රොසෙටා පාෂාණය

රොසෙටා පාෂාණයයනුවෙන් හඳුන්වන‍්නේ 1799දී සොයාගනු ලැබූපාෂාණමයශිලා ස්තම්භයකි. මෙහි ක්‍රි.පූ. 196 දීඊජිප්තුවේමෙම්ෆිස්නුවර සිටVවන ටොලමිරජු විසින් නිකුත් කළනියෝගයක්අන්තර්ගත වේ. මෙම නියෝගය අක්ෂර වර්ග තුනකින් ප්‍රකාශයට පත්කොට තිබේ: එහි ඉහළ පාඨයපුරාතන ඊජිප්තුරූපාක්ෂරවලින්ද, මධ්‍ය පෙදෙසපොදු ජනවහරින් ද, සහ පහළම පාඨයන්පුරාතන ග්‍රීකබසින් ද ලියා තිබේ. මූලිකවම මෙම පාෂාණය මගින් එකම පාඨය ඉහත අක්ෂර මාලා තුනෙන්ම ලියා ඇති බැවින් (ඒවා අතර සුළු වෙනස්කම් ඇත) මෙයඊජිප්තු රූපාක්ෂරවටහා ගැනීමට යතුර වශයෙන් නූතනයේ භාවිත වූයේ යැයි සැලකේ.
මෙම පාෂාණය කළුග්‍රැනෝඩයෝරයිට්පාෂාණයෙන් නෙළා ඇති අතර, මුලින් මෙයදේවස්ථානයක්ඇතුළත ප්‍රදර්ශනය කෙරෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. බොහෝවිට මෙම දේවස්ථානයසායිස්අසල පිහිටා තිබෙන්නට ඇත.මුල්කාලීන ක්‍රිස්තියානිහෝමධ්‍යකාලීන යුගයේඑය වෙනත් ස්ථානයකට රැගෙන ගොස් ඇති බව පෙනේ. පසුකාලීනවනයිල් ඩෙල්ටාවේරෂිඩ් (රොසෙටා)නගරය අසලජුලියන් බලකොටුවඉදිකිරීමේ දී එය ගොඩනැගිලි අමුද්‍රව්‍යයක් ලෙස භාවිතා කර ඇත. මෙය නැවත සොයාගන්නා ලද්දේ 1799 ජූලි මසනැපෝලියනිකඊජිප්තු ආක්‍රමණයේදීපියරේ-ෆ්‍රංෂුවා බෝචාර්ඩ්නැමැති සෙබලකු විසිනි. මෙය නූතන කාලයේ දී සොයාගත් පළමු පුරාතන ඊජිප්තුද්වීභාෂා ලේඛනයලෙස සැලකේ. මින් පෙර පරිවර්තනය කළ නොහැකිව තිබූ රූපාක්ෂර භාෂාව පරිවර්තනයට මෙය දායක කරගත හැකි වීම හේතුවෙන්, රොසෙටා පාෂාණය පුළුල් ජනතා ආකර්ෂණයට ලක් විය. මෙහිශිලාරේඛන පිටපත්සහබදාම වාත්තුයුරෝපීය විශ්වවිද්‍යාල සහ විද්වතුන් අතර සංසරණය විය. මේ අතර, 1801දීබ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවිසින් ඊජිප්තුවේ දී ප්‍රංශවරුන්ව පරාජය කිරීමත් සමග,ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව යටත් වීමෙන්පසු මෙහි නියම පාෂාණය බ්‍රිතාන්‍යයක් යටතට පත් විය. අනතුරුව එය ලන්ඩන් වෙත රැගෙන යන ලදී. 1802 සිට අඛණ්ඩව මෙයබ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේමහජන ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ වඩාත්ම නැරඹූ කෞතුක වස්තුව ලෙස ද රොසෙටා පාෂාණය සැලකෙයි.
1803දී ග්‍රීක පෙළෙහි පළමු සම්පූර්ණ පරිවර්තනය නිකුත් වීමත් සමග රාජ ආඥාව පිළිබඳ හැදෑරීම් ඇරඹිණි. කෙසේනමුත් තවත් වසර 20කට පසු 1822දීජීන්-ෆ්‍රංෂුවා චැම්පොලියන්විසින් පැරීසියේ දී ඊජිප්තු පාඨයේ අක්ෂර පරිවර්තනය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී. නමුත් විද්වතුන් හට පුරාතන ඊජිප්තු ශිලා ලේඛන සහ සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ කියවීමට හැකියාව ලබාගන්නට තවත් වසර ගණනාවක් ගත විය. මෙහි අර්ථ නිරූපණයේ ලත් ප්‍රගමනයන් නම් එකම පාඨය ප්‍රභේද ත්‍රිත්වයක්‍ ලෙස දක්වා ඇති බව වටහා ගැනීම (1799); විදේශ නාමයන් උච්චරාණයට පොදු ජන වහරේ දී ශබ්ද විද්‍යාත්මක සංකේත භාවිතා වී ඇති බව (1802); රූපාක්ෂර ‍පෙළ එහි වූ පොදු ජන වහරට යම් සමානත්වයක් දක්වන බව (තෝමස් යන්ග්, 1814) සහ විදේශ නම්වලට අමතරව ස්වදේශික ඊජිප්තු වචන උච්චාරණයට ද ශබ්ද විද්‍යාත්මක සංකේත භාවිතා කර ඇති බව (චැම්පොලියන්, 1822–1824) වටහා ගැනීමයි.
සොයාගත් දින සිටම මෙම පාෂාණය ජාතිකවාදීන්‍ගේ විරෝධතාවන්ට තේමාවක් විය.නැපෝලියනික යුද්ධසමයේ මෙය ප්‍රංශවරුන්ගෙන් බ්‍රිතාන්‍යයට හිමි වීම සහ යන්ග් හා චැම්පොලියන් විසින් මෙය අර්ථ නිරූපණයට දැක්වූ දායකත්වය පිළිබඳ නොයෙකුත් මතභේද පවතී. 2003 සිට, මෙම පාෂාණය යළි ඊජිප්තුව වෙත ගෙන්වා ගැනීමට ඉල්ලීම් ද සිදු වී ඇත.
පසුකලෙක මෙම ආඥාවේම පිටපත් දෙකක කැබලි සොයාගැනිණි. එසේම මෙවැනි ඊජිප්තු ද්වීභාෂා හෝ ත්‍රීභාෂා අභිලේඛන ගණනාවක් ද හමු විය. මේ අතර ඉහත පාෂාණය අයත් යුගයට පෙර කාලයක ලියැවුණුටොලමියානු ආඥාද්විත්වයක් (ක්‍රි.පූ. 238කැනෝපස් ආඥාව, සහ ක්‍රි.පූ. 218IVවන ටොලමිගේ මෙම්ෆිස් ආඥාව) ද වේ. මේ නිසා රොසෙටා පාෂාණය තවදුරටත් අනන්‍ය එකක් නොවිණි. නමුත් ‍එයපුරාතන ඊජිප්තු සාහිත්‍යයසහශිෂ්ටාචාරයවටහා ගැනීමට යතුර වශයෙන් ක්‍රියාකළේ යැයි සැලකේ. වර්තමානයේරොසෙටා පාෂාණයයන යෙදුම දැනුමේ නව ක්ෂේත්‍රයක ආරම්භක ඉඟිය වශයෙන් භාවිතා වන වෙනත් පාඨ යෙදුම් සඳහා ද භාවිතා වේ.
ප්‍රංශ ආක්‍රමණ සමයේ සොයාගනු ලැබූ පුරාවස්තු පිළිබඳ සමකාලීන නාමාවලියක රොසෙටා පාෂාණය පිළිබඳ විස්තර කර ඇත්තේ "ශිලා‍ලේඛන ත්‍රිත්වයක් දරන කළුග්‍රැනයිට්පාෂාණයක් ... රොසෙටාවෙන් හමු වූ" ලෙස ය. මෙය පසුකලෙක 1801දී බ්‍රිතාන්‍යයන්ට යටත් විය.එය ලන්ඩන් වෙත රැගෙන විත් මඳ කාලයකට පසුව වඩාත් පැහැදිළි වීම පිණිස පාෂාණයේ වූ ශිලා ලේඛනසුදු රටහුණුවලින් වර්ණ ගන්වන ලදී. ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ ස්පර්ශයෙන් රොසෙටා පාෂාණය ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඉතිරි පෘෂ්ඨයකාර්නෝබා ඉටිස්තරයකින් ආවරණය කෙරිණි.මේ හේතුවෙන් පාෂාණයට අඳුරු පැහැයක් ලැබුණු අතර, එනිසා මෙයකළු බැසෝල්ට්පාෂාණයක් යැයි වැරදි වැටහීමක් ඇති විය.1999දී මෙම පාෂාණය පිරිසිදු කිරීමේ දී මෙම පසුකාලීන අංග ඉවත් කෙරිණි. ඉන් පාෂාණයේ සැබෑ අඳුරු අළු පැහැය නිරාවරණය විය. එහි ස්ඵටිකාකාකර ව්‍යූ‍හයේ දිස්නය සහ ඉහළ වම් කෙළවර හරහා දිවුණු වයිරම් ද පැහැදිළිව දැකගත හැකි විය.ක්ලේම් එකතුවේවූ ඊජිප්තු පාෂාණ නියැදි සමග සැසඳීමේ දී මෙම පාෂාණයඅස්වාන්කලාපයේඑලිෆන්ටයින්හි බටහිර පෙදෙසේ,නයිල්ගංගාවේ බටහිර ඉවුරේගෙබෙල් ටිංගර්හි පිහිටි කුඩාග්‍රැනෝඩයෝරයිට්නිධියකින් හමුවූ පාෂාණ කැබැල්ලකට සමානත්වයක් දැක්වී ය. එම ප්‍රදේශයේ ග්‍රැනෝඩයෝරයිට්වල සුලබව රෝස පැහැ වයිරම් දක්නට ලැබිණි.
රොසෙටා පාෂාණය එහි මුදුනේම ස්ථානය දක්වා 112.3 cm (අඩි 3 අඟල් 8) උසකින් යුක්ත ය. එහි පළල 75.7 cm (අඩි 2 අඟල් 5.8) සහ ඝනකම 28.4 cm (අඟල් 11) ක් වේ. එහි ස්කන්ධය ආසන්න වශයෙන් කිලෝග්‍රෑම් 760කි.එහි ශිලා ලේඛන තුනක් අන්තර්ගත ය: ඉහළින්ම පිහිටි පෙළ පුරාතන ඊජිප්තුරූපාක්ෂරවලින් ලියා ඇත. මැද පෙළ ඊජිප්තුජන වහරින්ද, අවසන් පෙළපුරාතන ග්‍රීකබසින් ද ලියා තිබේ.ඉදිරි පෘෂ්ඨය ඔප දමා ඇති අතර, එහි අක්ෂර ලිහිල්ව කැටයම් කොට තිබේ. පාෂාණයේ පැති සුමට ය. නමුත් එහි පසුපස පෙදෙස රළු අයුරින් නිමවා තිබේ. සිටුවූ විට එම පෙදෙස නොපෙනීම එයට හේතු වන්නට ඇත.
