davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Гвинея (регион)

Гвинея— историческое название той частиЗападной Африки, которая лежит южнееСахеляи омывается водамиГвинейского залива. На языкеберберов«Гвинея» означает «страна чернокожих».
На заре эпохиВеликих географических открытийГвинейское побережье было освоено европейцами раньше других частейАфрики южнее Сахары. Именно из Гвинеивывозилосьосновное количество рабов, золота и слоновой кости, отсюда распространённые названия отдельных участков побережья —Золотой берег,Берег слоновой кости,Невольничий берег,Перечный берег.
Планомернаяколонизациявнутренних областей Гвинеи стала возможной только с введением в оборотхининаи других средств против тропических болезней в конце XIX века (см.Французская Западная Африка).
Гвинею часто подразделяют на Нижнюю Гвинею и Верхнюю Гвинею. Нижняя Гвинея — один из самых густонаселенных регионов Африки, охватывающий южную Нигерию, Бенин, Того и территорию до Ганы. Верхняя Гвинея гораздо менее густонаселенна и простирается от Кот-д'Ивуара до Сенегала.
С запада на восток:
Испанская Гвинея

Испанская Гвинея(исп.Guinea Española) — одна из существовавших в XX векеиспанских колонийвАфрике. Объединяла испанские владения, находившиеся в районеГвинейского залива, существовавшие с 1778 по 1968 годы.
Колония была образована в 1926 году путём объединения в единую структуру колонийРио-Муни,Фернандо-По,Элобей,АннобониКориско. Испанское королевство не было заинтересовано в развитии инфраструктуры колонии, но заложила большие плантации какао на острове Биоко, куда были завезены тысячи рабочих из Британской Нигерии.
В июле 1936 года, когда в Испании началасьгражданская война, колония осталась верноймадридскому правительству, однако 18 сентября на острове Фернандо-По восстала Колониальная гвардия, выступившая на сторонеФранко, и взяла остров под свой контроль. 14 октября мятежники высадились в материковой части и захватили всю колонию.
В 1959 году испанские владения в Гвинейском заливе получили статус заморских территорий Испании под названием «Экваториальный регион Испании», и были разделены на провинции Фернандо-По и Рио-Муни. В декабре 1963 года обе провинции были объединены в «Экваториальную Гвинею», которой была предоставлена ограниченная автономия. В 1968 году под давлением местных националистов иОрганизации Объединённых НацийИспания предоставилаЭкваториальной Гвинеенезависимость.
Guinea

Coordinadas:10°N11°W﻿ / ﻿10°N 11°W10; -11
SaGuinea(AFI: /ɡwiˈnɛa/), ufitzialmenteRepùblica de Guinea(infrantzesuRépublique de Guinée), nodida informalmente fintzas che a Guinea Conakry, est un'Istadu de s'Àfrica otzidentale. Sa capitale estConakry, sa limba ufitziale sufrantzesu.
Allàcanat cunGuinea-BissaueSenegàla norte,Malìa norte e nord-estu,Costa de Marfilua sud-estu,LibèriaeSierra Leonea sud,otzèanu Atlànticua ovest. Su territòriu suo acasàgiat is mitzas de isfrùmenesNiger,Senegàl, eGàmbia.
S'atuale Guinea s'agataiat in passadu in su territòriu de regnos vàrios chi si fiant sighidos in su cursu de su artuNiger, s'istadu fiat istadu una de is primas regiones fèrridos dae sa trata de sos iscraos.S'istadu chi aiat leadu profetos prus mannos dae sa trata fiat istadu suRegnu de Fouta Djallon, chi si fiat consolidadu in susèculu XVIIIbendende iscraos a sosEuropeosin cambiapare de armas de fogu.Fatucolònia frantzesain su1898cun sa derrota de s'almamiSamory Turé,< sa Guinea aiat conchistadu s'indipendèntzia pro mèdiu de unu consultu referendària in su1958; dae tando fintzas a su1984est istada guvernada de manera ditatoriale daeAhmed Sékou Touré. A pustis de isse sa situatzione polìtica s'est fata pagu crara: dae su1984su regìmene non democràticu at sighidu cun sa presidèntzia deLansana Conté, acabadu su 23 nadale2008cun sa morte de su cabu de Istadu a pustis de una maladia grae. Su mangianu de su 23 nadale s'esèrtzitu guineanu àtuat unucorpu de Istadumilitare suspendende onni faina polìtica e sindacale e iscontzende s'Assemblea Natzionale.
Dotada de risursas mineràrias notàbiles, sa Guinea afidat a s'isfrutamentu issoro s'isvilupu de s'economia cosa sua, chi contat non petzi subra de sa faina minerària, ma fintzas subra de s'agrìcula.
Guinea Ecuadoriale

Coordinadas:1°30′N10°00′E﻿ / ﻿1.5°N 10°E1.5; 10
SaGuinea EcuadorialeoGuinea Ecuatoriale, ufitzialmenteRepùblica de Guinea Ecuatoriale(inispagnoluRepública de Guinea Ecuatorial, infrantzesuRépublique de Guinée équatoriale, inportughesuRepública de Guiné Equatorial), est un'istadu de s'Àfrica tzentrale. Sa capitale estMalabo.
De s'Àfrica continentale sa Guinea Ecuatoriale est su tres de is prus istados minores in trèmenes de superfìtzie (a pustis de suGàmbiaeGibuti) e unu de is prus minores pro populatzione: s'istèrrida de su territòriu est de 28.051 km², e contat isceti 676 000 bividores segundu sas istimasONUde su 2009, 1.014.999 segundu su tzensu de su 2001o 1.222.422 segundu su de su2015. Is limbas ufitziales de sa natzione sunt s'ispagnolu, sufrantzesue suportughesu.
Sa zona continentale (suRio Muni) allàcanat cun suCamerùna norte, cun suGabòna estu e a sud e cun suGolfu de Guineaa ovest. In sa costa s'acarant is ìsulas minores deElobey Chico,Elobey GrandeeCorisco. Sa parte insulare est costituida dae s'ìsula deBioko(fintzas a su 1970Fernando Pó), subra chi est situada sa capitaleMalabo, a 160 km prus a nord-ovest de sa costa de suRio Munie de s'ìsula minore deAnnobónposta a sudovest, a tesu 500 km dae sa costa continentale equatoguineana e 600 km dae Bioko. Custa faghet de sa Guinea Ecuatoriale su solu istadu africanu chi, puru no essende un'istadu insulare, tenet capitale posta in un'ìsula in logu de su continente.
Guinea-Bissau

Coordinadas:12°N15°W﻿ / ﻿12°N 15°W12; -15
SaGuinea-Bissau, ufitzialmenteRepùblica de Guinea-Bissau(República de Guiné-Bissauinportughesu) est un'Istadu de s'Àfrica otzidentale, unu de is prus piticos de su continente. Sa capitale estBissau, sa limba ufitziale suportughesu, est fintzas allegada unalimba crèolasubra base portughesa.
S'istadu tirat a 36.120 km² pro unos 1.500.000 bividores. Allàcanat cun suSenegàla norte, cun saGuineaa sud e a est e cun s'Otzèanu Atlànticua ovest. A illargu de sa capitale,Bissau, est situadu s'artzipelagu de sas ìsulas Bijagos, cumpostu dae chentinas de ìsulas de vàrias tiradas, medas de is cales disabitadas. Pretzedentemente colònia de su Portugallu cun su nùmene deGuinea Portughesa, sa Guinea-Bissau at proclamadu s'indipendèntzia su 24 de cabudanni de su1973e est istada reconnota a livellu internatzionale su 10 de cabudanni de su1974. A su nùmene originàriu fiat istadu agiuntu su de sa capitale Bissau, pro evitare de si cunfùndere cun su istadu bighinu deGuinea, excolònia frantzesa.
S'atuale territòriu de sa Guinea-Bissau faghiat paris unu tempus cun suregnu de Gabù, custu etotu parte de s'Impèriu de su Malì; is ùrtimos rastos de custu regnu aiant subravìvidu fintzas a susèculu XVIII. Is costas e is cursos de is frùmenes fiant intre is primas terras a èssere colonizadas dae suPortugallu, chi ddas aiat isfrutadu pro buscare iscraos dae is mercantes àrabos a partire dae susèculu XVII. Is zonas prus in intro fiant abarradas inesploradas fintzas a susèculu XIX. Sa Guinea-Bissau aiat cumintzadu sa gherra pro s'indipendèntzia in su1956, annu cando suPAIGC(Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde) fiat resèssidu, a pustis de una rebellia armada, a afortigare is posiduras pròpias in su paisu. A diferèntzia de is movimentos anticoloniales chi si fiant organizados in unas àteras colònias portughesas, su PAIGC fiat resèssidu a ispaniare a lestru su controllu militare suo subra de zonas ampras de su paisu: custu fiat istadu possìbile gràtzias a is caraterìsticas de su territòriu, ammantadu pro s'in prus de sagiungla, e a is cantidades mannas de armas frunidos dae saTzina, dae s'Unione Sovièticae de àteros paisos africanos. Su PAIGC ifat resèssidu finas a si dotare de una fortza contra-aèrea. A manu de su 1973, agiumai totu sa Guinea-Bissau fiat in is manos de su PAIGC. S'indipendèntzia fiat decrarada in manera unilaterale su 24 de cabudanni de su1973e reconnota in su mese de santandria de su matessi annu dae s'Assemblea generale de isNatziones Unidas. Su Portugallu aiat reconnotu s'indipendèntzia de sa comomai ex-colònia a fatu de su corpu militare portughesu, passadu a s'istòria cun nùmene deRivolutzione de is gravellos.
Dae s'indipendèntzia a in antis s'istadu at subrabìvidu in una situatzione polìtica instàbile meda, caraterizada dae una intrusida forte de is militares in sa vida pùblica, rutas violentas de guvernos, intentos de istabilire sa democratzia ecorpos de istaduvàrios. S'ùrtimu copru de istadu militare est acontèssidu su 13 de abrile de su2012.
Pàpua Noa Guinea

