Türkofobiya

Türkofobiya(alm.Türkenphobie‎,ing.Turkophobia,rus.Tюркофобия,türk.Türkofobi; "türk" vəq.yun.φόβος– "qorxu" sözlərindən) və yaAnti-türkçülük(alm.Türkenfeindlichkeit‎,ing.Anti-Turkism,rus.Антитюркизм,türk.Türk düşmanlığı;q.yun.ἀντι– "qarşı" və "türk" sözlərindən) —türkdilli xalqlara, onların mədəniyyətinə vətarixi irsinəqarşı düşmənlik, nifrət,ayrı-seçkilikvə ya qərəz hisslərini və ifadələrini təsvir etmək üçün istifadə edilən termin, etnofobiyanın istiqaməti.Bunun əksitürkpərəstlikdir.
Türkofobiya həmişə türkdilli xalqlara yox,Balkan yarımadasındayaşayanmüsəlmanlara, xüsusən dəboşnaklar,albanlar,pomaklarvətobeşlərə, eləcə də türk diasporuna istiqamətləndirilir.Həmçinin, indiki dövrdə türkdilli xalqların nümayəndələriYunanıstan,Almaniya,Belçika,Bolqarıstan,Çin,Polşa,Ermənistan,ABŞ,İsveç,Danimarka,Fransa,Avstriya,İranvəRusiyakimi ölkələrdə irqçi hücumlara məruz qalırlar.
İslamofoblarıntürklərihədəfləməsinin səbəbiTürkiyə PrezidentiRəcəb Tayyib Ərdoğanınislamçısiyasətidir.Türkofobların əhəmiyyətli hissəsixristiandırvəxristian milliyətçiliyifəlsəfəsini təqib edir. TürkofoblarTürkiyəniAvropaölkəsi hesab etmir,İstanbulşəhərinin (tarixənKonstantinopol;yun.Κωνσταντινούπολις,translit.Konstantinoupolis.lat.Cōnstantīnopolis) "gerçək sahibləri olan xristianlarageri qaytarılması"nı arzulayırlar.
Digər tərəfdən, türkofobiyatürk milliyətçilər(türkçülükvə yaturançılığıntərəfkeşləri) vəapologetlərtərəfindən türkdilli xalqların tənqidinə qarşıpropaqandakimi istifadə edilir.
Türkofobiyanın kökləriHunlarınAvropayagəlməsinə təsadüf edir.Hunların etnik zəmini tarixşünaslar arasında mübahisəli bir mövzu olmasına baxmayaraq, əksəriyyət onlarıntürkmənşəli olduğuna inanırvə onların gəlişi avropalılarda böyük qorxuya səbəb olmuşdur.Atillaavropalılar tərəfindən "Tanrının qırmancı" (lat.Flagellum Dei) adlandırılmışdır.
Türkofobiya daha sonrakı əsrlərdə də yaranmışdır.Böyük Səlcuq imperiyasınınAnadoluyadaxil olması vəBizans imperiyasınıntənəzzül vəziyyətiRoma papasıII Urbanınbütünxristiandünyasının türklərə qarşı bir müharibəyə qoşulmasına, yəniBirinci səlib yürüşünəsəbəb olmuşdur.
XV əsrdəOsmanlı imperiyasınınyüksəlişiAvropadatəşvişə səbəb olmuşdur.Konstantinopol şəhərinin fəthivəOsmanlının Avropadakı müharibələritürkofobiyanın populyarlaşmasına gətirib çıxarmışdır. XV əsrin ortalarında Avropanın müxtəlif yerlərində Osmanlı imperiyasının məğlub edilməsi sadəcə tanrının köməyi ilə gerçəkləşə biləcəyi ideyasını yaymaq üçün"Missa contra Turcos" (azərb.Türklərə qarşı kütlələr‎) adlı kütləvi yığınacaqlar təşkil olunurdu.Vyanayepiskopuİohann Fabertürklər barədəki fikirlərini belə qələmə vermişdir:
Osmanlı imperiyası qərbdəki torpaqlarını artırmasıylaQərbi Avropadövlətləri türklərlə tez-tez hərbi münaqişələrə yoluxurdular.Venesiyailə gerçəkləşənKipr müharibəsininbir nəticəsi olaraq,Osmanlı imperiyasıKipr adasınıfəth etmişdir.Famaqustaşəhərinə daxil olduqdan sonra Osmanlı ordusu şəhərin 20 minlik əhalisinə kütləvi şəkildə bir qırğın törətmişdir.Bu hadisə türklərin Avropadakı ad-sanına çox mənfi bir təsir göstərmişdir.
XVI əsrdə Avropada türklərlə əlaqədar təqribən 2.500-ə yaxın publikasiyanəşr edilmişdir. Bu publikasiyalar "qana susamış türk" imicini yaymağa çalışırdılar. 1480-ci ildən 1610-cu ilə qədər türklərin Avropaya olan təhdidi barədə 5.000-dən çox kitab nəşr edilmişdir.
