Polònia

Coordinadas:52°N19°E﻿ / ﻿52°N 19°E52; 19
SaRepùblica de Polònia(inpolonesu:Rzeczpospolita Polska) est un'istadu de s'Europa tzentrale, unu de is bintisete istados soberanos membros de s'Unione Europea, costituidu in Istadu democràticu de deretu, sa cale forma de guvernu est sarepùblica parlamentare. Sa capitale e tzitade prus pobulada estVarsàvia, però su tzentru acadèmicu-culturale est sa segunda tzitade prus manna,Cracòvia.
Su territòriu tirat a 312.696 km²​e una populatzione de unos 38,20 milliones de persones, chi nde faghent su de chimbe paisos prus pobulados de s'UE. In totu su cantone sententrionale su territòriu polacu s'agatat in sapranura manna europea, mentras in in su sud si faghet montosu cun isSudetos, isCarpatzose isMontes de Santa Rughe.
Sa Polònia s'incarat in su norte a suMare Bàlticue cumpartzit fronteras marìtimas cunDanimarcaeIsvètzia, a nord-est allàcanat cun s'oblast de Kaliningrad(chi partenet a saRùssia) e cun saLituània, in s'est cun saBielorùssia, in su sud-est cun s'Ucràina, in su sud cun saRepùblica Cecae s'Islovàchiae in s'ovest cun saGermània.
Sa fundatzione de sa natzione est fatu·fatu identificada cun s'adotzione de sucatolitzèsimua banda de su reMieszko Iin s'annu966, cando su territòriu currespondiat aprossimadamente a su de sa Polònia moderna. SuRegnu de Polòniafiat costituidu in su1025, e in su1569aiat cunsolidadu un'assòtziu de durada longa cun suGranducadu de Lituàniafirmende s'Unione de Lublinu, pro mèdiu de sa cale fiat istèrrida saCunfederatzione Polacu-Lituana. S'Assòtziu fiat iscontzadu in su1795, e su territòriu polacu fiat istadu partzidu intreRùssia,PrùssiaeÀustria. Sa Polònia aiat torradu a coberare s'indipendèntzia a pustis de saPrima Gherra MundialecomenteSegunda Repùblica Polaca, ma in su cabudanni de su1939fiat ocupada dae saGermània nazistae a fatu dae s'Unione Sovièticadurante saSegunda Gherra Mundiale. In su1944, fiat formadu unu guvernu provisòriu polacu, su cale, a pustis de unu perìodu de cunflitos, referendum e eletziones, fiat acabadu faghende·siistadu satèllitede s'Unione Soviètica. SaRepùblica de Polònia(Rzeczpospolita Polska) aiat duncas cambiadu nùmene inRepùblica Populare de Polònia(Polska Rzeczpospolita Ludowa) in su1952. Durante isrivolutziones de su 1989, su guvernumarxista-leninistade Polònia fiat iscontzadu, e s'istadu aiat adotadu una costitutzione noa chi s'istabilit comente una democratzia suta su nùmeneRzeczpospolita Polska, fintzas tenta in contu che sa de tres repùblicas (III Rzeczpospolita).
Sa Polònia est atualmente sa de chimbe economias (PIBPPA) prus mannas e una de is prus dinàmicas de s'Unione Europea, tenet in paris tempus unu livellu artu meda in s'Inditu de Isvilupu Umanu. In prus, saBussa de Varsàviaest sa majore e prus importante de s'Europa tzentu-orientale. 
Postu intre is culturas de s'Europa OrientaleeOtzidentalee caraterizadu dae un'istòria cumplessa, contat monumentos istòricos numerosos, 17 de is cales suntPatrimòniu de s'Umanidadede s'UNESCO. Est bisitada dae unos 19,6 milliones de turistas cada annu (2018), pro custu est su de sèighi paisos prus bisitados dae su praneta.
Sa Polònia ocupat una posidura arta in educatzione, seguresa e libertade econòmica. Tenet unu sistema educativu bonu in Europa, intre sos paisos prus istruidos. Su paisu oferit educatzione universitària gratùita, seguresa sotziale finantziada dae s'Istadu e unu sistema universale de atendimentu de sa salude pro totu is tzitadinos. Pro su chi pertocat isderetos umanos, s'istadu ammustat dae s'artziada a su pòdere de is populistas in su2015una tendèntzia a s'autoritarismu,fintzas a sa reprimida de is libertades de manifestada.