Qlazqo

Qlazqo(ing.Glasgow[ˈɡlɑːzɡoʊ],ş.germanGlesga,şot.keltGlaschu[ˈkɫ̪as̪xu]) —Şotlandiyanınən böyük şəhəri və əhalisinin sayına görəBöyük Britaniyada(London,BirminhemvəLidsdənsonra) dördüncü ən böyük şəhər. Şəhər Qlazqo regionunun inzibati mərkəzidir. QlazqoBöyük Britaniyanınşimal-qərbhissəsində yerləşir vəKlayd çayınınqərbsahilləri boyu uzanır.
VI əsrinortalarında qurulan Qlazqo,orta əsrlərdəŞotlandiyanınən əhəmiyyətlidinivətəhsilmərkəzlərindən biri hesab edilirdi.XVIII əsrinsənaye inqilabıQlazqonuBöyük Britaniyadaən böyük sənaye mərkəzlərindən (xüsusiləgəmiqayırmasahəsində) birinə çevirdi, və növbəti əsrdə şəhərin çiçəklənəniqtisadiyyatıQlazqonuİmperiyanın ikinci şəhərinəçevirmişdi.
Çoxlu sayda parkları, xiyabanları, saray və qədimkilsələribu şəhərə xüsusi gözəllik verir. Qlazqo, tarixi abidələri və heyrətamizmemarlıqinciləri iləAvropanınmədəniyyətpaytaxtıtitulunu daşıyır.
Romalılar Britaniyanı fəth edən dövrdə, Qlazqo olan qəsəbə Kethyurs (ing.Cathures) adlanırdı. Qlazqonun müasir adıbritt dilindənkökləri var vəKyumbrik dilində"yaşıl yarğan" (glas və cau sözlərinin birləşməsindən) mənasını daşıdığını güman edilir.
Şəhərin adının ilk variasiyası olduqca müxtəlifdir. Ən qədim mənbələrGlaschusözünü qeyd edir, 1180-ci ilin möhürlərində şəhərGlesgu, sonraGlasgeu(1297-ci ilin sənədlərində) vəGlaschow(1419-cu ilin nizamnaməsində) kimi qeyd olunmuşdur.
Qlazqonun gerbi 25 oktyabr 1866-cı ildə Lord-layon (Şotlandiya heraldika xidmətinin rəhbəri) tərəfindən şəhərə verilib. Gerbin üzərindəki təsvir rəmzləri əvvəllər Qlazqonun rəsmi möhürlərində istifadə edilmişdir və şəhərin patron mömini olan Sent Manqonun həyatı ilə birbaşa bağlıdır.Gerbdə ona aid dörd möcüzə təsvir olunur:
İlk möcüzə —qızılgərdanındirilməsidir, hansı ki, Manqonun sinif yoldaşları onun mentoru Sent Sörfün ən sevdiyi quşu öldürüb, və gələcək patronu quşun ölümü ilə ittiham etmişdilər. İkinci möcüzə, gerbdəpalıdlatəsvir olunmasına baxmayaraq, Kalross kilsəsi yaman zaman baş vermişdir, Sent Manqo möcüzəvi şəkildə fındıq çubuğunu yandırmışdır. Üçüncü möcüzə —Roma Papasınınhədiyyəsi olan zəngdir. Və nəhayət, dördüncü möcüzə kraliça Langeoretanın hekayəsi ilə bağlıdır. Kraliçanın həyat yoldaşı, kral Ridderax, həyat yoldaşının vəfasızlığında şübhələnərək, kraliçanın sevimli cəngavərə verdiyi qızıl üzüyü oğurlayıb, Klayd çayının dalğalarına atmışdır. Sonra kral Langeoretadan həmin üzüyü gətirməsini tələb edib. Lakin, Sent Manqo, kraliçanın sevgilisinin itirafçısı, onun etiraf zamanı onların əlaqələri haqqında öyrənmiş, və cəngavərə kralın əmrini necə icra etməsini öyrətmişdi. Sent Manqonun təhriki ilə, o, çaydaAtlantik qızılbalığınıtutmuşdur. Balığın ağzında üzük var idi və beləliklə, o, kraliçanın şərəfini xilas etmişdir.
Şəhərin devizi —Qoy Qlazqo Çiçəklənsin(ing.Let Glasgow Flourish), Sent Manqonun təbliğindən qısa ifadədir. İfadənin tam versiyası:Tanrı, qoy Qlazqo Tanrı və onun izzəti sözü naminə çiçəklənsin (ing.Lord, Let Glasgow flourish by the preaching of the word and the praising of thy name).
Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, Qlazqoda ilk məskunlaşmaneolitdövründə Klayd çayının vadisində yaranıb. Daha sonra müasir Qlazqonun ərazisindəKelttayfaları yaşamışdır. 142–144-cü illərdə Britaniyanı fəth edənRomalılar, Şotlandiyanın bir sahilindən digər sahilinə müdafiə divarı ucaltmışdılar. Divarın qalıqları indiyə kimi Qlazqo ətrafında saxlanılır.
Şəhərin yaranması xristian missionerSent Manqoilə əlaqələndirilir. Əfsanəyə görə, o, 543-cü ildəMolendinar çayınınsahilində bir monastır yaratmışdır, harda ki, indiSent Manqo Kafedralımövcuddur. Əfsanə 1185-ci ildə rahib-ariorqraf Fernesli Joslen tərəfindən yazılsa da, digər mənbələr tərəfindən təsdiq olunmayıb, lakin ənənəvi olaraq, Sent Manqo və anasıTeneyuQlazqonun patron möminləri hesab edilir.
