Karaton Surakarta

Karaton Surakartautawi jangkepipun wonten ing basa Jawi mauKaraton Surakarta Hadiningratinggih punika karaton Kasunanan Surakarta. Karaton punika dipunyasa déningSusuhunan Pakubuwono II (Sunan PB II)wonten ing warsa 1744 minangka gantosPura/Karaton Kartasura ingkang sampun ajur amargi Gègèr Pecinan 1743. Karaton pungkasan Karajan Mataram dipunyasa wonten ing dhusun Sala (Sala), salah satunggaling pelabuhan alit wonten ing sapinggiring kilèn Bengawan (kali) Beton/Sala. Sasampunipun resmi karatonKarajan Mataramrampung kabangun, nama dhusun punika dipun-gantos dadosSurakartaHadiningrat. Karaton punika ugi dados seksi bisu panyerahankedaulatanKarajan Mataram déning Sunan PB II dhateng VOC wonten ing warsa 1749. Sasampunipun''Perjanjian'' Giyantiwarsa1755, karaton punika salajengipun dipun-ginakaken minangka papan panggénan sunan lanrumah tangga puraingkang taksih nglampahakentradisikraton ngantos wekdal punika. Karaton punika sapunika ugi minangka salah satunggalingobjek wisatawonten ing kithaSala. Sapérangankomplekkaraton punika minangka musiyum ingkang nyimpen pinten-pintenkoleksikagunganipun Kasunanan, kalebet pinten-pinten peparing saking ratu-ratuÉropah,replikapusaka karaton, lan gamelan. Saking segi bangunanipun, karaton punika minangka salah satunggaling tuladhaarsitèktur karaton Jawi Tradisional ingkang saé piyambak.
Karaton(Pura)Surakarta minangka salah satunggaling yasan ingkangeksotiswonten ing jamanipun. Salah satunggalingarsitèkkaraton inggih punikaPangéran Mangkubumi(ingkang samangké agelarSultan Hamengkubuwono I) ingkang ugi dadosarsitèkutamiKaraton Yogyakarta' Mila saking punika boten gumunaken manawipola dhasar tata ruwangkekalih karaton kasebat (Yogyakarta lan Surakarta) kathah gadhahpersamaan umum. Karaton Surakarta kados déné ingkang saged dipuntingali wekdal punika boten kabangun sesarengan wonten ing warsa 1744-1745, nanging kabangun kanthibertahapkanthi netepakenpola dhasar tata ruwangingkang tetep sami kaliyan wiwitanipun. Pambangunan lanréstorasikanthi ageng-agengan pungkasan dipuntindakaken déningSusuhunan Pakubuwono X(Sunan PB X) ingkang jumeneng nata 1893-19839. Sapérangan ageng karaton punikabernuansawarni pethak lan biru kanthiarsitèkturgaya campuranJawa-Éropah.
Salah satunggaling ruangan Karaton wonten ing jamanPakubuwono X, gayaarsitèkturjawi dipuntetepaken ing dalem wujud yasan namung wonten ing nglebetipun kaisi kanthi manéka warna perabotÉropah, foto dipunpendhet warsa 1910. KolèksiTropenmuseum, Walanda.
Lumrahé pamerangan karaton pisungsun saking: KomplekAlun-alun Lor, KomplèkSasana Sumewa, KomplèkSitihinggil Lor, KomplèkKamandungan Lor, KomplèkSrimanganti, Komplèkkedhaton, KomplèkKamagangan, KomplèkSrimanganti KidullanKemandungan Kidul, sarta komplèksitihinggil kidullanalun-alun kidul. Komplèk karaton punika ugi dipun-ubengi déningbaluwarti, satunggaling témbokpertahananingkang inggilipun kirang langkung tiga ngantos dumugi gangsal mètèr lan kandel kirang langkung satunggal mètèr tanpa anjungan. Témbok punika ngubengi satunggal laladan wujudpasagi panjang. Laladan punika ukuran wiyaripun kirang langkung gangsalatus mètèr lan panjang kirang langkung pitungatus mètèr. Komplèk karaton ingkang wonten ing salebeting témbok inggih punika sakingKemandungan Lorngantos dumugiKemandungan Kidul. Kekalihipun komplèkSitihinggillan alun-alun boten dipun-ubengi témbokpertahananpunika.
