Şimali Makedoniya

Şimali Makedoniya(mak.Северна Македонија;alb.Maqedonia e Veriut) və ya rəsmi adı iləŞimali Makedoniya Respublikası(mak.Република Северна Македонија;alb.Republika e Maqedonisë së Veriut) — cənub-şərqiAvropadadövlət. Şimali MakedoniyaBalkan yarımadasındadənizə çıxışı olmayanölkədir. Şimal-şərqdəSerbiya, şimal-qərbdəKosovo(qismən tanınan), qərbdəAlbaniya, cənubdaYunanıstan, şərqdə isəBolqarıstanlahəmsərhəddir. Paytaxtı və ən böyük şəhəriSkopyeşəhəri, ümumi sahəsi 25,713 kvadrat kilometrdir. Şimali Makedoniya keçmişYuqoslaviyanıntərkibində yer alan ölkələrdən biri olmuşdur və 8 sentyabr 1991-ci ildə öz müstəqilliyini elan etmişdir. Ölkə 1991-ci ildən 2019-cu ilin fevral ayınadək rəsmi olaraqMakedoniya Respublikası(mak.Република Македонија) adlandırılmışdır. Beynəlxalq aləmdə isə daha çoxKeçmiş Yuqoslav Respublikası Makedoniya(mak.Поранешна Југословенска Република Македонија) və ya sadəcəMakedoniya(mak.Македонија) kimi tanınmışdır
Şimali Makedoniya 8 aprel 1993-cü ildəBirləşmiş Millətlər Təşkilatınaüzv seçilmişdir, lakinYunanıstanilə Şimali Makedoniya arasında yaşananad mübahisəsinə görətəşkilat çərçivəsində ölkənin adı Keçmiş Yuqoslav Respublikası Makedoniya kimi göstərilməyə başlandı. Eyni ad bir çox beynəlxalq təşkilatlarda da istifadə olunmuşdur. 2018-ci ilin iyun ayında Yunanıstan və Makedoniya arasında Prespa müqaviləsi imzalanmışdır. Müqaviləyə əsasən hər iki tərəfin maraqlarına uyğun olaraq Makedoniyanın adı Şimali Makedoniya Respublikası ilə əvəz olunmuşdur. Ölkənin adının dəyişdirilməsi rəsmi olaraq 2019-cu ilin 12 fevral tarixində qüvvəyə minmişdir.
Şimali Makedoniya coğrafiyasının əsasını dağlar, dərələr və çaylar təşkil edir. Ölkə əhalisinin əsasımakedonlardantəşkil olunmuşdur.Albanlarölkənin 25%-ni təşkil edir. Şimali Makedoniyada eyni zamanda bəlli saydatürklər,romanlar,serblər,boşnaklar,arumınlarvəbolqarlarda yaşayır.
Peoniya çarlığından başlayan ölkənin tarixiqədim zamanlaradayanır. E.ə. 6-cı əsrdə ölkə ərazisiƏhəmənilər dövlətininparçası olmuş və daha sonra 4-cü əsrdəMakedoniya çarlığıtərəfindən işğal olunmuşdur. E.ə. 2-ci əsrdə Romalılar bölgəni fəth edərək, Makedoniya əyaləti ilə birləşdirmişdirlər. ƏraziBizans İmperiyasınıntərkibində yer almış və dəfələrlə slavyan tayfalarının hücumuna məruz qalmışdır. Bizans, Bolqar və Serb imperiyaları arasında yaşanan çaxnaşmaların ardınca 14-cü əsrdən 20-ci əsrin əvvəllərinədək əraziOsmanlı İmperiyasınınhökmranlığı altında qalmışdır. 1912–1913-cü illərdə baş verənBalkan müharibələrindənsonra indiki Şimali Makedoniya ərazisi serblərin hökmranlığına keçmişdir.Birinci Dünya müharibəsinin(1914–1918) ardınca Yuqoslaviya krallığı ilə birləşmiş,İkinci Dünya müharibəsizamanı bolqarlar ələ keçirmiş və 1945-ci ildə müharibədən sonra respublika olaraq yenidən yaranmış və 1965-ci ildən etibarənYuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasınınbir pir parçası olmuşdur. Şimali Makedoniya 1991-ci ilədək Yuqoslaviyanın tərkibində Makedoniya Sosialist Respublikası kimi qalmışdır.
Şimali Makedoniyaparlamentli respublikadırvə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının,Avropa Şurasınınvə 2020-ci ildən etibarənNATOüzvüdür. Şimali Makedoniya 2005-ci ilin dekabr ayındanAİ-yə üzv olmaq üçün danışıqlar aparır.
Yunanıstanıntəzyiqləri nəticəsində ölkənin adıBMT-də Keçmiş Yuqoslaviya Respublikası Makedoniya (mak.Поранешна Југословенска Република Македонија) kimi qəbul edilib.12 iyun 2018-ci ildə Makedoniya vəYunanıstanhökumətləri 27 illik ad mübahisəsinə son qoymaq üçün ilkin razılığa gəliblər. Bu danışıqlar ölkənin Şimali Makedoniya Respublikası (mak.Република Северна Македонија) adlandırılması ilə nəticələnib.
Bugünkü Makedoniya torpaqları, tarixdə bir çox dövlət və imperatorluğun sərhədləri içində olmuşdur. Bunlar içində Roma İmperatorluğu (sonrasında Şərq Roma İmperatorluğu) və Osmanlı İmperatorluğu, bölgədə hökm sürən imperatorluqlardandır.
600 ilə yaxın müddət Osmanlı suverenliyində qalan bölgə, XX əsrdə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının ən cənub hissələrini təşkil etmişdir.
1991-ci ildə muxtar respublika Makedoniya, Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının daxili döyüşlərə girdiyi dövrdə müstəqilliyini elan etmişdir.
Hazırda ölkənin əsas sənaye və ticarət mərkəzidir. Makedoniyanın digər böyük şəhərləri bunlardır:Monastr,Kumanovo,Prilep,Qalxandalan,Ohri,Veles,İştip,Qoçanı,Gostivar,Ustrumca. Ölkə ərazisinin çox hissəsini dərin vadiləri olan dağlar, dik yamacları olan təpəliklər və meşə massivləri tutur. Ölkədə 50-yə yaxın təbii və süni göl, eləcə də hündürlüyü 2,000 metrdən artıq 16 dağ var. Makedoniya ərazisində olan ən böyük gölOxrid gölü, ən uzun çayVandar çayıdır.
30 iyun 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Makedoniya əhalisi 2.061.044 nəfər, bütün ölkə üzrə əhalinin orta sıxlığı isə 1 km²-ə 80.2 nəfərdir.
Makedoniya Respublikasının əhalisinin 2/3 hissəsini makedoniyalı slavyanlar, 1/4 hissəsini albanlar, 4 faizini türklər və təxminən 2,7 faizini serblər, rumınlar və qaraçılar təşkil edirlər.
Ölkə əhalisinin 68%-i rəsmi dövlət dili olanmakedon dilində, 25%-ialban, 3%-itürk, 2%-i isə serb-xorvat dillərində danışır. Dini etiqadına görə Makedoniya əhalisinin 64%-i pravoslavdır. Müsəlmanlar ölkə əhalisinin 33%-ni təşkil edir. Makedoniyanın paytaxtı, eyni zamanda ən böyük şəhəri olanSkopyedə380 min nəfər yaşayır.
2002-ci il siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən əhalisinin 65 %-ipravoslav, 32 %-imüsəlman, 3 %-i əsasənkatolikvəprotestantxrisitian vəiudaistdir.