Müqəddəs Pavel kafedralı

Müqəddəs Pavel kafedralı(ing.St Paul's Cathedral) –Birləşmiş KrallığınpaytaxtıLondondayerləşənAnqlikankafedralıvə London yepiskopunun iqamətgahı. Kafedral,London yepiskopluğunatabe olan bütün kilsələrinana kilsəsikimi fəaliyyət göstərir. London şəhərinin ən yüksək nöqtəsi olanLadqeyt-Hilldəinşa edilmiş kilsə, I dərəcəli vacibliyə malik abidə kimiİngiltərənin qeydiyyata alınmış tarixi abidələrisiyahısına salınmışdır. Hazırkı kafedralın yerində b.e. 604-cü ilində inşa edilmiş kilsə kimi, kafedral daHəvari Paveləithaf edilmişdir.XVIII əsrin sonlarına aid olan hazırkı kilsə binası,İngilis barokkosuüslubunda SerKristofer Rentərəfindən dizayn edilmişdir. Renin sağlığında tamamlanmış kilsə inşası,Böyük London yanğınındansonra, şəhərin bərpa layihəsinin bir hissəsi olmuşdur.Ərazidə olmuş və Böyük Yanğın zamanı böyük bir hissəsi dağılmış qotik üslubluKöhnə Müqəddəs Pavel kafedralı, orta əsrlər və erkən modern London həyatında böyük rol oynamışdır.
Kafedral Londonun ən məşhur və ikonik görməli yerlərindən biridir. Renin şəhər kilsələrinin qüllələri ilə əhatə olunmuş kafedral günbəzi 300 ildən artıqdır ki, London skaylaynında dominant yer tutur. 111 metr gündürlüyə malik kafedral, 1710-1963-cü illər arasında şəhərin ən hündür tikilisi olaraq qalmışdır. Müqəddəs Pavel kafedralının günbəzi, hələ də dünyanın ən böyük günbəzlərindən biridir.Liverpul kafedralındansonraBirləşmiş Krallıqərazisindəki ikinci ən böyük kilsə binasıdır.
Müqəddəs Pavel kafedralında həyata keçirilmiş mərasimlər arasındaAdmiral Lord Nelson,Vellinqton qrafı Artur Uelsli,Uinston ÇörçilvəMarqaret Tetçerindəfni,Kraliça Viktoriyanınyubileyi,Birincivəİkinci Dünya müharibəsininsülh dua mərasimləri,şahzadə Çarlz və Ledi Diana Spenserin nigahı,Britaniya Festivalınınaçılışı,Kraliça II ElizabetinGümüş,Qızıl,BrilyantvəPlatinyubileyləri, 80 və 90-cı doğum günü mərasimləri daxildir. Müxtəlif dövrlərdə Müqəddəs Pavel kafedralı fərqli təbliğat materiallarının əsas subyektinə çevrilmiş,Blitzzamanı kafedralın günbəzi tüstü və alov içində təsvir edilmişdir.
Hazırda, Müqəddəs Pavel kafedralı saat və günlük ibadət mərasimləri olan kilsə kimi fəaliyyət göstərir. İbadətçilər üçün kafedrala giriş ödənişsiz olsa da, turistlər üçün giriş biletinin qiyməti 23 funt-sterlinqdir.Kafedrala ən yaxın metro stansiyası 120 metr aralıda yerləşənMüqəddəs Pavelstansiyasıdır.
Londiniumun ilkin kafedralının yeri bəlli olmasa da, əfsanə və orta əsrlər ənənəsi kafedralınKornhilldəkiMüqəddəs Pyotr kilsəsiolduğunu göstərir. Müqəddəs Pavel bir kafedral üçün qeyri-adi atribusiyadır vəQədim Romadövründə şəhərdə başqa bir kafedralın da olduğunu düşünməyə əsas verir. Müqəddəs Lusius haqqında əfsanə isə, Kornhilldəki Müqəddəs Pyotr kilsəsini Londiniumun xristian cəmiyyəti ilə əlaqələndirir. Kilsə qədim Londiniumun ən yüksək nöqtəsində yerləşir və əfsanələrdəki dəyərinə görə, orta əsr prosessiyalarında bu kilsəyə daha çox üstünlük verilirdi. Lakin, həmin kilsə ilə bağlı başqa bir tutarlı sübut yoxdur, Foruma görə kilsənin yerləşdiyi ərazi isə, əfsanələrin həqiqiliyini şübhə altına salır.1995-ci ildə arxeoloji qazıntılar zamanıTauer-HilldəV əsrə aid Qədim Roma baziliksı aşkara çıxarılmış və onun kafedral olduğu ehtimalı irəli sürülmüşdür.
Elizabetan dövrüingilis tarixçi və arxeoloquUilyam Kamdenqeyd edir ki, orta əsrlər Müqəddəs Pavel kafedralının yerləşdiyi ərazidə, Qədim Roma dövründə ilahnəDianayahəsr edilmişməbədolmuşdur.Kristofer Renbildirir ki, Böyük Yanğından sonra, yeni kafedralın inşası zamanı ərazidə Diana məbədinin mövcudluğuna dair heç bir iz aşkara çıxmamışdır, buna görə də, Kamdenin nəzəriyyəsi müasir arxeoloqlar tərəfindən qəbul edilmir.
Qədim Romadövründə Londonda xristianlığın olması haqqında məlumat olsa da, kilsə və ya kafedralın yeri ilə bağlı inandırıcı bir dəlil yoxdur. İnanca görə,314-cü ildə çağırılmışArl kilsə məclisindəLondondan iki nümayəndə də iştirak etmişdir.Joslen Fernesstərəfindən XII əsrdə yazılmış London arxiyepiskopları siyahısına görə, Londondaxristian icmasınınəsası II əsrdə əfsanəvi kralLusiusunhakimiyyəti dövründə müqəddəs missionerlərFuqatiy,Deruvian, Elvanus və Medvinin iştirakı ilə qoyulmuşdur. Müasir tarixçilər bu məlumatlardan heç birini etibarlı hesab etmirlər və mənbənin dövrümüzə çatmış mətni də problemli hesab olunur, lakin,  314-cü ildə çağırılmış Arl kilsə məclisində iştirak etmiş yepiksoplar Restitut və Adelfiy, ehtimal ki, Londiniumu təmsil etmişlər.
Tarixçi-rahibMöhtərəm Bedayazır ki,604-cü ildəKenterberili Avqustin,MellitəŞərqi sakslarınanqlo-sakson krallığıvə onların kralıSebertinilk yepiskopu kimi xeyir-dua vermişdir.
Sebertin dayısı və hökmdarı olanKentkralıEtelbertyeni yepiskopun iqamətgahı olması üçün Londonda müqəddəs Pavelə ithaf olunmuş kilsə inşa etdirmişdi.Tutarlı sübut olmasa da, ehtimal edilir ki, bu ilk anqlo-sakson kafedralı sonradan orta əsr və müasir Müqəddəs Pavel kafedralının inşa edildiyi ərazidə yerləşmişdir.
Təxminən616-cı ildə Sebertin ölümündən sonra, onun hakimiyyətə gəlmiş paqan dinlərə inanan oğlanları Melliti Londondan qovurlar və şərqi sakslar yenidən paqan inanclara qayıdırlar. İlk kafedral kilsəsinin taleyi isə məlum deyil. Şərqi sakslar arasında xristian inancına qayıdış VII əsrin sonlarında baş verir və ehtimal olunur ki, anqlo-sakson kafedralı ya bərpa edilmiş, ya da adları bəlli olanSedd,VaynvəErkonvaldkimi yepiskopların iqamətgahı kimi yenidən inşa olunmuşdur. Y
episkop Erkonvald693-cü ildə kafedral ərazisində dəfn edilmişdir. Həmin kilsə binası962-ci ildə yanğın zamanı məhv olmuş, lakin, elə həmin ildəcə onun yerində yeni kilsə binası inşa edilmişdir.
1016-cı ildə vəfat etmişİngiltərəkralıII Etelred QərarsızMüqəddəs Pavel kafedralında dəfn edilsə də, hazırda onun məzarı itirilmiş hesab olunur.Anqlosaks salnaməsindəverilən məlumata görə,1087-ci ilin London yanğını zamanı şəhərin əsas hissəsi ilə birlikdə kafedral da yanmışdır.
Əksər hallarda“Köhnə Müqəddəs Pavel kafedralı”adlandırılan dördüncü Müqəddəs Pavel kafedralı1087-ci ilin yanğınından sonranormanlartərəfindən inşa edilmişdir.1135-ci ildə baş vermiş növbəti yanğın inşaat işlərinin bir müddət dayandırılmasına səbəb olmuş və yeni kafedral yalnız1240-cı ildə ithaf edilmişdir. İnşaat zamanıRoman üslubuQotik üslublaəvəzlənmiş və bu özünü oxvari tağlarda, yuxarı hissələrin iri pəncərələrində və binanın şərq qurtaracağının memarlığında öz əksini tapmışdır.York kafedralındaolduğu kimi, Müqəddəs Pavel kafedralının qabırğavari tağtavanı da daşdan yox, taxtadan inşa edilmişdir ki, bu da tikilinin sonrakı taleyinə təsir etmişdir.
1256-cı ildə kafedralın genişləndirilməsi üçün işlərə başlanılır.1300-ü ildə tikinti işlərinə xeyir-dua verilsə də, inşaat yalnız1314-cü ildə tamamlanmışdır. Son orta əsrlər dövründə Müqəddəs Pavel kafedralı uzunluğuna görə yalnızKlüni abbatlığınınkilsəsindən, qülləsinin hündürlüyünə görə isə yalnızLinkoln kafedralıvəŞtralzunddakıMüqəddəs Mariya kilsəsininqülləsindən geri qalırdı.1878-ci ildəFrensis Penrouztərəfindən aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı müəyyən edilmişdir ki, binanın uzunluğu 178 metr (585 fut), eni 30 metr (100 fut),transeptvətransept meydanınınölçüsü isə 88 metr (290 fut) olmuşdur. Kafedral qülləsinin hündürlüyü 149 metr (489 fut) olmuşdur.