Komplèk Alun-alun LorKomplèk punika antawisipun:Gladhag, Pangurakan, Alun-alun Lor, lan Masjid Agung Surakarta. Gladhag ingkang sapunika kaloka minangkaPrapatan GladhagingJalan Slamet Riyadi Surakarta, wonten ing jaman rumiyin dipun-ginakaken minangka papan panggénan nangsuli kéwan buron ingkang dipuntangkep saking wana. Alun-alun minangka panggènan dipunwontenaken upacara-upacara kraton ingkang nglibataken rakyat. Kajawi punika alun-alun ugi dados papan panggènan panggihipun ratu lan rakyatipun. Wonten sapinggiring Alun-alun dipuntanemi wit waringin. Wonten ing satengahing alun-alun wonten kalih wit waringgin ingkang dipunparingi pager. Kekalih wit punika dipunsebatWaringin Sengkeran(waringin ingkang dipunkurung)ingkang dipunparingi asmaDéwadarulanJoyodaru. Wonten sakilèning alun-alun lor jumenengMasjid Ageng(Masjid Raya) Surakarta. Masjid Raya punika minangka masjid resmi kraton lan dipunyasa déningSusuhunan Pakubuwono III (Sunan PB III)wonten ing warsa 1750(Kasunanan Surakarta minangka satunggaling kraton Islam)Yasan mliginipun pisungsun sakingserambi/èmpèrlan masjidinduk.
Komplèk Sasana Suméwa lan komplék Sitihinggil LorSasana Suméwa mujudaken yasan utami paling ngajeng wonten ing karaton Surakarta. Papan punika wonten ing jamanipun dipun-ginakaken minangka panggénan kanggé sowan para punggawa (punggawa menangah dumugi nginggil) wonten ing upacara resmi kraton. Wonten ing komnplék punika wonten kathah meriem, ing antawisipun dipunparingi asmaKyai PancawurautawiKyai Sapu Jagad. Meriem punika dipundamel wonten ing jaman pamaréntahanSultan Agung. Wonten ing sakilèningSasana Sumewawonten komplèkSitihinggil.Sitihinggilmujudaken satunggaling komplèk ingkang dipunyasa wonten ing sainggiling siti ingkang langkung inggil tinimbang sakiwa-tengenipun. Komplèk punika gadhah kalih gerbang, satunggal wonten sisih lor ingkang dipunwastaniKori Wijillan ingkang satunggal wonten ing sisih kidul ingkang dipunwastaniKori Renteng. Wonten ing trundhakan sisih lor wonten satunggaling séla ingkang dipun-ginakaken minangka papan paukuman Trunajaya ingkang dipun  ukum kethok gulu ingkang dipunsebat''Séla Pamecat''.
Yasan utama wonten ing komplékSitihinggilinggih punikaSasana Swayanaingkang dipun-ginakaken para pengageng ing dalem ngrawuhi upacara kraton. Kajawi punika wontenBangsal Manguntur Tangkil, panggénan dampar kencana Susuhunan, lanBangsal Witono, papan paleremanipunPusaka keagungan Karajannalika upacara dipunlaksanakaken. Bangsal ingkang pungkasan punika gadhah satunggal yasan alit wonten ing satengahipun ingkang dipunwastaniKrobongan Balé Manguneng, papan paleremanipun pusaka karatonKanjeng Nyai Setomi, satunggal meriem ingkang miturut kapitayan dipunrampas prajuritMataramsakingVOCwekdal nyerang Batavia. Sisih njawi wétan-kidul-kulon komplèkSitihinggilminangka radosan umum ingkang saged dipunlangkungi  déning warga masarakat ingkang dipunsebat kanthi sesebutanSupit Urang.
Komplék Kemandungan LorKori Kamandungan dipuntingali saking arah pelataranKemandungan LorkanthiBalé Rataing sangajengipun lanPanggung Sangga Bawanaingkang inggil minangkalatar belakang.Kori BrajanalautawiKori Gapitminangka lawang mlebet utami saking sisih lor dhateng nglebet pelataranKemandungan Lor. Gapura punika saged ugi dados gapura cepuri (komplek nglebet karaton ingkang dipun-ubengi kaliyaan témbok karaton ingkang dipunwastani baluwarti) ingkang gandèng radosan sapit urang kaliyan pelataran nglebet karaton. Gapura punika dipunyasa déningSusuhunan Paku Bawana IIIkanthi gayaSemar Tinandhu. Wonten sisih kiwa tengen (kulon lan wétan) sakingKori Branjanalasisih nglebet wontenBangsal Wisomartapanggènan jagi pengawal karaton. Kajawi punika wonten sawétaning gapura punika wonten menara loncèng. Wonten satengahing komplèk punika namung wonten pelataran suwung. Yasan ingkang wonten salebeting komplèk punika namun pérangan pinggir pelataran. Saking pelataran punika ugi saged dipuntingali satunggal menara ingkang megah ingkang dipunwastaniPanggung Sangga Bawanaingkang wonten ing komplèk salajengipun,Komplèk Sri Manganti.