Bu dövrdə Osmanlı imperiyasıBalkan yarımadasınahücum etmiş,Vyana şəhərini mühasirəyəalmışdı. Bu hadisə Avropada, xüsusən dəAlmaniyadakütləvi qorxuya səbəb olmuşdur.Almaniyadaxristian reformasiyasınınbaşçısı,Almaniya protestantlığının(lüteranlıq) banisiMartin Lüterbu vəziyyətdən istifadə edərək türklərin "Katolik kilsəsininürəyi –Romaşəhərindəkiantixristlərləbirlikdə son günlərdə vəvəhydəməhv olacaqiblisinnökərləri" olduğunu irəli sürmüşdür.O həmçinin, türklərin "qırmızı yəhudilər" olduğunu iddia etmişdi. Buna əsas olaraq, o, türklərdə vəyəhudilərdəedilənkişi sünnəti, eləcə də digər adət-ənənələri göstərmişdir.Qırmızımetaforası türklərin daim müharibədə olan, qana susamış bir millət olması iddiası ilə bağlamışdır.Martin Lüter Osmanlı imperiyasının Avropada əldə etdiyi müvəffəqiyyətintanrınınbir cəzası olduğunu bəyan etmişdir.
1518-ci ildə o, 95 tezisini açıqlayarkən tanrının müharibə, xəstəlik və zəlzələ gətirdiyi kimi türkləri də xristianları cəzalandırmaq üçün göndərdiyini iddia etmişdir. O və onun pərəstişkarlarıOsmanlı–Habsburq müharibələrini"Məsihvə antixrist arasında" və ya "tanrı və iblis" arasındakı müharibə olduğunu hesab edirdilər.
O dövrün bəzi ilahiyyatçılarının dediyinə görə, türk sözü "Torquere" (azərb.İşgəncə‎) sözündən törəmişdir.
Bu neqativ imicin Avropa xalqı arasında yayılmasında "Canavar-türk" hekayələrinin də böyük rolu olmuşdur. Canavar-türkün bircanavarınbaşına və quyruğuna malik olduğuna, ancaq insanabənzər adamyeyən bir məxluq olduğuna inanılırdı. Türklərin təsvir edilməsində hərbi güc və qəddarlıq amillərindən tez-tez istifadə edilirdi.
Bəzişərqşünaslarınfikrinə görə, XVII–XVIII əslərin türk adət-ənənələrinə və xalqlarına neqativ yanaşan mənbələri türklərin "qeyri-dəqiq, lakin qəbul edilmiş"bir imicinin yaradaraq "Maarifçilik dövrününtəbiət və hökumət ilə bağlı arqumentlərinə ideoloji bir silah kimi xidmət göstərmişdir".Buna baxmayaraq, bəzi müasir mənbələrOsmanlı imperiyasınınözündən asılı saldığı torpaqlardaxristianlaraqəddarcasına davrandığını irəli sürür. Bu davranışlar arasında bir xristian ailəsinin ən azı bir uşağınınYeniçərilərəqoşulması məcburiyyəti də var. Digər mənbələr təcavüz, məcburi dini dəyişmə, işgəncə, kütləvi qırğınlar və soyqırımlardan bəhs edir.
İsveçdətürklər xristianlığın əzəli düşmənləri hesab edilirdilər. Şəhər kahiniYönşöpinqliErland Driselininyazdığı "Luna Turcica eller Turkeske måne, anwissjandes lika som uti en spegel det mahometiske vanskelige regementet, fördelter uti fyra qvarter eller böcker" (Dörd kvartetə və ya kitaba bölünmüş təhlükəli Məhəmməd hakimiyyətini güzgü kimi göstərən türk ayparası) 1694-cü ildə nəşr olunmuşdur. İsveçli ruhanilər nitqlərində türklərin qəddarlığı və qana susamışlığı, onların fəth etdiyi əraziləri necə qarət və məhv etdiyi barədə moizə edirdilər. 1795-ci ildə İsveçdə nəşr olunan bir məktəbli kitabındaİslamdini "fırıldaqçıMəhəmmədinuydurduğu, türklərin bu günə kimi qlobal bir şəkildə inandığı saxta din" kimi təsvir edilmişdir.
Voltervə dövrün digər avropalı yazıçıları türkləri Avropanın irsini məhv edən müstəbidlər olaraq təsvir etmişdilər.Eduard Səidmüəllifi olduğu "Şərqşünaslıq" kitabında yazmışdır:
Osmanlı imperiyasınındaxilində belə "türk" sözüKiçik Asiyadayaşayan bisavadyörükkəndlilərinə xitab etmək üçün istifadə olunurdu. Osmanlı imperiyasına daxil olan ərazilərdə istifadə olunan "Etrak-i bi-idrak" yanıltmacının mənası "cahil türk"dür vəUqtul əl-Türkə vələvkanə əbak.
1960-cı illərdən əvvəlTürkiyəninemiqrasiya dərəcəsi az idi.Buna baxmayaraq, 1961-ci ildə yeni konstitusiyanın qəbul edilməsindən sonra Türkiyə vətəndaşları xaricə köçməyə başladılar.Tədricən türklər bəzi qərb ölkələrində "əsas etnik azlıq" oldular,ancaq əvvəldən onlar ayrı-seçkiliyə məruz qalırdılar. Bəzi vaxtlarda ölkələrdə qəbul edilən immiqrantlara xoş qanunlar sadəcə türkiyəli işçiləri istisna idi.
Bəzi Avropa dillərində "türk" sözü "barbar" və "kafir" sözləriylə bənzər məna əldə edib.Həmçinin, bu söz təhqiredici formada da istifadə edilir.Nəticədə, bu sözABŞ-də da bəzi neqativ mənalar kəsb edir.
