Frans Kafka

Frans Kafka(alm.Franz Kafka‎;3 iyul1883,Praqa,Bohemiya krallığı,Avstriya-Macarıstan–3 iyun1924) —almandilliəşkinazi yəhudisiromançı və hekayə yazarı. XX əsr ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biridir.Realizmiləfantastikaelementlərini birləşdirdiyiəsərlərində əsasən tənha qalmışbaş personajlarqəribə, sürrealistik vəziyyətlərlə və başa düşülməyən sosial-bürokratik qüvvələrlə üzləşirlər. Kafkanın əsərlərindəyadlaşma, narahatlıq, günahkarlıq vəabsurdluqkimi elementlərlə qarşılaşmaq mümkündür.Ən tanınmış əsərləri "Çevrilmə", "Məhkəmə", "Qəsr" və "Milenaya məktublar" hesab olunur. Onun əsərlərindəki situasiyaları təsvir etmək üçüningilis dilinə"kafkavari" mənasını verən "Kafkaesque" sözü daxil olmuşdur.
KafkaBohemiya krallığının(daha sonraAvstriya-Macarıstan imperiyasınıntərkib hissəsi, indikiÇexiyaRespublikası) paytaxtıPraqaşəhərində orta sinif almandilli yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Vəkil təhsili almış, təhsilini başa çatdırdıqdan sonrasığortaşirkətində işə düzəlmişdir. Bu zaman boş zamanlarında yazmağa başlamışdır. Həyatı boyunca Kafka gərgin və formal münasibət bəslədiyi atası da daxil olmaqla ailəsi və yaxın dostlarına yüzlərlə məktub yazmışdır. Həyatında bir neçə qadın olsa da, heç vaxt evlənməmişdir. 1924-cü ildə 40 yaşında vərəm xəstəliyindən vəfat etmişdir.
Kafkanın sağlığında çox az əsəri çap olunmuşdur: hekayə kolleksiyaları "Düşünmək" ilə "Kənd həkimi" və fərdi hekayələri ədəbi jurnallarda nəşr olunmuş, lakin az ictimai diqqət almışdır. Kafka dostuMaks Broddantamamlamadığı "Məhkəmə", "Qəsr" və "Amerika" romanlarını məhv etməyi xahiş etmiş, lakin Maks bunu rədd etmiş və Kafkanın ölümündən sonra əsərlərini çap etdirmişdir. Onun əsərləri XX əsr ədəbiyyatına – yazıçılarına, filosoflarına, sənətkarlarına və tənqidçilərinə böyük təsir göstərmişdir.
KafkaAvstriya-Macarıstan imperiyasınınPraqaşəhərindəQədim şəhər meydanınınyaxınlığında anadan olmuşdur. Ailəsi mənşəcə orta sinifəşkinazi yəhudisiidi. Atası Herman Kafka (1854–1931) Yakob Kafkanın dördüncü oğlu idi,BohemiyanıncənubundakıStrakonitseyaxınlığında yerləşən və böyük yəhudi icmasının yaşadığıÇexiyanınOsekkəndindəşoxetvə ya dini qəssab idi.Herman Kafka ailəsiniPraqayagətirmişdi. Səyyar satış təmsilçisi kimi işlədikdən sonra hədiyyəlik mallar və paltar pərakəndəçisi olmuş və işə 15 nəfər götürmüşdü. Herman bu zaman şirkətinin loqosu üçün zağca təsvirindən (çex dilindəkavka, lakin tələffüzü və tez-tez yazılan formasıkafka) istifadə etməyə başlamışdır.Kafkanın anası Yuliya (1856–1934)Poderbradışəhərində varlı tacir olan Yakob Levinin qızı idivə ərindən daha yaxşı təhsil almışdı.
Kafkanın valideynləri çox güman ki,İdiş dilindəntəsirlənmişalman dilindədanışırdılar, bu dil təhqiramiz şəkildəMauscheldeutschadlandırılırdı. Lakinalman dilisosial cəhətdən böyük imkanlara sahib olduğundan valideynlər uşaqlarını Yuxarı alman dilində danışmağa təşviq etmişdilər.Herman və Yuliyanın 6 uşağı olmuşdur və Frans onların ən böyüyü idi.İki qardaşı Georq və Henrix Frans 7 yaşına çatana qədər ölmüşdürlər. Fransın üç bacısı olmuşdur: Qabriela ("Elli") (1889–1944), Valeriya ("Valli") (1890–1942) vəOttiliya("Ottla") (1892–1943). Bütün bacılarıİkinci dünya müharibəsizamanıHolokostdaölmüşdürlər. Valli 1942-ci ildəLodz gettosunagöndərilmiş, lakin bu, onun haqqında olan sonuncu sənəd olmuşdur. Ottla Fransın sevimli bacısı olmuşdur.
Herman bioqraf Stenli Kornqold tərəfindən "böyük, özünüdüşünən, təzyiq etməyi sevən biznesmen" kimi,Frans Kafka tərəfindən isə "gücdə, sağlamlıqda, səs tonunda, natiqlikdə, özünü məmnun etməkdə, dünyəvi hakimiyyətdə, dözümlülükdə, zehni vəziyyətdə [və] insan təbiəti haqqındakı biliklərdə əsl Kafka" kimi təsvir edilmişdir.İş günlərində hər iki valideyn evdə olmurdular, Yuliya Kafka hətta gündə 12 saat işləyirdi. Nəticədə, Frans Kafka uşaqlıqda böyük tənhalıq hiss etmişdir.Uşaqların tərbiyəsində əsasən mürəbbiyələr və xidmətçilər iştirak etmişdir. Kafkanın atası ilə olan problemli münasibəti əksini 100 səhifəlik "Atama məktub" əsərində tapmışdır. Bu əsərdə o, atasının avtoritet və ambisiyalı şəxsiyyətindən dərindən təsirlənməsindən şikayətlənmişdir.Atasından fərqli olaraq anası sakit və utancaq qadın idi.Kafkanın atasının dominant şəxsiyyətinin Kafkanın əsərlərində böyük təsir olmuşdur.
Kafka ailəsinin əvvəlcə onlarla yaşayan bir qız xidmətçisi vardı və ailə darısqal mənzildə yaşayırdı. Fransın otağı çox vaxt soyuq olurdu. 1913-cü ilin noyabrında ailə daha böyük mənzilə köçmüşdür, lakin Elli və Valli artıq evlənib birinci evdən köçmüşdülər. 1914-cü ilin avqustun əvvəlindəBirinci Dünya müharibəsininbaşlamasından az sonra bacılar orduda olan ərləri ilə əlaqələrini itirmiş və buna görə də ikinci mənzilə ailənin yanına qayıtmışdırlar. Elli və Vallinin uşaqları vardı. Frans 31 yaşında Vallinin köhnə mənzilinə köçmüş və ilk dəfə təkbaşına yaşamağa başlamışdır.
Kafka 1889–1893-cü illərdə Fleyşmarktda (hazırda Masna küçəsi) yerləşən və oğlanlar üçün nəzərdə tutulmuş alman ibtidai məktəbinə getmişdir. Onunyəhuditəhsili 13 yaşındaBar Mitsvanınqeyd edilməsi ilə başa çatmışdır. Kafkasinaqoqagetməyi heç vaxt xoşlamamışdır və atası ilə ancaq ildə 4 dəfə ora gedirdi.