XII əsrin sonunda Qlazqo regionun mühüm dini mərkəzi olmuşdu və əhalisinin sayı yarım min idi.1136-cı ildə, kralI Devidiniştirakı ilə Sent Manqo Kafedralının yerində kafedral inşa olunmuşdu. Yanğın sonrası kafedral yenidən tikilmişdir və 1197-ci ildə təqdis edilmiş, və növbəti iki əsrlərdə təmir olunmuşdu.1175 və 1178-ci illər arasında, kralI Uilyam ŞirQlazqo yepiskoposluğuna şəhər statusu vermişdir.Ticarət hüququ şəhərin inkişafına güclü təkan vermişdi. Xüsusilə 1190-cı ildən hər il keçirilən yay yarmarkası Qlazqodan tacirləri və sənətkarları cəlb edirdi.İyulun sonunda yarmarka keçirilməsi ənənəsi bu gün də davam edir.
1451-ci ildəV Nikolayınsənədibulasıilə yarananQlazqo Universiteti, şəhəri həm dini, həm də təhsil mərkəzinə çevirmişdir.1492-ci ildə Qlazqo yepiskoposluğu başyepiskoposluğuna haqq qazandı.Buna baxmayaraq, orta əsrlərdə Qlazqonun iqtisadiyyatı Şotlandiyanın şərq sahili şəhərləri ilə müqayisədə çox zəif inkişaf etmişdir. Ticarət əsasən yaxın şəhərlər və adalar ilə olunurdu.
1560-cı ildə ölkə parlamentinin qərarı ilə ölkəkatolisizmdənimtina edib, protestantlıq qəbul etmişdi. Ümumiyyətlə,reformizmQlazqoya böyük təsir etmişdi, harada ki, güclü kilsə hakimiyyəti var idi və bu hakimiyyətin zəifləməsinə səbəb olmuşdu. 1611-ci ildəI YakovQlazqoya kral şəhər statusu vermişdir və bu birbaşa şəhərin tac altına keçməsi idi. noyabr 1638-ci ildə Milli Paktın qəbulundan sonra — Qlazqo Kafedralında Baş Assambleya toplantısı kralI Karlınpresbiterian ibadət qaydalarını dəyişdirmə siyasətinə qarşı çıxmışdı. Nəticədə, Şotlandiyada silahlı münaqişələr oldu — əvvəlcəyepiskop müharibələri, 1644–1647-ci illərdə isə, royalistlər və koventerlər arasındavətəndaş müharibəsibaş vermişdir. Xoşbəxtlikdən, bu münaqişələr demək olar ki, kiçik siyasi status olduğundan şəhərə təsir etməmişdi.1650-ci ildə,Danbar döyüşündənsonraOliver KromvelQlazqoda bir müddət qalmışdır.
XVI əsrdə Qlazqo hələ də kiçik əyalət şəhəri idi. Şəhərdə çayın dayaz olmasından ticarət inkişaf etməmişdi. 1603-cü ildəI Yakovunhakimiyyəti altında iqtisadiyyatın artımı İngiltərə və Şotlandiya birliyi yaranması sonra olmuşdu. Sürətli inkişafa nə 1647-ci ildəvəbaepidemiyası, nə də 1652-ci və 1677-ci illərdə olan yanğınlar (yanğın zamanı şəhərin təxminən 30%-i yanmışdı) maneə ola bilməmişdi.
XVII əsrin ortalarında ölkədə ticarət həcminə görə Qlazqo əvvəlcəPerti, 1670-ci ildə isəDandivəAberdinşəhərlərini keçmişdi. İqtisadiyyətin artımına bir sıra amillər kömək edirdi. 1668-ci ildə Nyuark kəndində (indiPort Qlazqo), çayının ağızı daha geniş olduğundan, şəhər şurası tacirlərin ehtiyaclarına xidmət etmək üçün port inşa etmişdi. 1674-cü ildən, ilk tütün yükünün limanında gəlişi ilə transatlantik ticarət başladı.Eyni dövrdə sənaye inkişaf etməyə başladı:
Şəhərin görünüşü dəyişdi. Dağıdıcı yanğınlar sonrası hakimiyyət tikinti üçün ağac istifadəsinə qadağan qoymuşdu və buna görə də, evlər daşdan və eyni modellərlə inşa edilmişdir.1636-cı ildə şəhər zalı inşa edilmiş, 1649 və 1661-ci ildə müvafiq olaraq, Hatçeson xəstəxanası və Qlazqo Universitetinin kitabxanası açılmışdır. İlk şəhər qəzeti —Glasgow Courant— 1715-ci ildən çapa başlamışdır. 1723-cü ildə Qlazqoya səfər edənDaniel Defo"Bütün Böyük Britaniya adası ətrafında səyahət" kitabında şəhərin təsvirini qeyd etmişdi:
XVIII əsrin sonunda mettalurgiya, tütün və tekstil sənayesinin importu ən çiçəklənən sahələr idi.Yarım əsrdə, 1755-ci ildən 1801-ci ilə Qlazqonun əhalisi 77 min nəfərə çatmışdır və ya üç dəfə artmışdır. Qlazqo əyalət şəhərindən sənaye mərkəzinə çevirilmişdi və XIX əsrin əvvəllərində Böyük Britaniyada ən sürətlə inkişaf edən şəhər olmuşdur.