Coordinadas:6°18′S147°00′E﻿ / ﻿6.3°S 147°E-6.3; 147
SaPàpua Noa Guinea(inhiri motu:Pàpua Niu Gini), ufitzialmenteIndependent State of Papua New Guineaest un'istadu indipendente de s'Otzeàniain s'àmbitu de suCommonwealthdae su 16 de cabudanne1975.
Costituida dae su chirru orientale de s'ìsula de saGuinea Noae dae una sèrie de ìsulas chi apartenent a s'archipèlagu de Bismarck(intre chi saNoa Britannia, saNoa IrlandaeBougainville), pertenet a sa aici naradaOtzeània bighina, una regione de su sud-ovest de s'Otzèanu Patzìficua norte de s'Austràlia, e faghet làcana petzi in s'ovest cun s'Indonèsia. Est inghiriada dae saOtzèanu Patzìficu.
S'istadu tenet istèrrida de 462 840 km² e contat populatzione de unos 7.300.000 bividores, de chi s'84% est autòctonu, su 13% de orìgine europea e s'1% indonesianu.
Sa capitale, chi s'agatat a cara de sa costera sud-orientale, estPort Moresby. Sa metade otzidentale de sa Guinea Noa format sasprovìntzias indonesianasdePàpuaePàpua otzidentale. Finas su1919su chirru setentrionale de s'atuale istadu fiat connotu cun nùmene deKaiser-Wilhelms-Land(Terra de s'imperadore Gulliermu), colònia de saImpèriu tedescu.
Costa de Avòriu

Coordinadas:8°N6°W﻿ / ﻿8°N 6°W8; -6
Costa de Ivòriuest una natzione in s'Àfricae sacapitaleuffitziale estYamoussoukro, ma sa tzitade pius manna estAbidjan.
SaCosta de AvòriuoCosta de Marfilu, ufitzialmenteRepùblica de Costa de Avòriu/Repùblica de Costa de Marfilu(infrantzesuːRépublique de Côte d'Ivoire), est un'Istadu de s'Àfrica otzidentale. Sa capitale ufitziale estYamoussoukro, ma sa tzitade prus manna estAbidjan.
Tenet istèrrida de 322 460 km²  pro unos 26 378 274 bividores. Allàcanat a ovest cunLibèriaeGuinea, a norte cun suMalie suBurkina Faso, a estu cun suGhanae a sud tenet essida a mare in sugolfu de Guinea.
Sa Costa de Marfilu est una repùblica presidentziale cun capitale amministrativa inYamoussoukro, mancari sa capitale econòmica e guvernativa e fintzas tzitade prus manna e populada, est aAbidjan. Sa limba ufitziale est sufrantzesu, ma s'agatant limbas locales vàrias comente a subaulée sudjoula.
Sa Costa de Marfilu possedit una de sas economias prus pròsperas de Àfrica, mancari fràgile ca si basat prus che totu subra s'esportatzione dematèrias primas. Su mercadu suo dipendet massimamente dae su setore agrìculu; difatis unu 70% de sa populatzione ivoriana est impreada in carchi forma de faina agrìcula. In manera cunsighente, s'economia est meda sensìbile a is maretadas de is prètzios internatzionales de custos produtos e a is cunditzionesmeteorològicas.
In su santugaine1985su guvernu ivorianu at pedidu chi s'istadu esseret connotu in ogni limba che aCôte d'Ivoire. Difatis, segundu sa lege natzionale, su nùmene non podet èssere traduidu dae su frantzesu. Mancari custu, su nùmene sighit a èssere traduidu in is limbas vàrias. Nointames, sa Costa de Marfilu faghet aplicare custa voluntade s'àmbitu de s'ONU, in ue su nùmene no est mai traduidu, nemmancu in inglesu.
Camerùn

Coordinadas:5°08′N12°39′E﻿ / ﻿5.133333°N 12.65°E5.133333; 12.65
Camerùnest una natzione in s'Àfrica, sa capitale suaYaoundéest. Isterrit 475.442 km cuadrados, e unos 24.000.000 de abitantes. Est una repubblica e si allegat sufrantzesu, s'ingresue subantu. Religione animista, cristiana e musulmana. Clima ecuatoriale. Riccu de forestas a sud e de territoriu de savanas e istepas. A sud unu vulcanu, su Camerùn de 4070 m. In s'istadu si faeddant prus de 250 limbas.
Pigat làcana cun saNigèriain s'ovest e su nord, suCiàdin su nord-est, saRepùblica Tzentrafricanain s'est eGuinea Ecuatoriale, suGabòne saRepùblica de su Congoin su sud. In sa costera s'agatat a sabaja de Biafra, chi faghet parte de sugolfu de Guineae s'otzèanu Atlànticu. Sa prus parte de su paisu est montosu. S'artària màssima est sumonte Camerùn(4.070 m),vulcanuativu situadu a curtzu de su golfu de Guinea. In su nord s'agatant sos riosBenouéeLogone, e suSanagae suNyongin sa regione meridionale. In s'estremu nord b'at s'oru meridionale de sulagu Ciàd. Si li narat «Àfrica in miniadura» pro s'enorme diversidade paesagìstica sua.
Mancari no siat un'istadu membru de s'ECOWAS, pro geografia e istòria partenet in s'Àfrica Otzidentale. Su Camerùn de su Sud, chi in die de oe s'iscerat in sas regiones de su Nord-ovest e Sud-ovest, at tentu unu rolu importante in s'istòria de s'Àfrica Otzidentale. In su 2017, partes de custas regiones si fiant decraradas un'istadu indipendente (sena reconnoschimentu internatzionale) cun su nùmene deAmbazònia.
Intre sos primos bividores de su territòriu b'aiat satziviltade Sao, chi biviat in s'oru sulagu Ciàd, e sosbaka, cassadores-regollidores de padente de su sud-est. Sos esploradoresportughesosfiant arribados in sa costera sua in susèculu XVe l'aiant dadu su nùmeneRio dos Camarões('Riu de sos Gàmbaros'), chi cun su colare de su tempus diat mudare in «Camerùn». In susèculu XIX, soldadosfulbeaiant fundadu s'Emiradu de Adamauain su nord de su paisu, mentras chi diversos grupos ètnicos de s'ovest e su nord-ovest aiant formadu tribùs poderosos. In su1884, su Camerùn fiat fatu incolònia tedescacun nùmene deKamerun.
A pustis de saPrima Gherra Mundiale, su territòriu fiat istadu divididu in duos mandados de saSotziedade de sas Natziones, una guvernada dae saFrantzae s'àteru dae suRegnu Unidu. Su Camerùn frantzesu e una parte de su Camerùn britànnicu ant formadu, in s'annu1961, sa Repùblica Federale de su Camerùn, chi in su1972fiat divènnida Repùblica Unida dae su Camerùn. Su Camerùn in generale at gosadu dae istabilidade, cosa chi at permìtidu s'isvilupu de sa massaria, de sas ferrovias, gasi comente de s'indùstria petrolìfera. Si bi agatant de reghente movimentos conca a una riforma democràtica, su podere polìticu però abbarrat firmu in sas manos de un'oligarchia de base ètnica.
Nigèria

Coordinadas:9°N8°E﻿ / ﻿9°N 8°E9; 8
SaNigèria, ufitzialmenteRepùblica Federale de Nigèria(in inglesu:Federal Republic of Nigeria) est unu paisu de s'Àfrica otzidentale. Sa capitale est dae su 1991Abuja, chi at remplasaduLagos.
S'istadu tirat a 923.768 km²  pro una populatzione de unos 190.886.311 bividores.  S'agatat in sugolfu de Guinea, allàcanat in su norte cun suNiger, in s'estu cun suCiàd(peri sulagu Ciàd) e cun suCamerùn, in s'ovest cunBenìn, e in su sud si ghetat a s'otzèanu Atlànticu, in ue s'agatat s'ìsula deBioko(chi pertenet a saGuinea Ecuatoriale). Est su paisu prus populadu deÀfricae su de sete in su mundu, connotu fintzas che a «su gigante de Àfrica». Est unu produtore importante de petròliu.
Sa Nigèria est una federatzione partzida in 36 istados federales prus sa capitale federale, Abuja. Su nùmene suo benit dae su riuNiger, chi rugrat su paisu. Su nùmene fiat coniadu daeFlora Shawin su de 19 sèculos. Est istada una colònia de s'Impèriu britànnicudae sa fine de su de 18 sèculos, otenende s'indipendèntzia in su1960. In sa dècada de 1960 at padessidu una gherra tzivile sambenosa, saGherra de Biafra, in sa cale una parte de su sud-estu de su paisu aiat cumbàtidu pro si fàghere indipendente, perdende. Comente istadu indipendente, sa Nigèria est andada alternende guvernos democràticos e guvernos militares.
In àmbitu religiosu, sa populatzione sua est dividida meda: giai sa metade est de cunfessione musulmana e s'àtera metade est pro s'in prus cristiana; una minoria de sa populatzione sighet is religiones africanas traditzionales. In su de 21 sèculos sa Nigèra padessit cunflitos religiosos, pruc che totu in su norte, in ue su grupu islamistaBoko Haramcheret istabilire sasharia. A causa de s'importante influssu monetàriu pro s'esportatzione depetròliu, sa Nigèria est istadu cunsideradu dae su grupu de is paisos N-11 (pròssimos ùndighi).
Gabòn

