Mga wikang Austronesyo

Ang mgawikang AustronesyooAwstronesyo(Wikang Espanyol:len·guas aus·tro·ne·sias;Ingles:Austronesian languages) ay isangpamilyang wikana malayang nakakalat sa mga kapuluan ngTimog-Silangang Asyaat ngPasipiko, na may ibang kasapi ginagamit sa mismong kontinente ngAsya. Katulad siya ng mga mag-anak na wikangIndo-Europeo,Apro-Asyatiko, atUralikobilang isa sa mga tanging establisadong mga sinaunang pamilyang wika. Ang pangalangAwstronesyoay nagmula saLatingauster(hangin mula sa timog), at ngGriyegongnêsos(pulo). Ang naturang pamilya ay pinangalanan bilang sa pangmadlang ng mga wikang Awstronesyo na ginagamit sa mga kapuluan: ngunit may mga wika tulad ngMalayat mgaWikang Tsamiko, na katutubo sa mismong kontinente ng Asya. Karamihan sa mga wikang Awstronesyo ay kaunting katutubong tagapagsalita, ngunit ang mgapangunahing wikang Awstronesyoay ginagamit ng milyun-milyong katao. SiOtto Dempwolff, isang Alemang iskolar, ay ang unang tagapagsaliksik na malayong nassaliksik ang Awstronesyo ayon sa tradisyonal naparaang paghahambing.
Iba't ibang pinagmumulan ng mga wika ang naiiba, ngunit ang Austronesian at Niger-Congo ay ang dalawang pinakamalaking pamilya ng wika sa mundo sa bilang ng mga wika na naglalaman ng mga ito, bawat isa ay may halos isang-ikalima sa kabuuang wika na binibilang sa mundo. Ang heograpikong pagkakalat ng mga lupain ng mga wika ay isa sa mga pinakamalawak, na nagsisimula saMadagaskarhanggang saPulo ng Paskuwa. Ang mga wikangHawayano,RapanuiatMalgatse(ginagamit saMadagaskaray ang mga hangganang heograpiko ng pamilyang Awstronesyo.
Ang pamilyang Awstronesyo ay may maraming pangunahing sanga, maliban sa isa na matatagpuan lamang saTaywan. Angmga wikang Pormosyanong Taiwan ay ipinangkat bilang kasingdami ng siyam na unang subgrupo ng Awstronesyo. Ang lahat ng wikang Awstronesyo na ginagamit sa labas ng Taiwan (kasama angWikang Yami) ay nabibilang sa sangangMalayo-Polinesyo, na minsan ding tinatawag naExtrapormosyano.
Marami sa mga wikang Awstronesyo ang nagungulang ng mahabang kasaysayan ng nakasulat na atestasyon (patotoo ng pag-iral). Ang pinakalumang inskripsyon sawikang Tsam, angInskripsyong Đông Yên Châu, na tinatayang naisagawa noong ika-6 na siglo sa pinakahuli nito, ay ang unang patotoo rin ng isang wikang Awstronesyo.
Sadyang mahirap ang pagbigay ng tuntuning panlahat ng tungkol sa wika na ganap na diberso katulad ng Awstronesyo. Sa pangakalahatan, mahahati ang Awstronesyo sa tatlong pangkat ng mga wika: Pilipino (Philippine type), Indonesyo at Post-Indonesyo.
Nagagamit din sa mga wikang Awstronesyo ang tinatawag na "reduplikasyon" (pag-uulit ng lahat o bahagi ng isang salita, katulad ngwiki-wikioagar-agar, o dahan-dahan), at, katulad ng karamihan sa mga wika ngSilanganatTimog-silangang Asya, karamihan ay mayroong mahigpit na mataas naponotaktiko, na kalimitang mayroong munting bilang ng mgaponemaat nakakaraming mga pantig na katinig-patinig. Matatag o estable naman ang ilan sa mga kognado.
Naitatag ang pamilya ng wikang Awstronesyo ng mga pamamaraang paghahambing na linggwistiko batay sa mga kognado, pangkat ng mga salitang magkakawangis sa tunog at kahulugan na nagpapahiwatig na nagmula ang mga iyon mula sa parehong salitang ansestral saProto-Awstronesyoayon sa pagkalahatang alituntunin. Ang salita para samatasa mga wikang Awstronesyo aymatarin (karamihan sa mga wikang Awstronesyo sa bandang hilaga, mgawikang Pormosyanokatulad ngBununatAmisat papunta na sa katimugan naMaori). Mahirap din namang isagawa ang rekonstruksyon (pagmuling-tatag) ng ibang mga salita. Estable rin ang salita para sadalawa, na siyang nalitaw sa halos kabuuan ng pamilyang Awstronesyo, ngunit ang ilan sa mga anyo (hal.Bununrusya,lusha;Amistusa;Maoritahi,rua) ay nangangailangan ng kadalubhasaang pang-aghamwika upang mabigyang-kilanlan.
Masikot at mahirap unawain ang panloobang kaanyuan ng mga wikang Awstronesyo. Binubuo ang pamilyang ito ng pare-pareho at magkakalapit na magkakaugnay na mga wika na may mga malalaking bilang ng tinatawag nadiyalektong kontinyuwum, na nagpapahirap sa hangganan ng mga pagitan ng mga sanga ng pamilya. Ganoon pa man, malinaw na ang pinakamalaking dibersidad na pang-akan (henealohiko) ay makikita samga wikang Pormosyanong Taiwan, at ang pinakamunting dibersidad naman sa mga kapuluan sa Pasipiko, na nagbibigay-batid ng pagkaka-kalat ng pamilya na mula sa Tsina o Taiwan.
Nasa bandang ibaba ang tsart ng komparasyon ng mga wika Awstronesyo.