1893-cü ildə ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra ciddi təhsilin keçirildiyi dövlət gimnaziyası olan və Köhnə şəhər meydanındakıQoltz-Kinski sarayındayerləşən Köhnə Şəhər Alman Gimnazsiyasına qəbul olunmuş və orta təhsilini burada almağa başlamışdır. Təhsilalman dilindəaparılsa da, Kafkaçex dilindədə yazıb oxuyurdu.O, gimnaziyadakı təhsilini 8 il davam etdirmiş və yaxşı qiymətlər almışdır.Kafkaçex dilindəyaxşı danışdığından tez-tez alqışlansa da, Kafkanın özü heç vaxtçex dilindəsəlis danışdığını düşünməmişdir, buna baxmayaraq həttaalman dilindədə çex aksenti ilə danışırdı.Matura imtahanlarını 1901-ci ildə vermişdir.
1901-ci ildə Praqada yerləşənAlman Karl-Ferdinand Universitetinəqəbul olunan Kafkakimyaixtisası üzrə təhsil almağa başlamış, lakin iki həftə sonra qərarını dəyişərəkhüquqtəhsili almağa başlamışdır.Bu sahə onun marağına səbəb olmasa da, qarşısına geniş iş imkanları açırdı, bu isə atasını məmnun edirdi. Bundan əlavə, hüquq uzunmüddətli təhsil tələb edirdi, bu isə Kafkayaalman dilivə incəsənət tarixi dərslərinə qatılmaq şəraiti yaradırdı.O, Alman Tələbələrinin Oxu və Mühazirə Zalı (alm.Lese- und Redehalle der Deutschen Studenten‎) adlı tələbə klubuna qoşulmuşdu, bu klub ədəbi tədbirlər, oxular və digər fəaliyyətlərin təşkili ilə məşğul olurdu.Kafkanın dostları arasında fəlsəfə oxuyanFeliks Veltş,varşavalıortodoks hasidik ailədən çıxmış aktyorYitzçak Lovivə yazıçılarOskar BaumiləFrans Verfelvardı.
Universitetdəki ilk ilində Kafka həyatında ən yaxın dostu olmuşMaks Brodlatanış olmuşdur.Brod tezliklə müşahidə etmişdir ki, Kafka utancaq və azdanışan olsa da, dediklərinin çoxu dərin məna kəsb edirdi.Kafka həyatı boyunca çox həvəsli bir oxucu olmuşdur.Brodun təklifi ilə onlarPlatonun"Protaqor" əsərini orijinalyunan dilində, öz təklifi ilə isəQüstav Floberin"Sentimental təhsil" və "Müqəddəs Antoninin tamahı" əsərlərinifransız dilindəoxumuşdular.KafkaFyodor Dostoyevski,Qüstav Flober,Nikolay Qoqol,Frans QrilparservəHeynrix von Kleisti"əsl qan qardaşı" olaraq adlandırmışdır.Bundan əlavə, Kafka Çex ədəbiyyatı ilə maraqlanmış,Yohann Volfqanq Göteninəsərlərinin vurğunu olmuşdur.Kafka 18 iyul 1906-cı ildə hüquq üzrə doktorantura dərəcəsi almışdırvə bir il müddətinə məcburi surətdə pulsuz vətəndaş və cinayət məhkəmələrində hüquq katibi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1 noyabr 1907-ci ildə KafkaAssicurazioni Generalisığorta şirkətində işləməyə başlamışdır və buradakı işi bir ilə yaxın davam etmişdir. Bu dövrdəki məktublaşmaları Kafkanın iş saatlarından (08:00–18:00)narazı olduğunu göstərir. Belə ki, bu amil getdikcə onun üçün daha da çox əhəmiyyət kəsb edən yazılarına vaxt ayırması üçün böyük çətinlik törədirdi. Kafka 15 iyul 1908-ci ildə işdən istifa etmişdir. İki həftə sonraBohemiya krallığındakıİşçilərin Qəza Sığortası İnstitutuna daxil olanda əsər yazmasına imkan verən yeni iş tapmışdır. İşi sənaye işçilərinə fərdi zərərlərdən ötrü ödənəcək kompensasiyanı müəyyənləşdirmək və araşdırmaqdan ibarət idi. Bu dövrdə iş təhlükəsizliyinə zəif diqqət yetirildiyindənbarmaqlarıvə ətrafları itirmək kimi qəzaların baş verməsi adi hal idi. Belə qəzalar xüsusilə tornaçı dəzgahı,əl burğulama maşını, yonucu dəzgahı, fırlanan mişar kimi avadanlıqlarla işləyərkən qeydə alınırdı.
İdarəçilik professoruPiter DrukerKafkanın İşçilərin Qəza Sığortası İnstitutunda işləyərkən qoruyucu şlemanı ixtira edən şəxs olduğuna inanır, lakin sahibkarının sənədlərində bu faktı dəstəkləyən heç bir dəlil yoxdur.Kafkanın atası oğlunun sığorta işiniBrotberuf(hərfi tərcümədəçörək işi) – ancaq kommunal xərcləri ödəmək üçün görülən iş adlandırırdı, bu isə Kafkanın xoşuna gəlmirdi. Kafkanın vəzifəsini sürətlə artırmışdırlar: o artıqkompensasiyamüraciətlərini qəbul edir və tədqiq edir, hesabatlar yazır,şirkətlərininyüksək risk kateqoriyasında olduğunu düşünən biznesmenlərin müraciətlərinə baxırdı.Burada işlədiyi bir neçə il müddətində sığorta institutuna illik hesabatlar yazmışdır. Müdirləri Kafkanın hesabatlarından razı qalmışdırlar.Kafka işini adətən gündüz saat 2-də bitirirdi, buna görə də ədəbi yaradıcılıq üçün vaxt qalırdı.Kafkanın atası isə oğlunun ailənin mağazasını təhvil alacağını gözləyirdi.Növbəti illərdə Kafkanınxəstəliyisığorta bürosunda işləməyə və ədəbi yaradıcılıqla məşğul olmasına mane oldu. İllər sonra Brod Kafka, Feliks və özünün də daxil olduğu bir qrup yazıçını bildirmək üçün "Yaxın Praqa dairəsi" (alm.Der enge Prager Kreis‎) terminini ortaya atdı.
1911-ci ilin sonunda Ellinin əri Karl Herman və Kafka Praqadakı ilkasbestfabrikinin şərikləri oldular.Prager Asbestwerke Hermann & Co.adı ilə tanınan şirkət Hermann Kafkanın verdiyi pulla qurulmuşdu. Kafka əvvəlcə işə pozitiv yanaşmış, vaxtının çoxunu biznesə həsr etmişdir, lakin daha sonra işin onun ədəbi yaradıcılığına mane olmasından xoşu gəlməmişdir.Bu dövrdə o,İdiş teatrınınperformansları ilə də maraqlanmışdır. İdiş teatr truppasının 1911-ci ilin oktyabrındakı çıxışını gördükdən sonra Kafka növbəti 6 ay boyunca özünü "İdiş dilivə ədəbiyyatının içində tapmışdır".Bu maraq onuniudaizmtədqiqatlarının başlanğıc nöqtəsi idi.Bu dövrdə Kafkavegetarianolmuşdur.1915-ci ildə KafkaBirinci Dünya müharibəsindəxidmət üçün orduya çağırılmışdır, lakin Kafkanın sığorta institutundakı işverənləri onun dövlət qulluğunda olduğunu əsaslandıraraq buna mane olmuşdurlar. Kafka orduya qatılmaq üçün yenə cəhd etmiş, lakin 1917-ci ildə onavərəmdiaqnozu qoyulduqdan orduya qəbul olunmamışdır.1918-ci ildə sığorta institutu Kafkanı xəstəliyinə görə təqaüdə göndərmişdir. O dövrdəvərəminmüalicəsi olmadığından Kafka həyatının qalanını sanatoriumlarda keçirmişdir.
