Paul Krutzen

Paul Krutzen(Paul Josef Crutzen)(Holland3 dekabr 1933 il,Amsterdam— 28 yanvar 2021 il,Mayns) —Hollandiyalıkimyaçı, atmosfer üzrə kimya mütəxəssisi, "Atmosfer kimyasındaki tədqiqatlarına görə, xüsusən də ozonun əmələ gəlməsi və parçalanması ilə əlaqədar"Nobel mükafatılaureatı. O, əsasən stratosfer və troposferin kimyası, biogeokimyəvi dövrlərdə və iqlimin formalaşmasında rolu ilə maraqlanırdı. Maks Plank Cəmiyyətinin Kimya İnstitutunun direktoru idi ([[Mayns|Mayns,Almaniya)]]. KNAW üzvü,Leopoldina,ABŞ Milli Elmlər AkademiyasıvəRusiya Elmlər Akademiyası,London Kral Cəmiyyəti, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyəti və s.
2001-ci ildə ISI (Elmi İnformasiya İnstitutu) Paul Krutzeni son on ildə geoelmlərdə dünyanın ən çox istinad edilən alimi kimi siyahıya almışdı.
Paul Krutzen, qlobal istiləşməni tədqiq edən ən məşhur alimlərdən biri oldu və dünyanı bu fenomenə cəlb etdi. O, həm də nüvə qışı nəzəriyyəsinin — qlobal nüvə müharibəsi zamanıYer kürəsininiqliminin ehtimal olunan vəziyyətinin müəllifidir. O, geomühəndisliyin — iqlimin xassələrini dəyişdirmək, onun zərərli dəyişikliklərini yavaşlatmaq və ya qarşısını almaq üçün təbiətə aktiv müdaxilə konsepsiyasının fəal tərəfdarı idi. Xüsusilə, Paul Krutzen, günəş radiasiyasını əks etdirmək üçün müxtəlif aerozol hissəciklərinin (ilk növbədə kükürd dioksid) yerin stratosferinə kütləvi şəkildə buraxılması ideyasını dəstəkləmişdi.
2000-ci ildə Paul Crutzen Eugene Stormer ilə birlikdə müasir geoloji dövrü təsvir etmək üçün "Antroposen" terminini təklif etdi.
Paul Krutzen, 1970-ci ildə azot oksidinin kimyəvi birləşmələrinin Yeri Günəşdən gələn ultrabənövşəyi radiasiyadan qoruyan stratosferik ozonun məhvini sürətləndirdiyini nümayiş etdirdiyinə görə 1995-ci ildə Kimya üzrə Nobel mükafatı almışdır.O, mükafatı kimyaçılar Mario Molina (Meksika) və Şervud Rouland (ABŞ) ilə bölüşüb.
"İnsanlığa xəbərdarlıq" (1992ildə) imzalanıb.
Paul Krutzen 1963-cü ildə fəlsəfə üzrə PhD dərəcəsini və 1968-ci ildəmeteorologiyaüzrə Fəlsəfi lisenziya dərəcəsini aldı. O, 1973-cü ildəStokholm Universitetindəmeteorologiyaüzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsinidə almışdır (rəhbərləri Con Houghton və R. P. Wayne, hər ikisi Oksforddan).1954-cü ildə P. Krutzen Amsterdamda işləməyə başlayıb. 1956–1958-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1958–1959-cu illərdə İsveçdə işləyib. 1959–1974-cü illərdə elmi işləriniStokholm UniversitetininMeteorologiya Departamentində davam etdirərək işləyib. 1969–1971-ci illərdə doktorluqdan sonrakı araşdırmalarıOksforddavə St Cross Kollecində davam etdirib.
1974–1980-ci illərdə P. Krutzen ABŞ-ınKoloradoştatınınBoulderşəhərində işləyib. 1976–1981-ci illərdə həm də eyni zamanda Kolorado Dövlət Universitetinin Atmosfer Elmləri Departamentinin dosenti olub. 1980–2000-ci illərdə Maks-Plank Cəmiyyətinin əvvəl üzvü, sonra əməkdar işçisi,Çikaqo UniversitetininGeofizika Elmləri Departamentinin professoru və 1992–2008-ci illərdə Skripps Okeanoqrafiya İnstitutunun professoru (o zaman fəxri professor) və 1997–2000-ci illərdə.Utrext Universitetininprofessoru olub(o zaman Emeritus)[17].
2004-cü ildən Paul Krutzen Beynəlxalq Tətbiqi Sistemlərin Təhlili İnstitutu (Avstriya) ilə əməkdaşlıq etmişdi.
1993–1997-ci illərdə IMAU-nun (UtrextdəDəniz və Atmosfer Tədqiqatları İnstitutu,) məsləhət şurasının üzvü, 1993–1998-ci illərdə.BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının eksperti, 1993-cü ildən Volvo Ətraf Mükafatının məsləhət şurasının üzvü, 1994-cü ildən isəBelçika Lemetra Mükafatıkomitəsinin üzvü olmuşdur.
Atmosfer Kimyası Jurnalının keçmiş redaktoru, sonradan redaksiya heyətinin üzvü, eyni zamanda Tellus, İqlim dinamikası, Ətraf Mühit Elmləri və Texnologiyaları, Qlobal Dəyişiklik üçün Təsirlərin Azaldılması və Uyğunlaşma Strategiyaları, 1993–1999-cu illərdə "ELM" jurnallarının redaktoru işləmişdi.
Evli və iki uşaq atası idi.