Ermənistanvəermənilərintürklərləolan münasibətlərinin qədim bir tarixi var. XVIII əsrdə ermənilərinİrandan,Türkiyədənvə digər ərazilərdənplanlı sürətdə Cənubi Qafqaza köçürülməsiyləonlarazərbaycanlılarlaqarşılıqlı əlaqəyə girdilər. 1828-ci ildə imzalananTürkmənçay müqaviləsininnəticəsi olaraq, 40 minə yaxın erməni Azərbaycanın müxtəlif ərazilərində məskunlaşdırıldı.1829-cu ildə bağlananƏdirnə sülhününşərtlərinə görə, Osmanlı İmperiyası ərazilərində yaşayan 90 minə yaxın erməni də Azərbaycanda yerləşdirildi.
Hal-hazırda ermənilərinTürkiyə türklərivəAzərbaycan türkləriilə olan münasibətləri gərgin vəziyyətdədir.Ermənilərin Türkiyə ilə olan münasibətləriErməni soyqırımı, Azərbaycan ilə olan münasibətləri isəQarabağ münaqişəsinəgörə gərginləşib. Bu mübahisələrin təməli XX əsrin əvvəllərində qoyulub. 2007-ci ildə keçirilən bir sorğuda ermənilərin 78%-i Türkiyəni bir təhdid olaraq gördükləri aşkar olunub.
1905-ci ildəAzərbaycanınmüxtəlif ərazilərində türkofob hücumlar, qırğınlar gerçəkləşir. Fevral ayında erməni terror təşkilatlarıBakı, İrəvan, Zəngəzur, Qarabağ, Naxçıvan və digər yerlərdəazərbaycanlılaraqarşı kütləvi qırğınlara başlayırlar, 50 min nəfərdən artıq azərbaycanlı qətlə yetirilir. Dekabr ayının 26-daUmudlukəndinin 500 nəfərlik sakini Avram Hampanın dəstəsi tərəfindən qətlə yetirilirlər.
1918-ci ildə daha böyükhəcmli hücumlar gerçəkləşir.İrəvan quberniyasının4 mahalında 199 Azərbaycan kəndi dağıdılır, 135 min nəfər azərbaycanlı evlərindən qovulur. Martın 17-dəUrmiyaşəhərində erməni terrorçuları 10 min nəfərdən artıq azərbaycanlını qətlə yetirirlər. Həmin tarixdən başlayaraq bir ay ərzində Urmiya,Salmas,Xoy,Maku,Şərəfxanvə digər yerlərdə 100 mindən artıq adam öldürülür. Martın 18-dəŞamaxı qəzasının53 kəndində ermənilər 8 min azərbaycanlını qətlə yetirirlər. Həmin ayın sonuna qədər öldürülənlərin sayı 12 min nəfərə çatdırılır. Mart ayından aprelə kimiBakışəhərində ermənilər tərəfindən 18 min azərbaycanlı qətlə yetirilir. May ayındaQuba qəzasında122 kənd dağıdılır, 2800 nəfər azərbaycanlı öldürülür. 1918-ci ilin yay və payız aylarındaZəngəzur qəzasında115 azərbaycanlı kəndi ermənilər tərəfindən dağıdılır, 7729 azərbaycanlı öldürülür.
Birinci Dünya müharibəsizamanı erməni partiyaları olanDaşnaksütun,ArmenakanvəHnçakpartiyaları erməni gerilla döyüşçüləri iləOsmanlı imperiyasındayaşayantürk-müsəlman əhaliyə qarşı soyqırımtörədmişdir. Əlavə olaraq, onlarRusiya İmperator Ordusununermənilərdən təşkil olunmuş hərbi vahidlərinə dəstək olmuşdular. "The New York Times" qəzetinin 14 noyabr 1922-ci il tarixli buraxılışında, müharibə zamanı 200.000-dən çox erməninin Osmanlı imperiyasına qarşı vuruşduğunu bildirir.Bu dövrdə üsyanlar nəticəsində etnik türklər və ermənilər arasında Şərqi Anadoluda və Qafqazda çıxan qarıdurmalarda 1.200.000-dən çox Azərbaycan və Anadolu türkü məcburi köçkün olmuşdur. Qafqazdan Anadoluya gələn təqribən 1.000.000 azərbaycanlıdan 130.000-i həlak olmuşdur. Erməni quldur dəstələri tərəfindən 2.500.000–3.000.000 türk öldürülmüşdür.
SSRİ-ninCənubi Qafqazıişğal etməsilə türkofob hadisələr davam edir. 1920-ci ilin dekabr ayının 1-də Zəngəzur mahalının böyük hissəsiMoskvarəhbərliyinin qərarı iləErmənistan SSR-ə verilir. 1923-cü ilin iyul ayının 7-də Moskva rəhbərliyinin qərarı iləDağlıq Qarabağamuxtar vilayət statusuverilir.Sentyabr ayındaXankəndişəhərinin adı türkofob səbəblərə görə azərbaycanlıları kütləvi şəkildə qətlə yetirmişStepan Şaumyanınşərəfinə "Stepanakert" olaraq dəyişdirilir.
1920-ci ildən 1922-ci ilə qədərBahəddin Şakir,Behbud xan Cavanşir,Camal Əzmi,Cəmal paşa,Fətəli xan Xoyski,Həsən bəy Ağayev,Səid Həlim PaşavəTələt Paşa"Nemezis" əməliyyatıçərçivəsində sui-qəsdə uğrayıb.