XIX əsrin əvvəllərində, Qlazqonun əhalisi əsasənirlandimmiqrant və ölkənin şimalından gələn köçkünlər nəticəsində sürətlə artmaqda davam edirdi. Onların demək olar ki, üçdə biri Qlazqo yaxınlığında kəndlərdə məskunlaşmış və tekstil sektorunda çalışırdı. Digərləri, şəhər xarabalıqlarının fabrik və təsərrüfatlarında muzdlu işçi işləyirdi. Köçkünlərin axını nəticəsində yüksək əhali artımı başladı və yoxsul məhəllələrdə antisanitar şərait, tez-tezçiçək,tifvəvəbaepidemiyası olurdu.
Epidemiya ilə mübarizənin ilk cəhdləri 1840-cı illərdə edildi. Bələdiyyənin təşəbbüsü ilə küçələrdə kanalizasiya və digər infeksiya ocaqlarında təmizlənməyə başladı. Sonra 1859-cu ildəLox Katringölündə yeni su təchizatı sistemi başladı; 1866-cı ildə səmərəsiz olsa da, Avropada ən pis şəraitli hesab edilən xarabalıqların təmizlənməsi layihəsi başladı.
1832-ci ildə parlament seçki sisteminin islahatı haqqında akt qəbul etdi və icma evində sənayeləşmə zamanı böyüyən şəhərlərə yer verdi.Belə ki, Qlazqodan ilk dəfə iki parlamenti üzvü seçildi. Lakin şəhərin müəssisələrində iş şəraiti, dəyişməz qalırdı və işçi hərəkatı özlərinə hələ elan etməmişdi. 1837-ci ildə, fabrik əmək haqqının kəsmək cəhdi pambıq hörənlərin etirazına, 1848-ci ildə işsiz olanların çartist şüarlar altında kütləvi nümayişlərə səbəb olmuşdu.
Bütün bu hadisələr şəhərin və iqtisadiyyatın davamlı artmasına gəlib çıxartdı — XIX əsrin ortalarında Qlazqoİmperiyanın ikinci şəhəri(Londondan sonra) adlandırılmışdır. Aparıcı mövqelər hələ ağır və tekstil sənayesi olsa da, gəmiqayırma (1864-cü ildə Klaydda 20-dən tərsanə fəaliyyət göstərirdi) sürətlə inkişaf etməyə başlamışdı. Dəmir yolu nəqliyattının inkişafı ilə, xüsusən də 1842-ci ildə Qlazqo və Edinburq arasında xəttinin açılmasının ardından, şəhər ölkədə lokomotiv tikintisinin əsas tədarükçüsü oldu. 1860-cı ildəABŞ Vətəndaş müharibəsinəticəsində pambıq yığma aşağı düşmüşdü, və minlərlə işçi küçələrdə qalmışdı. Növbəti onillikdə iqtisadiyyəy bumu zirvəsinə çatdı () , lakin 1878-ci ildə Qlazqo Bankının dağılmasından ən çox təsirlənən gəmiqayırma sahəsi, kəskin qədər azalmışdı.
XX əsrin əvvəllərində Qlazqo əhalisin artımı qonşu şəhərləri qoşulma səbəbiylə baş vermişdi. 1920-ci ildə bir milyon sakindən əhalisi olan Qlazqo,Birləşmiş Krallığınəhalinin sıxlığına görə ikinci şəhəri idi. 1914-cü ilin iyul ayında kralVI GeorqQovangəmiqayırma səfər edib,drednout"Valiant"-ın tikintisinə nəzarət etmişdi. Bir ay sonra,BritaniyaBirinci Dünya müharibəsinəgirdi. Şəhərdə güclü anti-müharibə əhval-ruhiyyənin olmasına baxmayaraq (9 avqust 1914dəQlazqo Qrindəbeş minlik anti-müharibə nümayiş keçmişdi), Qlazqodan 200 mindən çox kişi cəbhəyə getmiş, və şəhərBritaniya ordusununehtiyacları üçün döyüş sursatı və digər hərbi texnikanın əsas təchizatçılarından birinə çevirilmişdi.
Müharibədən sonra, Qlazqoda "Qırmızı Klaydsayd" adlanan işçi hərəkatı güclənmişdi. 1919-cu il 31 avqustda 60 mindən çox işçi, əsasən gəmiqayırma ilə məşğul olan işçilər, işdən çıxıb, mitinqə gəlib əmək gününün azaldılmasını tələb etmişdilər. Polis nümayişçiləri dağıtmaq üçün çalışsa da, müqavimət görmüşdü. O gündə yaşananlarCorc meydanı döyüşüvə yaQanlı cüməkimi tanındı.İğtişaşlar yalnız 10 fevralda, etirazçılara iş gününün bir qədər azalmasına vəd zamanı başa çatdı. Sonra Qlazqoda ilk dəfə bunt aktı oxundu, və buna əsasən polis mitinqləro yatırmaq üçün silah istifadə etməyə icazə verilmişdi.
1920-ci illərin sonu iqtisadiyyatın kəskin azalması ilə nəticələnsədə, gəmiqayırma sənayesində böhran Qlazqonun hələ lokomotivlərin istehsalında dünya lideri olması ilə kompensasiyalanırdı. Sosial sahədə ciddi problemlər var idi. 1933-cüBöyük böhranınzirvəsi zamanı, şəhər sakinlərinin 30%-i işini itirmişdir. Yaşayış yeri qıtlığından yoxsul məhəllələr, xüsusən də köçkünlərin yaşadığı məhəllələr tamamilə dolmuşdu. Bu vəziyyət Qlazqo bələdiyyəsini şəhər inkişafı proqramına başlamağa vadar edib, 1926-cı ildən 1938-ci ilə şəhər sahəsinin iki dəfə artmağına səbəb oldu.