Kafka heç vaxtevlənməmişdir. Broda görə Kafka güclü cinsi istəkdən "əzab çəkirdi"və Kafkanın bioqrafıReyner Staxqeyd edir ki, onun həyatı "fasiləsiz qadınlaşdırma" ilə dolu idi və "cinsi müvəffəqiyyətsizlik"dən qorxurdu.Kafka yetkinlik həyatı boyuncafahişəxanalaragetmişvəpornoqrafiyailə maraqlanmışdır.Bundan əlavə, bir çox qadınla yaxınlıq etmişdir. 13 avqust 1912-ci ildə Kafka Brodun qohumu,Berlindəbirdiktafonşirkətinin təmsilçisi kimi işləyənFelisiya Bauerilə tanış olmuşdur. Bir həftə sonra Brodun evində baş tutan görüşdən sonra Kafka gündəliyinə yazmışdır:
Bundan qısa müddət sonra Frans Kafka bir gecədə "Hökm" hekayəsini yazmış, "Amerika" və "Çevrilmə" əsərləri üzərində işləməyə başlamışdır. Kafka və Felisiya Bauer növbəti beş ildə əsasən məktublaşmış, nadir hallarda görüşmüş və iki dəfə nişanlanmışdırlar.Kafkanın Felisiyaya yazdığı itməmiş məktubları "Felisiyaya məktublar" adı ilə nəşr olunmuşdur. Felisiyanın məktubları isə salamat qalmamışdır.Bioqraflar Stax vəCeyms Houesəgörə təxminən 1920-ci ildə Kafka hoteldə işləyən kasıb və savadsız otaq xidmətçisiYuliya Voxriçekilə nişanlanmışdır.Ev tutubtoytarixini müəyyənləşdirsə də, toy heç vaxt baş tutmamışdır. Kafkanın atası isəsionistinancları ilə əlaqədar olaraq Yuliyanı qəbul etmirdi. Bu dövrdə Kafka "Atama məktub" üzərində işləməyə başlamışdır. Planlaşdırılmış toy tarixindən öncə Kafka başqa bir qadınla görüşmüşdür.Həyatda qadınlara vəseksəböyük ehtiyac duysa da, Kafkanın özünəinamı çox zəif idi,seksiçirkli hesab edirdi və bədəninə görə çox utanırdı.
Stax və Brod qeyd edirlər ki, Kafkanın Felisiya Baueri tanıdığı dövrdə onunBerlindənolan yəhudi rəfiqəsi Marqaret Bloxla da münasibəti vardı.Brod bildirir ki, Bloxun Kafkadan oğlu olsa da, Kafka heç vaxt bundan xəbər tutmamışdır. Adı məlum olmayan bu oğlan 1914 və ya 1915-ci ildə anadan olmuş, 1921-ci ildəMünhendəölmüşdür.Lakin Kafkanın bioqrafı Peter-Andre Alt qeyd edir ki, Bloxun oğlu olsa da, Kafka onun atası deyildi, çünki cütlük heç vaxt intim münasibətdə olmamışdır.Stax isə iddia edir ki, Bloxun oğlu olsa da, Kafkanın onun atası olması ilə əlaqədar heç bir sübut yoxdur.
1917-ci ilin avqustunda Kafkayavərəmdiaqnozu qoyulmuş və KafkaBohemiyanınSürau kəndinə köçmüşdür. Burada bacısı Ottla yeznəsi Karl Hermanın fermasında işləyirdi. O, burada özünü rahat hiss etmiş, hətta burada keçirdiyi vaxtı həyatının ən gözəl dövrü hesab etmişdir. Çox güman ki, bu, onun burada məsuliyyətlərdən azad olması ilə əlaqədar idi. O, gündəliklər və oktavo tutmuşdur. Kafka bu kitablardakı qeydlərindənZettel(kiçik kağız parçaları) üzərində 109 nömrələnmiş mətn parçası ayırmışdır. Onlar daha sonra "Sürau aforizmlərivə ya Günah, ümid, əzab və düzgün yol haqqında fikirlər" (alm.Die Zürauer Aphorismen oder Betrachtungen über Sünde, Hoffnung, Leid und den wahren Weg‎) adı ilə nəşr edilmişdir.
1920-ci ildə Kafkaçexyazıçı və jurnalistMilena Yesenkailə münasibətdə olmağa başlamışdır. Ona yazdığı məktublar daha sonra "Milenaya məktublar" adı ilə çap olunmuşdur.1923-cü ilin iyulundaBaltik dənizindəkiQral-Müritskurortunda tətildə ikən ortodoks yəhudi ailəsindən çıxmış 25 yaşlı bağça müəlliməsiDora Diamantilə tanış olmuşdur. Ailəsinin yazıları üzərindəki təsirindən qurtulmaq ümidi ilə Kafka qısa müddətdəBerlinəköçmüş və Diamant ilə yaşamışdır. Diamant onun sevgilisi olmuş və KafkanınTalmudlamaraqlanmasına səbəb olmuşdur.Kafka dörd hekayə üzərində işləmişdi və onları "Aclıq sənətçisi" adı ilə nəşr etdirməyi planlaşdırmışdı.
Kafka insanların onuzehnivə fiziki cəhətdən iyrənc hesab edəcəyindən qorxurdu. Buna baxmayaraq Kafka ilə tanış olanlar onun sakit və əla davranış tutumuna, aydın sezilənintellektə, quruyumorhissinə malik olduğunu düşünür, ciddi görünüşünə baxmayaraq, onu yaraşıqlı hesab edirdilər.Brod KafkanıHeynrix von Kleistilə müqayisə etmişdir: hər iki yazıçı vəziyyətləri qüsursuz detallarla təsvir etmək qabiliyyətinə malik idi.Brodun fikrincə Kafka onun tanış olduğu ən əyləncəli adam idi. Kafka dostları ilə zarafatlaşmağı sevirdi, lakin çətin vəziyyətlərdə dostlarına yaxşı məsləhət də verə bilirdi.Broda görə Kafka həvəslideklamasiyaçıidi: o, cümlələrini elə qurura bilirdi ki, onlar dinləyiciyəmusiqikimi səslənirdi.Brodun dediyinə görə Kafkanın əsas iki xüsusiyyəti "mütləq dürüstlük" (alm.absolute Wahrhaftigkeit‎) və "həssas vicdanlılıq" (alm.präzise Gewissenhaftigkeit‎) idi.
Kafka uşaq ikən idmana az maraq göstərsə də, daha sonra fiziki fəaliyyətlərə və oyunlara maraq göstərmişdir;yaxşı minici,üzgüçüvəavarçəkənidi.Həftəsonlarında o və dostları uzun gəzintilərə çıxırdılar, onların çoxu Kafkanın özü tərəfindən planlaşdırılırdı.Digər maraq sahələrinə alternativ tibb,Montessorikimi müasir təhsil sistemlərivətəyyarəiləfilmkimi yeniliklər aid idi.Yazı onun üçün çox vacib idi: Kafka onu "ibadət forması" adlandırmışdı.Kafkasəsəqarşı çox həssas adam idi, sakit yerdə yazmağa üstünlük verirdi.
