Kumeli jawa

Kumeli jawa; hui jawa; hui kentang; (Plectranthus rotundifolius) nyaéta ngaran hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawargalamiaceae.Ieu tutuwuhan kagolongkeunternatangkalna ngampar luhureuntaneuh, kalawan beutina bisa dimangpaatkun salaku gagantisangu. Bagéan tina ieu tutuwuhan anu remen dimangpaatkeun tayalianbeutina, remen dimangpaatkeun pikeun bahan campuran sayurlodéh, sayurasem, sarta olahan séjénna.  Ilaharna kumeli jawa dipelak sabada réngsé melakparé.
Kumeli jawa mibanda ngaran anu rupa-rupa, kayaning :gombili(Gy.), ogékěntang jawa(Mly.),hombili(Btk.),kěmbili(Ac.sartaMng.),kĕntangkĕmbili,kĕntang kumĕli(Btw.),hui kěntang(Sd.),kambili, jeungdaun sabrang(Jatim),gombili, ogéobi sola(Madura),sabrang(Bali),gěmbili,kěntang irěng,kumbili jawa,kěntang klici(Jawa),kombili(Maluku),sěbrang(Lombok),
Kumeli jawa atawa anu katelahkentang hitammangrupa beubeutian anu tangkalna ngampar luhureuntaneuhsakapeung ngarungkun jangkung  40–100 cm.Tangkalnaajeg, rada katempo ngarambat,lubak, masagi opat, kandel, sarta rada bau.
Daun-daunna nunggal, kandel,bermembran, bijil pasingareup-singareup paselang seling,  wujudna buleudendog, palebah luhur kelirna héjo kolot sarta héjo ngora palebah handapna. Panjang 2–4 cm sarta rubak  3–6 cm, rada buluan, tulang daun kawas cucuk lauk/menyirip.
Kembangna laleutik kelirnabungur, gagangna panjang kurang leuwih 1–2 mm, ogé buluan.Kelopakwujudnabéntang, mahkota wujudna kawas biwir, kelirna bungur kolot aya ogé anu ngora, kalawan panjangna 7-10(-12) mm wujudna kawas solobong  rada ménkol. Kembangan di bulanPébruari-Agustus. Beutina leutik, kelirna coklat, jeung daging beutina bodae. Panjangna  2–4 cm. Akarnaserabut.
Ieu tutuwuhan pituin ti nagaraIndia, tuluy nyebar kaMadagaskar, jeungMalaysia.Pilipina, danMaluku. Di Indonesia, loba kapanggih dipelak diBanten,Jakarta,Magelang,Sumatra,Jawa,Yogya, jeungBali. Hirup kalawan subur di daérah anu perenahna 40-1300mdplmikaresep daérah anuiklimnapanas. Anu puguh mah,Rumphiusnyebutkeun cenah ieu tutuwuhan geus dipelak dina waktu anu geus lila.Numutkeun ka Heyne nuliskeun ceuk Rumphius, ieu tutuwuhan utamana loba dipelak diJawajeungBali. Sakali deui, Heyne ogé nyokot tulisan Rumphiusde Bie(De Landbouw der Inladsche Bevolking op Java[Pertanian dlm Masyarakat Jawa], 1901-02, jilid I:107), Yén tutuwuhan ieu loba dipelak dipersawahanBatavia(kiwari Jakarta).
Kumeli jawa dirintahkeun atawa dipelakeun kujalan disetéktanhkalna, dina waktu saminggu ogé ieu tutuwuhan geus sirungan. Setekan tangkal Kumeli pibiniheun sahenteuna kudu mibanda tilu buku, panjangna kurang leuwih 15 cm, sarta dipelakeun dina mimiti datang usumhujan. Taneuh anu bakal dipelakan saméméhna kudu dijieun gundukan. Jarak unggsl gundukan  kurang leuwih 50 cm. 
Bisa ogé dibinihkeun tinabeutinaanu ngora kénéh, tuluy dicecebkeun dina lombang taneuh anu hipu jarakna kurang leuwih : 30 × 30 cm, unggal lombang dieusian  3 siki.Dimana umurna nincak sabulan atawa leuwih , jukut-jukut anu jaradi kudu dirambétan. Mangsa umurna nincak  2 bulan, sagigireun jukut jukut a anu diberesihan ogé kudu bari dibumbun.  Nincak umurna opat bulan, Kumeli jawa kakara bisa diarah hasilnabeutina.
Numutkeun kana sajarahna, baheula urangPortugismanggihan ieu tutuwuhan loba hirup di basisirKoromandelogé katempo hirup diSailan, sanajan teupati loba. Bisa waé ieu tutuwuhan dibawa ku urangArabnepi kaIndia, kitu deui ku urang Portugis dibawa nepi kaMalaka. Urang Portugis mawa kumeli Jawa salaku kadaharanimporanu hadé dipelak diiklimgaring.
Ceuk Karel Heyne dina bukuna  "De nuttige" (IV:133-34) nyebutkeun cenah urang Indonésia melak kumeli jawa  pikeun campuransayur. Kumeli jawa gedéna timimiti sagedékalécinepi keun ka sagedé peureup budak, ieu kumeli wujudna pating jarendul. Kulit beuti  kelirna hideung, ari jerona mah bodas. Daunna remen dimangpaatkeun pikeun campuran nyieun ubar.Salakuzat pati, Kumeli jawa bisa dipaké  pikeun opieun/penganansoré anu saméméhna diasakan heula .Kumeli jawa/kentang hitam bisa ogé langsung didahar pikeunlalapan.
Kumeli ngora jeung Kumeli kolot béda dina pamangpaatanna anu ngora mah dipaké pikeun campuran sayur lodéh, sayur asem, jeung sajabana. Kumeli nu kolotna dikeueum an heula dina caiapu, dikulub, kakara bisa didahar.H. Keng geus nyatet  (1978) dina  "Flora Malesiana", nyebutkeun cenah Kumeli nu kolotna dipaké gaganti kentang sarta disiksikan salakubakso. Kumeli jawa ulah didahar loba teuing, bisi nyeri beuteung atawa bunghak.
Dina hubunganna jeung ubar, kumeli bisa dimangpaatkeun pikeun ubar bareuh, kucara diparud heula tuluy beunang marudna ditaplokeun palebah anu bareuh. Numutkeun panalungtikan, dipikanyaho beuti jeung  daun kumeli jawa  mibandasaponin,flavonoida, jeungpolifenol.Kumeli jawa ogé mibandaantioksidananu  natural sarta antikanker anu ayana tina sari patietanoldaging jeung kulitna kitu deuiantioksidansartaaktivitasantiproliferatifanu dijieun tina sari patietanolkulit kalawandosisanu ditangtukeun. 
Sagigireun éta, kumeli Jawa ogé mibandafitosteroljeungasam maslinat(maslinic acid).
Citakan:Tumbuhan-stub