Etiòpia

Coordinadas:9°N40°E﻿ / ﻿9°N 40°E9; 40
Etiòpia(inamàricuː ኢትዮጵያ Ityopp'ya), ufitzalmenti connota comentiRepùblica Federali de Etiòpia, est una repùblica democràtica federali de s'Àfrica nord-orientaliin su aici narauCorru de Africa. Sa capitali estAddis Abeba.
Tenit stèrrida de 1.104.300 km², po unus 104.957.438 bividoris. Allàcanat in su norti cunEritreaeGibuti, in s'estu cun saSomàlia(e su stadu non reconnotu deSomaliland), in su sud cun suKenyae in s'ovest cun suSudàne suSudàn de su Sud. Su territòriu tenit un'artipranu centrali chi andat de is 1.800 m a is 3.000 m, cun uno cantus montis chi arribant a 4.620 m, comenti in su casu de suRas Dashen, s'artària màssima de Etiòpia. In generali is artàrias funt prus mannas giustu in antis de su puntu de basciura subitanu conca a sabadde de su Rift. Ddoi est unu nùmeru mannu de frùminis, chi si distacant de suNilu Asulu, chi essit dae sulagu Tana. S'artipranu bàsciat a bellu fintzas a is terras bàscias de suSudànfaci a ovest e fintzas a is pranus disabitaus deSomàliafaci a sud-est.
Foras de sa capitaliAddis Abeba, chi propassat is duus millionis e mesu de bividoris, noi tzitadis tenint prus de centumilla bividoris, intra de custas sa prus manna estDire Dawa, cun cun prus de duxentumilla. S'istadu est pretzidu in 9 regionis diferentis.
S'Etiòpia moderna e is fronteras atualis suas funt s'arresurtu de una mengua significativa de su territòriu in su norte e de sa spaniadura in su sud, conca a is fronteras atuales suas, po nexi de is disterrus e de s'intregatzioni cummertziali, aici comenti is conchistas, massimamenti de s'imperadoriMenelik IIeGobana Dacche. In su 1974, sa dinastia deHaile Selassieest arruta portende a unas cantas gherras civilis. De inasandus, s'Etiòpia at biu una bariedadi de sistemas de guvernu. Su paisu est unu de is membrus fundadoris de suMovimentu de is Paisus No Alliniaus(NOAL), su G-77 e s'Organizatzioni de Unidadi Africana(OUA). Oi in die,Addis Abebasighit a essi sedi de s'Unione Africana, saCàmbara de Cummèrtziu de Panafricana(PACCI) eUNECA.Su paisu tenit unu de is esèrcitus prus poderosus deÀfricae Addis Abeba est sa sedi de sa prataforma continentali de sa fortza africana de reserva (ASF). S'Etiòpia est s'ùnicu paisu africanu in ui un'alfabetu indìgenu sighit sendi utilizau.S'Etiòpia puru tenit unu sistema de cosa sua de tempus e unu calendàriu ùnicu, chi tenit de seti a otu annus de stentu cun arrespetu a sucalendàriu gregorianu. Tenit su nùmeru majore de logus reconnotusPatrimòniu de s'Umanidadide s'UNESCOde totu s'Àfrica.
Est una terra de cuntrastus naturalis, cun spendulas e àcuas termalis vulcànicas; cun calicuna de is prus montagnas artas de Àfrica, aici comenti calicunus de is puntus prus bàscius de su mundu, suta su livellu de su mari. Acasàgiat una cantidadi manna de frùminis, mentras chi s'àrea setentrionali, inDallolest su logu cun is temperaduras prus artas de saTerra. S'Etiòpia estmultilìngue,multiculturaleemultiètnica, cun agiomai 80 grupus.
S'Etiòpia est su segundu produtore de energia idroelètrica de Àfrica,gràtzias a s'àcua de suNiluchi tenit su 85% de su flussu totali a is mitzs de custu paisu. Mancai tèngiat terras ricas, Etiòpia at padèssiu a una sèrie de epidèmias de fàmini in sa dècada1980, esacerbadas de is cunditzionis geopolìticas e de is gherras civilis, cun s'arresurtau de sa morti de centinas de millis de personas.A pagu a pagu però at comintzadu a si torrai a pesai, e oi tenit s'economia cun suPIBprus mannu de s'Àfrica de s'Estu e Centrali. Su crescimentu lestru de s'economia de Etiòpia nde fait una potèntzia regionali in suCorru de Àfricae in s'estu de Àfrica in generali.De pagu tempus si funt registraus abusus contra de is deretus umanus in Etiòpia suta mandau de su primu ministruMeles Zenawimancari su paisu s'est fatu una fortza econòmica, diplomàtica e polìtica de s'Àfrica.