රොසෙටා පාෂාණය විශාල ශිලා ස්තම්භයක කොටසකි. රොසෙටා භූමියේ සිදුකළ පසුකාලීන ගවේෂණවලින් එහි ඉතිරි කිසිදු කොටසක් හමුවූයේ නැත.මෙහි හානි වූ ස්වභාවය හේතුවෙන් ශිලා ලේඛන තුනෙන් එකක්වත් සම්පූර්ණයෙන් දක්නට නොලැබේ. ඉහළම පෙදෙසේ ඊජිප්තු රූපාක්ෂර සහිත කොටසට බෙහෙවින් හානි සිදුවී ඇත. එම රූපාක්ෂර පාඨයේ අවසන් පේළි 14 පමණක් දැකගත හැක. ඒ සියල්ලම දකුණු පසින් ද, 12ක් වම් පසින් ද කැඩීගොස් ඇත. එයට පහළින් ඇති ජන ව්‍යවහාරි බසින් ලියැවුණු පෙළ හොඳින්ම සුරැකී ඇත. එහි පේළි 14ක් දක්නට ඇති අතර, ඉන් පළමු 14 දකුණුපසින් යන්තම් හානි වී ඇත. අවසන් ග්‍රීක පාඨය පේළි 54කින් යුක්ත ය. ඉන් 27ක් සම්පූර්ණයෙන් දක්නට ලැබේ. සෙසු පේළි පාෂාණයේ පහළ දකුණු පස කෝණික බිඳීම හේතුවෙන් අසම්පූර්ණ ය.
මෙම ශිලා ස්තම්භය පිහිටුවන ලද්දේVවන ‍ටොලමිරජුගේරාජාභිෂේකයෙන්පසුව වන අතර, එහි නව පාලකයාගේ දිව්‍යමය වන්දනාව ස්ථාපිත කරමින් නිකුත් කළ ආඥාවක් අන්තර්ගත ය.මෙම ආඥාව නිකුත් කරන ලද්දේමෙම්ෆිස්නුවර රැස්වූ පූජක මණ්ඩලයක් විසිනි. මෙහි දිනයමැසිඩෝනියානු දින දසුනඅනුව "4 ෂැන්ඩිකස්" ලෙසත්,ඊජිප්තු දින දසුනඅනුව "18මෙෂිර්" ලෙසත් දක්වා ඇත. මෙය ක්‍රි.පූ. 196 මාර්තු 27ට අනුරූප වේ. එනම් Vවන ටොලමිගේ නවවන වර්ෂයට (ක්‍රි.පූ. 197/196 ලෙස) අයත් ය. එම වර්ෂයේ උත්සව කටයුතු මෙහෙයවූ පූජකවරුන් සිව්දෙනාගේ නම් දක්වා තිබීමෙන් ද මේ බව සනාථ වේ. මෙකලමහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ සහ Vවන ටොලමි දක්වාටොලමිවරුන්පස්දෙනාගේ දිව්‍යමය වන්දනාව මෙහෙයවා ඇත්තේඒටස්ගේ පුත් ඒටස්නැමැති පූජකයා විසිනි. ශිලා ලේඛනයේ පිළිවෙලින් දක්වා ඇති ඔහුගේ සහායකයන් තිදෙනා විසින්බෙරෙනිස් යුවර්ජිටිස්(IIIවන ටොලමිගේ භාර්යාව),ආර්සිනෝයි ෆිලඩෙල්ෆස්(IIවන ටොලමිගේ භාර්යාව මෙන්ම සොයුරියයි), සහ Vවන ටොලමිගේ මව වූආර්සිනෝයි ෆිලොපේටර්රැජිනියන් වන්දනාව මෙහෙයවා තිබේ.කෙසේනමුත්, ග්‍රීක සහ රූපාක්ෂර පාඨයන්හි දෙවන දිනයක් ද ලබා දී ඇති අතර, මෙය ක්‍රි.පූ. 197 නොවැම්බර් 27ට අනුරූප වේ. එදින ටොලමිගේ රාජාභිෂේකයේ නිල සංවත්සරය යෙදී තිබිණි.නමුත් ජන වහරින් ලිඛිත විස්තරයේ තොරතුරු මේ සමග නොගැළපේ. එහි ආඥාව සහ සංවත්සරය සඳහා මාර්තු මස දින පිළිවෙලින් යොදා තිබේ.මෙවන් විසංගතතාවක් පැවතීමට හේතුව නොදනී. නමුත් මෙම ආඥාව ක්‍රි.පූ. 196දී නිකුත් කෙරුණු බව පැහැදිළි ය. එමගින් ටොලමියානු රජවරුන්ගේ පාලනය ඊජිප්තුවේ ස්ථාපිත කරවීම අපේක්ෂා කෙරිණි.
මෙම ආඥාව නිකුත් කර ඇත්තේ ඊජිප්තු ඉතිහාසයේ කලබලකාරී යුගයක ය.ටොලමි IV ෆිලොපේටර්ගේ සහ ආර්සිනෝයි‍ගේ පුත්‍රයා වූ ටොලමි V එපිෆේනස් විසින් ක්‍රි.පූ. 204 සිට 181 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය ගෙනයන ලදී. සිය දෙමව්පියන්ගේ හදිසි මරණයෙන් පසු ඔහු සිහසුනට පත්වන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු පහකි. ඔහුගේ දෙමව්පියන් ඝාතනය කෙරුණේ IVවන ටොලමිගේ භාර්යාවක වූඇගතොක්ලියාගේ දායකත්වයෙන් මෙහෙයවුණු කුමන්ත්‍රණයකින් බව පැවසේ. කුමන්ත්‍රණකරුවෝ Vවන ටොලමිගේ ආරක්ෂකයන් ලෙස ක්‍රියාකාරීව ඊජිප්තුවේ පාලනය ගෙනගියහ.නමුත් වසර දෙකකට පසුට්ලිපොලීමස්සෙන්පතියාගේ නායකත්වය යටතේ ඇරඹුණු කැරැල්ලකින් ඇගතොක්ලියා සහ ඇගේ පවුලට ජනතාව විසින් දඬුවම් පමුණුවන ලදී. කි.පූ. 201දී, මෙම්ෆිස් ආඥාව ප්‍රකාශිත සමයේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා වූඇලයිසියාවේ ඇරිස්ටොමේනස්විසින් ට්ලිපොලීමස්ව රජුගේ ආරක්ෂකයා ලෙස පත්කරන ලදී.
ඊජිප්තුවේ දේශ සීමා සම්බන්ධ දේශපාලන බලපෑම් හේතුවෙන් ටොලමියානු රාජධානියේ අභ්‍යන්තර බල අරගල තීව්‍ර විය.මහා IIIවන ඇන්ටියෝකස්සහමැසිඩෝනියාවේ Vවන පිලිප්විසින් ඊජිප්තුවේ විදේශ යටත් ප්‍රදේශ බෙදා වෙන්කිරීමට උත්සාහ ගත්හ. පිලිප් විසින් ඇතැම් දූපත් සහකාරියාසහත්‍රේස්හි නගර අල්ලාගත් අතර,පැනියම්හි සටන(ක්‍රි.පූ. 198) හේතුවෙන්ජුදියාවඇතුළුවසීලේ-සිරියාවටොලමිවරුන්ගෙන් සෙලියුකිඩ්වරුනට හිමි විය. මේ අතර, ඊජිප්තුවේ දකුණු දිගින් IVවන ටොලමි රජ සමයේ ඇරඹි දිගු කාලීන කැරැල්ලක් ද පැවැතිණි.මෙය මෙහෙයවන ලද්දේහොර්වෙන්නෙෆර්සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකඅන්ඛ්වෙන්නෙෆර්විසිනි.12 හැවිරිදි Vවන ටොලමි නිල වශයෙන් අභිෂේක වන විට (රාජ්‍ය සමය ඇරඹී වසර හතකට පසු) සහ මෙම්ෆිස් ආඥාව නිකුත් කරන විටත්, යුද්ධ සහ අභ්‍යන්තර බල අරගල දිගටම පැවතිණි.
මෙම ශිලා ස්තම්භය පරිත්‍යාග ශිලා ස්තම්භයක් සඳහා පසුකාලීන නිදසුනක් ලෙස සැලකිය හැක. මෙමගින් රාජ්‍ය පාලකයා විසින් නේවාසික පූජකවරුන් බදුවලින් නිදහස් කළ අයුරු නිරූපණය වේ.පෙර වසර 2,000 පුරාම පාරාවෝවරුන් විසින් මෙවැනි ශිලා ස්තම්භ පිහිටුවා තිබිණි. ඉන් පැරණිතම උදාහරණ ඊජිප්තුපැරණි රාජධානිසමයයට අයත් වේ. පැරණි යුගවල දී, එවැනි ආඥා සියල්ල නිකුත් කරන ලද්දේ රජු විසින්ම ය. නමුත් මෙම්ෆිස් ආඥාව නිකුත් කර ඇත්තේ පූජකවරුන් විසින් සම්ප්‍රදායික ඊජිප්තු සංස්කෘතිය සුරකින්නන් ලෙස ය.එම ආඥාවේ වාර්තා කරන්නේ Vවන ටොලමි විසින්දේවස්ථානවලට ත්‍යාග ලෙස රිදී සහ ධාන්‍ය ප්‍රදානය කළ බවයි.එසේම එහි රජුගේ අටවන වර්ෂයේ මහාජලගැල්මක්ඇතිවූ බව සඳහන් වේ. ඔහු විසින් අතිරික්ත ජලය වේලි බැඳ ගොවියන්ට යහපත සැලසූ බව දැක්වේ.මෙයට ප්‍රතිඋපකාරයක් වශයෙන් පූජකයින් රජුගේ උපන් දිනය සහ අභිෂේක සංවත්සර වාර්ෂිකව සැමරිය යුතු බවට පොරොන්දු වූහ.‍ එසේම ඊජිප්තුවේ සියලු පූජකවරුන් සෙසු දෙවිවරුන්ට මෙන් ඔහුට සලකන බවත් එහි දැක්වේ. මෙම ආඥාවේ අවසන් වහයෙන් දැක්වෙන්නේ මෙහි පිටපතක් සෑම දේවස්ථානයකම තැන්පත් කිරීමට උපදෙස් ලැබුණු බවයි. එය "දෙවියන්ගේ භාෂාව" (රූපාක්ෂර), "ලේඛන භාෂාව" (ජන වහර), සහ ටොලමියානු රජය විසින් භාවිත කළ "ග්‍රීකවරුන්ගේ බසින්" එය කැටයම් කළ යුතු බවත් දැ‍ක්වේ.
