Empon-empon

Empon-emponinggih punika manéka warni taneman ingkang mliginipun dipun-ginakaken kanggé tamba utawiobattumrap penyakit-penyakit tinamtu.Empon-empon punika saged awujud oyod-oyodan, woh-wohan, utawi gegodhongan. Nanging, boten sadaya oyod, woh, utawi ron saged dipunwastani empon-empon. Namung sapérangan kemawon ingkang mligi damelobatutawi tamba. Empon-empon tumrap tiyang kathah, kajawi saged damel tamba ugi asring dipun-ginakaken kanggébumbumasak, pramila boten nggumun manawi kathah ingkang migunakaken empon-empon punika. wonten sapérangan empon-empon jangkep kaliyan kagunanipun, kados ingkang kapacak ing ngandhap punika.
Jahéinggih punika satunggaling empon-empon ingkang gadhah namalatinZingiber officinale.Jahéadatipun dipun-ginakaken kanggébumbumasak ing masakan ingkang gadhah raos panas lan pedhes. Kajawi wonten Jawa,Jaheugi dipun-ginakaken wontenIndialanCinakanggébumbu masak.Jahésaged ugi kanggé campuran cemilan kados tapermènjahé saharotijahé.Jahéugi dipundadosaken tamba utawijamukanggé manéka warni penyakit.Sampun kabukti manawijahépunika kathah manfaatipun.Jahésaged kanggé komprès keseleo kanthi dipunparut rumiyin, ugi kanggé tamba pegel-pegel, lan sanèsipun. Ugi kanggé  tamba masuk angin, mules-mules utawi dipunemut kanggé tiyang èstri  ingkang nembé ngandhut kanggé ngicali raos gumoh.Jahéugi saged damel campuran unjukan, kados taSTMJ(Susu Telor Madu Jahé),Ginger Alé,Jahé Telor,Sekoteng,Pokaklan sanèsipun. Kanggéjamu,jahésapunika sampun sumadya kanthi cara ingkang praktis awujudjahésiyap saji, dados saged dipundamel wonten pundi kemawon.
Wonten sapéranganjahéingkang dipunmangertosi kaliyan tiyang kathah, kados ta:
Temulawak (Curcuma xanthorrhiza) inggih punika tanemanobatingkang kalebet ing suku temu-temuan (Zingiberaceae).Temulawak taneman asli sakingIndonesia, mliginipun PuloJawa, lajeng nyebar ing saindhenging nuswantara ngantos dumugi manca nagari. Sapunika, temulawak kathah dipuntanem ingIndonesia,Malaysia,Thailand, lanFilipina. Wonten ing sunda Temulawak dipunwastanikoneng gedé, ewadéné wontenmadurasinebuttemu labak. Taneman punika saged gesang kanthi saé ing dataran cendhèk ngantos inggilipun 1500mètering salumahing samodra lan subur ing wana tropis. Rimpang temulawak saged gesang kanthi saé ing siti ingkang mawur.
Temulawak gadhah ciri bonggol semu kanthi dedeg ngantos langkung saking 1 mèter nanging kirang saking 2 mèter.Rimpangkadhapur kanthi sampurna lan kanthi pang ingkang kiyat, blegeripun ageng, ngepang, lan awerni coklat asemu abang, kuning tuwa utawi awerni ijo peteng. Ing saben  tunas saking  rimpang mbentuk  ron 2 – 9 lembar kanthi mèmper bunder panjang, warni ron ijem utawi coklat semu ungu  padhang ngantos peteng, panjangipun ron 31 cm – 84 cm lan ambanipun 10 cm – 18 cm, panjangipun pang ron kalebet lembaran 43 cm – 80 cm, ing saben lembar sinambung kanthi bogol lan pang  ron radi panjang. sekaripun  awerni kuning tuwa, kanthi wujud unik lan nggrombol. Pang alit lan  sisik mèmper garis, panjangipun pang 9 cm – 23 cm lan  ambanipun 4 cm – 6 cm, kanthi ron ingkang panjangipun nglangkungi utawi imbang kaliyan makuthasekar.
IngIndonésianamung satunggal  pérangan Temulawak ingkang dipun-ginakaken inggih punika rimpang temulawak kanggé dameljamugodhog. Rimpang punika ngandhut 48-59,64 % zat tepung, 1,6-2,2 % kurkumin dan 1,48-1,63 % lenga asiri lan  dipunpitadosi saged mbiyantu kerja ginjel sarta anti inflamasi. kagunan sanès saking rimpang temulawak inggih punika kanggéobatjerawat, nambah nafsu makan, anti kolésterol, antiinflamasi, anémia, antioksidan, panyegah kanker,lan  antimikroba.
Taneman punika dipuntanem kanthi cara konvènsional ing skala alit kanthi migunakaken tèknologi budidaya ingkang prasaja, awit saking punika susah nemtokaken panggènan punjer pambudidaya temulawak ing Indonésia. Mèh ing saben tlatah padésan, mliginipun ing dataran sedang lan  inggil, saged dipunprangguli temulawak mliginipun ing lahan ingkang éyup.
Kencuringkang gadhah nama ilmiahKaempferia galangal L.inggih punika  empon-empon ingkang taksih sakulawargi kaliyanZingiberaceae, gadhah woh ingkang dagingipun empuk lan boten gadhah serat. Empon-empon punika gadhah nama sanès inggih punikaceukoutawitekur(ingAcèh),kaciwer(ingBatak),cakue(ingMinang),cikur(ingSunda),sikor(ingKalimantan),cekuh(ingBali),cakuru(ingMakasar),asauliutawisahalu(ingAmbon),ukap(ingIrian),sekur(ingLampung), sahakencor(ingMadura). Manawi wonten ing njawi, kencur dipunwastanihumula(ingBenggala),kamung(ingBurma),praoutawishan nai(ingCina), lanherbe a kemfer(ingPerancis).
Empon-empon kencur kalebet taneman ingkang gadhah gagang semu lan rungkut. Taneman punika gadhah ron ingkang bunder lan amba kanthi pucuk ingkang ciut, radi kandel. Ron taneman kencur thukulipun nglèngsrèh ing nginggilipun siti.  Taneman punika gadhah ron ingkang cacahipun kathah lan gagang ronipun awarni radi pethak. Kembang kencur awarni wungu semu pethak alit, arum gandanipun, thukul ing sela-selanipun ron, lan gampil prithil. Taneman kencur gadhah oyod ingkang thukulipun nggrombol, manawi oyodipun dipunbelèk katingal daging oyodipun ingkang awarni pethak lan kulit oyodipun awarni soklat tuwa. Kajawi saking punika, gandanipun oyod kencur kraos èca manawi katandhingaken jinisZingiberaceaesanèsipun.
Taneman kencur asalipun sakingIndia, sadèrèngipun kasebar ingAsia.  Manawi wonten padésan, kencur gampil dipunpadosi amargi kencur limrah thukul ing tegalan utawi ing kebon. Sapunika, taneman kencur gampil dipunprangguli ing pot utawi latar griya minangka bumbupawonutawijamu. Taneman punika saé dipuntanem ing siti ingkang mawur, subur, lan wonten pasiripun sakedhik. Budidaya kencur kalebet lumayan gampil inggih punika pilih oyod ingkang tuwa, nanging taksih seger lajeng dipuntanem ing siti. Oyod ingkang dipuntanem punika badhé thukul tunas. Kajawi saking punika, saged ugi oyod ingkang seger punika dipunsimpen ing gudhang sadangunipun 1-2 minggu ngantos thukul tunasipun, lajeng tunas punika ingkang badhé dipuntanem.