Thích Quảng Đức

Thích Quảng Đức(Cara Inggris pangucapan:/ˌtɪtʃˌkwɒŋˈdʊk/tich kwong duuk; 1897 – 11 Juni 1963,lairLam Van Tuc) yaiku sijibiksuBuda MahayanaVietnamkang ngobong awak ing siji prapatan dalan ingSaigontanggal 11 Juni 1963. Quang Duc mrotès penganiayaan kaum Buda déning pamaréntahan Katolik RomaVietnam Kidulkang dibawahiNgô Đình DiệmsasuwénéKrisis Budaing nagara mau. Sawisé matiné, badan Quang Duc dikremasi, nanging jantungé tetap wutuh.
Aksi ngobong awak iki banjur dianggep titik balik sajeroningKrisis Budalan krusial ingpenggulingan rezim Diệm, kangdipatèniing tanggal 2 November 1963. Foto kadadéan mau, kang ndadèkakéMalcolm Browneéntuk sijiPenghargaan Pulitzer. Mula dhèwèké éntuk simpati saka biksu-biksu Vietnam lan desekan marang rezim Diệm saka sekabèhing penjuru dunya. Sapérangan biksu Vietnam liyané ngetutaké jejak Quang Duc kanthi ngobong awak sawisé tekénan marang wong-wong mau sangsaya gedhé. Aksi ngobong awak iki uga ditiru déning sapérangan pemrotèsperang VietnamingAmérikah Sarékatsapérangan taun kepengker.
Riwayat gesang Quang Duc kacathet saka informasi sapérangan organisasi Buda. Kacathét yèn dhèwèké lair ing désaHoi Khanh,distrik Van Ninh,provinsi Khanh Hoa, Vietnam. Nalika lair, jenengéLam Van Tuc, siji saka pitung anak kang lair saka pasangan Lam Huu Ung lan bojoné, Nguyen Thi Nuong. Nalika umur 7 taun, dhèwèké sinau ngenani Buda marang Hòa thượng Thích Hoằng Thâm, siji bapak cilik kandhung lan guru spiritualé. Thích Hoằng Thâm nggedhèkaké lan Lam Van Tuc nggenti jenengé dadiNguyen Van Khiet. Ing umur 15 taun, dhèwèké dadisamaneralan dadi sijibiksuing umur 20 kanthijeneng dharmaThich Quang Duc. Sawisé diangkat, dhèwèké tumuju ing siji pagunungan cedhakéNinh Hòa, lan duwé sumpah bakal nglakoni panguripan Buda kanthi tenang, saéngga tapa brata nganti telung taun. Dhèwèké mbesuk bakal mbukak manèh ing pagunungan panggonané tapa brata.
Sawisé mangsa isolasiné rampung, dhèwèké banjur ngiteri Viertnam tengah saperlu njlèntrèhakédharma. Sawisé rong taun, dhèwèké tapa brata ing pagoda Sac Tu Thien An sacedhakéNha Trang. Ing taun 1932, dhèwèké dadi pengawas Asosiasi Buddhis ing Ninh Hòa sadurungé dadi pengawas biksu ing omahé ing provinsi Khánh Hòa. Nalika periode iki ing Vietnam pusat, dhèwèké banjur yasa 14 kuil.Ing taun 1934, dhèwèké ngalih ing Vietnam sisih kidul lan ngajari Buda ing siji provinsi sakiwa-tengené papan panggonan iku. Saliyané ing Vietnam kidul, dhèwèké uga manggon ingKambojasaperlu nyinaoni tradisi BudaTheravada.
Sawisé ing Kamboja, dhèwèké duwé rencana kanggo yasa 17 kuil anyar kang wektu iku ing daerah kidul. Pungkasané, 31 kuil anyar minangka péranganing pembangunan pagodaQuan The AmingPhu Nhuaning distrikGia Dinhing pinggiran kuthaSaigon.Sawijining dalan sacedhaké kuil mau banur diarani  Quang Duc minangka pakurmatan. Sawisé pembangunan kuil rampung, Đức ditunjuk dadi Ketua Ritus Seremonial Kongregasi Biksu Vietnam, lan minangka ketua pagoda Phuoc Hoa, kang dadi papan panggonan pisanan saka Asosiasi Pembelajaran Buddhis Vietnam (ABSV).Nalika pusat ABSV ngalih ingPagoda Xa Loi, pagoda utama Saigon, Đức mundur.
