Tailand

Tailandvə ya rəsmi olaraqTailand krallığı(Pratet Tai,tayราชอาณาจักรไทย[râːtɕʰa ʔaːnaːtɕɑ̀k tʰɑj]) —Hind-Çinyarımadasında dövlət.Monarxiyaquruluşuna malikdir. Digər yarımada dövlətlərinə görə nisbətən inkişaf etmişdir. Adı bir vaxtlarSiyam Krallığıolan ölkə 1939-cu ildə Tailand adlandırılmışdır. PaytaxtBanqkokuntai dilindəki mənası "mələklər şəhəri"dir. 200 il bundan əvvəl kiçik bir balıqçı şəhəri olaraqSiyam Krallığınınpaytaxt qurulan şəhəri, indiAsiyanınən böyük şəhərlərindən biridir.
Tailand 4 ölkə ilə həmsərhəddir –Kamboca,Laos,MyanmavəMalayziya. 513,000 km² sahəsi ilə 51-ci, 66 milyon nəfər əhalisi ilə isə 20-ci yerdədir.
Tailandda idarəetmə formasıkonstitusiyalı monarxiyadır.
Tailand iqtisadiyyatı adambaşına düşənÜDMgöstəricisinə görə 20-ci, nominalÜDMhəcminə görə isə 27-ci yerdədir.İstehsal,kənd təsərrüfatıvəturizmölkə iqtisadiyyatının aparıcı sektorlarıdır.
Tailand Krallığınındövlət rəmzləri:Tailand bayrağı,Tailand gerbivəTailand himnidir.
Tailandıncoğrafi kordinatları 5°36' və 20°28' şimal enliyi ilə 97°20' və 105°35' şərq uzunlu arasında dəyişir. Ümumi ərazinin 2,23 min km² dəniz zonasına aiddir. Ərazinin qərbdən şərqə doğru maksimal uzunluğu 780 km, şimaldan cənuba doğru isə — 1650 km-dir. Cənub-qərbdən ölkə ərazisiniAndaman dənizininsuları yuyur. Cənubdan və şərqdən isəCənubi Çin dənizininSiam körfəziilə həmsərhəddir. Sahil xəttinin ümumi uzunluğu 3 219 km-dir. Dəniz sahili ərazilərdə düzənlik və bataqlıqlaşmış relyef üstünlük təşkil edir.Malayyarımadasının qərb sahillərində düyü əkələn körfəzlər və kiçik çayların estuariləri ilə çox parçalanmış.Siam körfəzininKambocailə olan sərhəddindəÇanqvəKut adasıyerləşir.MalayyarımadasınınSamuyvəPhanqan adalarıTailanda məxsusdur. Andaman dənizində isə Surin,SimilanvəPxuketadaları yerləşir.
Tailandın şimalında, qərbində və cənubunda yerləşən dağ sistemləripaleozoygeosinklinalınaaiddir.Cənubi asiyaqırışıqlığınamezozoydayenidən aktivləşmişdir. Dağlarpaleozoyvətriasıneffuzivəhəng daşlarından, qum daşlarından vəşistlərindəntəşkil olunmuş. Ölkənin şimal-şırqində yerləşənKorat yaylasımezozoyunqumdaşlarından ibarətdir. Tailandın mərkəzində tektonik çökmə yerləşir. Ərazikaynozoyunçöküntüməhsulları ilə örtülmüş (5–7 km). Bu çökmə ərazidə Menam düzənliyi və Siam körfəzininşelfhissəsi formalaşmış.Tailand ərazisindəkarstrelyef formaları geniş yayılmış.Mağaralarüstünlük təşkil edir. Mağaraların çoxubuddizminmüqəddəs məkanları hesab olunur. Ən böyük mağaralardan biri — Pxravanqdenqdir. Uzunluğu 13,5 km-dir.
Mezozoyqranitləri böyükqalayyataqları ilə əlaqəlidir (1220 min ton)).Volframehtiyatlarının miqdarı 20 min tondur.Paleozoystrukturlarındastibium,flüorit,qurğuşun,sink,barit,dəmir filizigeniş yayılmışdır. Mərkəzdə və cənubda qonur vədaş kömürehtiyatları var. Qərbdə rubin vəsapfiryataqları aşkar olunub.
