Botsvana

Botsvana Respublikası(ing.Republic of Botswana,tsv.Lefatshe la Botswana) —Afrikadadövlət. Ölkə cənub və cənub-şərq hissəsindəCənubi Afrika Respublikası, şimal və qərbindəNamibiya, şimal-şərq hissəsində isəZambiyavəZimbabveilə sərhəddir. Ölkənin şimal hissəsində, Kasane şəhəri yaxınlığında dünyanın dörd ölkə sərhədinin kəsişdiyi tək nöqtə olaraq qəbul edilən, ancaq Botsvana, Zambiya, Zimbabve və Namibiya ölkələrinin sərhəd müqavilələri ilə sərhədlərinin müəyyənləşdilirmədiyi bir sərhəd nöqtəsi mövcuddur. Bostvana Afrika qitəsində demokratiya sahəsində ən inkişaf etmiş ölkə olaraq qəbul edilir. Coğrafi cəhətdən ölkə ərazisinin 70%-iKalaxarisəhrası ilə əhatə olunub. Ölkənin paytaxtı və ən böyük şəhəriQaboronedir.
Orta ölçülü 2.3 milyon nəfərdən çox əhalisi olan Botsvana, dünyanınən seyrək məskunlaşılan ölkələrdənbiridir. Əhalinin təxminən 10 %-i paytaxtda və ən böyük şəhər Qaboronedə yaşayır. 1960-cı illərin sonlarında adambaşına illikÜDMtəxminən 70 ABŞ dolları olan və dünyanın ən kasıb ölkələrindən biri olan Botsvana, sonralar inkişaf etmiş və dünyanın ən sürətli böyüyən iqtisadiyyatlarından biri olan orta gəlirli ölkəyə çevrildi. İqtisadiyyatmədənçıxarma,maldarlıqvəturizmsahələrində üstünlük təşkil edir. Botsvana, 2015-ci il hesabatına görə adambaşına düşən illik ÜDM təqribən 18 825 dollardır.
BotsvanaAfrika İttifaqının,Cənubi Afrika İnkişaf Birliyinin,Millətlər BirliyininvəBMT-nin üzvüdür. ÖlkəQİÇSepidemiyasından ən çox əziyyət çəkən ölkələrdən biri olmuşdur. Yoluxmuş insanların müalicəsi və epidemiyanın yayılmasının qarşısını necə almaq barədə məlumatlandırma proqramlarında uğur qazanmasına baxmayaraq,QİÇSxəstələrinin sayı 2005-ci ildə 290.000 nəfər olmuşdur. 2013-cü ildə isə bu göstərici 320.000 nəfərə yüksəldi.
Müstəmləkədövründə ölkə,Beçuanıntəməllərindən (Tsvanaxalqı, ölkənin üstünlük təşkil edən əhalisi üçün köhnəlmiş ad) və torpaq (ingilis ərazisi) — "ölkə" adlandırılan İngilis protektoratı olmuşdur. 30 sentyabr 1966-cı ildəBeuçanalendMillətlər Birliyiçərçivəsində müstəqillik elan etdi və adı "Botsvana" — tsvana xalqının yurdu, məskəni olaraq qoyuldu.
İndiki Botsvananın ilk ərazisikoysandillərində danışan ovçular və yığıcılar üçün məskunlaşma mərkəzi olmuşdur.Çodilotəpələrində aşkar edilmiş qədim insan məskunlaşma ərazilərie.ə XVIII əsrəaiddir. Eramızın son bir neçə əsrində şimaldakı bəzi qəbilələrOkavanqo deltasıvəMakqadikqadigölü ətrafındakı münbit torpaqları otlaq üçün istifadə edərək heyvandarlığa keçməyə başladılar.
Eramızın əvvəlindəbantuəkinçiləriCənubi Afrikaya,dəmir dövrününbaşlaması ilə gəldi. Botsvana dəmir dövrünün ilk abidələri e.ə 190-cı illərə aiddir vəLimpopovadisindəkibantuxalqları ilə əlaqələndirilmişdir.Molepololeyaxınlığındakı bir qəsəbədə arıpətəklərinəbənzər kiçik ev qalıqları vəVI əsrəaid Çodilo təpələrində kiçik məskunlaşma əraziləri tapılmışdır.
