Şri-Lanka

Şri-Lanka, tarixi adı iləSeylon, başqa tarixi mənbələrdəSərəndib(سرنديب‎)və ya rəsmi adı iləŞri-Lanka Demokratik Sosialist Respublikası—Cənubi Asiyadaada-dövlət. Şri-LankaHind okeanındaHindistandan 31 km cənubdaeyni adlı adadayerləşir. Ada-dövlət 1972-ci ilə qədər Seylon olaraq bilinirdi. Ümumi sahəsi 65610 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 21 milyon nəfərdən çoxdur. Şri-Lanka həm də Hind okeanının incisi adlandırılır.
Hökumət qüvvələri iləTamil İlam Azadlıq Pələngləri(digər adı iləTamil pələngləri) arasında baş verən vətəndaş müharibəsi 1983-cü ildən bu yana davam edir. Tamil pələngləri adanın şimalında və şərqində Tamil İlam adında müstəqil dövlət qurmaq üçün mübarizəsi 2009-cu ildə hökumət qüvvələrinin zəfəri ilə nəticələndi.
Ümumilikdə 1,340 kilometrlik sahil xəttini malikdir. HindistandanPolk boğazıvasitəsilə ayrılır.
Dekabr və Mart ayları arasında tropik və şimal-şərq bölgəsi musson yağışlarının təsiri altında qalan iqlimi, İyun və oktyabr ayları arasında da cənub-qərb bölgəsi musson yağışlarının təsiri altında qalır. 2,524 metr yüksəkliyində olan Pidurutalagala dağı ölkənin ən yüksək nöqtəsidir. Təbii qaynaqları arasında əhəng daşı, qrafit, mineral qumlar, filizlər, fosfatlar, gil və hidro enerji yer alır. Ölkədə baş verən əsas təbii fəlakətlər qasırğa və burulğanlardır.
Şri Lankada buddiizm dövlət dini kimi hələ birinci minillikdən əvvəl III əsrdə təsdiq olunub. Hal-hazırda buddizm txeravad formasında əhalinin 70 faizini əhatə edir. Üç böyük budda təriqəti geniş yayılıb: siam, amarapura, ramanna. Ölkənin ən böyük xalqı olan sinhalın çoxu buddistdir. Şri Lankanın 15 faiz əhalisi şivaizm formasında induizmə etiqad edir. İnduizm tamilərin böyük əksəriyyəti arasında geniş yayılıb. Ölkədə müəyyən qədər müsəlman (əhalinin 7 %) da yaşayır. Mavrlar (ərəblərin və hind-müsəlman tacirlərin nəsilləri), eyni zamanda burada yaşayan malaylar, əfqanlar, bəlucilər islam dininə etiqad edirlər. Ölkədə kifayət qədər xristianlar (8 %) da vardır. Bəzi sinhal və tamilər, eləcə də bürqerlər xristiandırlar. Xristianların əksəriyyəti katoliklərdir(1 mln. nəfər). Protestanlar da vardır ki, onların 42 min nəfəri anqilkan, 24 min nəfəri metodistlərdir. Bununla yanaşı cənubi Hindistan kilsəsinin tərəfdarları (6 min nəfər), yeddinci günün adventistləri, qurtuluş ordusunun tərəfdarları (5 min nəfər), reformatorlar (4 min nəfər), baptistlər (3 min nəfər), presviterianlar və başqaları da vardır. Şri Lankanın qədim əhalisi veddalardır, onlardan öz qədim ənənələrinə sadiq olan yalnız 3 min nəfər qalmışdır.
Şri-Lankadualist formada idarəetmə üsuluna malikrespublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1948) 4 fevralda qeyd olunur.Şri-LankaKonstitusiyası1978-ci ilin sentyabr ayından qüvvədədir.
Şri-Lanka3-cü dərəcəli dairə katibliklərini özündə birləşdirən 25 dairədən ibarət 9 əyalətə (Mərkəzi, Şərqi, Qərbi, Cənubi, Şimali, Şimal-Mərkəzi, Şimal-Qərbi, Sabaraqamuva və Uva) bölünür.
Şri-LankaRespublikasınınKonstitusiyasının, milli müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün təminatçısı,hüquqidövlətin vəHökumətinbaşçısı, eyni zamanda silahlı qüvvələrin ali baş komandanı —Prezidentümumi və birbaşa seçkilərdə 6 illik müddətə seçilir.
MövcudKonstitusiyavə qanunlar çərçivəsində vəzifəsini həyata keçirənPrezidentali qanunverici orqan qarşısında məsuliyyət daşıyır.Parlamentüzvlərinin 2/3 hissəsinin dəstəyi və Ali Məhkəmənin razılığı ilə dövlət başçısına qarşı impiçment elan edilə bilər.
Prezidentöz növbəsindəParlamentinsessiyasını təxirə salmaq və yaxud ləğv etmək, ali qanunverici orqanı zəruri hallarda (Parlamentinən azı bir illik fəaliyyətindən sonrakı müddət ərzində) buraxmaq və erkən seçkilər təyin etmək, habelə əfv fərmanı imzalamaq səlahiyyətinə malikdir.
Baş nazirvə Nazirlər Kabinetinin üzvləri, diplomatik nümayəndəliklərin başçıları, habelə bir sıra yüksək vəzifəli şəxslər dövlət başçısı tərəfindən təyin edilir.
225 nəfərdən ibarət birpalatalı Parlamentdir.Parlamentinüzvləri özünəməxsus proporsional sistem əsasında (hər hansı bir dairədə qalib gəlmiş partiya əlavə yer qazanır) ümumi və birbaşa səsvermə yolu ilə 6 illik müddətə seçilirlər.
Qanunvericilik hakimiyyətininKonstitusiyailə nəzərdə tutulmuş əsas elementlərini ehtiva edən bir çox vəzifələrlə (illik dövlət büdcəsinin müzakirəsi və təsdiqi, beynəlxalqmüqavilələrinratifikasiyası) yanaşı, qanunları qəbul etmək və imzalamaq səlahiyyəti yalnızParlamentəməxsusdur.
Parlamentqarşısında kollektiv məsuliyyət daşıyan və ölkədə icra hakimiyyətini həyata keçirənHökumətiPrezidentformalaşdırır. Dövlət başçısının müavini —Baş nazirbir qayda olaraq hakim partiyanın rəhbəridir və nazirliklərə ümumi nəzarəti, habelə Nazirlər Kabineti ilə dövlət başçısı arasında əlaqələndiricilik funksiyasını həyata keçirir.
İngilisvəmüsəlmanhüquqsistemlərinin elementlərini özündə birləşdirən Şri-Lankada məhkəmə hakimiyyəti, ölkənin ən yüksək məhkəmə instansiyası sayılan Ali Məhkəmə, həmçinin Apelyasiya və aşağı instansiyaməhkəmələritərəfindən həyata keçirilir.