Peres-Alvares Kafkanınşizoid şəxsiyyət pozuntusunamalik olduğunu iddia etmişdir.İddiaya görə onun üslubu ancaq "Çevrilmə" əsərində deyil, bir çox yazılarında orta səviyyəlişizoidxüsusiyyətlərini büruzə verir.Onun əzabını 21 iyun 1913-cü ildə gündəliyinə yazdığı bir başlıqda görmək olar:
və "Sürau aforizmləri" № 50:
Kafka heç vaxt evli olmamasına baxmayaraq,evliliyəvə uşaq sahibi olmağa böyük hörmətlə yanaşmışdır. Onun bir neçə sevgilisi olmuşdur.Kafka güman ki, yemək pozuntusundan əziyyət çəkirdi.Münhen Lüdviq-Maksimilian Universitetininpsixiastrik klinikasının həkimi Manfred M. Fixter "yazıçı Frans Kafkanın qeyri-səciyyəvinevrotik anoreksiyadanəziyyət çəkdiyini göstərən sübut" təqdim etmişvə onun ancaqdepressiyadaolduğunu deyil, "intiharameyilli" olduğunu da demişdir.Sander Qilman"Yəhudi pasient Frans Kafka" (1995) adlı kitabında "niyə biryəhudihipoxondrik və yahomoseksualhesab oluna bilər və Kafka yəhudi kişini anlamanın bu yollarının aspektlərini özündə və yazılarında necə əks etdirir" mövzusunu araşdırmışdır.Kafkanın ən azı bir dəfə (1912-ci ilin sonunda)intiharacəhd etdiyi hesab olunur.
Birinci Dünya müharibəsindənöncəKafka çexanarxist,antimilitaristvəantiklerikalistKlub Mladýchtəşkilatının bir neçə görüşündə iştirak etmişdir.Kafka ilə eyni ibtidai və orta məktəbə getmişHüqo Berqmansonuncu akademik ildə (1900–1901) Kafka ilə münasibətlərinə xitam vermişdir, çünki "[Kafkanın]sosializmiilə mənimsionizminçox fərqli idi"."Franssosialistoldu, mən isə 1898-ci ildəsionistoldum.Sionizmiləsosializminsintezi heç vaxt mövcud olmayıb".Berqman qeyd etmişdir ki, Kafkasosializməolan dəstəyini göstərmək üçün qırmızıqərənfiltaxırdı.Bir gündəlik başlığında Kafka anarxist filosofPyotr Kropotkininadını çəkmişdi: "Kropotkini unutmayın!".
Kommunizmdövründə Kafkanın əsərləri Şərq blokadası sosializmi tərəfindən qızğın müzakirə olunmuşdur. Belə bir fikir var idi ki, o, parçalananAvstriya-Macarıstan imperiyasınınbürokratiyadakıəfəlliyini satirik şəkildə tənqid etmiş və sosializmin yüksəlişini təcəssüm etdimişdir.Bunu dəstəkləyən başqa bir amilMaksist yadlaşma təlimiidi. Ortodoks baxışına görə isə Kafkanın yadlaşma təsvirləri guya yadlaşmanı ortadan qaldıran cəmiyyət üçün uyğun deyildi. 1963-cü ildəÇexoslovakiyanınLiblitsekəndində Kafkanın səksən illiyi münasibətilə keçirilmiş tədbirdə Kafkanın bürokratiyanın təsvirindəki əhəmiyyəti dəyərləndirilmişdir.Kafkanın siyasi yazıçı olub-olmadığı hələ də mübahisə mövzusudur.
Kafka Praqadaalmandilliyəhudikimi böyümüşdür.O, xüsusilə, Şərqi Avropa yəhudilərindən təsirlənmiş, Qərb yəhudilərində olmayan mənəvi həyat intensivliyi əldə etdiyini düşünmüşdür. Onun gündəlikləriidişyazıçıların adları ilə doludur.Hələiudaizmvəyəhudilərdənuzaq durduğu illərdə: "Yəhudilərləortaq nə cəhətim var? Özümlə bağlı heç bir ortaq cəhətim yoxdur, mən gərək küncdə sakitcə dayanım və nəfəs ala bildiyimə görə şükür edim".Gənclik illərində Kafka özünüateistelan etmişdir.
Houes iddia edir ki, Kafka özyəhudiliyininfərqində olsa da, əsərlərində bunu əks etdirməmiş, yəhudi personajlardan, səhnələrdən və mövzulardan qaçınmışdır.Ədəbi tənqidçiHarold Blumagörə isə Kafka öz yəhudi qanından narahat olsa da, tipik yəhudi yazıçı idi.Lotar Kan da eyni şəkildə bildirir: "Kafkanınoeuvre-sındakı yəhudi qanının varlığı şübhəsiz müzakirəolunmazdır".Kafkanın ilk tərcüməçilərindən biriPavel Aysnerqeyd etmişdir ki, "Məhkəmə" əsərində yəhudilik mövzusuna toxunmuşdur: "Baş qəhrəman Yosef K. (simvolik)alman(Rabensteyner),çex(Kullix) vəyəhudi(Kaminer) tərəfindən həbs olunur. Müasir dövrdə cəmiyyətə yəhudilərin təlqin edildiyi kimi baş qəhrəman da "günahsız günahkar" mövqeyindədir, lakin onun yəhudi olduğuna dair sübut yoxdur".
Dan Miron "Fələstində kədər?!" adlıessesindəKafkanınsionizmləolan əlaqəsindən söhbət açır: "Belə görünür ki, belə əlaqənin olduğunu və onun həyatında və ədəbi yaradıcılığındasionizminaparıcı rol oynadığını iddia edənlər də, belə əlaqənin olduğunu və əhəmiyyətini inkar edənlər də yanılırlar. Həqiqət bu iki sadə görünən qütb arasında anlaşılmaz bir yerdə yerləşir".Kafka əvvəlcə Felisiya Bauer ilə, daha sonra isə Dora Diamant iləFələstinəköçməyi düşünmüşdür. O,Berlindəyaşayarkən Brodun fələstinli dostu Pua Bat-Tovimi müəllim tutaraqivritcəöyrənmiş,Berlindəİudaizm Təhsili Kollecində (alm.Hochschule für die Wissenschaft des Judentums‎) rabbi Yulius Qrüntalınvə rabbiYulius Quttmanındərslərində iştirak etmişdir.
Livia Rotkirxen Kafkanı "dövrünün simvolik fiquru" adlandırmışdır.Onun müasirləri yəhudi, çex və alman mədəniyyətlərinə qarşı həssas olan yəhudi, çex və alman yazıçılar idi.
Kafka həyatının sonlarındaTəl-Əvivdəyaşayan dostu Hüqo Berqmana açıqça göndərərəkFələstinəköçmək niyyətinin olduğunu bildirmişdir. Berqman Kafkanı qəbul etməkdən imtina etmişdir, çünki onun gənc uşaqları vardı və Kafkanın onlarıvərəmləyoluxduracağından narahat idi.
1924-cü ilin martında Kafkanın səhhəti pisləşmiş, buna görə də o,BerlindənPraqayaqayıtmalı olmuşdur.Burada ailəsi, xüsusilə bacısı Ottla onun qayğısına qalmışdır. Kafka müalicə məqsədilə 10 apreldəVyanayaxınlığında yerləşən Kirlinqdə həkim Hoffmanın sanatoriumuna getmişvə 3 iyun 1924-cü ildə burada vəfat etmişdir. Ölüm səbəbiaclıqidi: Kafkanınboğazınınvəziyyəti ona rahat yemək yeməsinə mane olurdu vəparenteral nutrisiyahələ mövcud olmadığından onu bəsləmək mümkün deyildi.Ölüm döşəyində ikən boğazının bağlanıb heç nə yeyə bilməməsindən əvvəl yazmağa başladığı "Aclıq sənətçisi" hekayəsi üzərində dəyişikliklər aparmışdır.Onu nəşiPraqayagətirilmiş, 11 iyun 1924-cü ildəPraqanınJijkovrayonundaYeni Yəhudi qəbiristanlığındadəfn olunmuşdur.Kafka həyatda ikən tanınmırdı, lakin o, məşhurluğu vacib hesab etmirdi. Ölümündən qısa müddət sonra məşhur olmuşdur.Kafkanın qəbirdaşı memarLeopold Ehrmanntərəfindən dizayn olunmuşdur.