Təxminən 1095-ci ildə Botsvananın cənub-şərqi ilə əlaqəlimoritseynmədəniyyətinin yayılması başladı. Moritseyn daşıyıcıları Bantu xalqlarına mənsub olsalar da, əkinçiliklə deyil,heyvandarlıqilə məşğul olan Soto-Tsvana qrupunun qəbilələri idi. Moritseyn mədəniyyətinin yayılması Kaqalaqadi liderlərinin artan nüfuzu ilə əlaqələndirilir.
Ölkənin şərqində və mərkəzindəLimpopo çayınınşərq sahilləri ilə fəal ticarət aparan Tutsve xalqının liderləriVII-XII əsrlərdəölkənin inkişafına böyük təsir göstərdilər.XIII əsrdəbu torpaqlarMapunqubve, daha sonra isəBöyük Zimbabvedövlətinin nəzarəti altına keçmişdir. TəxminənIX əsrdənetibarən indikibayeivəmbukuşunuəcdadları olan digər bantu tayfaları ölkənin şimal-qərbinə nüfuz qazanmağa başladılar.
XIII əsrdəSoto və Tsvana liderləri Transvaalın qərb hissəsində güclənməyə başladılar. Barolonq qəbiləsinin rəhbərləri Kaqalaqadi tayfalarına ciddi təzyiq göstərməyə başladı, onları ya tabe olmağa ya da səhra ərazilərə köçməyə məcbur etdilər.XVII əsrinortalarına qədər Barolonq-Kqalaqadi başçılarının gücü indikiNamibiyayaqədər olan ərazilərə qədər uzandı vəhottentotslariləmismədənləri üzərində baş verən qarşıdurmalarının xəbərləri həttaNiderlandınKeyp koloniyasınaqədər çatdı.
XVI əsrinsonlarındaNqvaketsekrallığını quran, Kqalaqadi və Barolonq tayfalarını alt-üst edən Hurutşe, Quen və Kqatla sülalələri hakimiyyətə gəlmişdir. Lakin onlar tezliklə xarici bir təhlükə ilə üzləşməli oldular. Əvvəlcə cənub-qərbdəAvropatəsirindən yayınan qəbilələrin hücumuna məruz qaldılar, sonra isə Tsvana Mfekananın Zulusun təsirinin yayılması ilə əlaqəli nəticələri ilə qarşılaşdılar. 1826-cı ildəII Makabununölməsi ilə nəticələnmiş Tsvana—Kololo qarşıdurmaları olmuşdur. Tsvana qısa müddətdə yerləşdikləri körpüdən daha şimala irəliləməyə müvəffəq oldu. Kololo qərbdən günümüzdəkiNamibiyayaqədər olan əraziləri işğal etdi. Torpaqların sərhədləri şimaldaZambezi çayınaqədər çatmışdır.
1840-cı illərdə müharibələr başa çatdıqdan sonraTsvanadövlətləri — Nqvaketse, Quena, Ngvato və Tauana — bölgədəki təsirlərini gücləndirməyə başladı, həm də cənubdakı Keyp koloniyası ilə fil sümüyü və dəvəquşu tükləri ticarəti etdilər. Eyni zamanda,AvropamissionerləriBotsvanada fəaliyyətə başladılar. O dövrdə Tuananın ən nüfuzlu rəhbəri İngilislərin müttəfiqi olan vəDavid Livinqstonuntəsiri altında xristianlığı qəbul edənSeçelolmuşdur. Rəqibləri isəTransvaalvəAzad Oranj Dövlətiolmuşdur.
1867–1869-cu illərdə ölkədəFrensistaunyaxınlığındakıTatişəhərində qızıl hasilatı başlandı, lakinCənubi Afrikadaalmazkəşf edildiyi üçün qızıl hasilatı yayğın hal aldı. 1880-ci illərdə Afrikanın cənub-qərbindəkialmanmüstəmləkəsi inkişaf etməyə başladı, bölgədə gərginlik artdı və 1885-ci ildə Tsvana liderləri qorunmaq üçünİngilisprotektoratlarınamüraciət etməli oldular. 31 mart 1885-ci ildə Beçuanalend adlanan Tsvana torpaqları üzərində ingilis idarəetməsi elan edildi. Beçuanalendin şimal hissəsiBritaniya İmperiyasınınnəzarəti altında qaldı, cənub hissəsi isəKeypkoloniyasına daxil edildi.
