Afrika

Afrikaikubawana(bawana) sing gedhé dhéwé kaping loro sadonyasawiséAsia. Jembaré karo kapuloan ing saubengé ana 30,2 yuta km², iku minangka 6% lumahingbumilan 20,4% lumahlemahdonya.Ing tanah Afrika iku sing ndunungi ana kira-kira sakmilyarjiwa (cacah taun 2009) lan kapérang dadi 61 wewengkon, yaiku nyakup kira-kira 14,72% sing ndunungi donya.
Tanah Afrika iku kabagé dadi pirang-pirang tlatah sing luwih cilik, yaikuAfrika Lor(Maghribi),Afrika Kulon,Afrika Tengah,Afrika Kidul, lanAfrika Wétan.
Afrika diliwati gariskatulistiwalan duwé warna-warnaiklim; iki minangka siji-sijiné bawana sing mbentang saka wates loré zona iklim sedheng bumi nganti wates kidulé.Prakiran pertumbuhan ékonomi Afrika yaiku watara 5,0% ing taun 2010 lan 5,5% ing taun 2011.
TembungAfrikaasal saka basaLatin,Africa terra— "Tanah Afri" (wujud jamak sakaAfer) — kanggo nuduhaké pérangan lor bawana mau, wektu iki minangka péranganing nagaraTunisia, papan panggonan provinsi Romawi ing Afrika. Asal tembungAfermanawa sakabasaFenisia,afartegesé "awu";utawa saka suku Bani Ifran,sing manggon ing pérangan lor bawana iki cedhakKartago; utawa saka basaYunaniaphrikesing tegesé "tanpa adhem"; utawa saka basaLatinapricasing tegesé "cerah".
Afrika iku dadi padununganmanungsasing paling wiwitan, saka bawana iki manungsa sabanjuré nyebar menyang bawana-bawana liya.Werna-warnafosilsakaspesiésmanungsa purba kang wujudé esih kaya kethèk uga akèh tinemu, kaya taAustralopithecus afarensis(dinuga kira-kira saka 3,9–3,0 yuta taun SM),Paranthropus boisei(k. 2,3–1,4 yuta taun SM),lanHomo ergaster(k. 1,9 yuta–600.000 taun SM).Sawijining fosil kerangka manungsa purba sing misuwur diarani "Lucy", saiki disimpen ana ing musiyum nasionalAddis Ababa,Etiopia. Manungsa sing modhèren kanthianatomiwiwit kapisanan wujud fosil ing Afrika saka 195.000 taun kapungkur, nanging panelitianbiologi molekulèrnemu tandha-tandha prakiran wektu pamisahan nènèk moyang sakabèhé populasi manungsa modhèren yaiku 200.000 taun kapungkur.
Paternakan kéwan diprakirakaké wis diwiwiti taun 6000 SM ingAfrika Lor.Ing taun 4000 SM, iklimSaharamolai dadi garing lan banjur rikat banget dadiara-ara.Akibaté wewengkon sing bisa kanggo panggonan wong tani dadi sithik, amarga iku nggarai mingrasi menyangAfrika Kulonkang wewengkoné nduwé iklim luwihtropis.
Wiwit kira-kira taun 3300 SM, wiwit tinemu cathetan sajarah ing Afrika Lor, yaiku saka paninggalanperadabanPirngoningMesir Kuna.Salah sawijining peradaban paling kuna lan suwé umuré ing donya, kakuwaosan Mesir Kuna iku ngadeg lan nyebaraké warna-warna prabawa ing wewengkon-wewengkon liyané nganti tekan taun 343 SM.Wong Fenisia saka Tirus (saiki ingLibanon) uga nuwuhaké punjer peradaban sing indepènden ingKartagokang dumunung ana ing pasisir lor-wétan Afrika.Ing taun 332 SM,Alexander Agungyasa kuthaAlexandriaing Mesir, kang sabanjuré dadi kutha krajan sing mégah lan minangka panggonan panguwasaPtolemeusMesir.
Perkembangan agamaKristening Afrika wis molai saka abad angka 1, yaiku wiwit diadegakéGréja Ortodoks Alexandriadéning Santo Markus sang Panginjil watara taun 43.Agama Kristen sumebar ing pirang-pirang tlatah sakaPalestinangantiMesir, uga ngliwati wates kidulé wewengkon Romawi menyang Nubia lan abad angka 6 uga wis teka ing Ethiopia. Ing mangsa awal abad angka 7 nganti abad angka 8, agamaIslamsumebar ana ing tlatah Afrika Sub-Sahara, mligi ngliwati jalur dagang lan migrasi.