Komplèk Sri MangantiKangge mlebet komplek punika saking sisih lor kedah ngliwati satunggal gapura ingkang dipunwastaniKori Kamandungan. Wonten ngajeng sisih kiwa tengen gapura ingkangbernuansawarna biru lan pethak punika wonten reca kalih. Wonten sisih kiwa lan tengen lawang ageng punika wonten pengilon ageng lan sanginggiling wonten satunggalingrerengganingkang pisungsun saking gaman lan gendéra ingkang satengahipun wonten lambang kraton.Hiasan punika dipunwastaniGendéra Gula Klapa. Wonten pelataranSri Manganti Marcukundhaing sisih wétan.Wonten ing jamanipunBangsal Smarakathadipun-ginakaken kanggé sowan parapunggawatengah dhateng nginggil  kanthi pangkatBupati Lebetdhateng nginggil. Panggènan punika dados papan panampi minggahing pangkat parapunggawa senior. Sapunika papan punika dipun-ginakaken kanggé latihan nari lan ndhalang.Bangsal Marcukundhawonten ing jamanipun dipunginakaen kanggé sowan paraopsir prajurit, kanggé minggahing pangkat punggawa lanpunggawa yuniorsarta papan kanggé 
ndhawahaken paukuman kanggé kulawarga ratu. Sapunika papan punika kanggé nyimpenKrobongan Madirenggo, satunggaling papan  kanggé upacara sunat/khitan para putraSusuhunan.
Wonten sisih kidul kulonBangsal Marcukundhawonten satunggal menara segi wolu ingkang dipunwastaniPanggung Sangga Bawana. Menara ingkang ngggadhahi inggil kirang langkung tigang dasa mèter  punika saleresipun mapan wonten ing kalih pelataran ingkang dados satunggal, pelataran Sri Manganti lan pelataran Kedhaton. Ewasemanten lawang mliginipun mapan wonten ing pelataran Kedhaton.Komplek KedhatonKori Sri Mangantidados lawang kanggé mlebet komplek kedhaton saking sisih lor. Gapura ingkang dipunyasa déning Susuhunan Pakubuwana iV wonten ing 1792 punika dipunwastani ugi kanthi namaKori Ageng. Yasan punika gadhah sambung rapet kaliyanPanggung Sangga Bawana kanthifilosofis. Lawang ingkang gadhah gayaSemar Tinandhupunika dipun-ginakaken  kanggé nyrantos tamu-tamu resmi kraton. Pérangan kiwa lan tengen lawang punika gadhah pengilon lan satunggal macem hias sainggiling lawang. Pelataran Kedhaton dipunlemeki kanthi wedhi cemeng saking sagara kidul lan dipunthukuli déning pinten-pinten  wit langka ing antawisipun 76 witSawo Kecik.  Kajawi punika pelataran punika ugi dipunhiasi kanthi patung-patung gaya Éropah. Komplek punika gadhah yasan utami ing antawisipun inggih punikaSasana Sewaka, nDalem Ageng Prabasuyasa, Sasana Handrawina, lanPanggung Sangga Bawana.
Sasana Sewaka sajatosipun mujudaken satunggaling yasan tilaranipun pendhapa karaton Kartasura. Papan punika naté ngalami kobongan wonten ing warsa 1985. Wonten ing yasan punika ugi Susuhunan jumeneng nata wonten ing upacara-upacara ageng kraton kados déné gerebeg lan ambal warsa ratu.Wonten sakilening Sasana punika wonten Sasana Parasdya, satunggaling peringgitan. Wonten sakilening Sasana Parasdya wonten nDalem Ageng Prabasuyasa. Papan punika ugi minanagkan yasan inti lan paling wigati saking sadaya Karaton Surakarta Hadiningrat. Wonten papan punika dipunleremaken pusaka-pusaka  lan ugi dampar kencana ratu ingkang dados simbul kraton. Wonten ing papan punika ugi satunggaling ratu sumpah nalika wiwit jumeneng nata sadèrèngipun upacaraPemahkotaanwonten ing sangajengingkhalayakwonten ing Sitihinggil Lor.