මහජනයා ක්‍රියාකාරීව පාලනය කිරීමෙහිලා ටොලමි රජවරුන්ට පූජකයන්ගේ ප්‍රසාදය අත්‍යාවශ්‍ය විය. රජු සිංහාසනාරූඪ කෙරුණුමෙම්ෆිස්හිප්‍රධන පූජකවරුන්ඒ අතුරින් වඩාත් වැදගත් විය. එයට හේතුව එකල ඉහළම ආගමික අධිකාරය ඔවුන් සතු වීමත්, ඔවුන්ගේ බලපෑම රාජධානිය පුරාම ව්‍යාප්තව පැවතීමත් ය.මෙම ආඥාව ටොලමිවරුන්ගේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය පැවති ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ සිට නොව මෙම්ෆිස්හි දී නිකුත් කිරීම හේතුවෙන් මෙම ලාබාල රජු ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකාරී සහාය ලබාගැනීමට අදහස් කළ බැව් පෙනේ.එම නිසා,මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ආක්‍රමණ සමයේ සිට ඊජිප්තු රජය ග්‍රීක-භාෂාව භාවිතා කළ ද,පෙර නිකුත් කළ ද්විත්ව ආඥාමාලාව මෙන් මෙම්ෆිස් ආඥාව ද, ඊජිප්තු අක්ෂරවලින් ඇතුළත් කොට තිබේ. මෙය උගත් පූජකවරුන්ගේ මාර්ගයෙන් සිදුකළේ සාමාන්‍ය ජනයාට එහි අදාළත්වය නිරූපණය කිරීමටයි.
මෙහි මුල් ලේඛන ත්‍රිත්වයෙහි වූ සුළු වෙනස්කම් හේතුවෙන් ආඥාවේ නිශ්චිත ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් ඉදිරිපත් කොට නැත. එසේම පුරාතන භාෂා පිළිබඳ නූතන අදහස් දියුණු වෙමින් පැවතීම ද එයට හේතුවකි. පොදු ජන වහරින් රචිත ලේඛනය පාදක කරගත් නූතන පරිවර්තනයක් ආර්. එස්. සිම්ප්සන් විසින් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාර වෙබ්අඩවියෙහි පලකර ඇත.මෙය ග්‍රීක ලේඛනය පදනම් කරගනිමින්එඩ්වින් ආර්. බෙවන්විසින්The House of Ptolemy(1927) තුළ ඇතුළත් කොට ඇති සම්පූර්ණ පරිවර්තනයසහ ඊජිප්තු ලේඛන දෙකෙහි ප්‍රභේදයන්ගේ වෙනස්කම් පිළිබඳ දක්වා ඇති පාදක සටහන් ආශ්‍රයෙන් සැසඳිය හැක.
මෙම ශිලා ‍ස්තම්භය බොහෝදුරට එය හමුවූරෂිඩ්(රොසෙටා) නගරයෙන් සම්භවය වූවක් නොවන අතර, එය වෙනත් ස්ථානයක වූ දේවස්ථාන භූමියකින් රැගෙන ආවකැයි සිතිය හැක. බොහෝවිට එම ස්ථානයසායිස්හි රාජකීය නගරය විය හැක.මෙය මුලින් පැවති දේවස්ථානය ක්‍රි.ව. 392 අවට කාලයක දී වසා දැමෙන්නට ඇත. එයට හේතුවනැගෙනහිර රෝමඅධිරාජIවන තියඩෝසියස්විසින් ක්‍රිස්තියානි-නොවන සියලු දේවස්ථාන වසා දැමීමට අණකිරීමයි.මුල් ශිලා ස්තම්භය කැබලිවලට කැඩීගිය අතර, ඉන් විශාලතම කැබැල්ලයි, අප අද රොසෙටා පාෂාණය යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ.පසුකලෙක පුරාතන ඊජිප්තු දේව්සථාන නව ඉදිකිරීම් සඳහා ගල්වැඩපලවල් ලෙස භාවිතා වූ අතර, රොසෙටා පාෂාණය ද එලෙස භාවිත වන්නට ඇත. පසුව එයමම්ලුක්සුල්තාන්කේට්බායි(ක්‍රි.ව. 1416/18–1496) විසින් නයිල්හිබොල්බිටයින් ශාඛාවආරක්ෂා කිරීමට රෂිඩ්හි ඉදිකළ බලකොටුවේ පාදම සඳහා යොදාගෙන ඇත.එහි නැවත අනාවරණය තෙක් සියවස් තුනක්වත් එය එතැන තිබෙන්නට ඇත.
රොසෙටා පාෂාණය දොයාගත් පසුව, මෙම්ෆිස් ආඥාව ඇතුළත් තවත් ශිලා ලේඛන ද්විත්වයක් ද හමු විය. එනම්:නුබායිරාහ් ශිලා ස්තම්භයසහෆිලේ දේවස්ථානයේ(ෆිලේ ඔබලිස්කයමත) තිබී සොයාගත් ශිලා ලේඛනයයි. රොසෙටා පාෂාණය මෙන් නොව, ඒවායේ රූපාක්ෂර ලේඛන හානියට පත්ව නැත. ආඥාවේ මෙම පිටපත් දෙක සොයාගැනීමට බොහෝ කලකට පෙර රොසෙටා පාෂාණයේ ශිලා ලේඛනය කියවා තිබිණි. නමුත්වැලිස් බජ්වැනි පසුකාලීන ඊජිප්තුවේදීන් විසින් මෙම ශිලාලේඛන රොසෙටා පාෂා‍ණයේ රූපාක්ෂර කොටසේ කැඩීගිය ස්ථානවල වූ මුල් රූපාක්ෂර හඳුනාගැනීමට භාවිත කර තිබේ.
නැපෝලියන්ගේ 1798ඊජිප්තු ආක්‍රමණයේදී,කාර්ය සාධක හමුදාවසමගCommission des Sciences et des Artsනැමැති තාක්ෂණික විශේෂඥයින් (ප්‍රාඥයින්) 167කින් යුත් බලකායක් ද පිටත් විය. 1799 ජූලි 15 දින, ඩි'හෝට්පෝල් සෙන්පතියාගේ නායකත්වය යටතේ ප්‍රංශ සෙබලුන්ජුලියන් බලකොටුවේආරක්ෂාව තර කරමින් සිටියහ. මෙය ඊජිප්තු වරාය නගරයක් වූ රොසෙටා (නූතන රෂිඩ්) සැතපුම් දෙකක් පමණ ඊසාන දිගින් පිහිටියේ ය. ලුතිනන්පියරේ-ෆ්‍රංෂුවා බෝචාර්ඩ්විසින් සෙලුන් විසින් ඉවත් කර තිබූ එක් පැත්තක ශිලා ලේඛන සහිත පුවරුක් හඳුනාගන්නා ලදී.මෙය වැදගත් දෙයක් විය හැකි යැයි සිතූ ඔහු සහ ඩි'හෝට්පෝල් මේ පිළිබඳ රොසෙටාහි සිටිජැක්විස්-ෆ්‍රංෂුවා මෙනෝසෙන්පතියාව දැනුවත් කළහ.මෙම සොයාගැනීම නැපෝලියන්ගේ අලුතෙන් පිහිටුවූ කයිරෝවේ විද්‍යා සංවිධානය වූInstitut d'Égypteවෙත වාර්තා කෙරිණි. කමිටු සාමාජිකයකු වූමිචෙල් ඇන්ජේ ලැන්ක්‍රෙට්සඳහන් කර ඇත්තේ එහි ලේඛන තුනක් ඇති බවත්, පළමුවැන්න රූපාක්ෂරවලිනුත් සහ තෙවැන්න ග්‍රීකවලිනුත් බවයි. එය එකම පාඨයෙහි ප්‍රභේදයන් විය හැකි බව ඔහු පවසා ඇත. 1799 ජූලි 19 ලෙස වාර්තාගත ලැන්ක්‍රෙට්ගේ වාර්තාව ජූලි 25 සංවිධානයේ කමිටු රැස්වීමක දී ඉදිරිපත් කෙරිණි. මේ අතර, බෝචාර්ඩ් විසින් විද්වතුනට අධ්‍යයනය කිරීම පිණිස පාෂාණය කයිරෝ වෙත ගෙනයන ලදී. 1799 අගෝස්තු මස ප්‍රංශය වෙත පිටත්ව යාමට මඳ කලකට පෙර නැපෝලියන් විසින්මලා පියරේ ඩි රොසෙටේලෙස හැඳින්වුණු රොසෙටා පාෂාණය පරීක්ෂා කර ඇත.
මෙම අනාවරණය පිළිබඳ ප්‍රංශ ආක්‍රමණයේ නිල පුවත්පත වූCourrier de l'Égypteහි සැප්තැම්බර් මස පලකෙරිණි. නම නොදන්නා වාර්තාකරුවකු විසින් එය යම් දිනෙක රූපාක්ෂර කියවීමට යතුරක් වනු ඇතැයි බලාපොරොත්තුවක් පලකොට ඇත.1800දී, කොමිසමේ තාක්ෂණික විශේෂඥයින් තිදෙනකු විසින් පාෂාණයේ වූ ලේඛනයේ පිටපත් නිපදවීමට උත්සාහ දරා ඇත. මේ විද්වතුන් අතර මුද්‍රණකරුවකු සහ දක්ෂ වාග්වේදියකු වූජීන්-ජෝසෆ් මාර්සල්ද විය. මෙහි මධ්‍යයේ වූ ‍පෙළ ඊජිප්තුපොදු ජන භාෂාවෙන්රචිත බව මුලින්ම හඳුනාගත්තේ ද ඔහු විසිනි. මෙය ශිලාලේඛන සඳහා යොදාගැනුණේ කලාතුරකින් වන අතර, එකල විද්වතුන් එය දුටු අවස්ථා විරළ ය. මුලින් සිතා තිබුණේ එයසිරියැක්බවයි.කලා ශිල්පියකු සහ නව නිපැයුම්කරුවකු වූනිකොලස්-ජැක්විස් කොන්ටිවිසින් මෙම පාෂාණයමුද්‍රණ අච්චුවක්ලෙස භාවිත කරන ලදී.ශිලා ලේඛන ප්‍රතිනිර්මාණයට තරමක් වෙනස් ක්‍රමවේදයක්ඇන්ටොයින් ගැලන්ඩ්විසින් අනුගමනය කරන ලදී. ඉන් ඇති වූ මුද්‍රණ පිටපත් ජනරාල්චාල්ස් ඩුගුවාවිසින් පැරිසිය වෙත ගෙනයන ලදී. ඒ අනුව යුරෝපයේ විද්වතුන්ට ශිලාලේඛනය නැරඹිය හැකිවූ අතර, ඔවුහු එය කියවන්නට තැත්කළහ.