Afrika iku wewengkon kebakalaskang lembab, padhang pasir kang garing, lan alastropis. Afrika ugi bawana kang kebakbukitkang dhuwur lan ing pucukipun diubengisalju,sabana, lan udan kabutangin.
Afrika iku bawana gedhé dhéwé saka telu bawana ing belahan kidul Bumi lan sing gedhé dhéwé kaloro sawiséAsia. Jembaré kurang luwih 30.244.050 km(11.677.240 mil) kalebu kapuloan ing saubengé, nyakup 20,3% saka total dharatan ingbumilan didunungi punjul 800 yuta manungsa, utawa watara sapropitu populasi manungsa ing donya.
Kapisah sakaÉropadéningSagara Tengah, Afrika nyawiji karoAsiaing pucuk lor-wétan liwatTerusan Suezsing ambané 130 km.Ujung Sinaising diduwèni déningMesirkerep dianggep kanthi geopolitis minangka péranganing Afrika. Saka ujung paling lor,Tanjung SpartelingMaroko, ing 37°21′ lintang lor, tekan ujung paling kidul,Tanjung AgulhasingAfrika Kidul, 34°51′15″ lintang kidul, kabentang wewengkon sing leté 8.000 km; saka ujung paling kulon,Tanjung Verde, 17°33′22″ bujur kulon, nganti ujung paling wétan,Ras HafuningSomalia, 51°27′52″ bujur wétan, leté watara 7.400 km. Dawaning garis pasisir 26.000 km (minangka perbandingan, Éropa, sing duwé jembar 9.700.000 km² duwé garis pasisir 32.000 km).
Lumrahe wewengkon Afrika awujud lemah kang garing. Kualitas lemah kang kurang apik lan gampang rusak. Akèh lemah kang kurangsuburamarga ngandhut  akèh laterit, yaiku jenisewatukang gawé warna abang lemah.
Ana pratandha cetha saka tambahé jaringan antarané organisasi lan nagara Afrika. Contoné, ing perang sipil ingRépublik Dhémokratis Kongo(biyènZaire), tinimbang nagara non-Afrika sugih kang ngintervénsi, nagara-nagara Afrika tetanggan dadi mèlu (deleng ugaPerang Kongo Kapindho). Wiwit konfliké wiwit ing taun 1998, kira-kira kurban jiwa wis tekan 5 yuta.
Uni Afrika(AU) iku sawijining fédherasi 54-anggota dumadi saka kabèh nagara Afrika kajabaMaroko. Panunggalan iku kawangun, kanthiAddis Ababa,Étiopia, minangka kantor punjer, tanggal 26 Juni 2001. Panunggalan iku resmi diadegaké ing 9 Juli 2002minangka penerusOrganisasi Afrika Bersatu(Organisation of African Unity, OAU). Ing Juli 2004,Parlemèn Pan-Afrika(Pan-African Parliament, PAP) Uni Afrika dipindhah menyangMidrand, ing Afrika Kidul, nangingKomisi Afrika ing Hak Manungsa lan Bangsatetep ing Addis Ababa. Ana aturan kang isih berlaku kanggo desentralisasi institusi Federasi Afrika kang supaya padha dibagi déning kabèh nagara.
Uni Afrika, aja bingung karo Komisi AU, wis kawangun déningUndhang-Undhang Konstitutif Uni Afrika, kang yakuwi kanggo ndandaniKomunitas Ékonomi Afrika, sawijining persemakmuran keklumpukan, menyang nagara sing ing pengakuan internasionalé dikukuhaké. Uni Afrika nduwé pemerintah parlementer, yaikuAfrican Union Government, dumadi saka organ lègislatif, kahakiman, lan èksekutif. Iku dipanggedhèni déning Présidhèn lan Kepala Negara Uni Afrika, sing uga PrésidhènParlemèn Pan-Afrika. Wong dadi Présidhèn AU amarga kapilih déning PAP, lan salajengipun éntuk panjurung mayoritas ing PAP. Kakuwasan lan otoritas saka Présidhèn Parlemèn Afrika asalé saka Undhang-Undhang Konstitutif lanProtokol Parlemèn Pan-Afrika, sarta warisan saka panguwasa présidhèn ditetapaké déning prajanjèn Afrika lan prajanjèn internasional, kalebu sing subordinating Sekretaris Jenderal ing SekretariatOAU(Komisi AU) kanggo PAP. Pamarentah AU kasusun saka otoritas kabèh-uni (fédheral), regional, nagara, lan kotamadya, uga atusan institusi, sing bebarengan ngatur urusane dina-dina ing institusi.