Ölkə ərazisinin yarıdan çoxuallüvialdüzənliklərdən ibarətdir. Bunlardan ən böyüyü — Menam düzənliyidir. Menam düzənliyi ölkənin mərkəzində,Çaupxrayaçay vadisi boyu yerləşir. Çayıngətirməməhsulları hesabına quru ərazi ildə 2–3 metrSiam körfəzinədaxil olur. Düzənlik rayonlar şimaldanLuanqpxabansilsiləsinin cənub hissəsi vəPxipannamön dağları ilə əhatələnir. QərbdəKxuntxan,Tanentaunci vəBilausilsilələri yerləşir. Bu silsilələr meridianal istiqamətdəMalayyarımadasında uzanır. Tailandın şimal-qərb hissəsində ölkənin ən yüksək zirvəsi —Doyintanon dağı(2559 m) yerləşir. Şərq hissədə yerləşən Korat yayalası ölkə ərazisinin ¼-ni tutur.Yaylaölkə daxilinə doğru tədricə yüksəlir vəDanqrek,Fufanalçaq dağları formalaşır.Kra bərzəxindəncənubda,Malayyarımadasında kiçik düzənliklər və alçaq dağlar üstünlük təşkil edir. TailandınAndamandəniz sahilləri kəskin parçalanmışdır. Adalar, qayalıqlar və sualtıriftlərmövcuddur.
CənubŞərqi Asiyadamərkəzi mövqe tutmasına, şimaldan cənuba doğru böyük məsafədə uzanmasına görə Tailand müxtəlifiqlimxüsusiyyətlərinə mlikdir. O üzdən əsas məhsul yığımı il ərzində bir neçə dəfə həyata keçirilir.Turizmmövsümi il boyu davam edir.
Tailand üçünsubekvatorialvəmusson iqlimixarakterikdir. Orta illik temperatur +13 °C-dən aşağı düşmür və nadir hallarda +40 °C-ni keçir. Ən isti aylar aprel vəmaydır. Ölkənin şimalında iqlim nisbətənkontinentaldır. Sutkalıq temperatur bu ərazilərdə maksimum olur. Dağlıq ərazilərdə qışda temperatur 10–15 °C düşür. Düzənlik ərazilərin orta temperaturu + 22— +29 °C-dir. Tailandın cənub bölgələrinin iqlim şərtləri daha yümşaqdır. Malay yarımadasında orta aylıq temperatur + 27— + 29 °C-dir.
Şimal və cənub rayonlarında 3 mövsüm müşahidə olunur — isti və quru qış; qızmar və quru yaz; qızmar və rütubətli yay-payız. Cənubda isə 2 mövsüm ayrılır — rütubətli,tayfunluyay və az rütubətli qış.
2005-ci ilə olan məlumata görəmeşələrölkəərazisinin 28,4 %-ni təşkil edir. 1965-ci ildə bu göstərici 60 % olmuşdur. Əsas meşə örtüyünün qırılması nəticəsində ərazidə ikinci dərəcəliakasiyasavannaları, eləcə dəevkaliptağaclarıformalaşıb. 1989-cu ildən ölkədə meşə qırımının həcmi kəskin azaldılmışdır.
Fauna rayonlaşdırmasına görə Tailand Hind-Malay zoocoğrafi zonasına daxildir. İri heyvanlardanAsiya filini,Malay ayısını,yəhərli tapirı,çöldonuzunumisal göstərmək olar.Yırtıcılardanpələng,leopard,panter,benqal pişiyiüstünlük təşkil edir.
Tailand ərazisində ilk dövlətlər I-II əsrlərdə yaranmağa başlamışdır.Tailərinüstünlük təşkil etdiyi ilk böyük dövlət XII əsrin sonu-XIII əsrin əvvəllərində yarandı vəSukotai dövlətiadlandı. XIII əsrin ortalarından sonra Tailand ərazisindəSiam dövlətiyarandı. Ölkə Tailand adını yalnız 1932-ci ildə baş vermiş dövlət çevrilişindən sonra aldı.
