San-Marino

San Marino(it.San Marino) və ya rəsmi adı iləSan Marino Respublikası(it.Repubblica di San Marino) —Cənubi Avropadaanklavmikrodövlət. San-Marino dörd tərəfdənİtaliyailə əhatə olunmuşdur. PaytaxtıSan Marino, ən böyük şəhəriDoqana, ümumi sahəsi 61.2 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 33.000 (2018) nəfərdir. Dövlət quruluşuparlamentli respublika, dövlət diliitalyan dili, pul vahidiavrodur. Burada əsasən kimya sənayesi, xammal, şərab növləri, maşınqayırma və s. inkişaf etmişdir.
San Marino ordusu dünyanın ən kiçik ordularından biridir və cəmi 225 əsgəri vardır. Ordunun vəzifəsi sərhədlərin patrul keşiyini çəkmək, hökumət binalarını qorumaq, cinayətkarları tutmaqda polisə kömək etmək və ölkəni müdafiə etməkdir. San Marinonun 700 nəfər şəxsi heyəti olan polisi vardır.
San Marino Qalasıdünyanın ən köhnə ölkələrindən biri olan və ən köhnə respublikası olan San Marino, 3 sentyabr 301-ci ildəRoma İmperatoruDiokletianınXristianlara qarşı tətbiq etdiyi işgəncədən qaçan Xristian bir daş ustasıMüqəddəs Marinusvə ətrafına toplananlar tərəfindən qurulmuşdur.
1503-cü ildə bir müddət Cesare Borgia tərəfindən işğal edildi. 1631-ci ildə Papalıq tərəfindən müstəqilliyi tanınmışdır. 1739-cu ildə PapaXII Klementinordusu tərəfindən işğal edildi. 1797-ci ildə Napoleonun işğalından kapitan-qəyyumlardan biri olan Antonio Onofri sayəsində qurtulmuşdu. 1815-ci ildəVyana konqresi, San Marinonu bir dövlət olaraq tanımaya davam etdi. San MarinoCüzeppe Qaribaldininbirləşmə hərəkatına da qoşulmamışdı.Abraham LinkolnSan Marinonun fəxri vətəndaşı titulu daşıyırdı.
1915-ci ildə İtaliya-Avstriya döyüşündə San Marino bitərəf olduğu üçün İtaliya tərəfindən telefon xətləri kəsilmişdi. San Marino, 1923dən 1943ə qədərSan Marino Faşist Partiyası(PSK) hakimiyyəti altında idi. Səhvən 17 sentyabr 1940 tarixində İngiltərəyə müharibə elan edilməsi xəbərinə baxmayaraq,İkinci Dünya müharibəsivaxtı San Marino bitərəf qaldı.İtaliyadaBenito Mussolininindevrilməsindən sonra, yeni hökumət müharibədə tərəfsizliyini elan etdi. Buna baxmayaraq Britaniya hava qüvvələri tərəfindən 26 iyun 1944-cü ildə bombalandı. Ən az 35 vətəndaş əməliyyatda öldürüldü. Müttəfiq qüvvətlərQot xəttinəgeri çəkilərkən, San Marino minlərlə mühaciri qəbul etdi. Sentyabr ayı, 1944-cü ildə, San MarinoNasist Almaniyasıtərəfindən işğal edildi, lakinSan Marino döyüşündəməğlubiyyətə uğradıldı. 1945–1957-ci illərdə San Marino dünyadakı ilk demokratik seçilmiş kommunist hökumətə sahib oldu.1988-ci ildəAvropa Şurasının, 1992-ci ildəBMTninüzvü olmuşdur.
San Marino, İtaliya torpaqları içərisindəkiEmiliya RomanyavəMarkeregionları arasında olan biranklavdır.Adriatik Dənizisahilindən 10 kilometr qərbdə yerləşir, ölkənin tək qonşusuİtaliyadır. PaytaxtıMonte TitanoüzərindəkiSan Marinoşəhəridir. Ölkə, AvropadaVatikanvəMonakodansonra ən kiçik ölkədir. San Marino dağlıq ölkədir.
Ölkədə İtaliya yarımadasında effektiv olanAralıq dənizi iqliminəsahibdir. İlıq yayları, sərin qışları olur.
San Marino çox partiyalı, demokratiya ilə idarə olunan bir demokratik respublikadır. Dövlət başçısı iki nəfərdən ibarət kapitan-qəyyumlardır. Bu kapitanlar hər 6 ayda bir baş tutan seçkilərlə yenilənir. Kapitan seçkiləri Böyük Şurada reallaşır. Böyük Şuranın 60 üzvü 5 il üçün sərbəst seçkilərlə iş başına gəlməkdədir. İdarəedici qüvvə hökumətdir. Məhkəmə sistemi müstəqildir. Ölkə Avropanın ən köhnə konstitusiyası olan 1600 tarixli bir konstitusiyaya malikdir. İcra vəzifəsini iki kapitan yerinə yetirir. Bu sistem 1243-cü ildə formalaşıb. Dünyada ən çox qadın dövlət başçısı görmüş ölkədir.