1948-ci ildən 1953-cü ilə qədərErmənistan SSR-də yaşayanazərbaycanlıların deportasiyasıgerçəkləşmişdir. Azərbaycanlıların indiki Ermənistan ərazisindəki yaşadıqları yaşayış məntəqələrindən köçürülməsi haqqındaSSRİ Nazirlər Sovetinin23 dekabr 1947-ci il tarixli qərarı ilə yerinə yetirilmişdir. Həmin qərarla Ermənistanın 22 rayonundan 100 min azərbaycanlının köçürülməsi nəzərdə tutulmuşdusa da, əslində, qərar zorakı üsullarla həyata keçirilmiş, 24 rayondan vəİrəvanşəhərindən 150 minə yaxın artıq azərbaycanlı deportasiya edilmişdir.
Azərbaycanlılar ilə ermənilər arasındakı gərgin vəziyyət 1988-ci ildə yenidən güclənməyə başlanmışdı. 1988-ci il 13 fevralında ermənilərXankəndişəhərində Vilayət partiya komitəsinin binası qarşısında ilk mitinqi keçirirlər. 400-ə qədər adamın iştirak etdiyi mitinqə "Krunk" terrorçu təşkilatının sədri Arkadi Manuçarov rəhbərlik edirdi. Fevralın 19-daİrəvanşəhərində türkofob xarakterli mitinq keçirilir. Mitinqdə "Ermənistanı türklərdən təmizləməli" və "Ermənistanda ancaq ermənilər yaşamalıdır" tələbləri irəli sürümüşdür.Fevralın 20-də ermənilər Xankəndi şəhərində Vilayət partiya komitəsinin binası qarşısında 3 min nəfərin iştirak etdiyi növbəti mitinqlərini keçirirlər. Fevralın 22-dən başlayaraqQarabağdayaşayan etnik azərbaycanlılara türkofobiyaya əsaslanan hücumlar törədilir. 22 fevral tarixindəƏsgəranqəsəbəsində azərbaycanlıların dinc yürüşü erməni silahlı dəstələri tərəfindən ağır atəşə məruz qalır və 2 nəfər öldürülür, 19 nəfər isə yaralanır. Sentyabr ayında Xankəndi şəhərində azərbaycanlılar yaşayan evlər yandırılır, insanlar döyülür vəŞuşaşəhərinə göndərilir. Oktyabrın 4-də Xankəndi vəXocalışəhərlərində azərbaycanlılara basqınlar edilir, onlar döyülür və köçüb getmələri tələb olunur. Noyabrın 24-dəQubadlı rayonununbir çox kəndinə basqınlar edilir,Eyvazlı kənditamamilə yandırılır. Noyabrın sonunda Vartan kəndində 12 azərbaycanlı diri-diri yandırılır və ErmənistanınQuqark rayonunda70 nəfər azərbaycanlı qətlə yetirilir.
1988-ci ilin dekabr ayının 8-dəErmənistandaSpitak zəlzələsindənzərər çəkənlərə yardım məqsədilə Azərbaycandan 80 peşəkar xilasedici, mexanikləşdirilmiş dəstə Spitaka yola düşür. Onlar bir neçə gün ərzində 63 nəfəri xilas edirlər. 1988-ci il dekabrın 10-da zəlzələ ilə əlaqədar olaraqYuqoslaviyadandöndərilən təyyarəBelqrad-Ankara-İrəvanmarşurutu ilə Ermənistana uçur. Ankaradan uçduğu üçün ermənilər onuTürkiyətəyyarəsi hesab edərək qəzaya uğradırlar. Təyyarənin 6 nəfərlik şəxsi heyəti həlak olur.Dekabrın 28-də Ermənistandan 250 mindən çoxazərbaycanlının deportasiya edilməsiəsasən başa çatdırılır.
Növbəti il vəziyyət daha da gərginləşməyə başlayır. İyulun 6-da Xankəndi şəhəri yaxınlığındakı azərbaycanlılar yaşayanKərkicahanqəsəbəsi yandırılır. Sentyabrın 16-da ermənilərTiflis-Bakımarşrutu ilə gedən avtobusu partladırlar, 5 nəfər ölür, 25 nəfər yaralanır. Sentyabrın 21-dəXankəndişəhərində yaşayan azərbaycanlılar döyülərək şəhərdən qovulurlar. Oktyabrın 7-də erməni terrorçularıŞuşaşəhəriniAğdamyolu ilə bağlayan Xəlfəliçay üzərindəki körpü partladırlar. Cinayəti törətmiş Artur Amramyan həbs olunmuş və 1992-ci ilin aprel ayının 29-da 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.
1990-cı ildəQara Yanvarqırğınının baş verməsi isə vəziyyət son dərəcəyə çatır. Yanvarın 12-də ermənilərdən ibarət 500 nəfərlik silahlı dəstəQuşçu kəndinəgələrək, kəndi dağıdır, onlarla dinc sakini öldürürlər.Yanvarın 18-dəErmənistan Silahlı QüvvələritərəfindənNaxçıvan Muxtar RespublikasınınKərkikəndi işğal edilir.Fevralın 18-də erməni terrorçuları Şuşa-Bakı marşrutu ilə irəliləyən avtobusu partladırlar, 13 nəfər yaralanır. İyulun 11-dəTərtərdənKəlbəcərəgedən maşın karvanına ermənilər silahlı hücum edirlər. Bu hadisə nəticəsində 14 nəfər həlak olur, 35 nəfər yaralanır.Avqustun 20-də erməni hərbi dəstələriBağanis Ayrımkəndini işğal edirlər və 5 nəfər kənd sakinini öz evlərində diri-diri yandırırlar.