XVI əsrin əvvəllərində bina tədricən dağılmağa başlayır.VIII HenrivəVI Eduardınhakimiyyəti dövründə həyata keçirilmişİngilis Reformasiyasızamanı kilsənin daxili dekorları, kapella və ziyarətgahları dağıdılmışdır.1538-ci ildə ehtimal ki, kafedraldakı ziyarətgahdan götürülmüş Müqəddəs Erkenvaldın təsviri kral zinət əşyaları ustadına gətirilmişdir. Digər müqəddəslərin təsvirləri, ehtimal ki, bir müddət daha kafedralda qalmışdır. Kral VI Eduardın hakimiyyəti dövründə daha sistemli şəkildə ikonalarla mübarizə həyata keçirilir;“Boz Monaxın Xronikası”adlı mənbədə verilən məlumata görə,1547-ci ilin noyabrında kilsələrdəki xaçlar və digər təsvirlər məhv edilmiş,1552-ci ilin oktyabrında isə“bütün tanrı kilsələrindəki altarlar və kapellalar”(ing."Alle the alteres and chappelles in alle Powlles churche") dağıdılmışdır.1561-ci ildə güclü şimşək zərbəsi Müqəddəs Pavel kilsəsinin qülləsini dağıtmış,Roma-Katolik kilsəsiisə bu təbiət hadisəsini Rəbbin ilahi məhkəməsinin İngiltərə protestant hökmdarlarına qınağı kimi təqdim etmişdir. Bundan sonra, yepiskop Ceyms Pilkinqton çıxış edərək şimşək zərbəsinin binanın hörmətsiz istifadəyə cəza olaraq göndərildiyini demişdir.Kafedrala dəymiş zərərin aradan qaldırılması üçün din xadimləri və London əhalisi tərəfindən təcili addımlar atılmağa başlanmış, ianə toplanışı elan edilmişdir.Lakin, iqtisadi depressiyadan sonra dirçəlməyə çalışan ölkə və şəhər iqtisadiyyatı üçün təmir xərcləri həddən artıq böyük idi. Buna görə toplanmış məbləğlə kilsənin damının təmir edilməsi qərara alınır.
1630-cu illərdə ilkklassikingilis memarı olanİniqo Consbinaya qərb fasadı inşa edir.1642-1652-ci illərinİngiltərə Burjua İnqlabızamanı kilsəparlament qüvvələritərəfindən qəddar münasibətlə üzləşir, qədim sənədlər və qanun əlyazmaları isə dağıdılır və məhv edilir.İngiltərə Respublikasıdövründə dağıdılmış və zərər görmüş binalar - lord-protektorun şəhər sarayı olanSomerset-Hauskimi mülki tikililər, eyni zamanda kilsə və qəbirsanlıqların bərpa edilməsi üçün dövlət tərəfindən inşaat materialları təmin edilir. Bu dövrdə insanlar, açıq səma altında vəzin həyata keçirildiyi, şimal-şərqi kilsə həyətinə -Müqəddəs Pavel xaçıadlandırılan yerə toplaşırlar.
1666-cı ilinBöyük London yanğınızamanı köhnə Müqəddəs Pavel kafedralı tamamilə məhv olur.Kilsəni bərpa etmək mümkün olsa da, dövlət tərəfindən onun yerində müasir üslubda yeni kafedralın inşa edilməsi qərarı alınır. Yanğından əvvəl də kafedralın yenilənməsi və ya yerində yeni binanın inşası məsələsi aktiv müzakirə edilirdi.
30 iyul1669-cu ildə yeni kafedral binası üçün layihənin hazırlanması işi rəsmi olaraq serKristofer Renəhəvalə edilmişdir.Daha əvvəl Renə yanğın zamanı itirilmiş digər şəhər kilsələrinin bərpa işi də həvalə edilmişdi. Belə ki, o, şəhərdə50-dən çox kilsəninmemarıdır. Müqəddəs Pavel kafedrasının layihələndirilməsi ilə paralel olaraq, memarlığa həsr olunmuş beş traktatının nəşri ilə də məşğul olmuşdur.
1666-cı ildə yanğının baş verməsindən beş il əvvəl –1661-ci ildən etibarən Kristofer Ren,Köhnə Müqəddəs Pavel kafedralınınyenidən qurulması ilə bağlı müzakirələrə başlamışdı.Ehtimal edilən təmir işləri, əsasən,1630-cu ildəİniqo Constərəfindən inşa edilmişklassikfasadın tamamlanması üçün interyer və eksteryerin yenilənməsindən ibarət olmalı idi.Ren, yarımdağılmış vəziyyətdə olan qülləni günbəzlə əvəz etməyi, bunun üçün isə mövcud konstruksiyanı inşaat pilləkəni kimi istifadə etməyi planlaşdırırdı. Onun təqdim etdiyi çertyojlarda günbəzin nef və yanlardakı keçidləri əhatə etdiyi görünür.Yanğından sonra, köhnə kafedralın strukturunun böyük bir hissəsinin saxlanması mümkün hesab edilsə də,1670-ci illərdə köhnə tikilinin bütün qalıqlarının sökülməsi işi həyata keçirilir.
1668-ci ildə dekanUilyam Senkroft, Kristofer Renə yazdığı məktubda bildirir ki,Kenterberi arxiyepiskopu,LondonvəOksfordyepiskopları ilə razılaşdırmadan sonra,“bütün anlamlarda gözəl və nəcib olacaq”,“şəhər və millətin nüfuzuna layiq”yeni kafedral layihələndirməyi ona etibar edir.Layihənin hazırlanması bir neçə il çəkir, lakin, nəhayət hazırlanaraq bütün tərəflərlə razılaşdırılır, Renin gələcəkdə lazım hesab etdiyi dəyişiklikləri etmək icazəsi ilə birlikdə kral sifarişinə əlavə edilir. Layihə nəticəsində, hazırda da fəaliyyət göstərən, Böyük Britaniyanın ikinci ən böyük kilsəsi olan və dünyanın ən gözəl günbəzi elan edilmiş günbəzə malik Müqəddəs Pavel kafedralı inşa edilir.Binanın inşası kömür mədənlərindən alınan vergi hesabına maliyyələşdirilir və inşaat işləri memarın sağlığında tamamlanır, işlərin icrasına isə çoxlu sayda podratçı şirkətlər cəlb olunur.
Kafedralın inşasının tamamlanması26 oktyabr1708-ci ildə fənərə son inşaat daşının qoyulması ilə tamamlanır və tamamlanma işi Renin oğlu Kiçik Kristofer və daşçılardan biri tərəfindən icra edilir.25 dekabt1711-ci ildəMilad bayramıgünüParlamentrəsmən kafedralın inşasının tamamlandığını elan edir.Lakin, faktiki olaraq, bundan bir neçə il sonra da, kilsədə inşaat işləri davam etdirilir, kilsə damındakı heykəllər isə yalnız1720-ci illərdə quraşdırılır.1716-cı ildə kafedralın inşasına çəkilən ümumi xərc məbləği 1 095 556 funt-sterlində (2021-ci ildə infilyasiya nəzərə alınmaqla 174 milyon funt-sterlinq) çatmışdı.
2 dekabr1697-ci ildə,Böyük YanğınınKöhnə Müqəddəs Pavel kafedralınıməhv etməsindən 31 il 3 ay sonra yeni inşa edilmiş kafedrala istifadə üçün xeyir-dua verilmişdir. Mərasimdə London yepiskopu Henri Kompton xütbə oxumuşdur. Komptonun xütbəsi122-ci psalməsasında hazırlanmışdır:“Mənə “Rəbbin evinə gedərk” deyiləndə sevindim.”Növbəti baxar günü isə kafedralda ilk ənənəvi ibadət icra edilmişdir.
Renin kilsəsi haqqında cəmiyyətdə fərqli fikirlər yaranmışdı; bəziləri onu bəyənir:“Xaricdən, daxildən, aşağıdan, yuxarıdan/Ona baxan gözlər hədsiz həzzlə dolur”, bəziləri isə ona nifrət edirdilər:“Kilsənin ətrafında Papalığıın ruhu hiss olunur”,“qızıl suyuna çəkilmiş kapitellər, ağır arkalar...Onlar yad idi, ingilissayağı deyildi...”
1913-1914-cü illərdəsufrajistlərtərəfindən törədilmiş iki partlayış az qala kafedralın uçmasına səbəb olacaqdı. 1912-1914-cü illərdə həyata keçirilmiş sujrajist partlayış və yanğınlarının bir hissəsi olan bu iki terror hücumu,qadınlara seçki hüququnun verilməsiuğrunda mübarizə aparanQadınların İctimai və Siyasi Birliyitərəfindən təşkil olunmuşdu.Bu terror hadisələri zamanı kilsələr ən çox hücuma məruz qalan yerlərdən idi, çünki, sufrajistlərAnqlikan kilsəsininqadınlara seçki hüququnun verilməsinə qarşı çıxdığını düşünürdülər.Ümumlikdə 1913-1914-cü illərdə bütün Böyük Britaniya ərazisində 32 kilsəyə hücum edilmişdi.
Müqəddəs Pavel kilsəsinə ilk hücum 8 may 1913-cü ild, xütbədən əvvəl həyata keçirilmişdir.İnsanlar kilsəyə girdiyi zaman bombanın tıqqıltısı eşidilmiş və bomba, aşkar edilmişdir.Bombakalium nitratdanhazırlanmışdı.Əgər bomba partlasaydı, ehtimal ki, kafedralda yerləşən tarixi yepiskop taxtı və onun ətrafındakı hissələri tamamilə dağıdardı. Xardal bankasından hazırlanmış qurğunun qalıqları hazırda London-Siti Polis Muzeyində zərgilənir.
Kilsədə partlayış törətməyə ikinci cəhd, sufrajistlər tərəfindən 13 iyun 1914-cü il tarixində edilmiş, lakin, bu dəfə də bombanı partlamadan əvvəl aşkarlamaq mümkün olmuşdur.Bu partlayış cəhdindən iki gün əvvəl isə,Vestminster abbatlığındatörədilmiş partlayış isə,Tacqoyma taxtınınzədələnməsinə, abbatlığın çıxışlarnda kütləvi panika yaşanmasına səbəb olmuşdur.Müqəddəs Pavel kafedralında partlayışın qarşısının alındığı vaxtda isəTrafalqar meydanındakıSent-Martin-in-ze-Fildskilsəsində vəMetropolitan Tabernakl kilsəsindəpartlayışlar həyata keçirilmişdir.