නැපෝලියන්ගේ නික්ම යාමෙන් පසු, ප්‍රංශ හමුදා විසින් බ්‍රිතාන්‍ය සහඔටෝමාන්ප්‍රහාර තවත් මාස 18කට ප්‍රමාද කරන ලදී. 1801 මාර්තු මස, බ්‍රිතාන්‍යයෝඅබූකිර් බොක්කවෙත ළඟා වූහ. සෙන්පතිජැක්විස්-ෆ්‍රංෂුවා මෙනෝ1799දී පාෂාණය දුටු පළමු තැනැත්තන්ගෙන් අයෙකි. ඔහු ප්‍රංශ ආක්‍රමණයේ අණදෙන නිලධාරිකු ලෙස කටයුතු කළේ ය. කොමිසම ඇතුළු ඔහු‍ගේ හමුදා සතුරන්ට මුහුණ දීමට මධ්‍යධරණි වෙරළ තීරය වෙත උතුරට ගමන් කරන්නට වූහ. ඔවුහු පාෂාණය සෙසු පුරාවස්තු සමග රැගෙන ගියහ. ස‍ටනේ සී මෙනෝ පරාජයට පත් විය. ඔහුගේ හමුදාවේ සෙසු සාමාජිකයෝ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව වෙත පසුබසින්නට වූහ. එහිදී ඔවුන්ට වටලනු ලැබූ අතර, පාෂාණය නගරය තුළ පැවතිණි. පරාජය පිළිගත් ඔහු අගෝස්තු 30 දින යටත් විය.
යටත් වීමෙන් පසු, ඊජිප්තුවේ පුරාවස්තු, ජීව විද්‍යාත්මක නිදර්ශක, සටහන්, සැලසුම්, සහ කොමිසමේ සාමාජිකයන් එකතු කළ සිතුවම් වැනි ප්‍රංශ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම්වල ඉරණම පිළිබඳ දැඩි මතභේදයක් ඇති විය. ඒවා ආයතනයට අයත් යැයි පවසමින් පුරාවස්තු භාර දීම මෙනෝ ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. මෙනෝ විසින් එම වස්තූන් භාරදෙන තෙක් කගරය නිදහස් කිරීම ජනරාල්ජෝන් හෙලි-හචින්සන්විසින් ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. එංගලන්තයේ සිට පැමිණි නව විද්වතුන් වූඑඩ්වඩ් ඩැනියෙල් ක්ලාක්සහවිලියම් රිචඩ් හැමිල්ටන්ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ඇති එකතූන් පරීක්ෂා කිරීමට එකඟ වූ අතර, ප්‍රංශවරුන් විසින් අනාවරණය කර නොතිබූ නව පුරාවස්තු රැසක් ඔවුනට හමුවූ බව පැවසේ. නිවස වෙත යැවුණු ලිපියක ක්ලාක් පවසා ඇත්තේ, "ප්‍රදර්ශනය කළාට හෝ උපකල්පනය කළාට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ඔවුන්ගේ භාරයේ තිබී අපට හමුවූවා" යනුවෙනි.
සියලුම භාණ්ඩබ්‍රිතාන්‍ය කිරීටයේදේපළ බව හචින්සන් ප්‍රකාශ කළේ ය. නමුත් ප්‍රංශ විද්වතකු වූඒටියන් ජියොෆ්‍රොයි සේන්ට්-හිලෙයාර්විසින් ක්ලාක් සහ හැමිල්ටන් හට පැවසූයේ සිය අනාවරණයන් ඔවුනට භාරදීමට වඩා සියල්ල ගිනිබත් කිරීමට ප්‍රියකරන බවයි. එසේමඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ පුස්තකාලයවිනාශ කරන බවට අනතුරු ඇඟවූහ. ක්ලාක් සහ හැමිල්ටන් ප්‍රංශ විද්වතුන්ගේ ගැටලුවේ දී ආයාචනා කළ අතර, අවසානයේ හචින්සන් තීරණය කළේ ස්වාභාවික නිදර්ශක වැනි අංග විද්වතුන්ගේ පෞද්ගලික දේපළ ලෙස තබාගත හැකි බවටයිත.මෙනෝ ක්ෂණිකව පාෂාණය ද සිය පෞද්ගලික දේපළක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය.එය අනුමත වූ පසු, ඔහුට එය ප්‍රංශයට ගෙන යා හැකි වනු ඇත..නමුත් ජනරාල් හචින්සන් ද ඔහු මෙන්ම පාෂාණයේ වටිනාකම හොඳින් දැන සිටියෙකි. ඔහු මෙනෝගේ ප්‍රකාශය ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. අනතුරුව එකඟතාවක් ඇති කරගැනුණු අතර භාණ්ඩ රැගෙන යාමඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව යටත් වීමටට සමගාමීව සිදු විය. මෙයබ්‍රිතාන්‍ය,ප්‍රංශ, සහඔටෝමාන්හමුදා විසින් අත්සන් කරන ලදී.
සමකාලීන වාර්තාවන්හි ඇති වෙනස්කම් නිසා පාෂාණය බ්‍රිතාන්‍යයන් යටතට පත්වූ ආකාරය පැහැදිළි නැත. සෙන්පතිටොම්කින්ස් හිල්ග්‍රෝව් ටර්නර්විසින් එය එංගලන්තය වෙත රැගෙන යාමට භාරව තිබිණි. නමුත් පසුකලෙක ඔහු ප්‍රකාශ කළේ තමන් පෞද්ගලිකව එය මැනෝගෙන් ලබාගත් බවත්, එය තුවක්කු ප්‍රවාහකයක තබා රැගෙන ආ බවත් ය. වඩාත් සවිස්තර වාර්තාවක එඩ්වඩ් ඩැනියෙල් ක්ලාක් පවසා ඇත්තේ ප්‍රංශ "නිලධාරියකු සහ ආයතන සාමාජිකයකු" තමන්, සිය ශිෂ්‍ය ජෝන් ක්‍රිප්ස් සහ හැමිල්ටන්ව මැනෝගේ නවාතැන පසුපස වීදියක් වෙත රහ‍සිගතව රැගෙනගිය බවත්, මැනෝගේ භාණ්ඩ අතර ආරක්ෂක බුමුතරුණු තුළ සැඟවූ රොසෙටා පාෂාණය නිරාවරණය කළ බවත් ය. ක්ලාක් අනුව, ප්‍රංශ සෙබලුන් මෙය දුටුවහොත් ඔවුන් එය සොරාගනිතැයි ඔවුනට තොරතුරු සැපයූ පුද්ගලයා බියවී තිබේ. ක්ෂණිකව හචින්සන්ව දැනුවත් කෙරුණු අතර, පාෂාණය ඉවතට ගෙනයන ලදී. මෙය ටර්නර් විසින් ඔහුගේ තුවක්කු ප්‍රවාහකය තුළ ගෙන යන්නට ඇත.
ටර්නර් විසින්, අල්ලාගත් ප්‍රංශ යුධ නැවක් වූHMSඊජිප්ටියෙන්ඔස්සේ එංගලන්තය වෙත පාෂාණය රැගෙන එන ලදී. 1802 පෙබරවාරි මස එයපෝර්ට්ස්මවුත්වෙත ළඟා විය.ඔහුට නියෝග ලැබී තිබුණේ පාෂාණය සහ සෙසු පුරාවස්තුIIIවන ජෝර්ජ්රජුට භාර කිරීමටයි. රජුවෙන් පෙනී සිටියුධ ලේකම්හොබාර්ට් සාමිවිසින් නියෝග කළේ එයබ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයවෙත ලබාදිය යුතු බවයි. ටර්නර්ගේ විස්තරය අනුව, ඔහු සහ හොබාර්ට් එකඟත්වයට පැමිණියේ පාෂාණය කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කිරීමට පෙරලන්ඩන් පුරාවස්තු සමාජයේවිද්වතුන්ට ප්‍රදර්ශනය කළ යුතු බවයි. ටර්නර් ද එහි සාමාජිකයකු විය. එය පළමු වරට එහි ප්‍රදර්ශනය කෙරුණු අතර 1802 මාර්තු 11 දින පැවති රැස්වීමක දී සාකච්ඡාවට ද බඳුන් විය.
1802දී, සංවිධානය විසින් ශිලා ලේඛනවල බදාම අනුරූ හතරක් නිපදවන ලදී. ඒවාඔක්ස්ෆර්ඩ්,කේම්බ්‍රිජ්, සහඑඩින්බර්ග්විශ්වවිද්‍යාලවලටත් සහඩබ්ලින් ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයට ප්‍රදානය කෙරිණි. ඉන් මඳ කලකට පසු, ශිලා ලේඛනයේ කරුණු යුරෝපීය විද්වතුන් අතර බෙදාහරින ලදී.1802 වර්ෂාවසානයට පෙර පාෂාණය එහි වර්තමාන වාසස්ථානය වනබ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයවෙත රැගෙන යන ලදී.ශිලා ලේඛනයේ වම් සහ දකුණු පස පැතිවල සුදු පැහැයෙන් "1801දීබ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවවිසින් ඊජිප්තුවෙන් ලබාගන්නා ලදී" සහ "IIIවන ජෝර්ජ් රජු විසින් පරිත්‍යාග කරන ලදී" යනුවෙන් කැටයම් කෙරිණි.