1991-ci ilin noyabr ayının 20-dəXocavənd rayonununQarakənd kəndininyaxınlığında,Ağdam rayonununMərzilikəndi ərazisində erməni hərbi dəstələriAzərbaycan hərbi helikopterini vururlar. Qəza nəticəsində 22 nəfər həlak olmuşdu.Dekabrın 29-uKərkicahan işğal edilirvə 34 nəfər azərbaycanlı qətlə yetirilir.
1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecəErmənistan Silahlı QüvvələritərəfindənRusiyanın366-cı motoatıcı alayınıniştirakı iləXocalışəhərini işğal edərkən,etnik azərbaycanlılara qarşı soyqırımtörədmişdir. Xocalı Ermənistan dəstələri tərəfindən zəbt olunduqdan sonra orada qalan mülki əhali deportasiya olundu. Girovların saxlanma şəraiti kəskin dərəcədə qeyri-qənaətbəxş olmuş, Xocalının saxlanılan sakinlərinə qarşı zorakılıq tətbiq edilmişdir. Xocalı sakinləri qanunsuz olaraq mülkiyyətlərindən məhrum edildi, onların əmlakıXankəndişəhərində və ətraf məntəqələrdə məskunlaşan şəxslər tərəfindən mənimsənildi.Xocalı soyqırımı nəticəsində 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i qoca və qarı olmaqla, 613 Xocalı sakini qətlə yetirilib, 8 ailə tamamilə məhv edilib, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq valideynlərindən birini itirib.Ermənilərin hücumu nəticəsində 76-sı uşaq olmaqla, 487 nəfər yaralanıb. 1.275 nəfər əsir götürülüb. Əsir götürülənlərdən 150 nəfərinin, o cümlədən 68 qadın və 26 uşağın taleyi bu günədək məlum deyil.
1988–1994-cü illərdə gerçəkləşənhərbi münaqişədə30,000 azərbaycanlı hərbçi,763 azərbaycanlı mülki şəxshəlak olmuşdur.
İrqçilik və Dözülməzliyə qarşı Avropa Komissiyasının2015-ci ildə hazırladığı raporta əsasən, dini azlıqlara dözülməzlik və yüksələn gərginlik, eləcə də mənfur fikirlərin səsləndirilməsi və demoqrafik azlıqlara qarşı zorakılıqGürcüstandaciddi bir problemdir.Gürcüstan Konstitusiyasınındin azadlığını təmin etməsinə baxmayaraq, ümumi vəziyyətgürcülərinmilli vəortodoksidentiklikliyi ilə səciyyələndirilir. Dini azlıqlar gürcü cəmiyyəti üçün adətən yad və potensial olaraq təhlükəli hesab edilir. Buna ən böyük dini azlıqlarınqonşu ölkələrdənolmaları da böyük təsir göstərir.Acarıstandayaşayansünni müsəlmanlardaha çoxTürkiyə türkləri,Kvemo-Kartlidəyaşayanşiə müsəlmanlarisəazərbaycanlılarilə əlaqələndirilir. Gürcülərin bu dini azlıqların qonşu ölkələrlə əlaqələrinin olmasını güman etməsi, radikal milliyətçi gürcülərin onların Gürcüstan dövlətinə qarşı layəqətsiz olmalarını düşünmələrinə səbəb olur.
GürcülərTürkiyədə yayılanYeni Osmanlıçılıqideologiyasına vətürk milliyətçiliyinə, eləcə dəOsmanlı imperiyasıdövründə Türkiyənin bir parçası olmuşBatumişəhərində təsirinə şübhə ilə baxır.
2019-cu ilin yanvar ayının 20-də –Qara Yanvarfaciəsinin 29-cu ildönümündəAxılkələk şəhərindəQarabağ müharibəsizamanıHoradiz,XocalıvəFüzulişəhərlərinə keçirilən basqınlarda iştirak etmiş,Xocalı soyqırımındaçoxlu azərbaycanlı mülki şəxsi qətlə yetirmiş erməni müharibə cinayətkarıMixail Avaqyanınbüstü yerləşdirilmişdir.
1878-ci ildən əvvəltürklərBolqarıstan əhalisininüçdə birini təşkil edirdi.1876-cı ildə əldə edilən statistik məlumatlara, əkin ərazilərinin təxminən 70%-nə türklər sahib idi. Bu statistik göstəricilər 1923–1949-cu illərdə geriləmişdir. Bu dövrdə təqribən 200.000-dən çox türkBolqarıstanıtərk edərəkTürkiyəyəköçmüşdür. 1949–1951-ci illərdə Bolqarıstan hökuməti ərazisində yaşayan 155.000 türkü deportasiya etmişdir.
1984-cü ildə Bolqarıstan hökuməti ölkədəki türklərin mədəni və etnik təsirini məhdudlaşdırmaq üçünbolqarlaşdırmasiyasəti yürütdü. Bu dövrdə təxminən 800.000-ə yaxın türkbolqaradlarını mənimsəməyə vadar edildi. Həmçinin, türklərəmüsəlmanmərasimlərində iştirak etmək,ictimai yerlərdətürk dilindədanışmaq və türk ənənəvi geyimləri geyinmək qadağa edilmişdi.Bu,İkinci Dünya müharibəsindənsonra gerçəkləşmiş ən böyük əhali köçünə səbəb olmuşdur. 1989-cu ilin iyun ayında Bolqarıstan–Türkiyə sərhədinin açılmasından sonra təqribən 350.000-dən çox türk Bolqarıstanı tərk edərək Türkiyəyə köçmüşdür.Todor Jivkovundevrilməsindən sonra 150.000-dən çox türk Bolqarıstana geri qayıtmışdır.
