Hinduismo

AngHinduismoay isang nananaig na relihiyonngsubkontinenteng Indiano. Ang Hinduismo ay kinabibilangan  ngShaivismo,Vaishnavismo,Śrautaat iba pa. Sa ibang mga pagsasanay at pilosopiya, ang Hinduismo ay kinabibilangan ng isang malawak na spektrum ng mga batas at preskripsiyong mga "pang-araw araw na moralidad" batay sakarma,dharma, at iba pang mga norm ng lipunan. Ang Hinduismo ay isang konglomerasyon ng natatanging mga pananaw na intelektuwal o pilosopikal sa halip na isang hindi mababagong karaniwang hanay ng mga paniniwala.
Ang Hinduismo ay nabuo sa mga iba't ibang tradisyon at walang isang tagapagtatag.Kabilang sa mga direktang ugat nito anghistorikal na relihiyong VedikongIndiang Panahong Bakalat sa gayon, ang Hinduismo ay kadalasang tinatawag na "pinakamatandang nabubuhay na relihiyon"sa mundo.
Ang isang klasipikasyong ortodokso ng mgatekstong Hinduay hatiin sa mga tekstongŚruti("nahayag") atSmriti("naalala"). Ang mga tekstong ito ay tumatalakay sateolohiyang Hindu,pilosopiyang Hindu,mitolohiyang Hindu, mgaritwal, mgatemplong Hinduat iba pa. Ang mga pangunahing kasulatang relihiyoso ng Hindu ay kinabibilangan ng mgaVeda,Upanishad,Purāṇas,Mahābhārata,Rāmāyaṇa,Bhagavad GītāatĀgamas.
Ang Hinduismo na may mga isang bilyong mga tagasunod ang ikatlong pinakamalaking relihiyon sa buong mundo pagkatapos ngKristiyanismoatIslam.
Ang pinakamaagang ebidensiya ngprehistorikong relihiyonsaIndiaay mula pa noong hulingNeolitikosa panahongmaagang Harappan(5500 BCE –2600 BCE).Ang mga paniniwala at mga kasanayan ng panahong bago-ang-klasiko (1500 BCE - 500 BCE) ay tinatawag nahistorikal na relihiyong Vediko". Ang relihiyong Vediko ay nagpapakita ng impluwensiya mula sarelihiyong Proto-Indo-Europeo.Ang pinakamatandangVedaangRigvedana may petsang 1700 BCE –1100 BCE.Ang mgaVedaay nakasentro sa pagsamba ng mgadiyosgaya ninaIndra,VarunaatAgniat sa ritwal naSomaritual. Ang mga handog na apoy na tinatawag nayajñaay isinasagawa sa pamamagitan ng pag-awit ng mga mantra na Vediko ngunit walang mga templo oidolongalam.
Ang ika-9 at ika-8sigloBCE ay nakasaksi ng pagkakalikha ng mga pinakamaagangUpanishad.Ang mga Upanishad ay bumubuo ng teoretikal na basehan ng klasikong Hinduismo at kilala bilangVedanta(konklusyongVeda).Ang mas matandang mga Upanishad ay naglunsad ng mga pag-ate sa papalaking kasidhian ng mga ritwal.Ang mga iba ibang spekulasyongmonistikong mga Upanishad ay sinintesis sa isang balangkas ng teistiko ng sagradong kasulatang Hindu naBhagavad Gita.
Ang pangunahing mga epikongSanskritnaRamayanaatMahabharataay tinipon sa isang tumagal na panahon noong mga huling siglong BCE at mga maagang siglong CE.Ang mga ito ay naglalaman ng mga kuwentongmitolohikatungkol sa mga pinuno at mga digmaan sa sinaunang India at pinasukan ng mga tratadong relihiyosong at pilosopikal. Ang mga kalaunang Purana ay nagsasalaysay ng mga kuwento tungkol samga deva at mga deviat kanilang mga pakikisalamuha sa mga tao at kanilang mga pakikidigma laban sarakshasa.