1930-cu illərin sonunda vəziyyət bir az yaxşıya dəyişdi, Qlazqoda Britaniya imperiya sərgi (1938) keçirildi. Sərginin açılışında kralVI Georqvə kraliçaYelizavetaiştirak etmiş, yalnız altı ay ərzində sərgiyə 12 milyon insan ziyarət etmişdir.Kinonunsakinlər arasında kütləvi populyarlığı, 1939-cu ildə Qlazqoda 114kinoteatrınfəaliyyət göstərməsinə uğramışdı.
İkinci dünya müharibəsizamanı, Qlazqonun şirkətləri yenidən müharibə ehtiyacları üçün çalışmışdır. Xoşbəxtlikdən, şəhər və onun sakinləri faktiki olaraq düşmənin hava reydlərindən ziyan çəkməmişdi. 1950-ci illərin ortalarında Qlazqonun bələdiyyəsi parlament aktının təzyi nəticəsində şəhər xarabalıqlarının məhv etmişdi — yaşamaq üçün yaranmaz 32 min ev sökülmüşdür. Qlazqo və şəhər ətrafı sakinlərinin kütləvi miqrasiya ilə əlaqədar şəhərin nəqliyyat sisteminin yaxşılaşdırılmışdır.
XX əsrin ortalarından etibarən şəhər əhalisinin kəskin azalması başladı, hansı ki, yarım əsrdə demək olar ki, yarım dəfə azalmışdı. Tənəzzül dövrü üç onillik davam etdi. Yalnız 1980-ci illərdə Qlazqo dirçəlməyə başladı, 1990-cı illərdə isə şəhərin inkişafı sürətləndi. Bələdiyyə səlahiyyətliləri səyi nəticəsində, Qlazqoda yaşayış, iqtisadi inkişaf səviyyəsinin yaxşılaşdırılması və şəhərin mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsi, nəticədə öz uğurunu göstərdi. 1981-ci ildə Qlazqo dünyadaNelson Mandelayailk "Şəhər Azadlığı" statusunu verən şəhər idi.
1990-cı ildə QlazqoAvropanın mədəniyyət paytaxtı, 1999-cu ildəBritaniyanın Memarlıq və Dizayn şəhəri, 2003-cü ildə isəAvropanın idman paytaxtıstatusuna layiq görülmüşdür.
2014-cü ilin 18 sentyabr tarixindəŞotlandiyadakeçirlmişŞotlandiyanın müstəqilliyi üzrə referendumda, ölkənin 55,3%-i seçiçisi "Yox" variantına səs versə də, Qlazqonun seçicilərin əksəriyyəti "Hə" kampaniyasını dəstəkləmişdir.
QlazqoBöyük Britaniyanınşimal-qərb hissəsində yerləşir vəKlayd çayınınmənbəsindən 32 km uzaqdadır. Dəniz üzərindəki hündürlüyü 70–200 m arasında dəyişir.
Qlazqonun iqliminə Qolfstrim (ing.Gulf Stream) cərəyanı çox təsir göstərir. Bahar və yay fəsilləri ümumiyyətlə günəşlidir. Payız və qış mövsümləri ümumiyyətlə yağışlı və küləkli olsa da, günəşli günlərə də rast gəlinir.
2012-ci ilin statistikasına görə, şəhər əhalisinin 57,000 sakini 50 yaşdan yuxarıdır.Proqnozlara görə 2037-ci ildə 50 yaşdan yuxarı sakinlər təxminən 240,000 nəfər olacaq.Şotland kelt dilindədanışanlar əhalinin 0,94%-ni təşkil edir.
Qlazqonu Şotlandiyada ən kosmopolit şəhər adlandırmaq olar. Şəhərdə rəngli insanların sayı ölkədə ən yüksək göstəricidir. 2011-ci ildə keçirilən siyahıyaalma araşdırmasına görə, şəhərin 84,5%-nişotlandlar, 3,78%-nipakistanlılar, 1,80%-niçinlilər, 1,46%-nihindistanlılar, 0,64%-ni isə digər etnik qruplar təşkil edir.
2011-ci ildə keçirilən siyahıyaalma araşdırmasına görə, Qlazqo sakinlərinin dini inancları aşağıdakı kimi bölünmüşdür. Əhalinin 54,5% özünüxristiankimi müəyyən edir, onların 23,1%-iŞotlandiya kilsəsinətabedir, 27,3%-i isəkatolikdir.Digər dinlərin tərəfdarları — 5,4%-imüsəlmanlar, 0,7%-ihindular, 0,5%-isikxlər, 0,4%-ibuddistlərtəşkil edir.
Şəhərdə 4kafedral, 20məscidvə 7sinaqoqvar.Bundan əlavə şəhərdə 2 hindu məbədi və 2 sikx qurdvarası yerləşir.
Qlazqo və ona yaxın şəhərlərdəŞotland german diliəsasında geniş yayılmış "Qlazqo Pətter" (ing.Glasgow Patter) dialekti mövcuddur.Dialektin fərqləndirici xüsusiyyətlərinə dəyişdirmə və ya bəzi hecaları və səsləri "udma" daxildir. Məsələn,thhərflərinin birləşməsi sözün əvvəlində/h/kimi oxunur,thərfi tez-tez/r/ilə əvəz olunur və s.