Keçmiş Bolqarıstan Baş NaziriBoyko Borisovtürkofob meyilliliyə sahib olmaqla günahlandırılmışdır.2009-cu ilin dekabr ayında o, milliyətçiHücum(Атака) partiyası tərəfindənBolqarıstan Milli Televiziyasındatürk dilindəki gündəlik xəbərlərin yayımlanmasının qadağa edilməsi barədə irəli sürülən referendumu dəstəkləmiş, ancaq daha sonra o bu mövqeyindən imtina etmişdir.O vaxtlarTürkiyənin Baş NaziriolanRəcəb Tayyib ƏrdoğanBolqarıstan Baş Nazirinə "Bolqarıstanda artan antitürk münasibətlərin artmasından narahat olduğunu dilə gətirmişdir".Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi də "Bolqarıstanda artan nifrət ritorikası artmasından narahat olduğunu dilə gətirmişdir".İvan Dikovun hazırladığı bir raporta əsasən, "türk dilindəki xəbər proqramlarına görə sadəcə Hücum partiyası yox, xeyli bolqar hiddətlənib".
2009-cu ildə Borisov türklərə vəqaraçılara"pis insan materialları" deyə müraciət etmişdir.Avropa Sosialistləri Partiyasınınvitze-prezidentiYan Marinus ViyersmaBorisovun "sağçıpopulizmilə ekstremizm arasındakı gözəgörünməz xətti keçdi"yini bildirib.
Konstantinopol şəhərinin fəth edilməsi,Devşirmeqanunu,Pont Yunan soyqırımı,İstanbul hadisələri,Kipr Sülh HərəkatıvəEgey mübahisəsikimi hadisələrYunanıstandatürkofobiyanın artmasına səbəb olmuşdur.
Osmanlı imperiyasınınXV əsrdə regionu işğal etməsindən sonratürklərYunanıstanın şimal-şərqində yerləşənQərbi Frakiyayaköçmüş vəorada məskunlaşmışdılar. 1922-ci ildə türklər Qərbi Frakiya əhalisinin 84%-ni təşkil edirdi. İndiki dövrdə bu ədəd 20%–40% arasında dəyişir. Buna səbəbYunanıstanhökumətinin türkofob siyasəti idi.
Türkiyə hökuməti tərəfindən irəli sürülən təxminlərə görə Qərbi Frakiyada təxminən 120.000-dən 130.000-ə qədər türk yaşayır.Buna baxmayaraq, Yunanıstan hökuməti ərazininmüsəlmanəhalisinin müxtəlif etnik və dini zəminə malik olduğunu iddia edir. Yunanıstan hökumətinə görə, Qərbi Frakiyada yaşayan müsəlmanların çoxupomaklar(slavyan) vəqaraçılardır, özünü etnik baxımdan türk olaraq görənsünni müsəlmanlarisə azlığı təşkil edirlər. Beləliklə, Yunanıstan hökumətiTürkiyənin"türk icması" olaraq dəyərləndirdiyi Qərbi Frakiyanın müsəlman əhalisinə "müsəlman yunanlar" olaraq müraciət edir və müəyyən bir türk etnik azlığını rəsmi şəkildə tanımır.Yunanıstan məhkəmələri həmin icmanın üzvlərini təsvir edən zaman "türk" sözündən istifadə edilməsini qadağan edib. 1987-ci ildəYunanıstan Ali Məhkəməsi1986-cı ildə qəbul edilmiş Qərbi Frakiya Türk Assosiasiyaları İttifaqının ləğv olunması qərarını təsdiqləmişdir. Məhkəmə irəli sürdü ki, "türk" sözü spesifik bir şəkildə Türkiyə vətandaşları ilə əlaqələndirilir və hansısa bir Yunanıstan vətəndaşını təsvir edən zaman istifadə edilməməlidir.
Osmanlı imperiyasınınXX əsrin əvvəllərində süquta uğramasından sonra regionda yaşayantürklərinçoxuTürkiyəyəköçməli oldular ki, onlara "Mühacir"lər deyilirdi. Türkiyəyə köçməyən türklər regionda qalıb ya yerli əhali ilə evlilik mərasimləri təşkil etdilər, ya da ki, ayrı-seçkilik və etnik təmizləmədən qaçınmaq üçün özləriniyuqoslavvə yaalbanolaraq qələmə verdilər.
Tarixən —Osmanlı imperiyasınınXIX əsrdə hərbi yürüşlər boyunca ərazidə yaşayan və türk olmayanmüsəlmanlar türk adlandırılmışdılar. Bu, dövrün ədəbiyyatında, xüsusən dəİvan MajuraniçvəII Pyotr Petroviçinəsərlərində tez-tez işlədilirdi. ƏsasıMaykl Sellstərəfindən qoyulan xristoslavyanizm dini ideologiyasına görə, "slavyanlar təbiət cəhətdənxristiandırlarvəxristianlıqdanhər hansı başqa bir dinə etiqad slavyan irqinə bir xəyanətdir".Bu ideologiyaya görə,xorvatvəserbmilliyətçiliyində olduğu kimi cənubi slavyan müsəlmanlar etnik baxımdan slavyan olaraq qiymətləndirilmirlər.İslamdininə etiqadlarından onlara "türk" deyə xitab edirlər.