XIII əsrdən əvvəltay krallıqlarışimalda yerləşən yaylalarda hakimiyyət sürürdü. Bu dövlətlərəLannatayınsələfiHiran krallığıvə müasirÇin Xalq Respublikasıərazisində yerləşən Kenhun krallığı daxil idi.Sukxotayuzun müddətKxmer imperiyasınıntəsiri altında olmuşLavo krallığının(indiki Lopburi) tərkibində ikən ticarət mərkəzinə çevrilmişdi.TaylarınYuxarıÇaopxraya çayıvadisinə miqrasiyası uzunmüddətli bir proses idi.
Müasir tarixşünaslarınSukxotayınKxmer imperiyasındanayrılmasının1180-ci ildə başladığını irəli sürürlər.Sukxotaytəxminən 1180-ci ildəKxomsabad Kxlonlamponqrəhbərliyindəkimonlartərəfindən yenidən işğal olunana qədər yüksək muxtariyyət yaşayırdı.
İki yaxın dost olan pxokxunSi İndraditya(1238–1270) və pxokxunPxa MuanqKxmer imperiyasınaqarşı üsyan qaldırmışdı.Tay feodal tituluna çevrilməzdən əvvəlKxunmöhkəmləşdirilmiş qəsəbə və onun ətrafındakı kəndlərə hökmranlıq edən şəxsə verilən bir titul idi.BanqklanqxaoSukxotayıSi İndradityaadı ilə hökm etmiş vəPxra Ruanq sülaləsini(1238–1438) başlatmışdır. O, kortəbii krallığın təsirini qonşu şəhərlərə genişləndirmişdir. Hakimiyyətinin sonunda 1257-ci ildəSukxotay krallığıYuxarı Çaopxraya çayı vadisinin (o vaxtlar sadəcə Menam –azərb.Sular anası‎ olaraq bilinirdi) hamısına hökmranlıq edirdi.
Ənənəvi tay tarixşünaslarıSukxotaykrallığının əsasının qoyulması tay millətinin yaranması kimi hesab edirlər, çünkiSukxotaydanəvvəlki krallıqlar barədə çox az məlumat var. Müasir tarixi tədqiqatlar tay tarixinin tay tarixininSukxotaydandaha əvvəl başladığını iddia edirlər. Buna baxmayaraq,Sukxotay krallığınınyaranması Tailandda hələ də qeyd edilir.
Pxo Kxun Ban Muanq (?–1279/80) və onun qardaşıRamakxamxaenq(1279–1298)Sukxotay krallığınınərazisini genişləndirmişdir. Ramakxamxaenq cənubdakıSupannabxum krallığınıvə SriTxamnakorn krallığınıfəth etmiş, Txeravadanı dövlət dini olaraq qəbul etmişdir. Bununla yanaşı, bu dövrdə krallıq şimaldakıPxrevə Muanq Sua şəhərlərini ona xərac verməyə məcbur etmişdir.
Ramakxamxaenq daha sonra qərbdəki monlara özləri bütpərəstlərdən azad etmək üçün kömək etmişdir. Bu monlar daha sonra Martaban krallığını yaratdılar. Buna görə də tay tarixşünasları Martaban krallığının Sukxotaydan asılı olduğunu irəli sürürlər.
Səfərlərinə son qoyduqdan sonra Ramakxamxaenq Sri Txamnakorndan olan rahiblərin Txeravada inancınıSukxotaydatəbliğ etməyə çağırmışdır. 1283-cü ildə tay əlifbasını yaratmışdır. Onun hazırladığı Ramakxamxaenq kitabəsi 600 il sonra Monqkut tərəfindən kəşf olunmuşdur.
Bu dövrdə krallıqÇininYuan sülaləsiilə siyasi əlaqələr qurmağa başlamışdır. Sukxotay vəÇinarasındakı ticari əlaqələr qat-qat inkişaf etmişdir.Sukxotayınixrac etdiyi məhsullardan biriSanqkalokidi. Bu TailandınÇin üslubundakeramikanı hazırladığı yeganə dövrdür. Bu, XIV əsrdə dəbdən düşmüşdür.