Kafedral “Blitz”dən salamat qurtulsa da, 10 oktyabr 1940-cı ildə və 17 aprel 1941-ci ildə bombalamaya məruz qalmışdır.  İlk zərbə kilsənin əsas altarını dağıtmış, şimal transeptinə tuş gələn ikinci zərbə isə sərdabə üzərindəki döşəmədə deşik açmışdır.Hesab edilir ki, ikinci bomba şimal transept yaxınlığında daxili yuxarı hissədə partlamışdır və onun gücü bütün gümbəzi bir qədər yana itələməyə yetmişdir.
12 sentyabr 1940-cı ildə kafedrala düşmüş saatlı bomba leytenant Robert Devisin rəhbərlik etdiyiKral mühəndislərininbomba zərərsizləşdirənləritərəfindən uğurla zərərsizləşdirilmişdir.
Mütəxəssislərin dəyərləndirməsinə görə, əgər bu bombanı zərərsizləşdirmək mümkün olmasaydı, kafedral tamamilə dağılardı; sonradan təhlükəsiz yerdə partladıldığı zaman həmin bomba 30 m (100 fut) dərinlikdə krater yaratmışdır.
Bombanı təhlükəsizləşdirdiklərinə görə Devis və minaaxtaran Kameron UayliGeorgi xaçı medalınalayiq görülmüşlər.Hazırda Devisin medalı, digər medallarla birlikdə Londonunİmperial Müharibə Muzeyindəsərgilənir.
Londonunmüharibə dövründə çəkilmiş ən məşhur şəkillərindən biri, 29 dekabt 1940-cı ildə “İkinci Böyük London yanğını” zamanı fotoqraf Herbert Meyson tərəfindən çəkilmiş Müqəddəs Pavel kafedralının fotosudur. Tüdor-stridəki binanın damından çəkilmiş həmin fotoda tüstü-duman içində qalmış kafedralın günbəzi görünür.London Kraliça Mariya UniversitetindənprofessorLiza Jardinyazır:
29 iyul 1981-ci ildə kafedraldaŞahzadə Çarlz və ledi Diana Spenserin toy mərasimibaş tutmuşdur. Ənənəvi olaraq kral ailəsi toy mərasimlərinin keçirildiyiVestminister abbatlığıyerinə, cütlüyün Müqəddəs Pavel kafedralına üstünlük verməsinin səbəbi, kafedralda qonaqların oturması üçün daha çox yerin olması ilə əlaqəli idi.
1996-cı ildə kafedral günbəzinin mis, qurğuşun və şifer hissələrinin yenilənməsi və bərpası üçün işlərə başlanmışdır. Böyük Britaniyada icra edilmiş ən böyük bərpa layihələrindən biri olan Müqəddəs Pavel kafedralının bərpa layihəsi on beş il davam etdikdən sonra 15 iyun 2011-ci ildə tamamlanmışdır.
2011-ci ilin oktyabrında antikapitalist siyasi hərəkat olan “Occupy London” üzvləri Peternoster meydanındakıLondon Fond Birjasıbinasına daxil olmaq cəhdlərinin boş çıxmasından sonra, Müqəddəs Pavel kafedralının qabağında düşərgə yaratmışdı. Bundan sonra baş verən bağlanmalar, kafedralın maddi vəziyyətinə zərər vermişdir. Bildirilmişdir ki, həmin dövrdə kafedral, hər gün 20.000 funt-sterlinqə qədər gəlirdən məhrum olmuşdur.İstefa verən kansler Cayls Freyzer bildirmişdir ki, onun fikrincə, “aktivistlərin düşərgədən uzaqlaşdırılması, kilsə gəlirləri naminə zorakılığa yol aça bilər.”Bundan sonra,Müqəddəs Pavel kafedralının dekanıQrem Noulz da istefa etmişdir.London-Siti Korparasiyasınınməhkəmə iddiası nəticəsində çıxarılmış qərara əsasən 2012-ci il fevral ayının sonuna yaxın zorakılığa yol vermədən düşərgənin köçürülməsinə müvəffəq olunmuşdur.
MI5vəMetropolitan Polisinapardığı araşdırma-təhqiqat işləri nəticəsində 10 oktyabr 2019-cu ildə yeniİslamıqəbul etmiş Birləşmiş Krallıq vətəndaşı Safiya Amira Şeyx həbs edilmişdir. 2019-cu ilin sentyabrında Şeyx, kafedralın interyer şəkillərini çəkmişdir.Telegram-da yaratdığı qrup vasitəsi ilə digərBöyük Britaniyamüsəlmanlarını radikallaşdırmağa çalışmaqla yanaşı, o, kafedral, otel və dəmir yolu vağzalındapartlayıcılarvasitəsi ilə terror əməliyyatları keçirməyi planlaşdırmışdır. Həbs olunduqdan sonra ittihamları qəbul edən Şeyx,ömürlük həbscəzası almışdır.
Müqəddəs Pavel kafedralının layihəsinin hazırlanması zamanıKristofer Rençoxsaylı problemlərlə üzləşmişdi. Onun qarşısındaKöhnə Müqəddəs Pavel kafedralınıəvəz edəcək vəLondon-sitininəsas ibadət yeri və abidəsi olacaq layiqli kilsə tikmək tapşırığı qoyulmuşdu. O, eyni zamanda həmAnqlikan kilsəsinintələblərini yerinə yetirməli, həm layihəyə hamilik edən kraliyyət zövqlərini nəzərə almalı, həm də dini liturgiya məclislərinin keçirilməsi üçün kilsə inşası üzərində formalaşmış orta əsr ingilis kilsə memarlığı ənənələrinə hörmətini nümayiş etdirməli idi. Ren, italyan memarlığındakı müasirİntibahvəBarokkotendensiyaları ilə tanış idi, həmçinin Fransaya səfər edərəkFransua Mansarınyaradıcılığını araşdırmışdı.
Renin dizaynı beş əsas mərhələdə inkişaf etmişdi. İlk mərhələ yalnız bir çertyoj və kilsə modelinin bir hissəsi şəklində saxlanmışdır. Çertyoj (adətən“İlk model konstruksiyası”adlandırılır) görünür ki, yumru günbəzvari vestibül (ola bilsin ki,Roma Panteonuəsasında dizayn edilmişdi) və ona birləşənbazilikaformalı düzbucaqlı kilsədən ibarət idi. Ola bilsin ki, çertyojun hazırlanması zamanı, memar, LondondakıTempl kilsəsindənilhamlanmışdı. Lakin,“kifayət qədər ehtişamlı”hesab edilmədiyinə görə, həmin layihə rədd edilmişdir.Renin ikinci layihəsiyunan xaçıformasındaidi ki, kilsə xadimləri onun Anqlikan liturgiyasının tələblərinə cavab vermədiyi qənaətinə gəlmişdilər.
Renin üçüncü layihəsi,1673-cü ilin “Böyük model”ində icra edilmişdir. Palıd ağacı və gipsdən modelin hazırlanmasına 500 funt-sterlinqdən çox (müasir məzənnə ilə təxminən 32000 funt-sterlinq) xərc çəkilmişdi. Modelin hündürlüyü 4 metr (13 fut), eni isə 6 metrə (21 fut) bərabərdir.Bu modeldə yunan xaçı forması saxlansa da, yan neflər sayəsində forma genişləndirilmişdir. Kilsənin bərpası ilə məşğul olan komissiyanın üzvləri həmin layihəni tənqid edərək, Anqlikan kilsəsi daxilində hər-hansı bir vərəsəliyi ifadə etmək üçün bu layihənin digər ingilis kilsələri ilə heç bir oxşarlığa malik olmadığını bildirmişdilər. Bu layihə ilə bağlı başqa bir problem onda idi ki, mərkəzi günbəzi saxlayan səkkiz əsas sütuna görə, bütün layihənin eyni zamanda tamamlanıb təhvil verilməsi lazım idi, o zaman isə, layihənin mərhələlərlə tamamlanması və ictimaytə açılması qəbul edilmişdi. “Böyük Model” Renin ən sevimli dizaynı idi və memar onun,İntibah dövrügözəlliyini əks etdirdiyini düşünürdü.
“Böyük model”dən sonra, Ren, bir daha modellər hazırlamamaq və layihələrini ictimai müzakirəyə çıxarmamaq qərarına gəldi. O, hesab edirdi ki, bu addımlar,“boşuna vaxt itkisi və işin bacarıqsız hakimlərin öhdəsinə verilməsi”ndən başqa bir nəticəyə gətirib çıxarmır.Renin hazırladığı “Böyük model” dövrümüzə kimi saxlanılıb və Müqəddəs Pavel kafedralında sərgilənməkdədir.
Renin dördüncü layihəsi “Qarant” layihəsi adlandırılır; belə ki, bu layihə, kilsənin bərpası üçün kral qarantı almışdır. Bu layihədə, Ren, ingilis kilsə memarlığı üçün ənənəvi olan qotik üslubu,“yaxşı memarlıq manerası”ilə birləşdirməyə çalışmışdır. Layihə, orta əsr kilsələrinə xas, uzunlatın xaçıplanına malikdir.1⁄2mərtəbəli olması nəzərdə tutulmuş tikilininqərbində və transeptlərin qurtaracağında klassik portiklər vardır. Həmin portiklər,İniqo ConsunKöhnə Müqəddəs Pavel kafedralına əlavə etdiyi klassik fasaddan ilhamlanaraq yaradılmışdır.Xaçın tərəflərinin kəsişmə yerində kiçik günbəz üçün baraban rolunu oynayan geniş, lakin dərin olmayan gönbəz yerləşdirilmişdir. Onun üzərindəki kiçik günbəz isə, getdikcə daralan yeddi pilləyə malik qüllə ilə tamamlanmışdır. Von Hart ehtimal edir ki, qüllənin memarlığına şərqpaqodalarınınənənəvi memarlığı təsir etmiş ola bilər. Bu plan, Müqəddəs Pavel kafedralında istifadə edilməsə də,Flit-stritdəkiMüqəddəs Briqidda kilsəsininqülləsində tətbiq edilmişdir.Bu plan ənənəvi şərqə deyil, günəşin çıxdığı yerə istiqamətlənmək üçün bir qədər döndürülmüşdü ki, bu da Reninastronomiyabilgilərini ifadə edir.
