Republikang Bayan ng Polonya

AngRepublikang Bayan ng Polonyaayestadong sosyalistana umiral saGitnang Europamula 1947 hanggang 1989. Hinangganan nito angDagat Baltikosa hilaga,Unyong Sobyetikosa silangan,Tsekoslobakyasa timog, atSilangang Alemanyasa kanluran. Sumaklaw ito ng lawak na 312,685 kmat tinahanan ng halos 38 milyong mamamayan. Naging estadong satelite ito ng USSR bilang kasapi ng mas malakingSilangang Bloke. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ayVarsovia.
Sa pagtatapos ngIkalawang Digmaang Pandaigdig, itinulak ngHukbong Pulaang mga tropa ngAlemanyang Nazimula sa okupadong Polonya. Noong Pebrero 1945, inatasan ngKumperensiya sa Yaltaang pagbuo ng pansamantalang pamahalaan sa Polonya mula sa isang kompromisong koalisyon hanggang maganap ang mga posgerang halalan. Binalewala niIosif Stalinang Polakong gobyerno sa pagpapatapon sa Londres at bumuo ang administrasyong papet. Sa kasunod naKumperensiya sa Potsdamnoong Hulyo hanggang Agosto, pinagtibay ng tatlongpangunahing Alyadosang malawakang lipat pakanluran ng mga hangganan ng Polonya, kung saan pinasyahan ang bagong teritoryo nito sa pagitan ng mgaLinya ng Oder–NeisseatCurzon. Kinonsolida ng nangunangNagkakaisang Partido Manggagawa ng Polonyao PZPR ang kapangyarihan nito sa bansa sa ilalim niBolesław Bierut. Ipinahayag ang Konstitusyong Hulyo noong 1952, at idineklara ang Polonya na republikang bayan.
Kasunod ng pagkamatay ni Stalin noong 1953, sinimulan niNikita KhrushchevangDe-Stalinisasyonat lumitaw sa kapangyarihan ang mas liberal na paksyong komunista na pinamunuan niWładysław Gomułka. Gayunpaman, patuloy na dumanas ang Polonya ng kahirapan sa ekonomiya at politika. Nagdulot ito sa malawakang pagprotesta noongMarso 1968atDisyembre 1970nang tumaas ang presyo ng mga bilihin. Nagpasimuno ang pamahalaan ang bagong ekonomikong programa na nakita ang malaking pag-utang mula sa Kanluran. Panandaliang tumaas ang mga pamantayan ng pamumuhay sa bansa, ngunit muling bumaba saKrisis sa Langis ng 1973. Napilitan ang gobyerno niEdward Gierekna muling magtaas ng mga presyo, at humantong ito sa mga protesta noongHunyo 1976.
Pinalakas ng paghalal kay Karol Wojtyła bilang si SantoPapa Juan Pablo IIang pagkontra sa nakitang awtoritaryo at di-epektibong sistema ng sosyalismo. Noong Agosto 1980, nagkaroon ng bagong serye ng mga welga na nagresulta sa pagtatatag ng makasarinlang unyong manggagawa naSolidaridadna pinamunuan niLech Wałęsa. Lumago ang oposisyon, na naging dahilan sa pagdeklara niWojciech Jaruzelskingbatas militarnoong Disyembre 1981. Winakasan ito pagkatapos ng dalawang taon, sa kabila ng pagreporma niMikhail Gorbachev, tumitinding pamumuwersa ng Kanluran, at ang patuloy na humihinang ekonomiya ng bansa. Humantong ito saAkwerdo sa Mesang Bilogng 1989, kung saan ginanap ang unang malayang halalan sa Polonya pagkatapos ng apat na dekada. Bumitiw si Jaruzelski sa pagkapangulo at sinundan ni Wałęsa, na nagmarka sa katapusan ng rehimeng komunista sa bansa.
Patuloy na kontrobersyal ang legasiya ng republikang bayan sa modernong Polonya. Nagkaroon ng ilang tagumpay na nakamit tulad ng pinabuting kalagayan sa kabuhayan, mabilisangindustriyalisasyon, aturbanisasyon. Binigyang karapatan ang mga tao saaborsyon, libreng edukasyon, at pangkalahatangpangangalagang pangkalusugan; halos dumoble ang populasyon sa pagitan ng 1947 at 1989. Nagpatupad din ng mga patakaran na nagresolba sa kawalan ng tirahan at ginarantiya ang trabaho. Sa kabila nito, kinakarakterisa ang rehimen bilang mapang-api at diktatoryal. Pinamahalaan ang bansa naunipartidistangestado sa ilalim ngMarxista–LeninistangPZPR. Hindi naging malaya at patas ang mga halalan, at paulit-ulit na tinahimik ang mga disidenteng grupo. AngMinisteryo ng Pampublikong Seguridad, na sa kalauna'ySerbisyong Panseguridad, ay ang nagsilbing punong ahensyang intelihensya na kumilos bilang sikretong pulis. Kaakibat dito ang organisasyongMilisyang Mamamayan, ang opisyal na pulisya ng bansa, na nagsagawa ng marahas na pagsupil at malawakang pag-aaresto sa mga nagproprotesta. Tinatayang mahigit 22,000 ang namatay o nawala noong panahong ito.