, 1686]]
AyutiyahegemonluğunaSukxotay,Kampxaenq Pxet və Pxitsanulok kimi şimal krallıqlarını və şəhər dövlətlərini fəth edərək başlamışdır. XV əsrin axırlarındaAyutiyaregionun böyük gücü olanAnqkor krallığınasəfərlər etmişdir. İllər keçdikcəAnqkor krallığınınÇaopxraya çayı vadisindəki təsiri azalırdı vəAyutiyaregionun yeni gücünə çevrilirdi.
Ayutiyavə Lannatay arasındakı münasibətlərAyutiyanın1451-ci ildə gerçəkləşən Txau Çoy üsyanını dəstəkləməsindən sonra xeyli pisləşmişdi.Sukxotay krallığınınzadəganlarından olan YuttittxiranınAyutiyakralı Borommatraylokkanat (1431–1488) ilə münaqişələri var idi. O, Borommatraylokkanatın sarayına getmiş və onu Pxitsanuloka hücum etməyə çağırmışdır. Beləliklə Yuxarı Çaopxraya vadisi uğrundaAyutthaya–Lannatay müharibəsibaşlamışdır. 1460-cı ildə qubernator Çalianq Lannatay kralı Tilokarata təslim olmuşdur. Bunu görən Borommatrailokkanat müharibəyə daha çox diqqət ayırmaq üçün paytaxt və ordusunu Pxitsanuloka köçürmüşdür. Tilokarat 1475-ci ildə Borommatraylokkanat ilə sülh imzalamışdır.
Buna baxmayaraq,Ayutiya krallığımərkəzləşmiş bir dövlət deyildi.Ayutiyaözünüidarə edən knyazlıqlardan və xərac verən vilayətlərdən ibarət idi. Bu knyazlıqlar və vilayətlərAyutiya kralınasədaqət andı içirlər. Bir çox tarixçilər bunu mandala sistemi adlandırırlar.Bu knyazlıqlar yaAyutiya krallıqsülaləsinin üzvləri ya da müstəqil orduya sahib yerli hökmdarlar tərəfindən idarə olunurdu. Bu sistem yerli knyazların tez-tez üsyan çıxarmasına səbəb olunurdu.
Krallıqda vərəsəlik qanununun zəif olması və güclü birmeritokratiyaanlayışının olmaması mübahisəli varislik vəziyyəti olan zaman knyazların və taxt-taca iddiası olan digər hakim simaların ordularını yığıb paytaxta hücum etməsi və qanlı çevrilişlərin baş verməsi ilə nəticələnirdi.
XV əsrin əvvəllərindəAyutiyaMalay yarımadasıilə maraqlanırdı, ancaqMalakka sultanlığınınəhəmiyyətli ticarət limanları dövlətin müstəqilliyini qoruyurdu. AyutiyaMin Çinininsiyasi və iqtisadi dəstəyi ilə Malakkaya qarşı bir neçə uğursuz səfər həyata keçirmişdir. XV əsrin əvvəllərində Min dənizçisiÇjen Xe(1371–1435) liman şəhərində bir baza qurmuşdur. Bu isə Çinin Malakkanı taylara uduzmaq istəmədiyini bildirirdi. Çinin müdafiəsi ilə şəhər çiçəklənmə dövrünü yaşamış vəAyutiyanınən böyük rəqiblərindən birinə çevrilmişdir. 1511-ci ildə portuqaliyalılar Malakka şəhərini işğal etmişdir.
Qanlı bir vərəsəlik mübarizəsindən sonra Ayutiya qısa bir qızıl dövrünə girmişdir. Bu dövr XVIII əsrin ikinci yarısında baş vermiş, incəsənətin, ədəbiyyatın və təhsilin inkişafı ilə nəticələnmişdir.
Krallığın son əlli ili knyazlar arasında baş verən münaqişələrlə keçmişdir. Knyazların əsas hədəfi taxt-tacı ələ keçirmək idi. Saray əyanları və sərkərdələr sui-qəsdə uğrayırdı. Krallığın son monarxı V Boromaraça taxta kral olan balaca qardaşını məğlub edərək çıxmışdır.
Fransız mənbələrinə görəAyutiyaüç knyaz şəhərindən ibarət idi. OnlarPxuket, Sonqkxla və Nakxonsithammarat idi.