Coordinadas:0°40′59.99″S11°30′00″E﻿ / ﻿0.683331°S 11.5°E-0.683331; 11.5
Gabòn(infrantzesu:République Gabonaise)est una natzione de s'Àfrica, situada in s'equadorein sa costa ovest de s'Africa Centrale. Sacapitalesua estLibreville. Sa limba ufitziale est sufrantzesu.
Allàcanat a norte cun saGuinea Ecuatorialee suCamerùn, a nord-est, est e sud cun saRepùblica de su Congo, a ovest s'incarat subra suGolfu de Guinea. Òcupat una superfìtzie de 267.667 km² e contat 2.119.275 abitantes.
Guvernadu dae presidentes autocràticos dae su momentu de s'indipendèntzia dae saFrantzaotenta su 17 de austu de su1960, su Gabòn at introdùidu unu sistema multipartidicu e una costitutzione noa a su cumintzu de sos annos noranta, chi at permìtidu unu protzessu eletorale pius trasparente e sa reforma de sas istitutziones guvernativas.
S'economia de su Gabon est printzipalmente ligada a supetroliu, difattis custu settore rappresentada su 46% de sas bintradas de su guvernu e s'81% de sas esportaziones. Meda importantes sunu puru sas risorsas de su linnamine, diffattis ada 20 milliones deettarosdeforesta tropicale. Attualmente b'ada conflittos in attu pruite sa popolazione est chirchende de frenare sa deforestazione chi sun ponzende in attu zertasmultinatzionales, in su matessi tempus su guvernu est ponzende in attu unaserie de iniziativas de produtziones de linnamine rispettosa de s'ambiente.
Su fatu de àere populatzione pagu numerosa, unidu a sas risursas naturales abundantes e a sos investimentos istranzos ant azudadu a fàghere de su Gabòn una de sas natziones pius pròsperas de sa rezone e de sucontinente africanu.
Repùblica de su Congo

Coordinadas:0°45′00″S15°22′59.99″E﻿ / ﻿0.75°S 15.383331°E-0.75; 15.383331
SaRepùblica de su Congo(nodida fintzas cheCongo-Brazzavilleoex-Congo frantzesu; infrantzesuRépublique du Congo; inkikongoRepubilika ya Kongo; inlingalaRepubliki ya Kongó) est un'Istadu de s'Àfrica tzentralee un'ex-colònia frantzesa. Dae su1969a su1992est istadu denumenadaRepùblica Populare de su Congo. Sa capitale estBrazzaville.
Tenet istèrrida de 342.000 km² pro unos 5.125.821 bividores, allàcanat a norte cunCamerùneRepùblica Tzentrafricana, a estu e a sud cun saRepùblica Democràtica de su Congo, a sud pro unu tretu curtzu cun s'exclaveangolanadeCabinda, a sud-ovest s'acarat in suGolfu de Guineae a ovest allàcanat cun suGabòn.
Sa Repùblica de su Congo est una repùblica presidentziale; s'atuale presidente est su generaleDenis Sassou Nguesso, a su pòdere dae su1979francu su perìodu1992-97. Sa limba ufitziale est sufrantzesu.
නව ගිනියාව

නව ගිනියාව( ටොක් පිසින්:නිවුගිනි, ඕලන්ද:නිවු ගිනියා, සහඉන්දුනීසියානු: [අයිරියන්]Error: {{Lang}}: text has italic markup (help); ඓතිහාසික වශයෙන්:පැපුවා) යනු,ග්‍රීන්ලන්තයටපසුව,ලෝකයේ දෙවන විශාලතම දිවයිනවන අතර,   786,000 කිමීක භූමි ප්‍රමාණයක් සහිත වෙයි.
උතුරු පළාත, සියෙරා ලියෝන්

උතුරු පළාත(සාමාන්‍යයෙන්උතුරු සියරා ලියොන්හෝ සරලවඋතුරලෙස හැඳින්වේ)සියෙරා ලියොන්හිපළාත් කොට්ඨාස පහෙන් එකකි. එය සියරා ලියොන්හිඋතුරුභූගෝලීයකලාපයේ පිහිටා ඇත. එය පහත දිස්ත්‍රික්ක හතරකින් සමන්විත වේ: බොම්බාලි, ෆලබා, කොයිනාඩුගු සහ ටොන්කොලිලි . උතුරු පළාතේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 35,936 කි. 2015 සියෙරා ලියොන් ජාතික සංගණනය මත පදනම්ව, 2,502,865 ක ජනගහනයක් ඇත.එහි පරිපාලන හා ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය මාකේනි වේ. උතුර බටහිරින් වයඹ පළාත, ඊසාන දෙසින්ගිනියා ජනරජය, ගිනිකොන දෙසින් නැගෙනහිර පළාත සහ දකුණු පළාත මායිම් වේ.
උතුරු පළාතේ දිස්ත්‍රික්ක හතර:
2018 ට පෙර, පළාත ද ඇතුළත් විය
උතුරු පළාතට පහත දේශසීමා ඇත:
ඕස්ට්‍රේලියාව

ඕස්ට්‍රේලියාවපෘථිවියේ දකුණු අර්ධගෝලයේ පිහිටි රටකි. මෙයඕස්ට්‍රේලියානු මහාද්වීපයේප්‍රධාන බිම් කොටසින් ද,ටැස්මේනියාදූපතෙන් ද,ඉන්දියන්සහපැසිෆික් සාගරවලපිහිටිකුඩා දූපත්රාශියකින් ද යුක්ත වෙයි. මෙය ඕෂනියා කලාපයේ විශාලතම රට මෙන්ම භූමි ප්‍රමාණය අතින් ලොකයේ හයවැනි විශාලකම රටයි. මෙය ඕස්ට්‍රේලියාවට උතුරින් පිහිටිඉන්දුනීසියාව,නැගෙනහිර ටිමෝරයසහපැපුවා නව ගිනියාවද, ඊසානදිගින් පිහිටිසොලමන් දූපත්,වනාටුසහනව කැලඩෝනියාවද, නිරිතදිගින් පිහිටිනවසීලන්තයද ඕස්ට්‍රේලියාවේ අසල්වැසියන් වෙයි.
18 වැනි සියවසේදී යුරෝපීයයන් පැමිණ පදිංචි වීමට අවුරුදු 40,000කට පමණ පෙර සිට ඕස්ට්‍රේලියාවේආදිවාසීන්ජීවත් වී ඇති බවට සාක්ෂි ඇත. 1606 දීඕලන්දදේශ ගවේෂකයන් විසින් ඕස්ට්‍රේලියාව සොයා ගැනුණු අතර 1770 දීබ්‍රිතාන්‍යයන්විසින් දූපතේ නැගෙනහිර භාගය අත්පත් කරගන්නා ලදී. මුලින්ම මෙහි ජනාවාසයක් ලෙස පිහිටවනු ලැබුවේ 1788 දී එම රටවලින් පිටුවහල් කරන ලද වරදකරුවන් පදිංචි වූනව දකුණු වේල්සයේය. ඉන්පසුව එළඹුණු දශක කිහිපය තුළ රටේ ජනගහණය ක්‍රමයෙන් වැඩුණු අතර රටේ ඉතිරි කොටස් ද ගවේෂණය කෙරිණි.
අද වන විට ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජනගහණය මිලියන 23 ක්පමණ වේ. මෙයින් 60%ක්ම ජනතාවසිඩ්නි,මෙල්බර්න්,බ්‍රිස්බේන්,පර්ත්සහඇඩිලේඩ්යන රටේ ප්‍රධාන ජනපදවල අගනගරවල ජීවත් වෙති. රටේ අගනුවරකැන්බරාවේ. සෞභාග්‍යවත් රටක් ලෙස නම් දරා ඇති ඕස්ට්‍රේලියාව මානව සංවර්ධනය, ජීවන තත්වය, ආයු අපේක්ෂාව, අධ්‍යාපනය, ආර්ථික නිදහස, දේශපාලන නිදහස වැනි පැතිවලින් ලොව ඉහළම තැනක පවතියි.. 
ඕස්ට්‍රේලියාව සෞඛ්‍යමත් සංවර්ධිත රටකි. එය බහු සංස්කෘතික සමාජයන්ගෙන් යුක්තය. විවිධ අන්තර්ජාතික සංසන්දනයන් අතර ඉහළින් සිටි. එයින් සමහරක් නම් මානව සංවර්ධනය ජීවන මට්ටම සෞඛ්‍යය, ආයුකාලය, පොදු අධ්‍යාපනය, ආර්ථික නිදහස සහ සිවිල් අයිතින් හා දේශපාලන අයිතීන් සුරක්ෂිතභාවයයි. ජිවන මට්ටම සහ සංස්කෘතිමය පිරිනැමීම් අතරින් ඕස්ට්‍රේලියානු නගර ලෝකයේ ඉහළින් ම සටහන් කර ඇත. එය එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය, G20, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය, ANUS, අාර්ථික සහයේගීතාව හා සංවර්ධනිය පිළිබද සංගමය හෙවත් OECD, ආසියා පැසිෆික් ආර්ථික සහයොගීතාවය හෙවත් ඇපෙක්, දකුණු ෆැසිපික් සැසිය සහ ලෝක වෙළෙඳ සංගමය තුළ සාමාජිකත්වය දරයි.
ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික කොඩිය මුල්ම වරට එරට ගුවනේ ලෙළදෙනු ලැබුවේ, 1901 සැප්තැම්බර් 3 වන දින මෙල්බර්න් නුවරදීයි.
මෙම ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික ධජය තෝරා ගැනීම වෙනුවෙන් එරට පැවැත්වූ නිර්මාණ තරඟයට, එකල තරඟකරුවන් 32,823 දෙනෙක් සහභාගී වූ බවත්, ඔවුන් විසින් ඉදිරිපත් කල ජාතික ධජ ආකෘතියන්ගෙන්, මෙම ධජ ආකෘතිය තෝරා ගත් බවත් පැවසෙයි.
කොඩියෙහි දකුණුපස වූ තාරකාවන්ගෙන්, දක්ෂිණ අර්ධගෝලයේ දී දැකිය හැකි දකුණු කුරුසිය තාරුකා මණ්ඩලය සංකේතවත් වෙයි. මෙම තාරුකා පහ, දීප්තිමත්භාවෙය් පිළිවෙලට ග්‍රීක හෝඩියේ ම්ල් අකුරු පහෙන් හදුන්වයි. විශාල පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය තාරකාවෙන්, එරට කලාපීය ආණ්ඩූන්ගේ ඒකාබද්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
වර්ථමානයේ භාවිතා වන ඕස්ට්‍රේලියානු රාජ්‍ය ලාංඡනය, 1912 පස්වන ජෝර්ජ් රජ විසින් භාවිතා කරනු ලැබූවකි.
ලාංඡනයෙහි අන්තර්ගත වන පළිහේ දැක්වෙන ධජ හයෙන්, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රධාන ආණ්ඩු කලාප 6 සහ ඒවායේ ඒකාබද්ධතාවය නිරූපනය වෙයි.
මීට අමතරව ලාංඡනය තුල දැක්වෙන රන් ශාකය, කැන්ගරු සහ එමූ පක්ෂියා, එරට ප්‍රධාන ජාතික සංකේත නියෝජනය කරයි.
1788 සිඩ්නි වරායේදී බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ධජය පහළ හෙලීමේ සිදුවීම සිහිකරමින්, සෑම වසරකම ජනවාරි 26 වන දින එරට ජාතික දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ.
ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික වර්ණයන් ලෙසකොලසහරන්පැහැය, 1984 වර්ෂයේ අප්‍රියෙල් 19 වනදා සිට පිළි ගැනෙයි.
අයිසීසී අන්තර් මහද්වීපික කුසලානය

මෙම තරගාවලිය අයිසීසී ටෙස්ට් වරම් නොලද කණ්ඩායම් සඳහා පැවැත්වෙන ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරගාවලියකි. මෙම තරගාවලිය සඳහා කණ්ඩායම් 14 ක් සහභාගී වෙයි. ඒවා මෙසේය,
දකුණු කැරිබියන් වෙරළ ස්වයං පාලන කලාපය, නිකරගුවාව

දකුණු කැරිබියානු වෙරළබඩ ස්වයං පාලන කලාපය යනු නිකරගුවාවේ ස්වයං පාලන කලාප දෙකෙන් එකකි. එය 1987 සැප්තැම්බර් 7 වන දින ස්වාධීනත්ව ප්‍රඥප්තිය මගින් පැරණි සෙලායා දෙපාර්තමේන්තුවේ බෙදීමක් හරහා උතුරු කැරිබියානු වෙරළබඩ ස්වයං පාලන කලාපය සමඟ නිර්මාණය කරන ලදී. එය වර්ග කිලෝමීටර 27,260 (වර්ග සැතපුම් 10,530) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය 420,935 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වේ. අගනුවර බ්ලූෆීල්ඩ්ස් ය. කැරිබියානු මුහුදට මායිම්ව, එහි මොස්කිටියා ලෙස හැඳින්වෙන කලාපයේ කොටසක් අඩංගු වේ.
එය නගර සභා 12 කට බෙදා ඇත: බ්ලූෆීල්ඩ්ස්, ඉරිඟු දූපත්, ඩෙසම්බොකඩුරා ඩි රියෝ ග්‍රෑන්ඩ්, එල් අයෝට්, එල් රාමා, එල් ටෝර්ටුගුරෝ, කුක්‍රා හිල්, ලා කෲස් ඩි රියෝ ග්‍රෑන්ඩ්, මුවෙල් ඩි ලොස් බුයෙස්, නුවෙවා ගිනියාව, පයිවාස් සහ පර්ල් කලපුව. කලාපයේ භාෂා අටක් කතා කරන අතර ඉංග්‍රීසි ක්‍රියෝල් සහ ස්පාඤ්ඤ ප්‍රමුඛ වේ. කලාපීය නිල භාෂා වන්නේ: ස්පාඤ්ඤ (නිකරගුවාවේ ජාතික නිල භාෂාව), ක්‍රියෝල් (මිස්කිටෝ වෙරළ ක්‍රියෝල් සහ රාම කේ ක්‍රියෝල්), සුමෝ (මායංනා සහ උල්වා), රාමා, මිස්කිටෝ සහ ගරිෆූනා.
පර්ල් කේස් දූපත් සමූහය දකුණු කැරිබියානු වෙරළබඩ ස්වයං පාලන කලාපයේ කොටසක් ද වන නමුත් ප්‍රධාන වශයෙන් පර්ල් කලපුවේ මහ නගර සභාවට අයත් වේ.
දළ දේශීය නිෂ්පාදනයෙන් සංවර්ධනය

උතුරු ඇමරිකාව ලෝකයේ වඩාත්ම මන්දගාමී මර්ධනයක් සහිත මහාද්වීපය වුව ද ස්ථායී වර්ධනයක් පෙන්වයි. වේගවත් ආර්ථික වර්ධනයක් ඇත්තේ කැරිබීයානු දූපත්වලය.
දකුණු ඇමරිකාව තුළ ඇත්තේ වේගයෙන් ඉහල පහල යන වර්ධනයකි. වේගවත් හැඟීමක් හෝ බැසීමකම පසුව මන්දගාමී වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි. බ්‍රසීලයේ මෙය වඩාත්ම හොඳින් දක්නට ලැබේ. කෙසේ වුවත් වර්ධනය ස්ථාවර වෙමින් පවතී. සමස්ත මහාද්වීපයම වර්ධනය වෙයි.
වේගවත්ම වර්ධනය මෙන්ම ඉතාම මන්දගාමී වර්ධනයක් අපගමනයන් සියල්ල අප්‍රිකාවේ දක්නට හැක. ලෝකයේ තෙවැනි වේගවත්ම වර්ධනය ඇති රට බවට ඇන්ගෝලාව පත් කරනු ලැබුවේ තෙල් නිධි විසිනි. සිම්බාබ්වේ ලෝකයේ වඩාත්ම මන්දගාමී වර්ධනය පෙන්වන රටයි. අප්‍රිකාවේ තෙල් නිධි මඟින්, රටවල් කිහිපයක් තම අසල්වැසි රටවල් අභිබවා ගිය “ධනවත් ප්‍රදේශය” බිහිකර ඇත. ලෝකයේ වේගවත්ම ආර්ථික වර්ධනය පෙන්වන රටවල් 10 න් 03ක්ම හියුගෝ අප්‍රිකාවේය. අතීතයේ දී සමහර රටවල් ලොව වේගවත්ම වර්ධනය පෙන්නුම් කළ රටවල් විය. තෙල් සංචිත නිසා සමකය ආසන්නයේ රටක් වූ ගිනියාව 2004 දී 75% ක වර්ධනයක් පෙන්වීය.
යුරෝපයේ ඇත්තේ වඩාත්ම ස්ථායී ආර්ථික වර්ධනයන්ගෙන් එකකි. සෝවියට් දේශයේ බිඳ වැටීමෙන් පසු 1990 ගණන්වල මුළු මහත් නැ‍ඟෙනහිර යුරෝපය පුරාම ආර්ථික අපගමනයක් සහිත කාලවකවානුවක් විය. දෙදහස් ගණන් වන විට එය යථා තත්වයට පත් වෙමින් තිබුණි. එම ප්‍රදේශය මේ වන විට වර්ධනය අත්දකිමින් සිටියි. විශේෂයෙන්ම මෑත කාලීනව යුරෝපා සංගමය හා එක් වූ රටවල මෙම තත්වය දැකිය හැක.
යුරෝපය ලෝකයේ වේගවත්ම ආර්ථික වර්ධනය සහිත මහාද්වීපවලින් එකකි. බොහෝ රටවල් මධ්‍යස්ථ වේගයකින් වර්ධනය වන නමුදු  බොහෝ කුඩා රටවල් 7% වඩා වැඩි වර්ධන වේගයක් ලබා ගනිමින් ආසන්න රටවලට වඩා අසාමාන්‍ය වේගයකින් වර්ධනය වෙයි. ලෝකයේ වෙග්වත්ම ආර්ථික වර්ධනය ඇති රටවල් 10 අතරින් පළමුවැනිනා සිටින්නේ යුරෝපයේය.
විසිවන සියවසේ දී සමස්ත ආසියාවම වඩාත් වැඩි වර්ධනයක් සහිත ප්‍රදේශය විය. කෙසේ වුවත් 21 වැනි ශතවර්ෂයේ දී චීනය සියල්ල අභිබවා සිටින්නීය. එහෙත් යම් යම් වර්ධනීය ස්ථාන නැ‍ඟෙනහිර ආසියාවෙන් හා දකුණු ආසියාවෙන් මතුවීමට පටන්ගෙන තිබේ. විශේෂයෙන්ම ඉහල වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි. වඩාත්ම වැඩි වර්ධනයක් ඇති රටවල් 10 අතුරින් 03ක් සෘජුවම ආසියාතික රටවල් වන අතර තවත් රටවල් 03ක් වක්‍රව හෝ අර්ධ වශයෙන් ආසියානු රටවල්ය.
මේ අතර ඕසීනියාව මධ්‍යස්ථ වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි. ඕසිනියාහි අසාමාන්‍ය වර්ධනය පෙන්නුම් කරන එකම ප්‍රදේශය “වනාවටු” ප්‍රදේශයයි.
සමහර රටවල් ඒවායේ ඇති යුද්ධය තත්ව හා අත්‍යුද්ගමනය හේතුවෙන් සෘණාත්මක වර්ධනයක් පෙන්වයි. පලස්තීනීය රාජ්‍යයක් , සිම්බාබ්වේ සහ චැඩ් වැනි රටවල් වේ.
http://en.wikipedia.org/wiki/Economic_development#Development_by_GDP
Guinéa

Guinéa, resminaRépublik Guinéa(Basa Prancis:République de Guinée), mangrupa hiji nagara diAfrika Kulon. Baheulana kawanoh salakuGuinéa Perancis(Guinée française), kadang ayeuna disebutGuinéa-Conakrypikeun ngabédakeun jeung tatanggana,Guinéa-Bissau.Guinéa dibagi kana 8administrative regionsand subdivided into thirty-threeprefectures.Conakrymangrupa ibu kotana. Kota utama nu lian di nagara ieu contona Labe, Nzérékoré, Kankan, Kindia, Mamou, Boke, jeung Guéckédou.
Guinéa dibagi kana tujuhrégion administratifjeung dibagi deui kana 33préféktur.
Citakan:Guinea topics
Citakan:DEAFULTSORT:Guinea
Guinéa-Bissau

Républik Guinéa-Bissau(Basa Portugis:República da Guiné-Bissau,dilapalkeun:[ʁeˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ biˈsaw]) nyaéta hiji nagara diAfrika Kulon. Nagara ieu tepung wates jeungSenegaldi kalér, jeungGuinéadi kidul jeung wétan, sarta Samudra Atlantik di kulon.
Guinéa-Bissau baheulana mangrupa bagian ti KarajaanGabu, ogé tinaKakaisaran Mali. Bagian ti karajaan ieu lumangsung nepi ka abad ka-18, basa saeutik bagian nu lian minangka bagian tiKakaisaran Portugisti abad ka-16. Wewengkon ieu teras jadi jajahan Portuis tiGuinéa Portugisdina ahir abad ka-19. Basa merdika, anu didéklarasi dina 1973 jeung diakuan dina 1974, ngaran ibu kotana,Bissau, ditambahkeun kana ngaran nagara sangkan teu lieur jeungRépublik Guinéa.
Ukur 14% ti populasi nyaturkeun basa resmina,Basa Portugis. Kalobaannana populasi (44%) nyaturkeunKriol, hijiBasa kréol Portugis, jeung sésa basa asli Afrika. Ageman utamana nyaétaageman tradisional AfrikajeungIslam, aya ogé minoritas Kristen (kalobaannana Katolik).
Guinéa-Bissau mangrupa hiji anggota tiUni Afrika,Komunitas Ékonomi Nagara Afrika Kulon,Organisasi Sabilulungan Islam,Uni Latin,Komunitas Nagara-Nagara Pamaké Basa Portugis,La Francophonie, jeungZona Kooperasi jeung Karapihan Atlantik Kidul.
Guinéa-Bissau dibagi kana 8région(regiões) jeung hijiséktorotonom(sector autónomo). Ieu teras dibagi kana (total) 37séktor.Région-régionna nyaéta:
* séktor otonom
Citakan:Guinea-Bissau topics
Guinéa Khatulistiwa

Guinéa KhatulistiwaatawaGuinéa Ékuator, resminaRépublik Guinéa Khatulistiwa(basa Spanyol:República de Guinea Ecuatorial,dilapalkeun:[reˈpuβlika ðe ɣiˈne.a ekwatoˈɾjal];Basa Prancis:République de Guinée équatoriale,dilapalkeun:[ʁepyblik də ɡine ekwatoʁjal], (Basa Portugis:República da Guiné Equatorial,dilapalkeun:[ʁeˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ ekwatoˈɾjaɫ]); mangrupa hiji nagara nu aya diAfrikaTengah. Nagara ieu ngawengku dua bagian: hiji Wewengkon Buana (Río Muni), kaasup sababaraha pulo leutik sapertiCorisco,Elobey Grande, jeungElobey Chico; sarta hijiwewengkon insulérnu boga eusi puloAnnobónjeung puloBioko(baheulanaFernando Po) di mana ayana ibu kotaMalabo.
Annobón mangrupa pulo nu pangkidulna di Guinéa Khatulistiwa jeung aya di kiduleunkhatulistiwa. Pulo Bioko mangrpakeun lokasi pangkalérna di Guinéa Khatulistiwa. Antara dua pulo éta jeung ka kalérna aya wewengkon daratan utama, nu tepung wates jeungKamerunka kalér,Gabondi kidul jeung wétan, sartaTelul Guinéadi kulon, di mana nagaraSão Tomé jeung Príncipeaya antara Bioko jeung Annobón.
Pamanggihanminyak bumidi sababaraha taun ieu ngalihkeun status ékonomi jeung pulitik nagara.GDPper kapitana aya dina réngking ka-28 sadunya.
Guinéa Khatulistiwa dibagi kana 7propinsi(ibu kotana aya di jero kurung):
Propinsi-propinsina saterasna dibagi kana distrik-distrik.
Koordinat:1°30′N10°00′E﻿ / ﻿1.500°N 10.000°E﻿ /1.500; 10.000
Francophonie

Francophoniemangrupa hijiorganisasinu diwangun ti nagara-nagarafrancophone. Organisasi ieu diwangun dina1970ku 20 nagara. Piagamna nyebutkeun yén Francophonie boga pancén ngoordinasikeun ékonomi, kaasup hubungan niaga; komunikasi; kabudayaan; kawarganagaraan, paspor, jeung visa; sosial; jeung kaséhatan. Markas Francophonie aya diParis.
Anggota Francophonie ayeuna (jeung taun gabung):
Irian

Irian(Basa Inggris:New Guinea) nyaétapulokadua panggedénadi dunya nu aya di kaléreunAustralia.
Pulo ieu dibagi jadi dua wilayah nu masing-masing dikawasa kuIndonésia(beulah kulon nu disebutPapua) sarta beulah wétanna mangrupa bagéan nagaraPapua Gini Anyar.
IstilahPapuaogé digunakeun keur ngarujuk ka pulo ieu sakumna. Nugini mangrupakuen istilahNew Guinea, ngaran kulon nu diindonésiakeun. Maranéhannana baheula boga pamanggih yén lemah Papua sigaGuinea, hiji wilayah diAfrika. Jadi wéh disebutna ogé Guinéa anyar.
Di pulo ieu aya gunung pangluhurna sa-Indonésia, nyaétaPuncak Jaya(5.030 m).
ประเทศกินีในโอลิมปิก

ประเทศกินีเข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกครั้งแรกในโอลิมปิกฤดูร้อน 1968และได้ส่งนักกีฬาเข้าร่วมโอลิมปิกฤดูร้อนทุกครั้งตั้งแต่นั้นมาคณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติของประเทศกินี คือ เป็นผู้ทำหน้าที่ในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันโอลิมปิก ภายใต้รหัสประเทศGUI
นับตั้งแต่ประเทศกินีส่งนักกีฬาเข้าร่วมการแข่งขันโอลิมปิกครั้งแรก นักกีฬากินียังไม่เคยได้รับเหรียญรางวัลจากกีฬาโอลิมปิก
ประเทศกินี-บิสเซาในโอลิมปิก

ประเทศกินีบิสเซาเข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกครั้งแรกในโอลิมปิกฤดูร้อน 1996และได้ส่งนักกีฬาเข้าร่วมโอลิมปิกฤดูร้อนทุกครั้งตั้งแต่นั้นมาคณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติของประเทศกินีบิสเซา คือ เป็นผู้ทำหน้าที่ในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันโอลิมปิก ภายใต้รหัสประเทศGBS
นับตั้งแต่ประเทศกินีบิสเซาส่งนักกีฬาเข้าร่วมการแข่งขันโอลิมปิกครั้งแรก นักกีฬากินีบิสเซายังไม่เคยได้รับเหรียญรางวัลจากกีฬาโอลิมปิก
ประเทศกินี-บิสเซา

กินี-บิสเซา(อังกฤษ:Guinea-Bissau) หรือกีแน-บีเซา(โปรตุเกส:Guiné-Bissau,ออกเสียง:[ɡiˈnɛβiˈsaw];ฟูลา:𞤘𞤭𞤲𞤫 𞤄𞤭𞤧𞤢𞥄𞤱𞤮 Gine-Bisaawo;มันดินกา: ߖߌߣߍ ߺ ߓߌߛߊߥߏ߫Gine-Bisawo) มีชื่อทางการว่าสาธารณรัฐกินี-บิสเซา(อังกฤษ:Republic of Guinea-Bissau) หรือสาธารณรัฐกีแน-บีเซา(โปรตุเกส:República da Guiné-Bissau) เป็นประเทศอยู่ในแอฟริกาตะวันตกเมืองหลวงชื่อว่าบิสเซามีเนื้อที่โดยประมาณ 36,125 ตารางกิโลเมตร (13,948 ตารางไมล์) กับประชากรโดยประมาณ 1,815,698มีพรมแดนทิศเหนือติดกับเซเนกัลทิศตะวันออกและทิศใต้ติดกับกินีทิศตะวันตกติดกับมหาสมุทรแอตแลนติกกินี-บิสเซายังมีเกาะเล็ก ๆ นอกแผ่นดินใหญ่อีกประมาณ 25 เกาะอีกด้วย
กินี-บิสเซาเคยเป็นอาณานิคมของโปรตุเกสอยู่นานถึง 5 ศตวรรษ จากนั้นความตื่นตัวทางการเมืองเพื่อเรียกร้องเอกราชคืนจากโปรตุเกสได้เริ่มต้นมาตั้งแต่ พ.ศ. 2499 โดยกลุ่ม African Party for the Independence of Guinea-Bissau and the Islands of Cape Verde (PAIGC) โดยมีนายอามิลการ์ กาบราล เป็นผู้นำชักชวนให้ประชาชนต่อต้านการปกครองและเรียกร้องเอกราชคืนจากโปรตุเกสตั้งแต่ปี พ.ศ. 2506 จนได้รับเอกราชเมื่อวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2517 โดยมีนายลูอีซ กาบราล พี่ชายของนายอามิลการ์เป็นประธานาธิบดีคนแรก และกลุ่ม PAIGC ได้กลายเป็นพรรคการเมืองที่ถูกต้องตามกฎหมาย และมีการจัดตั้งสภาประชาชน และสภาคณะปฏิวัติประกอบด้วยสมาชิก 11 คน ทำหน้าที่ปกครองประเทศภายใต้รัฐธรรมนูญ
บทความนี้รวมเอางานสาธารณสมบัติจากเดอะเวิลด์แฟกต์บุ๊ก
รัฐบาล
การค้า
สื่อข่าว
การท่องเที่ยว
สุขภาพ
ข้อมูล GIS
12°N15°W﻿ / ﻿12°N 15°W﻿ /12; -15
ประเทศกินี-บิสเซาในโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน 2018

ประเทศกินี-บิสเซาเข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน ครั้งที่ 2ค.ศ. 2018 (พ.ศ. 2561) ที่กรุงบัวโนสไอเรสประเทศอาร์เจนตินาระหว่างวันที่ 6-18 ตุลาคม พ.ศ. 2561คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติกินี-บิสเซาเป็นผู้ทำหน้าที่ในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันจำนวน 2 คน ใน 2 ชนิดกีฬา ผลการแข่งขันครั้งนี้ประเทศกินี-บิสเซาไม่ได้รับเหรียญรางวัลใด ๆ
ผลการแข่งขันดังนี้ :
ประเทศกินี-บิสเซาในโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน 2014

ประเทศกินีบิสเซาเข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน ครั้งที่ 2ค.ศ. 2014 (พ.ศ. 2557) ที่เมืองหนานจิงสาธารณรัฐประชาชนจีนระหว่างวันที่ 16-28 สิงหาคม พ.ศ. 2557คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติกินีบิสเซาเป็นผู้ทำหน้าที่ในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันจำนวน 2 คน ใน 1 ชนิดกีฬา ผลการแข่งขันครั้งนี้ประเทศกินีบิสเซาไม่ได้รับเหรียญรางวัล
ผลการแข่งขันดังนี้ :
ประเทศกินี-บิสเซาในโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน 2010

ประเทศกินี-บิสเซาเข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน ครั้งที่ 1ค.ศ. 2010 (พ.ศ. 2553) ที่ประเทศสิงคโปร์ระหว่างวันที่ 14-26 สิงหาคม พ.ศ. 2553คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติกินี-บิสเซาเป็นผู้ทำหน้าที่ในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันจำนวน 4 คน ใน 3 ชนิดกีฬา ผลการแข่งขันครั้งนี้ประเทศกินี-บิสเซาไม่ได้รับเหรียญรางวัล
ผลการแข่งขันดังนี้ :
ประเทศกินี-บิสเซาในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2016

ประเทศกินี-บิสเซาเข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 15ค.ศ. 2016 (พ.ศ. 2559) ณ เมืองรีโอเดจาเนโรประเทศบราซิลระหว่างวันที่ 7-18 กันยายน พ.ศ. 2559คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติกินี-บิสเซาเป็นตัวแทนประเทศส่งทีมนักกีฬาทีมชาติที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกเข้าร่วมแข่งขันทั้งหมด 1 คนใน 1 ชนิดกีฬา
ผลการแข่งขันดังนี้:
ประเทศกินี-บิสเซาในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศกินีบิสเซาจะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียวประเทศญี่ปุ่นระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศกินีบิสเซาได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 1 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา
ประเทศกินี-บิสเซาในโอลิมปิกฤดูร้อน 2016

ประเทศกินี-บิสเซาเข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อนครั้งที่ 31 ค.ศ. 2016 (พ.ศ. 2559) ณรีโอเดจาเนโรประเทศบราซิลระหว่างวันที่ 5 สิงหาคม – 21 สิงหาคม พ.ศ. 2559คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติกินี-บิสเซาได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านการคัดเลือกทั้งหมด 5 คน เข้าร่วมแข่งขันใน 3 ชนิดกีฬา และได้รับเหรียญรางวัลจากการแข่งขันครั้งนี้ได้แก่ 0 เหรียญทอง 0 เหรียญเงิน รวมทั้งหมด 0 เหรียญ
ผลการแข่งขัน
Guinea

AngRepublika ng Guinea(bigkas: /gi.ni/;internasyunal:Republic of Guinea,Pranses:République de Guinée) ay isang bansa sahilaga-kanlurang Aprika.  Napapaligiran ito ngGuinea-BissauatSenegalsa hilaga,Malisa hilaga at hilaga-silangan, angCôte d’Ivoiresa timog-silangan,Liberiasa timog, atSierra Leonesa kanluran.
Ang lathalaing ito na tungkol saAprikaatBansaay isangusbong. Makatutulong ka saWikipediasapagpapalawignito.
Tukong ng Guinea

Angtukong ng Guineaolabuyo ng Guinea(Ingles:guineafowl,guinea fowl,guineahen,guinea hen[literal na "inahing Guinea") ay isang ibong nagmula saAprika. Nabibilang sila sa pamilyaNumididae.  May mahigit sa 2,000 mga taon nang una silang maging domestikado.  Inaalagaan sila upang maging pagkain sa maraming mga bahagi ng mundo.  Nakakain din pati na mga itlog ng mga ibong ito.  Umaabot ang haba ng mga ibong ito hanggang sa 75 mga sentimetro (30 mga pulgada).  May kulay na abo o itim ang kanilang plumahe o mga balahibong may halong puting mga tuldok.
Ang lathalaing ito  ay isangusbong. Makatutulong ka saWikipediasapagpapalawignito.
Guinea-Bissau

AngGuinea-Bissau(Portuges:Guiné-Bissau), opisyal naRepublika ng Guinea-Bissau, ay bansang nasaKanlurang Aprika. Pinapaligiran ito ngSenegalsa hilaga,Guineasa timog-silangan, atKaragatang Atlantikosa kanluran. Sumasaklaw ito ng lawak na 36,125 kmat may tinatayang populasyon na 2 milyon. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ayBissau.
Ang Guinea-Bissau ay nahahati sa 8 mga rehiyon at isang nagsasariling sektor (sector autónomo). Ang mga ito ay nahahati pa sa 37 mga sektor. Ang mga rehiyo ay:
Ang lathalaing ito na tungkol saAprikaatBansaay isangusbong. Makatutulong ka saWikipediasapagpapalawignito.
Papua bagong Guinea

AngPapua Bagong Guinea,opisyal naMakasarinlang Estado ng Papua Bagong Guinea, ay isang bansa saOceania. Sinasakop ng bansa ang silangang kalahati ng pulo ngBagong Guineaat ilang mga panlabas na pulo (ang mga lalawigan ngIndonesiangPapuaatKanlurang Irian Jayaang sumasakop ng natitirang kalahati ng Bagong Guinea).  Matatagpuan ito saKaragatang Pasipiko, sa isang rehiyon na ikinahulugan noong ika-19 na dantaon bilangMelanesya. AngPort Moresbyay ang punong-lungsod at isa sa mga ilang pangunahing lungsod nito.
Gineang Ekwatoriyal

AngRepublika ng Gineang Ekwatoryalay isang bansa sagitnang Aprika, at isa sa mga pinakamaliit na bansa sakontinentengAprika.  Napapaligiran ito ngCameroonsa hilaga,Gabonsa timog at silangan, at angGolpo ng Guineasa kanluran, kung saan naroon ang mga pulo ngSão Tomé and Príncipena nakahimlay sa timog-kanluran.  Datingkolonyang mgaKastilasa pangalangKastilang Guinea(Spanish Guinea), kinabibilangan ng mga teritoryo (kilala sa kontinente bilangRío Muni) nito ang ilang mga pulo kasama ang kalakihang pulo ngBiokokung saan naroon angMalabo(datingSanta Isabel), ang kapital nito. Nagbibigay ng mungkahi na parehong malapit ito saekwadorat Golpo ng Guinea ang pangalan nito pagkatapos maging malaya. Ito lamang ang bansa sa Aprika naKastilaang opisyal na wika.
Unibersidad ng Papua New Guinea

AngUnibersidad ng Papua New GuineaoUPNG(Ingles:University of Papua New Guinea) ay itinatag sa pamamagitan ng ordinansa ng pangasiwaangAustralianonoong 1965. Sinundan ito ng inkwiri ng Currie Commission tungkol sa kalagayan ngmas mataas na edukasyonsaPapua New Guinea. Ang University of Papua New Guinea Act No. 18, 1983 ay ipinasa ng Pambansang Parlamento noong 1983.
May mga programa ang unibersidad sa:
9°24′19″S147°10′13″E﻿ / ﻿9.405408°S 147.170388°E﻿ /-9.405408; 147.170388Ang lathalaing ito na tungkol saEdukasyonay isangusbong. Makatutulong ka saWikipediasapagpapalawignito.
Sagisag ng Guinea-Bissau

