Repùblica Populare de Polònia

Coordinadas:52°13′N21°02′E﻿ / ﻿52.216667°N 21.033333°E52.216667; 21.033333
SaRepùblica Populare de Polònia(inpolonesu:Polska Rzeczpospolita Ludowa) est istadu s'Istadu sotzialistaistabilidu in s'entidade istatale chi atualmente currespondet a saPolòniaa pustis de s'acabu de saSegunda Gherra Mundiale.
Giai a curtzu de su fine de saSegunda Gherra Mundialeis fortzas de s'Esèrtzitu Tedescufiant istadas bogadas dae su territòriu polacu gràtzias a s'arribu de s'Armada Rujade s'Unione Soviètica. Sacunferèntzia de Jaltaaiat santzionadu sa formatzione provisòria de unu guvernu de coalitzione pro-comunista polacu. Medas fiant istados is polacos chi aiant bidu in custu acòrdiu una traitoria, francu de èssere custa solutzione una forma pro acuntentare su cabu sovièticuJosif Stalin. Su guvernu nou istabilidu inVarsàviaaiat ammanniadu su pòdere e in pitzu a duos primos annos suPartidu Operaju Unidu de Polònia(PZPR/POUP), suta su cumandu deBolesław Bierut, aiat pigadu su controllu de su paisu chi si fiat fatu aici parte de su ròdiu de influèntzia de su pòdere sovièticu in s'estu de Europacun sa concluida saSegunda Gherra Mundiale.
A pustis de sa morte deStalinin1953fiat acontèssida inEuropa de s'Estun'època de isastragadura permitende su guvernu de una cambarada prus liberale de is comunistas polacos ghiados daeWładysław Gomułka. Sa Polònia aiat gosadu de unu perìodu de istabilidade relativa in is deghe annos a sighire, ma a sa metade de is annos 1960, aiant comintzadu a aumentare is dificultades econòmicas e polìticas. In su mese de nadale de su1970, su guvernu aiat annuntziadu ispantosamente aumentos fortes in is prètzios de is alimentos fundamentales in unu tentativu de evitare su collassu econòmicu. A totu custu fiat sighida una undada de mobilitatziones populares contra custos aumentos. Su guvernu aiat inchingiadu unu programa econòmicu chi aiat produidu un'artziada subitana in is livellos de vida, ma chi fiat duradu pagu tempus una borta chi fiat comintzda sacrisi de su petròliu de su 1973. In in annos 1970 su guvernu deEdward Gierekfiat istadu fortzadu a sa fine a artziare is prètzios, cosa chi aiat batidu a un'undada noa de protestas pùblicas.
Custu ciclu aiat paradu cun sa nùmena in su 1978 deKarol Wojtyłacomente a. Custa eletzione no ispetada aiat tentu un'efetu eletrizadore subra s'opositzione a sucomunismuin Polònia. A cumintzu de su mese de austu de su1980, un'undada noa de manifestatziones ghiada dae s'eletritzistaLech Wałęsa, intre àteros, fundadore de su sindacadu indipendente "Solidarność", aiat fortzadu a su guvernu deWojciech Jaruzelskia decrarare sa lege martziale in su mese de nadale de su1981portende a presone a sa majoria de is cabos de s'opositzione. Unu cambiu fiat comente si siat giai inevitàbile. Cun is reformas deMichail Gorbačëvin s'Unione Soviètica, s'aumentu de sa pressione a banda de saCrèsia catòlicae de is sindacados, impare a dèpidu èsteru massitzu, su guvernu de is comunistas si fiat bidu obrigadu a negotziare cun s'opositzione. In su1988, sa Mesa de Negòtzios aiat alteradu de su totu s'istrutura de su guvernu polacu e de sa sotziedade sua. In su mese de abrile de su1989,Solidarnośćfiat istadu legalizadu e ddi fiat permìtidu de partetzipare a sas eletziones imbenientes. Is candidados suos aiant otentu sa vitòria. In su1990, Jaruzelski aiat renuntziadu a su mandadu suo. Ddi fiat sutzèdiduLech Wałęsain su mese de nadale. Cara a sa fine de austu de s'annu a sighire, giai si fiat formadu su guvernu deSolidarność, e in su mese de nadale Wałęsa fiat istadu elèghidu presidente mudende·si sa Repùblica Populare de Polònia in s'atualeRepùblica de Polònia.