Ang papalaking urbanisasyon ng India noong ika-7 at ika-6 siglo BCE ay humantong sa paglitaw ng mga bagong kilusangasetikoosharmanana humanon sa ortodoksiya ng mga ritwal.SiMahavira(c. 549 BCE –477 BCE) na tagapagtaguyod ngJainismoat siBuddha(c. 563 BCE - 83 BCE) na tagapagtatag ngBudismoang mga prominenteng ikono ng kilusang ito.Ang Shramana ay nagpalitaw ng konsepto ng siklo ng kapanganakan at kamatayan, ang konsepto ngsamsaraat konsepto ng kalayaan.SinaRadhakrishnan,OldenbergatNeumannay naniniwalang angkanon na Budistaay naimpluwensiyahan ng mgaUpanishad.
Sa mga maagang siglo ng CE, ang ilang mga eskwela ngpilosopiyang Hinduay pormal na kinodigo kabilang angSamkhya,Yoga,Nyaya,Vaisheshika,Purva-MimamsaandVedanta.Ang panahon sa pagitan ng ika-5 at ika-9 na siglo CE ay isang panahong makinang sa pagunlad ng pilosopiyang India dahil ang mga pilosopiyang Hindu atBudistaay yumabong ng magkatabi.Sa mga magkakaibang eskwelang ito ng kaisipan, ang hindu-dualistikongAdvaita Vedantaang umahon na bilang pinakaimpluwensiya at pinakanananaig na eskwela ng pilosopiya.AngCharvakanaateistikongmateryalistikongeskwela ay nakilala sa Hilagang India bago ang ika-8 siglo CE.
Ang kulturang Sanskritiko ay bumagsak pagkatapos ng wakas ngpanahong Gupta. Ang maagang mgamediebalnaPuranaay tumulong na magtatag ng isang nanaig na relihiyoso sa mga bago angliterasiyamga lipunang pang-tribo na sumasailalim saakulturasyon. Ang mga doktrina ngBrahmanikongHinduismo at ng mgaDharmashastraay sumailalim sa isang radikal na transpormasyon sa mga kamay ng mga kompositor na Purana na humantong sa paglitaw ng isang Hinduismo na nanaig sa lahat ng mga mas maagang tradisyon.Sa ikawalong siglong mga palibot na maharalika, si Buddha ay sinimulang palitan ng mga diyos na Hindu sa pujas.Ito rin ang parehong panahon na siBuddhaay ginawang isangavatarniVishnu.
Bagaman angIslamay dumating sa India noong maagang ika-7 siglo CE sa pagdating ng mga mangangalakal naAraboat pananakop ngSindha, ito ay naging isang pangunahing relihiyong noong kalaunangpananakop na Muslim ng subkontinenteng Indiano.Sa panahong ito, angBudismoay mabilis na bumagsak at maraming mga Hindu ang sapilitang inakay saIslam.Ang maraming mga pinunong Muslim o mga heneral nito ng hukbo gaya ninaAurangzebatMalik Kafuray wumasak sa mga templong Hinduatumusig sa mga hindi-Muslim. Gayunpaman, ang ilan gaya niAkbaray mas pumapayag sa ibang relihiyon. Ang ika-17 siglong HindungImperyong Maratha n Indiaang itinuturing na nagwasak ngIslamikong pamumunong Mughalsa India.Sa karagdagan, ang mgaMarathaang itinuturing na mga tagapagtaguyod ng Hinduismo.Ang Hinduismo ay sumailalim sa mga malalalim na pagbabago sanhi ng impluwensiya ng mga kilalang gurong sinaRamanuja,Madhva, atChaitanya.Ang mga alagad ngkilusang Bhaktiay lumayo mula sa mga abstraktong konseptoBrahmanna pinagsama ng pilosopong siAdi Shankaramga ilang siglo bago nito na may kasigasigan debosyon tungo sa mas malalapitang mgaAvatarlalo na sinaKrishnaatRama.