Rivolutzione de is gravellos

SaRivolutzione de is Gravellos(Revolução dos Cravosinportughesu) est istada un'abolotu militare chi at tentu logu inPortugallusa die 25 de abrile de su1974e chi at acabadu cun su règimene polìticu connotu che aIstadu Nou, in vigore dae su1933. S'abolotu est istadu acumpridu dae sos ufitziales intermèdios de sa gerarchia militare (suMFA), sa majoria de is cales fiant capitanos chi aiant partetzipadu a sagherra coloniale.
A cunsighèntzia de sucorpu militarede su 28 de maju de su1926, fiat istadu instauradu in Portugallu unu règimene autoritàriu de ispiratzionefascista. In su1933, su règimene, chi si fiat autodenùmenaduEstado Novo,aiat aprovadu una costitutzione noa eAntónio de Oliveira Salazarfiat passadu a cuntrollare su paisu. Salazar aiat mantentu su pòdere fintzas a s'annu1968, cando si fiat dèpidu retirare a cunsighidu de un'emorragia tzerebrale. Su suplidore fiat istaduMarcello Caetanochi aiat ghiadu su paisu fintzas a cando fiat istadu depostu su 25 de abrile de su1974.
Suta su guvernu de s'Estado Novo, suPortugallufiat istadu cunsideradu semper unaditaduradae s'opositzione,dae is osservadores internatzionales e fintzas dae is dirigentes de su règimene matessi. Formalmente esistiant eletziones, ma sa balidesa issoro fiat semper cuntestada dae s'opositzione chi imputaiat su guvernu de fràude eletorales e de non respetare su dovere de s'impartzialidade.
S'Estado Novopossediat una politzia polìtica, sa PVDE (Polícia de Vigilancia e Defesa do Estado), torrada a numenare a partire dae su1945PIDE (Polícia internacional e de Defesa do Estado) e a coa dae su1969DGS (Direcção-Geral de Segurança; insardu, Diretzione-Generale de Seguresa) chi persighiat a sos oposidores de su règimene. Sa polìtica coloniale de su paisu fiat istada de mantènnere is colònias fintzas a pustis sa dècada 1960, a s'imbesse de sa majoria de sos àteros paisos europeos, sende chi su mantinementu de un'impèriu colonialefaghiat parte de sa bisura de s'istòria de sos ideòlogos de su regìmene. Mancari cuntestadu in is fòrums mundiales, comente s'ONU, su Portugallu aiat mantentu una polìtica de fortza e fiat istadu obligadu, partende dae su cumintzu de sos annos 1960, a difendere militarmente is colònias contra de is grupos indipendentistas inAngola, inGuinea Bissaue in suMozambicu.
Economicamente, su règimene aiat mantentu una polìtica de cunditzionamentu industriale chi cunsistiat in assingiare su mercadu portughesu a pagos grupos industriales. Su paisu fiat abarradu pòberu fintzas a sos annos 1960 e custu aiat istimuladu s'emigratzione cara a paisos comenteFrantzaeIsvìtzeramancari, partende dae sos annos 1960 fiat inghitzadu, paris comente in sa bighinaIspagna(issa puru sutaditadura) unu tzertu isvilupu econòmicu.
Sa prima reunione clandestina de capitanos aiat tentu logu inBissau, su 21 de austu de su1973. Una reunione noa, su 9 de cabudanni de su1973in su Monte Sobral (Alcáçovas) aiat criadu suMovimento das Forças Armadas. Su 5 de martzu de su1974fiat aprovadu su primu documentu de su movimentu : "Is Militares, is Fortzas Armadas e sa Natzione", chi aiat tzirculadu in clandestinidade. Su 14 de martzu su guvernu aiat destituidu is generalesAntónio de SpínolaeFrancisco da Costa Gomesde is càrrigas issoro a pustis de àere refudadu dae partetzipare a una tzerimònia de apògiu a su regìmene. Su 24 de martzu s'ùrtima reunione clandestina aiat detzìdidu su derrocamentu de su regìmene pro mèdiu de sa fortza.