Milena Yesenkayaçex dilindəyazdığı bir neçə məktubdan başqa Kafkanın bütün nəşr olunmuş əsərlərialman dilindəyazılmışdır. Əsərlərinin çox azı onun sağlığında nəşr olunmuş və az ictimai diqqət almışdır.
Kafka romanlarının heç birini tamamlamamışdır və əsərlərinin 90%-ni yandırmışdır.Əsərlərinin çoxunuBerlindəyaşayarkən Diamantın köməyi ilə məhv etmişdir.Yaradıcılığının ilk illərindəHeynrix von Kleistdəntəsirlənmişdir. Bauerə yazdığı məktubda onun əsərlərini ürküdücü adlandırmış, onu ailəsindən daha yaxın gördüyünü bildirmişdir.
Kafkanın ilk nəşr olunmuş əsərləri 1908-ci ildə "Hyperion" jurnalında "Düşünmək" (alm.Betrachtung‎) adı ilə peyda olmuş 8 hekayə idi. 1904-cü ildə "Əziyyətin təsviri" (alm.Beschreibung eines Kampfes‎) hekayəsini yazmışdır; Kafka hekayəni 1905-ci ildə Broda göstərmiş, Brod isə onu yazmağa davam etməsinə və "Hyperion" jurnalına göndərməsinə razı salmışdır. KafkaMünhendə1908-ci ildə bir fraqmenti,1909-cu ilin yazında isə iki bölməni nəşr etdirmişdir.
Yaradıcılığında partlayışın baş verdiyi 22 sentyabr 1912 gecəsində Kafka "Hökm" (alm.Das Urteil‎) hekayəsini yazmış və onu Felisiya Bauerə həsr etmişdir.Brod qeyd etmişdir ki, baş qəhrəmanların adları (Qeorq Bendeman və Frieda Brandenfeld) və uydurma nişanları real həyatda Frans Kafka və Felisiya Bauerlə oxşarlıq təşkil edir. Hekayə Kafkanın inqilabi əsəri hesab olunur. Əsər oğul ilə onunnişanındansonra yeni vəziyyətlə üzləşən dominant ata arasındakı problemli münasibətdən bəhs edir.Kafka daha sonra hekayəni "bədənin və ruhun tam açılışı"və "düzgün doğumla təkamül etmiş, çirk və seliklə örtülmüş" hekayə kimi təsvir etmişdir.Hekayə əvvəlcə 1912-ci ildəLeypsiqdənəşr olunmuş və "Xanım Felisiya Bauerə", sonrakı nəşrlərdə isə "F.-ə" həsr olunmuşdur.
1912-ci ildə Kafka "Çevrilmə" (alm.Die Verwandlung‎)hekayəsini yazmışdır. Hekayə 1915-ci ildəLeyspiqdənəşr olunmuşdur. "Çevrilmə" Qreqor Zamza adlı kommivoyajörün səhərungeheures Ungeziefer-a (Ungezieferistənilməyən və çirkli heyvanlar üçün işlədilən termindir) – qorxunczərərvericiyəçevrilməsindən bəhs edir. Tənqidçilər bu əsəriXX əsruydurmasının "toxumluq işlərindən" biri adlandırırlar.Bir işgəncə və edam alətindən bəhs edən "Cəza koloniyası" (alm.In der Strafkolonie‎) hekayəsi 1914-cü ilin oktyabrında yazılmış,1918-ci ildə yenidən redaktə edilmiş, 1919-cu ilin oktyabrındaLeyspiqdənəşr olunmuşdur. "Aclıq sənətçisi" (alm.Ein Hungerkünstler‎) adlı hekayəsi 1924-cü ildə "Die neue Rundschau" jurnalında çap olunmuşdur. Hekayə azalan marağa baxmayaraq sənətini davam etdirməyə və aclığından şübhə edən insanları fikrindən daşındırmağa çalışan sənətçidən bəhs edir.Son hekayəsi "Müğənni Jozefina" (alm.Josefine, die Sängerin oder Das Volk der Mäuse‎) də sənətçi ilə auditoriya arasındakı münasibətdən bəhs edir.
Kafka ilk romanını 1912-ci ildə yazmışdır;romanın birinci fəsli "Ocaqçı" (alm.Der Heizer‎) hekayəsidir. Kafka tamamlaya bilmədiyi bu əsərinə "İtmiş adam" (alm.Der Verschollene‎) adını qoysa da, Brod Kafkanın ölümündən sonra onu "Amerika" adı ilə nəşr etdirmişdir.Romanın ilham mənbəyi öncəki ildə İdiş teatrında keçirdiyi vaxtlar idi. O, öz irsinin fərqinə varmış və elə bir fikrə gəlib çıxmışdır ki, hər şəxsin içində irsi üçün doğuşdan təqdir yaşayır.Kafkanın digər əsərlərindən dahayumoristikvə bir azrealistikolan bu roman despot və hissedilməz sistemin protaqonisti qəribə vəziyyətlərə salmasından bəhs edir.Kafka romanı yazarkənAmerikayamühacirət etmiş qohumlarının təcrübələrindən istifadə etmişdir. Roman Kafkanınoptimistsonluqla bitən yeganə əsəri hesab olunur.
1914-cü ildə Kafka "Məhkəmə" (alm.Der Process‎) romanını yazmağa başlamışdır.Əsər bir şəxsin uzaq, əlçatmaz məhkəmə tərəfindən həbs edilib mühakimə edilməsindən bəhs edir. Şəxsin günahı nə özünə, nə də oxucuya məlumdur. Kafka romanı tamamlamasa da, son fəslini yazmışdır.Nobel mükafatı laureatıvə Kafka təqaüdçüsüElias Kanettiyəgörə Felisiya romanın mərkəzində durur və Kafka bunun "onun hekayəsi" olduğunu demişdir.KanettiKafkanın Felisiyaya yazdığı məktublardan bəhs edən "Kafkanın digər məhkəməsi" adlı kitabında məktublarlaromanarasındakı əlaqəyə toxunmuşdur.Miçiko Kakutani "The New York Times" üçün yazdığı tənqiddə bildirmişdir ki, Kafkanın məktublarında "öz uydurmasının işarələri var: hər dəqiqəyə eyni narahat diqqət; gücün dəyişkən balansları haqqında eyni paranoyak şüurlanma: eyni emosional boğulma atmosferası – təəccüblü şəkildə kifayət qədər xam canfəşanlıq və sevinc anları bir-birinə uyğun gəlir".
Gündəliyinə görə Kafka "Qəsr" (alm.Das Schloss‎) romanı üzərində işləməyə 11 iyun 1914-cü ildə qərar vermişdir, lakin romanı yazmağa 27 yanvar 1922-ci ilə qədər başlamamışdır.Protaqonist K. adlı yer ölçəndir (alm.landvermesser‎), o, naməlum səbəblər üzündən kəndi idarə edən Qəsrə daxil olmağa icazə ala bilmir. Kafkanın niyyəti o idi ki, Qəsr K.-ya ölüm döşəyində bildirir ki, "kənddə yaşamaq üçün hüquqi tələbnamə hələ ki, mövcud deyil, müəyyən köməkçi şərtlər nəzərə alınaraq, ona burada yaşamağa və işləməyə icazə verilir".Qaranlıq vəsürrealistüslubda işlənmiş romanın əsas mövzularıyadlaşma,bürokratiya, şəxsin sistemə qarşı dayanarkən çəkdiyi sonsuz əziyyət, əldəedilməz məqsəd üçün aparılan boş və ümidsiz mübarizədir. Hartmut M. Rastalski tezisində deyir: "Arzular kimi onun mətnləri dəqiq "realistik" detalıabsurdluqla,protaqonistlərüzərində diqqətli müşahidə və mühakiməni müəmmalı unutqanlıq və qayğısızlıqla birləşdirir".