1765-ci ildə 40 min əsgərlik bir Birma ordusuAyutiyayaşimal və qərbdən hücum etdi.Sərhəd ərazilərdə yerləşən kənd və qəsəbələr tez işğal olundu. 14 aylıq bir mühasirədən sonraAyutiyaşəhəri düşmüş və 1767-ci ilin aprel ayında talan edilib yandırılmışdır. BeləlikləAyutiya krallığısüquta uğramışdır.
TailandParlamentformasında idarəetmə üsuluna malikkonstitusiyalı monarxiyadır. Milli bayram günü olankonstitusiyagünü (1932)10 dekabrdanqeyd olunur. TailandınKonstitusiyası2007-ci ilin noyabr ayından qüvvədədir.
Tailand 878 rayondan ibarət 76 əyalətə (Lampanq,Lampxun,Çianqmay,Çianqray,Mexonqson,Nan,Tak,Uttaradit,Pxre,Buriram, Kxonken, Nakxonratçasima, Samutpraxan, Çonburi, Sonqkxla, Amnatçaren, Yasotxon, Surin, Sisaket, Nonbualampxu, Maxasarakam, Mukdaxan və s.) vəBanqkokpaytaxtbələdiyyəsinəbölünür.
Ölkədə milli birliyin rəmzi vəbuddizminmüdafiəçisi sayılan Kral — dövlətin başçısı və silahlı qüvvələrin ali baş komandanıdır. Siyasətin fövqündə duran Tailand Kralı mütləq hakimiyyətə malik olmasa da, ölkədə vaxtaşırı baş verən siyasi böhranlar zamanı müxtəlif siyasi qüvvələr arasında balansı qoruyub saxlamaq, habelə dövləti əhəmiyyət kəsb edən bir çox mühüm qərarların qəbulunda bilavasitə iştirak edir.
MövcudKonstitusiyayagörə beynəlxalqmüqavilələrbağlamaq, yüksək hərbi və mülki vəzifələrə təyinat, hərbi vəziyyət elan və ya ləğv etmək,vetohüquqununtətbiqi, əfv fərmanı vermək, dekret və fərmanlar dərc etmək,Parlamentiburaxmaq və erkən seçkilər təyin etmək və s. məsələlər Kralın birbaşa səlahiyyətlərinə aid olsa da, dövlət üçün çox vacib və həlledici qərarların qəbulundaBaş nazirinvəParlamentinrazılığı mütləqdir.
Tay cəmiyyətinin bütün təbəqələrində yüksək nüfuza malik olan Kralın siyasi həyatdakı rolu, eyni idarəetmə-üsullu qərb dövlətlərindən fərqli olaraq formal xarakter daşımır.
İkipalatalıParlamentdən: 150 yerlik Senatdan (Yuxarı Palataya 75 üzv Kral tərəfindən təyin edilir, senatorların digər 50%-i isə ümumxalq səsverməsi yolu ilə 6 il müddətinə seçilirlər) və 500 yerlik Nümayəndələr Palatasından (Aşağı Palataya deputatlar ümumxalq səsverməsi yolu ilə 4 il müddətinə seçilirlər) ibarətdir.
Əsas funksiyası qanunvericilik aktlarını qəbul və illik dövlət büdcəsini təsdiq etməkdən ibarət olan ölkəParlamenti, eyni zamanda qanunlarla bağlı Kralınvetosunuhər iki palatada 2/3 səs çoxluğu ilə dəf etmək,Hökumətinfəaliyyətinə nəzarət etmək və zəruri hallarda etimadsızlıq göstərməklə onu tam tərkibdə istefaya göndərmək səlahiyyətinə malikdir. əldə etmişdir.
Tailand çoxmillətli ölkə olub əhalisinin yarıdan çoxunu tai xalqları təşkil edir. Tailand ərazisində həmçinin laolar,çinlilər,vyetnamlılar, khmerlər və başqa xalqlar da yaşayır. Ölkədətai dilirəsmi dil kimi qəbul edilmişdir.
2009-cu ilin aprel ayının əvvəlinə olan rəsmi təxminlərə əsasən Tailandın 66,8 milyon nəfər əhalisi var .
