Yeni padşahlıq (Misir)

Qədim dövrvə ya Qədim Misirin "Yeni dövr" adlandırılan zaman kəsiyi e.ə. 1550 – 1070 ci illəri əhatə edir, fironlar dövranı kimi səciyyələndirilir.
Təxminən 500 illik zamanı əhatə edən bu dövr özünü hökmdar fironlar tərəfindən inşa etdirilmiş saysız-hesabsız qalalar, məbədləri, fateh yürüşləri ilə xarakterizə edir. Bu dövrIII Tutmostərəfindən aparılmış Megiddo, 300 il sonraII Ramzestərəfindən aparılmışKadeş döyüşü, eləcə də firon dəfnləri ilə yaddaşlarda qalmışdır. Bu dövrə aid bir çox mumiyalar, eləcə dəII Amenofisəməxsus qəbir yaxşı qorunmuş şəkildə günümüzə gəlib çıxmışdır. Qədim dövrə XVIII, XIX və XX manefon sülalələrinin fironlarının hökmranlığı təsadüf edir. Qədim dövr  ölkənin yadellilər tərəfindən işğalından sonra öz yeriniÜçüncü aralıq zamankəsiyinə vermiş olur.
Sosial partlayışlara gətirib çıxartmış daxili çəkişmələr XII sülalənin süqutu və ölkənin qəsbkar hiksoslar tərəfindən qarət edilməsi ilə nəticələnmiş olur. E.ə. 1640 cı ildə ölkənin böyük bir hissəsi, xüsusən şimalı qəsbkar hiskosların əlinə keçmiş olsa da cənub ərazilər Fiv ətrafında birləşərək müqavimət nöqtəsinə çevrilmiş olur.I TaavəII Taanınhökmranlığı dövründə Fiv və Avaris arasındakı qarşıdurma açıq-aşkar münaqişəyə çevrilmiş olur.Kamosundövründə (e.ə. 1555 – 1552) fivlilər qüvvə toplayaraq hiksosları qovmaq üçün lazımi hazırlıqlar görülmüş olur.
Nəhayət e.ə. 1552 ci ildə fironI Ahmostərəfindən Aravis tutularaq Qədim Misirinhiksoshökmranlığına son qoymuş olur. Uzun-uzadı həmlələrdən sonra e.ə. 1552 ci ildə isəhiksoslarınmüqavimətiniFələstindəŞaruhena yaxınlığında qırmış olur. BeləlikləQədim Misirinparlaq "Yeni dövrü" – Qədim dövr (e.ə. 1552-1069) başlanmış olur. Bütün nubiylilərin və Tetian üsyanlarını yatirdaraq öz sülaləsinin hakimiyyətini bütün Misirdə bərqərar etmiş olur.
Yaxmosun vəfatından sonra azyaşlı oğluI Amenhotep(e.ə. 1527-1506) anasıAhmos-Nefertarininqəyyumluğunda hakimiyyətə gəlmiş olur.I Amenhotepyerinə xələf qoymamış öldükdən sonra, onun anasıAhmos-Nefertaritaxta qızı Mutnofretin ərini, kürəkəniTutmosuoturdur.I Tutmosunölkənin şimalında aparmış olduğu irimiqyaslı yürüşlər nəticəsindəYaxın Şərq,FələstinvəSuriyatalan edilmiş, Fərat çayına qədər ərazilər qəsb edilmiş olur. "Yeni dövrdə" möhtəşəm tikililərin inşasına bir o qədər də fikir verilməmişdir. Demək olar ki bu dövrdə heç bir ehram tikilməmişdir. Fironların dəfni əsasən ucuz başa gəlinən daldalı qayalıqlar arasında və ya mağaralarda həyata keçirilmişdir.
XVIII sülalə fironları dünyada aparıcı rola malik olmuşdurlar. ÇariçaHaçepsutunhökmranlığı zamanında  (e.ə. 1489-1468) Qədim Misirin dirçəlişi sona çatmış olur. O, imperiyanın sərhədlərini genişləndirmiş, şəxsən Nubiya və Fələstin üzərinə yürüşlərdə  döyüşərək iştirak etmişdir. Hiksonlar tərəfindən dağıdılmış Luksor və Karnak abidə və monumentlərini bərpa etdirmişdir. Qonşu məmləkətlərlə ticarəti inkişaf etdirmişdir. Bu dövrü həm də elm və mədəniyyətin, istehsal vasitələrinin (üfüqi toxuculuq dəzgahlarının kütləvi tətbiqi) intibah dövrü adlandırmaq olar. Deyr əl-Bəhridəki gözəl memarlıq abidəsi olan Coser-Coser məbədi məhz bu dövrün məhsuludur.HaçepsutunxələfiIII Tutmos(e.ə. 1468-1436) zəmanəsinin qüdrətli fateh-fironu – Qədim dünyanınNapoleonukimi xatırlanır. Analğı və eyni zamanda xalası (bibisi)Haçepsutunvəfatından sonraIII Tutmostaxta oturduqdan dərhal sonraFələstinvəSuriyaüzərinə yürüşlərə başlamış olur.