Kafkanın hekayələri əvvəlcə ədəbi jurnallarda nəşr olunmuşdur. Onun ilk 8 hekayəsi 1908-ci ildə iki aydan bir buraxılan "Hyperion" jurnalının birinci sayında çap olunmuşdur.Frans Bley1909-cu ildə iki dialoqu (daha sonra "Əziyyətin təsviri"nin bir hissəsi) nəşr etmişdir.Brodlaİtaliyayasəyahət etdiyi zaman yazdığı "Breşiyada təyyarələr" (alm.Die Aeroplane in Brescia‎) hekayəsi 28 sentyabr 1909-cu ildə gündəlik "Bohemia" qəzetində peyda olmuşdur.27 mart 1910-cu ildə daha sonra "Düşünmək" kitabına daxil olacaq bir neçə hekayəsi "Bohemia" qəzetinin Şərq nəşrində çap olunmuşdur.1913-cü ildəLeypsiqdəBrod və nəşriyyatçı Kurt Volf "Arkadia" poeziyası üçün öz ədəbi illiklərinə "Hökm. Frans Kafka hekayəsi"ni (alm.Das Urteil. Eine Geschichte von Franz Kafka‎) daxil etmişdirlər. "Qanundan öncə" (alm.Vor dem Gesetz‎) hekayəsi 1915-ci ildə müstəqil yəhudi həftəliyi olan "Selbstwehr" qəzetininyeni ilburaxılışında çap olunmuşdur. Hekayə 1919-cu ildə "Kənd həkimi" hekayə kolleksiyasının hissəsi kimi yenidən çap olunmuş, "Məhkəmə" romanının bir hissəsi olmuşdur. Digər hekayələri müxtəlif nəşrlərdə çap olunmuşdur:Martin Buberin"Der Jude" jurnalı, "Prager Tagblatt" qəzeti, "Die neue Rundschau", "Genius" və "Prager Presse" jurnalları.
Kafkanın ilk nəşr olunmuş kitabı "Düşünmək" 1904–1912-ci illərdə yazdığı 18 hekayədən ibarət idi.Veymaraedilən bir yay səyahəti zamanı Brod Kafka ilə Kurt Volfu tanış etmişdir.Kurt Volf kitabı 1912-ci ilin sonunda (lakin tarix kimi 1913-cü il göstərilib)Rowohlt Verlagnəşriyyatında nəşr etdirmişdir.Kafka kitabı Broda həsr etmiş ("Für M. B.") və ona verdiyi şəxsi nüsxəyə "Artıq burada nəşr edildiyinə görə əziz Maks üçün" sözlərini əlavə etmişdir.
Kafkanın "Çevrilmə" hekayəsi 1915-ci ilin oktyabrında aylıqekspressionist"Die Weißen Blätter" jurnalında nəşr olunmuşdur.Digər hekayə kolleksiyası "Kənd həkimi" 1919-cu ildə Kurt Volf tərəfindən nəşr olunmuşvə Kafkanın atasına həsr olunmuşdur.Kafka dörd hekayəsindən ibarət sonuncu hekayə kolleksiyasını "Aclıq sənətçisi" adı ilə nəşr etdirməyi planlaşdırsa da, kitab onun ölümündən sonra – 1924-cü ildəVerlag Die Schmiedenəşriyyatında çap olunmuşdur. 20 aprel 1924-cü ildə "Berliner Börsen-Courier" qəzeti KafkanınAdalbert Ştifterhaqqındakıessesiniçap etmişdir.
Kafka nəşr olunmuş və olunmamış əsərlərini dostuMaks Brodaburaxmış və ondan ölümündən sonra bütün əsərlərini məhv etməsini istəmişdir. Kafka yazmışdır: "ƏzizMaks, mənim son istəyim: Arxamca buraxdığım hər şey – gündəliklər, əlyazmalar,məktublar(özümki və digərlərinin), qaralamalar və s. oxunmamış yandırılsın".Maks bu xahişi yerinə yetirməkdən imtina etmiş, romanlarını və digər əsərlərini 1925–1935-ci illərdə nəşr etdirmişdir. 1939-cu ildəFələstinəqaçarkən nəşr olunmamış bir çox kağızı özü ilə aparmışdır.Kafkanın sonuncu sevgilisi Dora Diamant (daha sonra Dimant-Lask) da onun arzusunu yerinə yetirməmiş, ondan gizlicə 20 dəftərini və 35məktubunusaxlamışdır. Onlar 1933-cü ildəGestapotərəfindən müsadirə olunsa da, alimlər onları axtarmağa davam edir.
Kafkanın əsərləri Brod tərəfindən nəşr olunmağa başladıqdan sonraböyük diqqət çəkməyə və müsbət rəylər almağa başlamışdır. Brod Kafkanın dəftərlərini xronoloji sıra ilə düzməkdə çətinlik çəkmişdir. Problem o idi ki, Kafka tez-tez kitabın müxtəlif hissələrini müxtəlif vaxtlarda yazırdı; bəzən ortadan yazırdı, bəzən isə sondan.Brod Kafkanın tamamlanmamış əsərlərinin çoxunu çapa vermişdir. Məsələn, Kafka "Məhkəmə" romanının bəzi fəsillərini nömrələməmiş və tamamlamamışdır. Eyni şəkildə, "Qəsr" romanının bəzi cümlələrini tamamlamamış, bəzi hissələrini anlaşılmaz saxlamışdır.Brod fəsilləri yenidən qaydaya salmış, mətni redaktə etmiş,punktuasiyanıdəyişdirmişdir. "Məhkəmə" 1925-ci ildə Verlag Die Schmiede nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuşdur. Qalan iki roman Kurt Volf tərəfindən çap olunmuşdur: "Qəsr" (1926) və "Amerika" (1927). 1931-ci ildə Brod Kafkanın 1917–1924-cü ildə yazdığı hekayələri "Böyük Çin səddi" adı ilə nəşr etdirmişdir. Kitabı Gustav Kiepenheuer Verlag nəşriyyatı buraxmışdır. Brodun buraxdığı seriyalar adətən "Dəqiq nəşrlər" adlandırılır.
1961-ci ildəMalkolm PasliKafkanın bir çox orijinal əlyazmasınıOksfordBodli kitabxanasınaaparmaq hüququ əldə etmişdir."Məhkəmə" romanının mətni hərracda satın alınmışdır və hazırdaAlmaniyanınMarbax-am-Nekkarşəhərində Alman Ədəbi Arxivlərində saxlanılır.Daha sonra Pasli Kafkanın romanlarını bərpa edən komandaya (Gerhard Neuman, Yost Şillemeit, Yürgen Born daxil olmaqla) komandaya başçılıq etmişdir; onlarS. Fischer Verlagnəşriyyatı tərəfindən yenidən nəşr olunmuşdur.Pasli "Qəsr" (1982) və "Məhkəmə" (1990) romanlarının, Yosy Şillemeit isə "Amerika" (1983) romanının redaktoru olmuşdur. Onlar "Həlledici nəşrlər" və ya "Fischer nəşrləri" adlandırılır.
