Atsuwete

Angatsuwete(Bixa orellana) ay isangpalumpongo maliit napunomula sa rehiyong tropikal ngkontinente ng Amerika.  Nagmula ang pangalan nito sa isang salitangNahuatl: angachiotl, na nangangahulugang "palumpong".  Kilala rin ito sa katawagangaploppas, at sa katawagangTupinaurucu.  Itinatanim ito roon at maging saTimog-Silangang Asya, kung saan dinala ito ng mgaKastilanoongika-17 dantaon.  Kilalang-kilala ito bilang halaman pinagkukunan ng likas na kulay na kung tawagin ayannatto, na mula sabunga.  May kulay-rosasna mgabulaklakang halamang ito, at mayroon ding mgamapulaatmay mga tulisna mga bunga na naglalaman ng mga mapupulang mgabuto.  Natutuyo ang mga bunga na tumitigas para magmukhang mga kulay-kayumanggingkapsula. Kapwa tinatawag naatsuweteoannattoang puno, bunga at buto ng palumpong na ito.
Bagaman hindi nakakain ang mga bunga ng atsuwete, inaani pa rin ang mga ito para likumin ang mga butil ng buto, na naglalaman ng annatto obiksin.  Makukuha ang annatto sa pamamagitan ng paghalo ng mga butong nasatubig. Binababad din ang buto sa tubig, pagkatapos ay pinipiga, o kaya'y inihahagis sa mainit na mantika ng lutuan para mapalabas ang pulang kulay.Ginagamit na pangulay ng mga produkto ang annatto, katulad ng pagkukulay ng mgakeso,isda, atlangisngensalada.  Nabibili ito sa anyong madikit nasarsaopulbosna ginagamit sa pagbibigay kulay sa  mgalutuin.  SaPilipinaso mga tindahangPilipino, mabibiling nakapakete ang mga pinatuyong buto ng atsuwete.Isa ito sa mga pangunahing sangkap sa mga lutuin ngMehiko,Amerika Latina,Jamaica, atPilipinas.  Nagiging popular ang paggamit na atsuwete o annatto bilang likas na pangulay ng mga pagkain, kapalit ng mga hindi-likas na mga pangulay.  Isa itong mahalagang sahog sacochinita pibil, isang maanghang na pagkaing may karneng baboy at napatanyag dahil sapelikulangOnce Upon a Time in Mexico.  Karaniwang nakapakete na ang mga ipinagbibiling pinatuyong buto ng atsuwete.
Angannattooroucouay ang produktong nakukuha mula sa atsuwete, na ginagamit sa paglikha ng mgamapulangpangulayatpampalasangpagkain.  Mailalarawan na ang amoy nito ay bahagyang may kaanghangan na may bahid ngnutmeg, samantalang ang lasa ay bahagyang matamis at maanghang..  Nakukuha ang annatto mula sa mamula-mulanglamanna nakabalot sa mga buto ng atsuwete.  Ginagamit ito sa pagluluto ng maraming mgakeso, katulad ngcheddar,red leicester, atbrie, maging sa mgamargarina,mantekilya,kanin,tinapangisdaat pulbos pang-letse plan.Tanyag na pangulay at pampalasa ng mga lutuin saAmerika LatinaatCaribbeanang annatto.
SaVenezuela, tinatawag itongonoto, na ginagamit sa paghahanda ng mgahallaca,perico, at iba pang nakaugaliang lutuin.  SaBrazil, tinatawag naurucumang annatto at ang puno ng atsuwete, bagaman ang produktong pangulay ay kilala sa pangalangcolorau.  SaCubaat iba pang mga kapuluan sa Caribbean, tinatawag nabija, binibigkas nabi-ha, ang bunga at puno ng atsuwete.  Bilang pampalasa at panimpla, isa itong pangunahing sahog saSazón, isang produkto na may pinaghahalo-halong mga panimpla at ipinagbibili ng kompanyangGoya Foods.  Mayroon itongE-bilangna E160b.  Tinatawag nabixin(biksin) ang bahagi ng annatto na natutunaw sataba, samantalang ang bahaging natutunaw ng tubig ay angnorbixin; kapwa may takdang-bilang na E160b ang mga ito.
Maraming mga kaso na nauugnay sa pagkaing hinaluan ng annatto, at ito lamang ang kaisa-isang pangulay ng mga pagkaing mula sa kalikasan na nakakasanhi ngalerdyiDahil sa galing nga sa kalikasan, maraming mga kompanya na naglalagay ng tatak na "lahat ay likas, walang kahalong pangulay na di-likas", na makasasanhi ng kalituhan at pinsala sa mga mamimili na alerdyiksa mgatintangpampagkain.