1802 ජූනි මස සිට බොහෝදුරට අඛණ්ඩව පාෂාණය බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.19වන සියවසේ මැදි කාලයේ එයට "EA 24" යන භාණ්ඩ වට්ටෝරු නාමය ලබාදෙන ලදී. මෙහි "EA" යන්න "Egyptian Antiquities" (ඊජිප්තු පුරාවස්තු) සඳහා යෙදුණකි. මෙය ප්‍රංශ ආක්‍රමණයේ දී ලබාගත් පුරාතන ඊජිප්තු ස්මාරක එකතුවේ කොටසකි. මේ එකතුවේ සෙසු අංග අතරIIවන නෙක්ටැනෙබෝගේ ශෛලමය මිනීපෙට්ටිය (EA 10),අමුන්ගේ ප්‍රධාන පූජකයාගේ ප්‍රතිමාවක් (EA 81), සහ විශාල ග්‍රැනයිට් මිටක් (EA 9) ද වේ.මඳ කලකින්ම පෙනීගියේ මෙම පුරාවස්තුවල බරමොන්ටේගු නිවසේ(බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ මුල් ගොඩනැගිල්ල) බිමට දැරිය නොහැකි බවයි. එම නිසා මෙම භාණ්ඩ නව ගොඩනැගිල්ල මත ඉදිකළ ස්ථානයක තැන්පත් කෙරිණි. 1834දී මොන්ටේගු නිවස බිඳහෙළා බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ වර්තමාන ගොඩනැගිල්ල වෙත ගෙනයන තෙක් රොසෙටා පාෂාණය ප්‍රතිමා ගැලරියේ තැන්පත් කෙරිණි.කෞතුකාගාර වාර්තා අනුව, රොසෙටා පාෂාණය එහි වඩාත් නැරඹූ පුරාවස්තුව වේ.එසේම දශක ගණනාවක් පුරා එහි තනි ඡායාරූපය කෞතුකාගාරයේ වඩාත්ම අලෙවි වූ තැපැල්පත් වර්ගය ලෙස පැවතිණි.
රොසෙටා පාෂාණය මුලින් ප්‍රදර්ශනයට තබා තිබුණේ තිරසට සුළු ආනතියක් සහිත ආධාරකයක් මත තබා ය. ලෝහවලින් තැනි මෙම ආධාරකයේ සුරක්ෂිතව සවි කිරීමට පාෂාණය එහි පැතිවලින් මඳක් මුඩු කරන ලදී.මුල්කාලීනව එයට ආරක්ෂක ආවරණයක් නොපැවතිණි. මෙය නරඹන්නන් විසින් ස්පර්ශ නොකළ බවට ආරක්ෂකයන් සහතික වුව ද, 1847දී එයට ආරක්ෂිත ආවරකයක් යෙදීම උචිත බව තීරණය විය.2004 සිට, පාෂාණය විශේෂිත ආරක්ෂක ආවරණයක බහා ඊජිප්තු ප්‍රතිමා ගැලරිය මධ්‍යයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. වර්තමානයේ රොසෙටා පාෂාණයේ අනුරුවක් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේරජුගේ පුස්තකාලයතුළ තබා ඇත්තේ එය 19වන සියවසේ ප්‍රෙක්ෂකයන්ට දිස්වූ අයුරු සිහිගන්වමිනි. මෙයට ආවරණයක් නොමැති අතර, නිදහසේ ස්පර්ශ කළ හැක.
1917පළමු ලෝක යුද්ධයේඅවසානය තෙක්ම කෞතුකාගාරයලන්ඩන්හි දැඩි බෝම්බ හෙළීමකෙරෙහි සැලකිලිමත් විය. එමනිසා කෞතුකාගාරයේ ඇති සෙසු වටිනා ප්‍රවාහනය කළ හැකි වස්තූන් සමග රොසෙටා පාෂාණය ද ආරක්ෂිතව රැගෙන යන ලදී. පාෂාණය ඉදිරි වසර දෙක පුරාමහොල්බර්න්අසල මවුන්ට් ප්ලෙසන්ට්හි පොළව මට්ටමෙන් 15 m (2ඩි 50) පහළතැපැල් උමං ‍දුම්රිය මාර්ගයේදුම්රියපලක තැන්පත් කර තැබිණි.යුධ සමය හැරුණු විට රොසෙටා පාෂාණය බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයෙන් පිටතට ගෙනගියේ එක් වතාවක් පමණි. ඒ මෙම සොයාගැනීමේ 150වන සංවත්සරයට සමගාමීව 1972 ඔක්තෝබර් මස සිට මාසයක් පුරාවට පැරිසියේලූවර්හි චැම්පොලියන්ගේලෙට්රේසමග ය.1999දී රොසෙටා පාෂාණයේ සංරක්ෂණ කටයුතු පවා සිදුවූයේ කෞතුකාගාර ගැලරියේම ය. එය මහජනයාට පවා දර්ශනය විය.
රෝම අධිරාජ්‍යයේබිඳවැටීමට මඳ කලකට පෙර සිට රොසෙටා පාෂාණය සොයාගෙන ක්‍රමිකව එය කියවාගන්නා තෙක්ම පුරාතන ඊජිප්තු භාෂාව හෝ ලේඛන පිළිබඳ කිසිවකු සතුව අවබෝධයක් නොතිබිණි. පසුකාලීනපාරාවෝ යුගයේරූපාක්ෂර භාවිතය ශීඝ්‍රයෙන් වැඩිදියුණු විය. නමුත් ක්‍රි.ව. 4වන සියවස වන විට රූපාක්ෂර කියවීමේ හැකියාව පැවතියේ ඊජිප්තුවරුන් කිහිප දෙනකුහට පමණි. ස්මාරකවල රූපාක්ෂර භාවිතය ක්‍රි.ව. 391දීIවන තියඩෝසියස්නැමැති රෝම අධිරාජයා විසින් ක්‍රිස්තියානි-නොවන දේවස්ථාන සියල්ල වසා දැමීමට නියෝග කිරීමත් සමග අභාවයට ගියේ ය. අවසන් හඳුනාගත් ශිලා ලේඛනය ක්‍රි.ව. 396 අගෝස්තු 24ට අයත් අතර එයෆිලේප්‍රදේශයෙන් හමු විය. මෙයඑස්මෙට්-අඛොම්හි කුරුටු ලේඛනයලෙස ප්‍රකට විය.
ග්‍රීකසහරෝම වර්ණමාලාවන්ට සාපේක්ෂව රූපාක්ෂරවල පින්තූරමය ස්වභාවය රැඳී ඇති බව සම්භාව්‍ය කතුවරුන් විසින් අවධාරණය කොට ඇත. උදාහරණයක් ලෙස 5වන සියවසේ පූජකයකු වූහොරැපොලෝවිසින්හයිරෝග්ලිෆිකානැමැති ග්‍රන්ථය තුළ සංකේත 200ක් පමණ විස්තර කොට ඇත. ඔහුගේ කෘතිය ප්‍රාමාණික යැයි සැලකිය හැකි වුවද, එය පාඨකයා විවිධ අතින් නොමග යැවීමට හේතු විය. මේ නිසා මෙම කෘතිය සහ සෙසු කෘති ඊජිප්තු ලේඛන හැදෑරීමට අවහිරයක් වූ බව විශ්වාස කෙරේ.රූපාක්ෂරවටහා ගැනීමට පසුකාලීන ප්‍රයත්නයන් 9වන සහ 10වන සියවස්වල විසූමධ්‍යකාලීන ඊජිප්තුවේඅරාබි ඉතිහාසඥයන්විසින් සිදුකරන ලදී. සමකාලීනකොප්ටික්පූජකවරුන් විසින් භාවිත කළකොප්ටික් භාෂාවසමග සංසන්දනයෙන් මෙම පුරාතන භාෂාව හැදෑරීමට උත්සාහ ගත් පළමු ඉතිහාසඥයන් වූයේධුල්-නුන් අල්-මිස්රිසහඉබ්න් වහ්ෂියියාය.16වන සියවසේජොහැන්නස් ගොරොපියස් බෙකානස්, 17න සියවසේඇතැනසියස් කර්චර්සහ 18වන සියවසේජෝර්ජ් සෝගාවැනි යුරෝපීය විද්වතුන් ඊජිප්තු රූපාක්ෂර හැදෑරීමට උත්සාහ ගත්ත ද එය නිෂ්ඵල විය.1799දී රොසෙටා පාෂාණය සොයාගැනීමත් සමග දැන නොසිටි තොරතුරු රැසක් අනාවරණය විය. ක්‍රමානුකූලව විද්වතුන් විසින් මෙය අනාවරණය කරගත් අතර,ජීන්-ෆ්‍රංෂුවා චැම්පොලියන්විසින් මෙම ගුප්ත අක්ෂරවල ස්වභාවය වටහා ගන්නා ලදී.
රොසෙටා පාෂාණයේ වූග්‍රීකපාඨය එය අධ්‍යයනයට සමාරම්භය සනිටුහන් කළේ ය. මේ වනවිට විද්වතුන් පුළුල් වශයෙන් පුරාතන ග්‍රීක බස දැනසිටි නමුත්,හෙලනිස්තිකයුගයේ ටොලමියානු ඊජිප්තුවේ රාජ්‍ය භාෂාව වශයෙන් එහි භාවිතය පිළිබඳ දැනීම මඳ විය. මහා පරිමාණයෙන් සොයාගන්නා ලද ග්‍රීකපැපිරසයන්අනාගතයේ බෙහෙවින් වැදගත් විය. මේ නිසා පාෂාණයේ වූ ග්‍රීක පාඨයේ මුල්කාලීන පරිවර්තනයන් අනුව පෙනීයන්නේ පරිවර්තකයන් ඒ වන විට ඓතිහාසික සංදර්භය සමග පරිපාලන සහ ආගමික භාෂාව ගැළපීමට බොහෝ වෙහෙස දරා ඇති බවයි.ස්ටීවන් වෙස්ටන්විසින් 1802 අප්‍රේල් මසපුරාවිෂය ගවේෂකයින්ගේ සංගමයේසැසියක දී ග්‍රීක පාඨයේ වාචික පරිවර්තනය ඉදිරිපත් කරන ලදී.