İngilislərəvvəlcə Beuçanalend protektoratının müvəqqəti bir quruluş olacağını və sonradanSvazilendvəBasutolendkimiRodeziyayavə yaCənubi Afrika Birliyinədaxil olacağını düşündükləri üçün 1895–1964-cü illərdə protektoratın inzibati mərkəziMafikenqşəhəri oldu. Beçuanalend üçün xüsusi inkişaf planları olmamışdır. Bundan əlavə, hasilat sənayesi və kənd təsərrüfatını inkişaf etdirmək cəhdləri Tuana liderləri arasında öz torpaqlarınaAvropatəsirini gücləndirmək istəməyən kəskin etirazlara səbəb oldu.
Beçuanalend ərazisi səkkiz özünü idarə edən qəbilə birliklərinə və krallıq torpaqları statusuna sahib olan beş yaşayış məntəqəsinə bölündü. ProtektoratlarınCənubi Afrikayadaxil olması daim ləngiyirdi və nəticədə, Cənubi Afrikadaaparteidtətbiq olunmağa başlandıqda, bu əraziləri birləşdirməmək qərarı verildi. 1951-ci ildə müştərək məşvərət şurası yaradıldı, 1961-ci ildə isə konstitusiya qəbul edildi, bu da məsləhətçi səsvermə hüququna malik olan bir qanunverici məclisin yaradılmasını təmin etdi.
Böyük Britaniyaiqtisadiyyatının müstəqil inkişafı başlayana qədər ölkənin siyasi quruluşu dəyişdirilmədi. 1964-cü ildə ölkə müstəqillik uğrunda ilk layihələrini həyata keçirdi. 1965-ci ildə özünüidarəetmə tətbiq edildi və paytaxtMafikenqdənsürətlə yenidən qurulanQaboroneyəköçürüldü. 1966-cı ildə müstəqil Botsvana Respublikası elan edildi. İlk Baş nazir Müstəqillik Hərəkatının liderlərindən biri və Bamanqvato qəbiləsinin lideri taxtına qanuni namizəd olanSeretse Kxamaoldu. Daha iki dəfə yenidən seçildi və 1980-ci ildə vəzifə başındaykən vəfat etdi.
Müstəqil Botsvana iqtisadiyyatı ölkədəki almaz yataqlarından çıxarılan almazların ixracına əsaslanırdı. Bu ixracatdan maskimal şəkildə faydalanmaq üçün 1969-cu ildə hökumətCənubi Afrikailəgömrükmüqaviləsişərtlərində bir dəyişiklik etdi. 1969-cu ildən Botsvana, anti-irqçilik və liberal demokratiya prinsiplərinə arxalanaraq Cənubi Afrikadakıaparteidrejimi ilə ziddiyyət təşkil edərək regional siyasətdə əhəmiyyətli bir rol oynamağa başladı. 1974-cü ildə Botsvana,ZambiyavəTanzaniyailə birlikdə (sonradanAnqolavəMozambik)Cənubi Rodeziya,NamibiyavəCənubi Afrikadakırejimlərə qarşı Cəbhə Dövlətləri Təşkilatı yaratdı. 1980-ci ildə 1992-ci ildən bəriCənubi Afrika İnkişaf Birliyiolaraq bilinən təşkilat quruldu.
Kxamadan sonra vitse-prezidentKvett Masire, iki dəfə yenidən seçildi. Masire həm daxili problemlərlə, həm də beynəlxalq problemlərlə üzləşdi. 1985 və 1986-cı illərdə Qaborone şəhərinə iki basqın nəticəsində 15 mülki şəxs həlak oldu. Sonralar,Cənubi Afrikailə diplomatik münasibətlər yalnız 1994-cü ildə quruldu.