Hubungan pulitik kaya ta Uni Afrika ngewéhi pangarep-arep kanggo ko-operasi lan tentrem luwih antarané akèh nagara ing bawana iki. Penyalahgunaan hak manungsa ekstensif isih dumadi ing sawatara péranganing Afrika, asring wonten ing kelalaian saka nagara. Akeh pelanggaran kelakon kanggo alasan pulitik, asring minangka efek sisih perang sipil. Negara ing kana pelanggaran hak manungsa utama wis dilapurké akir-akir iki kalebuRépublik Dhémokratis Kongo,Sierra Leone,Liberia,Sudan,Zimbabwe, lanPanté Gadhing.
Sapérangan gedhé nagara ing Afrika iku tilas nagara jajahan, kajabaAfrika Kidul,EtiopialanLiberia.Républik Dhémokrasi Kongominangka tilas jajahanBèlgi.Mesir,Sudan,Uganda,Kenya,Djibouti,Sierra Leone,Ghana,Nigeria,Zambia,ZimbabwelanBotswana,Wilayah Samudra Hindia Inggristilas jajahanKarajan Manunggal.Maroko,Aljazair,Mauritania,Mali,Senegal,Guinea,Pasisir Gadhing,Burkina Faso,Benin,Niger,Chad,Républik Afrika Tengah,Gabon,KongolanMadagaskartilas jajahanPrancis.Togo,Kamerun,Burundi,Rwanda,TanzanialanNamibiatilas jajahanJerman.Libya,Eritrea,Somaliatilas jajahanItalia.Guinea Bissau,Angola,Malawi, lanMozambikyaiku tilas jajahanPortugal. SartaSahara Kulonsing tilas jajahanSpanyol. Saproteloné yaiku 15 saka 47 nagara kakurung déning dharatan.
Afrika lor kapérang saka nagaraAljazair,Maroko,Tunisia,Libia,Mesir, lanSudan. Ing kabèh nagara iki, sapérangan akèh padununge yaiku wong-wongArablan agamanéIslam. Basa kang utawa ing wewengkon iki yaiku basaArablanPrancis. 
Awit 5000 taun kapungkur, ing sadawané wewengkon lor Afrika wis ana masarakat kang duwé kabudayan kang luhur. Kaya taMesir Kuno, salah sijiné masarakat kang ngembangaké kabudayan kang luhur.
Wewengkon Afrika Lor dadi laladan kang ngasilaké pangan, kaya ta:Kurma,Zaitun, lanAnggur, ditandhur bareng karo sayur-sayuran lanpari. Wewengkon kang ditukulisuketdianggo kanggo nginguwedhus, lan raja-kaya liyané. Saka paternakan iki diasilakewollankulitmentah.
Wewengkon sisih kulon Afrika kapérang saka nagaraMali,Burkina Faso,Niger,Pasisir Gading,Guinea,Senegal,Mauritania,Benin,Togo,Kamerun,Guinea Bissau,Sao TomelanPrincipe,Guiena Ekuatorial,Sahara Kulon,Liberia,Sierra Leone,Gambia,Ghana, lanNigeria. 
Wewengkon kulon iki dadi wewengkon kapisan kang ditekani wongÉropa. BangsaPortugismiwiti njajah ing taun 1400-an.
Wewengkon iki kapérang saka nagaraEtiopia,Somalia,Djibouti,Rwanda,Burundi,Uganda,Kenya, lanTanzania. Laladan iki awujud wewengkon gisik pasisir kang rata, munggah marangplatokang dhuwur, kang kapedhot déning tlaga lan gunung-gunung kang dhuwur. Ing Afrika Wétan akèh ditemoni masarakat keturunan kang  béda-béda, duwé basa kang béda uga. Nanging sapérangan akèh nganggobasa Swahili.