Solitar ağciyər düyünü

Solitarağciyərdüyünü (periferik formalaşma) - rentgenologiyadaağciyərtoxumasındaölçüsü 3 sm-ə qədər olan periferik formalaşmadır. OnunDöş qəfəsininrentgenoqrafiyasında aşkar edilmə nisbəti 0.2%, kompüter tomoqrammasında isə 1%-dir.
Solitarağciyərdüyünü xoşxassəli törəmədir (hamartoma, qranuloma). Lakin, yaşlı xəstələrdə və siqaret çəkənlərdə bədxassəli şiş olaraq da görünə bilər.Ağciyərxərçəngiolan xəstələrin 10 – 20 faizində də bu simptomlara rast gəlmək olar.Ona görə də ağciyər xərçəngi ehtimalını istisna etmək üçün mümkün ağciyər rezeksiyasına əlavə olaraq radioloji diaqnostika da aparılmalıdır. Proqnoz simptoma səbəb olan patologiyadan asılı olur.
Solitar ağciyər düyünləri infiltratlardan, daha iri şişlərdən və ya digər əlaqəli radioloji simptomları olan formasiyalardan fərqləndirilməlidir. Solitar ağciyər düyünləri hər tərəfdən ağciyər toxuması ilə əhatə olunmuş, diametri 3 sm-dən az olan, pnevmoniya, atelektazi və ya limfadenopatiya kimi xəstəliklərlə əlaqəsi olmayan periferik ocaqlardır.
Hər yuvarlaqlaşdırılmış periferik kölgə solitar ağciyər düyününün olduğu mənasına gəlmir.  Bu kölgələr dəri formasiyalarının,döş qəfəsininstrukturlarının(döş giləsi,qabırğaların sınıqları), EKQ sensorunun proyeksiya təbəqəsi ilə əlaqəli ola bilər.
Ağciyərinbədxassəli yenitörəmələri, o cümlədən nadir formaları, birincili ağciyərlimfoması, karsinoid, ağciyərə metastaz (melanoma,sarkoma, testis xərçəngi) istisna edilməlidir.Ağciyərin xoşxassəli şişləri, əsasən hamartoma və xondroma olaraq təmsil olunur.
Şişxəstəliklərinəaid edilməyənlər arasında ən çox aşkar edilənvərəmvə ya göbələk xarakterli qranulomatozdur. Digər infeksionxəstəliklərəağciyər iltihabını,qlobulyar pnevmoniyanı (o cümlədən Pneumocystis), nokardiozu və helmintozu misal göstərmək olar. Şiş olmayan periferik formasiyaların əmələ gəlmə səbəbləri otoimmün proseslər də (romatoid artrit, Wegener qranulomatozu) ola bilər.
Solitarağciyərdüyünlərinin digər səbəbləri arteriovenoz malformasiya, hematoma, infarkt zonası, bronxial atreziya, sekvestr, bronxda və ya plevral lövhədə yad cisim də ola bilər.
İnsandaxəstəlikriskini və idarə olunmasını qiymətləndirmək üçün fiziki və radioloji müayinə tələb olunur. Çox vaxt belə xəstələrkompüter tomoqrafiyasındanda keçirlər.
Bir sıra xüsusiyyətlər bədxassəli periferik törəməni xoşxassəli periferik törəmədən fərqləndirməyə kömək edir. Bu zaman törəmənin ölçüsü nəzərə alınmalıdır. Belə ki, ölçüsü nə qədər kiçik olsa, maliqnite riski də bir o qədər az olur. Xoşxassəli törəmələr aydın konturlara, bədxassəli törəmələr isə qeyri-bərabər və qeyri-müəyyən sərhədlərə malik olurlar. Törəmənin divarlarının nazik olması onun xoşxassəli olduğunu göstərir (divar qalınlığı müvafiq olaraq 4 mm-dən az və ya 16 mm-dən çox olur).Ağciyərxərçəngindəocağın daxilində olan boşluq nekrozun (çürümə) və yailtihabınformalaşması nəticəsində yaranır. Əgər ocağın fonunda bronxların hava zolaqları (hava bronxoqramması) görüntülənirsə, bronxioloalveolyar xərçəngin olma riski yüksəkdir.
