Basa Papiamento

Basa PapiaméntuutawaPapiaméntoutawaCuraçulenoutawaCurasseseiku basa kang dipituturaké ingKapuloan ABCing tlatah Karibia. Basa iki duwé status resmi ing laladanArubalanCuraçaolan dadi salah sawijining basa kang diakoni ing laladanBonaire.
Basa iki dhedhasar saka basa-basa Afrika lanbasa Portugis, kalebu basa-basa liyané kaya tabasa Landa, basa-basa Indhian Amérika,basa Inggris, lanbasa Spanyol. TembungPapiaméntodhéwé dhedhasar tembungpapiautawapapeo(gunemanutawaomongan). Basa iki undha-undhi karoPapia Kristangkang dipituturaké ingMalaysialanSingapuralanKréol Ujung Verde.
Basa Papiamento andhuwé rong dhialèk , yaikuArubalanCuraçaoandBonaire, mligané ing tetembungan lan swara.Antaraning Curaçao lan Bonaire uga ana prabéda sanajan sithik.
Basa Papiaméntu iki uga anduwé rong cara panulisan. CaraArubalan caraCuraçao. Cara Aruba dhedhasar panulisanébasa Spanyol, sawatara cara Curaçao dhedhasar saka uniné basané.
For example:
Ana rong rupa pangéjan ing Basa Papiamento: éjan dhedhasar swara ing Curaçao lan Bonaire, lan an éjan dhedhasar étimologi ing Aruba.
Swara ing basa Papiamento dhedhasar saka swara Roman-Iberia, nanging pangaruh Landha uga ana ing swara kaya ta:ee/eː/,ui/œy/,ie/i/,oe/u/,ij/ei/ɛi/,oo/oː/, lanaa/aː/.
Papiamento andhuwé sangang swara.Sawetara pangéjan ing Curaçao andhuwé siji sandi kanggo saben swara.
Ana dhialèk-dhialèk ing pulo iku dhéwé.
Salah siji tuladhané yaiku tembung Aruba, "dolor" ("lara"), kang artiné padha ing vèrsi  Curaçao, nanging bédha panulisan. Ing pérangan-pérangan liya ing pulo iku aksara R ora kawaca lan uga ditulis tanpa R.
Basa Papiamento iku salah siji saka rong basa ing dunyakang mbédhakaké antaraning tekanan lan nada swara ing tetembunganélan uga siji-sijiné ing dunya kang nganggo tekanan lan uga nada swara.
Tembung-tembung guru wilangan kang dipungkasi ing swara ditekan saka guru wilangan pérangan nganti pamungkas tembung; akèh-akèhané kang pungkas ing anuswara uga ditekan ing guru wilangan paling mburi. Nanging ana kinacèk. Nalika ana tembung kang mlèncèng saka aturan-aturan mau,swara kang ditekan iku kudu diwènèhi tetenger. Nanging kerep diowahi ing panulisan ora resmi.
Tetembungan Basa Papiamento duwé pola nada kang bédha-bédha. Miturut riset basa, ana rong kelas tembungan; yaiki kang nada munggah lan nada mudun ing guru wilangan kang ditekan (stressed).Kelompok kang kaloro nyakup tembung kriya kang duwé rong guru wilangan. Nada ing tembung2an iku bisa molah-malih deleng kaanan-kaanan kaya ta ukara iku tembung prèntah, pitakon utawa paneges.
Tetembungan Basa Papiamento duwé pola nada kang bédha-bédha. Miturut riset basa, ana rong kelas tembungan; yaiki kang nada munggah lan nada mudun ing guru wilangan kang ditekan (stressed).Kelompok kang kaloro nyakup tembung kriya kang duwé rong guru wilangan. Nada ing tembung2an iku bisa molah-malih deleng kaanan-kaanan kaya ta ukara iku tembung prèntah, pitakon utawa paneges.
Nada kang gumanti ing Basa Papiamento uga bisa mbédhakaké arti lan fungsi paramasastrané: kaya ta tembung aran 'para' (PA-ra:manuk) lan tembung kriya 'para' (pa-RA:adegormandeg)
Panyatur basa Papiamento ugamultilingual, bisa Basa Landa, Inggris lan Spanyol.  Basa Papiamento awit  Mèi 2003 dadi basa resmi ingAruba.sawentara ingAntila Landa(kang dumadi sakaBonaire,Curaçao,Saba,Sint EustatiuslanSint Maarten) Papiamento dadi salah sawiji basa resmi ing tanggal 7 Maret 2007.Samubaré Antila Landa dijèrké, dikara basa iki dikukuhaké manèh ing jeneng tlatah anyarKaribia Landa(pérangan nagara Landa, lan uga Bonaire, Saba lan Sint Eustatius),nganti 11 Januari 2011; awit iku, mung ing Bonaire basa iki diakoni,
Papiamento uga dipituturaké ing NegaraWalanda, mligané ing Saba lan Sint Eustatius, uga ing St. Maarten, déning  wong saka Aruba, Bonaire and Curaçao.
Pangaruh gedhé dhéwé ing Basa Papiamento saiki mligané saka Basa Spanyol Venezuela lan Inggris Amérika. Molah-malih tembung antaraning Basa Papiamento, Spanyol, Landa lan Inggris wis dadi prakara lumrah. Nanging prakara iki dianggep dadi ancaman kanggo nguri-nguri aslining rasa Afrika utawa Kréol ing basa Papiamento.
Bab iki mbèbèraké bandhingan tetembungan antaraning Portugis, Papiamento lan basa-basa Kréol Portugis ing Gini Bissau lan Ujung Verde. Basa Spanyol lan Katalan uga diimbuhaké dadi bandhingan.
*DhialèkKréol**Cara panulisan ing tuladha iki:ALUPEC***Tetembungan Portugis kang digawé ing kréol.