว้นบ้าง
คือปลาบางสปีชีส์มีอุณหภูมิร่างกายที่สูงกว่าปลากระดูกแข็งเลือดอุ่นล้วนอยู่ในอันดับย่อยปลาทูน่า(Scombroidei) ซึ่งรวม butterfly kingfish (Gasterochisma melampus) อันเป็นปลาแมกเคอเรลรูปแบบดึกดำบรรพ์
ปลาแมกเคอเรลว่ายน้ำเก่ง
ปลาแมกเคอเรลแอตแลนติกว่ายน้ำได้เร็ว0.98 เมตร/วินาที(3.5 กม./ชม.)อย่างต่อเนื่อง (sustained) และเร็ว5.5 เมตร/วินาที(19.8 กม./ชม.)ในระยะสั้น ๆ (burst)เทียบกับ chub mackerel ที่ว่ายน้ำได้เร็ว0.92 เมตร/วินาที(3.3 กม./ชม.)อย่างต่อเนื่อง และ2.25 เมตร/วินาที(8.1 กม./ชม.)ในระยะสั้น ๆ
ปลาแมกเคอเรลโดยมากอยู่ในพื้นที่จำกัด
มีปลา jack mackerel 3 สปีชีส์ที่พบในทะเลชายฝั่งรอบ ๆนิวซีแลนด์คือ Greenback horse mackerel, Chilean jack mackerel และ Pacific jack mackerel
ซึ่งมักจับด้วยอวนล้อมจับมีสายมาน (purse seine) แต่บริหารเหมือนกับเป็นปลากลุ่มเดียวโดยมีสปีชีส์หลายสปีชีส์
มีปลาแมกเคอเรลบางพันธุ์ที่อพยพขึ้น ๆ ลง ๆ 
คือ snake mackerel จะอยู่ในน้ำลึกช่วงกลางวันและขึ้นมาบนผิวน้ำหากินเวลากลางคืน เป็นการอพยพที่เรียกว่า diel vertical migration
ปลาที่ยังไม่โตเต็มที่ก็ทำอย่างเดียวกันแต่ในทิศทางตรงกันข้าม คือ อยู่ใกล้ผิวน้ำช่วงกลางวันแล้วไปอยู่ในน้ำลึกช่วงกลางคืนสปีชีส์นี้กินหมึกกุ้งกั้งปูที่ผิวน้ำปลาตะเกียงปลานกกระจอกปลาวงศ์ Scomberesocidae และปลาแมกเคอเรลอื่น ๆในนัยตรงกันข้ามปลาทูน่าและปลากระโทงก็จะล่ามันกิน
ปลาแมกเคอเรลสืบพันธุ์โดยปล่อยเซลล์สืบพันธุ์ลงในน้ำ ซึ่งต้องทำใกล้ผิวน้ำเพราะไข่ของตัวเมียลอยน้ำ
ตัวเมียจะวางไข่ระหว่าง300,000-1,500,000 ฟองไข่และตัวอ่อนของปลาจะลอยตัวเป็นอิสระในน้ำทะเล
ตัวอ่อนและปลายังไม่โตจะกินแพลงก์ตอนสัตว์ (zooplankton)
เมื่อโตขึ้นจะมีฟันคม จึงสามารถล่าสัตว์พวกกุ้งกั้งปูเช่น โคพีพอด (copepod), ปลาเหยื่อ (forage fish), กุ้ง และหมึก
แต่มันก็จะเป็นเหยื่อของสัตว์ผิวน้ำรวมทั้งปลาทูน่า, billfish (ปลาในอันดับ Istiophoriformes),สิงโตทะเล,ฉลามและนกวงศ์กระทุง
ที่ชายฝั่งประเทศมาดากัสการ์ปลาฉลามสปินเนอร์ (spinner shark,spinner shark) จะเฝ้าตามฝูงปลาแมกเคอเรลที่กำลังอพยพวาฬบรูด้าก็จะกินปลาด้วยถ้าหาเจอ
โดยมีวิธีกินหลายอย่างรวมทั้งเฉี่ยวกินที่ผิวน้ำ (skimming the surface) อ้าปากพุ่งไปข้างหน้า (lunging) และร่วมกันสร้างกำแพงฟองอากาศล้อมปลาแล้วกิน (bubble net)
ปลา Chub mackerel สปีชีส์Scomber japonicusเป็นปลาแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรีที่จับมากที่สุด
เป็นปลาแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรีครึ่งหนึ่งที่จับได้สับสนได้ง่ายกับปลาแมกเคอเรลแอตแลนติก