Qlazqonun 21 seçki dairəsindən ibarətdir və hər dairədən şəhər bələdiyyəsinə 3 və ya 4 nəfər seçilir.
Şəhərin idarə olunmasıQlazqo Şəhər Məclisitərəfindən icra olunur. Məclisin görüşləriCorc meydanındayerləşən Qlazqo Şəhər Məclis binasında keçirilir.QlazqoŞotlandiya parlamentində17 deputat,Böyük Britaniya parlamentində9 deputatla təmsil olunur.
XX əsrdə ağır iqtisadi tənəzzül dövründən sonra, şəhər tədricən keçmiş mövqeyi qaytarır. Hazırda Qlazqo, Edinburqla yanaşı, yenidən regional iqtisadiyyatın mühərriki hesab olunur.
Ötən 20 il ərzində Qlazqo iqtisadiyyatın əhəmiyyətli diversifikasiyası baş vermişdir: əvvəllər şəhərin iqtisadi rifahının asılı olan ənənəvi sənaye sahələri (gəmiqayırma və ağır maşınqayırma) aparıcı xidmət sektoru ilə əvəz olunmuşdur.Şəhərdə bir neçə iri şirkətlərin qərargahı, o cümlədən,Scottish Powerenerji şirkəti yerləşir.
Şəhərin iqtisadiyyatında mühüm yeriturizmtutur — Qlazqo Böyük Britaniyada (London və Edinburqdan sonra) üçüncü ən populyar şəhər sayılır və hər il təxminən 4 milyon turist tərəfindən ziyarət olunur.1983-cü ildən 2013-cü ilə kimi Qlazqonun turistik şüarı — "Glasgow's Miles Better" (azərb.Qlazqonun milləri daha yaxşıdır‎) olmuşdur.2013-cü ildə "People Make Glasgow" turistik şüarı şəhər brendi kimi istifadə olunur.
Qlazqo şəhərinin mərkəzi şərqdən Hay Strit (ing.High Street) küçəsi ilə, cənubda Klayd çayı ilə, qərbdə M8 avtomagistralıyla və şimalda Taunhed, Çarinq Kross, Kaukaddens vəAnderstonrayonları ilə həmsərhəddir. Şəhərin mərkəzində küçələr Klayd çayının qrid sistemi üzərində yerləşir.
Qlazqonun ürəyi —Corc meydanı(ing.George Square), əsas piyada küçələri isə Buxanan Strit (ing.Buchanan Street), Arqayl Strit (ing.Argyle Street) və Sokixol Strit (ing.Sauchiehall Street) sayılır.Şəhərin əsas ticarət mərkəzləri Buxanan Qallereyası, Sent İnox Mərkəzi (ing.St. Enoch centre), Prinses Skver (ing.Princes Square) və İtalyan Mərkəzidir.
Şəhərin mərkəzində əsas teatrlar, muzeylər, qalereyalar kimi turistik yerlərdən başqa, bir çox restoran, kafe və alış-veriş mərkəzləri fəaliyyət göstərir.Qlazqonun mərkəzində Qlazqo ali təhsil müəssisələrinin dördü yerləşir:Qlazqo Kaledoniya Universiteti,Stratklayd Universiteti,Şotlandiyanın Kral KonservatoriyasıvəQlazqo İncəsənət Məktəbi.
Şəhər mərkəzinin şərqində yerləşən Merçant Siti (və ya Ticarət şəhəri) XVIII–XIX əsrlərdə tütün, şəkər və digər mallardan ticarət edən varlı tacirlərin yaşayış yeri olmuşdur.İqtisadi böhran dövründə, binaların çoxu yararsız hala düşsə də, 1980-ci ildə bu rayonu bərpa etmək üçün proyekt başladı və indi rayonda bərpa olunmuş neoklasik evlərin və keçmiş anbarların yerində bahalı mağazalar, restoran və kafelər fəaliyyət göstərir. Merçant Sitinin mərkəzi beş əsas küçə kəsişməsində yerləşən Qlazqo Kross hesab olunur. Meydanın mərkəzində Qlazqonun köhnə bələdiyyəsindən yeganə sağ qalan hissə olan Tollbut saat qülləsi yerləşir.
Qlazqo mərkəzinin qərbində şəhərin maliyyə institutlarını cəmləşdirənmərkəzi biznes rayonuyerləşir. Böyük Britaniyada ən böyük biznes mərkəzlərindən biri olan rayonun (London və Edinburqdan sonra) rəsmi adıBeynəlxalq Maliyyə Əməliyyatları Rayonu(IFSD) olsa da, yerli sakinlər tərəfindən adətən "kvadrat kilometr" və ya "Klayd Uol Strit" adlanır.Rayonda müxtəlif maliyyə qruplarının (Böyük Britaniya sığorta şirkətlərinin 10-dan 8-nin qərargahı daxil olmaqla) təşkil nümayəndəliyi yerləşir:Abbey,Aviva,Barclays,JP Morgan,Lloyds TSB,Morgan Stanley,National Australia Group,Royal Bank of Scotlandvə s. 2005-ci ildə IFSD Böyük Britaniyada bərpa olunan ən uğurlu kommersiya layihəsi kimi dəyərlənmişdir.