Bu dövrdə,III Amenofisinzamanında TebeninAmunrahibləri mövqelərini daha da möhkəmləndirmiş olurlar. Çar  Memfizdəki köhnə iqamətgahına qayıdaraq, digər tanrılara:Hathor,Mut,SobekvəAtoninaclarını bərpa etmiş olur.Exnaton(e.ə. 1372 – e.ə.1354) atasıIII Amenhotepinölümündən sonra XVIII sülalənin IX fironu olur. Bu dövrdə Misirdə hakim inanc baş tanrı hesab olunanAmonainam idi və Amon rahibləri hakimiyyətdə iradə sahibi idilər. Fironlar hər hansı bir işə başlarkən mütləq kahinlərin öncəgörmələrini və fikirlərini nəzərə alırdılar. Lakin bütün bunlara baxmayaraq hələ də tam bilinməyən səbəblərdən IV Amenhotep hakimiyyətinin ilk illərində digər yaradıcıları inkar edərək, yalnız Günəş tanrısıAtonutək yaradıcı kimi qəbul edir və verdiyi qanunla xalqın da buna əməl etməsinin vacibliyini bildirir. Karnak məbədlərini bağlayaraqAmonkahinlərini vəzifədən uzaqlaşdıran Amenhotep e.ə. 1366-cı ildə Amona sitayişin güclü olduğu Fiva şəhərini tərk edir və indiki Tel əl-Amarna şəhərində yeni ibadət mərkəzi yaradır. Yeni inancın şərəfinə həmin mərkəzi Axetaton, yəni "Günəş üfüqü" adlandırır. Öz adı – Amenhotep "Amon məmnundur" mənasını verdiyi üçün onu dəyişdirərəkExnaton– "Günəşə sərfəli" qoyur. FironExnatonlayanaşı onun ailə üzvləri və saray əyanları da adlarını dəyişirlər və getdikcə Atona inam genişlənir.
LakinExnatone.ə. 1347 ci ildə öldükdən sonra onun öz rahibi Eye və sərkərdəsi və Exnatonun azyaşlı xələfi Tutanhatonun (sonralar adı dəyişdirilərəkTutanhamon(e.ə. 1347—1337) edilmişdir) regenti Horemheb tərəfindənAtonkultu-Atonizmqadağan edilir. Paytaxt təzədən Fiv şəhərinə köçürülür. Exnaton dönmüş – heresi (yun.αἵρεσις, haíresis „seçim, başqa seçim") elan edilir.
GəncTutanhamununtələsik ölümü XVIII sülalənin sona yetməsi ilə nəticələnmiş olur. Hakimiyyət öncəEyeyə, sonra isə Haremhabın (e.ə. 1333–1305), daha sonra e.ə. 1292 ci ildə isə qocaman vəzirI Ramzesin(e.ə. 1305—1303) və onun xələfiI Setinin(e.ə. 1303—1289) əlinə keçir.I Ramzesvə sərkərdə Haremhabın səyləri nəticəsindəI Setiilə XIX sülalə hakimiyyəti bərqərar olur. Bu dövr misirlilərləhettlərarasındaSuriyauğrunda cəkişmə yüksək həddə çatmış olur. Hökmranlığının ilk illərində e.ə. 1290 ci ildəSuriyavəLiviyaüzərinə hərbi yürüşlər keçırmişdir.I Setiöldükdən sonra yerinə oğluII Ramzes(e.ə. 1289—1224) keçmiş olur.II Ramzese.ə. 1284 cü ildəKadeş döyüşündəmisir ordusunu hettlərin tələsindən qurtarmağa nəsib olur. Təkrarən e.ə. 1270/1269 cu illərdə hettlər üzərinə hücum edərək hett çarıIII Hattuşilisülh müqaviləsinə vadar edir. Bu sülh sazişi günümüzə qədər gəlib çıxmış ən qədim sazişlərdən biri sayılır.II Ramzeszəmanəsinin qurucu fironlarından sayılır. O, bir çox məbədlərin o cümlədənƏbu Simbelin, Per-Ramzes iqamətgahının sifarişçisi olmuşdur.
II Ramzesdənsonra Misirin getdikcə süqutu baş verir. Tarixi sənədlərdə bu "Dəniz xalqlarının" Balkanlardan,Kiçik Asiyadanköç etmələri ilə əlaqələndirilir.II Ramzesinon üçüncü oğluMerenptah(e.ə. 1224—1204) "Dəniz xalqlarına" qarşı dəniz döyüşlərində müqavimət göstərmişdir. Lakin vəziyyətin sabitləşməsi XX sülalə fironuSetnaxın(e.ə. 1186–1069) hakimiyyəti dövründə mümkün olur.
XX sülalənin ilk fironuSetnaxhaqqında çox az məlumat vardır. Onun xələfiIII Ramzes(e.ə. 1184—1153) "Dəniz xalqlarının" qoşun və donamnasını və onların liviyalı müttəfiqlərini məğlub etmişdir.III Ramzesinılümündən sonra bütün sülalə fironları Ramzes adlandırılmağa başlanılmışdır. Bu sülalə Ramzeslər də adlandırılmışdır.  E.ə. 1069 cu ildəXI Ramzesinılümü ilə XX sülalə süqut etmiş olur və e.ə. 1069-664 cü illəri əhatə edənÜçüncü aralıq zamankəsiyinə keçmiş olur.