Yekun layihə, inşa edilmiş halında, təsdiqlənmiş rəsmi Qarant variantından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.Layihəni təqdim etdiyi zaman, Ren, kraldan kiçik dekorativ dəyişikliklər etməyə icazə almış və bundan istifadə etmişdi. Bu dəyişiklərin bir çoxu inşaatın davam etdiyi otuz il müddətində həyata keçirilmiş, ən əhəmiyyətli dəyişiklik isə günbəzdə edilmişdir:“Daş fənərin dəstəklənməsi üçün, o, birinci günbəzin üstündə daha bir konstruksiya – zərif formaya malik kərpic konus inşa etdi...Həmin kərpic konstruksiyanı isə taxta və qurğuşundan inşa edilmiş başqa bir konstruksiyanın altında gizlətdi; onların arasında isə fənərə aparan yüngül pilləkən yerləşdirdi."(Kristofer Ren, ser Kristofer Renin oğlu) Kafedralın yekun dizaynıRomadakıMüqəddəs Pyotr bazilikasıəsasında hazırlanmışdı. Nef üzərindəki günbəz isə 1665-ci ildə ReninParissəfəri zamanı gördüyü, Fransua Mansar tərəfindən tikilmişVal-de-Qras kilsəsindənilhamlanaraq yaradılmışdır.
Kafedralın təməl daşının qoyulma tarixi mübahisə mövzusudur. Müasir hesabatlardan birində həmin tarix 21 iyun 1675-ci il kimi, digərində, 25 iyun, başqa birində isə 28 iyun kimi qeyd edilir. Lakin, ümumi qəbul edilmiş fikrə görə təməl daşı 1675-ci ilin iyununda qoyulmuşdur. Sonradan Edvard Stroqn iddia etmişdir ki, təməl daşı onun qardaşı Tomas Stronq tərəfindən qoyulmuşdur. Tomas, Ren tərəfindən inşaata təyin edilmiş iki daş ustasından biri idi.
Renin qarşısındaLondonungilli, yumşaq torpağında iri kafedral kilsənin inşa edilməsi məsələsi dururdu. Adətən kilsələrin şərq qurtaracağı altında sərdabə yerləşirsə, Müqəddəs Pavel kafedralını bütün Avropa kafedrallarından fərqləndirən onun bütün zirzəmisinin sərdabə olması idi və bu sərdabə Avropanın ən böyük sərdabəsidir.Sərdabənin struktur funksiyası da var. Genişliyinə baxmayaraq, sərdabə ərazisinin böyük bir hissəsini geniş yeraltı sütunlar tutur; onlar, yerüstündəki daha nazik sütunların ağırlığını bərabər şəkildə paylamağa xidmət edir. Əgər əksər kafedrallarda qüllə və günbəzlər adətən dörd sütun üzərində inşa edilirsə, Ren, ağırlığın təməl səviyyədə daha geniş paylaşdırılmasını təmin etmək üçün, Müqəddəs Pavel kafedralının günbəzini səkkiz sütun üzərində inşa etmişdir.İnşaat müddətində binanın təməli dərinə oturmuş, Ren isə bundan nəticə çıxararaq layihəyə struktur dəyişiklikləri etmişdir.
Əsas problemlərdən biri, itirilmiş köhnə kafedral qülləsini əvəz edəcək qədər yüksək günbəzin inşa edilməsi, həmçinin bu qədər hündür günbəzin daxildən də qənaətbəxş görünüşünü təmin etmək idi. Ren,Müqəddəs Pyotr bazilikasının günbəzikimi, iki üzlüklü günbəz inşa etməyi planlaşdırmışdı.Onun bu vizual problemi həll etməkdə əsas hədəfi, daxili və xarici günbəzlərin hündürlüyünüMikelancelonunMüqəddəs Pyotr kafedralındaetdiyindən daha çox artırmaq, bunun üçün isə günbəzləri yarımsfrea deyil, zəncir xətti şəklində çəkmək idi. Daxili və xarici günbəzlərin arasında, Ren, kərpicdən konus inşa etmişdir ki, o da, həm qurğuşunla örtülmüş xarici günbəzin, həm də günbəzi tamamlayan və zəngin dekor edilmiş fənərin ağırlığını saxlayır. Həm daxili günbəz, həm, kərpic konus hissənin qalınlığı 18 düymdür; çatlama və parçalanmaların qarşısını almaq üçün onların hər ikisi döyülmüş dəmirdən hazırlanmış zəncirlərlə bərkidilmişdir.
Order layihəsində xarici kontrforslar birinci mərtəbə səviyyəsində göstərilmişdir. Bu, klassik xüsusiyyət deyildi və Renin ən birinci dəyişdiyi elementlərdən biri olmuşdur. Bunun əvəzinə o, kafedralın divarlarının qalın olmasına xüsusi diqqət yetirmişdir ki, xarici kontrforslara ehtiyac qalmasın. Fənər və tağtavanlara əlavə möhkəmlik vermək üçün, sonrakı layihələndirmə mərhələsində arkbutanlarla bərkidilmişlər.Onlar yuxarı mərtəbənin arakəsmələri arxasında gizlədilmişdir; arakəsmələr isə binanın klassik tərzini saxlamaq, kifayət qədər vizual həcm əlavə etmək və ağırlığı ilə divarlara və aşağıdakı kontrforslara təziyq edn günbəzin xarici görünüşünü balanslaşdırmaq üçün əlavə edilmişdir.
Uzunmüddətli layihələndirmə və rasionallaşdırma dövründə, Ren,1684-cü ildən etibarənNikolas Hoksmusuəsas köməkçisi kimi işə götürmüşdür.1696-1711-ci illərdə Uilyam Dikinson ölçügötürən-klerk kimi Renin yanında çalışmışdır.Coşua Marşall (1678-ci ildə erkən vəfatına kimi), Tomas və Edvard Stronq qardaşları kafedralın inşasında daşçı usta kimi çalışmışlar, eyni zamanda qardaşların inşaatda məşğullu tam həcmli olmuşdur. Con Lenqlend otuz ildən artıq müddətdə kafedralın inşasında usta-dülgər kimi çalışmışdır.Kafedralın fasadlarının heykəltəraşlıq işləri, eyni zamanda şimal fasadının frontonu, həmçinin interyerin taxta yonma işləri heykəltəraş Qrinlinq Gibbson tərəfindən həyata keçirilmişdir.Kay Qabriel Sibbercənub transeptinin frontonunu yaratmışdır,Müqəddəs Pavelin imana gəlməsisəhnəsini əks etdirən qərb fasadının frontonu, həmçinin həmin frontonu bəzəyən yeddi böyük heykəlin müəllifi heykəltəraşFrensis Börddür.Kafedralın döşəməsi 1709-1710-cu illərdə ağ və qara mərmərdən usta Uilyam Dikinson tərəfindən döşənmişdir.Darvazalar və balüstradın döymə dəmirdan istehsal edilmiş dekorlarıJan Tijutərəfindən hazırlanmışdır.Günbəzi bəzəyən şar və xaç, silah ustası Endryu Niblett tərəfindən hazırlanmışdır.
Müharibə zamanı kafedrala dəyən zərərlərin aradan qaldırılması üçün çoxlu sayda dülgər və daşçı ustalar işə cəlb olunmuşdur. Xüsusilə yonmaçı-ustad Cino Masero bərpa işlərində fərqlənmiş, onun əhəngdaşından yonduğu 2,50 metrlik Məsih heykəli, indi də kafedralın altarını bəzəməkdədir.
Müqəddəs Pavel kafedralı, özündə Renin orta əsrlər ingilis kilsələrinin memarlıq ənənələrini rasionallaşdırması,Palladiomemarlığından alınmış ilham,İniqo Consunklassik tərzi, XVII əsrRomasınınbarokkotərzi, həmçininMansarınyaradıcılığına aid binaların xüsusiyyətlərini birləşdirən təmkinli barokko üslubunda inşa edilmişdir.Orta əsrlər memarlığının təsiri özünü ən qabarıq şəkildə kafedralın planında nümayiş etdirir. BöyükYorkvəUinçesterkafedralları kimi, Müqəddəs Pavel kafedralı da qismən geniş enə və əhəmiyyətli dərəcədə kənara çıxantranseptlərəmalikdir. Əsas diqqət, bianın ümumi formasını gizlətməyən, əksinə vurğulayan fasada yönləndirilmişdir.Uells kafedralındaolduğu kimi, qüllələr nefin enindən kənara çıxır. Renin əmisi oMetyu Renİli yepiskopuidi və əmisinin yanında çalışdığı müddətdə, memar, əksər kilsələrin günbəz və mərkəzi qüllələrindən fərqli olaraq, həm yan nefləri, həm mərkəzi nefi əhatə edən və kəsişmə nöqtəsində yerləşən,İli kafedralınaməxsus unikal səkkizgüşəli fənər qülləsi ilə tanış olmuşdu. Müqəddəs Pavel kafedralının dizayn edilməsi zamanı, Ren, İli kafedralının həmin xüsusiyyətini yeni layihəyə uyğunlaşdırmışdır.Yan kəsimi zamanı da, Müqəddəs Pavel kafedralının orta əsr memarlıq ənənələrini saxladığını, nefdən xeyli alçaq keçidlər və fənərə malik olduğunu görürük.
Kafedralın ümumi xarici görünüşündə dominant rolunu oynayan günbəz, zirvəsindəki xaçın ucuna kimi 111 metr (365 fut) hündürlüyə malikdir.365 fut hündürlüyün seçilməsiKristofer Reninastronomiyaya olan marağı ilə izah edilir. XX əsrin sonlarına kimi şəhərin ən hündür tikilisi olmağa davam edən Müqəddəs Pavel kafedralının günbəzi elə layihələndirilmişdir ki, şəhərin ümumi panoramında Renin digər London kilsələrinin qüllələri tərəfindən əhatələnir. SerBanister Fletçer, Müqəddəs Pavel kafedralının günbəzini“Avropanın ən yaxşı günbəzi”hesab edir,Helen Qardneronun“ehtişamlı”olduğunu düşünür, serNikolaus Pevznerisə“dünyada ən mükəmməl günbəzlərdən biri”adlandırır. SerCon Sammersonbildirir ki, ingilislər və hətta“bəzi yadellilər də”onun dünyada tayı-bərabəri olmadığını düşünürlər.