මේ අතර, ඊජිප්තුවේ දී නිපදවූ ශිලාරේඛන පිටපත් ද්විත්වයක් 1801දී පැරිසියේඉන්ස්ටිටුට් ඩි ෆ්‍රාන්ස්වෙත ළඟා විය. එහි පුස්තකාලාධිපති සහ පුරාවේදියකු වූගේබ්‍රියල් ඩි ලා පෝර්ටි ඩු තෙයිල්ග්‍රීක පෙළ පරිවර්තනයට දායක විය. නමුත් නැපෝලියන්ගේ හදිසි නියෝගය මත ඔහුට පිටත්ව යන්නට සිදුවූ අතර, සිය නිමනොකළ කෘතිය ඔහු සිය සහායකහියුබර්ට්-පැස්කල් ඇමේල්හන්හට භාරකළේ ය. 1803දී ඇමේල්හන් විසින් ග්‍රීක පෙළෙහි පළමු ප්‍රකාශිත පරිවර්තනය එළිදක්වන ලදී. මෙය පුළුල්ව සංසරණය වීම පිණිස එයලතින්සහ ප්‍රංශ බසින් නිකුත් කෙරිණි.කේම්බ්‍රිජ්හි,රිචඩ් පෝර්සන්ග්‍රීක පෙළෙහි පහළ දකුණු කෙළවර අතුරුදන් කොටස පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළේ ය. ඔහු විසින් යෝජිත සූක්ෂ්ම ප්‍රතිනිර්මාණයක් ඉදිරිපත් කළ අතර, එය නොබෝ කලකින්ම පුරාවේදීන්ගේ සංගමය අතර සංසරණය විය. එම අවස්ථාවේම, සම්භාව්‍ය ඉතිහාසඥයකු වූගෝටින්ජන්හික්‍රිස්ටියන් ගෝට්ලොබ් හෙයින්මෙම මුද්‍රණ පිටපතක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් සිටි අතර, ඔහු 1803දී ඇමේල්හන් විසින් නිපදවූ පරිවර්තනයට වඩා වඩාත් විශ්වසනීය ලතින් පරිවර්තනයක් එළිදැක්වී ය.1811දී පුරාවේදය පිළිබඳ සංගමය විසින් සියආකියොලොජියාජර්නලයේ විශේෂ කලාපයේ එහි යළිමුද්‍රණයක් ඇතුළත් කරන ලදී. මෙහි වෙස්ටන්ගේ පෙර ප්‍රකාශිත නොවූ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය,ටර්නර් සෙන්පතියාගේ විස්තරය සහ සෙසු ලේඛන ද අන්තර්ගත විය.
පාෂාණය සොයාගන්නා කාලයේස්වීඩන්ජාතික විද්වතකු වූජොහෑන් ඩේවිඩ් ඒකර්බ්ලැඩ්විසින් ඊජිප්තුවෙන් මෑතකදී සොයාගනු ලැබූ අප්‍රකට ලේඛන ශෛලියක් වන පොදු ජන ශෛලිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරමින් සිටියේ ය. ඔහු එය නම්කළේ "වැල් අකුරුමය කොප්ටික්" ලෙසිනි. එයට හේතුව එයකොප්ටික් භාෂාවේ(පුරාතන ඊජිප්තු භාෂාවෙන් ඍජුව පැවතෙන්නකි) ස්වරූපයෙන් වාර්තා කොට තිබීමයි. නමුත් එය පසුකාලීනකොප්ටික් අක්ෂරසමග ස්වල්ප වශයෙන් සමානකම් දැක්වී ය.  ප්‍රංශ ප්‍රාචීන ශාස්ත්‍රඥයකු වූඇන්ටොයින්-අයිසැක් සිල්වෙස්ටර් ඩි සැසිප්‍රංශ අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යවරයා වූජීන්-ඇන්ටොයින් චැප්ටල්ගෙන් 1801දී රොසෙටා පාෂාණයේ ශිලාරේඛන මුද්‍රණ පිටපත් හිමිවීමෙන් පසු, ඒකර්බ්ලැඩ් සමග මේ පිළිබඳ සාකච්ඡා කළේ ය. පාෂාණයේ මධ්‍යයේ ඇති පෙළ ද එම අක්ෂරවලින්ම ලියැවී ඇති බව ඔහු වටහාගත්තේ ය.ඔහු සහ ඒකර්බ්ලැඩ් එක්ව වැඩ කළ අතර, ඔවුන් දෙදෙනාම අවධානය යොමුකළේ මැද ඇති පෙළ වෙත වන අතර, එම පෙළ අක්ෂර මාලාව අනුව යෙදී ඇත. ග්‍රීක පෙළ සමග සැසඳීමේ දී, මෙම නොහඳුනන පාඨයේ ග්‍රීක නම් යෙදී ඇති ස්ථාන හඳුනා ගැනීමට ඔවුහු උත්සාහ දැරූහ. 1802දී සිල්වෙස්ටර් ඩි සැසි, චැප්ටල්හට වාර්තා කළේ තමන් සාර්ථකව නම් පහක් ("ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රොස්",ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රේයා", "ටොලමේයස්", "ආර්සිනෝයි", සහ ටොලමිගේ පදවි නාමය වූ "එපිෆේනස්"),හඳුනාගත් බවයි. ඒකර්බ්ලැඩ් විසින් පොදු ජන පෙළෙහි අන්තර්ගත ග්‍රීක නම් ඇසුරෙන් හඳුනාගත් අක්ෂර 29කින් යුත් වර්ණමාලාවක් (ඉන් අර්ධයකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් නිවැරදි ය) ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.කෙසේනමුත්, ඔවුනට පොදු ජන ලේඛනයෙහි වූ සෙසු අක්ෂර හඳුනාගත නොහැකි විය. වර්තමානයේ හඳුනාගෙන ඇති පරිදි ඒවාසංකල්පලේඛීයසහ ශබ්දානුකූල අක්ෂර වේ.
සිල්වෙස්ටර් ඩි සැසි පාෂාණය පිළිබඳ සිදුකළ වැඩකටයුතු අත්හැර දැමී ය. නමුත් ඔහුව වෙනත් දායකත්වයක් සඳහා යොදාගැනිණි. 1811දී, චීන ශිෂ්‍යයකු සමගචීන අක්ෂරපිළිබඳ සිදුකළ සාකච්ඡාවක් හේතුවෙන් සිල්වෙස්ටර් ඩි සැසි 1797දීජෝර්ජ් සෝයිගාවිසින් ඊජිප්තු රූපාක්ෂර ලේඛනවල විදේශ නම් ශබ්දානුකූලව ලියා ඇති බවට කළ යෝජනාව කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්නට පෙළඹිණි. ‍එසේම මීට පෙර 1761දීජීන්-ජැක්විස් බාර්තලෙමිවිසින් පැවසූ පරිදි ශිලා ලේඛනයකකාර්ටුෂයකින් වටකොට ඇති කොටස සාංඥා නාමයක් විය හැකි යැයි ඔහු නැවත ඉදිරිපත් කළේ ය. එම නිසා 1814දීලන්ඩන් රාජකීය සංගමයේවිදේශ ලේකම්වරයා වූ තෝමස් යන්ග් පාෂාණය පිළිබඳ ඔහුට ලියා යැවූ විට, සිල්වෙස්ටර් ඩි සැසි යෝජනා කළේ රූපාක්ෂර පාඨයන්හි ඇකි අක්ෂර කියවීමට යන්ග් විසින් ග්‍රීක නම්වල කාර්ටුෂයන් පිළිබඳ සොයාබැලිය යුතු බවයි. එසේම ඒවායේ ශබ්දානුකූල සකේත හඳුනාගැනීමට උත්සාහ දැරිය යුතු බවත් ය.
යන්ග් එසේ සිදුකළ අතර එහි ප්‍රතිඵල ද්විත්වය අවසන් අර්ථ නිරූපණය ගොඩනැගීමට මගපෑදී ය. රූපාක්ෂර පෙළ තුළ ඔහු විසින් "p t o l m e s" (නූතන පරිවර්තනය අනුව "p t w l m y s") යන ශබ්දානුකූල අක්ෂර ග්‍රීක නාමයක් වන "ටොලමේයස්" යන්න සඳහා යෙදී ඇති බව සොයාගන්නා ලදී. එසේම මෙම සංකේත පොදු ජන වහරේ අනුරූප සංකේතවලට සමව පැවති බව ඔහු හඳුනාගත්තේ ය. පාෂාණයේ එවන් රූපාක්ෂර සහ පොදු ජන අක්ෂර අතර පැවති සමානකම් 80ක් පමණ ඔහු දුටුවේ ය. මෙය වැදගත් අනාවරණයක් ලෙස සැලකෙන්නේ මීට පෙර මෙම පාඨයන් ද්විත්වය එකිනෙකට බෙහෙවින් වෙනස් යැයි විශ්වාස කෙරුණු නිසායි. මේ හේතුවෙන් ඔහු නිගමනය කළේ පොදු ජන භාෂාව අර්ධ වශයෙන් ශබ්දානුකූල බවත්, එය රූපාක්ෂර අනුකරණය කොට තැනූ චිත්‍ර සංකේතවලින් ද සමන්විත වන බවත් ය.යන්ග්ගේ නව දැක්ම 1819දී ඔහු විසින්බ්‍රිටනිකා විශ්වකෝෂයේදායකත්වය සැපයූ "ඊජිප්තුව" නැමැති දීර්ඝ ලිපිය තුළින් ද දැකගත හැක.කෙසේනමුත්, ඔහුට වැඩිදුර ඉදිරියට යා නොහැකි විය.