Qlazqonun səsli-küylü Vest End səmti çay daşları ilə döşənmiş döngələr boyunca sıralanmış kafe, restoran və barları, müxtəlif butiklər, incəsənət qalereyaları və gözəl parkları ilə birlikdə — bohema və kosmopolit həyatı özündə birləşdirən ibarətdir.Vest Endin əsas küçəsi — Bayrs Rouddur (ing.Byres Road). Vest Endin ərazisindəQlazqo Universiteti,Kelvinqrov parkıvəQlazqo botanik bağlarıyerləşir. Vest Enddə hər ilin iyun ayında Qlazqonun ən böyük festivalıVest End Festivalıkeçirilir.
Vest Enddə Britaniyanın ən böyük sərgi və konferensiya məkanı olanSECCyerləşir.10 sentyabr 2013-cü ildə SECC-in yaxınlığında 13,000 nəfərlikSSE Hydroarenası açılmışdır.
Şəhərin ən qədim hissəsində Tollbut saat qülləsi vəSent Manqo Kafedralıyerləşir. Kafedral yaxınlığında təpə üzərində 1831-ci ildən Qlazqonun vətəndaşların dəfn yeri olanQlazqo Nekropolisqəbiristanlığı var.İst Endin digər turistik yerlərindənSeltik Park, Barras bazarı, "The Barrowlands" musiqi arenası vəQlazqo Qrinparkını qeyd etmək olar.
Qlazqonun cənub hissəsi əsasən yaşayış yeri olsa da, ərazidə bir neçə ictimai binalar, o cümlədən,Aybroks stadionu,Hampden Park,Kuins park,Bellahyuston parkıvəPollok parkı, harada ki,Pollok evivəBarrell Kolleksiyasıyerləşir.
Şəhərin şimal hissəsi sosial cəhətdən Şotlandiyada ən problemli yerlərində biri hesab olunur. Şimalda keçmişdə Şotlandiyanın ən iri miqrant rayonu olanSaythillyerləşir.Şotlandiya hökumətinin 2005-ci ildə təşəbbüsünə görə, hazırda ərazidə yeni müasir yaşayış rayonu yaradılır.
Merihillrayonu ənənəvi qumdaşı mənzillərdən ibarətdir. Tarixən fəhlə sinifindən ibarət rayonun baxmayaraq, rayon dəbdəbəli rayonlarla həmsərhəddir. RayondaŞotlandiya Premyer Liqasındaçıxış edənPartik Tisl FKyerləşir.
2012-ci ildə məşhur "Red Road" yaşayış kompleksinin ləğv edilməsi işlərinə sart verilmişdir.Kompleksi təşkil edən çoxmərtəbəli yaşayış binaları şəhərdəII Dünya Müharibəsindəndənsonra mənzil böhranını həll etmək məqsədilə tikilmişdir.Tədricən bu evlərdə əsasən yoxsul ailələr məskunlaşmağa başlamışlar.Yoxsulluq zonasına çevrilən həmin yaşayış kompleksi eyni zamanda kriminallar üçün münbit mühitə çevrilərək müvafiq adda çıxarmışdır.
Sent Manqo Kafedralıistisna olmaqla, Qlazqonun orta əsr memarlığından demək olar ki, heç nə qalmayıb. Təəssüf ki, Edinbuqrdan fərqli olaraq, müasir Qlazqoda XIX əsr əvvəl ucaldılmış binalardan kifayət qədər kiçik hissə qalıb. Onların ən görkəmlisi — Tollbut saat qülləsi, Tron teatrın saat qülləsi və memarAdam Roberttərəfindən 1791–1794-cü ildə inşa edilmiş Ticarət Evidir.
Şəhərin memarlıq irsinin böyük bir hissəsi XIX əsrə və XX əsrin əvvəlinə aiddir, o zaman ki, QlazqoBritaniya imperiyasınınikinci şəhərisayılırdı. Bu dövrün evləri müxtəlif üslublarla tikilmişdir. Venesiya stilinin təəccüblü nümunələrinə Qlazqo Siti Çembers (ing.Glasgow City Chambers) (1888), Qardnerlərin köhnə anbarları (1856), Tempelton xalça fabriki (1892) vəVenesiyadakıCa’d’Oro sarayındanilham almış, memar Hanimenom tərəfindən tərtib olunmuş Ca’d’Oro binası (1872) aiddir.Neoklasik üslubunda Kaledoniya kilsəsi (1857) vəMüasir İncəsənət Qalereyası(1778) inşa olunmuşdur.Qotika stilininxüsusiyyətlərinə Bakirə Məryəm (1873), Sent-Andryu (1817) və Sent-Lyuk (1877) kilsələri aiddir.
Müasir memarlığın ən əhəmiyyətli nümunələrindənQlazqo Elm Mərkəzi(2001), Klayd Auditoriyası (1997),Riversayd Muzeyi(2011) vəSSE Hydro-nu (2013) göstərmək olar.
Körpülərilə məşhur olan Qlazqoda, müxtəlif növlü, o cümlədən piyada, avtomobil və dəmiryolu körpüləri yerləşir. Onlardan ən qədimləri — Saut-Portlend küçəsində olan körpü, Həvari Andrey körpüsü və Viktoriya-bric — XIX əsrin ortalarında inşa edilib.Qlazqonun körpülərlərindən olan — "Klayd Ark" (2006-cı ildə inşa olmuşdur) asma körpüsü, çayı keçən bucaqa görə, yerli əhali tərəfindən "çəp körpüsü" (ing.Squinty Bridge) ləqəbini almışdır.