Ing siji nagara ing ngendi miturut survei agama wektu iku ngandakaké yèn mayoritas Buda kang cacahé antarané 70 lan 90 persèn,PrésidhènDiemkang minangka siji penganut minoritasKatolik, lan kerep nindakaké diskriminatif, panyiksan, lanpembunuhanmarang umat Buda sajeroning kebijakan ngatolik-kaké Vietnam.Diệm tau kandha marang siji perwira paling dhuwur, kang lali yèn perwira mau yaiku keturunan Buddhis, "Mapanaké perwira Katolikmu ing daerah sensitif. Gawé wong-wong mau dadi bisa dipercaya."Sapérangan perwira sajeroningTentara Republik Vietnamngalih ing Katolik Roma amarga prospèk militèr wong-wong iku manut marang babagan mau.Ing instansi pamaréntah, mligi militèr, promosi diutamakaké tumrap penganut agama Katolik utawa penganut Buda kang rila pindhah agama dadi Katolik.
Sapérangan pendeta Katolik Roma uga diwénéhi wadyabala pribadi.Wong-wong mau uga nindakaké konversi peksa sarta njarah, ngedol, lan mbongkar pagoda ing sapérangan aréa, gawé pamaréntahan mau dadi ora preduli.Sapérangan désa Buddhis pindhah kanthi massal kanggo golèk bantuan utawa ngindari paksaan saka rezim Diệm.Status "pribadi" kang digawé kanggo Buda déning Perancis, kang meksa idin resmi kang kudu diwajibaké marang wong-wong kang kepéngin nindakaké kegiyatan Buddhis sangareping publik, ora dijabut déning Diệm.Katolik uga kanthide factodibebasaké saka kerja paksa, ing ngendi pamaréntah majibaké saben warga nagara nindakaké, lanAmérikah Sarékatmbagi bantuan proposional kanggo désa mayoritas Katolik déning rezim Diệm.
Gréja Katolik Roma dadi pemilik lahan gedhé dhéwé ing nagara mau lan éntuk pengecualian mirunggan sajeroning akuisisi properti, lan lahan duwéké Gréja Katolik Roma dibebasaké saka reformasi lahan.Bendera Vatikantansah ana ing sekabèhing acara utama publik ing Vietnam Selatan,lan Diệm ndédikasikaké nagarané marangBunda Mariataun 1959.
Ora maremé Buddhis mletus jalaran siji larangan ing wiwitan Mèi kanggo ora ngibarakégendéra BuddhisingHuếing dinaWaisak, dina lairéBuda Gotama. Sadurungé  dina iku, para umat Katolik nindakaké  pangibarangendéra Vatikaning siji acara kanggo Biskop Agung HueNgo Dinh Thuc, sadulur tuwa dhéwé Diem. Saklompok gedhé Buddhis banjur mrotes pelarangan mau, nuntut pamaréntah supaya ngolèhi ngibaraké gendéra Buddhis ing dina Waisak lan obah ing Gedung Dewan Pamaréntah. Pasukan pamaréntah banjur nyerang golongan mau, matèni wong sanga. Penolakan Diệm kanggobertanggung jawab— Dhèwèké disalahaké lumantar matinéViet Cong— njalari protes Buddhis supaya ngolèhi ngibaraké gendéra Buddhis ing dina Waisak lanbergeraking Gedung Dewan Pamaréntahan. Pasukan pamaréntah banjur nyerang golongan mau, matèni wong sanga. Penolakan Diệm ana candhaké lan njaluk limang panyuwunan:
Sanajan mangkono, Diem tetep ora gelem ngabulaké tuntutan Buddhis, frekuensi protes uga sangsanya mundak.
Ing tanggal 10 Juni 1963, koresponden AS diinformasikaké yènsiji wigatibesuk bakal kadadéan  ing siji dalan ing njaba kedutaan Kamboja ing Saigon.Akèh-akèhé wartawan ora nengenaké pesen mau amargakrisis Budawis lumaku punjul sewulan, lan dina candhaké mung sapérangan jurnalis kang katon, kaya taDavid HalberstamsakaThe New York TimeslanMalcolm Browne, kepala biroAssociated PressSaigon.Đức teka minangka péranganing prosèsi ing siji pagoda sacedhaké iku. Udakara 350 biksu lan biksuni baris ing rong ruas, diwiwiti déning sijisedan WestminstergawéyanéAustinkang nggawa spanduk kang dicetak sajeroning basa Inggris lanVietnam. Wong-wong mau ngecam pamaréntahan Diệm lan kawicaksanané marang kaum Buddhis, sarta nuntut nuruti janji kesetaraan agama.Biksu liyané sempet nawakaké dhèwèké, nanging nggungu  senioritas Đức.