Müqəddəs Pavel kafedralının günbəzini layihələndirərkən,Kristofer Ren,MikelancelonunMüqəddəs Pyotr kafedralıüçün dizayn etdiyigünbəzdənvəMansarınVal-de-Qraskilsəsi üçün dizayn etdiyi günbəzdən ilhamlanmışdır.Müqəddəs Pyotr və Val-de-Qras kilsələrindən fərqli olaraq, Müqəddəs Pavel kafedralının günbəzi bir-birindən kəskin fərqlənən iki daş hörgü mərtəbəsinə malikdir və bəzəksiz fundament ilə birlikdə onun hündürlüyü 95 futdur. Kafedralın yunan xaçı formalı planının hazırlanması dövründən etibarən bəlli olur ki, Mikelancelo və Mansardan fərqli olaraq, Ren, günbəzin barabanı ətrafında pəncərə sıralarından deyil, ardıcıl davam edən kollonadadan (peristil) istifadə etməyi planlaşdırırdı.Ser Con Sammerson hesab edir ki, bu qərarı qəbul edərkən, Renə,BramantetərəfindənSan-Pyetro-in-Montorinokilsəsinin həyətində inşa edilmişTempyettonunmemarlığı təsir etmişdir.Hazır konstruksiyada Ren, sütunlar arasında hər dördüncü girişdə nişlər yaratmaqla, fərqlilik və görünən möhkəmlilik effektini təmin edir.Peristil isə həm daxili günbəz, həm də fənəri saxlayan kərpic konus üçün dayaq rolunu oynayır.
Peristil üzərində yüksələn ikinci mərtəbə“Daş qalereya”adlandırılan ballüstradalı eyvana malikdir. Bu mansard hissə növbələşən pilyastrlar və düzbucaqlı pəncərələrlə bəzədilmişdir. Pəncərələrin karnizdən bir qədər aşağıda yerləşməsi ümumi konstruksiyaya yüngüllük ab-havası bəxş edir. Bu attik üzərində isə qurğuşunla örtülmüş və pilyastrlara uyğun olaraq qabırğalı günbəz yüksəlir. Fənərdən bir qədər aşağıda günbəz üzərində səkkiz işıq quyusu yerləşsə də, uzaqdan baxıldığı zaman onlar demək olar ki, görünmür. Onlar, kərpic konusdakı dəlik vasitəsi ilə işığın içəri daxil olmasını təmin edirlər.
Günbəzin görünən mərtəbəli hörgüsü kimi, fənər də mərhələli şəkildə yüksəlir. Bu qurğunun ən qeyri-adi xüsusiyyəti, onun ənənəvi olaraq dairəvi və ya səkküzgüşəli deyil, kvadrat formada inşa edilməsidir. Günbəzin ən yüksək səhnəsi, hərəsi bir səmtə istiqamətlənmiş dörd sütunlu portikə malikTempiettoformasını təkrarlayır. Onun aşağı hissəsi“Qızılı qalereya”ilə əhatə olunub, yuxarı hissəsi isə qızılı şar üzərində xaçla tamamlanan kiçik günbəzi saxlayır. Fənərin ümumi çəkisi 850 tondur.
Böyük kilsə və ya kafedralın qərb fasadını inşa edənİntibah dövrümemarlarının qarşısında duran əsas məqsəd, fasad vasitəsi ilə hündür mərkəzi nef və aşağı yan neflərin harmonik bir vəhdətdə gətirmək idi.Leon Battista AlbertininFlorensiyadakıSanta-Mariya-Novellakilsəsinin fasadı üzərində işlədiyi dövrdə, bu məsələ tərəflərin kronşteyn vasitəsi ilə mərkəzlə əlaqələndirilməsi ilə həll edilirdi. Kristofer Ren, MansarınVal-de-Qras kilsəsiüçün də eyni üsuldan istifadə etdiyinin şahidi olmuşdu. Mansarın fasadının daha bir xüsusiyyəti, cəsarətlə önə çıxarılmış və qoşa sütunlarla vurğulanmış klassik portik idi.Lakin,Müqəddəs Pyotr bazilikasındaolduğu kimi, kafedralın hər iki tərəfində inşa edilən qüllələrin fasad layihəsinə daxil edilməsi, Ren üçün həll edilməli olan əlavə məsələ idi.Müqəddəs Pyotr bazilikasının fasadını inşa edən memarKarlo Maderno, bu məsələni həll etmək üçün əlavənarteksinşa etmiş və narteks boyunca davam edən, mərkəzdəfrontonlabölünmüş nəhəng ekranlı fasad tikmişdi. Həmçinin, Müqəddəs Pyotr bazilikasının qüllələri parapetin altında inşa edilməmişdi.
Ren qərara gəlir ki, Müqəddəs Pavel kafedralının qərb fasadında, Val-de-Qras kilsəsində gördüyü kimi klassik portik istifadə etsin, lakin, həmin portiki iki mərtəbə yuxarı qaldırsın və qoşa sütunlarla dəstəkləsin. Bu dizayn həllində əlamətdar xüsusiyyət odur ki, portikin aşağı mərtəbəsi bütün neflər boyunca genişlənir, yuxarı mərtəbə isə arxasında yerləşən mərkəzi nefi vurğulayır. Hər iki tərəfdə qüllələr və portik arasında keçid ərazisi tağvari pəncərəyə malik divarla örtülmüşdür.
Qüllələr, neflərin həcmindən kənarda duraraq, arxada yerləşən iki kapellanı gizlədirlər. Qüllələrin aşağı divarları, kafedral divarlarının ümumi memarlıq mövzusunu davam etdirsə də, möhkəmlik effekti yaratmaq üçün onlardan fərqlənir. Belə ki, qüllələrin aşağı mərtəbəsinin pəncərələri yan divarların pəncərələrindən bir qədər daha kiçikdir və dərinə yerləşdirilmişdir ki, bu da divarların qalınlığını vurğulayır. Yanlarda cütpilyastrlarcəsarətlə irəli çıxır.
Qüllələri portik və xarici divarlarla birləşdirən əsas karnizin altında yerləşən detallar, əhəmiyyətli dərəcədə həcmləndirilmişdir ki, həm uzaqdan, həm də yaxından – aşağıdan baxanda yaxşı görünsün. Qüllələr karniz üzərindən qalxan blokvari kvadrat formalı postament üzərində yerləşir. Sadə memarlıq quruluşuna malik olan postamentlər üzərində iki ədəd “göz” vardır ki, onlardan da cənubda olana saat yerləşdirilmiş, şimalda olanı isə boş saxlanmışdır. Qüllələr bir-birini tamamlayan iki lementdən təşkil olunmuşdur: bir-birinin üstünə inşa edilmiş barabanları xatırladan çoxyaruslu mərkəzi slindr və yanlarda yerləşdirilmiş, üstündəki kontrforslar baraban və postamenti birləşdirən element kimi planlaşdırılmış qoşa korinf sütunları. Sütunların üzərində yerləşən antablement qabarıq şəkildə ölə çıxaraq, qüllələrin hər iki elementini vahid üfüqi xəttlə birləşdirir. Qülləni tamamlayan qübbəvari dam üzərində qızıl suyuna çəkilmişananasfiqurları yerləşir.
Hər birtranseptyarımdairəvi giriş portikinə malikdir.Pyetro da KortonanınRomadainşa etdiyiSanta-Mariya-della-Paçekilsəsinin qravürlərini araşdıran Kristofer Ren, məhz həmin kilsədən ilhamlanmışdır.Bu qabarıq tağlar, kilsənin şərq qurtaracağındakı apsidanın formasını təkrar edirlər.
Bina, zirzəmi üzərində yonulmuş daşlarla inşa edilmiş iki mərtəbəyə və yuxarı karniz üzərində davam edən ballüstradaya malikdir. Ballüstrada, Renin istəyinə qarşı olaraq, 1718-ci ildə binaya əlavə edilmişdir.Daxili bölmələr, fasadda aşağıda korinf kapiteli, yuxarıda isə kompizsiyalı kapitellə tamamlanmış qoşapilyastrlarlaqeyd edilmişdir. Binanın bir mərtəbəyə malik olduğu hissələrdə (nefin və xorun girişi) xarici divarın yuxarı mərtəbəsi yalnız süni divardır.Həmin divar ikili funksiya yerinə yetirir: tağtavanın kontrforslarını dəstəkləyir və yaxşı xarici görünüş təmin edir. Binanın həmin görünüşünü, hələ dəTemzaçayının digər sahilindən rahatlıqla müşayiət etmək olur.
Hər iki mərtəbədə, pilyastrlar arasında pəncərə yerləşdirilmişdir. Aşağı mərtəbədəki pəncərələr yarımdairəvi üst hissəyə malik olmaqla, Roma üslubunda qabartma naxışlarla əhatələnmişdir. Naxışlar, pəncərə üstündəki dekorativ qıfıl daşına doğru uzanır. Hər pəncərənin altında, Qrinlinq Gibbons tərəfindən yaradılmış, İngiltərənin ən möhtəşəm memarlıq heykəlləri sırasına daxil olan daş üzərində yonma üsulu ilə hazırlanmış çiçək kompozisiyaları yerləşdirlmişdir. Bənzər naxışlara malik olan friz, karnizin altından keçərək pəncərə tağları və kapitelləri birləşdirir.
Yuxarı pəncərələr sərt klassik formaya malik olmaqla, sütun üzərində yerləşdirilmişfrontonlaramalikdir. Lakin, kar olan yuxarı pəncərələrdə nişlər yerləşdirilmişdir. Bu nişlərin altında, binə qatında seqmentli üstlüklərə malik kiçik pəncərələr yerləşdirilmişdir. Onların kiçik şüşələrindən keçən işıq şüaları neflərin böyük pəncərələrindən keçən işıqla kəsişərək effektiv görünüş yaradır. Yer səviyyəsindən parapetin üstünə kimi olan hündürlük təxminən 34 metrə (110 fut) bərabərdir.
Kristofer Ren tərəfindən dizayn edilmiş original kilsə çəpəri1870-ci illərdə sökülmüşdür. Torondo hökümət inspektoruCon Corc Hovardtərəfindən elə o zamanTorontoyagöndərilmiş həmin çəpər, indi də TorontodakıHay-Parkıbəzəməkdədir.