Qlazqoda 90-dan artıq park və meydan var. Qlazqonun ən mühüm parklarına aşağıdakılar daxildir:
1990-cı ildəAvropanın mədəniyyət paytaxtıelan edilən Qlazqonun mədəniyyət həyatı olduqca müxtəlifdir.Şəhərdə incəsənətə dair milli təşkilatların əsaslı hissəsi, o cümlədən Şotlandiya operası, Şotlandiya baleti, Şotlandiya Milli Teatrı, Şotlandiya Kral Milli Orkestri, Şotlandiya BBC Simfonik Orkestri və Şotlandiya Milli Gənclər Teatrı yerləşir.
Qlazqo Kral teatrınınrepertuarında klassik əsərlər, opera və balet tamaşalarının quruluşu, 1904-cü ildə yaradılan "Pavilion" teatrı isə müxtəlif şoular, musiqili əsərlər və tamaşalar keçirir. Digər vacib teatr məkanlarından Tron və Sitizens teatrlarını qeyd etmək olar.
Qlazqoda 20-dən artıq muzeyi və incəsənət qalereyası fəaliyyət göstərir. Şəhərdə Şotlandiyanın ən çox ziyarət edilən muzeyi —Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyiyerləşir. Muzeyin incəsənət kolleksiyasına çox Avropa rəsmləri, o cümlədən Qədim Ustalar, fransız impressionistlər, holland intibah dövrü, şotland koloristləri və Qlazqo Məktəbinin eksponentləri daxildir.
2013-cü ildə "Avropada ilin muzeyi" müsabiqəsinin mükafatı ilə təltif olunmuşRiversayd Muzeyidə şəhərdə yerləşir. Hündürlüyü 36 metr olan şüşəli fasad binasında 3 min eksponata malik nəqliyyat muzeyi fəaliyyət göstərir.
Qlazqonun digər muzey və qalereyaları:
Şəhərin musiqi səhnəsi — Böyük Britaniyada ən parlaqlardan biridir. Qlazqoda hər həftə təqribən 130 musiqi tədbiri baş tutur.Qlazqonun ən tanınmış musiqi səhnələrindənThe Barrowlands,King Tut's Wah Wah HutvəSSE Hydro-nu qeyd etmək olar.
2008-ci ildə Qlazqo Böyük Britaniyanın "UNESCO-nun Musiqi şəhəri" nominasiyasına layiq görülmüş ilk şəhər olmuşdur.Qlazqo 2014-cü il MTV Avropa Musiqi Mükafatının təqdimetmə mərasiminə ev sahibliyi etmişdir.Qlazqo —Travis,Simple Minds,Camera Obscura,Belle & Sebastian,Glasvegas,Franz Ferdinand,The Fratellis,Mogwai,Primal Scream,Texas,Chvrcheskimi musiqi qruplarının doğulduğu yerdir.
Qlazqoda 700-dən çox bar, pab və gecə klubu fəaliyyət göstərir.Qlazqonun ən məşhur gecə klubları "Campus", "Cathouse", Garage", "Tiger Tiger", "Sub Club", "The Tunnel" və s. sayılır.
Qlazqoda 10-dan çox kinoteatr, o cümlədən 2001-ci ildəGinnesin Rekordlar Kitabınadüşmüş dünyanın ən hündür kinoteatr binası olan "Sinevörld" (ing.Cineworld) yerləşir.
Şəhərin festival həyatı — Şotlandiyada ən dolğunlardan biridir. LakinEdinburqdanfərqli olaraq, harda ki, festival ayı avqust sayılır, Qlazqoda festivallar bütün il boyu keçirilir.Şəhərin ən tanınmış festivallarıVest End Festivalı,Qlazqo Film Festivalı,Merçant Siti Festivalı,Qlazqo Caz Festivalı,Qlazqo Beynəlxalq Komediya Festivalı,Celtic ConnectionsvəDünya Tuluq Zurnası Çempionatısayılır.
Qlazqoda müxtəlif media ofisləri, o cümlədən şəhər və region KİV-ləri yerləşir:
Şəhərdə 37 ictimai kitabxana fəaliyyət göstərir, o cümlədən Avropanın ən böyük arayış kitabxanası — 1877-ci ildə tütün maqnatı Stiven Mitçellin vəsiyyəti ilə yarananMitçell kitabxanası. Kitabxananın içində 1,3 milyon kitab, 35.000 xəritə və fotoşəkillər, mikrofilm və arxiv qəzet yerləşir.
Qlazqoda 184 ibtidai məktəb və 29 orta məktəb yerləşir,xüsusi təhsil ehtiyacları olan uşaqların təhsili üçün 34 məktəb fəaliyyət göstərir.Bəzi məktəblərdə tədrisşotland kelt dilindəhəyata keçirilir.
Şəhərin ali təhsil müəssisələri:
Şəhərdə universtitetlerdən başqa bir sıra kollec və akademiyalar var —Qlazqo İncəsənət Məktəbi,Qlazqo Kelvin Kolleci,Qlazqo Klayd Kolleci,Şotlandiya Kral Konservatoriyasıvə s. Tələbələrin sayına görə Qlazqo Şotlandiyada birinci və Britaniyada (Londondansonra) ikinci sıradadır.
