Switserlan

Konfèdherasi Switserlanutawa sajeroning basaLatinConfoederatio Helvetica, yaikunagarafèdheralingÉropa Tengahkang wewatesan karoJerman,Prancis,Itali,LiechtensteinlanOstenrik. Switserlan iku nagara kang sapérangan gedhé wewengkoné dumadi saka PegununganAlpen. Switserlan misuwur minangkanagara nétralnanging panggah duwé tembayatan internasional kang kuwat.
Switserlan kapérang dadi 26kanton, kang nem kanton dianggap minangka "saparo kanton" amarga kawiwitan saka pisahé telung kanton, lan dhampaké mung ana sakwakil ing Dewan Nagara. Kutha karajan nagara ikiBern. Kutha-kutha wigati liyané yaikuZurich, kutha gedhé dhéwé ing Switserlan (kang dinobataké minangka kutha kang duwé kualitas urip paling apik ing donya nalika taun2006lan 2007.), lanJenewa, kang dadi lokasi warna-warna badan internasional kaya taPBB,WHO,ILO, lanUNHCR.
Switserlan winatesan karoJerman,Prancis,Itali,Ostenriklan karajan cilikLiechtenstein. Warga Switserlan nururaké akèh basa lan ana papat basa resmi, yaikubasa Jerman,Prancis,Itali, lanbasa Romanshkang kurang misuwur.
Switserlan duwé akèh sajarah minangka nagara kang nétral tanpa ndeleng perang utawadhamai(lan ora tau mèlu perang marang pamaréntah asing wiwit taun1815). Mulané, Switserlan didadékaké pamangku gatiorganisasi internasionalapa waé kaya taPBB, kang sanajan markas gedhéné mapan ing kuthaNew York City, nanging akèh ngedegaké kantor ing Switserlan.
Jeneng Switserlan ingbasa LatinConfoederatio Helvetica kang tegesé KonfèdherasiHelvetika, dipilih kanggo ngéndhani pamilihan salah siji saka papatbasaresmi Switserlan (basa Jerman,Prancis,Itali, lanRomansh).TLD nagarané,.ch, uga dijupuk saka jeneng iki. Switserlan nandhai1 Agustus1291minangka dina kamardhikané, kang wiwitané dadi nagara gabungan, banjur dadipersekuthuanwiwit taun1848. 1 Agustus didadekaké dina prèi kanggobanklankantor possarta kantor administrasi umum uga ditutup.
Sistem papréntahané pancèn nuduhaké keanékaragaman wargané. Minangka nagara fèderal, dhémokrasiné asipat "langsung", nanging diwakili déning Majelis Fèdheral. Parlemèn iki milih pitung wong kanggo dadi "pamrintah". Pitu wong iku mantri, mandhegani dhepartemen, lan salah sijiné dadi prèsidhén suwéné setaun ganténan. Prèsidhén digilir saben tauné.
Warga Switserlan kang cacahé watara 7,4 yuta jiwa manggon ing papan panggonan kang ambané 41.285km² saéngga kapadetan nagara mau 184 jiwa per km². Lumrahé, nagara Switserlan kapérang dadi telung tlatah, yaikuPegunungan Alpen Switserlan,Plato Switserlan, lanPegunungan Jura.
Suku pisanan kang ana ing Switserlan yaiku anggotabudaya HallstattlanLa Tène. Budaya La Tene ana lan ngrembaka suwénéAbad Wesikang pungkasan saka kira-kira taun450 SM, kaya-kaya éntuk prabawa saka peradabanYunanilanEtruska. Salah siji golongan suku paling wigati ing Switserlan yaikuHelvetii. Ing taun15 SM,Tiberius I, kang arep nyalon dadi Kaisar Romawi kaping pindho, lan seduluré Drusus, bisa kasil naklukakePegunungan Alpen, nggabungake kelorone marang Kamaharajan Romawi. Laladan kang dipanggoni suku Helvetii – banjur dijenengi Confoederatio Helvetica. Confoederatio Helvetica ing pisanan dadi pérangan Provinsi Gallia Belgica Romawi banjur dipindhahGermania Superior. Déné pérangan wétan Switserlan modhèren digabungake menyang Provinsi Raetia.