Prastawa mau kadadéan ing prapatanJalan Phan Đình Phùng (saikine Jalan Nguyen Dinh Chieu) lan Jalan Le Van Duyet (saikiné Jalan Cach Mạng Thang Tam) kang dumunung ingbarat dayaPura Presidensial (saikiné Pura Reunifikasi). Duc métu saka mobil mau bebarengan karo biksu loro liyané. Salah sawijiné biksu mapanake tlemek lungguhan ing tengahing dalan déné biksu kaping loroné mbukak bagasi lan ngetokakébènsinlimang galon. Wong-wong banjur mbéntuk bunderan banjur pada ngiteri, lan Duc lungguh kanthi posisi teratai (kang minangka posisi meditasi Buddhe tradhisional) ing dhuwure tlemek lungguhan. Sawijining murid nyiram sekabèhing kontainer bènsin ing badan Đức. Đức muterkalung doakang digawé saka kayu lan maca parittaNianfo("pakurmatan kanggoBudaAmitābha") sadurungé korek disumet lan geniné ngobong awaké. Geni banjur ngobong jubah lan awaké, lan keluk warna ireng metu saka awaké kang kobong.
Tembung-tembung pungkasan Quang Duc sadurungé ngobong awak dicathet ing siji surat kang ditinggalaké:
David Halberstamkandha:
Pulisi nyoba njankau, nanging ora bisa nembus barisan bunderan kang digawé déning para Buddhis. Salah siji pulisi malahbersujuding sangareping Duc kanggo ngurmati.Para penonton akèh-akèhé mung meneng, nanging sapérangan ing antarané nangis lan ngucapaké donga. Akèh biksu lan biksuni, sarta sapérangan wong lumantar syok, sujud ing sangareping sang biksu kang kobong.
Ing basa Inggris lan Vietnam, siji biksu ngomong lumantar mikrofon,"Sawijining pendeta Buda ngobong awaké nganti mati. Sawijining pendéta Buda dadi siji martir."Sawisé kobong sepuluh menit, sekabèhing badan Duc wis dadi angus kabèh lan badané ceblok ing mburi lan gegeré gumlétak. Sawisé geni mati, seklompok biksu nutupi awaké kanthi jubah kuning, njunjung, lan nglebokaké ing siji peti, nanging salah siji anggota badan ora bisa dilurusaké lan salah siji lengené metu saka kotak kayu nalika digawa ing pagoda Xá Lợi ing Saigon tengah. Sanjabaning pagoda, siji pelajar masang spanduk tulisané:"Sawijining pendeta Buda wis ngobong awaké demi limang panjaluké."
Nalika jam 13.30, udakara séwu biksu kumpul saperlu nganakaké patemonan sawatara sakumpulan gedhé pelajar pro-Buddhis jaga-jaga ing saubengé. Patemon bakal rampung lan kabèh kejaba atusan biksu ninggal papan panggonan kanthi alon-alon. Meh sèwu biksu lan warga sipil ing papan panggonan kobongan. Déné para pulisi terus ngiteri. Ing jam 18.00, telung puluh biksuni lan nem biksu dicekel amarga nganakaké donga bebarengan ing dalan ing sajabaning Xá Lợi. Pulisi ngepung pagoda, menging wong lumebu lan gawé pengamanan ketat karo wadyabala mawa gegaman kang dipirantèni perlengkapan anti huru-hara.Soré iku, éwonan warga Saigon ngeklaim wis deleng kenampakan pasuryané Buda ing langit nalika srengéngé angslup. Wong-wong mau ngeklaim yèn ing kenampakan mau Buda lagi nangis.
Sawisé aksi ngobong awak, AS mréntahaké Diệm supaya mbukak parundingan manèh. Diệm banjur njadwalaké patemonan kabinèt darurat jam 11.30 ing tanggal 11 Juni kanggo ngrembug krisis Buda kang diyakini bakal suda. Amarga patining Quang Duc, Diệm mbatalaké patemonané lan ketemu kanthi pribadi karo mantri-mentriné. Pamangku kalungguhan  (acting) Duta Besar AS ing Vietnam SelatanWilliam TrueheartngèlingakéNguyen Dinh Thuan, Sekretaris Nagara Diệm, supaya rikat-rikat nganakaké siji parundingan, lan ngomong yèn kaanan mau  "mbebayani amarga kritis" lan ing pangajap Diệm nuruti limang prakara kang dijaluki umat Buddhis.Sekretaris Nagara Amérikah SarékatDean Ruskngèlingaké kedutaan Saigon yènGedung Putihbakal mbiwara kanthi binuka manawa ora bakal manèhngasosiasi dhirimarang rezim yèn babagan mau ora ditindakakéSawijiningKomunike Bersamalan konsèsi kanggo kaum Buddhis ditandatangani tanggal 16 Juni..
15 Juni dadi tanggal kang dipilih kanggo panguburan, lan ing dina iku wong cacah 4.000 kumpul ing njaba pagoda Xá Lợi, nanging acara mau diundhur. Ing tanggal 19 Juni, badan Đức digawa saka Xa Loi tumuju kuburan 16 kilometers (9.9 mi) ing sisih kidul kutha amarga arep dikrémasi manèh lan dikubur. Sawisé penandatanganan Komunike Bersama, dhedhasar pasarujukan udakara 400 biksu kang olèh tek.