Şəhərdə dünya derbiləri sırasında yer alan və özünəməxsusluğu ilə seçilən "Seltik" və "Qlazqo Reyncers" məskunlaşır. Daim prinsipiallığı ilə seçilən matçda komandalar arasında ölüm-dirim mübarizəsi dərəcəsində rəqabətin olması həm də siyasi xarakter daşıyır. SəbəbiReyncersin"Protestant və Kraliçə klubu", Seltikin isə kraliçəyə boyun əyməyən katoliklərin komandası olmasıdır.Qlazqonun digər futbol klubları —Partik Tisl,KlaydvəKuins Parkdır. ŞəhərdəSeltik Park,Aybroks stadionuvəHampden Parkstadionları yerləşir.
2020-ci ildəUEFA Avropa Kuboku 2020-nin 4 oyunu Qlazqoda keçiriləcək.
Peşəkar reqbi komandasıQlazqo UorriorsŞotlandiya,İrlandiyavəUelsindigər komandaları ilə yanaşıKelt Liqasındaiştirak edir. Şəhərin yeganə basketbol komandasıQlazqo Roksadlanır vəBritaniya Basketbol Liqasındaiştirak edir. Qlazqonun əsas idman arenaları —Kelvin-HollvəSir Kris Hoy Velodromudur.
2007-ci ildə QlazqoNigeriyapaytaxtıAbucanıüstələyib,Birlik Oyunlarıkeçiriləcəyi yer seçilmişdir.2014-cü ilin iyulun 23-dən avqustun 3-dək QlazqodaBirlik Oyunlarıkeçirilmişdir.Bu 71 müxtəlif ölkə və ərazilərindən gələn, 4947 idmançının iştirakı ilə, 17 müxtəlif idman növlük Şotlandiyanın tarixində keçirilən ən böyük multi-idman hadisəsi idi.Birlik Oyunları zamanı Qlazqoya 300,000-dən çox ziyarətçi gəlmiş, ölkədə 1000 iş yeri yaradılmış və 1.2 milyon bilet satılmışdır.Birlik Oyunları Şotlandiyanın iqtisadiyyatına £52 milyon səmərə gəlmişdir.
Qlazqo Böyük Britaniyada əsas nəqliyyat mərkəzlərindən biridir. Ölkənin qalan hissələri ilə şəhəri bağlayan yollar:
Qlazqonun kənarında yol şəbəkəsinin inkişafına baxmayaraq, avtomobilə malik olmayanların və ictimai nəqliyyatdan istifadə etməyə üstünlük verən vətəndaşların nisbəti Şotlandiya üçün orta müqayisədə daha yüksəkdir (müvafiq olaraq 56% və ailələrin 34%-ni təşkil edir).
Qlazqonun ictimai nəqliyyatın koordinasiyasını və inkişafıStrathclyde Partnership for Transport(SPT) dövlət nəqliyyat agentliyi tərəfindən idarə olunur.Şəhərdə 40 avtobus şirkətləri fəaliyyət göstərsə də,Firstşirkətinə avtobus nəqliyyatının 70%-lik payı düşür.
İlk omnibus şəhərin küçələrində 1845-ci ildə hərəkətə başlamışdır.XX əsrin ortalarına qədər Qlazqoda iki qatlı tramvay və trolleybus işləsə də, şəhər sakinlərinin digər nəqliyyat növlərinin seçməsi, bu servislərin aradan qaldırılmasına səbəb olmuşdur.Qlazqoda son dəfə tramvay 1962-ci il 4 sentyabrda, trolleybus isə 1967-ci ilin mayında fəaliyyət göstərmişdir.
1896-cı ildən fəaliyyət göstərən və tək xəttdən ibarət olanQlazqo metropoliteni(London və Budapeştdən sonra) dünyanın üçüncü ən qədim metrosu sayılır.İlk dəfə metro xətti 1970-ci ildə, sonuncu dəfə isə 2011-ci ildə tamamilə modernləşdirilmişdir.Hər il Qlazqo metrosunu 13 milyon insan işlədir.Metro yerli sakinlər tərəfindən "Qurulan portağal" (ing.The Clockwork Orange) kimi tanınır.
Qlazqonun dəmiryolu nəqliyyatıTransport Scotlandmilli nəqliyyat agentliyi tərəfindən idarə olunur. Şəhərin Qlazqo Sentral və Kuin Strit dəmiryolu vağzallarından, qatarlar cənub, şimal və şimal-şərq istiqamətdə gedir.Qlazqo Sentral (1999 və 2005-ci ildə Milli Dəmiryolu Mükafatlarının qalibi)Şotlandiyanın ən işlək dəmir yolu stansiyasıdır və hər il 29 milyondan çox xalqa xidmət edir.
Əvvəllər Qlazqoda neçə bərə keçidi fəaliyyət göstərsədə, indi onlar tamamilə körpülər və Klayd tuneli ilə əvəz olunub. Klayd çayı boyu çay tramvayları və dünyada sonuncu dəniz çarxlı ekskursiya gəmisi olan "Waverley" fəaliyyət göstərir.2007-ci ilin iyun ayından QlazqodanArqayll və Byutbirləşdirən dəniz təyyarəsi xidməti başlamdışdır.
Qlazqoda iki beynəlxalq hava xidməti mövcuddur:
Qlazqonun sakinləri Qlazvecian (ing.Glaswegian) adlanır.Şəhərin tanınmış sakinlərdən futbolçu və məşqçiAleks Ferqyuson, ixtiraçıCeyms Vatt, memarCeyms Sterlinq, müğənniPaolo Nutini, aktyorCerard Batler, memarÇarlz Renni Makintoş, siyasətçiTommi Şeridan, aktyorPiter Kapaldi, Böyük Britaniyanın 74-cü baş naziriQordon Braunvə digərlərini qeyd etmək olar.