IngAbad Pertengahan Awal, sakaabad kaping 4, panambahan dawa arah kulon Switserlan modhèren dadi laladanRaja Burgundia. Suku Alemani mapan ing dataran dhuwur Switserlan ingabad kaping 5lanlembahAlpennalikaabad kaping 8, mbéntuk Alemania. Switserlan modhèren banjur kapérang dadi Karajan Alemannia lan Burgundia. Sakabehing laladan iku dadi péranganKamaharajan Frankiaingabad kaping 6, nyusul kamenangan Chlodwig I saka Alemanni ing Tolbiac nalika taun504, banjur bangsa Frankia ndominasi Burgundia.
Saka taun561, Raja Guntram sakaMerovingia, putune Chlodwig I, marisi Kerajan Burgundia Frankia, kang ambané saka kulon adohe meh tekanKali Rhein. Ing sisih wétané, suku Alamanni diprintah sangisore kadipaten nominal ing Frankia, amarga bangsa Frankia ngisi kalodhangan akibat mudhune pencapaian Bizantium Romawi menyang kulon. Saka mangsa iki, bangsa Frankia lagi miwiti mbéntuk watak tritunggal kang bakal nyirikake sisa sajarahé. Laladan iki banjur kapérang dadi Neustria ing sisih kulon (mung diarani Frankia nalika semana; jeneng Neustria ora tinulis ing tulisan nganti 80 taun sabanjuré), Austrasia di sisih wétan sagara lan Burgundia.
Sasuwene abad kaping 6 lan wiwitanabad kaping 7, kawasan Switserlan ana ing sangisore hegemoni Frankia, karo bangsa Frankia kang asring ana perselisihan prakara suksesi ing sub-kraton Frankia (kang ratu-rajane isih duwé gegayutan saseduluran). Nalika taun632, Chlothar II mati, sakabehing wewengkon Frankia didadèkaké siji nanging mung sadhéla ing ngisoreDagobert I, kang dianggep ratu kang pungkasané Merovingia kang bisa nglakoni tugas karajan. Nalika dipandhegani Dagobert I,Austrasiangagitasi papréntahane dhéwé kanggo piranti ngadhepi prabawaNeustria, kang ndominasi mahkamah karajan. Dagobert dipeksa déning aristokrat Austrasia kang kuwat kanggo ngangkat anaké kang isih bayi, Sigibert III, supaya dadi ratu ngisorane Austrasia nalika taun633. Kakurangan papréntahan anyar iku dadi nyata, lan mandhegani nagara-nagara kang ditundukake déning bangsa Frankia kang wis mikirake untung-rugi pemberontakan. Sawisé Sigibert III dikalahake militere déning Radulf, RajaThüringening taun640, suku Alemani uga mberontak marang kakuasaan Frankia. Masa kamardhikan Allemani sabanjuré nganti tekan pertengahan abad kaping 8.
Wali Pura diangkat déning Raja Frankia minangka punggawa pangadilan wiwit awalabad kaping 7supaya dadi penengah antarané ratu lan rakyat. Nanging, sedane Dagobert I ing taun639, kanthi pewaris makutha kang isih balita ing Neustria (Chlodwig II—yuswane 2 taun) lan Austrasia (Sigibert III—yuswane watara 4 taun), para punggawa iku éntuk kekuasaan kang luwih gedhé. Ing pungsakasane, mungkasi kekuasaan penguasa Merovingia, lan ngebut singgasana Frankia. Langkah pisanan kang dilakoni Wali Pura Austrasia, Grimoald I, ngeyakinake Sigibert III kang ora duwé anak supaya ngadopsi puterane dhéwé Childebert si Anak Pungut minangka pewaris singgasana.
Nalika iku ing pura Neustria, Wali Pura Erchinoald, lan penggantine, Ebroin, uga nambah kekuasaannya ing sakmburine Chlodwig II, lan penggantine Chlothar III. Ebroin nggabungake dadi siji manèh Kerajan Frankia kanthi ngalahake lan ngusir Childebert (lan Grimoald) sakaAustrasiaing taun661.
Jejulukan kang asring dienggo nagara Switserlan ing basa Prancis (Confédération suisse), basa Itali (Confederazione Svizzera), lan basa Romansh (Confederaziun svizra) diterjemahake minangka "Konfèdherasi Switserlan").SchweizerischeEidgenossenschaftiku istilah basa Jermane kang ana ing dhokumen resmi. Jeneng Latine "Confœderatio Helvetica" (Konfèdherasi Helvwtia) lan TLD nagarae "ch" kanggo internet lan plat montor gegayutan karoHelvetii,suku Keltikkuna kang ora tau mapan ingpagunungan Alpen.