Brod 1968-ci ildə vəfat etdikdən sonra sayının minlərlə olduğu təxmin edilən Kafkanın kağızlarını katibəsiniEster Hoffeyəburaxmışdır.O, bəzilərini satmış və ya nəşr etdirmiş, lakin çoxunu qızları Eva və Ruta buraxmışdır. Onlar isə kağızları çap etdirməkdən imtina etmişdirlər. 2008-ci ildə bacılar vəİsrail Milli Kitabxanasıarasında məhkəmə prosesi başlamışdır.İsrail Milli Kitabxanasınıniddiasına görə Brod 1939-cu ildəFələstinəmühacirət edəndə bu kağızlarİsrail xalqınınmülkünə çevrilmişdir. Ester Hoffe "Məhkəmə" romanının orijinal əlyazmasını 1988-ci ildə 2 milyon $ qarşılığındaMarbax-am-Nekkarşəhərində yerləşənMüasir Ədəbiyyat Muzeyinə(Almaniya Ədəbi Arxivi) satmışdır.Ancaq Eva 2012-ci ilə kimi həyatda qala bilmişdir.2010-cu ildəTəl-Əvivdəkeçirilmiş məhkəmədə kağızların nəşr olunması istənmiş, lakin məhkəmə prosesi davam etmişdir.Hoffe ailəsi kağızların onların şəxsi mülkiyyəti olduğunu iddia edir, Milli Kitabxana isə "onların yəhudi xalqına məxsus olan mədəni mülkiyyət" olduğunu bildirirdi.Milli Kitabxana bunu da bildirir ki, Brod kağızları onlara öz istəyi ilə miras qoymuşdur. Təl-Əviv Ailə Məhkəməsi 2012-ci ilin oktyabrında kağızlarınİsrail Milli Kitabxanasınaaid olduğuna dair qərar qəbul etmişdir.
ŞairUisten OdenKafkanı "XX əsrinDantesi" adlandırmışdır.RomançıVladimir NabokovonuXX əsrinən böyük yazıçılarından biri hesab etmişdir.Qabriel Qarsiya MarkesKafkanın "Çevrilmə" əsərini oxumaq ona "hər cür müxtəlif yolla yazmağın mümkünlüyü"nü göstərdiyini qeyd etmişdir.Kafkanın əsərlərindəki əsas mövzularından biri (ilk dəfə "Hökm" hekayəsində)ata-oğul münaqişəsidir: oğulu təhrik edən günahkarlıq hissi əzab və kompensasiya şəklində təzahür edir.Digər əsas mövzulara və arxetiplərə yadlaşma, fiziki və psixoloji qəddarlıq, dəhşətli tapşırıqda olan personajlar və mistik çevrilmədir.
Kafkanın stili ilk dəfə 1916-cı ildə"Berliner Beiträge"qəzetindən Oskar Valzel tərəfindən "Çevrilmə" və "Ocaqçı" əsərlərini dəyərləndirərkənKleistəbənzədilmişdir.Kafkanınnəsrstilinin təbiəti müxtəlif şərhlərə səbəb olmuş və tənqidçilər onun yazı stilini müxtəlif ədəbi məktəblərə aid etmişdirlər.Misal üçün,marksistlərKafkanın əsərlərini şərh etmək üzərində kəskin şəkildə mübahisə etmişdirlər.Bəziləri onu reallığı dəyişdirməkdə günahlandırmış, bəziləri isə onunkapitalizmitənqid etdiyini hesab etmişdirlər.Əsərlərində ümumi məzmun daşıyan ümidsizlik vəabsurdluqekzistensializminsimvolu kimi görünür.Kafkanın bəzi kitaplarıekzistensializmhərəkatından təsirlənmişdir, lakin onun əsərlərinin çoxu eksperimentalmodernistjanrla əlaqələndirilir. Kafka insanlarlabürokratiyaarasında anlaşılmazlıqlar mövzusuna da deyinmişdir. Uillyam Burrou qeyd etmişdir ki, bu əsərlərində mübarizə, əzab, tənhalıq və münasibət ehtiyacı konsepsiyalarından istifadə olunmuşdur.Bəziləri, məsələnTomas Mann, Kafkanın əsərlərinialleqorikhesab etmişdirlər: vəzifə, təbiət üçün metafizik, tanrı üçün.
Jil DelözvəFeliks Qvattariyəgörə Kafkanın əsərlərindəki yadlaşma və işgəncə mövzuları tənqidçilər tərəfindən həddindən çox vurğulanıb. Onlar hesab etmişdirlər ki, Kafkanın əsərləri daha təmkinli, təxribatçı və ürəkaçandır. Onlar bunu da qeyd etmişdirlər ki, personajların mənasız mübarizəsinə diqqət yetirərək Kafkanı oxumaq onunyumoroyununu üzə çıxarır; Kafka öz problemləri haqqında lazımınca şərh vermir, ancaq insanların problemlərə necə düşdüyünü göstərir. Kafka əsərlərində bədxah,absurddünyalar yaratmışdır.Kafka öz əsərlərinin ilkin versiyalarını dostlarına oxumuşdur və bütün diqqətiniyumoristiknəsrin üzərinə verirdi. YazıçıMilan Kunderabildirmişdir ki, KafkanınsürrealyumoruDostoyevskinincinayətə görə cəzalandırılmış personajlarının təqdimatının əksi ola bilər. Kafkanın əsərlərindəcinayətbaş verməməsinə baxmayaraq, personaj cəzalandırılır.Kunderainanır ki, Kafkanın bu xarakteristik situasiyaları onunpatriarxalailədə böyüməsindən vətotalitardövlətdə yaşamasından irəli gəlir.
Kafkanın hüquqi arxa planının təsirini və uydurmasındaqanununrolunu aydınlaşdırmaq üçün cəhdlər edilmişdir.Bir çox şərhə görəqanunvə qanunauyğunluq əsərlərində vacib yer tutur.Belə ki, əsərlərində qanun sistemi tez-tez despot şəkildə təqdim olunur.Kafkanın əsərlərindəqanununanonim, başadüşülməz gücləri təmsil etdiyi hesab edilir. Onlar fərddən gizlidir, lakin sistemin günahsız qurbanları olan insanların həyatlarını idarə edirlər.Buabsurdistşərhi dəstəkləyən tənqidçilər Kafkanın özünüabsurdkainatla münaqişədə olduğunu təsvir etdiyi misalları istinad kimi gətirirlər. Məsələn, Kafka gündəliyində yazır:
Buna baxmayaraq, Ceyms Houes bildirir ki, Kafkanın "Məhkəmə" əsərindəki məhkəmə araşdırması təsvirlərinin çoxu (onların metafizik,absurd, karıxdırıcı və kabus kimi görünmələri) dövrününAlmaniyavəAvstriyacinayət proseslərinin doğru və məlumatlı təsvirlərinə əsaslanır.Sığortaşirkətində işləməsinə baxmayaraq təcrübəli vəkil kimi Kafka "dövrünün leqal debatlarından dərindən tanış" idi.
Frans Kafkanın "Məhkəmə" romanıQanun nəşriyyatı,"Amerika" romanı isə Bakı Kitab Klubu tərəfindənAzərbaycan dilinətərcümə edilərək buraxılmışdır."Çevrilmə" novellası,atasına ("Atama məktub" adı ilə)və Milenaya yazdığı məktublar ("Milenaya məktublar" adı ilə)da Qanun nəşriyyatı tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.Şərq-Qərb nəşriyyatıKafkanın "Qəsr" romanı və 5 novellasını ("Çevrilmə", "Kənd həkimi", "Akademiya üçün hesabat", "Müğənni Jozefina", "Balaca qadın") "Frans Kafka. Seçilmiş əsərləri" adı ilə buraxmışdır.Bundan əlavə,Qanun nəşriyyatı"Hökm" və "Çevrilmə" novellalarını, pritçalarından nümunələri, gündəliklərindən və çex jurnalisti Qustav Yanouxla söhbətlərindən parçaları "Vəsiyyət" adı ilə buraxmışdır.2017-ci ildə İdiot Yayın Evi Kafkanın "Cəza koloniyası" əsəriniAzərbaycan dilinətərcümə edərək nəşr etmişdir.