Chub mackerel อพยพเป็นระยะทางยาวไกลในมหาสมุทรและข้ามทะเลเมดิเตอร์เรเนียนสามารถจับได้ด้วยอวนลอย (drift net) และอวนลาก (trawl) ที่เหมาะสม แต่ปกติจะจับด้วยอ้วนล้อม (surround net) มากที่สุดช่วงกลางคืนโดยล่อไฟ
ปลาแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรีที่จับได้ที่เหลือจะเป็นปลาแมกเคอเรลแอตแลนติกกับปลาแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรีพันธุ์อื่น ๆ โดยสองกลุ่มนี้จับได้เท่ากัน
ในกลุ่มปลาวงศ์ปลาอินทรี ปลา 75% ที่จับได้มาจากปลาสองพันธุ์Chilean jack mackerel เป็นปลาแมกเคอเรลไม่ใช่ปลาอินทรีที่จับได้มากที่สุดโดยจับมากเท่า ๆ กับ chub mackerelสปีชีส์นี้จับมากเกิน และประชากรปลาเสี่ยงว่าจะหมดไปอย่างรวดเร็ว
ปลาแมกเคอเรลที่เล็กกว่ามีพฤติกรรมคล้ายปลาเฮร์ริงดังนั้น ก็จะจับโดยวิธีเดียวกันปลาเช่นนี้ ซึ่งอยู่เป็นฝูงใกล้ผิวน้ำ สามารถจับได้ด้วยอวนล้อมมีสายมาน (purse seining)
เรือลำมหึมาอาจใช้เครื่องบินหาฝูงปลา
แล้วเรือก็จะเข้าไปหาปลาโดยใช้ระบบโซนาร์ที่ทันสมัยเพื่อตรวจดูรูปร่างของฝูงปลา แล้วก็จะล้อมใช้เรือสำรองที่วิ่งได้เร็วซึ่งปล่อยอวนล้อมมีสายมานเมื่อวิ่งล้อมฝูงปลา
เรือลากสายเบ็ด (troller) ที่เหมาะสมก็สามารถจับปลาแมกเคอเรลอย่างมีประสิทธิภาพเช่นกันเมื่อปลาว่ายอยู่ตามผิวน้ำ
โดยสายเบ็ดอาจลากด้วยเครื่องม้วนไฟฟ้าหรือไฮดรอลิกอุปกรณ์เรียกปลา (Fish aggregating device) ก็อาจใช้เรียกปลาแมกเคอเรลเช่นกัน
มีการจับปลาเกินในทะเลเหนือทำให้ระบบนิเวศถึงความไม่สมดุลจนกระทั่งคนงานต้องเสียงานเพราะมีปลาไม่พอ
เขตตะวันออกเฉียงใต้ของสหรัฐรวมอ่าวเม็กซิโกทะเลแคริบเบียนและมหาสมุทรแอตแลนติกด้านตะวันออกเฉียงใต้
เป็นเขตที่เคยจับปลา king mackerel และ atlantic Spanish mackerel มากเกินในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1980
จนมีกฎหมายจำกัดการจับปลารวมทั้งขนาดปลา บริเวณจับปลา และจำนวนปลาทั้งสำหรับผู้จับปลาเป็นพาณิชย์และเป็นกีฬา
อวนติดตา (Gillnet) ก็ห้ามไม่ให้ใช้ในน่านน้ำรัฐฟลอริดาจนกระทั่งประชากรปลาได้กลับคืนมาในปี 2001
ปลาแมกเคอเรลเป็นอาหารสำคัญที่บริโภคทั่วโลกเพราะมีไขมันสูง จึงเป็นแหล่งกรดไขมันโอเมกา-3ที่ดีเนื้อปลาเสียเร็วโดยเฉพาะในเขตร้อน ซึ่งอาจทำให้อาหารเป็นพิษ (scombroid food poisoning)
ดังนั้น จึงควรรับประทานในวันที่จับได้ ยกเว้นถ้าถนอมไว้อย่างถูกต้อง
การถนอมปลาไม่ใช่เรื่องง่าย
ก่อนการอัดปลากระป๋องและการแช่เย็นในคริสต์ทศวรรษที่ 19 การหมักเกลือและการรมควันเป็นวิธีหลักที่ใช้ในประวัติประเทศอังกฤษปลาจะไม่ผ่านการถนอมอาหารแต่จะกินสด ๆ เท่านั้น
แต่ปลาเสียก็เป็นเรื่องสามัญ ทำให้มีนักเขียนถึงกับกล่าวไว้ว่า "มีการพูดถึงปลาแมกเคอเรลเหม็นในวรรณกรรมอังกฤษมากกว่าปลาอื่น ๆ ทั้งหมด"ในประเทศฝรั่งเศสปลามักจะหมักเกลือ จึงสามารถขายได้ทั่วประเทศ