Daxildə Müqəddəs Pavel kafedralı hər üç bölmədə nef və xora malikdir. Qərb portikindən giriş, planda kvadrat formasına malik olan və sovməələrlə (kapella) əhatələnmiş narteksdən icra edilir: narteksin şimalında Müqəddəs Dunstan kapellası, cənubunda isə Müqəddəs Mixail və Müqəddəs Georgi kapellası yerləşir.28 metr (91 fut) hünderleyə malik olan nef, girişlərdən, antablementə qalxan Korinf pilyastrları ilə formalaşdırılmış arkada vasitəsiylə ayrılmışdır. Bölmələr, müvafiq olaraq bölmələrin tağtavanları da düzbucaqlı formaya malikdir; lakin Ren, həmin məkanları nəlbəkivari günbəzlərlə qapatmış və yuxarı mərtəbəninlunetlikleristoripəncərələri ilə əhatə etmişdir.Xorun tağları serUilyam Bleyk Riçmonduneskizləri əsasında hazırlanmış mozaika ilə bəzədilmişdir.Xorun günbəz və apsidası kessonlu tağtavana malik geniş tağlardan sonra gəlir ki, bu da günbəzlərin düz səthi ilə kontrast yaradaraq əsas həcmlər arasındakı bölgünü vurğulayır. Transeptlər günbəzin şimal və cənub hissəsinə birləşərək Şimal xoru və Cənub xoru adlandırılır.
Xorərazisində ruhanilər, kilsə xadimləri və xor üzvləri üçün oturacaqlar, eyni zamanda orqan yerləşdirilmişdir. Bu taxta elementlər, həmçinin kafedra və yepiskop taxtı Renin ofisində layihələndirilmiş və yerli dülgərlər tərəfindən hazırlanmışdır. Yonma işləri Sammerson tərəfindən“heyrətləndirici bacarığa malik insan”kimi təsvir edilənQrinlinq Gibbonstərəfindən həyata keçirilmişdir; Sammerson hesab edir ki, Gibbons məşhur holland çiçək rəssamlığını taxta üzərində təkrarlamağa çalışmışdır.
Fransız sənətkarJan Tijutərəfindən kafedral üçün çoxlu sayda qııl suyuna çəkilmiş döymə qapılar və mürəkkəb konstruksiyaya malik ballüstradalar hazırlanmışdır ki, onların da əsas hissələri hazırda ziyarətgah (mehrab) qarşısındakı qapıda birləşdirilmişdir.
Ümumilikdə kafedral 175 metr (574 fit) uzunluğa (Böyük qərb qapısı daxil olmaqla) malikdir ki, onun da 68 metri (223 fut) nef, 51 metri (167 fut) isə xorun ölçüsüdür. Nefin eni 37 metrə (121 fut), transeptlərlə birlikdə eni isə 75 metrə (146 fut) bərabərdir.Bu kafedral binası,Köhnə Müqəddəs Pavel kafedralındanbir qədər qısa və bir qədər genişdir.
Kafedralın əsas daxili həcmi, nef və keçidlər boyunca enləndirilmiş günbəzin altında yerləşir. Günbəzi saxlayan və səkkiz tağ tərəfindən dəstəklənənyelkənlərnefi, xoru, transept və keçidləri əhatə edir. Onları daşıyan səkkiz tağ qeyri-bərabər yerləşdirilmişdir. Ren, keçidlərin sonuna qalereyaları saxlayacaq seqment tağları yerləşdirməklə, səkkiz bərabər keçid görünüşünü saxlamış, yuxarı tağların moldinqini genişləndirməklə isə onların daha geniş tağlarla bərabər görünməsini təmin etmişdir.
Tağların qıfıl daşları üzərində, döşəmədən 30 metr (99 fut) yüksəklikdə akustik xüsusiyyətinə görə“Pıçıltılı qalereya”nı saxlayan karniz keçir: qalereya ərazisində pıçıltı ilə deyilən istənilən söz, onun başqa bir yerində qulağını divara dirəyən kəs tərəfindən eşidilir. Qalereyaya çatmaq üçün, 259 pilləkən qalxmaq lazımdır.
Günbəz, aralarında 3 ədəd pəncərə yeri olan və içərisində heykəllər olan qızıl suyuna çəkilmiş nişlərlə ayrılmış pilyastrlarla əhatə olunmuş baraban üzərində yüksəlir. Qızılı karniz üzərində yerləşən günbəzin yerdən hündürlüyü 65 metrdir (214 fut). Günbəzin bəzədilməsini icra etmiş serCeyms Tornhill, baraban nişlərinin formasını təkrarlayan illüzionist memarlıq detalları arasındaMüqəddəs Pavelinhəyatından bəhs edən səkkiz səhnə yerləşdirilmişdir.Günbəzin üstündəRomaPanteonundanilhamlanaraq yaradılmışokulusyerləşir. Həmin dəlikdən fənəri dəstəkləyən konusun daxili bəzəkli səthini görmək mümkündür. Bu yuxarı hissə, xarici günbəzdəki işıq quyuları və kərpic konusdakı dəliklərlə işıqlandırılmışdır. Tornhillin günbəzdə işlədiyi rəsmlərin qravürləri 1720-ci ildə nəşr edilmişdir.
Bütün xor genişliyinə malik olan şərqapsidası, xor və nef boyunca əsas tağların hündürlüyünü davam etdirir. Apsida, xorun tağtavanlarının dekorunu davam etdirən mozaika ilə bəzədilmişdir. 1940-cı ildə Londonun bombalanması zamanı, apsidanın original riirdosu və əsas altarı dağılmışdır. Hazırda interyeri bəzəyən altar vəbaldaxin, memarUolter Qodfri Allenvə dizaynerStiven Dayks Bouertərəfindən yaradılmışdır.Apsida, 1958-ci ildə Amerikan memorial kapellası kimi xeyir-dua almışdır.Apsidanın bərpası, tamamilə britaniyalıların iyanələri hesabına maliyyələşdirilmişdir.Xairə siyahısında, Birləşmiş Krallıq  yolunda canlarını fəda etmiş və yaİkinci Dünya müharibəsizamanı krallıq ərazisində döyüşmüş 28000 amerikanın adı qeyd edilmişdir.Siyahı, kapella altarının qarşısında yerləşir. Apsidanın 1960-cı ilə aid üç pəncərəsində xidmət və fədakarlıq mövzuları əks etdirilmiş, pəncərə kanarlarındakı işarələr isə ABŞ ştatları vəABŞ Silahlı Qüvvələrinitəmsil etməkdədir.Cökəağacından hazırlanmış yonma naxışlar arasındaABŞ-ın kosmosdakı uğurlarınısimvolizə edən roket fiquru yerləşdirilmişdir.
İnşasının tamamlandığı dövrdə Müqəddəs Pavel kafedralı daş və taxtadan hazırlanmış heykəllərlə bəzədilmişdi: tikilinin çoxsaylı dekor elementləri arasında ən diqqətəlayiq olanlar Qrinlinq Gibbsonun heykəlləri, Tornhillin günbəzdə çəkdiyi rəsmlər və Jan Tijunun ağır metal əsərləri idi. İnteryerlərin tamamlanmasında ser Uilyam Riçmondun mozaikaları, həmçinin Dayks Bauer və Qodfri Allen tərəfindən xüsusi olaraq kafedral üçün hazırlanmış furniturlar da mühüm rol oynamışdır.RəssamUilyam Holman Hanttərəfindən çəkilmiş və orijinalıOksforddakıKibl kollecindəsaxlanan“Dünyanın işığı”əsərinin kopyası kafedralın cənub girişini bəzəyir. Kopyanın hazırlanması zamanı Hant qlaukomadan əziyyət çəkdiyinə görə, dövrünün nüfuzlu rəssamlarından olanEdvard Robert Hyuzişin tamamlanmasında əhəmiyyətli dərəcədə iştirak etmişdir. Xorun şimal girişində, 1943-cü ildəHenri Murtərəfindən əhəng daşından yonulmuş“Madonna körpə ilə”heykəli yerləşir.
Kafedralın kriptində 200-dən çox memorial və çoxsaylı qəbirüstü abidələr vardır. 1723-cü ildə burda dəfn edilmişKristofer Ren, ümumiyyətlə kafedralda dəfn olunmuş ilk şəxsdir. Onun məzarı üstündəki divardalatın dilindəyazılmışdır:“Lector, si monumentum requiris, circumspice” (Oxuyucu, əgər onun abidəsini axtarırsansa, ətrafına nəzər sal).
Kafedraldakı ən böyük abidə heykəltəraşAlfred Stivenstərəfindən hazırlanmış vəArtur Uelsli Vellinqtonunxatirəsini əbədiləşdirmək üçün ucaldılmış memorialdır. Nefin şimal tərəfində yerləşən abidədə “Kopenhagen” adlı at üzərində Vellinqtonun heykəli təsvir edilmişdir. Abidənin üst tərəfinin atlı heykəllə tamamlanması ilk layihədən planlaşdırılsa da, kilsədə at heykəlinin olmasına qarşı çıxışlar, onun tamamlanmasını 1912-ci ilə kimi yubatmışdı. Memorialı tamamlayan at və çapar heykəlinin müəllifiCon Tviddir. Hersoq özü isə kafedralın kriptində dəfn edilmişdir.Onun yanında isə admiralHoratsio Nelsonunməzarı yerləşir.Nelsonun dəfn edildiyi mərmərsarkofaqilk öncəKardinal Uolsiüçün hazırlansa da, monarxın rəğbətini itirdiyinə görə istifadə edilməmişdir.Kriptin şərq qurtaracağında 1917-ci ildə əsası qoyulmuş və Mottiston baronuCon Silitərəfindən layihələndirilmişBritaniya imperiyası Ordenikapellası yerləşir.Bunlardan başqa kafedralda Britaniya hərbiçilərinə həsr edilmiş bir sıra digər memoriallar, həmçinin sonuncusuKörfəz müharibəsiiştirakçılarına həsr edilmiş bir neçə siyahı da vardır.
KafedraldaFlorens Naytingeyl,C. M. U. Törner,Artur Sallivan,Hubert Parri,Samuel Conson,Ərəbistanlı Lourens,Uilyam Bleyk,Uilyam Consvə serAleksandr Fleminqin, həmçinin,  yerli prixodun ruhaniləri və sakinlərinin xatirələri qeyd edilmişdir. Son min ildə kafedralda xidmət etmiş yepiskop və dekanların siyahıları mövcuddur. Kafedraldakı ən gözəl heykəllərdən biri dekan və şairCon Donnahəsr edilmişdir. Ölümqabağı memorial heykəl üçün poz verən Donn,Nikolas Stountərəfindən kəfənə bükülmüş və dəfn urnası üzərində təsvir edilmişdir. 1630-cu ildə yonulmuş həmin heykəl, 1666-cı il yanğınında heç bir zədə almayan yeganə sənət əsəridir.
