Brasil

Brasil/bɹəˈzɪl/(Pọrtugí:Brasil,IPA:[bɾaˈziw]), lóníbiṣẹ́ bíiOrílẹ̀-èdè Olómìnira Aparapọ̀ ilẹ̀ Bràsíl(Federative Republic of Brazil(Pọrtugí:República Federativa do Brasil,listen(ìrànwọ́·ìkéde)), ni orílẹ̀-èdè tótóbijùlọ níGúúsì Amẹ́ríkààti ní agbègbèAmẹ́ríkà Látìnì. Òkòwò rẹ̀ ni ìkaàrún tótóbijùlọ lagbaye, gegebiàlà jeografiàtibii alabugbepelu 193 million eniyan.Brasil ni orile-edeEledelusototobijulo lagbaye, ati ikan soso ni orileawon Amerika.
O ni bode mo Okun Atlantiki ni ilaorun, Brasil ni etiomi to to 7,491 km (4,655 mi).O ni bode ni ariwa peluVenezuela,Guyana,Surinameati agbegbe okere Fransi niGuiana fransi; ni ariwaiwoorun peluKolombia; ni iwoorun peluBoliviaatiPeru; ni guusuiwoorun peluArgentinaatiParaguayati ni guusu peluUruguay. Opo awonerekusu osupowa ni ara ile Brasil, biFernando de Noronha,Rocas Atoll,Saint Peter and Paul Rocks, atiTrindade and Martim Vaz.O ni bode mo gbogbo awon orile-ede Guusu Amerika ayafiEkuadoratiTsile.
Brasil tele jeimusinPortugallatigba tiPedro Álvares Cabralgunle sibe ni 1500 titi di 1815, nigba to di ileoba atiIleoba Asokan Portugal, Brasil ati awon Algafeje didasile. Ibase amusin na je gige ni 1808, nigbati oluiluileobaluaye alamusin Portugaljegbigbe kuro ni Lisbon lo si Rio de Janeiro, leyin igba ti Napoleon gbogunlu Portugal.Brasil gbailominirani 1822 pelu idasileIleobaluaye ile Brasil,orile-ede abasokanpelu iru ijobakabiyesi onilanairepoatisistemu onileasofin. Brasilorile-ede olominiraoniareni 1889, nigba tiifipagbajobaologunsakede Orile-ede Olominira, botilejepe ileasofinoniyewu meji, loni to n jeKongresi, ti wa lati igba itowobowe ilanairepo akoko ni 1824.IlanairepoBrasil loni, to je dida ni 1988, pe Brasil niOrile-ede Olominira Apapo.Iparapo orile-ede na waye pelu isokan larinAgbegbe Ijoba Apapo, awonIpinle26, ati awonAgbegbe ibile5,564.
Okowo Brasilniikefa totobijulolagbaye gegebiGDPoloruko atiikeje totobijulogegebiosuwon agbara inawo(titi de 2011).Brazil ni ikan ninu awon okowo gbangbato unsare dagba julolagbaye. Awon atunse okowo to waye ti fun ni idamo tuntun kariaye.Brasil je omoegbe oludasileAwon Orile-ede Asokan,G20,CPLP,Isokan Latini,Agbajo awon Orile-ede Iberia Amerika,Agbajo awon Orile-ede Amerika,MercosulatiIsokan awon Orile-ede Guusu Amerika, ati ikan ninu awon orile-edeBRIC. Bakana Brasil tun je ikan ninu awonawon orile-ede Olohun-orisirisi17, ibe je ile fun awon orisieran igbe,ayika adanida, opoawon alumoni adanidanibi orisiibi abo.Pelu awon eya 67 abinibi ti won da duro, Brasil ni iye awoneniyan aitibapadeto pojulo lagbaye.
Oruko re bi "Brasil" wa lati orukoigi brasil, igi kan to n wu nigbakan ni janti rere leti eba omi Brasil. Ni edePortugal, igi brasil unjepau-brasil, nibi tibrasilti tumo si "pupa bi ojuina", lati edeLatinbrasa("ember") ati alemeyin-il(lati-iculumtabi-ilium).Nitoripe igi brasil se daaropupa, o niyi daada ni Europe lati fi kun aso, ohun si ni aje akoko to wulo lati Brasil. Kakiri igba orundun 16k, opo igi brasil je fifatu latowoawon eniya abinibi(agaga awonTupi) leba etiomi Brasil, awon yi si ta won fun awon onibukata ara Europe (agaga awon araPortugal, ati fun awon araFransi) fun pasiparo fun orisi oja amulo lati Europe.
