Teluqular

Teluqular—HindistanınAndhra-Pradeş ştatında Qodavari, Krişna, Tunqabhadraçaylarınınvadisində, Tamilnad və Karnataka ştatlarının qonşuluğundakı rayonlarda kompakt şəklində yaşayırlar. Sayları təxminən 75 milyon nəfərdir (2004). Antropoloji baxımdan mezohind tipinə, müxtəlif varna və kastalara mənsubdurlar.
Teluqular dravid dil ailəsinə məxsus teluqu və ya qentudilindədanışırlar. Teluquların əksəriyyəti vişnuithinduistdir, ənənəvi lokal inanclarını saxlayırlar, aralarındamüsəlmanlarvəxristianlarda var.
Teluquların əcdadları dravidxalqları-andhra, kalinqa və teluqu (tenuqu) e.ə I minilliyin ortalarından başlayaraq,Hindistanınşimalındancənubunamiqrasiya etmiş, e.ə.II və b.e. III əsrlərində qaynayıb-qarışmış, teluquxalqıortaya çıxmışdır. III əsrdə buradabuddizmyayılmışdır. B.e. əvvəllərində Andrha ərazilərinin xeyli hissəsi Satavana sülaləsinin hökmranlıq etdiyi dövlətin nəzarəti altında idi. VII-X əsrlərdə Çalukya hind sülaləsi möhkəmlənmiş, burada məbəd tikintisi genişlənmişdir. XI əsrdə isə Çalukya və Çola ərazilərində Kakatya sülaləsi hökmranlıq etməyə başladı, bu dövlət XIII əsrədək davam etdi, daha sonra butorpaqlarınbir hissəsi Vicayanaqar imperiyasının əlinə keçdi. XV-XV əsrlərdə teluquların ərazisində Bahmanidlər sultanlığı hökmranlıq etmiş, sonradan burada Qütbşahların hökmranlıq etdiyi Qolkond dövləti yaranmış, Andhranın ərazilərinin böyük hissəsi birləşdirilmışdır.1682-1687-ci illərdəBaburşah hökmdarı Auranqzeb Qolkondu ələ keçirdi,1725-ci ildəAndhra imperiyasının dağıntıları üzərində və Nizamülmülk Kılıc Xanın mülkündə, müasir Maharaştra və Karnataka ərazilərindəHeydərabadsultanlığı yarandı. Bu dövlət1947-ci ilədəkmövcud olmuş, daha sonraHindistanRespublikasına daxil olmuşdur.1956-cı ildəbu ərazidə Andhra-Pradeş ştatı yaradıldı, teluquxalqınınetnik ərazisi bir federal dövlətdə birləşdirildi.
Teluqular şum (kotan) əkinçiliyi ilə məşğul olur, covar, bacru, düyü, paxlalı bitkilər, qırmızıbibər,şəkər çuğunduru, yer fısdığı,pambıq, cut,tütünəkib-becərirlər. Teluqular arasındaqoyunçuluqlaməşğul olan icma-cati fəaliyyət göstərir. Buradadulusçuluq,toxuculuq, parça bəzədilməsi,zərgərlikvə s. sənətlər yayılmışdır. Müasir dövrdəHeydarabaddainformasiya texnologiyalarıinkişafedir.
Teluqular arasında kasta (varna-cati) quruluşu hələ də qalır, kastalar ekzoqam qohum qruplardır, matriarxatın bəzi ənənələri (dayı qızı ilə evlənmə) qalır, aşağı kastalarda mülki münasibətlərdə matriarxata əməl olunur. Boşanma və dulların ikinci dəfə ərə getməsi və evlənməsi halları yoxdur.Müsəlmanteluqular arasında da kasta bölgüsünə əməl olunur.
Kəndlər kasta prinsipi məskunlaşan məhəllələrə bölünürlər. Yuxarı kastaların nümayəndələri böyükailələrdədaxili təsərrüfat həyətləri olan kərpic evlərdə yaşayırlar.Evincənubtərəfində yataq otağı,şərqindəibadətgah,qərbindəqonaq otağı, onların arasında isə anbar yerləşir. Orta kastalara aid kəndli və sənətkar ailələri gillə suvanmış, ağac divarlı, eyvanlı evlərdə, aşağı kastaların nümayəndələri isəbambukvə gillə suvanmış evlərdə isə yaşayırlar.
Teluqularda kişi geyimləri köynək və şarfdan (şal) ibarət dhoti, türban (baş geyimi), qadın geyimləri sari, çoli köynəyindən ibarətdir, kəndlilər sarini dhoti kimi bürüyürlər.Müsəlmanlarköynək və papaqla "lunqi" geyinirlər. Teluquların əsas yeməkləri düyü, lobya yeməkləri, paxlalılar, tərəvəzdən (balqabaq) ibarətdir, yeməyə qatıq,manqoturşusu,limon,ədviyyatəlavə edirlər.MüsəlmanlararasındaŞimali Hindistanmətbəxi yayılmışdır.
Teluqular arasında pəhləvanlıq oyunları, patanqbazi (hava ilanlarının buraxılması), xoruz döyüşləri, döşəmənin dekorativ bəzədilməsi (kolam) sənəti yayılmışdır. Onlar Sankranti (məhsul yığımı, yanvar ayı), Şivaratri (fevral-mart), Uqadi (yeni il, mart ayı), Mahankala Catra (iyun-iyul) bayramlarını qeyd edirlər. Bu dravid xalqının folklor vəədəbiyyatı, təsviri sənəti, vişnuit kultu ilə bağlı pantomimteatrı, “kuçipudi” klassikrəqsüsulu yayılmışdır.