Yasan salajengipuninggih punika Sasana Hadrawina. Papan punika dipun-ginakaken minangka papanperjamuan dhaharresmi kraton. Sapunika yasan punik asring dipun-ginakaken minangka papan seminal menapa dénégala dinnertamu saking manca ingkang rawuh dhateng kitha Sala. Bangunann utami sanèsipun inggih punikaPanggung Sangga Bawana. Menara punika dipun-ginakaken minangka papan panggènanmeditasiSusuhunan kaliyan kanggé ngawasi Benten VOC/Indhiya Nèderlaningkang mapan boten tebih saking karaton. Yasan ingkang gadhah gangsal tingkat punika ugi dipun-ginakaken kanggé ningaliposisibulan kanggé nemtokaken kawitanipun wulan. Wonten ing sapucukipun wuwung paling inggil wontenornameningkang mralambangaken warsa dipunbangunipun menara paling sepuh wonten ing kitha Surakarta.
YasanSasana Sewakaing salebetipun pelataran Kedhaton wonten ing jaman Pakubuwono X, yasan punika dipunubengi kaliyan patung-patungbergayaÉropah.
Komplek-komplek Magangan, lan Sri Manganti,Kemandungan, sarta Sitihinggil KidulKomplekMagangankala rumiyin dipun-ginakaken déning para calon punggawa kraton. Wonten papan punika wonten satunggaling pendhapa wonten  satengahing pelataran. Kalih komplek salajengipun,Sri Manganti KidullanKemandungan Kidulnamung maujud pelataran ingkang dipun-ginakaken wekdal upacara panguburan ratu menapa déné garwa prameswari. Komplek ingkang pungkasan,Sitihinggil Kidulkalebetalun-alun kidulgadhah satunggal yasan alit. Sapunika komplek punika dipunginakane kanggé ngramut pusaka karaton ingkang awujudkebo Albinoingkang dipunwastaniKyai Slamet.
Warisan BudayaKajawi gadhah kamegahanipun yasan, Karaton Surakarta ugi gadhah satunggaling warisan budaya ingkang boten saged dipunkerta aji. Ing antawisipun inggih punika upacara-upacara adat, jogèd-jogèd sakral, musik, lan pusaka. Upacara adat ingkang kawentar ingging punika upacaraGarebeg, upacaraSekatèn, lan upacaraMalem Setunggal Sura.Upacara ingkang asalipun saking jaman kraton punika ngantos dumugi sapunika taksih dipuntindakaken lan minangka warisan budaya Indonésia ingkang kedah dipunrungkepi lan dipunuri-uri.GarebegUpacara Garebeg dipunwontenaken kaping tiga wonten ing satunggal taun kalender pananggalan Jawa inggih punika wonten ing tanggal kalih welas wulanMulud(wulan katelu) tanggal satunggal wulanSawal(Wulan kasadasa) lan tanggal sedasa wulanBesar(wulan karolas). Wonten dinten-dinten punika ratu ngedalakensedekahminangka wujud raos syukur lan pamatur nuwun dhumateng Gusti Ingkang Maha Mirah awit saking kemakmuranipun kraton.Sedekah punika ingkang dipunwastaniHajad Dalem, wujudPareden/Gununganingkang pisungsun sakingGunungan kakunglanGunungan Estri.Gunungan kakungawujud kados dénékerucutingkang kapotong kanthi pucuk sisih nginggil radi bunder. Sapérangan ageng gunungan punika pisungsun saking sayuran kacang panjang ingkang warni ijem ingkang dipunronce kaliyan lombok abrid, tigan bèbèk, lan manéka warna camilan garing lintunipun. Wonten ing sakiwa-tengenipun dipunpasang reroncengendéra Indonésiaukuran alit. Gunungan èstri awujud kados keranjang sekar ingkang kebak kanthi reroncen sekar. Sapérangan ageng dipunsungsun saking camilan garing ingkang kadamel saking beras menapa dena beras ketan ingkang awujud bunderan lan lancip. Gunungan punika ugi dipunhiasi kaliyangendéra Indonésiaalit wonten ing sisih nginggilipun.
