Balina ovu

Balina ovu sənayesi—Balinakimiləringəlir əldə etmək məqsədilə ovlanması. Ovun hədəfi balinaların piyinin əldə edilməsidir. Onların piyi əsasən yanacaq kimi istifadə edilirdi. Üstəlik sənaye ehəmiyyəti olmuşdur. Balinaların ət məqsədli ovuXX əsrinortalarına qədər davam etmişdir. Balinanın ətindənKolbasa, sümüklərindən A vitamini, beynindən isə hormonlar vəinsulinhazırlanır.
İlk zamanlar Balina ovu Atlantika və Sakit okeanların sahilyanı hissələrində inkişaf etmişdi. 15 əsrin axırlarında burada balinaların miqdarının azalması ilə əlaqədar olaraq tədricən açıq dənizdə gəmi ilə Balina ovuna başlandı. 19 əsrin axırlarında zolaqlı balinaların miqdarı Şimali Atlantikada kəskin surətdə azaldığından Norvec sənayeçiləri çox sayda balina sürüləri qeydə alınan Antarktika sularına ekspedisiyalar təşkil etdilər. Hazırda dünya okeanlarında, əsasən, 5 növ balina – finval, kaşalot, seyval, qozbel və göy balina ovlanır. 20 əsrin 60-cı illərinə qədər dünya Balina ovunda aparıcı yerləri Norvec və B.Britaniya tuturdu. Sonrakı illərdə birinci yerləriSSRİvə Yaponiya tutmuşdur. Balinaların sayı kəskin azaldığına görə, 1972 ildən Balina ovuna beynəlxalq nəzarət qoyulmuşdur. Hazırda Balina ovu, əsasən, Rusiya, İslandiya,Kanada, həmçinin Qrenlandiya adası ərazilərinin sahilyanı sularında aparılır.
Avropadailk balina ovçularıNorveçlilərxüsusi ilə seçilirdilər. Onlar 800-1000 illərdən bu sahə üzrə ixtisaslaşmışlar. Basklar 12 yük illik ərzində bu sahəyə maraq göstərmişlər. Onlar əsasənBiskay körfəziərazisində bu ovları təşkil edirdilər. İlk əvvəllər əsasən hamar bəQrenlandiya balinasınaqarşı ov təşkil edilirdi. Səbəb isə onların nisbətən ləng olması və böyük piyə sahib olması səbəbindən batmamalarıdır.Boz balinalaraqarşı həyata keçirilən intensiv ovun sayəsindəXVIII əsrdəonların soyu tükənmişdir.
Biskay körfəzindənbaşlayan Avropa balina ovu sənayesi sonradan qitənin şimalına sonradan isəQrenlandiyayakeçmişdir. XVII əsrdə isə artıqŞimali Amerikanınşimal-şərq sahilləri  bu sahəyə cəlb dilir.
Balinaların ovunda əsasən yelkənli gəmilərdən və reyzin qayıqlardan istifadə edilirdi. Ələ keçirilən şikar tutuluraq buzlaqlar üzərinə çıxarılır və elə buradaca bölünmə həyata keçirilir. Yaponlar isə 1600-ci ildən bu ovu həyata keçirməyə başlamışdır. Ov torlar vastəsi ilə həyata keçirilirdi.
1931-ci ildə balina ovu sənayesi ilə əlaqədar beynəlxalq birlik yaradılır. Bu birliyin ən mühüm qərarlarından biri Balina ovu sənayesinin nizamlanması haqqında beynəlxalq konvensiyanın qəbul (International Convention for the Regulation of Whaling, ICRW) edilməsi olur (1946). Beynəlxalq balina komissiyası Elmi kamitetinin effektivliyi çox zəif olur. Səbəb isə onların qısa müddətli kommersiya maraqlarına xidmət etməli olmuşdur.
1972-ci ildə ABŞ Dəniz məməlilərinin ovlanmasını və ixracına qadağa qoyan aktı qəbul edir. Bunla belə köklü xalqların həyata keçirdiyi ovlar istisnadır. 23 iyul1982-ci ildə Beynəlxalq balina komissiyası tərəfindən sənaye əməmiyyəti ova qadağa qoyurlar. 1980-1990 illərdə Şimali Atlantikada balina ovunu həyata keçirmək istəyən ölkələr (Norveç, Farer adaları, İslandiya və Qrenlandiya) Şimali Atlantikadəniz məməliləriilə əlaqədar komissiya təşkil edilir.
2010-ci ildə 62 sesiyada Beynəlxalq balina komissiyaYaponiya,İslandiyavəDanimarkanıntəziqi ilə balina ovuna qoyulan qdağa aradan qaldırılmışdır. Məlumata görə 1867 balina ovlanır.
