Dyah Pitaloka Citraresmi

Dyah Pitaloka Citraresmiatawa Citra Rashmi (1340-1357) nyaéta puteriKarajaan Sunda. NurutkeunPararaton, Citraresmi dijodohkeun jeungHayam Wuruk. Dina mangsana Hayam Wuruk kacida resepna ka Dyah Pitaloka keur dijadikeun prameswarina.Ngan dina tragediPerang Bubat, Citraresminelasan manéh.Tradisi nyebutkeun Dyah Pitaloka minangkawanojaanu mibanda kageulisan nukaceluk ka awun-awun kawéntar ka janapria, kakoncara ka mancanagara.
Hayam Wuruk, rajaMajapahit, meureun ku dasar alesan pulitik, hayang ngajadikeun putri Citraresmi (Pitaloka) salaku pamajikanna.Karajaan Sundakalawan maharajanaPrabu Maharaja Lingga Buanamibanda putri wanoja nyaéta Citraresmi. Majapahit kalawan utusanna Patih Madhu datang kaKarajaan Sundapikeun ngajodokeun jeung ngalamar PutriSunda. Dina naskah Pararaton disebutkeun yén:
Kalawan bungah, Maharaja Linggabuana méré restu sarta turut milu ka Majapahit keur dinikahan jeung Hayam Wuruk. Sabab maharaja nyawang ieu mangrupa jalan keur ngaraketkeun duduluran.
Di taun1357Masehi rombonganKarajaan Sundageus nepi di Majapahit sanggeus lalayaran di LautJawa. RombonganKarajaan Sundangadegkeun pendopo di  Palagan Bubat di bagéan kalér Trowulan, puseur dayeuh Majapahit. Aranjeunna nungguan dijemput ku pihak Majapahit sarta upacara karajaan nu pantes keur acara nikahan agung karajaan. Ngan Gajah Mada, nyawang kajadian éta salaku kasempetan keur naklukeunSundadi handap Karajaan Majapahit, sarta keukeuh yén Putri moal bakal diangkat jadi Ratu Majapahit, tatapi ngan disembahkeun jadi selir Raja Majapahit, éta tanda yénKarajaan Sundadi handap kakawasaan Majapahit. Raja Sunda kacida ambekna jeung ngarasa dipikaéra ku tungtutan Gajah Mada nu kaleuleuwihan.
Dina Pararaton disebutkeun yén
Tarjamahanna:Geus datang Raja Sunda ka Majapahit. Prabu Maharaja teu masrahkeun putrina. Urang Sunda kudu dipapag ku pesta lamun aya acara nikahan. Patih Majapahit embung lamun dinikahkeun. Sabab putri raja dianggap salaku upeti. Urang Sunda teu méré.
Tungtungna, Maharaja Sunda milih perang ngalawan tangtara Majapahit. RombonganKarajaan Sundaboga niatbela patingalakukeun puputan keur ngabéla kahormatan Sunda di Palagan Bubat. Sanajan méré gerakan nu gagah wantéran, rombonganKarajaan Sundatungtungna pupus ti kepungan tangtara Majapahit. Nepi ka sakabéh rombonganKarajaan Sundaditumpes kalawan kejem dina kajadian ieu.Sateuacan tempur kalawan wani, Maharaja Sunda panceg nyebutkeun
Tradisi jeung carita lokal nyebutkeun yén dina kasedihan jeung haté nu ancur, Putrinelasan manéhpikeun ngabéla kahormatan jeung ajén kasundaan.Nurutkeun tradisi, pupusna Dyah Pitaloka, nyieun Hayam Wuruk ngalimba jeung matak nyieun kasedih sakabéh rahayatKarajaan Sunda. Sabab pupusna Sang Putri jeung Raja Sunda dipihormat jeung disawang salaku hiji kawani jeung tindakan mulia keur ngabela kahormatan bangsa jeung nagarana. Sang Maharaja Prabu Linggabuana kacida disanjung jeung dipikahormat ku masarakat Sunda kalawan gelar "Prabu Wangi" (Basa Sunda: Raja nu mibanda ngaran nu seungit) sabab sipatna nu heroik ngabéla kahormatan nagarana ngalawan Majapahit. Tungturunan anjeunna, raja-raja Sunda salajengna, dibéré gelarSiliwangi(ti kecap Silih Wangi dinabasa Sundanu hartina panerus sarta nu nyilih wawangi Prabu Wangi). Kajadian ieu ngaruksak beungkeut duduluran dua karajaan nu balukar mumusuhan nepi ka mangtaun-taun salajengna. Hubungan dua nagara éta moal balik deui saperti baheula.Di keraton Majapahit, Gajah Mada dimusuhan jeung kateupercayaan, sabab kalakuanna nu teu pantes ngalawan kana kapentingan kulawarga Karajaan Majapahit jeung nyieun nyeri Raja Hayam Wuruk.
Isukanna, Hayam Wuruk ngirim surat kalawan dianteurkeun ku utusan Majapahit nu kawengku ku Darmajaksa pupuhu agama Hindu Syiwa, Darmajaksa agama Hindu Wisnu, jeung Darmajaksa agama Budha. Eusi suratna nyaéta:
Tarjamahanna nyaéta:Salajengna raja Majapahit Prabu Rajasanagara ngirimkeun utusan ka nagara Sunda keur nepikeun surat. Diwartakeun di jerona kajadian pasunda-bubat jeung Bre Majapahit ngahaturkeun hampura kana sagala kasalahan jeung laku lampah nu geus dilakukeun ku senapati jeung pasukanna. Pupusna Sang Prabu Maharaja éta mugia teu mawa cilaka jeung ngaleungitkeun katingtriman hirup warga Majapahit.Sabab éta raja Majapahit jangji kalawan haté nu junun ka wakil raja Sunda, nyaéta Rakéan Patih Mangkubumi Suradipati jeung sakabéh pangagung karajaan, angkatan perang, kulawarga raja Sunda sarta warga di sakabeh Jawa Barat, yén Majapahit moal ngagempur Nagara Sunda sarta moal aya maksud ngawasaan.Karajaan Sundadipiharep teu ngalakukeun gempuran walesan ka Majapahit jeung nganggap kajadian (Bubat) éta salaku kajadian nu geus kaliwat. Majapahit hayang silih gawé jeung duduluran jeung Sunda, sewan-sewangan salaku nagara merdika nu teu aya pasalingsingan. Majapahit jangji moal nganyenyeri haté masarakat Nagara Sunda kadua kalina.Carita Putri Dyah Pitaloka jeungPerang Bubatjadi tema nu utama dinaKidung Sunda. Catetan sajarah ngeunaan kajadian Pasunda Bubat disebutkeun dina Pararaton, namung euweuh di naskah Nagarakretagama.