San Marino şəhər istisna olmaqla 8 bələdiyyədən ibarətdir: Akkuaviva, Borqo-Macore, Kezanuova, Domanyano, Faetano, Fiorentino, Montecardino, Serravalle.
Ölkə 61.2 km² olmağına baxmayaraq 290 kilometrlik bir quru yolu şəbəkəsi var və bunun böyük qisimini şoselər meydana gətirər. San Marinonun nömrələrdə istifadə etdiyi kod "RSM"dir. Ölkəyə giriş çıxışların böyük qisimi quru yolu ilə edilsə də ölkədə Federico Fellini Beynəlxalq Havalımanı adında bir havalımanı da vardır və bir çox Avropa ölkəsinin böyük şəhərlərindən San Marinoya birbaşa reyslər vardır. Ölkənin dənizə sahili olmadığı üçün limanı da yoxdur.
San Marino Ordusu milli mərasimdə Monte Titano üzərində olan San Marinonun Üç Qülləsi ölkənin işarələrindən biri olub həm ölkə bayrağı həm də gerbində var. Bu qüllələrdə istehsal olunan şokolad və keks olduqca məşhurdur.
İtaliya ilə birgə San Marinoda ən məşhur idman futboldur. Ölkədəki futbol klubları San Marino Futbol Federasiyasında birləşib. Təxminən on beş komanda San Marino liqasında yarışır. San Marino Calcio adında bir klub da İtaliya Futbol Federasiyasına bağlı olaraq Seria C2 liqasında oynamaqdadır. San Marino Milli Futbol Komandası ilk qeyri-rəsmi oyununu 1986-cı ildəKanadaOlimpiada Komandası ilə oynamış və 1–0 məğlub olmuşdur. İlk rəsmi oyununu 14 noyabr 1990 tarixində Avropa Futbol Çempionatı üçünİsveçrəilə oynayan San Marino bu oyunda 4–0 məğlub olmuşdur. Ölkədə ikinci əhəmiyyətli idman olanFormula 1, dünya tərəfindən məşhur San Marino Qranprisində keçirilir.
San Marino mətbəxi İtalyan mətbəxi ilə qüvvətli bir bənzərlik daşıyır. Xüsusilə arasında olduğu Emilia-Romanya və Marke bölgələrinin mətbəxinə bənzəyən San Marino mətbəxinin ən xüsusi yeməyi San Marinonun Üç Qülləsində hazırlanan şokoladlı kekslərdir. Həmçinin ölkədə kiçik bir şərab sənayesi vardır.
Ölkə son illərdə turizmdə böyük inkişaf yolu keçmişdir. San MarinoAvropa Birliyinəüzv olmamasına baxmayaraq pul vahidi olaraqAvronuistifadə edir. Avrodan əvvəl İtalyan lireti və San Marino liretini istifadə edən ölkə Avronun Avropa Birliyinin rəsmi pul vahidi olması və bu səbəblə İtalyan liretinin dövriyyədən yığışdırlması nəticəsində İtaliya ilə birlikdə Avroya keçmişdir. Ölkənin ümumdaxili istehsalın əhəmiyyətli payı — 50% ilə turizmə düşür. 2009-cu ildə 2 milyon nəfər ölkəni ziyarət etmişdi.San Marinonu hər il 3 milyondan çox insan ziyarət etməkdədir. Geri qalan hissəsi isə bankçılıq, elektronik və dulusçuluq kimi iqtisadi fəaliyyətlərə aiddir. San Marino əhalininin əhəmiyyətli bir hissəsi əkinçiliklə məşğul olmaqdadır. Ölkə kənd təsərrüfatı sektorunda ən çox pendir və şərab istehsal edir. San Marinonun çap etdirdiyi pullar və markalar kolleksiyaçılar tərəfindən rəğbət görür. Ölkə Kiçik Avropa Məktub Birliyinə üzvdür.
Hər il milyonlarla insanın ziyarət etdiyi San Marino bir düzənliyin ortasında yüksələn böyük bir qayanın üzərinə qurulmuşdur. Orta əsrlərdən qalma bürcləri,San Françesko kilsəsi,Müqəddəs Marinonunmüqəddəs əşyalarının sərgiləndiyi muzey və hökumət evi San Marinonun görülməyə dəyər yerlərindən sayılır.
Təxminən 32.500 nəfərlik ölkə əhalisinin 4800-ü xaricidir və onların çoxuİtaliyavətəndaşıdır. Təxminən 12.000 nəfər San Marinolu da xaricdə, xüsusilə də İtaliyada yaşayır. San Marinoda danışılan dil İtalyancanın Romanyol ləhcəsidir. Xalqın çoxu Roma Katolik Kilsəsinə bağlıdır. Çox az yəhudi var.2011-ci ilə görə dini bölgü: