Federiko Fellini

Federiko Fellini(it.Federico Fellini;20 yanvar1920,Rimini,Emiliya-Romanya–31 oktyabr1993,Roma) — görkəmli italyan kinorejissoru, 5Oskar mükafatı,Kann kinofestivalı"Qızıl palma budağı" (fr.le Festival international du film de Cannesvə ya qısacafr.le Festival de Cannes) laureatı. Rimini şəhərinin hava limanı onun adını daşıyır.
Federiko Fellini 1920-ci ilyanvarın 20-dəİtaliyanınAdriatik dənizisahilində yerləşən Rimini şəhərində dünyaya gəlib. Onun uşaqlığına bu şəhərin xüsusi təsiri olub. Şəhərdəsirksənətçiləri tez-tez tamaşalar göstərər, vodevil göstəriləri keçirilərmiş. Federiko da onları heyranlıqla seyr edərək, xalq oyunlarından təsirlənərək böyüyüb. Sonralarrejissoruşaqlıqda gördüklərinin hamısını çəkdiyi filmlərdə əks etdirib. Onun 1973-cü ildə çəkdiyi "Amarkord"filminiisə kino tənqidçiləri avtobioqrafik film sayırlar.
İlk təhsilini katolik məktəbində alıb. Burada yaşadıqları da sonralarfilmlərindəəks olunub. Gənclik illəri faşizm dövrünə düşüb. Bir xeyli sənət dəyişdirib. Karikatura ilə məşğul olmağa başlayıb, müxbirlik edib, sığorta agenti olub və s.İtaliyafaşistlərdən təmizlənəndən sonra — 23 yaşındakinoyabaş vurub, həyatının qadını ilə rastlaşıb və buradan 50 il sonra dünyakinosununtapındığı bir şəxsiyyət olaraq əbədiyyətə qovuşub.
Keçən əsrin 40–50-ci illərikinotarixində "Yeni dalğa"nın yarandığı illər idi. Artıq köhnəkino— bütün dünya kinoteatrlarında göstərilənfilmlər,kinoyayeni gələnləri bezdirirdi. Onlar bufilmləri"Sinema dü Papa" — atamınkinolarıadlandırırdılar. Deyirdilər ki, bufilmlərdəyaradıcı enerji yoxdur, təxəyyüldə kasadlıq var.Kinoadamı təkcə əyləndirməməlidir, həm də bir işə, hərəkətə ruhlandırmalıdır. Və özləri də arzuladıqlarıfilmləriçəkirdilər.
İtaliyadada bu cərəyan var idi. Həm də italyanlar öz "Yeni dalğa"larını yaratdılar. Buna tənqidçilər ikinci kinorenessans deyirlər. Həminkinodalğanın ən böyük fiqurlarından biri isə Federiko Fellini oldu.
Tale Fellinini italyan neorealizminin öncülü — Roberto Rosselini ilə qarşılaşdırdı. Rosselini 1945-ci ildə çəkdiyi "Roma – açıq şəhər"filminininssenarisini yazmağı Federikoya təklif etdi.Filmhəmin ilKann festivalınınbaş mükafatını qazandı. Bundan ruhlanan ikili 3 il sonra Federikonun ssenarisi ilə daha birfilm– "Eşq"filminiçəkir. Ən maraqlısı isə bufilmdətanınmış italyan aktrisası Anna Manyani ilə Federikonun bir yerdə oynamasıdır.
İki il sonra Fellini ilkrejissorişi – "Varyete işıqları"nı çəkir. Ancaq ilk dünya şöhrətini 4 il sonra — 1954-cü ildə çəkdiyi "Yol" — "Bitməyən küçələr"filmiilə qazanır.Filmdəqadın obrazınıCulyetta Mazina– Fellininin ömür dostu canlandırır. Sonra "Kabiriyanın gecələri", "Şirin həyat" (bufilmdənsonra hökumətin yasağı ilə qarşılaşmışdı), "Səkkiz yarım", "Culyetta və ruhlar", "Klounlar" və s. — ümumilikdə 24film. 1990-cı ildə Fellini sonfilminiçəkir – "Ayın səsi"… Fellini artıq 5Oskarlırejissoridi. Saysızfilmfestivallarının laureatıydı. Dünyasını dəyişən il — 1993-cü ildə İtaliya Kino Akademiyası onu bütünfilmlərinəgörə Ləyaqət Oskarı ilə mükafatlandıranda, Fellini zarafatla söyləmişdi: "İnanıram ki, bu son, bağlanış mükafatı deyil…".
Fellini haqqında yazanlar onun əksərfilmlərininbəstəkarıNino Rotadan,filmlərininəvəzsiz ulduzuaktyorMarçello Mastroyannidənbəhs etmədən sözlərini bitirmirlər.Nino Rotailə Fellinini dünyakinotarixinin ən ünlürejissor— musiqiçi ikililərindən biri adlandırırlar (Nino Rotahəm də "Xaç atası"filminəmusiqi yazmışdır). QaldıMarçelloya, Federiko deyərmiş: "Bəzən aramızdakı anlaşma o qədər mükəmməl olur ki, sözləri düşüncələrdən ayıra bilmirəm. Biz danışmadan da bir-birimizi anlayırıq".
CulyettaRomaUniversitetindəMarçelloilə bir yerdə oxumuşdu. Tələbəteatrlarındaoynamışdılar. FelliniCulyettanıkinoyabaş vurduğu il — 1943-cü ildən tanıyır. Elə həmin ildə də evlənirlər.Culyetta Mazinaonun həm həyatının, həmfilmlərininqəhrəmanına çevrilir. 50 il bir yerdə yaşayırlar. Fellini deyərmiş: "Bir adam biri ilə həyatının 50 ilini keçirirsə, o zaman bütün xatirələr — ortaq xatirələrlə dolu bank hesabı kimi o birinə də keçir. Biz hər ikimiz yaşayan qeyd dəftəriyik".
Federiko onları "Federiko və Culyetta" çağıranlara belə deyərmiş: "Görəsən Romeo və Culyetta 50-ci evlilik ildönümlərini necə yaşardılar? Sevgiləri bu illər boyunca davam edərdimi? İnanıram ki, onların durumu da Culyetta ilə mənimkindən fərqli olmazdı".
Onlar 49 il, 11 ay, 29 gün birlikdə yaşadılar. 1993-cü iloktyabrın 31-də böyükrejissorunürəyi dayandı. Sabahı —noyabrın 1-i onların qızıl toyu olmalı idi.
Onu anadan olduğu Rimini şəhərində doğmalarının yanında dəfn etdilər.RomadanRiminiyə qədər matəm kortejinin keçdiyi yol boyu böyük izdiham seli onu son mənzilə uğurlayırdı. Dünyakinosununtanınmış isimləri onun haqqında deyirdilər: "Ölümükinonunbu yüzildəki ən böyük itkisidir" (Vudi Allen). "Kinotarixi "Fellini öncəsi" və "Fellini sonrası" deyilən iki dönəmə ayrılıb" (Yves Boisset).
Federikodan sonra onsuz da xəstə olanCulyettacəmi 5-cə ay yaşadı.