Masire 1998-ci ildə istefa verdi, bundan sonraFestus Moqaelider oldu. 1998-ci ildə ölkəyəNamibiyadan2400-ə yaxın qaçqın gəldi və bu, iki ölkə arasındakı münasibətlərə mənfi təsir göstərdi. 2008-ci ildə Festus Moqae, vitse-prezident və ölkənin ilk başçısının oğluYan Kxamayaseçkidə uduzaraq, erkən istefa verdi. 2018-ci ildən bəriMokvetsi Masisiprezident vəzifəsini icra edir.
BotsvanaCənubi Afrikadayerləşir. Ölkə ərazisi 581 730 km²-dır, torpaq sahəsi isə 566 730 km² təşkil edir. Şimal-şərqdən cənub-qərb istiqamətində ölkənin uzunluğu 1110 km, cənub-şərqdən şimal-qərbə 960 km təşkil edir. Ölkənin cənub və cənub-şərqiCənubi Afrika Respublikası(1840 km), şimal-qərbdəNamibiya(1360 km), şimal-şərqdəZambiya(1 km-dən az) vəZimbabve(813 km) ilə həmsərhəddir. Sərhədlərin ümumi uzunluğu 4013 kilometrdir.
Ölkənin əksər hissəsikontinentalvəsubtropikiqlim zonalarının kəsişməsində yerləşir. Yanvar ayında orta maksimal temperatur 33 °C, iyul ayında 22 °C, orta minimum temperatur isə yanvar ayında 18 °C, iyul ayında 5 °C təşkil edir. Yanvar ayının orta temperaturu 22–27 °C, iyul ayının orta temperaturu isə 14–16 °C təşkil edir. Gündəlik temperaturamplitudası22 °C-yə çatır, qışda (iyun-sentyabr) kəskin şaxtalar müşahidə olunur. Bir çox bölgədə ən isti ay oktyabr ayıdır.
Orta illik yağıntı 460 mm, cənub-qərbdə 127 mm, şimal-şərqdə 635 mm arasında dəyişir. Demək olar ki, bütün yağıntılar yay aylarında düşür. Yay aylarındanisbi rütubətsəhər 60–80%, günorta 30–40%, qış aylarında səhər 40–70%, günorta 20–30% təşkil edir. Avqust ayında mövsümi qasırğalı küləklər başlayır, tez-tezqum fırtınalarınaçevrilir.
Botsvananın 70%-i nazikKalaxarisəhrasının boşluq ərazilərində yerləşir. Ölkənin ən yüksək nöqtəsi Çodilo təpəsi (1489 m), ən aşağı nöqtəsi isəLimpopovəŞaşeçaylarıdır (513 m).
KanyeninşimalındanZimbabveilə sərhədə qədər uzanan orta hündürlüyü 1200 m olan geniş yayla ölkəni iki topoqrafik bölgəyə ayırır. Şərq bölgəsində üstünlük təşkil edən çalılar və otlar olan dağlıq bölgədir. Qərb bölgəsində isəOkavanqo bataqlıqlarıvəKalaxarisəhrası yerləşir.
Ölkənin şərq və mərkəzi hissəsindəki torpaqlar düzənliklərdə quru, qırmızı gilli mokat torpaqlarından və ya təpələrdə və yaxınlıqlarında tapılan selokonun qəhvəyi qayalı torpaqları olan qarışıqtəbaşirvə qum torpaqlarından ibarətdir.Selokotorpaqları, böyüməkdə olan bitkilər üçün Botsvanada ən geniş yayılmış torpaq növlərindəndir. Torpağın münbitliyi kiçik miqdarda yağıntı ilə məhdudlaşır. Qədim gölün ərazisindəkiallüvial torpaqlarabataqlıqərazilərdəki boz gilli torpaqlar yayılmışdır vədənli bitkilərinəkilməsi üçün olduqca əlverişlidir.
Botsvananın ən böyük çayıOkavanqodur. Ölkənin şimal-qərbində, ərazisi təxminən 16 min km² olan geniş daxili deltadır.Okavanqo deltasındabir çox göllər yer alır, bunlardan ən böyüyüNqami gölüdür. Quru çayı Boteti boyunca delta suyundan Tskau duz gölü ilə dünyanın ən böyük duz bataqlıqlarından birinə — Makqadikqadiyə (sahəsi təxminən 40 min km²) qədər nizamsız bir axın var. Okavanqo deltası ən yağışlı mövsümlərdə Zambezi çayına daşır.