Tailandda təlim ədəbi tai dilində aparılır. İbtidai təhsil 7 illik olub bütün əhali üçün məcburidir. Tailanda əhalinin sosial vəziyyətini yaxşılaşdırmaq məqsədilə 4 – 7 yaşlı uşaqların tərbiyəsi ilə məşğul olan məktəbəqədər tərbiyə müəssisələri də mövcuddur. Orta təhsilin müddəti 5 il, texniki – peşə təhsilinin müddəti isə 1 – 3 ildir.Banqkokda5 Universitet,Milli Kitabxana,Milli Muzeyfəaliyyət göstərir.
Tailandabuddistlərölkə əhalisinin 96 faizini təşkil edirlər. Birmada olduğu kimi burada da buddizm özününtxeravadformasında inkişaf edib. Bura siam, kxmer, mon, lao, karen, dağ kxmerlərinin bir qrupu, və digər etnik qruplar daxildir.Buddiziminşimal məktəbi olan maxayanaya Tailandda yaşayan çinlilər, fyetnamlılar və bəzi laolar ibadət edir. Əhalinin 4 faizimüsəlmanlardır(malaylar, tyamlar,Banqladeşvə Pakistandan gələnlər), əsasən sünnü-şafii məzhəblidirlər. Az sayda sünnü-hənəfilər vəşiələrvardır.Çinləlirinbir hissəsi konfusianlıq və daosizmə etiqad edir. Tailandın əhalisinin kiçik bir hissəsi xristiandır.Xristianmissionerləri bura XVI əsrdən çalışsalar da heç bir uğur qazana bilməyiblər. Əhalinin 0,5 faizini təşkil edən xristianlar əsasənBanqokdavə ölkənin şimal hissəsində məskunlaşıblar.Katoliklərə(165 min nəfər) tailandda yaşayan vyetnamlılar, eləcə də avroasiyalı metislər arasında rast gəlmək olar.Protestanlar30 min nəfərdirlər. Bununla yanaşı baptistlər, yeddinci günün adventistləri, lüteranlar və digər təriqətlərə mənsub xristianlar da vardır. Mərkəzi rayonlarda əsasənHindistandangələn induistlər (4 min nəfər),Banqokdaisə az sayda siqxlər yaşayır. Tailandın bəzi dağ qəbilələri ənənəvi kultlara ibadət edirlər. Tailandın 14 min nəfər əhalisi heç bir dinə etiqad etmir
hər il 22 milyondan çox ziyarətçi cəlb edir.]]
İnkişaf etmiş infrastruktura, azad bazar iqtisadiyyatına malik olan Tailandın iqtisadiyyatı ümumilikdə investisiya yönümlüdür və güclü ixrac potensialına malikdir. 1997–1998-ci illərdəAsiyamaliyyə böhranından qurtulmuş Tailandın 2000–2008-ci illərdə ÜDM-də illik 4% artım müşahidə olunmuşdur.Taylandyüksək ixrac potensialına malik ölkədir. İxrac məhsulları əsasən maşınqayırma və elektron avadanlıq komponentləri, kənd təsərrüfatı məhsulları və zərgərlikdir. Bu üç sahəninÜDM-də payı 50%-dən çoxdur. 2008–2009-cu illərdə dünyada hökm sürən maliyyə böhranı Tailandın ixracatını kəskin azaltdı. 2009-cu ildə iqtisadiyyatın artım tempi 2,2% təşkil etmişdir.
2010-cu ildəTaylandınÜDM üzrə artımı 1995-ci ildən bəri ən yüksək həddə, 7,6%-ə çatmışdır. Buna səbəb ölkənin ixracatının dünya maliyyə böhranından sonra dirçəlməsi olmuşdur. 2010-cu ilin mart – may aylarında ölkədə baş vermiş iğtişaşlar Tailandın biznes mühitini və müştəri etimadını zəiflətmişdir. İğtişaşlar zamanı turizm sektorunun ciddi zərər çəkməsi və qısa müddətdə yenidən canlanması daha yüksək səviyyəli müştəri etimadının bərpa olunmasına rəvac vermişdir. Bundan başqa, ölkədə biznes və investisiya mühiti Tailand fond birjasının mart – may aylarında 5%-lik artım göstərməsi sayəsində öz mövqeyini qoruyub saxlaya bilmişdir. 2011-ci ildə ölkə iqtisadiyyatının həcminin artacağı ehtimalı böyükdür.
məmulatları, zərgərlik məmulatları, sement, kompüter və hissələri, mebel, avtomobil hissələri, volfram (dünyada ikinci istehsalçı).
avtomobil, kompüter və elektrik avadanlıqları.