Konfèdherasi Switserlan Kuno iku persekuthuan antarané komunitas-komunitas lembah Alpen tengah. Konfèdherasi iku masilitasi pengelolaan kepentingan umum (dagang bébas) lan lnjamin keamanan jalur dagang gunung kang wigati.Piagam Federal1291kang disetujui déningkomune pedésaanUri,Schwyz, lanUnterwaldendianggap minangka dhokumen nalika ngadegaké konfederasi; sanajan persekuthuan kang meh padha kayane wis ana ing pirang-pirang dasawarsa sadurungé.
Saka taun1353, telungkantonkang asli wisdigabungake karoGlaruslanZuglan nagara-nagara kuthaLuzern,ZurigolanBernkanggo nggawé "Konfèdherasi Kuno" saka 8 nagara kang ana nganti tekan pungkasanéabad kaping 15. Ekspansi iku ndadèkaké peningkatan kekuasaan lan kemakmuran fédherasi iku. Saka taun1460, konfederasi iku ngatur sapérangan akèh wewengkon kidul lan kuloneRheinnganti tekanPegunungan AlpenlanJura, khususé sawisé menang saka Wangsa Habsburg (Pertempuran Sempachlan Näfels), déning Charlessang Pemberanisaka Burgundia sasuwéné taun1470-an, lan kasilan saradhadhu sewaan Switserlan. Menange Switserlan ingPerang SwabiamarangLiga SwabiaKaisarMaximilian Iing taun1499nganti tekan kamardhikande factosakaKamaharajan Romawi Suci.
Konfèdherasi Switserlan Kuno wiséntuk réputasi minangka pilih tandhing marang perang-perang kang pisanan mau, nanging ekspansi fédherasi ngalami kamunduran ing taun1515amarga kalahe Switserlan ing Pertempuran Marignano, kang mungkasi jaman "heroik" ing sajarah Switserlan. Kasile Reformasi Zwingli ing pirang-pirang kanton ndadèkaké perang antar-kanton ing taun1529lan1531(Kappeler Kriege). Durung ana 100 taun sabanjuré, ing taun1648, ingPrajanjian Westfalen, nagaraÉropangakoni kamardhikane Switserlan saka Kamaharajan Romawi Suci lankanétralane(ancien régime).
Sasuwene jaman modhèren ing sajarah Switserlan, otoritarianisme kang lagi ngrembaka ing kulawarga patrisiat lan krisis keuangan nalika Perang Tiga Puluh Tahun, marakake perang tani Switserlan taun1653. Kanthi latar wuri perjuangan iki, konflik antarané kantonKatuliklanProtèstansansaya ndadi, ndadèkaké sikara ing Pertempuran Villmergen nalika taun1656lan1712.
Nalika taun1798, prajuritRevolusi Prancisbisa naklukake Switserlan lan ngadegaké konstitusi anyar kang seragam, kang munjeri papréntahan nagari lan mbusak kanton.Rezimanyar iku dijenengi Républik Helvetia, ora kondhang banget. Negeri iki diatur déning prajurit penyerang asing lan ngurusak tradhisi kang wis ana pirang-pirang abad kapungkur, ndadèkaké Switserlan ora luwih nagara satelite Prancis. Penindasan Prancis nalika Pemberontakan Nidwalden ing sasiSeptember1798iku tuladha anané penindasan déningAngkatan Dharat Prancislan perlawanan penduduk marang mapane Angkatan Dharat Prancis iku.
Nalika perang antarané Prancis lan saingane, angkatan Ruslan lanHabsburgnyerang Switserlan. Nalika taun1803, Napoleon ngatur pertemuan pulitikus Switserlan saka rong pihak ingParis. Asile yaiku UU Mediasi kang akèh mbenerake otonomi Switserlan lan nepungake konfederasi 19 kanton. Sawisé iku, akèh pulitik Switserlan kang bakal nyeimbangake tradhisi kanton marang pamrintahane dhéwé kanthi keperluan pamrintahan punjer.
Ing taun1815,Konggrès Winatenanan mulihake kamardhikane Switserlan lan nagara Éropa sarujuk ngakoni kenétralan Switserlan kanthi panggah. Perjanjian iku nandhakake nalika Switserlan perang kang pungkasan ing konflik internasional. Perjanjian iku uga bisa ndadèkaké Switserlan menambah wewengkone, kanthi lumebuneKanton Valais,Neuchâtel, lanJenéwa– iki kang pungkasané nagara Switserlan nambah wewengkon.