1814දී, යන්ග් පළමුව පාෂාණය පිළිබඳග්‍රෙනෝබල්හි ආචාර්යවරයකු වූජීන-ෆ්‍රංෂුවා චැම්පොලියන්සමග ලිපි හුවමාරු සිදුකළේ ය. 1822දී චැම්පොලියන් විසින්ෆිලේ ඔබලිස්කයේකෙටි රූපාක්ෂර සහ ග්‍රීක ශිලාලේඛනවල පිටපත් දුටුවේ ය. මේ පිළිබවිලියම් ජෝන් බෑන්ක්ස්අස්ථිර ලෙස පවසා තිබුණේ එහි භාෂා ද්විත්වයෙන්ම "ටොලමේයස්" සහ "ක්ලියෝපැට්රා" යන වචන අන්තර්ගත බවයි.ඒ තුළින් චැම්පොලියන්ටk l e o p a t r a(වර්තමාන පරිවර්තනය අනුව නම්q l i҆ w p ꜣ d r ꜣ.t) යන ශබ්දානුකූල අක්ෂර හඳුනාගත්තේ ය.මෙය සහ රොසෙටා පාෂාණයේ ඇතුළත් විදේශ නම් ආශ්‍රය කරගනිමින් ඔහු ඉක්මණින් ශබ්දවිද්‍යානුකූල රූපාක්ෂර වර්ණමාලාවක් නිපදවී ය. මෙය ඔහුගේ අතින්ම ඇඳි වගුවක "Lettre à M. Dacier" තුළ දැකගත හැක. මෙය 1822 අගකාලයේ දී පැරිස්Académie des Inscriptions et Belles-Lettresහි ලේකම්වරයා වූබොන්-ජෝසෆ් ඩේෂියර්හට දැනුම් දුන් අතර, ඔහු එය ඇකඩමියේ මගින් ක්ෂණිකව ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය.මෙම "ලිපිය" මගින් ඊජිප්තු රූපාක්ෂර කියවීමේ සැබෑ සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි. වර්ණමාලා වගුව, ප්‍රධාන පෙළ සහ අපරලේඛයන්හි චැම්පොලියන් සටහන් කරන්නේ මීට සමාන ශබ්දානුකූල සංකේත ග්‍රීක නාමයන්හි මෙන්ම ස්වදේශික ඊජිප්තු නම්වලද දක්නට ලැබෙන බවයි. 1823දී මේ බව සනාථ කරමින් ඔහුඅබු සිම්බල්ඉවුරේ තිබී පිටපත් කොටජීන්-නිකොලස් හුයොට්විසින් චැම්පොලියන් වෙත එවන ලද පැරණි රූපාක්ෂර ලේඛනයන්හි කාර්ටුෂයන් තුළින්රැම්සෙස්සහතුත්මෝස්පාරාවෝවරුන්ගේ නම් හඳුනාගැනීමට සමත් විය.මෙම කරුණු අනුව, රොසෙටා පාෂාණය පිළිබඳ තොරතුරු සහඊජිප්තු රූපාක්ෂර කියවා තේරුම් ගැනීමපිළිබඳ දැනුම වැඩිදියුණු විය. චැම්පොලියන් විසින් පුරාතන ඊජිප්තු ව්‍යාකරණ සහ රූපාක්ෂර ශබ්දකෝෂයක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ දැරූ අතර එම කෘතීන් ද්විත්වය 1832දී ඔහුගේ මරණින් පසු ප්‍රකාශයට පත් විය.
පාෂාණය පිළිබඳ කෘතීන් වර්තමානයේ අවධානය යොමුකොට ඇත්තේ ලේඛන ත්‍රිත්වය එකිනෙක සසඳමින් එහි පාඨයන්හි අරුත වටහා ගැනීමටයි. 1824දී, සම්භාව්‍ය විද්වතකු වූඇන්ටොයින්-ජීන් ලෙට්‍රොන්, චැම්පොලියන්ගේ භාවිතය පිණිස ග්‍රීක පෙළෙහි නව පරිවර්තනයක් සම්පාදනය කිරීමට පොරොන්දු විය. ඒ වෙනුවට චැම්පොලියන් ලේඛන ත්‍රිත්වයෙහි වෙනස්කම් විශ්ලේෂණය කරමින් වාර්තාවක් සැපයීමට පොරොන්දු විය. 1832දී චැම්පොලියන්ගේ හදිසි අභාවයෙන් පසු, ඔහුගේ වි‍ශ්ලේෂණයේ දළ සටහන සොයාගත නොහැකි විය. ලෙට්‍රොන්ගේ කර්තව්‍යය නවතා දැමිණි.චැම්පොලියන්ගේ හිටපු ශිෂ්‍යයා සහ සහායකයා වූෆ්‍රංෂුවා සැල්වොලිනි1838දී මියගිය අතර, එම විශ්ලේෂණ වාර්තාව සහ සෙසු අතුරුදන් සටහන් සැල්වොලිනිගේ ලේඛන අතර තිබී හමුවිය. මෙම අනාවරණයත් සමග හෙළිවූයේ 1837දී සැල්වොලිනි විසින් පාෂාණය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කළ ඔහුගේම යැයි කියූ වාර්තාවරචනා චෞරත්වයක් බවයි.අවසානයේ ලෙ‍ට්‍රොන් හට ග්‍රීක පෙළ පිළිබඳ සිය විවරණය සහ එහි නව ප්‍රංශ පරිවර්තනය සම්පූර්ණ කළ හැකි විය. එය 1841දී ප්‍රකාශයට පත් විය.1850 දශකයේ මුල් භාගයේ ජර්මානු ඊජිප්තුවේදීන් වූහයින්රිච් බෘග්ෂ්සහමැක්ස් අහ්ල්මාන්විසින් පොදු ජන භාෂාව සහ රූපාක්ෂර පාඨයන් පාදක කරගනිමින් ප්‍රතිශෝධිත ලතින් පරිවර්තනයන් ඉදිරිපත් කරන ලදී.පසුව 1858දී පළමු ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි. මෙයපෙන්සිල්වේනියා විශ්වවිදයාලයේෆිලොමේතියානු සංගමයේසාමාජිකයන් තිදෙනකුගේ සම්පාදනයකි.
පාෂාණයේ වූ ශිලා ලේඛන ත්‍රිත්වයෙන් එකක් නියම ප්‍රභේදය වූ අතර අනෙක් දෙක ඉන් පරිවර්තනය කෙරුණු ඒවා වේ. මේ අතුරින් නියම ලේඛනය කුමක් ද යන්න ප්‍රශ්නාර්ථයකි. ලෙට්‍රොන් 1841දී උත්සාහ දැරූයේ ග්‍රීක ලේඛනය ටොලමියානු රාජවංශයේ ඊජිප්තු රජය විසින් නිපදවූ මුල් ලේඛනය බව පෙන්වීමටයි.නූතන කතුවරුන් අතුරින් ජෝන් රේ පවසා ඇත්තේ "පාෂාණයේ ඇති වඩාත් වැදගත්ම ලේඛනය වූයේ රූපාක්ෂර ලේඛනයයි: එය එතැන යොදා තිබුණේ දෙවියන්ට සහ පූජකවරුන් අතුරින් වඩා උගත් තැනැත්තන්ට කියවීම පිණිසයි" යනුවෙනි.ෆිලිප් ඩර්චේන් සහ හයින්ස් ජෝසෆ් තිසන් තර්ක කරන්නේ ලේඛන ප්‍රභේද තුනම සමගාමීව නිමැවුණු බවයි. නමුත් ස්ටීවන් ක්වර්ක් ආඥාව දකින්නේ "ජීව්‍යමය ලේඛන සම්ප්‍රදායයන් තුනක සංකීර්ණ ඒකාබද්ධ වීමක්" ලෙසයි.රිචඩ් පාකින්සන්ගෙනහැර දක්වන්නේ රූපාක්ෂර ලේඛනය පුරාතන ආකෘතිවාදයෙන් පිට පැන ඇති බවත්, බොහෝදුරට පූජකවරුන් එදිනෙදා භාවිත කළ පොදු ජන භාෂාවට නැඹුරු වී ඇති බවත් ය.ලේඛන ත්‍රිත්වය වචනයෙන් වචනය ගැළපිය නොහැකි වීම නිසා එහි අර්ථ නිරූපණය මුලින් අපේක්ෂා කළාට වඩා දුෂ්කර වූ බව නිසැක ය. විශේෂයෙන්ම එය ඊජිප්තු රූපාක්ෂර සඳහා නිශ්චිත ද්වීභාෂා යතුරක් ලෙස භාවිත කිරීමට සිතූ මුල්කාලීන විද්වතුන්ට එය පැටලිලි සහගත වන්නට ඇත.
සැල්වොලිනිගේ සම්බන්ධයට පෙර සිටම, අර්ථ නිරූපණ උත්සාහයන්ගේ ප්‍රමුඛතාවය සහ රචනා චෞරත්වයන් පිළිබඳ මතභේද පැවතිණි. බ්‍රිතාන්‍ය විචාරකයන් අනුව, චැම්පොලියන්ගේ 1822Lettre à M. Dacierකෘතියේ යන්ග් පිළිබඳ කෘතඥතාව සටහන් කොට ඇත්තේ අසම්පූර්ණ වශයෙනි. උදාහරණයක් ලෙස,බ්‍රිටනිකා විශ්වකෝෂයේ(යන්ග්ගේ 1819 ලිපිය පලකළ) උප-සංස්කාරකවරයකු වූජේම්ස් බ්‍රවුන්විසින් අඥාත ලෙස 1823දීEdinburgh Reviewහි ලිපි මාලාවකට දායකත්වය සපයා තිබේ. එහි යන්ග්ගේ කාර්යය ඉහළින් වර්ණනා කොට ඇති අතර, "ප්‍රතිපත්ති විරහිත" චැම්පොලියන් එහි චෞරත්වයක් සිදු‍කළ බවට දෝෂාරෝපණය කර තිබේ.මෙම ලිපි ප්‍රංශ බසට පරිවර්තනය කොටජුලියස් ක්ලැප්‍රොත්විසින් 1827දී පොතක් ලෙස මුද්‍රණය කරන ලදී.යන්ග්ගේ 1823 ප්‍රකාශනය මගින් ද ඔහුගේ දායකත්වය යලි සනාථ කොට තිබේ.යන්ග් (1829) සහ චැම්පොලියන් (1832) ගේ අකල් මරණ නිසා මෙම මතභේද නැවතුණේ නැත. පාෂාණය පිළිබඳබ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේපාලක ඊ. ඒ. වැලිස් බජ් (1904) විසින් සිදුකළ ප්‍රාමාණික කෘතියෙහි චැම්පොලියන්ට සාපේක්ෂව යන්ග්ගේ දායකත්වය වඩාත් අවධාරණය කොට දක්වා ඇත.1970 දශකයේ මුල් භාගයේ, ප්‍රංශ නරඹන්නන් චෝදනා කළේ යාබද තොරතුරු පුවරුවේ චැම්පොලියන්ගේ රුව, යන්ග්ගේ රුවට වඩා කුඩාවට දක්වා ඇති බවටයි. ඉංග්‍රීසි නරඹනන්නන් චෝදනා කළේ එයට විරුද්ධ දෙයයි. නමුත් සැබැවින්ම එම දෙදෙනාගේම රූ එකම ප්‍රමාණයෙන් යුතු විය.