Angpambansang sagisagngGuinea-Bissauay pinagtibay ilang sandali pagkatapos ngkalayaanmula saPortugalnoong 1973.
Itinatampok na kitang-kita ang isang itim na bituin, na bahagi ng tradisyonal na simbolismongPan-African, at madalas na tinutukoy bilangBlack star ng Africa. Ang isang seashell sa ibaba ay nagsasama ng dalawangsymmetricalolive branches. Ang sea shell ay simbolismo para sa lokasyon ng bansa saWest coast of Africa.
Angred banneray naglalaman ng pambansang motto ng Guinea-Bissau: na isinasalin sa Ingles bilang"Pagkakaisa, Pakikibaka, Pag-unlad".
Noong 1935, opisyal na itinalaga ang mga kolonya ng Portuges na sumunod sa karaniwang pattern ng disenyo.
Konehilyo

AngCavia porcellus,kuyookonehilyo(mula sa Kastila:conejillo de indias; Ingles:guinea pig) ay isang uri ngdaga. Sa kabila ng kanilang pangalan, ang mga ito ay hindi kabilang sa pamilya ng mgababoy, ni galing saGuinea. Ang kanilang pinagmulan ay sa kabundukan ngAndessaTimog Amerika.
Ang mga dagang ito ay bahagi ng sinaunang kulturang mga katutubong tribu sa Timog Amerika, lalo na bilang pagkain, at pati na rin sa panggagamot at pagdarasal.
Sa mga lipunang Kanluranin, ang mga ito ay bantog sa mga kabataan bilang alaga sa bahay simula noong pagdala sa mga ito ng mga Europeong mangangalakal noong ika-16 siglo. Ang kanilang maamong katangian, kasiglahan at kadalian sa pag-aalaga ay siyang nagdudulot ng kasikatan sa kuyo bilang alaga.
Ang paggamit ng mga kuyo sa pagsasaliksik pang-agham ay nagsimula noon pang ika-17 siglo. Ang mga ito kadalasang ginagamit bilang "halimbawang nilalang" noong ika-19 at 20 siglo, na siyang pinanggalingan ng katagangguinea pigsa pagtukoy sa anumang sinusubukan, ngunit napalitan na ang mga ito ng ibang mga daga gaya ng mgabubuwit.
Ang lathalaing ito na tungkol saMamalyaay isangusbong. Makatutulong ka saWikipediasapagpapalawignito.
Lindol sa Papua New Guinea ng 2022

Ika Setyembre 11, 2022 isang lindol ang yumanig na magnitud 6.7 ang gumulat saPapua New Guineasa hilagang parte lalawigan ng Morobe, isang palyang sistema ang gumalaw na may lalim na 90.0 km sa Finisterre Range na may lakas na VIII (Severe) ang naitala, Ang malakas na pagyanig ay umabot pa sa bansangIndonesia, Mahigit 7 ang nasawi, 24 ang naitalang sugatan at iilan pa ang nawawala habang naganap ang isang pagguho ng lupa, Ito ay isa sa mga naitalang malakas na paglindol, Matapos mangyari ang Lindol noong 2002.
Naglabas ng enerhiyang 7.6 na may lalim na 90.0 km ayon sa pagsasaliksik ng United States Geological Survey (USGS). Habang ang GEOSCOPE ang pagtatanya ay 7.7 at ang European-Mediterranean Seismological Centre ay nakapagtala ng  7.6 Mw  with a depth of 80 km (50 mi) na may lalim na 80 km (50 mi). Ang normal na palya ay resulta ng malakas na pag-lindol.
Mahigit 7 ang naiulat na nasawi at 24 ang mga sugatan.
Guinea

Guinea(pípè/ˈɡɪni/, lonibise biOrile-ede Olominira ile GuineaFaransé:République de Guinée), je orile-ede kan niIwoorun Afrika. Mimo teletele biGuinea Faranse(Guinée française), nigba miran loni biGuinea-Conakrylati seyato re siGuinea-Bissauto wa legbe re.Conakryni oluilu, ibujoko ijoba olomoorile-ede ati ilu ttobijulo.
Guinea-Bissau

Guinea-BissautabiOrile-ede Olominira ile Guinea-Bissau(pípè/ˈɡɪni bɪˈsaʊ/;Pọrtugí:República da Guiné-Bissau,pípè[ʁɛˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ biˈsaw]) budo si Iwoorun Afrika. O ni bode moSenegalni ariwa, atiGuineani guusu ati ilaorun, ati mo Okun Atlantiki ni iwoorun.
Aala ile re to 37,000 square kilometres (14,000 sq mi) pelu awon olugbe ti idiye won to 1,600,000.
Guinea-Bissau je ara ileobaGabunigbakan, to je apaIleobaluaye Mali; awon apa ileoba wa titi di orundun kejidinlogun, nigba ti awon miran si je apaIleobaluaye Portugal. Nigba na lo wa di ibiamusin Portugal toruko re unjeGuinea Portugini orundun 19. Leyin ilominira, to je fifilole ni o̩dún 1973 to si je didamo ni o̩dún 1974, oruko oluilu re,Bissau, je fifikun mo oruko orile-ede lati dena iaru po moOrile-ede Olominira ile Guinea.
14% nikan ni awon olugbe ti won mo ede onibise,Portugiso. Awon 44% nsoKriol, ede to da lori Portugi, awon yioku nso awon ede abinibi Afrika. Awon esin kanka ibe niesin Islamatiawon esin ibile Afrika.
O je omo egbeIsokan Afrika,Agbajo Okowo awon Orile-ede Iwoorun Afrika,Agbajo Ipejo Onimale,Isokan Latini,Agbajo awon Orile-ede Ede Portugi,La FrancophonieatiSouth Atlantic Peace and Cooperation Zone.
Gbogbo Ìpawó Orílẹ̀-èdètenikookan re je ikan larin awontokerejulo lagbaye.
Guinea-Bissau je pipin siawon agbegbemé̩jo̩ atiapaibi aladawakan. Awon wonyi na tun wa je pinpin siapametadinlogoji. Awonagbegbeohun niyi:
Àdàkọ:Sisterlinks
赤道几内亚