BƏƏ– 5%, Sinqapur – 4,3%,Cənubi KoreyaRespublikası – 4,1% (2009)
Tailand inkişaf etmiş aqrar – sənaye ölkəsidir. Zəngin təbii sərvətlərə malikdir. Lakin iqtisadi inkişafı xarici kapitaldan, xüsusilə dəABŞvə Yaponiyadan asılıdır. Ölkəyə edilən iqtisadi müdaxilə istər – istəməz onun mədəniyyəti, maarifi və incəsənətinə də təsir göstərir.
Tailandın ilk ədəbi abidələri salnamə xarakteri daş kitabələrdir. Bu daş kitabələr XIII əsrin sonu- XIV əsrin əvvəllərinə aiddir. "Rama Kamhengin Stelası" ən qədim epiqrafik abidədir. Qədim Tailand ədəbiyyatınaHindədəbiyyatı güclü təsir etmişdir. klassik şerlər əsasən dini – mədhiyyə xarakteri daşıyırdı. Epik poemalar və lirika XV – XVI əsrlərdən inkişaf etməyə başlamışdı. "Böyük həyat", "Yunanların məğlubiyyəti", "Parlo" və s. əsərlər həmin dövrün məhsullarıdır. XVIII əsrin məşhur lirik şairlərindən Sipart, Maharatçakru, Tammatibeti göstərmək olar. Həmin dövrün ədəbi yaradıcılığında "çərçivəli povestlər" deyilən janrlar mühüm yer tuturdu. Bu "çərçivəli povestlər" müxtəlif məzmunlu hekayələrdən ibarət idi. Dünyəvi mövzulara maraq XVIII əsrin sonundan artmağa başladı, nəşr işi inkişaf etdi.
Çauprayya Praklanqın "Raçatirat" tarixi romanı da həmin dövrün ədəbi nümunəsi idi. Sunton Punun "Kun Çanq və Kun Pen", "Pra Apaymani", Kral II Ramanın "Snao" poemaları, Pra Mahamontrinin "Şahzadə Landay" satirik poeması XIX əsr Tailand ədəbiyyatının ən yüksək səviyyəli nümunələridir. Tailanda realist ədəbiyyatı XX əsrin 30-cu illərindən inkişaf etməyə başladı.Siburapa,Lao Kamhom,Açin Pançapan,Seni SauvaponqManat Tyanrayonq,İtsara Amantanunrealizmin görkəmli nümayəndələri idi. Qadın yazıçı Tamayanti sosial mövzuda roman və hekayələr yazan müəllif kimi şöhrət qazanmışdır
Taylandlılar, Tony Jaa Phanom Yeerum da daxil olmaqla, bu illər ərzində kinoda mükəmməl çıxış etdilər. Beynəlxalq uğurlardan zövq alan bir neçə rəqs-pop sənətçisi arasında Lisa Lalisa Manobanvə Tata Young var.
Tailandda qədim zamanlardan dini və başqa mərasimlər, kənd bayramları musiqi ilə müşaət edilmişdir. Musiqi əsərləri əsasən sadə ritmli olub iti templə ifa olunur. Tailanda skripka tipli sau donq, sau o, sau sam say syounq, khim, tyakau (simli), khliy, pinay, khen, ranad yok, ranad thum, vonq iau, thon (nəfəs) və s. musiqi alətlərindən istifadə edilir. Tailandda həmçinin instrumental ansambllar geniş yayılmışdır. Montri Tramote, Narisi müasir Tailand bəstəkarlarına, U.Sukanthamalai, T.Aylen, Ç.Duryabhand və başqa müğənniləri nümunə gətirmək olar.
Tailand mətbəxi özünün qeyri-adiliyi ilə digərlərindən fərqlənir. Onun qonşuÇin mətbəxindənəsas fərqi ondan ibarətdir ki, Tailand mətbəxində inqredientlərin seçimində müəyyən sərbəstliyə yol verir. Beləliklə də o daha fərdi və orijinal olur. Lakin, Tay mətbəxində dünyanın başqa mətbəxlərinin güclü təsiri hiss olunsa da, o, həmçinin öz xüsusi yeməkləri ilə fərqlənir. Bu da onun orijinallığının sirri hesab oluna bilər.