Oruko onibise ile yi, ninu awon akosile awon ara portugal, je was the "Ile Agbelebu Mimo" ("Land of the Holy Cross";Terra da Santa Cruz), sugbon awon awako-ojuomi ati oloja  ara Europe unsaba pe lasan bi "Ile Brasil" ("Land of Brazil";Terra do Brasil) nitori bukata igi brasil. Oruko yi lo gbajumo titi do ni to fi ropo oruko onibise. Bakanna awon awako ojuomi nibere pe ibe ni "Ïleàwon Odidere" ("Land of Parrots";Terra di Papaga).
Niede Guarani, ti se ede onibise kan niParaguay, Brasil unje pipe ni "Pindorama". Oruko yi ni awon eniyan abinibi fun agbegbe yi, itumo re ni "ile awon igi ọ̀pẹ" ("land of the palm trees").
Ori ile ti a mo loni bi Brasil je gbigbesele latowoPortugalni April 1500, nigba ti oko-ojuomi lati Portugal tiPedro Álvares Cabraldari gunle.Awon wonyi pade awon are ibe ti ede opo won je tiTupi–Guarani. Botilejepe ilu abudo akoko je didasile ni 1532, imusin ko bere titi to fi di 1534, nigbati ObaDomJoão 3kile Portugal pin ibe si ile basorun ajogun mejila.
Eto yi ko ni yori i rere rara, bosi ti di odun 1549 oba yanGomina Agbakan lati samojuto gbogbo ibe.Awon eya abinibi bi melo kan je fifamora,awon miran je kikoleru tabi piparun ninu ogun tabi pelu awon arun ti awon ara Europe ko ran won ti ara won ko ni ajesara si.Nigba ti yio fi di arin orundun 16k, suga ti di oja okere pataki fun Brasilnitori awon ara Portugal yi ko opo eru wa lati Afrikalati fi won sise funibere ojasuga to unpo si kariaye.
Nipa gbigbogun ti awon ara Fransi, awon ara Portugal diedie fe ile won de guusuilaorun, won si gbesele iluRio de Janeironi 1567, ati de ariwaiwoorun, nibi ti won ti gbesele iluSão Luísni 1615.Won ran awon ologun losiigbo-aginju Amasoniwon si bori awon ajagun Britani ati Holandi to wa nibe,ki won o to bere sini da abule ati ile ologun sibe lati 1669.Ni 1680 won de guusu nibi ti won daSacramentosile si ni ebaRio de la Plata, ni agbegbeEtiomi Apailaorunregion.
Ni opin orundun 17k, oja suga ni okere bere si ni re silesugbon lati ibere awon odun 1690, iwari wura latowo awonoluwakirini agbegbe na to unje pipe niMinas GeraisniMato GrossoatiGoiásloni, gba ibi amusin na la lowo iparun.Kakiri lati Brasil, ati lati Portugal, egbeegberun eniyan tu wa si koto alumoni lati wa sise.Awon ara Spein gbira lati dena awon ara Portugal lati fe ile won de ori ile to je ti won gegebiAdehun Tordesillas 1494, won si yori lati gbesele Etiomi apailaorun ni 1777. Sibesibe, asan ni eyi jasi gegebiAdehun San Ildefonso, ti won fowosi lodun kanna yi, sedaju ase Portugal lori gbogbo awon ile ti won ba gbesele, ati igba yi ni opo gbogbo bode Brasil loni ti wa.
Ni 1808, ebi ile-oba Portugal ati opo awonijoyePortugal, lati bo lowo awon ajagunNapoleon Ilati Fransi ti wonungbogunti Portugal ati gbogboArin Gbongan Europe,ko ara wonlo si ilu Rio de Janeiro, to fi be di ibujoko gbogboIleobaluaye Portugal.Ni 1815 DomJoão 6k, gege bi aruobaje dipo iya re, gbe Brasil soke lati ibi amusin di alaseKingdom united with Portugal|Ileoba Asokan ile Portugal, Brasil ati awon Algarfe.Ni 1809 awon ara Portugal na tun gbogun tiGuiana Fransi(ti won da pada fun Fransi ni 1817)be sini ni 1816 won yi orunko Etiomi Apailaorun siCisplatina.