Beynəlxalq balina komissiyasının qərarına etraz edən Norveç1993-ci ildən sənaye əhəmiyyətli ovu bərpa etmişdir. Onlar əsasənKiçik Zolaqlı balinalaraqarşı ovu şimal-şərqi Atlantikada həyata keçirir. 1995 ildə 218, 2003 ildə isə 646 balina ovlanmışdır. Əldə edilən balina ətiFarer adalarıvəİspaniyayaixrac edilir. MəhsullarYaponiyayaixrac edilsədə sonradan iqtisadi etirazlar və Yaponiyanın Şimali Atlatika məhsullarının ekaloji kirlənməsi səbəbindən bu məhsulları almasını dayandırması ilə ixrac dayandırılmışdır.
Farer adalarında il ərzində 950Qrindlərovlanılır. Bəzən isə vəziyyətdən asılı olaraq digər balinakimilər: şimali butulkaburun balina və atlantik ağ yanlı delfin ovlanılır.
Norveçdən fərqli olaraqİslandiyaBeynəlxalq balina komissiyasının qərarına etiraz etməmişdir. 1986—1989 illər ərzində elmi məqsədlər üçün il ərzində 60 balina ovlanılırdı. Bu addımlar birlik ölkələrinin kəskin etazına səbəb olmuşdur. Bu səbəbdən sənaye 1989 ildən dayandırılmışdır.1992-ci ildə  Beynəlxalq balina komissiyasından çıxmışdır.2003-ci ildən elmi məqsədli ov bərpa edilmişdir. Onlara elmi məqsədlər üçün 100 Kiçik Zolaqlı balina, 100 Finval və 50Seyvalovlamasına icazə verilməsini istəyir. İslandiya 2003-ci ildə 36 balina (kvota — 38), 2004 — 25 balina (bütün kvota), 2005 ildə 39 balina ovlanmışdır.
2006 ildən İslandiya sənaye ovunu bərpa etmişdir. İl ərzində  30Kiçik Zolaqlı balinavə 9Finvalovlanmasına icazə verilmişdir.22 oktyabr2006-ci ildə İslsndiya 60 tonluq finval dişisini ovlamaqla Beynəlxalq balina komissiyasının qanunlarını pozmuşdular.
Qrenlandiya eskimosları il ərzində 170 balna ovlayırlar. Bu isə Nirveç və Yaponiyadan sonra üçüncü nəticədir.  Beynəlxalq balina komissiyasıQrenlandiyanınşərq və qərb hissələrində yayılmış balinaları başqa-başqa papulyasiyalara aid edirlər. Hər ikisinə müxtəlif kvota qoyulmuşdur. Ovu 90% qərb sahillərində cəmləşmişdir. Burada 150Kiçik Zolaqlı balinavə 10Finval, şərqdə isə 10 Kiçik Zolaqlı balina ovlanılır.
Kanada1982ildə Beynəlxalq balina komissiyasından çıxmışdır. Bu balina sənayesini inkişaf etdirilməsi ilə əlaqədar olmamışdır. Balina ovu hazırda burada eskimolar tərəfindən Kanadanın Balıqçılıq və Dəniz Resursları Departamentinin nəzarəti ilə həyata keçirilir. Ov nəticəsində əldə edilən ət mağaza və supermarketlərdə satılır.
SSRİNorveçkimi Beynəlxalq balina komissiyasının qərarına öz etazını bildirmişdir. İl ərzindəÇukot Muxtar Dairəsininəhalisi tərəfindən 140Boz balinaovu həyata keçirilirdi.Rusiyadaisə yerli əhaliyə il ərzində bir neçə min dəniz məməlisinin ovunu həyata keçirməyə icazə verilmişdir. Xüsusi iləAğ balinaovu seçilir.
ABŞərazisində bu sənayenin inkişafıAlyaskanınaborigen əhalisi ilə əkaqədardır. İl ərzinfə 50Qrenlandiya balinasıvə 1-2Boz balinaovlanılır. 1999 ildə Makax hindu qəbilələri Vaşinqton ştatında balina ovunu bərpa etdilər. Bu heyvan hüquq müdafiə təşkilatlarını ayağa qaldırmışdır.
Kiçik balinakimilərin ovu Beynəlxalq balina komissiyası tərəfindən idarə edilmir.Karib dənizindəQrenada,DominikavəSent-Lüsiyatərəfindən ov həyata keçirilir. BuradaQrindlər,Cırtdan qatil balinavə əyirici delfin ovlanılır.Karib adalarındail ərzində 400 qrind ovlanılır.
İndoneziyadaovLamalerlərəqarşı həyata keçirilir.
Sənaye əhəmiyyətli balina ovuna qoyulan qadağadan sonra balinaların sayında artım müşahidə edilmişdir.Qozbel balinalarınsayı1999-ci ildəAtlantik okeanınşimal-qərbində sayı 10600 baş qiymətləndirilmişdir. Meyn körfəzində onların sayında 6,5 % artım müşahidə edilmişdir.Sakit okeanınşimal-şərqində isəGöy balinalarınsayı 2000 baş qiymətləndirilirdi. Sonralar isə sayında artım olmuşdur. Hamar balinaların sayında artım isə az müşahidə edilmişdir. Qrenlandiya balinalarınınOxot dənizivə Artikada,Sakit okeanınşimal-qərbindəGöy balinalarınsayı olduqca azdır.