Galinggem

Galinggem(Bixa orellana) nyaéta hiji tangkal anu kawilang leutik (ngarungkun) jangkungna kurang leuwih 2-8Méter, asal muasalna ti wewengkon  tropisAmérikaKalér, Tengah jeungkidul. Sikina diolah dimangpaatkeun nyampuran bahan-bahanbungbumasak, bahan nyieunkelirkayaning kelir pakéan,kosmétik, utamana dimangpaatkeun pikeungincu, ku lantaran ieu pisan tangkal galinggem katelah ogé tangkal gincu.
Disababarahadaérahgalinggem bisa kapanggih sanajan béda ngaran, Urang bugis nyebuttangkalgalinggem ku sebutan bunga parada, UrangMelayunyebutna kunyitjawa, taluka katelah diAmbon, kesumba sebutan  urang (Minangkabau), jeung  sumba keling katelah di (Jawa), urangInggrisrocouyer
Tangkal galinggem mibanda sabaraha kandungan kimia anu bisa dimangpaatkeun  umpamana dina bagéan tangkal jeung daunna  aya kandungan sanyawatanin,kalsiumoksalat,saponin,lemak.Akarjeung sikina ngandung sanyawakimiaanu bisa dimangpaatkeun pikeun bahan kelir nyaétabiksin,norbiksin,orelin, jeung  zat samak ogédamar.
Tangkal galinggem bisa ogé dimangpaatkeun pikeun ubar nyeuri beuteung,ubarrieut, jeung ubarraheut.Daungalinggem ogé mibanda sanyawa kimia di antaranaflavonoid,polifenoljeungminyakatsiri, Sedengkeun palebah sikina mibanda hijizatkelirnabeureum. Di Indonésia hususna,  mindeng dimangpaatkeun pikeun gincu (lipstick), mulaskukubisa ogé keur mulasbuuk. Sagigireun dimangpaatkeun pikeunubar, kosmetik, ogé dipaké ngawarnaan kadaharan olahan sapertimantéga,kéjukatut bahantékstil
DiAmerikatengah jeung kalér. Tangkal galinggem   dipaké bahan bungbu masakan anu kelirna  kayas nepika beurem dina olahan masakan sapopoé kayaningborondongjagong,sosis, kuéh jeung sajabana.
Tangkal galinggem  atawaBixa orellanaganpang pisan ngarekahan, ku jalan melakeun sikina, ieu pepelakan jadi kalawan subur  ditempat anu mibanda cukup  cahaya panon poé, ulah nepi ka kahieuman,  taneuhna anu subur tur cukup mibanda cai, tangkal Galinggem  ogé bisa  leuwih subur utamana dipelak dina hawa anu jemlek (lembab).
Tayalian urang Apanyol dina abad ka-17 mimiti ngawanohkeun ngadagangkeun hasil siki buah galinggem ka nagara  Amérikakalér,AmerikaTengah,Karibia,Afrika, katut nagaraIndiajeungSri Lanka, contona nagaraBrasilkaasup kana nagara anu mikabutuh kana hasil Siki buah galinggem. Dumasar data anu aya teu kurang 10.000 ton siki galinggem dihasilkeun ti sakuliah dunya, 7.000 ton di antarana di dagangkeun dipasar internasional. Nagaraperumangrupa nagara pang lobana ka dua ngahasilkeun ieu siki, teu kurang ti 4.000 ton sahandapeun Brasil  anu ngahasilkeun kurang leuwih kana 5.000 ton. Kenya.
Saméméhna révolusi industri ngahasilkeun kelirsintétik, Tangkal galinggem ieu dipelak dina jumlah anu loba  pikeun tujuankomérsialhasilna dijieuncelepatawapigmen,diekstraksiku jalan ngagodong  ieu siki, hasilna dipaké ngelirankéju,margarin,coklat,kaénjeungcét.sikigalinggem mibanda lobatocotrienol,beta - karoten,minyakesensial,lemak,flavonoidjeungvitamin C.sakabéh kabutuhan siki galinggemna didatangkeun ti kebon-kebon sabudeureunAmerika Latin,Afrika, jeungAsia.
Tayalian Annatto (/ənætoʊ /atawa/ ənɑːtoʊ /) nyaéta salah sahiji bungbu jeung kelir olahan oranye atawa beureum anu asalna tinasikigalinggem (Bixa orellana). Mindeng dipaké pikeun nyieun kelirkonéng,beureumatawaoranyepikeun kadaharan olahan. sakapeung ogé dipaké pikeun panyeungit kana masakan olahan.
Siki buah galinggem disababaraha tempat dimangpaatkeu pikeun campuran bungbu masak jeung rempah-rempah séjéna, umpamana waé diAmérika Latin,Jamaika,Chamorro, jeungFilipinaku jalan di rieus atawa ditutu nepika bubuk tuluy dicampurkeun jeungbungbuséjéna. DiBrasil, siki meunang ngarieus ieu disebutnacolorauatawacoloríficoanu mana engkéna dicampurkeun jeung kacangsuukatawa jagong. diMexicoieu bungbu katelahrecado rojo' ' atawa" achiote paste"  maké campuran rempah-rempah séjéna. Di Spanyol nelahnasazón(bungbudina basa Spanyol ) ilaharna dipaké dinaPuerto Ricotayalian masakandagingatawalauk. Sazón dijieun tina siki Galinggem,jinten, siki katuncar, uyah, jeung tipung bawang bodas
Siki galinggem mibandatocotrienol, nyaéta anu susunan sanyawana mangpaatna pikeunantioksidanlemaklarut,vitaminE. Numutkeun panalungtikan gizi éta bisa dimangpaatkeu pikeunantiangiogenic.[lain sumber data utama] henteu jigakalapasawit atawaparé, teu mibandatokoferol, ku alatan ieu mangrupa sumber alami sanyawatocotrienolkalawqanaktivitasantioksidanin vitro.
Di India tangkal galinggem kacatet kana salah sahiji tangkal anu dimangpaatkeun pikeunubartradisionalsok sanajan kitu, panalungtikan ku jalan medis ngeunaan hasit galinggem tacan pernah aya catetanna.