Ölkənin cənub-şərqində Cənubi Afrika ilə sərhəd boyunca axanLimpopo çayınınsol qolu Çobe çayıdır. Qalan ərazilərdə yalnız yağış mövsümündə su ilə dolu çaylar quruyur, həm də quru duzlu göllər yer alır. Botsvana çaylarının çoxunun mənşəyi Cənubi Afrika və ya Anqoladır.
Ölkədə 2.9 km³ bərpa olunan su mənbələri vardır ki, bunun da 46%-i kənd təsərrüfatı ehtiyacları üçün istifadə olunur. Demək olar ki, bütün şəhər əhalisi və kənd sakinlərinin 90%-i təmiz su ilə təmin olunur.
Ölkənin cənub hissəsindəalmaz,qızıl,neft,nikel,mis,manqan,kobalt,qurğuşun,sink,kömür,asbest,kükürd,talk,bromyataqları aşkar edilmişdir.Natrium karbonatvənatrium hidroksid,platin,uran,natrium xlorid,gümüşvəxromyataqlarına da rast gəlinir.
Təbii faydalı qazıntılar arasında iqtisadiyyat üçün ən vacib olan almazdır. 1967-ci ildə ilkvulkan boğazı,Frensistaunşəhərindən 240 km məsafədə olan Orap kəndi yaxınlığında tapıldı. Sonralar boğazlardan Letlhakan və Zuaeneng bölgələrində də tapılmışdır. Botsvana almazları yüksək keyfiyyəti ilə tanınır, onların 30%-i zərgərlik istehsalı üçün istifadə olunur.
Digər əsas mineral yataqlarınaSelebi Picveşəhəri yaxınlığındakı mis-nikel filiz yataqları vəMmamabulakəndi yaxınlığında yüksək dərəcəli kömür yataqları aiddir.
Ölkənin əksər hissəsisavannatipli ərazilər ilə əhatə olunub. Ölkənin cənub-qərbindəsukkulentvəyarımkollardanibarətyarımsəhra quru çöllərinərast gəlinir.Cənubi Afrikailə sərhəddəki yerlərlitopslarilə əhatə olunmuşdur. Botsvananın şərq və şimal hissələrində qismən otlaq və əkinçilik üçün istifadə olunan taxıl savannaları inkişaf etdirilir. Bu ərazilər torpağın eroziyası və şoranlaşmasının mənfi təsirlərinə məruz qalır. Ölkənin həddindən artıq şimalını meşəliklər və park savannaları tutur, buradaakasiya,baobab,sklerokariya,kommifora,çörək ağacıvə digər növ ağaclar geniş yayılmışdır. Çay vadiləri boyuncaqalereya meşələritəmsil olunur.Okavanqo deltasıisəqamışvəpapirusilə xarakterizə olunur.
Ölkənin heyvanlar aləmiEfiopiyabölgəsininCənubi Afrikaalt bölgəsinə aiddir. Zəngin və müxtəlifdir:fillər,şirlər,bəbirlər,çita,çaqqallar,kaftarlar,zebrlər,camışlar,zürafələr, müxtəlifantiloplar(qnu,kanna,konqoni,köpgəröküz,böyük kudu,sprinqbok,stenbok,dukervə başqaları). Çox sayda quş (Afrika dəvəquşusu,dovdaqlarvə başqaları),kərtənkələ,ilan(piton,kobra,qara mambavə başqaları).Buğumayaqlılardanisəəqrəblərçox yayılmışdır.
Botsvana çaylarında və göllərində çox sayda balıq növü yaşayır — xüsusən dəpələng balığı,tilapiya,şirbitvə digərləri geniş yayılmışdır. Botsvana endemikası yalnızOkavanqo deltasınınbir hissəsi olan Boro çayında yaşayanmormirailəsinin üzvü olanPetrocephalus magnitruncibalığıdır. Botsvana çaylarısazan,iri ağızlı xanı balığıvənil tilyapiyasınada ev sahibliyi edir.
Okavanqo deltasının faunası ən zəngindir,begemot,sitatunqa,su keçisi,çalağanvə s. heyvanlara rast gəlinir Ümumilikdə çay deltasında 500 növ quş, 89 balıq, 128 məməli, 150 sürünən və amfibiya növü qeydə alınıb.
Botsvanada son siyahıyaalma9-18 avqust 2011-ci il tarixində aparılmışdır. 2011-ci ildə ölkə əhalisinin sayı 2.024.904 nəfər təşkil etmişdir.Tsvanaxalqı ölkənin milli tərkibində üstünlük təşkil edir (80%), ardıcıl olaraq:şonalar(10%),ndebelelər(1.7%),hererolar(1.4%),buşmenlər(1.3%),afrikanerlər(1, 3%) və s. Əhali sıxlığı hər km² 3,2 nəfər düşür. Ölkə əhalisinin 53,6%-i şəhərlərdə yaşayır (2005).
Cinsiyyətə görə qadınların kişilərdən (49.93%) (2007) bir qədər üstün olması müşahidə olunur. Əhalinin 35,8%-i 15 yaşdan aşağı yaş qruplarına, 33,7%-i 15–29, 16,3% -i 30–44, 8,7%-i 45–59, 3,9%-i 60–74, 1,2% 75–84, 0,4% isə 85 yaş və yuxarı insanlar daxildir (2007). Orta ömür müddəti kişilər üçün 51,6 il, qadınlar üçün isə 49,6 il təşkil etmişdir.
Hər 1000 nəfər əhaliyə 23,2 doğum, 13,6 ölüm düşür. Təbii artım 1000 əhaliyə 9,6 nəfərdir. Ümumi doğuş nisbəti bir qadına 2,73 uşaqdır. 2007-ci ilin hesablamalarına görə, yetkin əhalinin 23,9%-i (15–49 yaş)immunçatışmazlığı virusunayoluxmuşdur.
İqtisadi cəhətdən fəal əhali, ümümi əhalinin 35,0%-ni təşkil edir, 587.882 nəfərdir (2001). İqtisadi cəhətdən fəal əhalinin 57,6%-i 15–64 yaş arası işçilərdir, qadınların sayı iqtisadi fəal əhalinin 43,8%-ni təşkil edir. İşsizlik 20%-dən çoxdur (2004).
Ölkə əhalisinin təqribən 70%-i xristianlardır, bunlardan ən çox yayılanlar Cənubi Afrikanın Birləşmiş İcma Kilsəsininanqlikanlarvəmetodistlərdir.Lüteranlar,katoliklər,mormonlar,bapistlərvə digər xristian məzhəbləridir.
2001-ci il siyahıyaalmasına əsasən Botsvanada 5 minə yaxın insanİslamı, 3000 nəfərHinduizmdən, 700 nəfəri isəBəhaidininə sitayiş edir. Əhalinin 6%-i badimo — yerli ənənəvi inanclara etiqad edir. Əhalinin 20%-i heç bir dinə etiqad etmir.
Ölkənin rəsmi dilləri ingilis və tsvana dilləridir. Əhali digər dillərdə də danışır, onlardan ən çox yayılanları:
Botsvana 1966-cı ildə müstəqillik əldə etdikdən bəri təhsil inkişafında böyük addımlar atmışdır. O dövrdə ölkədə çox az məzun var idi və əhalinin yalnız çox az hissəsi orta məktəbə gedirdi. Botsvana yetkinlərin savadlılıq səviyyəsini 1991-ci ildə 69%-dən 2008-ci ildə 83%-ə qaldırdı. Almaz yataqlarının kəşf edilməsi və bunun gətirdiyi dövlət gəlirlərinin artması ilə ölkədə təhsil təminatında böyük artım oldu. Bütün tələbələrə ixtisasına əsaslanan on illik orta məktəb təhsili sonunda xüsusi sertfikat verir. Botsvanada orta təhsil pulsuz deyil və bununla yanaşı məcburi deyil.
Məktəbi bitirdikdən sonra tələbələr ölkədəki yeddi texniki kollecdən birinə qatıla və ya müəllimlik və ya tibb bacısı peşəsi üzrə peşə hazırlığı kurslarından keçə bilərlər. TələbələrBotsvana Universitetinə, Botsvana Kənd Təsərrüfatı Kollecinə, Botsvana Beynəlxalq Elm və Texnologiya Universitetinə vəQaboronedəkiBotsvana Mühasibat Kolleclərindən birində təhsil alıllar. Bir çox digər tələbə, ölkənin çoxsaylı özəl ali təhsil kolleclərində təhsilə davam edir. Bunların arasında biznes və iqtisadiyyat sahələri üzrə magistratura proqramları təklif edən ölkənin ilk özəl universiteti olan Boto Universitetidir. Digər bir beynəlxalq universitet, yaradıcılıq sənətində müxtəlif elmi dərəcələr təklif edən Limkokovinq Yaradıcılıq Texnologiyaları Universitetidir. Digər ali məktəblərə Ba İsaqo, ABM Kolleci, Yeni Era kolleci, Qaborone Peşəkar Tədqiqatlar İnstitutu, Qaborone Universiteti Hüquq və Peşə Tədqiqatları Kolleci və s. daxildir. Xüsusi təhsil təminatçıları tərəfindən keyfiyyətli təhsildə böyük addımlar atılmışdır. Tələbələrin böyük əksəriyyəti dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. Ölkənin ikinci beynəlxalq universiteti olan Botsvana Beynəlxalq Elm və Texnologiya Universiteti, 2011-ci ildəPalapyedəaçılmışdır.
Botsvana Təhsil Nazirliyi Afrika Kitabxanası Layihəsi ilə ortaq olaraq ibtidai məktəblərdə kitabxanalar yaratmaq üçün çalışır. Botsvana hökuməti ümid edir ki, milli gəlirin böyük bir hissəsini təhsilə investisiya etməklə, ölkə daha da inkişaf edəcək. Botsvanada dövlət xərclərinin 21%-i təhsilə yatırılır.
İqtisadiyyatın ağırlığı heyvandarlıq və mədənçiliyə, xüsusilə də almaz mədənçiliyinə söykənir. 1971-ci ildə olan Orange almaz yataqları ölkəyə böyük gəlir təmin edər. Almaz xaricində, nikel və mis mədənlərindən də gəlir təmin edilməkdədir.
Botsvana inzibati ərazisi 9 dairəyə bölünmüşdür:
Öz növbəsində, bu dairələr 28 qraflığa bölünmüşdür.
Müxalifət quruluşlarının bəzən radioda efir vaxtının məhdud olduğunu iddia etməsinə baxmayaraq, ölkənin konstitusiyası söz azadlığını təmin edir və Botsvana hökuməti bu prinsipə əməl edir. Dövlət televiziyasının, 2000-ci ildəBotsvana Televiziyasının(BTV) fəaliyyətə başlaması ilə əsası qoyulmuşdur. Həmçinin ölkədə Qaborone yayım şirkətinə məxsusQaborone Televiziyaadlı özəl bir televiziya kanalı var. Əhəmiyyətli media radio stansiyaları —Radio BotsvanavəYarona FM,Gabz FM,Duma FM.
Nəşrlərin yayılması əsasən şəhərlərlə məhdudlaşır. Ən məşhur qəzetlərDaily News,Botsvana Guardian,Botsvana Qəzeti,Məruzəçi,Sunday Standard,Midweek Sun, vəThe Voice-dir. Dövlət xəbər agentliyi Botsvana Mətbuat Agentliyi adı ilə fəaliyyət göstərir. 2003-cü ildə hər 1000 nəfər üçün təxminən 150 radio və 44 televizor olmuşdur. Elə həmin il hər 1000 nəfər üçün 40,7 fərdi kompüter düşmüş və hər 1000 nəfərdən 35-i internetə girişi olmuşdur. 2004-cü ildə ölkədə bir təhlükəsiz internet serveri qurulmuşdur. 2003-cü ildə hər 1000 nəfər üçün təxminən 76 ev telefonu var idi. Elə həmin il hər 1000 nəfər üçün təxminən 297 cib telefonu istifadə edilmişdir.