赤道几内亚共和國，簡稱赤道幾內亞（西班牙語：Guinea Ecuatorial；法語：Guinée équatoriale；葡萄牙語：Guiné Equatorial），中文亦简称赤几，位于非洲中部。2024年人口為170萬人。该国国名虽然带有赤道字样，但实际上赤道只通過其领土之間的海域，并未直接穿过该国陆地领土。
赤道几内亚大陆部分的原始居民为俾格米人，他们的领地后来被班图人占有。1471年至1472年，葡萄牙航海家斐南·德·波（Fernão do Pó）在寻找通往印度的航路过程中发现了斐南多波岛，将其命名为“福爾摩薩”（Formosa）。安诺本岛是在新年发现的，并由此得名。
1499年，根据《托德西利亚斯条约》，位于西经50度以西的领土归西班牙，以东的领土归葡萄牙，葡萄牙人由此占有亚洲和非洲地区，南美洲大部分为西班牙所有。及至奴隶贸易兴起，葡萄牙人便垄断了非洲的奴隶来源和出口权。这就引起西班牙的强烈不满，西班牙也要求在非洲得到供应奴隶的地方。
1778年，葡萄牙同意让给西班牙一些非洲沿海岛屿，以及大陆上位于欧果韦河（位于今日加蓬共和國境内）和尼日尔河之间的领土，以此作为交换条件，葡萄牙人在西经50度以西占据的美洲地区（今日巴西的西部）的所有权得到西班牙承认。同年西班牙人在福尔摩萨登陆，将其改名为斐南多波岛，以纪念其发现者。但是，由于黄热病横行，西班牙人在岛上移民的尝试屡次失败，迫使其在1781年撤出该岛。
西班牙内战后，西属几内亚得到了更多的开发。1959年，该地区被划为斐南多波和木尼河两个海外省。1964年1月，两省取得内部自治地位。至1968年，在民族独立运动和联合国的双重压力下，西班牙同意给予其独立地位。1968年10月12日，西屬幾內亞宣告独立，改国名为赤道几内亚共和国。1968年，弗朗西斯科·马西亚斯·恩圭马成为赤道几内亚第一任总统，开启了长达十多年的残酷黑暗的独裁统治，恩圭马执政期间采取极其恐怖的统治，推行个人崇拜自封为神，大规模的处决政府官员和百姓，关闭赤道几内亚所有的学校和图书馆，禁止报纸、杂志出版，其统治后期赤道几内亚的政府已经完全瘫痪。1979年8月3日，恩圭马被其侄儿特奥多罗·奥比昂发动政变推翻，1979年9月24日，恩圭马被判处死刑並在不久后被枪决。推翻恩圭马統治後，奥比昂成为赤几总统並一直统治至今。
赤道几内亚領土面积为28,051平方公里，包含兩大部分，一部分稱為木尼河地區（也称“姆比尼地区”），位於非洲大陸，大致呈东西长、南北窄的长方形，与喀麦隆、加蓬接壤，木尼河斜贯該地區。该区以巴塔為主要都市。二是位於木尼河区西北、几内亚湾中的比奥科岛（殖民地时期称费尔南多波岛），赤道几内亚首都馬拉博即位於比奥科岛北部。此外在比奥科岛西南595公里处还有安诺本岛。
赤道幾內亞行政區劃一級為大區，二級為省。全国分为2大區，7个省（provincias）：
赤道几内亚是撒哈拉以南非洲的发展中国家，其经济以种植业为主，主要的出口产品是可可，其次为咖啡。该国长期以来被列入世界最不发达国家名单，但是1996年在赤道几内亚领海内发现了大量石油资源，此后该国经济快速增长，1997年至2001年的年平均经济增长率达41.7%。至2004年，赤道几内亚已经成为撒哈拉以南非洲的第三大石油生产国，石油产量达每天36万桶。
2001-2008年赤道几内亚GDP增长达到20%，能源部门的扩张支撑了这一增长。石油出口占2009年出口总额的99%。然而，石油产量正在下降。事实上，低油价和低产出致使2009年GDP增长大幅缩水，从2008年的15.2%减少到5%左右。此外，由于非碳氢部门将慢慢取代现有的生产结构，预计经济增长在未来将更加缓和。由于出口下降40％，早期的巨额经常账户顺差转为逆差，占2009年GDP的约20%。尽管经常帐赤字显著收窄，预计在2010年下降到GDP的5%，但预计在2011-12年度将再次扩大。政府已经意识到经济多样化的必要性，投资严重偏于基础设施建设，近期建设项目正在增加。
近年来，赤道几内亚在中西非经济普遍低迷的情况下一枝独秀，连续10年保持26%以上的经济高速增长。石油的发现和开采使得赤道几内亚的国家财政收入猛增，当权者及上层人物收入显著提高，广大人民群众收入稍有提高，生活水平略有改善。2007年政府召开第二届全国经济大会，制定了2008-2020年国家经济社会发展远景规划，在强化油气产业发展的同时，全面启动交通、通讯、电力和卫生等基础设施建设，优先发展农业、渔产品加工、旅游和金融服务业，推动经济多元化发展。2017年加入石油輸出國家組織。
然而虽然赤道几内亚的人均 GDP 在非洲国家中最高，世界排名第56。但是其经济发展极度不均衡。只有极少数的精英获得好处。在联合国的2015年人类发展指数中，赤道几内亚排名第135。一半以下的人口有饮用水，20%的儿童在五岁之前去世。其独裁政府在各人权及媒体自由指标中常年位居“最差”的行列。
1968年赤道几内亚独立后，一直由恩圭马家族实行世袭专政独裁统治。
1968年10月，弗朗西斯科·马西亚斯·恩圭马（Francisco Macías Nguema）成为赤道几内亚首任总统。1970年，该国宣布取缔除执政党“全国统一劳动党”外所有政党。1972年，恩圭马宣布自己为“终身总统”，并实行独裁统治。在恩圭马执政期间，赤道几内亚的所有图书馆都被关闭，报纸，杂志都不允许出版销售，甚至连知识这个词都在国家内禁止使用。1974年，天主教的教会学校被迫关闭，从此恩圭马时期的赤道几内亚再也没有教育机构。到恩圭马倒台前，赤道几内亚政府职能部门全部瘫痪，经济体系崩盘，且中央银行也被迫倒闭。1979年8月，恩圭马的侄子、“国家革命人民武装力量部”副部长特奥多罗·奥比昂·恩圭马·姆巴索戈发动军事政变，成立最高军事委员会，恩圭马被逮捕并处决。
1982年赤道几内亚取消军事管制，奥比昂任总统，继续实行一党制，下設眾議院100席參議院75席。1990年改行多党制。奥比昂此后在1989年、1996年和2009年三次再度当选总统，成為二十世纪后在任最长的共和制领导人（西班牙语：Anexo:Líderes no monárquicos con mandatos más largos）之一。
1974年，英国作家弗雷德里克·弗塞思在其小说《战争猛犬》（The Dogs of War）中，以赤道几内亚为蓝本，虚构了非洲国家赞格罗，描述了英国矿业巨头招募欧洲雇佣兵集团发动政变、从而控制该国白金资源的故事。此书发表22年之后，赤道几内亚果真发现了丰富的矿产资源（石油）。2004年，英国前雇佣兵西蒙·曼恩（Simon Mann）曾试图从南非招募雇佣军发动政变，以傀儡领袖取代奥比昂，从而控制该国石油资源。但政变企图被挫败。这一情节与《战争猛犬》的故事情节惊人地巧合。英国前首相撒切尔夫人之子马克·撒切尔被指控为政变计划的资助人之一，英国国会议员和小说家杰弗里·阿彻也被怀疑为政变募集资金。西蒙·曼恩因此次事件坐牢直到2009年“因人道原因”释放。
新幾內亞島

新畿內亞島（英語：New Guinea；巴布亞皮欽語：Niugini；印尼語：Papua）位於澳大利亞北面，是世界上第二大島嶼與最高島嶼。有時，本島亦被稱為「巴布亞」，但有時巴布亞亦單指本島的一部份。此外，印尼官方过去稱呼本島為「伊里安岛」（印尼語：Pulau Irian），至2002年开始才称为巴布亚岛（印尼語：Pulau Papua）。
19世紀受歐洲國家殖民侵略，國界大致上沿用昔日德、荷佔領地一分為二：位於東經141度以東的（以及東經141度以西但是為弗萊河以東的一小部份土地），屬於巴布亞紐幾內亞，由1975年開始脫離澳大利亞成為獨立的國家；位於東經141度以西的（除弗萊河以東的一小部份土地），屬於印尼的巴布亞省和西巴布亞省。這部份一直都有分離活動，要求從印尼獨立。
在与西方接触之前，巴布亚这个名字曾被用来指代岛屿的一部分。其词源尚不清楚；一种理论指出，它源于蒂多雷语（英语：Tidore language）（蒂多雷蘇丹國使用的语言），该语言控制了该岛沿海地区的部分地区。该名称似乎来自“巴布”（统一）和“亚”（否定）两个词，意思是“不统一”或“地理上相距遥远（因此不统一）的领土”。
伊里安这个名称在印度尼西亚语中被用来指该岛和印度尼西亚的省，即西伊里安（Irian Barat）省。该名称由後来的州长Frans Kaisiepo（英语：Frans Kaisiepo）的兄弟的Marcus Kaisiepo于1945年提出。它取自比亚克岛的比亚克语言（英语：Biak language），意为“崛起”或“上升精神”。
本島從4萬五千年前已開始有人類居住，島上約有1,000多個不同族群，都屬於美拉尼西亞人種，都講巴布亚诸语言。
新幾內亞以前與澳洲東北部相接，直到8,000年前海平面上升形成托雷斯海峽分開兩地。
本島的歐洲殖民歷史始於1828年，當時荷蘭人佔領了本島的西半部，並相繼於1895年設立貿易站，及於1910年建立省城Hollandia（即今日的查亞普拉）。
1883年，法國佔領了本島的東南部，改名為新愛爾蘭，但很快又被昆士蘭自治殖民領佔領。英國在1884年反對昆士蘭佔據新愛爾蘭，並把當地變成由英國直接管轄。餘下本島的東北部亦於同年被德國佔領，並宣稱為其保護地。
1906年，英國把新愛爾蘭的管轄權交給澳大利亞。第一次世界大戰期間，澳大利亞強行奪取德國在新幾內亞的屬地，並於1920年得到國際聯盟的承認。
1942年，日本軍隊南下至本島，同時入侵荷屬新幾內亞及東部澳大利亞的領土，使本島東部和北部的高地成為了第二次世界大戰中西南太平洋的主戰場。盟軍和日軍各自動員所屬佔領區內的原住民協助軍事行動，這種動員有時會造成相同的族群在同時間為交戰雙方所徵召。這種割裂和戰爭所帶來的破壞，帶給了原住民嚴重的傷害。
第二次世界大戰結束後，新幾內亞西部於1959年舉行選舉，成立巴布亞議會，並籌備於1961年4月5日獨立。當時議會已決定了新成立的國家的國號為新巴布亞、訂立了新的國徽、新國歌，以及以晨星為圖案的新國旗。新國旗於1961年12月1日升起，並與荷蘭國旗並排。1961年12月18日，印尼入侵西巴布亞，結束了它短暫的獨立。
1975年，澳大利亞正式給予新幾內亞東部全面獨立的地位，成立了巴布亞紐幾內亞。
新几內亚在七千年前仍与澳大利亞相連，後由於海平面上升，使兩者被海水分隔，形成了今日的托列斯海峽。
毛克山脉和马勒山脉横贯全岛，海拔4,000米以上；最高峰查亚峰高达4,884米，南部的里古-弗莱平原为最大平原，沿海多沼泽和红树林。
地处赤道南侧，东南沿海属热带草原气候，海拔1,000米以上属山地气候，其余地区属热带雨林气候；北半部年降水量3,000毫米以上，南部1,000－2,000多毫米，1月－4月常受热带飓风袭击。
在大約786,000平方千米的熱帶土地當中，新幾内亞有巨大的生態價值：共有11,000種植物；將近600種獨特的鳥類，包括極樂鳥；超過400種兩棲類動物；455種蝴蝶；哺乳動物種類包括樹袋鼠、長吻針鼴、高山鼠、斑袋貂與袋貂等有袋動物，和其他各式各樣的哺乳動物。在島上大多數物種的起源，至少是與直到相當最近一次地質時期與其相連的澳大利亚大陆相同(豬和狗,貓則是被引入)。美国演化生物学家贾雷德·戴蒙德自1964年起前往新几内亚岛及周边岛屿研究鸟类生态和演化，与当地土著部落多有接触，并在这段经历的启发下，撰写了知名的跨学科作品《枪炮、病菌与钢铁》。