SekatènSekatèn minangka satunggaling upacara kraton ingkang dipunleksanakaken salebeting pitung dinten. Miturut kapitayan asal-usul upacara punika wiwitKarajan Dema. Upacara punika saleresipun minangka satunggaling karaméan dinten miyosipunMuhammad. Miturun carita rakyat tembungSekatènasalipun saking istilahcredowonten agamiIslam,Syahadatain.Sekatèn dipunwiwiti kanthi miyosipun kalihprangkatGamelan Sekati,KyaiGunturmadulanKyai Guntursari, saking karaton ingkang badhé kapapanaken wonten ing sangajengipunMasjid Agung Surakarta. Salebeting nem dinten, wiwit dinten kaenem ngantos kasewelas wulanMuludwonten ing kalender jawi, kekalihprangkatgamelan punika dipuntabuh kanggé nengerikaraméansekaten. Pungkasanipun wonten ing dinten kapitu upacara dipuntutupkanthi miyosipunGunungan Mulud. Wekdal punika kejawi upacara tradisi kados punika ugi dipunwontenaken satunggaling pasar malem ingkang dipunwiwiti sewulan saderangipun upacara sekaten ingkang saestunipun dipunwontenaken.
Kirab Mubeng Beteng Utawi Malem Setunggal SuraMalem satunggal Sura wonten ing masarakat Jawi inggih punika satunggaling karaméan warsa inggal miturutkalender Jawi. Malem satunggal Sura dhawah wiwit angslupipun surya wonten dinten pungkasan wulan pungkasankalender Jawi(30/29 Besar) ngantos dumugi trencerngipun surya wonteni ing dinten kawitan wulan kapisan warsa salajengipun(1 Sura). Wonten ing Karaton Surakarta upacara punika dipunpengeti kanthiKirab Mubeng Beteng. Upacara punika dipunwiwitisaking komplek Kemandungan Lor miyosGapura Brajanalasalajengipun ngubengi sadayakawasankaraton kanthi arah walikan arah ubengan jarum jam lan dipunpungkasi wonten ing pelataran Kemandungan Lor. WontenProsesipunika, pusaka karaton dados pérangan utami lan dipunpapanaken wonten ing baris ngajeng  salajengipun nembé kadherekaken para pengageng karaton, para punggawa lan sadaya masarakat. Setunggal ingkang unik inggih punika barisan ingkang paling ngajeng dipunpapanaken pusaka ingkang wujud pinten-pinten kebo albino ingkang dipunparingi asmaKyai Slametingkang tansah dados punjer perhatosan sadaya masarakat.
Pusaka (Heirloom) lan jogèd-jogèd SakralKaraton Surakarta gadhah pinten-pinten koleksi pusaka kraton ing antawisipun wujud  dampar kencana ratu, prangkat musik gamelan lan koleksi gaman. Ing antawisipun gamelan wontenKyai GUntursarilanKyai Gunturmaduingkang namung katabuh  wekdal upacara Sekatèn. Kajawi gadhah pusaka, Karaton Surakartaugi gadhah jogèd-jogèd kas ingkang namung kapentasaken wonten ing upacara-upacara mirunggan. Kados déné jogèd sakral inggih punikaBedaya Ketawangingkang dipunpentasaken wekdal pemahkotaan ratu.
Pemangku Adat Jawa SurakartaKawitan, karaton Surakarta minangka Lembaga karaton(Imperial House) ingkang ngurusi ratu lan kulawarga kraton, kejawi saking punika ugi dados punjer pamaréntahanKasunanan SUrakartaSasampunipun Kesunanan Surakarta dipunnyata aken kahapus déning pamarintah Indonésia wonten ing warsa1946, lelabuhan karaton Surakarta boten langkung minangkaPemangku Adat Jawikhususipun garis/gaya Surakarta. Semanten ugi Susuhunan boten gadhah wewenang wonten ing urusan kenagaraan minangka satunggaling ratu wonten ing pangertosan pulitik nanging minangka[[Yang Dipertuan Pemangku Tahta Adatpemimpininformalkabudayan.Fungsikaraton ugi malih dados pelindung lan penjagi idhèntitas budaya Jawi khususipun gaya Surakarta. Sinaoso kanthifungsiingkang kawates wonten ingsèktor informalnanging Karaton Surakarta tetep gadhahkharismapiyambak wonten ing lingkungan masarakat Jawi khususipun wonten ing tilas laladanKesunanan Surakarta. Kajawi punika Karaton Surakarta ugi maringaken gelar kebangsawanan kehormatan(honoriscausa]]dhumateng sinten-sinten ingkang gadhah perhatosan dhateng budaya Jawi, khususipun Surakarta salintunipun ingkang berhak amargi gayutan darah menapa déné amargi posisi minangka punggawa (abdi dalem) Karaton.