Digər məşhurlardan fərqli olaraq Kafkanın adı başqaları tərəfindən nadir hallarda çəkilir. Bunun əvəzinə, onun baxış bucağı və fikirləri qeyd edilir.Professor, ədəbi tənqidçi və yazıçı Şimon SendbenkXorxe Luis Borxes,Alber Kamü,Ejen İonesko,Con Maksvell KutzeevəJan Pol Sartrkimi yazıçıların Kafkadan təsirləndiyini bildirmişdir."Financial Times" qəzeti KafkanınJoze Saramaqoyatəsir etdiyini bildirmiş,yazıçı və redaktor Al Silverman isəCerom SelincerinKafkanın əsərlərini oxumağı sevdiyini qeyd etmişdir.1999-cu ildə 99 müəllif, elmi işçi və ədəbi tənqidçidən ibarət komitet Kafkanın "Məhkəmə" və "Qəsr" romanlarınıXX əsr almandilli ədəbiyyatının ən görkəmli 2-ci və 9-cu romanlarıolaraq göstərmişdir.Sendbenk qeyd edir ki, Kafka bütün dünyada tanınmasına baxmayaraq, onun qəribə stili hələ də önə çəkilməyib.Binqemton Universitetindəalman dilivə müqayisəli ədəbiyyat professoru olan və Kafkanın əsərlərini öyrənən Nil Kristian Peycs deyir ki, Kafkanın təsiri ədəbiyyat sərhədlərini aşır, təsviri incəsənət,musiqivəpopulyar mədəniyyətsahələrinə nüfuz edir.Alman və yəhudi ədəbiyyatı professoru Harri SteynhauerXX əsrdəədəbiyyat cəmiyyətinə Kafkadan daha güclü təsir etmiş yazıçının olmadığını bildirmişdir.Brod bir günXX əsrin"Kafka əsri" adlanacağını demişdir.
Mişel-Andre Bossi Kafkanın qətiyyən sarsılmaz və sonsuz bürokratik kainat yaratdığını qeyd etmişdir. Kafka hüquqi və elmi terminlərlə dolu qərib üslubda yazmışdır. Ciddi kainatının həmçinin uzaqgörən yumoru vardı: "Guya rasional olan dünyanın köklərindəki məntiqsizlik".Kafkanın personajları tələyə düşür, başları qarışır, günahlandırılır, cəhdləri nəticəsiz qalır və onların qeyri-real dünyasını başa düşə bilmirlər. Postkafka uydurmasının, xüsusiləelmi fantastikanınböyük qismi Kafka kainatının mövzularını və qaydalarını izləyir. Bu,Corc OruellvəRey Bredberikimi müəlliflərin əsərlərində görülə bilər.
Aşağıda Kafkanın təsiri ilə yaradılmış əsərlərə misallar verilmişdir:
"Kafkavari" termini Kafkanın əsərlərini (əsasən "Məhkəmə" və "Çevrilmə" əsərləri) xatırladan vəziyyət və konsepsiyaları təsvir etmək üçün istifadə olunur. Əsas bənzərlik insanları məğlub edənbürokratiya, mənasızlıq, disorientasiya və köməksizlik hissi oyadansürreal, kabus kimi mühitdir. Kafkavari qurmada yer alan personajlar labirint kimi qarışıq olan situasiyalardan qaça bilmirlər. Kafkavari elementlər tez-tezekzistensialistəsərlərdə peyda olur, lakin termin artıq ədəbiyyat hüdudlarını açmış, real həyatda qəribə, başadüşülməz, qarışıq, məntiqsiz vəziyyətlər və hadisələri bildirmək üçün istifadə edilməyə başlamışdır.
Bir çoxfilmvə televiziya əsəri Kafkavari stildə çəkilmişdir. Bu stil xüsusiləantiutopikelmi fantastikadarast gəlinir. Bu janrda olduğu hesab edilən əsərlər sırasınaPatrik Bokanovskinin1982-ci il istehsalı "Mələk" filmi, Terri Gilyamın 1985-ci il istehsalı "Braziliya" filmi və 1998-ci il istehsalıneonuar"Qaranlıq şəhər" filmi aid edilir. Başqa janrlarda olub Kafkavari stildə olan filmlər isə "İcarədar" (1976) və "Barton Fink" (1991) filmləridir."Məhbus" və "Alaqaranlıq zona" teleserialları isə Kafkavari stildə olanteleseriallarhesab olunur.
Ümumi və çox geniş istifadəsinə baxmayaraq Kafka tədqiqatçıları terminin düzgün şəkildə istifadə edilmədiyini bildirirlər.Daha doğrusu, müəllif Ben Markus "Atlantika" adlı əsərində Co Fasslerin "Kafkavari olmaq nə deməkdir" əsərindən yararlanaraq deyir: "Kafkanın tipik xüsusiyyətləri dilin təsiredici istifadəsi,fenteziilə reallıq arasında qalan qurma və ümidsizliklə mübarizə duyğusudur".
Frans Kafkanın doğulduğu binaya 1966-cı ildə Karel Hladik və Yan Kapliçki tərəfindən dizayn olunmuş xatirə lövhəsi quraşdırılmışdır.Praqaşəhərində Quadrio ticarət mərkəzinin yaxınlığında 11 metr hündürlüyündə və 42 fırlanan paneldən ibarətFrans Kafkanın başıadlı heykəl quraşdırılmışdır. Heykəlin müəllifiDavid Çernidir. 2003-cü ildə isəPraqaşəhərinin qədim Yəhudi kvartalında Duşni (Müqəddəs Ruh) küçəsində müəllifiYaroslav RonaolanFrans Kafka heykəliquraşdırılmışdır.
Praqada Kafka və onun əsərlərinə həsr olunmuşFrans Kafka muzeyifəaliyyət göstərir. İlk Kafka sərgisi 1999-cu ildəBarselonadaaçılmış, 2002–03-cü illərdəNyu-YorkdakıYəhudi muzeyinə transfer edilmişdir. 2005-ci ilin yayındaPraqadaindiki muzey açılmışdır. Muzeydə bir çox Frans Kafka kitabları, eləcə də, orijinal məktublar, gündəliklər və rəsmlər sərgilənir. Muzeyin kitab mağazasında ziyarətçilər Kafkanın istənilən əsərini satın ala bilərlər.
2001-ci ildəFrans Kafka CəmiyyətivəPraqaşəhəri tərəfindənFrans Kafka mükafatıadlı illik ədəbiyyat mükafatı təsis edilmişdir. Mükafat "mədəni, milli, nitqi və dinitolerantlığahumanist yanaşma və töhfəyə görə,ekzistensialist, vədəsiz xarakterə görə, ümumi insanı inandırıcılığına görə və bizim dövr haqqında fikirləri çatdırmaq qabiliyyətinə görə" təqdim edilir.Seçki komissiyasının üzvləri və alıcılar dünyanın istənilən ölkəsindən ola bilərlər, lakin yaşayan müəlliflərinçex dilindəən azı bir əsəri olmalıdır.Qalib oktyabrın sonunda – Çexiya Dövlət BayramındaPraqanınQədim şəhər zalında 10.000ABŞ dolları, diplom və bürünc kiçik heykəlciklə mükafatlandırılır.
1998-ci ildəSan-Dieqo Dövlət UniversitetitərəfindənKafka layihəsibaşladılmışdır. Layihənin məqsədi Kafkanın son yazılarını tapıb üzə çıxarmaqdır.