Kafedralın xəzinəsi də kriptdə yerləşir. Lakin, baş verən faciələrdə xəzinə predmetlərinin bir çoxu itirilmiş, 22 dekabr 1810-cu ildə baş vermiş böyük qarət hadisəsi zamanı isə qalan predmetlər oğurlanmışdır.
Birləşmiş Krallıqtarixi üçün əhəmiyyətli olan bir sıra tarixi şəxslərin dəfn mərasimi də Müqəddəs Pavel kafedralında keçirilmişdir; onlar arasında lord Nelson, hersoq Vellinqton,Uinston Çörçill,Corc MellorivəMarqaret Tetçeriqeyd etmək olar.
2023-cü ildə,Britaniya imperiyasıvəquldarlıqilə əlaqəli şəxslərə həsr edilmiş memorial abidələrin statusu və dəyəri ilə bağlı ümummilli müzakirələrdən sonra, Müqəddəs Pavel kafedralı,Londonunİst-Endərazisindən olan “Stepney Community Trust” xeyriyyə təşkilatı ilə əməkdaşlığa başlamışdır. Bu məqsədlə seçilmiş könüllülər fəaliyyəti və baxışları Cənubi Asiya xalqlarına tarixi zərər yetirən şəxslərin heykəllərinin yerdəyişdirilməsi ilə məşğul olmuşdur. Layihəyə əsasən hazırlanmış izahatlı mətnlər heykəllərin yanında yerləşdirilmişdir. Həmin mətnlər indi kafedralın saytında, “The East India Company at St. Paul's” adlı xüsusi səhifədə də yayımlanmışdır.
Bu şəkildə kontekstləşdirilmiş memoriallar sırasınaÇarlz Corc Qordon,Artur Uelsli Vellinqton, theRiçard Sausuell Burk,Tomas Fenşou Middlton,Qrenvill Qauer Lox,Ser Uilyam Cons,Çarlz Kornuollis,Ser Henri Montqomeri Lourens,Henri Bartl Frir,Robert Kornelius Neypir,Çarlz Ceyms Neypir,Ser Çarlz Metkalf MakQreqor,Ser Samuel Ceyms Braun,Ser Harri Smit Parksın heykəlləri vəHindistan Ordusu Könüllüləri memorialıdaxildir. Yaradılmış cığırda paylanan xüsusi nəşr vasitəsi ilə ziyarətçilərə detallı məlumat verilir, heykəlləri identikləşdirən QR kodlar isə skan edildiyi zaman saytdakı müvafiq səhifəyə yönləndirir.
1709-cu ildə kafedralın cənub-qərb qülləsində Lenqli Bredli tərəfindən quraşdırılmış saat, XIX əsrin sonlarında sıradan çıxmışdır. Hazırkı mexanizm 1893-cü ildə “Smith of Derby Group” şirkəti tərəfindən Edmund Denison Bekketin,Edvard Denttərəfindən 1895-ci ildəBiq Bendəistifadə edilmiş mexanizmə oxşar yaratdığı işə salma mexanizmi əsasında quraşdırılmışdır.Son yüz il ərzində Müqəddəs Pavel kafedralında quraşdırılmış ən sonuncu olan bu saatın mexanizminin uzunluğu 5.8 metrdir (19 fut). 1969-cu ildə “Smith of Derby Group” şirkəti tərəfindən hazırlanmış və quraşdırılmış xüsusi qurğu sayəsində müasir dövrdə saat elektik yolu ilə qurulur və bu da saat baxıcınısı hər gün ağır boltları fırlatmaqdan azad edir.
Cənub-qərb qülləsində saatla yanaşı həm də dörd zınqırov yerləşir və onlardan biri olan,1881-ci ildəCon Uilyam TeylortərəfindənLafborodakı“John Taylor & Co” metaləritmə zavodunda tökülmüş Böyük Pol zınqırovu (ing.Great Pul) 16+1⁄2  ton (16800 kq) çəkisi ilə2012-ci il London Olimpiya Oyunlarımünasibəti iləOlimpiya zınqırovununhazırlanmasına kimiBritaniya adalarıərazisindəki ən böyük zınqırov olmuşdur.Ənənəvi olaraq hər gün saat 13:00-da qüllədə zınqırov çalınsa da, uzun müddət sınıq mexanizminə görə Böyük Pol zınqırovu çalınmamışdı.1970-ci illərdə zınqırov dilini saxlayan bərkitmə mexanizmi sınmış, qopmuş zınqırov dili saat mexanizmini keçərək aşağı düşmüş və 30.000 funt-sterlinq dəyərində ziyan vurmuşdu. Təxminən 1989-cu ildə zınqırov dili tamamilə sınmışdı.31 iyul 2021-ci ildə London Zınqırovlar Festivalı zamanı təmir edilmiş Böyük Pol zınqırovu uzun fasilədən sonra ilk dəfə səsləndirilmişdir.
Saat qülləsinin zınqırovları arasındaVestminster sarayındakıMüqəddəs Stefan kapellasındangətirilmiş, sonuncu dəfə Riçard Felps tərəfindən olmaqla, dəfələrlə dəyişdirilmiş və uyğunlaşdırılmış Böyük Tom zınqırovu (ing.Great Tom) xüsusi yer tutur. O, hər saatda çalmaqla yanaşı, kral ailəsi üzvləri, London yepiskopu,London lord-merininvəfatını qeyd etmək üçün də ustufadə edilir; istisna hal kimi,ABŞ PrezidentiCeyms Qarfildinvəfatını qeyd etmək üçün də Böyük Tom zınqırovu çalınmışdı.Sonuncu dəfə Böyük Tom zınqırovu2022-ci ildə kraliçaII Elizabetinvəfatını bildirmək üçün çalınmışdı.
1717-ci ildə Riçard Felps daha iki zınqırov hazırlayaraq saatın ¼-də səslənən “Kvarter-ceks” zınqırovlarına (ing.Quarter-jacks) əlavə etmişdir. Bu günə kimi istifadədə olan həmin zınqırovlardan birincisi 100 sm, ikincisi isə 150 sm diametrə malikdir. Bəzən səslənmələrinə görə onlarıDinvəDonqda adlandırırlar.
Kafedralın şimal-qərb qülləsində 13 zınqırov yerləşir. Lafborodakı "John Taylor & Co" zavodunda tökülmüş zınqırovlardan 12-cizınqırov halqasıtəşkil edir, bir zınqırov isə birlik zınqırovu rolunu oynayır. 2018-ci ilin yanvarında yeniləmə işləri üçün bütün zənglər sökülmüş və həmin ilin sentyabrında yenidən yerlərinə asılmış, yenilənmədən sonra ilk dəfə isəBütün müqəddəslərin günündəçalınmışdır. 1700-cü ildə hazırlanmış və "Banger" adıyla tanınan orijinal ibadət zınqırovu hər gün səhər saat 8-də çalınır.
Müqəddəs Pavel kilsəsinin yerləşməsi və ölçüləri onu müxtəlif ümummilli hadisələr münasibəti ilə keçirilən xristian ibadətləri üçün ideal məkana çevirmişdir.Ladqeyt təpəsinə dramatik yaxınlaşma ilə birən uzun prosessiyaların təşkili imkanı, açıq meydan və qərb frontunda pilləkənlər, böyük nef və günbəz altında geniş məkan mərasim təşkilinə geniş imkanlar açır. Bu günə kimi, Müqəddəs Pavel kafedralı Londondakı bütün kilsələrdən daha çox ziyarətçi qəbul edə bilir, kilsənin yeni tikildiyi vaxtlarda əlavə edilən müvəqqəti taxta qalereyaların köməyi ilə eyni zamanda Müqəddəs Pavel kafedralında 10.000-ə qədər adam yerləşə bilirdi. 1935-ci ildə dekan Uolter Metyuz yazırdı:
Kral ailəsi, nazirlər və dövlət xidmətçilərinin iştirakı ilə təşkil edilən milli tədbirlərəMilli Şükranlıq günü ibadəti,dövlət dəfnlərivə monarxiya toyları daxildir. Kafedralda keçirilmiş bir neçə dövlət mərasiminə nümunə olaraq aşağıdakı siyahıya baxmaq olar:
Müqəddəs Pavel kafedralı hər günsəhər,Yevxaristiyavə axşam ibadəti və ya axşam xoru daxil olmaqla, gündəlik dörd və ya beş dəfə ibadət icra edilən aktiv kilsədir.Bununla yanaşı, kilsədə London-Siti, onun təşkilatları, gildiyaları və digər birlikləri ilə bağlı ibadətlər də təşkil edilir. Eyni zamanda, Londonun ən böyük kilsəsi kimi, kafedral, II Elizabetin brilyant yubileyi kimi dövlət tədbirləri şərəfinə ibadətlərə də ev sahibliyi edir. Adətən, gündəlik olaraq turistlər üçün açıq olan kafedralda, mütəmmafi təşkil edilən orqan konsertləri proqramı mövcuddur.2017-ci ilin dekabrında yeniLondon yepiskopuSara Mallalli elan edilmiş və 2018-ci ilin mayından o, işlərinin icrasına başlamışdır.
Hal-hazırdakafedral kapituluyeddi nəfərdən ibarətdir: dekan, üç kanonik-rezident (onlardan biri müstəsna hallarda dünyəvi şəxs olur), bir nəfər “əlavə kapitul üzvü və qeyri-rezident kanonik (xeyir-dua almış) və iki nəfər dünyəbi kanonik. Bu şəxslərin hər biri kafedralın idarə edilməsində məsuliyyət daşıyır.2022-ci ilin oktyabrında yayımlanmış son məlumata görə vəzifələr belə bölünmüşdür:
Kafedralın musiqi direktoru Endryu Karvuddur.Bu vəzifədə Malkolm Arçeri əvəz etmiş Karvud, 2007-ci ilin sentyabrından kafedralda xidmət edir.Karvud, XII əsrdən bu günə kimi kafedralın musiqi direktoru vəzifəsində çalışan ilk qeyri orqan musiqiçisidir.
Kafedral orqanı1694-cü ildə orqan ustasıBernard Smitəsifariş edilmişdir.1862-ci ildə Kral Elm və Sənət Panoptikumundan gətirilmiş orqan (Panoptikum orqanı) qalereyada, cənub transeptinin qapısı üzərində quraşdırılmışdır.
