Sajarah Cianjur

Sajarah Cianjurnyaétacaritasajarahnu bisa dijujut dumasar kana sababaraha sumber di antarana carita tina panalungtikan sajarah,carita rahayatnu sumebar di wewengkonCianjur, sakakala kamekaran Cianjur baheula, jeung nepikeun ka kiwari.
Talagadirebut kuCirebonti nagaraPajajaran, dina raraga nyebarkeunagama Islam. Ti harita rahayat Talaga loba nu ngagemagama Islam, tapiraja-rajana mah ngagem kénéh agama karuhunna, nyaétaagamaHindu. Anapon raja-rajana téh nyaéta:
Sunan Ciburangkagungan putraAria Wangsa Goparana.Aria Wangsa Goparanatéh nunagawitan lebet islam di antara kulawargana. Ku sabab teu disatujuan ku nu jadikolot, kapaksa Aria Wangsa Goparana ninggalkeun karaton Talaga tuluy angkat ka Sagarahérang. Di dieu Aria Wangsa Goparana ngadegkeun nagari (sansk = Désa, Bld = negorij).
Ku sababTalagadirebut kuCirebonti taun1529, rahayat Talaga disebut ogé  rahayat Cirebon. Ku kituna, daérahSagarahérangrahayatna disebutrahayatCirebon.Aria Wangsa Goparanatilar dunyadina tungtung abad ka ka-17, dimakamkeun di kampungNangkabeurit, kacamatanSagarahérang, kabupaténPurwakarta. Turunanana nyaéta:
Aria Wangsa Goparanasatuluyna nurunkeun katurunan nu mibanda gelar Wira Tanu jeung Wira Tanu Datar sarta rundayanana. Anakna nu ka-hiji,Djayasasana, sanggeusna sawawa ninggalkeunSagarahérangkaCijagangSalah ngutip: Parameter dalam tag<ref>tidak sah;. Taya katerangan nu leuwih écés perkara pindahna Djayasasana. Tapi aya sababaraha data nu bisa dipaké pikeun ngira-ngira waktu pindahnaDjayasasana, di antarana:
Katerangan di luhur dipairan kude Haankalayan alesan yénCianjurharita mah can aya, aya dinasajarahsotéh taun 1678, nyaéta dina suratbupatisumedangka VOC (D.20 Januari 1678)[3]. Pamanggih de Haan kurang leuwih jiga kieu:
Satuluyna de Haan nétélakeun:
Atra di dieu yén pamanggih de Haan museur kana dipakéna ngaranCianjur. Ceuk pamanggih de Haan mah dipakéna ngaran Cianjur téh gurunggusuh.Cianjurcan aya dina sajarah. Tapi sok sanajan ngaran Cianjur can dipaké, lain hartina yén dina kanyataan Cianjur téh acan ngadeg. Bisa waé cianjur téh geus aya, ngan nu kacatet data sajarah beunangWalandamah dina D.20 Januari 1678.
Nu perlu diperhatikeun ogé, yén de Haan teu méré pairan ngeunaansensusnu dilaksanakeun kuPuspawangsa. Kunaon ieu sénsus téh dianggap penting? Ku sabab ku ayana sénsusPuspawangsaka masarakat nu dipingpin kuDjayasasana, ngabuktikeun yén rahayat Djayasasana geus aya jeung matuh di; sebut waé daérah “X”, nalika dilaksanakeun sénsus. Jeung ieu sénsus téh diayakeun kurang leuwih taun1655di daérah “X”. Sakumaha de Haan nétélakeun:
Dina katerangan di luhur, Dé Haan ogé ngahaminan ayanakolonisasirahayatDjayasasana, samalah numutkeun de Haan, meureun kolonisasi nu dimaksud téh lain ti Cirebon.Sunan Tegal Wanginyepeng kakawasaan ti 1645-1677 jeungWiradadahaI taun 1614 – 1674. Atuh saupama kitu mah sénsus Puspawangsa téh mémang lumangsung di daérah “X” dina taun + 1655.
Bisa dicindekkeun yénDjayasasanageus matuh di daérah “X” ti saméméh taun dilaksanakeunna sénsus taun 1655. hasil sénsus Puspawangsa nuduhkeun aya 1100 urang atawa + 300 kulawarga mangrupa hiji kumpulan masarakat anu dina basa walanda disebutnavolkgemeenschapkalayan Djayasasana minangka pingpinanana. Saréngséna diitung ku Puspawangsa, 200 rahayat Djayasasana diparéntah kuMataramngajagaan wateskulon. Ti haritaDjayasasanadisebutWira Tanunu mibanda harti sénapati. Rahayat (cacah)-na disebut ogé cacah Wira Tanu.
Terus kumaha atuh jeung rahayatWira Tanuanu tadi kasabit-sabit salila kurang leuwih 30 taun nyaéta antara taun 1655 - 1584? Ku lantaran kakawasaanMataramnyirorot, Pasualan-pasualan sosial saperti bencana alam, wabah kasakit, jeung utamana perang téh teu karandapan nepika rahayat Wira Tanu bisa mekar. Jumlah rahayatna nambahan + jadi 2000 urang. Wira Tanu disebut ogéDalem(wld = regent) dumasar kana jumlah masarakat nu dipingpinna. Éta hal ditétélakeun dina D. 24 Januari 1680, jadi saméméhna ogé Wira Tanu téh geus mingpin “regentschap” (satuan wilayah satingkat pedaleman atawa kabupatén).