Türklər "müasirAlmaniyadakıən əhəmiyyətli etnik azlıq qrupudur"və onlara qarşı ayrı-seçkilik, eləcə də zorakılığa tez-tez rast gəlinir.İctimai mühakimələrdə və populyar zarafatlarda türklər "mətbəx zövqlərində, geyimlərində, adlarında və hətta sağ qalmaq üslublarını təkmilləşdirmək bacarıqları baxımından mənasızcasına fərqli" olaraq təsvir olunurlar.
1990-cı ildən 1992-ci ilə qədər Almaniyadakıultrasağçı ekstremistlərtərəfindən törədilən zorakı əməllərin sayı kəskin şəkildə artmışdır.25 noyabr 1992-ci ildə üç türk sakinMöln şəhərindətörədilən bir terror aktında həyatını itirmişdir.29 may 1993-cü ildəZolingenşəhərində yaşayan bir türk ailəsinin evi yandırılmışdır. Bu, Almaniyanın 1945-ci ildən sonrakı tarixində baş vermiş ən böyükksenofobinsident idi. Almaniyada 23 il yaşamış beş türk bu hadisədə həyatını itirmiş,on dörd nəfər isə yaralanmışdı.Hadisə yerinə yaxın yaşayan şəxslər hadisəni törədənlərin "Nasist salamlaşması"nı səsləndirdiklərini bildiriblər.Almaniya əhalisinin əksəriyyəti bu hücum hadisəsini sərt şəkildə tənqid etmiş və qınamışdır.
2016-cı ilin aprel ayındaAlmaniyanınikinci dövlət kanalı olan "ZDF" telekanalında yayımlanan "Neo Magazin Royal" verilişində Yan Bömermann türkləri, eləcə dəTürkiyə PrezidentiRəcəb Tayyib Ərdoğantəhqir edilmişdir. Buna görə kəskin mənfi reaksiyalar alan "ZDF" verilişi çox keçmədən dayandırmışdır.
Qreq Nisin fikrinə görə, "türklər həm qəhvəyi dərili, həm dəmüsəlmanolduqlarından əksər mühafizəkar alman onlara vətəndaşlıq verilməsinə qarşıdır".
Türkiyə-Avropa Təhsil və Elmi Tədqiqatlar Vəqfinin (azərb.Türkiye-Avrupa Eğitim ve Bilimsel Araştırmalar Vakfı‎) 2018-ci ilin sentyabr ayında keçirdiyi sorğuya əsasən, Almaniyada yaşayan və əslən Türkiyədən olanların 77%-i türkofobiyadan şikayətlənir. Tədqiqat nəticəsində, Almaniyada yaşayan etnik türklərin əksəriyyəti ölkədə türkofobiyanınislamofobiyanıgeridə qoyduğunu və antitürkçülüyün kəskin şəkildə yüksəldiyini bildirib.
Kipr adası1960-cı ildə öz dövlət müstəqilliyini elan etmişdir.London–Sürix müqavilələrinəəsasən, dövlətKipr yunanlarıvəKipr türkləritərəfindən ədalətli bir şəkildə idarə olunacaqdı, lakin 1963-cü ilin dekabr ayında "Qanlı milad" adı ilə tanınan hadisələr nəticəsində Kipr türkləri hökumətdə qovulmuş, Kipr yunanları isə türklərə qarşı hərbi kampaniyaya başlamışdır.Bu, 11 il davam edən etnik münaqişəyə səbəb olmuşdur.
Münaqişə nəticəsində Kipr türkləri daha çox itki almışdır və 25.000 Kipr türküməcburi köçkünolmuşdur. Onlar təqribən on il, 1974-cü ildə gerçəkləşənKipr Sülh Hərəkatınaqədərqaçqınkimi yaşamağa vadar olmuşdular.1960-cı illərin axırlarında təqribən 60.000 Kipr türkü evlərini tərk etməyə məcbur edilmişdilər.Bu, Kipr türklərinin kütləvi şəkildə əsasənBöyük Britaniyaya, eləcə dəTürkiyə,ABŞ,KanadavəAvstraliyayaköçməsinə səbəb olmuşdur.
Niderland türkləri ölkədəki ən böyük ikinci etnik azlıqdır.Niderlandhökumətinin türklərə qarşı apardığı siyasətAlmaniyakimi digərAvropaölkələrindən daha tərəqqipərvər olmasına baxmayaraq,"Human Rights Watch" təşkilatı Niderlandın rəsmi qanunvericilik orqanlarını ölkədə yaşayan etnik türklərin hüquqlarını pozduğuna görə qınamışdır. 2008-ci ildəİrqçilik və Dözülməzliyə qarşı Avropa Komissiyasınınhazırladığı hesabata əsasən, Niderlanddakı "azlıq qruplarının üzvlərinə qarşı damğalamadan və ayrı-seçkilik"dən xüsusən türk azlığı təsirlənmişdir. Hesabatda yazılanlara görə, "Niderlandda inteqrallama və etnik azlıqlarla əlaqədar olan digər mövzular barədə aparılan siyasi və ictimai müzakirələrin tonu kəskin şəkildə korlanmışdır".