Restorasi kekuasaan menyang patrisiat mung sawatara. Sawisé huru-hara kang bola-bali kedaden kaya déné Züriputsch nalika taun1839, ndadèkaké perang sadulur ing antarané kanton Katulik lan kanton-kanton liyané ing taun1847(Sonderbundskrieg). Perang iku kelakon suwéné sesasi, lan korbane kurang saka 100 wong. Sonderbundskrieg ora ana apa-apane yèn dibandhingake karo perang lan haruhara ing Éropa liyané ingabad kaping 19. Sonderbundskrieg marakake dampak psikologi kang gedhé marang masarakat Switserlan. Perang iku ndadèkaké kabèh warga Switserlan gerti perlune persatuan lan kakuwatan marang tangga-tangga nagarané ing Éropa. Warga Switserlan sakabehing tataran masarakat, embuh Katulik, Protèstan, ilèn liberal utawa konservatif, sadhar yèn kanton-kanton iku bakal akèh nguntungake yèn kepentinganékonomilan keagamaane digabungake dadi siji. Saka warga kang njurung kakuwatan kanton (Sonderbund Kantone), majelis nasional diperang dadi majelis dhuwur (Dewan Nagara Switserlan) lan majelis ngisor (Dewan Nasional Switserlan). Kamangka, kepentingan federasionalis uga dipritungake. Switserlan ngadopsi konstitusi fèdheral lanpenggunaanreferendum(kuwajiban saben amandemen konstitusi) ing taun1848. Konstitusi iku nyawisi kekuasaan punjer kanggo papréntahane dhéwé nalika ucul saka kanton. Nalika taun1850, franc Switserlan dadimata uangtunggal Switserlan. Konstitusi iku diamandemen ing taun1874kanggo ngadhepi sansaya tambahependuduklanRévolusi Industri. Konstitusi iku nepungake referendum fakultatif kanggokukuming tingkat fèdheral. Konstitusi iku uga nemtokake tanggung jawab fèdheral kanggo pertahanan, dol tinuku, lan prakara kukum.
Ing taun1891, konstitusi iku direvisi kanthi unsur kuwat marang dhémokrasi langsung, kang isih unik nganti tekan saiki. Wiwit iku, perbaikanpulitik, ékonomi, lan sosial kang isih kelakon wis mènèhi pratandha ing sajarah Switserlan.
Switserlan ora diserang sasuwéné keloron Perang Dunia. SasuwenePerang Donya I, Switserlan dadi panggonan uripé Vladimir Illych Ulyanov (Lenin) lan isih manggon ing kana nganti tekan taun1917.Kenétralan Switserlan asring ditakonake saka ananéprastawa Grimm-Hoffmanning taun1917, nanging mung sadhéla. Ing taun1920, Switserlan gabung karoLBB, lanDewan Éropaing taun1963.
SasuwenePerang Donya II, rencana serangan disiapake déning Jerman,nanging Switserlan ora tau diserang. Switserlan bisa tetem mardhika liwat gabungan pencegahan militèr, konsesi ékonomi menyang Jerman, lan nasib apik amarga prastawa kang luwih gedhé sasuwéné perang ngenteni misi iku. Percobaan déning Parté Nazi Switserlan kang cilik kareben anaAnschlussdéning Jerman, gagal total. Pers Switserlan ngkritik yèn Reich Kaping Telu, asring gawé mangkel pimpinane. Nalika dipandhegani Jenderal Henri Guisan, mobilisasi massal angkatan militan ditumindakake. Strategi militèr Switserlan owah saka salah siji pertahanan statis ing winatesan kanggo nglindhungi jantung ékonomi dadi strategi pergeseran jangka dawa kaorganisasi lan panarikan marang kalungguhan kang kuwat lan terbekali kanthi apik ing dhuwur Pegunungan Alpen kang misuwur kanthi sesebutan Réduit. Switserlan dadi markas wigati kanggo mata-mata pihak kekarone sasuwéné konflik lan asring dadi penengah komunikasi antarané Blok Poros lanSakuthu.