Tailand mətbəxində xörəklərin bişirmə vaxtı və ədviyyatların və ətirli otların seçimi aşbazın arzu və fantaziyasından asılıdır. Gözəl dadından başqa, xörəyin həmçinin gözəl görünüşü də olmalıdır. Çünki tailandlılar xörəyin estetik görünüşünə çox böyük əhəmiyyət verirlər.
Tərəvəzlərin və meyvələrin üzərində naxışın açılması demək olar ki, incəsənətə çevrilib. Xörəklər çox vaxtı soğan, pomidor və ya xiyar dilimləri ilə bəzədilir.
Bütün Asiyada olduğu kimi, burada da mətbəxin əsasını düyü təşkil edir. Demək olar ki, düyü bütün yeməklərin hazırlanmasında istifadə olunur. O, dadları tarazlaşdırdığı üçün isti yeməklərin hazırlanmasında geniş istifadə olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, düyü bişirilərkən, ona heç vaxt duz əlavə olunmur. Tay mətbəxində düyü Avropa mətbəxində geniş istifadə olunan çörək və kartofu əvəz edir.
Muay tay qədim zamandan Siam olaraq adlandırılan bölgənin bölünməsindən sonra yaranan və bu gün ağırlıqlı olaraq Taylandda sistemlənmiş döyüş sistemlərinin hamısının ümumi adıdır. Hər nə qədər bölgə sərhədləri dəyişsə də, bu ölkəyə qonşu olan Myanmada (köhnə adı Burma) tətbiq olunan "Orkestr və ya Lethwai" və Kambocada edilən "Khmer boksun" ilə böyük bənzərliklər göstərilir.Muay tayınyaranması haqqında fərziyyələt "Tailand, Myanma və Kamboca" arasında anlaşılmazlıqlar indiki vaxtda şiddətlənmiş olub, hər ölkə bu idman növünü özünə şamil edir. Bu gün muay tay təkamül keçirərək 3 budaqda "peşəkar, həvəskar və milli (ənənəvi)" olaraq tətbiq olunmağa başlanılmışdır.
Tarixi təxminən XIV əsrə aiddir. Köhnə antik sistemlərin hamısı "Muay Boran" (Antik Doyüş Sistemi) çətiri altındadır (Bu mövzuda bir çox əfsanələr mövcuddur. Muay Boran çətiri altında: "Muay Lopburi (bugünkü muay tayın əcdadı sayılır), Muay Çeyut, Muay Korat, Muay Koçasarn, Muay Nakorn" sistemləri vardır. Ənənəvi sistemlərdən bəzən Myanma, Tailand və ya Kamboca sərhədlərində müsabiqə hazırlanır, əlcək yerinə sarğı, bandaj istifadə edilir və xüsusilə Kamboca bu mövzuda peşəkarlıq əldə etmişdir.
Krabbe Krabbong isə, tamamilə "qılınc, nizə və s." ehtiva edən silahlı ənənəvi özünə xas bir intizam olub, ancaq bilindiyi kimi muay tay sistemi ilə bir əlaqəsi yoxdur. Ayrıca bu gün Tailand ordusunun bəzi hissələrində istifadə edilən "Military Lerdrit" adlandırılan döyüş sənətinin ölkəyə xas ayrı bir sistem mövcuddur.
Tailandda tətbiq olunan peşəkar sistem doğuş üçün isə "Lumpini, Rachandamnern, TV 7 və s." kimi xüsusi olaraq inşa edilmiş stadionlar mövcuddur. Bunlar arasında xüsusilə "Rachandamnern" dünyada yalnız "Boks" məqsədi üçün inşa edilmiş ən böyük stadiondur. Buralarda hər həftə gün həddindən artıq döyüş edilməsinə və sıx olmasına görə diqqəti cəlb edir. Milli peşəkar muay tay mövzusunda əsas dünya təşkilatları "WMC (WORLD Muay Thai Council) və ya S-1 (SONGCHAI PROMOTIONS) adlandırıla bilər.