1872-ci ildə kafedralın böyük orqanının quraşdırılması başa çatdırılmış, 1873-cü ildə Panoptikum orqanı KliftondakıViktoriya otaqlarınagöndərilmişdir.
7256boru, 5 manual, 136 boru sırası və 137registramalik olan böyük orqan Böyük Britaniyadakı beşinci ən böyük orqandır.Onun xarici korpusu Kristofer Renin emalatxanasında hazırlanmış və Qrinlinq Gibbons tərəfindən bəzədilmişdir.
Müqəddəs Pavel kafedralında ibadətlər zamanı mütəmmadi çıxış edən tam həcmli xor kollektivi fəaliyyət göstərir. Kafedral xoru ilə bağlı ən erkən məlumat 1127-ci ilə aiddir. Hazırda xorun tərkibi  30 oğlan xor ifaçısı, səkkiz təcrübəçi ifaçı, kişi vikariat xoru və 12 professional ifaçıdan ibarətdir. 2017-ci ilin fevralında kafedral tarixində ilk dəfə qadın vikariatın təyin edilməsi ilə bağlı elan yayılmış, 2017-ci ilin sentyabrında Kerris Cons (mezzo-soprano) bu vəzifədə işə başlamışdır.2022-ci ildə elan edilmişdir ki, 2025-ci ildən etibarən kafedral xoruna qız uşaqları da qəbul ediləcəklər.
Məktəb semestrləri dövründə xor,axşam ibadətinihəftədə altı dəfə ifa edir, bazar ertəsi ibadətində ibadəti dəvət edilmiş xor, çərşənbə günü isə bəzən yalnız vikarilər xoru ibadətə qoşulur. Bazar günləri xor səhər ibadətində, 11630-da və Yevxaristiya ibadətində ifa edir.
Fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bir sıra görkəmli musiqiçilər Müqəddəs Pavel kafedralında orqançı, xormeystr və ifaçı kimi fəaliyyət göstərmişlər; onların arasında bəstəkarlar Con Redford,Tomas Morli,Con Blou,Ceremaya Klark,Moris QrinvəCon Steyner, ifaçılar Alfred Deller, Con Şirli-Kvirk və Entoni Uey, drijorlar Çarlz Qrouvs və Pol Hiller, həmçinin şairUolter de la Marda olmuşdur.
Təfsir layihəsi, Müqəddəs Pavel kafedralını bütün ziyarətçilər üçün canlandırmağa hesablanmış uzunmüddətli layihədir. Layihə çərçivəsində, 2010-cu ildə Müqəddəs Pavel kafedralının dekan və kapitulu tərəfindən, kafedralın 1400 illik tarixini canlandıran“St Paul's Oculus”adlı instalyasiya açılmışdır. Kafedral kriptasındakı Xəzinədarlıq otağında nümayiş etdirilən video-instalyasiya izləyicilərə Müqəddəs Pavel kafedralının tarixi və gündəlik həyatı ilə bağlı müxtəlif hadisələrə səyahət etmək imkanı verir.“St Paul's Oculus”layihəsi,Dünya Abidələr Fonduilə əməkdaşlıq çərçivəsində “American Express”, o cümlədən JP Morgan, Müqəddəs Pavel kafedralı üçün Qarfild Ueston trastı, London-Siti xeyriyyə trastı və AIG tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. 2020-ci ildə instalyasiya bağlanmışdır. Hazırda Xəzinədarlıq otağı ailə sərgiləri üçün istifadə edilir.
2010-cu ildə, kafedralda sensorlu multimedia bələdçiləri istifadəyə verilmişdir. Həmin bələdçilərin istifadəsi ziyarətçilər üçün nəzərdə tutulmuş giriş biletlərinin qiymətinə daxildir. Bu yeni multimedia bələdçiləri sayəsində ziyarətçilər, kafedralın tarixi, memarlığı və aktiv gündəlik həyatı haqqında detallı məlumat əldə edə bilirlər. Bələdçilər on iki dildə təklif edilir: ingiliscə, fransızca, almanca, italyanca, ispanca, portuqalca, polyakca, rusca, çincə, yaponca, koreya dilində və Britaniya hərəkət dilində. Bələdçiyə həm də, günbəz qalereyaları və tavan mozaikalarının detallı foto və video görüntüləri, kafedral dekanı da daxil olmaqla, müxtəlif din və elm xadimlərinin müsahibə və qeydləri də daxildir. Arxiv videolarında kafedralda baş tutmuş vacib ibadətlər və hadisələri görmək mümkündür.
Müqəddəs Pavel kafedralına turistlər üçün giriş ödənişli, ibadət üçün giriş isə ödənişsizdir. Böyüklər üçün giriş biletinin qiyməti 25funt sterlinqdir.İbadət mərasimlərindən kənar vaxtlarda, ibadət üçün sakit yer axtaran şəxslər Müqəddəs Dunstan kapellasına ödənişsiz buraxılırlar. Bazar günləri insanlar yalnız ibadətə və konsertlərə buraxılır, görməli yerlərə baxış isə təşkil edilmir. Tacdan, Anqlikan kilsəsi və dövlətdən çox az miqdarda mütəmmadi maddi dəstək alan Müqəddəs Pavel kafedralı, turistlərdən alınan qazanc vasitəsi ilə, kilsənin xristian ibadət mərkəzi kimi fəaliyyətinin təmin edilməsi, həmçinin texniki xidmət və təmir xərclərinin ödənilməsini həyata keçirir.
Müqəddəs Pavel kafedralının“Arts”layihəsi incəsənət vəinancıöyrənir. Layihə çərçivəsindəCerri Cuda,Entoni Qormli,Rebekka Horn,Yoko OnovəMartin Firrelltərəfindən instalyasiyalar hazırlanmışdır.
2014-cü ildəBirinci Dünya müharibəsininbaşlamasının 100 illiyinin qeyd edilməsi üçün Müqəddəs Pavel kafedralı Cerri Cudaya, kafedralın nefində əsər işləməyi sifariş edir. Sifariş nəticəsində hazırlanmış iki ədəd üçölçülü, ağ və xaçvari formaya malik heykəl, Fransanın şimalında yaxşı qulluq edilən hərbi qəbirsanlığı təsvir edir. Hər bir heykəl həm də müasir müharibə bölgələri olanSuriya,BağdadvəƏfqanıstandadağıdılmış yaşayış bloklarını əks etdirən detallara malikdir. Beləliklə də, heykəllər özündə müharibənin yüz ilini birləşdirir.
Bill Viola, Müqəddəs Pavel kafedralının daimi ekspozisiyası üçün iki altar yaratmışdır. Həmin layihə üzərində işə 2009-cu ildə start verilmişdir. Müqəddəs Pavel kafedralının interyerinin təmizlənməsi və təmirini hədəfləyən layihənin 2005-ci ildə tamamlanmasından sonra, Violaya Məryəm və şəhidlər mövzusunda iki altar yaradılması sifariş edilmişdir. Bu iki çoxekranlı video-instalyasiya xor qanadının sonunda – Əsas altar və Amerikan memorial kapellasının yanında yerləşdirilmişdir. Altarların hər biri, tarixi altar konfiqurasiyası manerasında bir neçə plazma panelinin birləşdirilməsi nəticəsində yaradılmışdır.
2010-cu ilin yayında, Müqəddəs Pavel kafedralı, britaniyalı rəssam Mark Aleksandrın iki əsərini nefin hər iki tərəfində yerləşdirmək üçün seçmişdir.“Qırmızı Manhaym”adlandırılan hər ikisi əsər, böyük ipək üzərində print nümunəsi olmaqla,İkinci Dünya müharibəsibombardmanları zamanı zədələnmişManhaymkafedralının altarından (1739-1741) ilhamlanaraq yaradılmışdır. Orijinal kilsə altarında çarmıxa çəkilmiş İsa, ənənəvi yas tutanların əhatəsində təsvir edilmişdi. Qızıl suyuna çəkilmiş mükəmməl taxtadan hazırlanmış, bədheybət hala salınmış Məsihin bədənini çiçək açan bitkilər və səmavi işıq şüaları arasında təsvir edən bu altar heykəli alman rokokosunun şah əsərlərindən biri olmaqla, valehedici gözəllik və dərin dini təmizlik nümunəsi hesab edilir.
2010-cu ilin martında kafedralın Həndəsə pilləkənində Entoni Qormlinin “Flare II” (azərb.Məşəl II‎) adlı heykəli yerləşdirilmişdir.
2007-ci ildə kafedralın dekan və kapitulu, Renin tavanının tamamlanmasının 300 illik yubileyinin qeyd edilməsi üçün Martin Firrellə böyük ictimai sənət əsəri sifariş edir.“Question Mark Inside”adlı layihə kafedralın günbəzi, qərb fasadı və Pıçıltılı qalereyanın daxili hissəsinə əks etdirilən mətnli proyeksiyadan ibarət idi. Mətnlərdə ictimai bloqlarda əks etdirilən məlumatlar, müəllifin təşkil etdiyi müsahibələr zamanı aldığı məlumatlar və şəxsi fikirləri əks olunmuşdu.
Müqəddəs Pavel kafedralı dəfələrlə müxtəlif rəsm əsərləri, qravür və təsvirlərdə əks etdirilmişdir. Kafedralı təsvir etmiş rəssamlar arasındaKanaletto,Törner,Dobinyi,Pissarro,Sinyak,DerenvəLloyd Rizvardır.
Müqəddəs Pavel kafedralı çoxlu sayda tarixi fotolarda əks etdirilmişdir; onlardan ən məşhuruİkinci Dünya müharibəsidövründəLondonun bombalanmasızamanı kafedralın günbəzini tüstü içində təsvir edən tarixi fotodur. Kafedral həm də bir sıra film və televiziya verilişlərində (o cümlədən“Thames Television”şirkətinin məşhur görüntüsündə) ya filmin əsas elementi kimi – məsələn, 2010-cu ildə yayımlanmış“Climbing Great Buildings”(azərb.Böyük binalara dırmaşaraq‎) serialının bir seriyası kimi – 1964-cü ilin"Meri Poppins"filmindəki kimi, filmin bir elementi olaraq; və ya ikinci dərəcəli element kimi – məsələn, Renin Həndəsi pilləkəni“Harri Potter və Azkaban Məhbusu”filmi də daxil olmaqla bir sıra filmlərdə istifadə edilmişdir.
Müqəddəs Pavel kafedralının çəkildiyi əsas filmlər aşağıdakılardır: