เซ็มเบกวาง

เซ็มเบกวาง,ข้าวเกรียบกวางหรือชิกะเซ็มเบ(ญี่ปุ่น:鹿せんべい;โรมาจิ:Shika-senbei) เป็นอาหารสัตว์ในรูปลักษณ์ของข้าวเกรียบเซ็มเบที่จำหน่ายตามร้านค้าในสวนสาธารณะนาระในเมืองนาระเพื่อให้นักท่องเที่ยวใช้สำหรับป้อนเป็นอาหารให้กวางนาระ(กวางซีกา) ที่อาศัยอยู่โดยรอบสวนสาธารณะนาระ
เซ็มเบกวางมีประวัติศาสตร์อันยาวนาน กล่าวกันว่ามีจำหน่ายตั้งแต่ช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1670ในช่วงต้นยุคเอโดะในหนังสือภาพยามาโตะ เมโชะ ซูเอะ(大和名所図会;แปลว่า"รวมภาพสถานที่ที่มีชื่อเสียงของยามาโตะ") ซึ่งตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1791 ในภาพร้านน้ำชาที่คาซูงะ (春日) แสดงภาพที่ลูกค้าร้านน้ำชากำลังให้อาหารกวาง (ซึ่งมีลักษณะคล้ายข้าวเกรียบเซ็มเบ)
ชื่อ "ชิกะเซ็มเบ" (เซ็มเบกวาง) ในปัจจุบันเป็นเครื่องหมายการค้าจดทะเบียนของมูลนิธิอนุรักษ์กวางนาระ (奈良の鹿愛護会)โดยมูลนิธิจำหน่ายเฉพาะเซ็มเบกวางที่มีตรารับรองเท่านั้น การผลิตและจำหน่ายเซ็มเบกวางดำเนินการโดยบริษัทที่แยกต่างหาก การติดตรารับรองให้กับเซ็มเบกวางเริ่มขึ้นในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1913 ในสมัยของมูลนิธิอนุรักษ์กวางชินโรกุ(神鹿保護会) ซึ่งเป็นมูลนิธิรุ่นแรกของมูลนิธิอนุรักษ์กวางนาระ เพื่อหารายได้ให้กับมูลนิธิ ในเวลานั้นจังหวัดนาระออกคำสั่งห้ามจำหน่ายเซ็มเบกวางที่ไม่มีตรารับรองเซ็มเบกวางอย่างเป็นทางการเป็นเซ็มเบหลายแผ่นซ้อนกันที่มัดรวมกันด้วยแถบกระดาษที่มีตรารับรองเป็นสัญลักษณ์รูปกวาง แต่ก็มีบางแห่งที่จำหน่ายเซ็มเบกวางอย่างไม่เป็นทางการที่มัดรวมด้วยกระดาษธรรมดา แถบกระดาษที่มีตรารับรองทำจากเยื่อกระดาษ 100% พิมพ์ด้วยหมึกถั่วเหลือง และติดด้วยกาวที่กินได้ทั้งนี้เพื่อไม่ให้เกิดอันตรายกับกวางหากถูกกินเข้าไปด้วย การขายตรารับรองสร้างรายได้ประมาณ 30 ล้านเยนต่อปีซึ่งนำไปใช้เพื่อสนับสนุนกิจกรรมของมูลนิธิอนุรักษ์กวางนาระ และยังใช้ในการจัดการอุปกรณ์ช่วยเหลือกวางที่ได้รับบาดเจ็บและช่วยในการทำคลอดให้กวาง
เซ็มเบกวางมีราคา 100 เยนจนถึงปี ค.ศ. 1991 มีราคา 150 เยนจนถึงปี ค.ศ. 2019 และมีราคา 200 เยนตั้งแต่เดือนตุลาคม ค.ศ. 2019 เป็นต้นไป แม้ว่าราคาของเซ็มเบกวางไม่เพิ่มขึ้นหลังการขึ้นภาษีการบริโภคในเดือนเมษายน ค.ศ. 2014 แต่ผู้ผลิตเซ็มเบกวางบางรายก็ทำให้เซ็มเบกวางมีขนาดเล็กลงหรือบางลงก่อนมีการขึ้นภาษี
คำภาษาอังกฤษที่ใช้เรียกเซ็มเบกวางมีการสะกดที่แตกต่างกันไปขึ้นกับร้านค้า เช่นเรียกว่า "Deer Snack" (แปลว่า "ขนมกวาง")
ส่วนผสมที่ใช้ทำเซ็มเบกวางมีเพียงรำข้าวและแป้งสาลีโดยใช้รำข้าวใหม่ที่ไม่มีน้ำมันเพื่อป้องกันไม่ให้ไหม้ส่วนผสมเหล่านี้ทำให้เซ็มเบกวางไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์หากรับประทานเข้าไป แต่เนื่องจากเป็นอาหารสำหรับกวาง จึงไม่มีการแต่งรสและไม่ใส่วัตถุกันเสียหรือวัตถุเจือปนอาหารอื่น ๆ และยังก็ไม่มีการกำหนดอายุการเก็บรักษาดังนั้นจึงปลอดภัยมากกว่าหากมนุษย์ไม่กินเซ็มเบกวางเข้าไป อย่างไรก็ตาม รสชาติของเซ็มเบกวางเมื่อมนุษย์กินเข้าไปนั้น กล่าวกันว่าเซ็มเบที่เพิ่งอบใหม่จากโรงงานนั้นมีกลิ่นหอมและมีรสหวานอร่อย  แต่ไม่มีรสชาติอื่นนอกเหนือจากนั้นและกลืนได้ยากและยังกล่าวกันว่ามีเศษรำข้าวตกค้างในช่องปากทำให้เกิดรสชาติไม่ดีติดอยู่ในปากและคอ
กวางในสวนสาธารณะนาระเป็นสัตว์ป่าและไม่ได้เพาะพันธุ์ให้เหมาะกับการกินเซ็มเบกวาง อาหารหลักของกวางเหล่านี้คือหญ้าและพืชอื่น ๆสัตวแพทย์ของมูลนิธิอนุรักษ์กวางนาระระบุว่ากวางกินหญ้าประมาณ 5 กิโลกรัมต่อวัน และแม้ว่าเซ็มเบกวางจะมีคุณค่าทางโภชนาการสูง แต่เซ็มเบกวางที่มีน้ำหนักเพียงชิ้นละ 3-4 กรัมก็เหมือนเป็นเพียง "ของว่าง" ของพวกมันเท่านั้น แม้กินไปหลายสิบชิ้นก็ตาม
ตามปกติ กวางมักจะไปรวมกลุ่มที่ร้านขายเซ็มเบกวางเพื่อดูลูกค้าที่จ่ายเงินซื้อเซ็มเบกวาง โดยเฉพาะในฤดูหนาวที่อาหารไม่เพียงพอจะมีฝูงกวางอยู่รอบ ๆ ร้านขายเซ็มเบกวางมากกว่าฤดูอื่น ๆ เพื่อรอลูกค้ามาซื้อเซ็มเบกวาง บางครั้งผู้ให้เซ็มเบกวางจะถูกล้อมรอบด้วยกวางมากกว่าสิบตัว กล่าวกันว่า "กวางในสวนสาธารณะนาระจะไม่กินเซ็มเบกวางที่กำลังวางขายที่ร้าน แม้ว่าจะเห็นอยู่โต้ง ๆ และวางซ้อนกันอยู่ก็ตาม" แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้นเสมอไป (ดูหัวข้อถัดไป) หากผู้ให้เซ็มเบกวางใช้เวลานานเกินไปในแกะแถบกระดาษที่มัดเซ็มเบกวางออก กวางอาจจะใช้หัวมาดุนตัวผู้ให้เบา ๆ หรืออาจใช้ปากงับดึงเสื้อผ้าหรือกระเป๋าถือเพื่อเร่งผู้ให้ ดังนั้นแทนที่จะแกะแถบกระดาษที่มัดเซ็มเบกวางออก การบิดมัดเซ็มเบกวางในแนวขวางให้แถบกระดาษฉีกออกและดึงแถบกระดาษออกมาจะรวดเร็วและปลอดภัยมากกว่า
หากผู้ให้ค่อย ๆ ถอยหลังและจึงให้เซ็มเบกวาง ก็จะสามารถให้เซ็มเบกวางแก่กวางแต่ละตัวได้ทีละตัว หากผู้ให้ไม่ให้เซ็มเบกวางในทันทีและชูเซ็มเบกวางขึ้นสูง กวางบางตัวจะผงกหัวขึ้นลงเหมือนพยักหน้า เป็นกิริยาที่เร่งผู้ให้ให้ป้อนเซ็มเบกวางเร็ว ๆ หากผู้ให้หยอกล้อกวางมากเกินไปกวางก็จะโกรธ อาจใช้เขาเข้าโจมตีผู้ให้ ใช้ขาหน้าเตะผู้ให้ หรืออาจกัดผู้ให้ได้เด็กเล็กต้องระมัดระวังเป็นพิเศษเวลาให้เซ็มเบกวางเพราะกวางสามารถเลียได้ พวกกวางคุ้นเคยกับมนุษย์แต่ไม่ได้ถูกเลี้ยง ผู้ให้เซ็มเบกวางจึงควรเข้าใจในเรื่องนี้ เมื่อเซ็มเบกวางหมด ให้แบมือออกชูให้กวางดูเพื่อให้กวางรู้ว่าเซ็มเบกวางหมดแล้วหากผู้ให้เก็บเซ็มเบกวางที่เหลือครึ่งหนึ่งไว้ในกระเป๋าถือก็ไม่มีประโยชน์เพราะกวางได้กลิ่นว่ายังมีเซ็มเบกวางเหลืออยู่ในนั้น อย่างไรก็ตามหากผู้ให้เพิกเฉยกวางและเดินไปอย่างรวดเร็ว กวางส่วนใหญ่จะยอมแพ้และจากไปในที่สุด
มูลนิธิอนุรักษ์กวางนาระแสดงความเห็นโต้แย้งข่าวลือที่ว่า "กวางนาระไม่โจมตีร้านเซ็มเบกวาง"ตามคำให้การของมูลนิธิอนุรักษ์กวางนาระและพนักงานขายเซ็มเบกวาง ในความเป็นจริงแล้ว ในวันที่มีนักท่องเที่ยวน้อย กวางจะหาโอกาสที่จะขโมยเซ็มเบกวางจากร้าน โดยเฉพาะพนักงานขายที่ไม่มีประสบการณ์จะตกเป็นเป้าหมายได้ง่าย ในทางกลับกันในวันที่นักท่องเที่ยวเป็นจำนวนมาก แม้จะให้เซ็มเบกวางในช่วงบ่ายแต่กวางก็ไม่กิน พนักงานขายจะ "สอน" กวางไม่ให้กินเซ็มเบกวางจากร้านโดยตรงด้วยการปรบมือและการ "บอกด้วยปากให้ฟัง" กล่าวกันว่ามีพนักงานขายบางคนแจกเซ็มเบกวางที่แตกหักและไม่สามารถขายได้ให้กับกวาง ไม่ว่าในกรณีใด กวางซึ่งเป็นสัตว์ป่าสามารถโจมตีร้านขายเซ็มเบกวางได้ และความสัมพันธ์ที่ดูเหมือนเป็นภาวะพึ่งพากันนั้นเป็นผลมาจากความพยายามของพนักงานขายในการทำความเข้าใจกับกวางว่าจะสามารถรับเซ็มเบกวางอย่างสันติได้อย่างไร
การแข่งขันขว้างเซ็มเบกวางจัดขึ้นทุกปีที่ภูเขาวากากูซะตั้งแต่ปี ค.ศ. 1993 โดยได้รับการสนับสนุนจากสมาคมส่งเสริมการท่องเที่ยวภูเขาวากากูซะแห่งนาระ (奈良若草山観光振興会) การแข่งขันนี้จัดขึ้นในชื่อ "การแข่งขันฉลองการเปิดฤดูกาลปีนเขา" (山開き記念大会) หรือ "การแข่งขันช่วงหยุดฤดูใบไม้ผลิ" (春休み大会) ในช่วงวันเปิดฤดูกาลปีนเขาที่ภูเขาวากากูซะ (วันวสันตวิษุวัต) และยังมีการจัดการแข่งขันครั้งอื่น ๆ ในชื่อ "การแข่งขันช่วงสัปดาห์ทอง" (ゴールデンウィーク大会) และ "การแข่งขันช่วงหยุดฤดูร้อน" (夏休み大会) ค่าเข้าร่วมการแข่งขันคนละ 300 เยน การแข่งขันจะใช้เซ็มเบกวางขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 20เซนติเมตรในการแข่งขัน สถานที่จัดการแข่งขันไม่มีการกั้นบริเวณไว้ และกลิ่นของเซ็มเบกวางก็ดึงดูดกวางมากกว่าปกติ ด้วยเหตุนี้จึงมีกติกาอย่าง "ถ้ากวางกินเซ็มเบกวางที่ถูกขว้าง ให้บันทึกระยะทางถึงขาหน้าข้างขวาของกวางตัวที่กินเซ็มเบกวางชิ้นนั้น" และ "ปล่อยให้เซ็มเบกวางที่วัดระยะทางแล้วไว้ที่เดิมเพื่อให้กวางได้กิน"
ระยะทางที่เซ็มเบร่อนไปได้นั้นไม่เพียงขึ้นกับวิธีขว้างเท่านั้น แต่ยังขึ้นกับทิศทางลมและความเร็วลมในวันนั้น ๆ ด้วย ผู้เข้าร่วมแข่งขันที่ขว้างเซ็มเบกวางได้ระยะเกินเส้น 20 เมตรจะได้รับของขวัญที่ระลึก มีการช่วงชิงตำแหน่งอันดับสูงสุดในช่วงระยะประมาณ 40 เมตรขึ้นไป โดยผู้ชนะเลิศจะได้รับถ้วยรางวัลรูปเขากวาง ในการแข่งขันแต่ละครั้งมีผู้เข้าร่วมประมาณ 500 ถึง 700 คน และบางคนเคยชนะเลิศถึง 5 ครั้ง
เว็บไซต์ทางการของการแข่งขันขว้างเซ็มเบกวางระบุว่าสถิติการขว้างเซ็มเบกวางระยะไกลที่สุดตลอดกาลคือ 74.55 เมตรจากการแข่งขันพิเศษในช่วงหยุดฤดูร้อนในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2008 (ข้อมูล ณ วันที่ 15 กรกฎาคม ค.ศ. 2024)