Plantar əzələ

Plantar əzələ—  arxa baldır əzələsi.
İncə əzələli qarın və uzun nazikvətərdənibarətdir.Axilles vətəriqədər qalın olmasa da, plantarvətər(uzunluğu 30-45 sm (12-18düym) arasındadır) insan bədənindəki ən uzun vətərdir. Vətər istisna olmaqla, plantar əzələ təxminən 5-10 sm (2.0-3.9 düym) uzunluğundadır və əhalinin 8-12% -ində yoxdur.
Baldırın ikibaşlı əzələsivə soleus əzələləri ilə birlikdə ayağın arxa hissəsindəki plantar bükmələrdən biridir. İnsan əcdadları ağaca dırmaşmaqdan dik yeriməyə keçdikdə plantar əzələnin əhəmiyyətsiz bir əzələyə çevrildiyi düşünülür və anatomik cəhətdən müasir insanlarda o, ilk növbədəbaldırın ikibaşlı əzələsivasitəsilə hərəkət edir.
Plantar əzələsibud sümüyününlateral suprakondilar silsiləsinin aşağı hissəsi,baldırın ikibaşlı əzələsininyan hissəsinin mənşəyindən bir qədər yuxarı hissədə olur.
O,dizoynağınınarxasından inferomedial istiqamətdə keçir və distal olaraq Axilles vətərinə yapışaraq vətəri olur. Bəzəndaban sümüyünününorta hissəsinə ayrıca bağlanır.
Plantar əzələoma kələfindəkioturaq sinirinbir qolu olanqamış siniritərəfindən innervasiya olunur. Büzülmə üçün siqnalbeyninalın payındapre-mərkəzi girus (ilkin motor korteksi) ilə başlayır. Üst motorneyronlarıstimullaşdırılır və daxili kapsul vasitəsiləkortikospinal yolabir siqnal göndərir.
Yanalkortikospinal yolunkəsişməsi medulyar piramidalarda baş verir, sonralifləronurğa beynininəks tərəfində aşağıya doğru davam edir. Yuxarı motor neyronları sakral pleksusda onurğa beyninin ön buynuzunda aşağı motor neyronları iləsinapsedir (L4, L5, S1-4 onurğa sinirlərinin ön budaqlarından əmələ gəlir).
Aşağı motorneyronlarınınliflərioturaq siniriboyunca davam edir və sonraqamış sinirivəümumi incik sinirlərəayrılır. Qamış siniri diz oynağında medial olaraq keçir. Qamış siniri hərəkət potensialı aldıqdaplantaris əzələsidaralır, ayağın və dizin zəif plantar əyilməsini təmin edir.
Əzələ çəp dizaltı bağdan yarana bilər.Baldırın ikibaşlı əzələsininbaşı ilə əlaqə və əzələnindiz qapağıilə lifli genişlənməsi qeyri-adi deyil.
Plantar əzələ zəif plantar ayaq biləyi birləşməsini və diz oynağını bükür. Plantar əzələ ayağın mövqeyi ilə bağlı mərkəzi sinir sisteminə proprioseptivməlumat göndərə bilər. Proprioseptiv reseptorların aşağı ətraflərın qeyri-adi yüksək sıxlığı bu fikri dəstəkləyir.
Plantar əzələnin motor funksiyası o qədər minimaldır ki, onun uzun vətərini kiçik funksional defisitlə başqa yerdə bərpa etmək üçün asanlıqla çıxarmaq olar. Çox vaxt tibb tələbələri tərəfindən sinir ilə səhv salınır (və buna görə də "birinci kursun siniri" adlandırılır). Bu əzələ digərprimatlarüçün ayaq tutmaq üçün faydalı olmuşdur.
Adətən plantar əzələ ilə əlaqəli ümumi bir zədə tennis ayağı adlanan bir vəziyyətdir. Baldır ağrısı plantar əzələnin yırtığı ilə izah oluna bilsə də, son ultrasəs tədqiqatları tennis ayağının daha çoxeninə zolaqlı əzələyırtıqlardan qaynaqlandığını göstərdi.
Bir klinik tədqiqatda tennis ayağı diaqnozu qoyulmuş 141 xəstədən 94-də (66,7%) qismən qastroknemius yırtığı, yalnız 2 xəstədə (1,4%) isə plantar vətər yırtığı olmuşdur.
Müəyyən istiqamətdə sürətli ayaq hərəkəti tələb edəntennis,basketbolvəfutbolkimiidmanlardaqaçmaq, tullanmaq və ya bir ayağı itələmək nəticəsində zədə baş verə bilər. İzolyasiya edilmiş plantaris əzələlərinin gərginliyi nadir hallarda olur və yırtıqlar adətən alt ayağın arxa hissəsindəki digər əzələlərin zədələnməsi ilə birlikdə baş verir.Plantar yırtığının simptomları arasında fiziki fəaliyyət zamanı nahiyədə eşidilən səs, şişlik, ayağın arxasındakı ağrı və daimi ağrılar ola bilər. Ayaq biləyinin əyilməsi də ağrılı ola bilər.