Munzur Vadisi Milli Parkı

Munzur Vadisi Milli Parkı(türk.Munzur Vadisi Milli Parkı) ― 21 dekabr 1971-ci ildə qurulan,Türkiyəninən böyük və ən zəngin bioloji müxtəlifliyə sahib milli parkı. ParkŞərqi AnadoludakıTunceli ilində, Munzur dağ silsiləsinin Munzur vadisində yerləşir.
Munzur Vadisi Milli Parkı Anadolunun ən zəngin floristik bölgələrindən biridir. Milli park bölgənin vəhşi aləmini və mənzərəli gözəlliyini qorumaq üçün yaradılmışdır.
Qorunan ərazi Ətraf Mühit və Meşə Nazirliyinin Təbiəti Qoruma və Milli Parklar Ümumi Müdirliyi (türk.Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü) tərəfindən idarə edilir.İdarəetmədən kənar olan ərazilərin landşafı belə yaxşı qorunur. Bu, təbiətə dini inanclarının bir hissəsi kimi hörmət edən Alevi xalıqı ilə əlaqəli ola bilər.
Milli parkTuncəlidən8 kilometr (5.0 mil) şimalqərbdə yeləşirPark Muzur vadisi boyunca dəniz səviyyəsindən 3,300 metr (10,800 ft) yüksəklikdə yerləşən Munzur dağına qədər uzanır. Milli park ümumilikdə 420 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir.
Munzur dağlarının geoloji quruluşu metamorfikləşmiş çökmə,vulkanikvə intruziv süxurlardan ibarətdir. Dağ silsiləsi xüsusilə Mərcan və Munzur çayları ilə bölünür.
Milli parkda bir neçə mağara mövcuddur. Mağaralar sistemli bir şəkildə araşdırılmadığından bilinməyən növlərin nəsli kəsilmək təhlükəsi davam edir. Ərazidə mövcud olan çoxsaylı travertin vətermal sumənbəyi Tuncəliningeotermal enerjiüçün böyük potensiala sahib olduğunu göstərir.
Mərcan vadisində 1,600 metr (5,200 ft) yüksəklikdən yuxarıda yerləşənbuzlaq göllərivə Ovacık düzündəkibulaqlar, vadilər boyunca yaranmışkanyonvəşəlalələrmilli parkın təbii dəyərini artırır.
Bölgənin iqliminə ekstremal qış temperaturu və güclü qar yağışı olan kontinental iqlim çox təsir göstərir. Munzur vadisindəki yağıntı miqdarı dəyişkəndir və 600–1,000 millimetr (24–39 düym) arasında dəyişir.
Munzur Vadisi Milli Parkında 43-ü milli park, 227-i isə Türkiyə üçün endemik olan ümumi 1518 bitki növü qeydiyyata alınmışdır.Zəngçiçəyi,dazı, Munzur kəklikotusu,Munzur qaymaqçiçəyi, dağ çayı,Munzur dağtərxunumilli park üçün endemikdir.
Milli parkdakıqarışıq meşələrdərast gəlinən ümumi ağaclaraqarağac,göyrüş,çinar,üzüm,fıstıq,palıd, qara şam,qovaq,söyüd,Quercus ithaburensis subsp. macrolepis,sivriyarpaq ağcaqayın,qızılağac,tozağacı,yabanı alma,yabanı armud, qoz, yabanı fındıq vəsidrdaxildir. Palıd qayalıq olmayan təpə və yamaclarda yayılmışdır və parkın hakim ağacıdır.
Parkda tapılan ümumi yabanıçiçəkli bitkilərdağlaləsi,sünbülçiçəyi,nərgizgülü,qar xədicəgülü,bənövşə,aptek çobanyastığı,ambroziyayabənzər disfaniya,gəvənvəsürünən kəklikotudur.