Su 24 de abrile de su1974, unu grupu de militares cumandados daeOtelo Saraiva de Carvalhoaiat installadu a fura su logu de cumandu de su movimentu golpista in sa caserma dePontinha, inLisbona.
A is 22:55 oras fiat trasmìtida sa cantzoneE depois do Adeus, dePaulo de Carvalho, dae isEmissores Assotziados de Lisbona. Custa fiat istada una de is sìngias acordadas prèviu dae is golpistas chi annuntziaiat sa pigada de positziones de sa prima fase de sucorpu de istadu.
Sa segunda sìngia si fiat prodùida a is 00:20 oras, cando fiat trasmìtida sa cantzoneGrândola Vila MorenadeJosé Afonso, dae su programmaLìmitede saRádio Renascença, chi cunfirmaiat su golpe e marcaiat su cumintzu de sas operatziones. Su telecronista de s'emitidora fiatLeite de Vasconcelos, giornalista e poetamozambiganu.
Su corpu militare de su 25 de abrile aiat tentu sa collaboratzione de regimentos militares vàrios chi aiant isvilupadu un'atzione cuntzertada.
In su norte de su paisu, una fortza de su CICA 1 cumandada dae su Tenente CoronelluCarlos Azeredoaiat pigadu su Cuarteri Generale de sa Regione Militare dePorto. Custa fortza fiat afortigada dae àteras bènnidas deLamego. Fortzas de su BC9 deViana do Casteloaiant ocupadu s'Aeroportu de Pedras Rubrase fortzas de su CIOE aiant ocupadu saRTPe suRCPdePorto. Su règimene aiat tando reagidu e su ministru de sa defensa aiat ordinadu a is tropas deBragachi avantzarent conca a Porto ma is fortzas de Braga aiant giai aderidu a su corpu militare.
S'Escola Pràctica de CavalleriadeSantarémaiat tentu su rolu prus importante cun s'ocupatzione de suTerreiro do Paço, chi est sa pratza deLisbonain ue s'agatat sa sede de bona parte de is ministèrios. Is fortzas de s'Escola Pràctica de Cavalleria fiant cumandadas dae su capitanuSalgueiro Maia. Su Terreiro do Paço fiat istadu ocupadu in is primas oras de su mangianu. Salgueiro Maia aiat tramudadu prus tardu parte de is fortzas suas conca a suQuartel do Carmoin ue fiat su cabu de su guvernu,Marcello Caetano, chi si fiat rèndidu a sa fine de sa die, integrende su pòdere a su GeneraleAntónio de Spínola. Marcello Caetano a coa si nche fiat fuidu aMadèira, e dae in ie fiat mòvidu in esìliu aBrasile.
Su 25 de abrile de su1974fiant ochidas bator persones, cando unos membros de sa politzia polìtica aiant isparadu subra is persones chi fiant manifestende in fache de sa sede.
S'incràs, Spínola aiat annuntziadu sa formatzione de un'assemblea de salude natzionale e aiat letu sa proclamatzione redatada dae suMFA. Custa proclamatzione afirmaiat ca su pòdere diat èssere torradu a is tziviles a pustis de sa tzelebratzione de eletziones lìberas e insistiat in sa boluntade de una polìtica de isTres D: «Democratizar, Descolonizar, Desenvolver» (Democratizare, Deconolizare, Isvilupare).
A pustis de su 25 de abrile fiant lìberados is presoneris polìticos dae saPresone de Caxias.Is cabos polìticos de s'opositzione in esìliu fiant torrados a Portugallu in is dies a fatu. Una chida prus tardu, su1 de majufiat istadu pòdidu tzelebrare legalmente in is arrugas de is tzitades pro sa prima borta dae annos medas. InLisbonasi fiant atobiadas tzirca unu millione persones.
Su Portugallu aiat passadu a pustis unu perìodu trumbulladu chi fiat duradu tzirca 2 annos, marcados dae perricas intre sa manca e sa dereta. Is aziendas mannas fiant natzionalizadas. In su1976si fiant tzelebradas eletziones lìberase fiat istada istabilida unademocratzia parlamentareparìbile a is àteras deEuropa Otzidentale. Sagherra colonialefiat parada e is colònias africanas si fiant indipendentizadas in antis de acabare su 1975.