Dol tinuku Switserlan diblokir déning Sakuthu lan Blok Poros. Kerja sama ékonomi lan tambahan utangan marang Reich Kaping Telu akèh maceme miturut invasi kang dirasakaké, lan anané mitra dagang liyané. Konsesi puncake seminggu sawisé jaringan KA wigati ngliwati Prancis Vichy diperparah ing taun1942, marakake Switserlan dikupengi déning Sakuthu. Sadawane dalan perang, Switserlan nahan punjul 300.000 pengungsi, 104.000 prajurit asing, diinternir miturut Hak lan Kuwajiban Blok Nétral kang digarisi ngisore ing Konvensi den Haag. 60.000 pengungsi iku penduduk sipil kang slamet saka penyiksaanNazi. Saka kabèh iku, 26.000-27.000 iku wongYahudi. Nanging, kebijakan imigrasi lan suaka kang ketat kaya déné gayutan keuangan karo Jerman Nazi malah ndadèkaké kontroversi.Nalika perang, Angkatan Udara Switserlan migunakaké montor mabur ing rong pihak, nembaki 11 montor maburLuftwaffekang ngganggu nganti tiba ing wulanMèilanJuni1940, uga pengganggu liyané sawisé owahe kebijakan disusul ancaman saka Jerman; punjul 100 montor mabur pengebom Sakuthu lan awake diinternir nalika perang. Antarane taun1944-1945, pengebom Sakuthu ngebom ngawur ing kutha Schaffhausen (matèni 40 jiwa), Stein am Rhein, Vals, Rafz (18 jiwa mati), lan kang paling ora misuwur, ing tanggal4 Maret1945BasilealanZürichdibom.
Konfèdherasi Switserlan kapérang dadi 26 kanton, yaiku:
Basa kang ana ing nagara Switserlan:
Switserlan dumunung ing antarané warna-warnakabudayanÉropakang sabanjuré mengaruhi nagara iki. Ana telubasa resminasional yaikubasa Jerman,Prancis, lanItali; sarta siji basa resmi lokal,basa Romansh. Pamaréntah fèdheral wajib migunakaké katelu basa resmi mau lan ing parlemèn disediaké penterjemah. Saben pelajar Switserlan kudu nyinaoni salah siji basa resmi liyané, saéngga akèh kang ndunungi kang bisa wicara rong basa (bilingual). Amarga akèhé kang ndunungi lan pekerja manca (watara 20%),basa Inggrisuga akèh dipigunakaké.
Agamakang paling akèh dianut ing Switserlan yaikuKatulik Romakang dianut déning 43% populasi. Ana uga penganut agamaProtèstanwatara 35% lanimigrasinggawa lumebu agamaIslam(4%) lanOrtodoks Timur2%.
Switserlan iku kalebu nagara republik fèdheral.
Switserlan dadi nagara fèdheral wiwit taun1948. Switserlan nganut sistem dhémokrasi langsung, lan papréntahane kapérang dadi 7 anggota kang dipilih déning Federal Assembly. Pitu wong mau uga mandhegani departemen utama. Statuse bisa uga diarani mantri. Pitu wong mau gantian dadi présidhèn. Jabatan minangka presidhène, saben wong suwéné setaun.
Nagara Switserlan ambané 41.400 Km2 dipanggedhèni kanthi kolektif déning presidium kang kapérang saka pitu wong. Ketua presidium kang digilir iku mangku kalungguhan présidhèn. Kanthi sistem fèdheral, nagara fèdherale diarani canton. Ana 26 kanton kang ana ing Switserlan. Ana 17 canton yaiku canton Switserlan-Jerman (basa Jerman), 4 canton Switserlan-Romande (basa Prancis), 1 canton basa Itali (Ticino), 3 canton bilingual Prancis-Jerman, lan 1 canton (Graubünden) trilingual Jerman, Itali lan Rumantsch. Kaya mangkono kang ndadèkaké Switserlan duwé papat basa.
Canton-canton iki duwé otonomi kang amba kaya déné sistem nagara fèdheral. Canton-canton iki nggawé aturan laladan dhéwé. Masalah internasional, kehakiman, pertahanan, keuangan nagara dicekel déning papréntahan punjer. Déné anggota parlemèn (Federal assembly) asalé saka utusan canton. Canton-canton iki kang bakale nemtokake pitung mantri utama kang bakal dadi présidhèn kanthi gantian. Présidhèn minangka kepala nagara uga ngrangkep minangka kepala papréntahan (Nayakotama).