Munzur Vadisi Milli Parkındakı təbii mühit vəhşi heyvanlar üçün uyğun yaşayış sahəsi təklif edir. Munzur çayı və M'rcan çayında yaşayan bir neçəalabalıqcinsi,bezoar keçisininiki alt növü:qarapaçavəCapra aegagrus aegagrusvə ov quşu olanXəzər ularımilli parkın endemik faunasına nümunədir.
Munzur çayı vadisində müxtəlif ov heyvanlarının qorunması və yetişdirilməsi üçün sahə mövcuddur
Park və ətrafı yemək və ya idman üçün ovlanan ov heyvanları ilə zəngindir. Munzur vadisində yaşayan ən əhəmiyyətli vəhşi heyvanlar arasındacanavar,tülkü,dələ,qonur ayı,çöl pişiyi,adi vaşaq,susamuru,porsuq,bezoar keçisi,sincab,dovşanvəçöldonuzuvar.
Qaya sığınacaqlarında yaşayan qonur ayı Munzur vadisindəki vəhşi həyatın ən vacib iriməməlilərindənbiridir. Bölgənin digər iri məməliləri meşələrin içindəki qayalıq yerlərdə məskunlaşan vaşaq, çöl donuzu və boz canavardır.
Park kifayət qədər quş cinsinə sahibdir. Bölgədə rast gəlinən gündüzyırtıcı quşlarınaqartal, kərkəs,qızılquş,adi sar, şahin,çalağanvə nadir bir növ olanberqutdaxildir.Yapalaq,bayquşvəyarasaərazidə geniş yayılmışgecə növləridir.
Digər quş cinslərinəboz kəklik,dovdaq,bəzgək,durna,adi bildirçin,meşəcüllütü,qurqur,alabaxta,çöl göyərçinivə bəzi ördək növləri və nadir hallarda rast gəlinən qaz daxildir.
Milli parkda tez-tez rast gəlinən təhlükə altında olan quş növləriqara leylək,toğlugötürənqartal,leşcil ağ kərkəs,ağbaş kərkəs,Xəzər uları,ilanyeyən,berqut,çöl sarı,məzar qartalı,cırtdan qartalça,Prunella ocularis,Prunella collaris,Tichodroma muraria,Pyrrhocorax graculusvəalp hörücüsüdür.
Milli parkın axınlarında mövcud olan çox sayda alabalıq bölgə üçün əhəmiyyətli biriqtisadi dəyəryaradır.Əvvəllər vadidəkumjada yaşamışdır.
Bölgədəki sərt iqlim səbəbindən milli parkı ziyarət etmək üçün ən yaxşı vaxt 15 iyun — 27 avqust arasındakı dövrdür.Park düşərgə, piknik, balıqçılıq və gəzinti kimi fəaliyyətlərə əlavə olaraqraftinqvəalpinizmdə daxil olmaqla müxtəlif açıq və su idman növləri üçün imkanlar təklif edir.
Munzur Vadisi Milli Parkının girişinə Tuncəlinin şəhər mərkəzindən, Munzur çayı boyunca Ovacıka gedən asfalt yolla çatmaq olar. Hər iki şəhərin İstanbul vəAnkarabeynəlxalq hava limanlarına daxili uçuşları olan hava limanı var.
1985-ci ildə Dövlət Su İşləri (DSİ) Mərcan çayı üzərində hidroelektrik stansiyayay sahibbəndininşasına başladı. Bənd 2003-cü ildə istismara verildi və 20MVtenerji istehsal etdi. 2008-ci ildə elektrik stansiyası özəlləşdirildi və 30 illik müddətəZorlu Holdinqtərəfindən satın alındı. Əməliyyatdan bir müddət sonra aparılmış istintaq bəndin milli parkın sərhədləri daxilində inşa edildiyini göstərmişdir.
Türkiyədəki meşələrin və milli parkların qorunmasına dair qanunlara görə, bu kimi bölgələrdə bəndlərin tikilməsi qanunsuz bir əməldir.
Ümumdünya Təbəti Mühafizə Fondudavam edən layihələr nəticəsində təhlükə altında qalacaq milli parkın bənzərsizekosisteminindaha çox qorunmasına çağırmışdır.