රොසෙටා පාෂාණය නැවත සිය රටට ගෙන්වා ගැනීමට ඊජිප්තුව පළමුවරට අභියාචනා කළේ 2004 ජූලි මස බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ 250වන සංවත්සරයට සමගාමීව ය.ඊජිප්තුවේ ශ්‍රේෂ්ඨ පුරාවස්තු මණ්ඩලයේප්‍රධානියා වූසාහි හවාස්ඉල්ලා සිටියේ ශිලා ස්තම්භය ඊජිප්තුව වෙතනැවත රැගෙන ආ යුතුබවයි. ඔහු වාර්තාකරුවන්ට මෙසේ අදහස් දක්වා ඇත: "බ්‍රිතාන්‍යයන්ට සිහිපත් කිරීමට අවශ්‍ය නම්, ඔවුනට සිය කීර්තිය යළි ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට අවශ්‍ය නම් ඔවුන් ස්වෙච්ඡාවෙන්ම අපගේ ඊජිප්තු අනන්‍යතාවය වන රොසෙටා පාෂාණය යළි ලබා දිය යුතුයි".පසුව පැරිසියේ දී දෙවරක්ම නැවත නැවත මෙම ඉල්ලීම සිදු කොට තිබේ. ඔහු මෙම පාෂාණය ඊජිප්තුවේ සංස්කෘතික  උරුමය ලැයිස්තුවට අයත් ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස දක්වා ඇත. එම ලැයිස්තුවේ සෙසු වස්තූන් අතර:බර්ලින්හි ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේඇති සුප්‍රකටනෙෆර්ටිටිගේ උඩුකය, ජර්මනියේහිල්ඩෙෂයිම්හිරෝමර්-අන්ඩ්-පෙලිසේයස්-කෞතුකාගාරයතුළ තබා ඇතිමහා පිරමිඩයේවාස්තු විද්‍යඥයා වූහෙමියුනුගේ ප්‍රතිමාව, පැරිසියේලූවර්හි ඇතිඩෙන්ඩෙරා දෙවොලේ රාශි චක්‍රයසහබොස්ටන් ලලිත කලා කෞතුකාගාරයේඇතිඅන්ඛ්හෆ්ගේ උඩුකය රුවවැනි පුරාවස්තූන් ඇතුළත් විය.
2005දී බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය විසින් ඊජිප්තුව වෙත රොසෙටා ශිලාවේ සම්පූර්ණ ප්‍රමාණයේ අනුරුවක් ප්‍රදානය කරන ලදී. මෙය පාෂාණය සොයාගත් භූමියට ආසන්න පෙදෙසක පිහිටි නවීකරණය කළරෂිඩ් ජාතික කෞතුකාගාරයේප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.2005 නොවැම්බර් වන විට, රොසෙටා පාෂාණය නැවත ස්ථිරව ගෙන්වා ගැනීමේ අරමුණේ සමාරම්භක පියවරක් වශයෙන් හවාස් එය මාස තුනකට ලබාදෙන මෙන් ඉල්ලා සිටියේ ය.2009 දෙසැම්බර් මස ඔහු යෝජනා කළේ 2013ගිසාහිප්‍රධාන ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයවිවෘත කිරීම වෙනුවෙන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය රොසෙටා පාෂාණය ඊජිප්තුවට මාස තුනකට ලබා දෙන්නේ නම් ස්ථිර ආපසු ගෙන්වා ගැනීම පිළිබඳ අදහස අත්හැරීමට තමන් සූදානම් බවයි.
ජෝන් රේපවසා ඇත්තේ, "‍පාෂාණය රොසෙටාවට වඩා බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ කාලය ගතකළ දිනයක් උදා වේවි" යනුවෙනි.රොසෙටා පාෂාණය වැනි අන්තර්ජාතික සංස්කෘතික වැදගත්කමක් ඇති වස්තූන් ඒවායේ මව් රටවලට භාරදීම පිළිබඳ ජාතික කෞතුකාගාරවල දැඩි විරෝධයක් ඇත.පාතිනන්දෙවොලේඑල්ජින් කිරිගරුඬ ප්‍රතිමානැවත භාරදෙන මෙන් ග්‍රීසිය ලොව පුරා කෞතුකාගාරවලින් සිදුකළ නිරන්තර ඉල්ලීමට ප්‍රතිචාරයක් වශයෙන් 2002දී ලොව ප්‍රධාන කෞතුකාගාර 30කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරන ලදී. මෙම කෞතුකාගාර අතරබ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය,ලූවර්, බර්ලිනයේපර්ගැමොන් කෞතුකාගාරයසහ නිව් යෝක් නගරයේමෙට්‍රොපොලිටන් කෞතුකාගාරයද විය. එමගින් නිවේදනය කෙරුණේ "පැරණි කාලවල අයත් කරගත් වස්තූන් ප්‍රදර්ශනය කළ යුත්තේ එම යුගය සිහිපත් කරන වෙනස් සංවේදීතාවන් සහ අගයයන් සහිත ආලෝකයෙනි." එසේම "කෞතුකාගාර සේවය කරන්නේ එක් ජාතියක ජනතාවට නොවේ. නමුත් සෑම ජාතියකම ජනතාවටයි."
රොසෙටා පාෂාණයයන යෙදුම වර්තමානයේ ව්‍යවහාරානුකූලව, කේතාංකිත තොරතුරක් නිරවුල් කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ දී, සමස්තය හඳුනාගැනීමට භාවිතා කළ හැකි සුළු නමුත් සම්පූර්ණ නියැදියක් වැනි තීරණාත්මක යතුරක් හැඳින්වීමට භාවිතා වේ.ඔක්ස්ෆර්ඩ් ඉංග්‍රීසි ශබ්දකෝෂයඅනුව, මෙම වදනේ පළමු රූපික භාවිතයබ්‍රිටනිකා විශ්වකෝෂයේ1902 සංස්කරණයේග්ලූකෝස්හි රසායනික සංස්ලේෂණයකට අදාළව දක්වා ඇත.මෙම යෙදුමඑච්. ජී.‍ වෙල්ස්ගේ ජනප්‍රිය 1933 නවකථාවක් වූThe Shape of Things to Comeතුළ ද දක්නට ලැබේ. මෙහි කථා නායකයා විසින් සොයාගන්නාලඝුලේඛනයක් මගින්අත්අකුරින්සහයතුරු ලියනයකින් ලියැවුණු අමතර තොරතුරු සොයාගැනීමට ඉඟිය වශයෙන් භාවිතා වේ.ඇතැම්විට මෙම යෙදුමේ වඩාත් වැදගත්ම සහ ප්‍රමුඛම භාවිතයනොබෙල් සම්මානලාභීතියොඩෝර් ඩබ්. හෑන්ෂ්ගේ 1979වර්ණාවලීක්ෂවේදයට සම්බන්ධසයන්ටිෆික් ඇමරිකන්ලිපියේ දක්නට ලැබේ. මෙම ලිපියේ ඔහු සඳහන් කොට ඇත්තේ "හයිඩ්‍රජන් පරමාණුක වර්ණාවලිය නූතන ‍භෞතික විද්‍යාවේ රොසෙටා පාෂාණය බඳු බව සනාථ වී තිබේ: මෙහි රේඛා රටාව කියවා වටහාගත් පසුව, බොහෝ දේ වටහාගත හැකි වනු ඇත" යනුවෙනි.
එතැන් සිට, මෙම වදන වෙනත් පාඨ සම්බන්ධයන්හි පුළුල්ව යොදා තිබේ. උදාහරණයක් ලෙස,මානව සුදු රුධිරාණු ප්‍රතිදේහජනකයනිපදවීමට අදාළ පදනම් ජාන කට්ටලය හඳුනා ගැනීම "ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාවේ රොසෙටා පාෂාණය" ලෙස හඳුන්වා ඇත.Arabidopsis thalianaනැමැති සපුෂ්ප ශාකය "පුෂ්පීකරණ සමයේ රොසෙටා පාෂාණය" ලෙස විස්තර කොට තිබේ.සුපර්නෝවාසංගමනය වීමේ දී හමුවනගැමා කිරණ නිපාත(GRB) සඳහා GRB වල සම්භවය හඳුනාගැනීමට වැදගත්වන රොසෙටා පාෂාණය ලෙස පැවසේ.ඩොප්ලර් ප්‍රතිධ්වනි කන්තුකරේඛයහැඳින්වීමට චිකිත්සකයින් විසින් රොසෙටා පාෂාණය යන යෙදුම භාවිත කරති. එයට හේතුව නොයෙකුත්විස්තාර දුෂ්කෘත්‍යයන් හේතුවෙන්මානව හෘදයේවම් කෝෂිකාවපිරී යා හැකි සංකීර්ණ ආකාරය අනාවරණය කරගැනීමට එය උපකාර වීම නිසායි.
රොසෙටා පාෂාණය යන නාමය විවිධපරිවර්තන මෘදුකාංගවල භාවිතයට ගැනේ.රොසෙටා ස්ටෝන්යනු එක්සත් ජනපදයේඅර්ලිංටන් ජනපදය, වර්ජිනියාහි ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල පිහිටි රොසෙටා ස්ටෝන් සීමාසහිත සමාගම විසින් ප්‍රකාශිත භාෂා-ඉගෙනුම් මෘදුකාංගයකි. "රොසෙටා" යනුPowerPCසකසනවල ධාවනයට නිර්මිත යෙදුම් මෘදුකාංග, ඇපල් පරිගණක පද්ධතිවලx86සකසනවල භාවිතයට ගැනීමට අවස්ථාව සලසන "ලුහුබර ගතික පරිවර්තකය"කි. එසේමලෝන්ච්පැඩ්ව්‍යාපෘතියේ කොටසක් ලෙසකැනොනිකල්සමාගම විසින් සංවර්ධනය කළ මෘදුකාංග ස්ථානගතකරණයට උපකාර වන මාර්ගස්ථ භාෂා පරිවර්තක‍ මෙවලම ද "රොසෙටා" නම් විය. මීට සමාන,Rosetta@homeයනු ඇමයිනෝ අම්ල අනුපිළිවෙලවල ප්‍රෝටීන ව්‍යූහය (නැතහොත් ඇමයිනෝ අම්ල අනුපිළිවෙල ව්‍යූහයක් බවටපරිවර්තනයකෙරෙන) පුරෝකථනය කෙරෙනව්‍යාප්ත පරිගණකකරණ ව්‍යාපෘතියකි.රොසෙටා ව්‍යාපෘතියනැමැති ව්‍යාපෘතිය යනු ක්‍රි.ව. 2000 සිට 12,000 දක්වා පවත්වාගෙන යාමට අපේක්ෂිත භාෂා විශේෂඥයින් සහ ස්වදේශික කථිකයින් දායක කරගනිමින් ආසන්න වශයෙන් පරිපූර්ණ, භාෂා 1,500කින් සමන්විත ලේඛනාගාරයක් ගොඩනැගීමේ ව්‍යාපෘතියකි‍.යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියේරොසෙටාඅභ්‍යවකාශ යානය දියත් කෙරුණේ67P/චුරියුමොව්-ගෙරසිමෙන්කෝධූමකේතුවේසංයුතිය නිර්ණය කොට එමගින්සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේසම්භවය පිළිබඳ තොරතුරු දැනගත හැකිවේය යන අපේක්ෂාවෙනි.