Əsasənağciyərdüyünlərində kalsifikasiyalar vardır. Hamartoma zamanı yaranan kalsifikasiya popkorn formasında olur.Kompüter tomoqrafiyasındadensitometrik dəyəri 15 HU-dan az olan ağciyər düyünlərinin xoşxassəli olma ehtimalı, densitometrik dəyəri 25 HU-dan çox olan düyünlərdən daha çoxdur. Hounsfield miqyasında Hamartoma strukturunda yağ toxuması mənfi dəyərlərə sahib olacaqdır.
Törəmənin böyümə sürəti də informativ xarakter daşıyır. Törəmənin çox sürətli və ya çox yavaş inkişaf etməsi onun xoşxassəli xarakterə malik olduğunu göstərir. Ona görə də müayinələri müqayisə edərək, törəmənin ölçüsünü qiymətləndirmək məqsədəuyğundur. Törəmənin diametri 1 sm-dən az olduqda qiymətləndirmə aparmaq daha çətindir. İki ildən artıq mövcud olan sabit törəmənin dinamikasının qiymətləndirilməsi və bunun əsasında proqnoz verilməsi də etibarsız sayılır.
Törəmənin bədxassəli olma riskini qiymətləndirmək üçün anamnestik xüsusiyyətlər (inhalerkanserogenlərlətəmas, tənəffüs sistemininiltihabixəstəliklərivə ya bədxassəli xəstəliklərin keçmişi) nəzərə alınmalıdır. Tənəffüs yollarının zədələnməsinin müşahidə edildiyi hallarda (xüsusilə hemoptizi olduqda), bədxassəli şişlərin olma ehtimalı daha çoxdur.
Solitar ağciyər düyünü olan xəstələrin müalicəsinə başlamazdan əvvəl ilk olaraq risk qiymətləndirməsi aparılır. Nəticədə bədxassəli şiş riski aşağı hesab edilərsə, dinamik KT nəzarəti (kompüter tomoqrafiya) planlaşdırılır.Nəzarət tədqiqatlarının tezliyi müəyyən edilmiş bədxassəli şiş riskindən və törəmənin ölçüsündən asılıdır. Bədxassəli şiş riski yüksək qiymətləndirilirsə cərrahi müdaxilə (əks göstərişlər olmadıqda) məqsədəuyğundur.
Bədxassəli şiş riski az olduqda müntəzəm PET tədqiqatı (pozitron emissiya tomoqrafiyası) aparılır. Ağciyər xərçəngi olan xəstələrin təxminən 95% -ində PET görüntüləmə ağciyər toxumasında patoloji dəyişiklikləri aşkar edir. Xoşxassəli neoplazması olan xəstələrin 78%-də PET təsviri patologiyanı aşkar etmir. Beləliklə, pozitron emissiya tomoqrafiyası ağciyərlərdə bədxassəli yenitörəmələri etibarlı şəkildə aşkar edir, lakin bir sıra digər hallarda (məsələn, iltihablanma zamanı) patoloji fokuslarda nəzərə çarpır.Əgər törəmənin diametri 1 sm-dən azdırsa, düzgün olmayan nəticə ehtimalının artması səbəbindən PET tövsiyə edilmir. Bədxassəli yenitörəmələr adətən yüksək metabolizmə malikdir. Bu isə PET-də yüksək fluorodeoksiqlükoza (FDG) istehlakı ilə özünü göstərir.
Dinamik KT müşahidəsi zamanı zədənin bədxassəli olması şübhəsi varsa, törəmənin cərrahi çıxarılması (torakotomiyavə ya video-torakoskopik cərrahiyyə yolu ilə), ardınca isə morfoloji yoxlama aparılır.
Bəzi hallarda törəmənin morfoloji yoxlanılması CT nəzarəti altındabronxoskopiyavə ya transtorasik iynə biopsiyası vasitəsilə aparılır. İynəbiopsiyasısitoloji qiymətləndirmə üçün yalnız hüceyrə materialını əldə etməyə imkan verir, lakin toxumanın histoloji quruluşunu qiymətləndirməyə imkan vermir.Plevraboşluğunun drenajını tələb edən bəzi hallardabiopsiyaağciyər qanaması və ya pnevmotoraks ilə nəticələnə bilər.
Soliter ağciyər düyünlərini qiymətləndirmək üçün CT və PET-ə əlavə olaraq, PET-CT (PET və CT müayinəsi eyni vaxtda aparılır), MRT və ya tək foton emissiyakompüter tomoqrafiyasındanda (SPECT) istifadə olunur.