Eusi D. 24 Januari 1680 nyaéta saperti kieu:
Aya sababaraha catetan penting tina katerangan di luhur:
Perlu ditandeskeun, yén mangsa harita kakawasaan wira Tanu diangkat sacara sosial ku masarakatna jadi moal aya bungkeuleukan surat kaputusana, upamana ti pihak VOC atawa Mataram. Kakawasaan Wira Tanu harita ngawengku +14 Negorij nu biasa disebutumbulatawacutak. Ku kituna, turunan Wira Tanu nu ka hiji (Wira Tanu II) satuluyna jadi ahli waris dalem anu kadua, tapi anu mimiti dina mangsa kakawasaan VOC sacarade factojeungde jureWalanda taun 1691 – 1707.
Dalem Aria Wira Tanutilar dunyaantara taun 1681 – 1706, boga turunan 10 urang, nyaétaSalah ngutip: Parameter dalam tag<ref>tidak sah;:
Nurutkeun carita rahayat Cianjur mah, aya kénéh turunan Wira Tanu (I) ti garwa nu lain manusa tapi “Jin Islam”, nyaéta:
Aria Wira Tanu II mindahkeun Puseur Dayeuh Cianjur tiCikalongkaPamoyanan
Aria Wira Tanu II ninggalkeunCikalong. Pindahna téh ka daérah saparat susukan Cianjur néangan jeung muka lahan pikeun rahayatna. Ieu tempat téh dingaranan kampungPamoyanan, anu kaasup kana sub negorij Cianjur. Ku Wira Tanu II kampung Pamoyanan téh dijieun Puseur Dayeuh Cianjur. Kunaon bet dipindahkeun? Aya sababaraha kamungkinan,
Ayana lawungan jeungAdolf Winckler,Aria Wira Tanu IIngusulkeun sangkan 2 urang lurah jeung 43 cacah dipulangkeun deui ka Wira Tanu II nu dicokot kuAngga Laksana, Umbul Cilaku. Angga Laksana ngawidian. Ku sabab kitu, Aria Wira Tanu hayang ngandeg mandiri, ku sabab di Cikalong ayawali pamaréntahan ti Cirebon (Aria Sacakusumah), Aria Wira Tanu II ngarasa kurang bébas kadatangan Bartel van der Valck, juru ukur VOC anu geus ngukur-ngukur wates wilayah padaleman atawa ayana wangsit saperti diterangkeun tinaNaskah Kusumaningrat(Dalem Pancaniti) anu eusina kurang leuwih saperti kieu:
Dalem Aria Wira Tanu II tilar dunya (R. 12 April 1707), digantikeun ku putra sulungnaAstramanggalaanu diangkat jadi “Regent” ku VOC kalayan gelarWira Tanu IIIatawa Dalem Dicondre. Sanggeusna diangkat, Wira Tanu III pindah ti kampung Pamoyanan ka kampung Cianjur, anu kaayaanana mangsa haritra leuwih maju tinimbang Pamoyanan. Sok sanajan jarak dua kampung éta kawilang deukeut, tapi kahalangan kénéh ku leuweung jeung walungan. Ku kituna, nu ngadegkeun kota Cianjur téh lain Wira Tanu II, tapi Wira Tanu III. Konsekuensi séjénna Kota Cianjur téh dijieun Puseur dayeuh taun 1707. perlu diperhatikeun ogé yén Wira Tanu III lain ngadegkeun cianjur minangka Padaleman atawa Sub-negorij, ku sabab dina katerangan saméméhna sub-négorij téh geus ngadeg ti saméméh taun 1680 kénéh, tapi Aria Wira Tanu III ngan saukur mindahkeun puseur dayeuh ti Pamoyanan ka kampung Cianjur. Ieu hal téh lumangsung nalika VOC geus ngajajah Cianjur sacara ‘de facto’ jeung ‘de jure’. Nu matak Aria Wira Tanu III mah diangkat ku VOC, ari Aria Wira Tanu II mah ukur dikukuhkeun hungkul.
Wira Tanu III punjul dina ngalegaankultur kopijeung ngalegaan kabupatén jeung kawijakan. Aya sababaraha catetan nalika jaman kakawasaan Aria wira Tanu III.
Wira Tanu III tilar dunya dina taun 1726 alatan dicondré, ku sabab kitu Wira Tanu III sok disebutDalem DicondréSalah ngutip: Parameter dalam tag<ref>tidak sah;.
Kakawasaan Wira Tanu di Cianjur nyaéta nepi ka Wira Tanu Datar VI atawa Dalem Enoh anu jadi Wira Tanu Datar pamungkas anu jadi bupati di Cianjur.
Tina sababaraha katerangan di luhur, tétéla réa patalina carita rahayat jeung pamanggih ahli sajarah téh. Sok sanajan teu bisa dipastikeun, tapi carita rahayat diperlukeun pikeun babandingan dina nyieun kacindekkan sajarah.
Sajarah Cianjur identik jeungBabad Cikundul. Ieu hal dilantarankeun ku nganjrek jeung dimakamkeunana Aria Wira Tanu I di Cikundul. Satuluyna medal carita-carita rahayat urang Cikundul anu sacara géografis deukeut wewengkonna. Saperti carita populer ngeunaan putera kahiji Aria Wira Tanu I ti puteri jin nyaétaÉyang Suriakancanaanu nepi ka ayeuna dipupusti ku urang Cianjur. Dina tanggal 17 Agustus sok aya pawaiKuda Kosonganu ceuk béja mah nu numpakanna téh nyaéta rohna Éyang Suriakancana anu ngageugeuhGunung GedéjeungGunung Mananggél.