Avropa Komissiyasıtərəfindən dəstəklənən və beynəlxalq bir təşkilat olanİrqçiliyə qarşı Avropa Şəbəkəsininverdiyi məlumata görə, Niderlandda yaşayan bütün türklərin yarısı irqçiliyə əsaslanan ayrı-seçkiliyə məruz qalmışdır.Şəbəkə həmçinin bildirmişdir ki, ölkədəislamofobiyavəantisemitizmkəskin şəkildə artmışdır.İrqçilik və Ksenofobiya üzrə Avropa Nəzarət Mərkəzitərəfindən 2001-ci ildə hazırlanan hesabata əsasən,niderlandlılarınçoxu etnik azlıqlara qarşı neqativ düşüncələrə malikdir.Bu hesabatda niderlandlıların "etnik azlıq qrupları tərəfindən mədəni varlanma" yerinə "etnik azlıq qruplarının mədəni assimilyasiyası"nı dəstəklədiyini də bildirilmişdir.
Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqındaSSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı(abr.NKVD) vəQızıl Orduİkinci Dünya müharibəsindətürkdilli xalqlaraqarşı etnik təmizləmə siyasəti yürütmüşdür.1945-ci ilin iyun ayındaSSRİ Xarici İşlər NaziriVyaçeslav Molotoverməni milliyətçilərininirredentistərazi iddialarına əsaslanaraqTürkiyədənrespublikanın üç rayonunu –Qars,ƏrdəhanvəArtviniSSRİ-yə verməsini tələb etmişdir. Əlavə olaraq,Moskvaşəhərində yerləşən mərkəzi rəhbərlik ermənilərin Türkiyənin başqa rayonlarına olan ərazi iddialarını dəstəkləməyə hazırlaşırdı. SSRİ və Türkiyə arasında bir müharibənin gerçəkləşməsi gözlənilirdi. Buna görə dəİosif Stalinsovet hökumətinin bu qərarına qarşı çıxacaq etnik türklərideportasiya etmək qərarınıalmışdır.Bu kampaniya çox pis şəkildə sənədləşdirilmişdi, ancaq sovet mənbələrinə əsasən, təqribən 115.000 etnik türkMərkəzi Asiyaya, xüsusən dəÖzbəkistanadeportasiya edilmişdir.Buna baxmayaraq, deportasiya prosesinin ağır şərtlərinə görə deportasiya olanların çoxu yolda həyatını itirmişdir.
1989-cu ildətürklərvəözbəklərinarasında gerçəkləşənetnik qarşıdurmalarnəticəsində 103 nəfər həlak olmuş, 1.000-dən çox insan isə yaralanmışdır.Təqribən 700-ə yaxın ev məhv olmuş, 90.000-dən çoxAxısqa türküÖzbəkistandan qovulmuşdur.Türklərin çoxu bunu "ikinci deportasiya" hesab edir. Bu hadisələrdən sonra Özbəkistanda qalan Axısqa türkləri etnik ayrı-seçkiliyə məruz qaldıqlarını bildirirlər.
Türklərin bəziləri Axısqaya (indikiMesxeti) geri qayıtsalar da, onların evlərində məskunlaşmışermənilərvəgürcülərbuna qarşıdırlar. Buna əlavə olaraq, bəzi gürcülər Axısqa türklərinin "aid olduqları yerə" – Türkiyəyə qayıtmalı olduğunu bildiriblər.
Müasir dövrdəRusiyadayaşayan etnik türklər, əsasən dəKrasnodarşəhərində yaşayan Axısqa türkləriinsan hüquqlarıpozuntularına məruz qalırlar. Bu insan hüquqları pozuntularına vətəndaşlıqdan məhrumiyyət, eləcə də işə alınma və mülkə sahiblənməyə qoyulan qadağalar daxildir.2004-cü ildən bəri Rusiyada yaşayan Axısqa türkləriABŞ-yə qaçqın olaraq köçürlər. Onlar hələ dəGürcüstanatam repatriasiyadan məhrum edilirlər.
Bir çox qərb ölkəsində olan antitürkçülük hissi internetdə də təzahür olunur. Məsəlüçün, "Remove Kebab" və "Turkroach" terminləri internetdə türklərə, eləcə də türkdilli xalqlara qarşı istiqamətləndirilən təhqiredici sözlərdir.
"Remove Kebab" Yuqoslaviya müharibələri zamanı serb milliyətçiləri tərəfindən hazırlanan bir propaqanda musiqi videosudur. Bu mahnı eyniadlı bir internet-memin yaranmasına səbəb olmuşdur.Mahnı həmçinin, "Karaciç, serblərinə öndərlik et" (serb.Караџићу, води Србе своје/Karadžiću, vodi Srbe svoje,translit.Karaciçu, vodi Srbe svoye)və "Tanrı serbdir və o, bizi müdafiə edəcək" (serb.Бог је Србин и он ће нас чувати/Bog je Srbin i on će nas čuvati,translit.Boq ye Srbin i on se nas çuvati), eləcə də "Serbiya güclüdür" (ing.Serbia Strong) adlanır.
"Turkroach" sözü ingilis dilindəki iki sözün – "Turk" və "Cockroach" (azərb.Tarakan‎) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib,Türkiyəvətəndaşlarını tarakanlara bənzədən təhqiredici bir sözdür. ƏsasənBöyük Britaniya,Yeni ZelandiyavəAvstraliyakimi ingilisdilli ölkələrdə istifadə olunur.
Bir çox ölkədə türkdilli xalqlar ilə əlaqədar irqçi ifadə və məsəllər mövcuddur.